Reformprojekto de Zamenhof

Por aliaj proponoj de reformo de Esperanto, vidu esperantidoj.

La reformprojekto de Zamenhof estis tuta sistemo de lingvaj reformoj, kiujn L. L. Zamenhof publikigis en 1894, kun kompleta vortaro, en La Esperantisto.

 Ĉefaj proponitaj ŝanĝoj 
 Fonologio kaj ortografio 
En la reformopropono, almenaŭ kvin Esperantaj fonemoj, preskaŭ ĉiuj respondantaj al ĉapelitaj literoj, malaperas (tamen, la fonemo ŝ restas).

+ Forigotaj fonemoj IFA  Esperanto /tʃ/  ĉ /dʒ/  ĝ /x/  ĥ /ʒ/  ĵ /z/  z /u̯/?  ŭ?

Pri /u̯/ en diftongoj, multaj okazaĵoj de la diftongo aŭ foriĝas, ekz. ankaŭ → anku, kaj kelkaj anstataŭiĝas per av, ekz. aŭgusto → avgusto, laŭdi → lavdi, aŭ per au, ekz. kaŭzi → kausa, laŭta → laute. Ne certas ĉu la prononco de au estus diftonga aŭ dusilaba.

 Ortografio 
En la skribo, la supersignoj malaperas. La litero c estas elparolata kiel la malnova ŝ; la litero z, kiel la malnova c.

Jen la malsamaĵoj inter Esperanto kaj la reformopropono:

+ Ortografiaj ŝanĝoj Fonemo Esperanto  Reformopropono /ʃ/  ŝ  c /ts/  c  z

 Partikuloj kaj tabelvortoj 
La artikolo la malaperas. La akuzativo havas la saman formon kiel la nominativo. La multenombro aŭ pluralo estas esprimata per -i. La adjektivo finiĝas per -e, same kiel la adverbo. La du vortklasoj ne plu estas distingitaj per malsamaj gramatikaj finaĵoj.

La tabelvortoj malaperas kaj estas anstataŭigita de latindevenaj korelativoj. «Por forigi tiun ĉi objekton de konstanta disputado, mi proponas detrui la reciprokan aranĝon de la tabelo kaj rigardi la membrojn de la tabelo, kiel simplajn vortojn sen reciproka interrilato.»

 Personaj pronomoj 
Jen la pronomoj de la reformopropono. La reformpropono observas la ci-vi-distingon, malsimile al ordinara Esperanto.
+PronomoEsperantoReformproponoNombroNombroPersonosing.plur.sing.plur.1-aminiminos2-amalformala(ci)vituvosformalavivu3-aviraliililuiluinaŝieluneŭtraĝilunedifinaonionrefleksivasisu

 Verboj 
La reformopropono forigis ĉiujn participojn escepte de nur du participoj kaj konverboj: la aktiva -ente kaj la pasiva -ate. Por precizigi oni povos aldoni pasate kaj future.

Jen la konjugacio de la verboj:

{| class=wikitable
! Fleksio !! Esperanto !! Reformopropono
|-
! infinitivo
| -i lerni || -a aprenda
|-
! prezenco
| -as lernas || -en aprenden
|-
! preterito
| -is lernis || -in aprendin
|-
! futuro
| -os lernos || -on aprendon
|-
! imperativo
| -u lernu || -an aprendan
|-
! subjunktivo
| -us lernus || -un aprendun
|-
! aktiva participo
| -anta lernanta-inta lerninta-onta lernonta || -ente aprendente
|-
! pasiva participo
| -ata lernata-ita lernita-ota lernota || -ate aprendate
|}

 Vortprovizo 
La reformopronono enkondukis novan vortaron: «Por ke la karaktero de la tuta lingvo estu pli unuforma kaj ne simila al ia neharmonia miksaĵo, mi proponus (dank' al la romana karaktero de nia lingvo) evitadi vortojn germanajn aŭ slavajn kaj preni, kiom ĝi estos ebla, nur el lingvoj romanaj (latina [la plej bone], itala, hispana k.t.p.)». Zamenhof proponas uzi kunmetitajn vortojn kiel eble plimalofte «ĉar ili ne bone respondas al la romana karaktero de nia lingvo». «Vortojn kunmetitajn mi proponas fari el plenaj vortoj, por eviti malbonsonecon kaj ofte ankaŭ nekompreneblecon; ekzemple vaporoŝipo (ne vaporŝipo).»

