Manksa lingvo

La manksa lingvo (mankse: Gaelg Vanninagh) estis formortanta en la 20-a jarcento kiel unua lingvo, sed revivigita danke al lingvoaktivistoj. Ĝi estis gaela lingvo sur la Manksinsulo (Britio). Ties plej proksima parenco estas la skotgaela lingvo. La lingvon tre influis la skandinavaj lingvoj.

 Historio 
La manksa lingvo estis ankoraŭ en la 18-a jarcento viva lingvo kun ĉirkaŭ 20.000 parolantoj – preskaŭ la tuta tiama loĝantaro de manksinsulo. Tio ŝanĝiĝis ekde 1765, kiam la Brita Reĝlando aneksis kaj dum pli ol 100 jaroj la lingvon subpremis. En 1899 fondiĝis por konservo de la lingvo Yn Cheshaght Ghailckagh (la manks-gaela asocio). La lingvon parolis kiel gepatran lingvon nur kelkaj homoj en la 1930-aj jaroj. Ili klopodis trovi ankoraŭ homojn, kiuj parolas la lingvon, sed ties nombro estis en 1946 nur 20 personoj. En la 1950-aj jaroj komencis surbendigi la asocio la originan elparolon, lingvon. La lasta gepatra parolanto de la lingvo Ned Maddrel mortis en 1974.

 Parolantoj 
Dumtempe la nombro de parolantoj kreskis ĝis kelkaj centoj. La personoj, kiuj parolis la lingvon kiel duan lingvon, estis en 1991 jam 634 el ĉirkaŭ 80.000 loĝantoj.

Ekzistas provoj revivigi la lingvon, tiel ekzistas la eblo ekde 1992 por ĉiu lernanto, lerni la manksan lingvon kiel duan lingvon. Jam en la unua jaro vizitis la kursojn 1.400 lernantoj.

Nun ekzistas eĉ personoj, kiuj parolas la manksan, kiel la anglan, denaske. La plej aĝa el ili estis en la jaro 2005 14-jara.

eta|250px|Brian Stowell, unu el la plej gravaj korifeoj en la moderna movado por la revivigo de la manksa lingvo

eta|200px|Multaj lokoj prezentas dulingvajn ŝildojn. Notu la konsonantan ŝanĝon de Doolish (Douglas) al Ghoolish.

 La manksa kiel skribita lingvo 
La plej malnovaj skribatestaĵoj de la lingvo venas el la 17-a jarcento. Literaturo apenaŭ ekzistas, karakterizaj estas la baladoj kaj la Christmas Carol; kristnask-nokta kanto.

 Vort-trezoro 
Ŝlosilo:
 Skot – Skotgaela lingvo
 Irl – Irlanda lingvo

ManksaEsperantoPlej proksima irlanda aŭ 
skotgaela variantoMoghrey mieBonan matenonMaidin mhath (Skot)Fastyr mieBonan vesperonFeasgair math (Skot)Slane lhiat (singulara), Slane lhiu (plurala)Ĝis revidoSlán leat (sing.), Slán libh (plur.) (Irl)Gura mie aydDankonGo raibh maith agat (Irl)baateyboatobata (Skot.)barroosebusobusblaafloroblathbooabovobó (Irl)cabbylĉevalocapallcashtalkastelocaisleán (Irl)cregrokocreag (Skot.)eeastfiŝoiasc (Irl.)ellaninsuloeileann (Skot.)gleashtanaŭtogluaisteán (Irl.)kaytkatocat (Irl.)moddeyhundomadrashapvendejosiopa (Irl.)thiedomotaigh (Skot.)ushagbirdouiseag=alaŭdo (Skot.)jeesparodís (Irl.)

 Nombroj 
ManksaEsperantoPlej proksima irlanda aŭ 
skotgaela variantonaneunuaondaadudha (Skot.)treetritríkiarekvarceathair (Irl.)queigkvincuig (Irl.)sheysessé (Irl.)shiaghtsepseacht (Irl.)hoghtokocht (Irl.)nuynaŭnaoi (Irl.)jeihdekdeich (Irl.)nane jeigdekunuaon déag (Irl.)daa yeigdekdudhá dhéag (Irl.)

 Vidu ankaŭ 
 Lingvistiko
 Listo de lingvoj
 Lingva familio
 Mankslingva Konsilio
 Brian Stowell

 Eksteraj ligiloj 

 MacAoidh, Garbhan. "Reviviĝo de mortinta lingvo". Monato, februaro 2006, p. 22. (la tuta magazina numero jen en formato pdf )
 Makaj, Garvan. "Brian Stowell reviviganto de mortinta lingvo". Monato (gazeto) (2008/04 p. 14)
 http://homepages.enterprise.net/kelly/FRONT/INFO/info.html  
 http://gv.wikipedia.org Vikipedio en la Manksa lingvo
 http://www.gaelg.iofm.net/EMENU.html 
 http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/history/manks 

Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Britio
Kategorio:Manksinsulo