Noruzo

Noruzo (, ) aŭ pli persece Noŭruzo (litere: 'Nova tago') estas la orienta novjaro, unu el la plej belaj kaj ŝatataj festoj en pluraj orientaj landoj. La festo daŭras du semajnojn kaj finiĝas kun la 'Naturtago', la dektria tago. La intenco estas pasigi en la naturo de sunleviĝo ĝis sunsubiro en kompanio de aliaj, kaj ĝui unu la alian kaj la naturon(nl) Maria Bouanani, Sholeh Rezazadeh: “Het oosten verstaat wellicht de kunst van het leven beter” (Sholeh Rezazadeh: “Sholeh Rezazadeh: "La Oriento probable pli bone komprenas la arton vivi"), la 5-an de aŭgusto 2021, alirite la 6-an de aprilo 2022..

Noruzo estas la unua tago de printempo en Irano, ĝia naskiĝejo, kaj la tuta norda ter-hemisfero, estas popola simbolo de vekiĝanta  naturo post vintro, bono, paco kaj noviĝema vivoAnatoli Ionesov, Saluton, Naŭruzo - la festo, kiu unuigas kaj plinobligas la mondon!, Revuo Esperanto, nro 1324 (5), Majo 2018, p. 115..

La Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj laŭ la decido en 2010 proklamis la 21-an de marto la internacian tagon de Noŭruzo. Laŭ la astronomia tempo (komenco de printempo), tiu tago povus okazi je la 20-a, 21-a aŭ 22-a de marto. Noŭruzo troviĝas sur la Reprezenta Listo de Nemateria Kultura Heredaĵo de la Homaro(angla) Novruz, Nowrouz, Nooruz, Navruz, Nauroz, Nevruz: Inscribed in 2009 on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity, UNESCO..

 Internacia festotago 
Ankaŭ estanta Zoroastrisma ferio (→ Chaharshanbe Suri), ĝi estas ankaŭ sankta tago por anoj de Sufiismo kaj ankaŭ Bahaanoj ĉe kiuj Noruzo estas unu el la naŭ sanktaj tagoj.

eta|Ŝtatoj, en kiuj Noruzo estas festata
Oni festas Noŭruzon en Afganio, Albanio, Azerbajĝano, Barato, Ĉinio (Xinjiang), Irano, Kartvelio, Pakistano, Rusio (Dagestano), Turkio, diversaj landoj de Centra Azio kiel Kazaĥio, Kirgizio, Taĝikio, Turkmenio, Uzbekio kaj ankaŭ inter la kurdoj kaj diversaj diasporoj, eĉ en kelkaj eŭropaj landoj.

Landoj kun Noruzo kiel publika feriotago :
 Afganio (21 marto)(angla) Lt. j.g. Keith Goodsell (March 7, 2011). "Key Afghan, US leadership plant trees for Farmer's Day". United States Central Command.
 Albanio (22 marto)(angla) "The World Headquarters of the Bektashi Order – Tirana, Albania". komunitetibektashi.org. Arkivita de la originalo je la 18-a de aŭgusto 2011.
 Azerbajĝano (20 marto al 26 marto, sume sep tagoj)(angla) "Azerbaijan 2010 Bank Holidays". Bank-holidays.com.
 Kartvelio(angla) "Nowruz Declared as National Holiday in Georgia" . Civil.Ge, la 1-a de julio 2001.
 Irano (20 marto al 24 marto, sume kvin tagoj en ĝenerala kaj totalo de 14 tagoj por lernejoj kaj universitatoj (angla) "Iran (Islamic Republic of) 2010 Bank Holidays". Bank-holidays.com.
 Irako (de jur ne Iraka Kurdio, de factotatano) (21 marto)(angla) "Iraq 2010 Bank Holidays". Bank-holidays.com.
 Kazaĥio (21 marto al 24 marto, sume kvar tagoj)
 Kirgizio (22 marto)(angla) "Kyrgyzstan 2010 Bank Holidays". Bank-holidays.com.(angla) "Norouz in Kyrgyzstan" . Payvand.com.la 26-an de marto 2006.
 Kosovo (21 marto)
 Taĝikio (20 marto al 23 marto, sume kvar tagoj)(angla) "Turkmen President Urges Youth To Read 'Rukhnama'". Rferl.org, la 20-an de marto 2006.
 Turkmenio (21 marto al 22 marto, sume du tagoj)(angla) "Turkmenistan 2010 Bank Holidays". Bank-holidays.com
 Uzbekio (21 marto)(angla) "Uzbekistan 2010 Bank Holidays". Bank-holidays.com

 Unesko 

Ĝenerala Asembleo de La UN rekonis la Internacian Tagon de Noŭruzo en 2010, priskribante ĝin kiel irandevena printempa festo, kiu jam estas festita dum pli ol 3000 jaroj(angla) "General Assembly Recognizes 21 March as International Day of Nowruz, Also Changes to 23–24 March Dialogue on Financing for Development". UN.org. la 23-an de februaro 2010.(angla) Sheikholeslami, Ali (2010-02-24). "UN Officially Recognizes March 21 as International Nowruz Day". Businessweek.com. Arkivitia de la originalo je la 1-a de aprilo 2010.. Dum la renkontiĝo de La inter-registara komitato por la konservado de la nemateria heredaĵo de la Unuiĝintaj Nacioj, okazinta inter la 28-a de septembro kaj la 2-a de oktobro 2009, Noŭruzo estis oficiale registrita sur la UNESKO-Reprezenta Listo de Nemateria Kultura Heredaĵo de la Homaro(angla) Novruz, Nowrouz, Nooruz, Navruz, Nauroz, Nevruz: akceptita en 2009 sur la Retrezenta Listo de Nemateria Kultura Heredaĵo de la Homaro, UNESKO.(angla) Noruz and Iranian radifs registered on UNESCO list, Teheran Times, la 1-a de oktobro 2009.(angla) Nowruz became international (noruzo fariĝis internacia), en la persa, BBC, Wednesday, la 30-a de septembro 2009, BBC.co.uk. En respondo al la rekono fare de UN, Irano eldonis poŝtmarkon(angla) Iran issues stamp celebrating Int'l Day of Nowruz, Press TV, la 28-an de marto 2010 ..

