Kopenhago

Kopenhago (  aŭ elparolu kiel kebmháŭn) estas la ĉefurbo de Danio kaj la plej granda urbo de la lando (kun 1,18 milionoj homoj en la urbo (2010)), kiu enhavas 16 komunumojn. En Kopenhago situas la nacia parlamento, la registaro kaj la monarkio.

La originala nomo de la urbo, de kiu devenas la nuna dana nomo, estas Kjøbmandehavn, kiu signifas "haveno de komercistoj". La Esperanta nomo de la urbo paralelas al ĝia nomo en aliaj eŭropaj lingvoj: ĝi nomiĝas , pole kaj litove Kopenhaga,  kaj .

 Historio 
eta|250px|maldekstra|Alta vido de Kopenhago
Kopenhago estis fondita ĉirkaŭ 1000 de Sven Forkbarba kaj lia filo Knuto la Granda. Ĝi estis tiam nur fiŝista vilaĝo ĝis la mezo de la 12-a jarcento, kiam ĝi estis posedaĵo de la episkopo Absalon, kiu fortigis ĝin en 1167. La bonega haveno antaŭhelpis la grandiĝon de Kopenhago al gravega komerca centro (el tio la nomo). Ĝi estas daŭre atakata de la Hansa Ligo. Ĝi estis defendata en la bataloj kontraŭ la svedoj de Karlo la 10-a. En 1801 la Brita floto sub la gvidado de Admiralo Nelson interbatalis kun la dana batalŝiparo en la haveno de Kopenhago. Kiam la britaj batalŝipoj bombardis Kopenhagon en 1807 por malhelpi la transdonon de la ŝiparo al Napoleono, la urbo suferis grandegajn damaĝojn kaj centoj da homoj mortis.

Dum la 2-a Mondmilito Kopenhago kaj la tuta Danio estis okupitaj fare de la germanaj trupoj, de aprilo 1940 ĝis majo 1945. Operaco Kartago, la 21an de marto 1945, estis brita aeratako en Kopenhago, kiu okazigis gravajn flankajn damaĝojn. La celo de la atako estis Shellhus, konstruaĵo uzita de la Gestapo en la urbocentro.

La 16-an de Aprilo, 2024, la konstruaĵo Børsen estis terure detruita per incendio, kiu faligis la turon .

 Geografio 
Kopenhago situas sur la orienta bordo de la insulo Selando (Sjælland) kaj parte sur la insulo Amager, kontraŭ la markolo konata kiel Øresund kaj la svedaj urboj Malmö kaj Landskrona.

En Kopenhago kaj la ĉirkaŭaĵo vivas ĉirkaŭ 1,8 milionoj da homoj. La Øresund-regiono konsistas el la Orienta Selando kaj Okcidenta Skanio (en Svedio), havas la loĝantaron de 2,8 milionoj da homoj.

Frederiksberg estas urbego meze de Kopenhago. 

 Distriktoj 
 Indre By
 Nørrebro

 Kulturo 
La danaj novaĵgazetoj rangas Kopenhagon kiel unu el la plej bonaj urboj de la mondo laŭ vivkondiĉoj malgraŭ la altaj kostoj de vivado.

La Reĝa Dana Teatro (en dana: Det Kongelige Teater) estas kaj la nacia dana ludarta institucio kaj nomo uzata por aludi al ties iama cel-konstrua ejo el 1874 situa ĉe la placo Kongens Nytorv.

La Superkilen estas publika instalaĵo en la distrikto Nørrebro de Kopenhago. La parko estas dezajnita por alporti enmigrintojn kaj lokulojn kune, antaŭenigante toleremon kaj unuecon en unu el la plej etne-variaj kaj soci-defiitaj komunumoj de Danio.

 Amuzado 
 Strøget, estas unu el la plej longaj promenadaj komercaj stratoj de la mondo, centre de Kopenhago.
 Tivoli estas la dua plej malnova funkcianta amuzparko en la mondo kaj la plej vizitata tem-parko en Skandinavio.

 Amaskomunikiloj 
 Berlingske

 Trafiko 
Ekde la somero 2000, la urboj Kopenhago kaj Malmö estas interligitaj per dogana ponto/tunelo (Ponto de Øresund), kiu havas ankaŭ pasaĝeran kaj trajnan vojon. Ĝi estis inagaŭrita en julio 2001 fare de la sveda reĝo kaj la dana reĝino.

 Gravaj vidindaĵoj en aŭ ĉirkaŭ Kopenhago 
 Libera Ŝtato de Kristianio
 Christiansborg
 Nyhavn
 La marvirineto
 Placo Rådhuspladsen
 Kopenhaga Zoo
 Dana Nacia Galerio
 Gefion-fontano
 Louisiana Muzeo de la Moderna Arto
 Dana Nacia Muzeo
 Ĝardenoj de la Kastelo Rosenborg
 Rosenborg-Palaco
 Strøget
 Tivoli - amuzparko
 Børsen
 Ronda Turo

 Servoj 
 Asista Tombejo de Kopenhago
 Reĝa Dana Muzikkonservatorio
 Statistika oficejo de Danio

 Homoj ligitaj al Kopenhago 

 Hans Christian Andersen
 Carl Bloch
 Niels Bohr
 Tycho Brahe
 Karl Georg Brandis
 Aura Dione
 Mathilde von Freytag-Loringhoven
 Nicolai Grundtvig
 Ludvig Holberg
 Søren Kierkegaard
 Poul Jörgensen
 Martin Andersen Nexø
 Gyula Pál
 Hinrich Rink
 Janne Teller, literaturisto
 Bertel Thorvaldsen
 Johannes Jacob Stunder

 Esperanto 
Nuntempe estas regulaj aktivecoj en du urbaj kluboj, la tradicia Kopenhaga Esperanto-Klubo kaj en la nova FESTOKLUBO. Pli frue en Kopenhago funkciis Kleriga Konversacia Klubo (fondita en la jaro 1952, poste kunfandita kun la kopenhaga Studenta Esperanto-Klubo), kiu dum multaj jaroj apartenis al la plej viglaj Esperanto-societoj en la mondo. En tiuj jaroj la klubo funkciigis ankaŭ la Esperantan eldonejon “Koko”. En 1975 en la urbo mortis Kirsten Zacho.

Kopenhago estas urbo kiu gastigis plej multajn Universalajn Kongresojn: en 1956 (41-a), 1962 (47-a), 1975 (60-a) kaj 2011 (96-a). Same multajn UK-ojn gastigis nur Vieno.

 Esperantistoj 
 Agnes Melchior (1883-1945)
 Poul Jörgensen, (1905-m. nekonata)
 Vidu ankaŭ 
 Eŭrovido-Kantokonkurso 1964
 Eŭrovido-Kantokonkurso 2001
 Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2003
 Eŭrovido-Kantokonkurso 2014
 Kriterioj de Kopenhago
 "La fluga poŝto"
 Metroo de Kopenhago
 S-tog
 Tramtransporto en Kopenhago

Referencoj

 Eksteraj ligiloj 

 agado.net  la loka informnodo pri aktiveco kaj kunlaboro
 Belega Kopenhago oficiala turisma paĝo (kaj en la angla)
 Copenhagen for Partiers - Turisma Paĝo  (en la angla)
 Tagaj Bildoj de Kopenhago  (en la angla)
 Kastellet (the fort)  (en la angla)
 Bildoj de Kopenhago en la Bildarkivo Aŭstria


Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo
Kategorio:Urboj de Danio
Kategorio:Sjælland