Kastelo de Prelongo

Kastelo de Prelongo estas la titolo de la unua originala esperantlingva romano. La 515-paĝa libro estas verkita de Henri Vallienne kaj aperis ĉe Hachette en Parizo en la jaro 1907. 

Intrigo

Lakeo de la markizoj de Prelongo en Normandio per lerta priŝtelado de siaj mastroj riĉigis kaj respektigis sian familion. Lia filo Viktoro eĉ ambicias fariĝi edzo de la markiza filino Matilda. Li eniras armeon, atingas la rangon de kapitano kaj esperas, ke la oficira titolo anstataŭos sufiĉe la mankon de titolo nobela. Tamen lia edziĝpropono estas malrespekte rifuzita, kio en la junulo vekas kriman venĝemon. Li elspionis, ke Matilda vizitadas surĉevale marbordan dometon, en kiu ŝia senedzine graveda amikino Valentino atendas akuŝon de bastarda infano. Viktoro - per helpo de krimulo Duponto kaj de sia amatino Jozefino - forrabas la ĵusnaskiton, planante ĉantaĝi Matildan, sed hazarde li tiel savas la vivon de la bebo, ĉar tiunokte ŝtormo forbalaas la dometon en la maron. Matilda edziniĝas al Gastono, duko de Blasano, sed post la geedziga ceremonio estas en la preĝejo trovita korbo kun la bebo kaj letero asertanta, ke ŝi estas la patrino. Ŝi ne neas, ĉar ŝi ĵuris al Valentino neniam perfidi ŝian sekreton. La malfeliĉa Gastono mortigas sin kaj liberigas tiel Matildan por supozata amanto. Viktoro per minacoj kontraŭ la bebo kaj kontraŭ la maljunaj gemarkizoj devigas Matildan edziniĝi al li, sed eĉ  prizonado ne devigas ŝin „plenumi edzinajn devojn“ kaj doni propran idon. Post du jaroj reaperas Valentino, kiun savis el la maro amerikaj maristoj, ankaŭ Gastono revenas vivanta, ĉar lia ŝajna morto estis nur apopleksio, kiun li suferis de sia deksesa jaro. Viktoro estas forpelita kaj Matilda revenas al sia vera edzo.

 Stilo 
La romano iomete similas al verkoj de A. Dumas-patro aŭ al angla gotika romano (A. Radcliffe), estas plena de streĉaj, surprizaj aŭ misteraj situacioj (venenita ponardo, subteraj koridoroj, vekiĝo en kripto, prizona ĉambro sen fenestroj, oftaj alivestiĝoj ktp.). Kvincent paĝoj de la romano legiĝas facile kaj amuze.

La lingvaĵo estas iom arkaika (ŝi estas pli bela al ŝia patrino, sed same lerta ol ŝia patrino), sed enhavas ankaŭ kelkajn tre spritajn esprimojn:

 mi ne estas ŝancema
 vi igas min bolanta
 tio plennaze bonodoras la nuntempecon
 ŝi spronis sian rajditon
 dubeblua firmamento kaj dubeverda herbejo
 pluvigi sur iun honorojn kaj riĉaĵojn
 ili naĝis en ravo
 ŝi estis filinigita de maljuna onklino
 kiu kare pagigis maldolĉan panon per sia kolerema kaj malgaja karaktero
 ili fariĝis sendisiĝaj amikinoj
 lia amelmontro
 la ostoj perfekte kunlutiĝis
 ŝi trinkis liajn parolojn
 ŝi dormis pugnoferme
 ŝi vane kavigis sian cerbon pri la demando
 li punis lin per grava survangaro
 sur la tablo liniiĝis maldikaj tasoj el porcelano
 manĝegite de maltrankvilo
 li legis per neridema voĉ 
 ŝi estis edziniĝanto
 ni fermu niajn vojaĝkestojn kaj eliru anglamaniere
 teni leteron ankoraŭ en sia krispiĝinta mano
 dezirante al li neniaman revidon
 la ŝipo fendis la ondojn per sia ŝipnazo
 nun la okulmasko ŝiriĝis
 trafita de komunikebla malsano
 akcepti brakomalferme
 danĝera kiel Damoklesa glavo pendante super ŝia kapo
 plorinda erarulino
 ŝvitgutoj perliĝis el la tempioj
 silentu do la langmalbonulo
 la maljunaj geperukuloj 
 rigardi tra spionfenestro
 maĉi malsonorajn minacojn
 liaj multaj ŝipoj sulkas ĉiujn marojn de nia terglobo
 eble mi estis unu el malfeliĉiloj
 luppaŝe li proksimiĝis
 hakilo manumita de fortika brako
 aĉeti plezurŝipon
 kaŝi sin malantaŭ plektobarilo
 la tropika subo bronzumis lian vizaĝkoloron
 li laŭiris flankan vojeton.

 Recenzoj 

Nuntempan kritikanton v. ĉe  Vallienne.

 Eksteraj ligiloj 

 Enciklopedio de Esperanto/K en sia originala formo en la Interreto
 Enciklopedio de Esperanto en elŝutebla versio (PDF).

 "Kastelo de Prelongo" (1907) La PDF-libro de Inko (MD5: 9efeda07b7c90f0beae7129c30ce51ce)
 Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio

Kategorio:Esperantlingvaj romanoj
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1979
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Prelongo