Aŭstronezia lingvaro

La aŭstronezia lingvaro estas lingvofamilio parolata ĉe tre vasta areo, de Madagaskaro ĝis Tajvano, Havajo kaj Paskinsulo.

 Etimologio 
La vorto "aŭstronezia" venas el la greka lingvo kaj signifas "sudaj insuloj".

 Ekzemploj de aŭstroneziaj lingvoj kaj lingvaroj 
Kelkaj aŭstroneziaj lingvoj:
 Indonezia (35 milionoj da denaskaj parolantoj)
 Filipina, subgrupo de la Tagaloga (10,5 milionoj da parolantoj)
 Malagasa (10 milionoj da parolantoj)
 Havaja kreola (500 mil parolantoj)
 Fiĝia (337 mil parolantoj)
 Tongana (187 mil parolantoj)
 Maoria (100 mil parolantoj)
 Havaja lingvo (24 mil parolantoj)
 Pajvana (Paiwan, indiĝena lingvo parolata en Tajvano)

Kelkaj lingvaroj kaj lingvoj en la aŭstronezia lingvaro :
 Formozaj lingvoj
 Amisa - Atajala - Bununa - Cua - Pajvana - Pujuma - Rukaja - Sedika
 Malajopolinezia lingvaro
 Centr-malajopolinezia lingvaro
 Mangaraja - Ngadha - Soboja - Tetuna
 Okcident-malajopolinezia lingvaro
 Balia - Cebua - Ĉamora - Indonezia (Lemolang) - Java - Malagasa - Malaja - Sunda - Tagaloga
 Orient-malajopolinezia lingvaro
 Fiĝia - Gilberta - Havaja - Maoria - Samoa - Tahitia - Tongana

eta|maldekstra|180ra|<center>teritorio de la aŭstroneziaj lingvoj apud tiuj de la aliaj mondaj lingvaroj
eta|maldekstra|180ra|<center>mapo pri la teritorio de la aŭstroneziaj lingvoj

Lingvofamilio de popoloj. Dividiĝas je grupoj - (1) Centra, (2) Okcidenta, (3) Orienta, (4) Tajvana. Totala kvanto: 237 mln. La plej multnombraj popoloj de la familio: Javanoj, Bisajanoj, Sundoj, Tagaloj, Maduroj, Malajoj. Etnogeografia distribuo de la familio estas jena (mln):

+ Lingvogrupo SU Eŭropo Azio Afriko Ameriko Oceanio Mondo Centra - - 6,05 - - - 6,05 Okcidenta - 0,07 216,65 10,08 0,93 0,15 227,88 Orienta - - 0,22 - 0,26 2,32 2,80 Tajvana - - 0,39 - - - 0,39 Totalo - 0,07 223,31 10,08 1,29 2,47 237,12

SU - Teritorio de iama Sovetunio sen baltaj landoj.

Okcidenta grupo (Indonezianoj)

AĈEHOJ

 Nomo: [m] aĉe; [f] Atjeh; [r] aĉeĥ, aĉe, aĉini
 Popolo en Indonezio, en nordo de Sumatra insulo; Kvanto: ĉirkaŭ 3 mln (1992). Loĝas ankaŭ en Malajzio.
 Lingvo: aĉea.
 Kredantoj: muzulmanoj-sunaistoj.

BALIANOJ

 Nomo: [f] Baliens, Balinais; [r] balijci
 Popolo en Indonezio, en la insuloj Balio kaj Lom-bok; Kvanto: 3,65 mln (1992).
 Lingvo: de indonezia branĉo.
 Kredantoj: hinduistoj.

BANĜAROJ

 Nomo: [f] Bandjars, Benjars; [r] banĝar
 Popolo en Indonezio (ĉ. 3 mln, precipe en la insulo Kalimantano) kaj Malajzio. Totala kvanto: 3,15 mln (1992). Parolas en dialekto de malaja lingvo.
 Kredantoj: muzulmanoj-sunaistoj.