 Irano 
En Irano ankaŭ oni nomas ĝin Eid feston, kvankam ĝi ne estas islama festo. Noruzo estas la unua tago de la printempo kaj la komenco de la irana jaro. Ĝi ankaŭ estas la komenco de la Bahaa Kalendaro. Estas festo de iuj komunumoj je la 21-a de marto kaj de aliuloj je la tago de la astronomia tempo (komenco de printempo), kiu povus okazi je la 20a, 21a aŭ 22a de marto.

 Haft Sin 
Dum Haft Sin, familioj ornamas tablon per sep eroj, kiuj reprezentas la novan sezonon, kiu komenciĝas kun la persa letera sin (s). La eroj inkluzivas :
 Sib (pomo), kiu reprezentas belecon
 Sir (ajlo), kiu reprezentas bonan sanon
 Serkeh (vinagro), kiu reprezentas paciencon
 Sonbol (hiacinto), kiu reprezentas printempon
 Samanu (dolĉa pudingo de tritikaj semplantidoj), kiu reprezentas fekundecon
 Sabzeh (persa : جوانه‌ گندم, verda soŝlegomo), kiu reprezentas renaskiĝon
 Sekeh (moneroj), kiu reprezentas prosperon

 Literumado kaj prononcado 
Noruzo ([noːˈɾuːz]), (persa: ‎, noŭruz, aliliterume en Esperanto Noŭruzo ([nouˈɾuːz]), kun diversaj lokaj prononcoj, ekzemple en la Bahaa Kredo ([næuˈɾuːz]), estas la orienta Novjaro,

La oficialaj nomoj estas :
Norouz, Norooz, Narooz, Nawruz, Newroz, Newruz, Nauruz, Nawroz, Noruz, Novruz, Nauroz, Navroz, Naw-Rúz, Nowroj, Navroj, Nevruz, Navruz, Navrez, Nooruz, Nauryz, Nevruz, Nowrouz, Nezrouz

Ekzistas multaj variantoj literumi la vorton Noruzo :
 Albana: Novruzit
 Azerbajĝana: Novruz, نوروز, Новруз
 Baŝkira: Науруз, Nawruz
 Krime-tatara: Navrez, Наврез
 Daria: نوروز‎, 
 Kartvela: ნავრუზი, 
 Guĝarata: નવરોઝ, Navarōjha
 Pola: Nowy Rok
 Slovaka: Nový Rok
 Kazaĥa: Наурыз, , ناۋ‎رىز
 Kurda:نەورۆز‎, 
 Kirgiza:  Нооруз, , نوورۇز
 Lezga: Яран Сувар, 
 Oseta: Новруз, 
 Paŝtuna: نوروز‎, 
 Tabasara; Эбелцан, 
 Taĝika: Наврӯз, 
 Tatara: Нәүрүз, , نەوروز
 Tata: Nuruz, نوروز
 Turka: Nevruz
 Turkmena: Newruz, Невруз, نوروز
 Urdua: نوروز‎, 
 Ujgura: نورۇز‎, , Норуз
 Uzbeka: Navruz, Навруз, نەۋرۇز

 En Esperanto 
La revuo "Kuriero" de Unesko dediĉis sian numeron n-ro 1 de januaro-marto 2019 al la temo de indiĝenaj lingvoj okaze de la proklamo de 2019 kiel Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvoj."Kuriero" de Unesko, n-ro 1 de januaro-marto 2019, ISSN 2521-7356 60 paĝoj. Ekster tiu kadro la artikolo Naŭruzo: la ĝermoj de nova tago, de Salvatore D’Onofrio, temas pri la diversaj variantoj de la festo Noruzo, en la diversaj landoj, kaj la rilaton kun la diversaj civilizoj.Naŭruzo: la ĝermoj de nova tago, de Salvatore D’Onofrio, "Kuriero" de Unesko, n-ro 1 de januaro-marto 2019, paĝoj 54-55. Tradukis el la franca lingvo Christian LAVARENNE (Francujo).

 Bildaro 

 Notoj 

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Palengan
 Festaj kaj feriaj tagoj
 Jaldao

 Eksteraj ligiloj 

 Artikolo pri Noruzo  de Benjamin Kwiecień en sia blogo, aldonita en marto 2019.

Kategorio:Festoj
Kategorio:Zaratuŝtrismo
Kategorio:Bahaismo
Kategorio:Festivaloj en Rusio
Kategorio:Festivaloj en Azerbajĝano
Kategorio:Kulturo de Irano
Kategorio:Naciaj simboloj de Irano
Kategorio:Novjaro
Kategorio:Persa kulturo
Kategorio:Persaj vortoj kaj esprimoj
Kategorio:Unesko