Lodzo

eta|160px|dekstra|Blazono el 1577
eta|Mapo de Lodzo 1853
Lodzo ( , IFA: ) estas la dua plej granda urbo en Pollando, situanta en la Lodza Provinco en la centro de la lando. En 2016 la urbo enhavis 698.688 loĝantojn.

 Historio 
 1332 - la unua mencio pri vilaĝo Łodzia
 1423 - Lodzo ricevis urborajtojn
 1820 - la urbo estis destinata por industrio
 5.12.1914: Unua mondmilito: post malvenko en la batalo de Lodzo rusoj komencis evakuiĝi de la urbo - dum dekkelkaj tagoj ĉirkaŭ 110 mil rusaj soldatoj pereis kaj ĉirkaŭ 90 mil germanaj, krom ili ankaŭ aŭstroj, poloj, litovoj, ĉeĥoj, ukrainoj, latvoj kaj tataroj (sekvan tagon la urbon konkeris germana armeo)
 Lodza geto (germane: Litzmannstadt Ghetto, jide: לאדזשער געטא; Lodĵer geto; ליצמאנשטאטער געטא; Licmanŝtoter geto) estis juda geto ekzistanta en la okupata de germanoj Lodzo (de aprilo 1940 nomata Litzmannstadt). Formale la geto fondiĝis la 8-an de februaro 1940, finfine estis fermita kaj izolita de la urbo la 30-an de aprilo 1940. Unuavice oni enfermis judojn restantajn tiutempe lime de la urbo – ĉirkaŭ 140 mil personoj. Poste, en la jaroj 1941–1942, oni setligis tien judan popolon, unue de la Lodza Provinco, el likvidataj sinsekve getoj en aliaj urboj. Sekve, fine de 1941, ĉirkaŭ 5 mil ciganojn, en tio sintiojn de Burgenlando ĉe la aŭstra-hungara landlimo kaj fine, en la dua duono de la 1942, preskaŭ 20 mil judojn de Okcidenta Eŭropo (interalie de Germanio, la landoj de Benelukso kaj judojn de Prago). Rezulte, tra la geto trapasis pli ol 200 000 personoj.
 1.12.1944: Gestapo en Lodzo notis ke poloj bone scias pri karaktero de eldonata de okupantaj regopovoj revuo "Nowy Czas" (Nova Tempo), maskita kiel periodaĵo de pola subtera movado

eta|

 Vidindaĵoj 
 Placo de Libereco (Plac Wolności) kun klasikisma urbodomo el 1827 – unika okagonforma placo
 Piotrkowska Strato kun eklektikismaj kaj secesiaj brikdomoj.
 Galerio de Grandaj Lodzanoj
 Benketo de Tuwim
 Fortepiano de Rubinstein
 Kofro de Reymont
 Tablo de Lodzaj Fabrikantoj
 Palaco de Poznański
 Hotelo Savoy

 Servoj 
 Universitato de Lodzo

 Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj de Lodzo estas
  Tjanĝino en Ĉinio (pli kompletan listigon vidu en la informkesto)

 Zamenhof/Esperanto-objektoj 
 Zamenhofa Strato
 Zamenhofa Tabulo
 Zamenhofa Apoteko
 Murpentraĵo kun Zamenhof (en Piotrkowska Strato)
 Liceo je la nomo de Zamenhof kun tabulo
 Tombo de Kabe

 Esperanto-eventoj en Lodzo 
La 14an de majo 2014 venis de Lębork / Lenborko al Lodzo dum sia turneo tra Pollando la Senata Esperanto-ekspozicio (), kiu unue estis oktobre 2012 en Varsovio en la Pola Senato kaj estis organizita okaze de la 125-jara Jubileo de Esperanto fare de Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto (EDE-Pollando) kaj fare de polaj parlamentanoj i.a. senatano Edmund Wittbrodt kun financa helpo de mecenato de Esperanto el Japanio Etsuo Miyoshi. La E-ekspozicio post la Senato estis prezentata en ĉefe en norda Pollando, sed ankaŭ en urboj kiel Vroclavo kaj Sosnowiec. Al Lodzo la ekspozicion invitis la loka esperantistino de EDE-Pollando Daniela Gizela Matray, la sekretariino de la Asocio kaj la Biblioteko de la Lodza Universitato (kunorganizanto), multflanke helpis en la organizado la loka esperantisto Robert Kamiński - la prezidanto de Lodza Filio de PEA. La vernisaĝo okazis la 16-an de majo 2014 kaj raportis pri tiu E-evento du lokaj mediatoj. Post monato, la Senata E-ekspozicio la 16-an de junio 2014 veturis al urbo Loviĉo.

 Lodzanoj 
Famaj personoj kiuj naskiĝis aŭ loĝis en Lodzo
 Grażyna Bacewicz, komponistino
 Kazimierz Bein, unua esperantisto kiu kabeis
 Marek Belka, ekonomikisto kaj ĉefministro
 Stanislaw Karolczyk, oficisto, poeto, esperantisto
 Jan Karski, oficiro kaj diplomato
 Dorota Kędzierzawska, kinisto
 Witold Leszczyński, kinisto
 Stanisław Mikulski, aktoro
 Arnold Mostowicz, verkisto, ĵurnalisto, tradukisto, kuracisto kaj scienca populariganto.
 Władysław Pasikowski, kinisto
 Jerzy Passendorfer, kinisto
 Wlodzimierz Pfeiffer, esperantisto
 Roman Polański, filmreĝisoro
 Władysław Reymont, nobelpremiita verkisto
 Józef Rotblat, nobelpremiita fizikisto
 Artur Rubinstein (1887-1982), komponisto kaj pianisto
 Andrzej Sapkowski (1948-), fantasta verkisto
 Edward Skórzewski (1930–1991), kinisto
 Piotr Trzaskalski (1964-), kinisto
 Julian Tuwim (1894-1953), poeto kaj esperantisto
 Tova Ben-Cvi (1928-2020), israela kantistino

 Edukado 
En Lodzo estas multe pli ol 20 superaj lernejoj. La plej gravaj estas:
 Universitato de Lodzo
 Teknika Universitato de Lodzo
 Medicina Universitato de Lodzo
 Ŝtata Lernejo de Filmo, Televizio kaj Teatro en Lodzo

 Fotogalerio 

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 

 Tramtransporto en Lodzo

 Eksteraj ligiloj 
  ()
 malnova retejo de la Lodza Esperanto-grupo, arkivigita en novembro 2005 ()
 nuna paĝo  de la Lodza Esperanto-grupo en la retejo Facebook ()
 Liceo Ludoviko Zamenhof ( kaj )


Kategorio:Urboj en Pollando