Iridio

Iridio estas kemia elemento en la perioda tabelo, kiu havas la simbolon Ir kaj la atomnumeron 77. Ĝi estas malmola arĝentblanka transirmetalo, parto de la platena familio. Ĝi estas la plej densa natura elemento tuj post osmio; estante la plej nerustebla elemento, ĝi estas uzata en alojoj.

Iridio estas pli rara ol oro aŭ plateno. En la naturo ĝi troviĝas forme kiel etaj grajnoj sur aŭ kompanie je plateno. Kune kun osmio ĝi formas du naturaĵajn mineralojn:
 osmiiridio, kio konsistas el 50% iridio, la resto de osmio, plateno, rutenio kaj rodio;
 iridiosmio, kio konsistas el 55-80% osmio kaj el 20-45% iridio.

Gravaj trovejoj estas en Sud-Afriko, en Uralo, Nord- kaj Sud-Ameriko, en Tasmanio, Borneo kaj Japanio.

Libera iridio same kiel aliaj elementoj de la platengrupo troviĝas en riversabloj. Krome, iridio defalas dum la fandado de nikelercoj.

 Fizikaj Propraĵoj 
Pro ĝia malmoleco, fragileco, kaj ekstreme alta frostopunkto, solida iridio malfacilas maŝinprilabori, formi aŭ prilabori, tiel ke pulvormetalurgio ofte estas uzita anstataŭe.Greenwood, N. N.; Earnshaw, A. (1997). Kemio de la Elementoj (dua red.). Oksfordo: Butterworth-Heinemann. pp 1113-1143, 1294. ISBN 978-0-7506-3365-9. OCLC 213025882 Ĝi estas la nura metalo kiu retenas bonajn mekanikajn trajtojn en aero ĉe temperaturoj super 1,600 °C (2,910 °F).Hunt, L. B. (1987). " Historio de Iridio " . Platenaj Metaloj-Revizio. 31 (1): 32–41. doi:10.1595/003214087X3113241. S2CID 267552692. Arkivita el la originalo je 2022-09-29. Elŝutite 2022-09-29 . Ĝi havas la 10-an plej altan bolpunkton de ĉiuj elementoj kaj iĝas superkonduktoro ĉe temperaturoj sub 0.14 K (−273.010 °C; −459.418 °F). La elasta modulo de iridio estas la due plej alta inter ĉiuj metaloj, dua nur al osmio.

 Kemiaj Propraĵoj 
Iridio estas la plej korodrezista metalo konata.Emsley, J. (2003). "Iridio". Nature's Building Blocks: An A–Z Guide to the Elements (Gvidisto de A–Z al la Elementoj). Oksfordo, Anglio, UK: Oxford University Press. pp 201–204. ISBN 978-0-19-850340-8. Ĝi ne estas atakita de acidoj, inkluzive de aqua regia, sed ĝi povas esti solvita en koncentrita klorida acido en ĉeesto de natria perklorato.Iridium: Civila Heroo en Precious Metals. Stanfordaj Altnivelaj Materialoj, 14-a de marto , 2025 En ĉeesto de oksigeno, ĝi reagas kun cianidaj saloj.Emsley, Johano (2011). Nature's Building Blocks: An A–Z Guide to the Elements (Nova red.). New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-960563-7. Tradiciaj oksidantoj ankaŭ reagas, inkluzive de la halogenoj kaj oksigeno ĉe pli altaj temperaturoj.Lagowski, J. J., red. (2004). Kemiaj Fundamentoj kaj Aplikoj. Vol. 2. Thomson Gale. pp 250–251. ISBN 978-0028657233. Iridio ankaŭ reagas rekte kun sulfuro ĉe atmosfera premo por doni iridion disulfido.Munson, Ronald A. (februaro 1968). "La Sintezo de Iridio-Disulfido kaj Nikeldiarsenido havanta la Pirita Strukturo" (PDF). Neorganika Kemio. 7 (2): 389–390. doi:10.1021/ic50060a047. Arkivita el la originalo (PDF) je 2019-04-12. Elŝutite 2019-01-19.

