Lisbono

eta|250px|Statuo de Jozefo la 1-a en la Praça do Comércio, lokigita tie en 1775 kiel parto de la rekonstruo de Lisbono post la tertremo de 1755.
eta|250px|Placo Praça do Império kun Monaĥejo de la hieronimanoj de Belém en la fono la paroĥo sankta Maria de Belem (Monda heredaĵo de Unesko)
eta|Ponto Vasco da Gama|249x249ra
Lisbono () estas la ĉefurbo de Portugalio. Ĝi situas en okcidenta Portugalio ĉe la enfluejo de rivero Taĵo en la Atlantikon.

En Lisbono loĝas 564.657 personoj (censo de 2001). Inter plej konataj kvartaloj estas Alfama, Baixa (Malaltaĵo), Bairro Alto (Alta Kvartalo) kaj Belemo.

 Historio 
La urbo estis fondita de fenicoj aŭ helenoj. La nomo devenas de greka Olissipo, el Uliso. Tiu nomo poste ŝanĝiĝis al "Lissapona" kaj fine al la moderna Lisboa.

Ĝi estis romia kolonio de la regiono Lusitania. Post diversaj konkeroj, de 1260 ĝi estas la ĉefurbo de Portugalio.

Lisbono fariĝis tre prospera dum la Portugala Imperio, kiam ĝi estis la ĉefa haveno kien alvenis la riĉaĵoj el Brazilo kaj la afrikaj kaj aziaj kolonioj.

Kelkiam estis en Lisbono grandaj tertremoj, la plej granda kaj fama je la 1-a de novembro 1755, kiu mortigis ĉirkaŭ centmil personojn. Vidu Lisbona tertremo en 1755.

Lisbono estis la centro de la respublika revolucio de la 4-a kaj 5-a de oktobro de 1910 kiu forigis reĝon Manuel la 2-a kaj de la Revolucio de la Diantoj (25-a de aprilo de 1974), kiu faligis la diktaturon de Marcello Caetano, la sekvanto de Salazaro.

EXPO'98, Monda Ekspozicio de 1998, aŭ, oficiale, Exposição Internacional de Lisboa de 1998, kies moto estis "Os oceanos: um património para o futuro" (La oceanoj: heredo por la estonteco), okazis en Lisbono de 22a de Majo ĝis 30a de Septembro 1998. Ĝi celis la datrevenon de 500 jaroj de la Portugalaj malkovroj.

 Vidindaĵoj 
eta|250px|Monumento al Malkovroj, Lisbono.
 Alfama
 Almada
 Kristo la Reĝo
 Monumento al Malkovroj
 Museu Nacional de Arte Antiga
 Ponto Vasco da Gama
 Praça do Comércio
 Praça do Império kaj Turo de Belem en Belemo
 Preĝejo de Sankta Engrácia

 Kulturo 
 La Universitato de Lisbono (portugale Universidade de Lisboa) estas publika esplora universitato en Lisbono, kaj la plej granda universitato en Portugalio. Ĝi estis fondita en 2013 per la fuzio de du antaŭaj publikaj universitatoj en Lisbono, la eksa Universitato de Lisbono (en tiu formo fondita en 1911) kaj la eksa Teknikologia Universitato de Lisbono (en tiu formo fondita en 1930).
 La Nova Universitato de Lisbono ( estas la plej nova el la publikaj altlernejoj, kio estas eksplicite emfazita per la nomo.
 La Akademio de Sciencoj de Lisbono (portugale Academia das Ciências de Lisboa, akronime ACL) estas portugala scienca institucio de publika utileco, la plej alta scienca institucio en Portugalio, kies ĉefa celo estas antaŭenigi sciencan esploradon kaj disvastigi la portugalan kulturon. Ĝi ludis unikan rolon en la scienca kaj teknologia evoluo de Portugalio.
 Rock in Rio estas rokmuzika festivalo, kiu ĝis nun okazis kvar fojojn en Rio-de-Ĵanejro, kvin fojojn en Lisbono kaj du fojojn en Arganda del Rey proksime de Madrido.

 Amaskomunikiloj 
 Diário de Notícias estas unu el la plej tradiciaj kaj gravaj gazetoj de la lando.

 Lisbono kaj Esperanto 
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome Poemo de Utnoa okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo anoŭdo. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el Ĉina Murego al insulo Srilanko. Poste aperas la japana pentristo Hokusajo kiu siavice montras aliajn mirindaĵon el Azio. Kaj poste venas la vico de Fidiaso, kiu montras mirindaĵojn el Eŭropo. Jen kiel oni prezentas Lisbonon:

Nun al Lisbono flugas la vojaĝantoj Ibere.
Ĝiaj bulvardoj, placoj kun skulptoj lukse patosaj
mirigas Uttu Noan. -Jen la Palaco Somera
de Keluz, ekstermure, kun ruĝeblanka fasado,
kaj ĉe l'haveno vasta, la Monumento Naviga.Abel Montagut, Poemo de Utnoa redaktita Esperante kaj eldonita en Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p., p. 119.
En jaro 2018 okazis en Lisbono de la 28-a de julio ĝis la 4-a de aŭgusto 103-a UK.

 Bildaro 

 Konataj lokanoj 
 Augusto Macedo, taksi-ŝoforo

 Notoj 

 Vidu ankaŭ 
 Alcântara-Mar (stacidomo)
 Alcântara-Terra (stacidomo)
 Belém (stacidomo)
 Benfica (stacidomo)
 Braço de Prata (stacidomo)
 Cais do Sodré (stacidomo)
 Campolide (stacidomo)
 Entrecampos (stacidomo)
 Entrecampos-Poente (stacidomo)
 Lisboa-Oriente (stacidomo)
 Lisboa-Rossio (stacidomo)
 Lisboa-Santa Apolónia (stacidomo)
 Marvila (stacidomo)
 Roma-Areeiro (stacidomo)
 Sacavém (stacidomo)
 Santos (stacidomo)
 Sete Rios (stacidomo)
 CP Urbanos de Lisboa
 Metroo de Lisbono
 Tramtransporto en Lisbono
 Flughaveno Humberto Delgado
 Eŭrovido-Kantokonkurso 2018

 Eksteraj ligiloj 


 Mapo Lisbono
 Mapo Lisbono Centro
 Mapo Lisbono Norte
 Mapo Lisbono Ocidental
 Mapo Lisbono Oriental
 Mapo Lisbono: Alfama
 Mapo Lisbono: Bairro Alto
 Mapo Lisbono: Baixa
 Mapo Lisbono: Belém
 http://www.lisbonphotos.net


Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo
Kategorio:Urboj de Portugalio
Kategorio:Distrikto Lisbono