Nyíregyháza

Nyíregyháza [njiredjhAza] , jen hungare (la loknomo signifas betulo-eklezio), germane Birkenkirchen (signifo simile "betulaj preĝejoj"), rumane Mestecănești, estas urbego en Hungario en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, kies departementejo estas; en Distrikto Nyíregyháza, kies centro estas; fine la urbo havas memstaran departementan rajton ekde 1990. Nyíregyháza estas ankaŭ grek-katolika eparĥio. 
eta|maldekstra|Ĉefplaco en Nyíregyháza

 Historio 
La unua skriba mencio pri Nyíregyháza devenis el 1209, kie en la jaro 1236 jam estis ankaŭ preĝejo. La tatara invado detruis la vilaĝon, poste la tutan regionon posedis la familio Báthory. Ankaŭ la turkoj okupis la vilaĝon, sed István Bocskai en 1605 reokupis ĝin. En 1620 la regiono apartenis al Transilvanio kaj Nyíregyháza iĝis hajduka urbo. En 1753 la loka bienulo Ferenc Károlyi allogis servutulojn, precipe slovakoj alvenis. En 1786 la vilaĝo ricevas la rangon kamparurbeto, krome la urbeto rajtis aranĝi foirojn jare po 4. En 1837 la urbo ricevis reĝajn monopoliojn. En 1824 jam ĉiuj servutuloj aĉetis la sendependecon, la plena urbo iĝis sendependa. En 1858 la tiel nomata Ebenaĵo-fervojo atingis Nyíregyháza el Pest (urbo) tra Szolnok kaj Debrecen. La urbo prosperis havanta teatron kaj tramon. En 1876 ĝi iĝis centro de la departemento Szabolcs. En 1919 la rumanoj okupis la urbon por 10 monatoj. En 1944 oni forpelis la judojn, en 1945 multaj iris al trudlaboro al Sovetio kiel ero de la postmilita damaĝrekompenco.
eta|Aerfoto pri Nyíregyháza
La urbo havas altlernejojn, el tio jam estas universitato.

Apud la urbo troviĝas la lago Sóstó (=sala lago), apud kiu troviĝas feriada centro. Temperaturo de la laga akvo estas 26 °C. Apud la lago troveblas bestĝardeno kaj etfervojo.
eta|300px|Urbocentro de Nyíregyháza

 Eduko 
 Universitato de Nyíregyháza

 Famuloj 

 iom apud Nyíregyháza naskiĝis poeto Mihály Váci
 en Nyíregyháza naskiĝis:
 aktoroj Endre C. Turáni, István Dózsa kaj András Márton
 baletisto György Szakály
 botanikistoj Lajos Jurányi kaj Lajos Simonkai
 grekokatolika episkopo Atanáz Orosz
 fizikisto Sándor Szalay
 inĝenieroj István Bársony, Miklós Uzsoky kaj István Farbaky
 instruistoj András Kubacska kaj József Pál Király
 kuracisto Antal Salamon
 literaturhistoriisto Gyula Földessy
 matematikisto András Prékopa
 ministroj András Benkei kaj Ferenc Juhász
 pentristo János Aknay
 pianisto Zoltán Kollonay
 Károly Nagy (sociologo)
 verkisto Gábor Nógrádi
 en Nyíregyháza mortis:
 agronomo, pedagogo, akademiano Vilmos Westsik
 aktoroj Irén Erdész kaj András Szigeti
 bibliotekisto Zsolt Bory
 esperantisto Enikő Sereghyné Zengő
 grekokatolikaj episkopoj Miklós Dudás kaj Imre Timkó
 kuracisto Árpád Eisert
 lingvisto László Bachát
 luterana episkopo Henrik Geduly
 patologo Ferenc Gerlei
 pianisto Jenő Sára

 Famaj nomportantoj 
 Ervin Nyíregyházi

 Vidindaĵoj 
eta|215px|Grek-katolika katedralo Sankta Nikolao

 Sakralaj vidindaĵoj 
 Kunkatedralo Dipatrino (Nyíregyháza)
 Grek-katolika katedralo Sankta Nikolao (Nyíregyháza)
 Preĝejo Sankta Antonio (Nyíregyháza)
 Preĝejo Duondormo de Dipatrino (Nyíregyháza)
 Preĝejo Aŭspicio de Dipatrino (Nyíregyháza-Oros)
 Preĝejo Dia Mizerikordo (Nyíregyháza)
 Kalvinana preĝejo (Nyíregyháza)
 Kalvinana preĝejo (Nyíregyháza-Oros)
 Luterana malgranda preĝejo (Nyíregyháza)
 Luterana malnova preĝejo (Nyíregyháza)
 Baptisma preĝejo (Nyíregyháza)
 Metodista preĝejo (Nyíregyháza)

eta|maldekstra|320ra|

 Aliaj vidindaĵoj 
eta|Statuo de Krúdy en Nyíregyháza
 departementa domo (Nyíregyháza)
 urbodomo de Nyíregyháza
 teatro de Nyíregyháza
 muzeo (1868)
 biblioteko
 statuo de la verkisto Gyula Krúdy en kaleŝo (foto dekstre)

 Esperanto en Nyíregyháza 
Estas delegito de UEA kaj gastiganto de Pasporta Servo tie.

La 49-a ILEI-Konferenco 2016 okazis en la altlernejo de tiu urbo. De la 30-a de julio ĝis la 6-a de augusto partoprenis 120 personoj el 28 landoj. Okazis instruista trejnado, kursoj por komencantoj, paroligaj rondoj, lingva festivalo, ekskursoj, bankedo kaj koncertoj.

 Partneraj urboj 
La momente naŭ partneraj urboj de  estas

  Uĵhorodo (Ukrainio), ekde 1971
  Prešov (Slovakio), ekde 1975
  Kajaani (Finnlando), ekde 1981
  Iserlohn (Germanio), ekde 1989
  St Albans (Britio), ekde 1995
  Rzeszów (Pollando), ekde 1996
  Kirjat Motzkin (קריית מוצקין, Israelo), ekde 1998
  Satu Mare (Rumanio), ekde 2000
  Harbino (Ĉinio), ekde 2006

 Vidu ankaŭ 
 Lago Szelkó

 Eksteraj ligiloj 
  ()