Graz

Graz  estas la ĉefurbo de la federacia lando Stirio en Aŭstrio.
La nomo devenas de la slovena vorto Gradec, kiu signifas kasteleto.
Ĝi estas la dua plej granda urbo en Aŭstrio (post Vieno), kaj ĝi havas kvar universitatojn kun ĉirkaŭ 40.000 gestudentoj (inter kiuj la Karla-franciska-universitato) kaj estis la eŭropa ĉefurbo kultura en 2003.

 Geografio 
Graz situas ĉe la rivero Mur, en la baseno de Graz, ĉirkaŭata ĉe tri flankoj de montoj (nur ne en la sudo).
La plej alta loko estas la Plabutsch (754 m) en la nordokcidento de la urbo. La plej malalta loko estas en la sudo (330 m), kie la Mur fluas el la urbo.

eta|dekstra|Horloĝa turo en Graz

 Urbodivido 
Graz estas dividita je 17 distriktoj:
 Innere Stadt
 St. Leonhard
 Geidorf
 Lend
 Gries
 Jakomini
 Liebenau
 St. Peter
 Waltendorf
 Ries
 Mariatrost
 Andritz
 Gösting
 Eggenberg
 Wetzelsdorf
 Straßgang
 Puntigam

 Vidindaĵoj 
La Ĉefplaco de Graz (germane Hauptplatz) estas la centra placo de Graz. Ĉe la placo situas la Urbodomo. 

La Kastela Monteto de Graz (, signifas "kastela monto") estas masiva dolomita roko kaj formas la kernon de la historia malnova urbo. Ĝi situas rekte sur la maldekstra bordo de la rivero Mur kaj superregas la ĉefan placon de Graz. Aldone al la Horloĝturo, la orientilo de Graz, la Kastela Monteto prezentas ankaŭ la Sonorilturon kun ĝia sonorilo Liesl, la Kazematojn de la Kastela Monteto, la 94 m profundan Turkan Fontanon, ĉiujn restaĵojn de la kastelo, kaj kelkajn pli malgrandajn artaĵojn.

 Artodomo Graz
 Katedralo de Graz
 Karmelana konventa kirko, iam pilgrima
 Murinsel
 Nova Galerio, specialigita pri nuntempa arto
 Universala Muzeo Joanneum

 Servoj 
 Eŭropa Centro por Modernaj Lingvoj
 Teknologia Universitato Graz

 Kulturo kaj lingvoj 
Forum Stadtpark (ankaŭ: Grazer Gruppe aŭ Grazer Forum) estis en 1958 fondita, avangarda unuiĝo da verkistoj kaj artistoj en Graz.

En Graz troviĝas la Eŭropa Centro por Modernaj Lingvoj (ECML) de la Konsilio de Eŭropo

 Esperanto 
En la komenco de 20-a jarcento estis komerca lernejo en Graz, kie oni instruis Esperanton.

En 2023 aperis 42-paĝa gvidilo al la urbo Graz. Ĝi estas senpage mendebla ĉe la Turisma Oficejo de la regiono Graz. 

 Transporto 
 Tramtransporto en Graz estas reto de tramoj formantaj gravan parton de la sistemo de publika transporto en Graz.

 Famuloj 
En Graz naskiĝis kaj mortis:
 kabaredistino, komponistino, kantistino, muzikistino kaj verkistino Lore Krainer
 verkisto Werner Schwab,
 poeto kaj politikisto Anastasius Grün
 hungara monaĥo Sándor Károly Klempa.
En Graz naskiĝis:
 hungara agronomo László Somssich
 arkiduko Franz Ferdinand de Aŭstrio-Este
 Johann Ernst von Thun, salcburga princĉefepiskopo
 Sigismundo Kristoforo de Schrattenbach, salcburga princĉefepiskopo
 verkisto Gerhard Roth
 hungara ministro József Somssich
 hungara germanisto Miklós György Hutterer
 Christian Wehrschütz, ĵurnalisto
 Viktor Pöschl, klasika filologo
 Hans Lechner, ministroprezidanto salcburgia
 Johann Sigmund von Kuenburg, episkopo de Lavant kaj Chiemsee
 Kay-Michael Dankl, komunista politikisto
 Adolf Grohmann, ŝemidisto
 Joseph von Karabacek, bibliotekisto kaj orientalisto
 Friedrich Loos, pentristo
 Gerald Grosz, politikisto
En Graz mortis:
 abato Guidó Schenzl
 hungara instruisto János Aszalai
 hungara jezuita monaĥo Jakab Wenner
 hungaraj oficiroj Ágoston Rafael Tóth kaj Antal Zach
 politikisto Franz von Kalchberg
 verkistoj Joseph von Hammer-Purgstall kaj Johann von Kalchberg
 hungara inĝeniero János Czimeg
 hungara operkantisto Aranka Fodor
 hungara pianisto Edit Farnadi
 hungara vojaĝisto György Almásy.
 Lajos Benedek (oficiro)
 Albin Lesky, filologo
 Marianna Török (artisto)
 Peter Simonischek, aktoro
 Josef Riedler, politikisto kaj pedagogo
 Frida Mentz-Kessel, pentristino kaj grafikistino

 Personoj 
Rudolf Horneck en Graz propagandis Esperanton kaj gvidis kursojn. Peter K. Geier vivis en Graz kaj en 1908 kunfondis klubon "Junaj Esperantistoj".

Pastro Max Josef Metzger en Graz en 1917 fondis Mondpacan Ligon de la Blanka Kruco, kiu en 1918 akceptis Esperanton kiel korespondlingvon. Inter 1918 kaj 1920 li tie eldonis la revuon "Blanka Kruco" kaj poste ĝis 1928 la revuon "Katolika Mondo".

Klaus Perko instruas Esperanton ĉe la universitato de Graz.

 Eventoj 
En Graz okazis
 la tria tut-aŭstria Esperanto-kongreso en 1913
 Esperanto-kongreso en 1949, okaze de kiu la Aŭstria Poŝto eldonis poŝtmarkon kun verda stelo kaj la vorto "Esperanto"
 la Internacia Junulara Kongreso de 1970
 la Jubilea Esperanto-Konferenco de 1987, dum kiu Ivo Lapenna proklamis la malfondon de Neŭtrala Esperanto-Movado.

 ZEO 
dekstra|eta|Esperanto-monumento en GrazGraz posedas ZEO-on, placon nomitan laŭ Esperanto (Esperantoplatz).
Gvidlibroj en Esperanto
Gvidlibro tra Graz . Eld. Stiria Esperantista Societo, Graz, 1913. Esperanta Turista Boteno estas ankoraŭ elŝutebla.

 Vidu ankaŭ 
 Tramtransporto en Graz
 2806 Graz

 Eksteraj ligiloj 

 Eŭropa Centro por Modernaj Lingvoj  

 http://www.graztourismus.at 
 http://www.vrgraz.at 
 http://www.uni-graz.at/E 
 Vizito de Graz, la dua urbo de Aŭstrio. Pieda kaj bicikla ekskurso tra Graz, bela urbo en la sudo de Aŭstrio, ĉefurbo de Stirio kaj la dua plej granda urbo en la lando. (oktobro 2021)

 Referencoj 


Kategorio:Urboj de Aŭstrio
Kategorio:Komunumoj de Stirio