Antimono

Antimono estas metala elemento en la perioda tabelo.

 Simbolo: Sb
 Atomnumero: 51
 Atompezo: 121,760
 Kemia Serio: metaloido
 Bolpunkto: 630.63 oC
 Fandpunkto: 1587oC
 Denseco: 6697 kg/m3
 Malkovrinto: Konata de antikvaj tempoj

Brila griza metalo aŭ metaloido, Antimono troviĝas en la naturo ĉefe kiel la sulfida mineralo stibnito (Sb2S3). Antimonaj kombinaĵoj estas konataj ekde antikvaj tempoj kaj estis pulvorigitaj por uzo kiel medicino kaj kosmetikaĵoj, ofte konataj per la araba nomo kohl.

Ĉinio estas la plej granda produktanto de antimono kaj ĝiaj kombinaĵojLa Nemalhavebla Rolo de Raraj Metaloj en la Antaŭenigo de Modernaj Materialoj kaj Teknologioj. samaterials.com. Prenite la 19an de decembro 2025., kun plejparto de la produktado devenanta de la minejo Xikuangshan en Hunano. La industriaj metodoj por rafini antimonon el stibnito estas rostado sekvata de redukto per karbono, aŭ rekta redukto de stibnito per fero.

La plej oftaj aplikoj por metala antimono estas en alojoj kun plumbo kaj stano, kiuj plibonigis ecojn por lutaĵoj, kugloj kaj ebenaj lagroj. Ĝi plibonigas la rigidecon de plumb-alojaj platoj en plumb-acidaj baterioj. Antimona trioksido estas elstara aldonaĵo por halogen-entenantaj flammalrapidigiloj. Antimono estas uzata kiel dopanto en duonkonduktaĵaj aparatoj.Klochko, Kateryna (2021). "Jarlibro pri Mineraloj de 2017: Antimono" (PDF). Geologia Enketo de Usono.

 Karakterizaĵo 
Antimono estas pli elektronegativa ol stano aŭ bismuto, kaj malpli elektronegativa ol teluro aŭ arseno. Kiel metaloido, ĝi havas Mohs-skalan malmolecon de 3.

Antimono estas arĝenta, brila griza solido, kiu estas stabila en aero je ĉambra temperaturo.Ashcheulov, A. A.; Manyk, O. N.; Manyk, T. O.; Marenkin, S. F.; Bilynskiy-Slotylo, V. R. (2013). "Kelkaj Aspektoj de la Kemia Ligado en Antimono". Neorganikaj Materialoj. 49 (8): 766–769. doi:10.1134/s0020168513070017 Se varmigita, ĝi reagas kun oksigeno por produkti antimonan trioksidon, Sb2O3. Antimono estas atakata de oksidigaj acidoj.

Flava alotropo de antimono, supozeble analoga al flava arseno, formiĝas per oksidiĝo de stibino (SbH3) kun aero aŭ oksigeno je −90 °C.Krebs, H.; Schultze-Gebhardt, F.; Thees, R. (1955). "Sur la strukturo kaj trajtoj de duonmetaloj. IX: La alotropio de antimono". Zeitschrift für anorganische und allgemeine Chemie (en la germana). 282 (1–6): 177–195. Bibkodo:1955ZAACh.282..177K. doi:10.1002/zaac.19552820121.Stock, Alfred; Guttmann, Oskar (1904). "Pri hidrogena antimono kaj flava antimono". Raportoj de la Germana Kemia Societo. 37: 885–900. doi:10.1002/cber.190403701148. Je ĉirkaŭaj temperaturoj kaj en ĉirkaŭa lumo, ĝi transformiĝas en la pli stabilan nigran alotropon. Malofta eksplodema formo de antimono povas esti formita per la elektrolizo de antimontriklorido, sed ĝi ĉiam enhavas konsiderindan kloron kaj ne estas vere antimona alotropo. Kiam gratita per akra ilo, okazas eksoterma reakcio kaj blankaj vaporoj eliĝas kiam metala antimono formiĝas; kiam frotita per pistilo en pistujo, okazas forta detonacio.