 Aplikoj 
Iridium havas vastan gamon da aplikoj en la industrio pro sia korodrezisto. Ĝiaj ĉefaj uzoj inkluzivas: elektrodojn por produkti kloron kaj aliajn korodajn produktojn, organikajn lum-elsendantajn diodojn (OLED-ojn), krisolojn, katalizilojn (kiel aceta acido), kaj sparkpintojn por sparkiloj.5 Aplikoj de Iridio en Elektroniko. Laste ĝisdatigita je la 31a de decembro 2025

 Metaloj kaj Alojoj 
Iridium ofte estas uzata en la fabrikado de krisoloj pro sia alta fandopunkto, alta malmoleco kaj korodrezisto. Kelkaj longdaŭraj komponantoj de aviadilmotoroj estas faritaj el iridiaj alojoj, kaj iridio-titaniaj alojoj estas uzataj en profundakvaj tuboj pro sia korodrezisto.Emsley, J. (2003). "Iridium". Konstrubriketoj de la naturo: A-Z gvidilo al la elementoj. Oksfordo, Anglio, UK: Oxford University Press. pp. 201–204. ISBN 978-0-19-850340-8. Iridio estas uzata en poraj ŝpiniloj, tra kiuj fanditaj plastaj polimeroj estas eltruditaj por formi fibrojn, kiel ekzemple rajono.Egorova, R. V.; Korotkov, B. V.; Yaroshchuk, E. G.; Mirkus, K. A.; Dorofeev, N. A.; Serkov, A. T. (1979). "Spinnerets for viscose rayon cord yarn". Fibre Chemistry. 10 (4): 377–378. doi:10.1007/BF00543390. Osmio-iridiaj alojoj estas uzataj en kompasaj lagroj kaj ekvilibroj.

Iridiumaj alojoj estas uzataj kiel la centra elektrodo de sparkiloj fare de kelkaj fabrikantoj pro sia rezisto al arkerozio.Handley, J. R. (1986). "Kreskantaj Aplikoj por Iridio". Platinum Metals Review. 30: 12–13. doi:10.1595/003214086X3011213.Graff, Muriel; Kempf, Bernd; Breme, Jürgen (2005-12-23). "Iridia Alojo por Sparkelektrodoj". Materialoj por Transporta Teknologio. Weinheim, FRG: Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA. pp 1–8. doi:10.1002/3527606025.ch1. ISBN 9783527301249. Sparkiloj bazitaj sur iridio estas aparte taŭgaj por la aerspaca industrio.

 Katalizo 
Iridiaj kompleksoj ĝenerale aktivas por nesimetriaj hidrogenigaj reakcioj, inkluzive de konvencia hidrogenigo Roseblade, S. J.; Pfaltz, A. (2007). "Iridi-katalizita nesimetria hidratigo de olefinoj". Accounts of Chemical Research. 40 (12): 1402–1411. doi:10.1021/ar700113g. PMID 17672517 kaj translokiga hidrogenigoIkariya, Takao; Blacker, A. John (2007). "Nesimetria Transiga Hidrogenigo de Ketonoj per Dufunkciaj Transirmetalaj Molekulaj Kataliziloj†". Rakontoj pri Kemia Esploro. 40 (12): 1300–1308. Bibcode:2007AcChR..40.1300I. doi:10.1021/ar700134q. PMID 17960897.. Ĉi tiu eco estas la bazo por la industria sinteza vojo de la kirala herbicido (S)-metolakloroSupraj 5 Reagoj Kie Iridiuma Katalizo Brilas.. Iridiaj kompleksoj estas ŝlosila komponanto de blankaj OLED-oj. Similaj kompleksoj ankaŭ estas uzataj por fotokatalizo.Ulbricht, Christoph; Beyer, Beatrice; Friebe, Christian; Winter, Andreas; Schubert, Ulrich S. (2009). "Lastatempaj Disvolviĝoj en la Apliko de Fosforeskaj Iridio(III) Kompleksaj Sistemoj". Advanced Materials. 21 (44): 4418–4441. doi:10.1002/adma.200803537.

 Medicina Bildigo 
La radioizotopo iridio-192 estas unu el la du plej gravaj energifontoj por nedestruktiva testado de metaloj en industria gama-radia radiografio.Halmshaw, R. (1954). "La uzo kaj amplekso de Iridium 192 por la radiografio de ŝtalo". British Journal of Applied Physics. 5 (7): 238–243. Bibcode:1954BJAP....5..238H. doi:10.1088/0508-3443/5/7/302. Krome, 192Ir povas esti uzata kiel gama-radia fonto por brakiterapio, formo de radioterapio en kiu sigelita radiadfonto estas metita ene aŭ proksime de la traktata areo.

 Vidu ankaŭ 

 Kemio
 Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

 Referencoj 

Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Metaloj