Unuaj vortoj de Patro nia, februaro 1894: Patro nue kvu esten in cielo, sankte estan tue nomo, venan regito tue, estan volo tue, kom in cielo, sik anku sur tero.

La sama specimeno, laŭ la fina vortaro, majo 1894: Patro nose kvu esten in cielo, sankte estan tue nomo, venan reksito tue, estan vulo tue, kom in cielo, sik anku sur tero.

 borgeso – burĝo
 kavalo – ĉevalo
 omnu – ĉiu
 koruso – ĥoro
 jovedo – ĵaŭdo
 meilo – mejlo
 epolo – ŝultro
 sik – tiel

 Historio 
 Origino de la reformo 
La malrapida progreso de Esperanto en la unuaj jaroj estigis en multaj Esperantistoj la ideon, ke ŝanĝo de la ekstera lingva formo povos plisukcesigi la propagandon.

Zamenhof, kvankam kontraŭvole, surprenis la gvidon de la reforma movado «por depreni de ĝi la danĝerecon», laŭ citaĵo en Enciklopedio de Esperanto, kaj eldonis la reformoprojekton en 1894 en La Esperantisto. Pri la reformo, Zamenhof anoncis en La Esperantisto en 1893:

 Voĉdono 
Post la publikigo oni aranĝis voĉdonon inter la Esperantistaro pri kvar demandoj:
 ĉu malakcepti ĉiajn reformojn,
 ĉu akcepti senŝanĝe la reformon ellaboritan de Zamenhof,
 ĉu enkonduki aliajn reformojn,
 ĉu akcepti la Zamenhofan ellaboraĵon, sed iom modifite.

Ĉiu ano de la Ligo Esperantista rajtis voĉdoni, kaj ĉiu abonanto de La Esperantisto estis Ligano. En 1894, la nombro de abonantoj estis 717, el kiuj 60% loĝis en la tiama Rusa Imperio.

La rezultaĵo estis publikigita en novembro de 1894. Kvankam nur 264 (37% de la tiama abonantaro) voĉdonis, la rezulto montris absolutan plimulton kontraŭ ĉiaj reformoj.
 Respondo  Nombro  Elcento 1. Malakcepti reformon  157  59% 2. Akcepti reformon  11  4% 3. Fari alian reformon  3  1% 4. Akcepti modifitan reformon  93  35% Sumo  264  100%
Poste, Zamenhof forlasis la reformoprojekton. Zamenhof private ĝojis pri la rezulto; en letero en la 29a de aŭgusto, 1894, al J. Guminski, Zamenhof diris:

En 1905, en la Unua Universala Kongreso, la Bulonja Deklaracio formale malpermesis tian reformon.

 Post la voĉdono 
En la januaro de 1906, Emile Javal represigis la Zamenhofajn ellaboraĵojn el 1894 en limigita eldono de 50 ekzempleroj. Post la morto de Javal en la januaro de 1907, en la sama jaro Louis Couturat, por apogi sian laboron por novaj reformoj, grandkvante represigis la broŝuron de Javal, cetere sen permeso kaj kontraŭ la volo de la aŭtoro de la projekto. Poste, anoj de la Ido-movado citadas tiun projekton, kiel ateston de la neceso de reformo de Esperanto.

En la 21-a jarcento, la reformoprojekto estas studata de Esperantologoj kaj de amatoroj Interrete.

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 
 Skizo de alia reformo de Esperanto, de Roy McCoy, oficisto de UEA

Kategorio:Esperanto-movado
Kategorio:Verkoj de L. L. Zamenhof
Kategorio:Esperantidoj