BATAKOJ

 Nomo: [f] Bataks; [r] bataki
 Popolo en Indonezio de aŭstroazia lingvofamilio. Okupas nordokcidentan parton de la insulo Sumatro. Kvanto: 3,400 mil (1992).

BUGISOJ

 Nomo: [M] tougik; [f] Boegs, Bugis; [r] bugisi
 Popolo en Indonezio (precipe en sudokcidente de la insulo Sulaveso); kvanto 4,55 mln Loĝas ankaŭ en Malajzio kaj Singapuro. Totala kvanto: 4,6 mln (1992).
 Lingvo: bugisa.
 Kredantoj: muzulmanoj-sunaistoj.

DAJAKOJ

 Nomo: [f] Dayaks; [r] dajaki
 Grupo de popoloj en Indonezio, Malajzio kaj Brunejo, ĉefloĝantoj de la insulo Kalimantano; 3,7 mln (1992).
 Lingvoj: de indonezia grupo.
 Kredantoj: tradiciaj konfesoj, estas ankaŭ kristanoj kaj muzulmanoj-sunaistoj.

JAVANOJ

 Nomoj: [f] Javanais; [r] javanci
 Popolo en Indonezio (89,0 mln), ĉefloĝantoj de centra parto de Javo. Loĝas ankaŭ en Malajzio, Aŭstralio, Nederlando k.a. Totala kvanto: 89,6 mln (1992). Apartenas al sudazia transira raso.
 Lingvo: java; vaste uzata ankaŭ indonezia.
 Kredantoj: precipe muzulmanoj-sunaistoj.

MADUROJ

 Nomoj: [f] Madouriens; [r] madurci
 Popolo en Indonezio (en insulo Maduro kaj orienta parto de Javo); 10,8 mln (1987).
 Lingvo: de indonezia branĉo: madura.
 Kredantoj: muzulmanoj-sunaistoj.

MAKASAROJ

 Nomoj: [m] mangkasarak; [f] Macassariens; [r] makasar
 Popolo en Indonezio (Sulavesa insulo); 2,6 mln (1992).
 Lingvo: de indonezia branĉo.
 Kredantoj: muzulmanoj-sunaistoj.

MALAJOJ

 Nomoj: [f] Malais; [r] malajci
 Etna komunumo en Malajzio (pli ol 12,8 mln), Indonezio (precipe en insuloj Kalimantano kaj Sumatro), Tajlando, Singapuro kaj Brunejo. Totala kvanto: ĉirkaŭ 21,3 mln (1992).
 Lingvo: malaja.
 Kredantoj: precipe muzulmanoj-sunaistoj.

MINANKABAŬOJ

 Nomoj: minangkabau; Minangkabans; minangkabaŭ
 Popolo en Indonezio (6,98 mln, precipe en okcidento de Sumatra insulo). Totala kvanto: 7 mln (1992).
 Lingvo: de indonezia branĉo: minankabaŭa.
 Kredantoj: muzulmanoj-sunaistoj.

SUNDOJ, Sundanoj

 Nomoj: [m] sunda; [f] Sundas; [r] sundi, sundanci
 Popolo en Indonezio, parencaj de Javanoj, precipe en okcidento de insulo Javo; 24,5 mln (1992).
 Lingvo: sunda.
 Kredantoj: muzulmanoj-sunaistoj.

SENOJ

 Nomoj: [f] Senoi; [r] senoi
 Grupo de popoloj en Malajzio kaj Tajlando, ĉirkaŭ 40 mil (1992).
 Lingvoj: de malaka grupo de aŭstronezia familio. Konservas tradiciajn konfesojn, estas ankaŭ muzulmanoj-sunaistoj.

TORAĜOJ

 Nomoj: [f] Toradjas; [r] toraĝoj
 Grupo de popoloj (sadangoj, posoj, k.a.) en Indonezio (centra parto de Sulaves-insulo); 1,5 mln (1992).
 Parolas en indoneziaj lingvoj.
 Kredantoj: precipe muzulmanoj-sunaistoj kaj kristanoj-protestantoj.

