Alta sangopremo

Alta sangopremo aŭ hipertensio estas kronika malsano konsistanta el daŭra troeco de la sangopremo en la arterioj. Ĝi kutime ne kaŭzas simptomojn. Tamen ĝi estas grava riskofaktoro por apopleksio, kormalsano, kora malsufiĉo, atria fibrilacio, periferia arteria malsano, vida malkapabliĝo, kronika rena malsano, kaj demenco. Troa sangopremo estas grava kaŭzo de frua mortado en la tuta mondo.

Oni klasifikas troan sangopremon kiel esencan aŭ neesencan. Proksimume 90–95% el la okazoj estas esencaj, t.e. okazigitaj de malspecifaj vivmanieraj kaj genetikaj faktoroj. Inter la riskaj vivmanieraj faktoroj estas troa salo en la dieto, tropezo, fumado, fizika malaktivo, kaj uzado de alkoholo. La ceteraj 5–10% de la okazoj estas neesencaj, t.e. havantaj troveblan kaŭzon, ekzemple kronikan renan malsanon, maldikiĝon de la renaj arterioj, endokrinan malsanon, aŭ uzadon de kontraŭkoncipaj piloloj.

Sangopremo havas du mezurojn, la sistolan premon kaj la diastolan premon (respektive maksimuman kaj minimuman). Por la plejparto de plenkreskuloj, la normala ripoza sangopremo estas 100–130 hidrargomilimetroj (mmHg) sistola kaj 60–80 mmHg diastola. Troa sangopremo estas ripoza sangopremo, kiu daŭre restas almenaŭ 130/80 aŭ 140/90 mmHg. La limnombroj por infanoj estas malsamaj ol ĉe plenkreskuloj. Eksteroficeja sangoprema kontrolo dum 24 horoj ŝajne estas pli akurata ol oficeja sangoprema mezuro.

Vivmanieraj ŝanĝoj povas malpliigi la sangopremon kaj la riskon de damaĝoj al sano. Vivmanieraj ŝanĝoj povas inkludi malplipeziĝon, korpekzercadon, malplian konsumon de salo, malplian konsumon de alkoholo, kaj sanan dieton. Se vivmanieraj ŝanĝoj ne sufiĉas, oni uzas malpremigajn medikamentojn. Ĝis tri medikamentoj samtempe uzataj povas maltroigi la sangopremon en 90% de la okazoj. La kuracado per medikamentoj de modere troa arteria premo (t.e. >160/100 mmHg) havas asocion kun pli granda vivdaŭro. La efiko de kuracadô ĉe sangopremo inter 130/80 mmHg kaj 160/100 mmHg estas malpli certa, kaj iuj revuartikoloj trovas avantaĝon kaj aliaj necertecon de avantaĝo. Troa sangopremo ĉeestas en frakcio inter 16% kaj 37% de la tutmonda homaro. En 2010 oni kredis, ke ĝi estas faktoro en 18% de ĉiuj mortoj (9.4 milionoj en la tuta mondo).

 Kuracado 
Laŭ revuo publikigita en 2003, malpliigo de la sangopremo je 5 mmHg povas malpliigi la riskon de apopleksio je 34%, de korarteria malsano je 21%, kaj de demenco, kora malsufiĉo, kaj morto pro korvaskula malsano.

 Vivmanieraj ŝanĝoj 
La unua kuraca rimedo por troa sangopremo estas ŝanĝo de vivmaniero, interalie per dietaj ŝanĝoj, korpekzercado, kaj malplipeziĝo. Kvankam ĉiuj ĉi rimedoj estas rekomenditaj en sciencaj avertiloj, sistema revuo de Cochrane trovis nepruvon (pro manko de datumoj) de efiko de malplipezigaj dietoj al mortoj, longadaŭraj damaĝoj aŭ malsaneventoj en homoj kun troa sangopremo. La revuo jes konstatis malpliigon de pezo kaj sangopremo. La efiko de vivmanieraj ŝanĝo estas simila al tiu de unu medikamento aŭ foje pli granda. Eĉ kiam la sangopremo estas sufiĉe alta por pravigi tujan ekuzon de medikamentoj, oni ankoraŭ rekomendas samtempajn vivmanierajn ŝanĝojn.

Dietoj pri kiuj malpliiga efiko al sangopremo estas konstatita inkludas malmultnatriajn dietojn, la Dieton DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension, t.e. "Dietaj Aliroj por Ĉesigi Hipertension"), kiu estis la plej bona el 12 dietoj laŭ ombrela revuo, kaj plantomanĝan dieton. Estas iom da pruvoj ke konsumo de verda teo povas malpliigi sangopremon, sed ne sufiĉe por kuraca rekomendo. Ankaŭ estas pruvoj de hazardaj, duoble blindaj, placebokontrolitaj testoj, ke konsumo de hibiska teo signife malpliigas sistolan (-4.71 mmHg, 95% CI [-7.87, -1.55]) kaj diastolan sangopremon (−4.08 mmHg, 95% CI [-6.48, −1.67]). Ankaŭ konsumo de betradika suko signife malpliigas la sangopremon de homoj ĉe kiuj ĝi estas troa.

Pliigo de konsumo de kalio povas malpliigi la riskon de troa sangopremo. Tamen homoj, kiuj uzas iujn sangomalpremigajn medikamentojn (ekz. AKE-malaktivigilojn aŭ ARB-ojn), devas ne uzi kaliajn suplementojn aŭ kaliriĉajn salojn pro la risko de troa kalio.

Korpekzercaj reĝimoj, pri kiuj malpliiga efiko al sangopremo estas konstatita, inkludas samdimensiajn rezistajn ekzercojn, oksigenajn ekzercojn, rezistajn ekzercojn, kaj aparatan spirregon.

Malstreĉaj teknikoj kiel biologia sinrego aŭ transcenda meditado povas esti enkalkulataj kiel kromkuraciloj, sed ne havas efikpruvon kiel memstaraj kuraciloj kontraŭ korvaskula malsano. Sinkontrolado kaj renkontiĝaj memorigiloj eble apogas la uzon de aliaj kuraciloj por rego de sangopremo, sed ili bezonas pli da taksesplorado.

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Kardiovaskula sistemo
 Hipotensio
 Adrenergia receptoro


Kategorio:Sindromoj en interna medicino