 Historio 
La origino de la nomo de antimono estas la araba vorto  [ithmud]. Jam la araba nomo estis donita kiam la alĥemio venis de Arabio, ĉirkaŭ la 11-a jarcento.
La alĥemia simbolo estas 20ra. La proponata sinonimoNova rigardo al la nomoj de la kemiaj elementoj en Esperanto de antimono estas stibio (de la latina "stibium").

 Aplikoj 

 Flamo-malfruigiloj 
Antimono estas ĉefe uzata kiel fajro-malfruigilo en la formo de antimona trioksidoAntimono: Elementaj Ecoj kaj Uzoj. Prenite la 19an de decembro 2025., kaj kutime estas uzata en kombinaĵo kun halogenitaj fajro-malfruigiloj, krom halogenitaj polimeroj. La fajro-malfruiga efiko de antimona trioksido estas atingita per formado de halogenitaj antimonaj kombinaĵojWeil, Edward D.; Levchik, Sergei V. (4 junio 2009). "Antimontrioksido kaj rilataj kombinaĵoj". Kontraŭflamaĵoj por plastoj kaj tekstiloj: Praktikaj aplikoj. Hanser. ISBN 978-3-446-41652-9.. Ĉi tiuj kombinaĵoj reagas kun hidrogenaj atomoj, kaj eble ankaŭ kun oksigenatomoj kaj hidroksilaj radikaluloj, tiel inhibiciante bruladonHastie, John W. (1973). "Masspektrometriaj studoj pri flaminhibicio: Analizo de antimonaj trihalogenidoj en flamoj". Combustion and Flame. 21 (1): 49. Bibcode:1973CoFl...21...49H. doi:10.1016/0010-2180(73)90006-0.. Aplikoj de ĉi tiuj fajro-malfruigiloj inkluzivas infanajn vestaĵojn, ludilojn, aviadilojn kaj aŭtoseĝkovrilojn. Ili ankaŭ estas aldonitaj al poliesteraj rezinoj en vitrofibraj kompozitoj por la fabrikado de produktoj kiel ekzemple malpezaj aviadilmotorkovriloj.

 Alojoj 
Antimono formas multflankan alojon kun plumbo, kiu povas plibonigi la malmolecon kaj mekanikan forton de plumbo. Antimono estas uzata en kontraŭfrikciaj alojoj, kugloj kaj plumbaj kugloj, kablingoj, tipmetalo (ekz., por tiparmaŝinojHolmyard, E. J. (2008). Neorganika Kemio - Lernolibro por Kolegioj kaj Lernejoj. Read Books. pp. 399–400. ISBN 978-1-4437-2253-7.), lutaĵo (kelkaj "senplumbaj" lutaĵoj enhavas 5% antimonon)Ipser, H.; Flandorfer, H.; Luef, Ch.; Schmetterer, C.; Saeed, U. (2007). "Termodinamiko kaj fazodiagramoj de senplumbaj lutaĵmaterialoj". Journal of Materials Science: Materials in Electronics. 18 (1–3): 3–17. doi:10.1007/s10854-006-9009-3., stano, kaj malalt-stanaj harditaj alojoj por fabrikado de orgenfajfiloj.

 Aliaj Uzoj 
Antimono povas esti uzata kiel stabiligilo kaj katalizilo en la produktado de polietilena tereftalato. Alia uzo estas kiel klariga agento por forigi etajn aervezikojn el vitro, ĉefe por televidekranoj.De Jong, Bernard H. W. S.; Beerkens, Ruud G. C.; Van Nijnatten, Peter A. (2000). "Vitro". Enciklopedio de Industria Kemio de Ullmann. doi:10.1002/14356007.a12_365. ISBN 978-3-527-30673-2. Tria uzo estas kiel pigmento. Kiam uzata kun certaj specoj de ceramikaĵoj kaj emajloj, antimono ankaŭ helpas konservi kolorstabilecon kaj surfacan glatecon.

 Komponaĵoj 
 Amonia heksafluoro-antimonato
 Amonia kvarfluoro-antimonato
 Natria antimonato
 Natria heksafluoro-antimonato
 Natria tioantimonato

 Mineraloj 
 Stibnito

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Perioda tabelo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero
 Philipp Friedrich Gmelin

 Eksteraj ligiloj 

 http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Sb/index.html
 http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Sb.html
 http://periodic.lanl.gov/elements/51.html


Kategorio:Kemiaj elementoj