Okcidenta grupo (Filipinanoj)

BIKOLOJ

 Nomo: [m] bikol; [f] Bikols; [r] bikol
 Popolo en Filipinoj (precipe en duoninsulo Bikolo kaj insulo Luzono), 4,5 mln (1992).
 Lingvo: de indonezia branĉo: bikola.
 Kredantoj: precipe katolikoj.

BISAJANOJ

 Nomo: [m] bisaja; [f] Visayas; [r] visaja
 Popolo en Filipinoj. Kvanto: 26,75 mln (1992).
 Apartenas al sudmongoloida raso.
 Lingvo: cebua, hiligajnona, varaja, vaste uzata ankaŭ tagaloga, hispana.
 Kredantoj: precipe katolikoj, parto de tradiciaj konfesoj.

ILOKANOJ

 Nomo: [f] Ilocans; [r] iloki, ilokani
 Popolo en Filipinoj, ĉefe en la norda parto de la insulo Luzono (7,1 mln, 1992).
 Lingvo: iloka.
 Kredantoj: katolikoj.

MOROOJ

 Nomoj: [f] Moros; [r] moro
 Grupo de popoloj en la sudo de Filipinoj; 1,97 mln (1992).
 Lingvoj: de indonezia grupo.
 Kredantoj: muzulmanoj-sunaistoj.

TAGALOGOJ

 Nomoj: [m] tagailog; [f] Tagals; [r] tagali
 Popolo en Filipinoj, ĉefloĝantoj de centra kaj suda partoj de la insulo Luzono; 15,4 mln (1992).
 Lingvo: tagaloga.
 Kredantoj: katolikoj.

Okcidenta grupo (Pacifiko)

ĈAMOROJ

 Nomoj: [f] Chamoro; [r] ĉamoro
 Popolo, ĉefloĝantoj de Marianaj insuloj. Kvanto: 98 mil (1992), inter ili en la insulo Gvamo 80 mil.
 Lingvo: de indonezia grupo: ĉamora.
 Kredantoj: kristanoj.

Centra grupo

AMBONOJ

 Nomo: [f] Ambons; [r] ambonci
 Popolo en Indonezio (600 mil, 1992), Totala kvanto: 635 mil
 Lingvo: malaja.
 Kredantoj: kristanoj-reformistoj, muzulmanoj-sunaistoj.

BIMO-SUMBANOJ

 Nomo: [f] Bimo-Sumbaniens; [r] bima-sumbanskije narodi
 Grupo de popoloj en oriento de Indonezio (bimoj, sumbanoj, mangarajoj k.a.), en la insuloj de Malgranda Zonda Arkipelago; 3,1 mln (1992).
 Lingvoj: de indonezia branĉo.
 Laŭ religio kristanoj, muzulmanoj-sunaistoj kaj adeptoj de tradiciaj konfesoj.

Orienta (Pacifika) grupo

a. Polinezianoj

POLINEZIANOJ

 Nomoj: [f] Polynesiens; [r] polinezijci
Grupo de popoloj (maorioj, samoanoj, tonganoj, tahitianoj k.a.), ĉefloĝantoj de Polinezio; 1,12 mln (1992).
 Lingvoj: polineziaj.
 Kredantoj: katolikoj, parto de tradiciaj konfesoj.

HAVAJANOJ

 Nomo: [f] Hawaiens; [r] gavajci
 Popolo, ĉefloĝantoj de Havajaj Insuloj (Usono), 170 mil (1992).
 Lingvo: havaja.
 Kredantoj: protestantoj kaj katolikoj.

MAORIOJ

 Nomoj: [m] maori; [f] Maoris; [r] maori
 Polinezia popolo en Nov-Zelando, 320 mil (1992).
 Lingvo: maoria.
 Kredantoj: kristanoj (protestantoj kaj katolikoj).

SAMOANOJ

 Nomoj: [f] Samoans; [r] samoanci
 Polinezia popolo, ĉefloĝantoj de Samoa insularo (190 mil). Loĝas ankaŭ en Nov-Zelando, Aŭstralio k.a. Totala kvanto: 335 mil (1992).
 Kredantoj: precipe protestantoj.

TAHITIANOJ

 Nomoj: [f] Tahitiens; [r] taitjane
 Popolo, ĉefloĝantoj de Tahitio kaj Societaj insuloj; 130 mil (1992).
 Lingvo: tahitia.
 Kredantoj: kalvinistoj, parto - katolikoj.

TONGANOJ

 Nomoj: [f] Tongans; [r] tonga
 Popolo, ĉefloĝantoj de Tongo, 105 mil (1992). Loĝas ankaŭ en Aŭstralio.
 Lingvo: de polinezia grupo: tongana.
 Kredantoj: kristanoj (precipe metodistoj), parto - katolikoj.

b. Mikronezianoj

MIKRONEZIANOJ

 Nomoj: [f] Micronesiens; [r] mikronezijci
 Grupo de popoloj (kiribatanoj, trukoj, marŝalanoj k.a.), ĉefloĝantoj de Mikronezio; 220 mil (1992).
 Lingvoj: mikroneziaj.
 Kredantoj: katolikoj, protestantoj, aliaj.

KIRIBATANOJ

 Nomo: [m] tungaru; [f] Tungaru, Kiribatiens; [r] kiribati
 Melanezia popolo, ĉefloĝantoj de Kiribato (72 mil). Loĝas ankaŭ en najbaraj insuloj. Totala kvanto: 78 mil (1993).
 Kredantoj: protestantoj.

c. Melanezianoj

MELANEZIANOJ

 Nomoj: [f] Melanesiens; [r] melanezijci
 Grupo de popoloj (multnombraj — fiĝianoj, kanakoj k.a.), ĉefloĝantoj de Melanezio; 1,7 mln (1992).
 Lingvoj: melaneziaj.
 Kredantoj: protestantoj, katolikoj, estas ankaŭ adeptoj de tradiciaj konfesoj.

FIĜIANOJ

 Nomoj: [f] Fidjiens; [r] fiĝijci
 Popolo, ĉefloĝantoj de Fiĝiaj insuloj (340 mil, 1992).
 Lingvo: fiĝia.
 Kredantoj: protestantoj.

KANAKOJ, novkaledonianoj

 Nomo: [m] kanaki; [f] Kanaks; [r] kanaki, novokaledonci
 Melanezia popolo, indiĝenaj triboj de Nov-Kaledonio, 60 mil (1992).
 Kredantoj precipe katolikoj, estas ankaŭ kalvinistoj k.a.

Tajvana grupo

GAOŜANOJ

 Nomo: [f] Gaochans; [r] gaoŝan (ĉine - montaranoj)
 Grupo de popoloj (atajaloj, couoj, bununoj k.a.) en Tajvano, 340 mil (1992).
 Lingvoj: de indonezia grupo.
 Konservas tradiciajn konfesojn.

ALIAJ POPOLOJ

MALAGASOJ, Malgaŝoj

 Nomoj: [f] Malgaches; [r] malagasiici, malgaŝi
 Popolo, ĉefloĝantoj de Madagaskaro; 12,79 mln (1992). Malgrandaj grupoj loĝas en Reunio, Sejŝelaj kaj Komoraj insuloj.
 Lingvo: malagasa.
 Plimulto konservas tradiciajn konfesojn, estas ankaŭ kristanoj kaj muzulmanoj-sunaistoj.

 Vidu ankaŭ 
 Lingvistiko
 Listo de lingvoj
 Lingva familio

 Eksteraj ligiloj 
 http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=106 
 http://language.psy.auckland.ac.nz  
 http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=89851 
 http://www-personal.umich.edu/~rustyb/112/austronesian.htm 


Kategorio:Lingvofamilio
Kategorio:Lingvoj de Oceanio