Mongola lingvo

La mongola lingvo estas aglutina lingvo kaj apartenas al la mongola kaj altaja lingvaroj. Ĝenerale, la mongolan lingvon oni dividas en du grandajn partojn: nordan kaj sudan, kaj multajn dialektojn. Mongoloj en Mongolio, internaj-mongoloj en Ĉinio, burjatoj en Burjata Respubliko de Rusia Federacio, kalmukoj en Kalmuka Respubliko de Rusia Federacio, kaj mogoloj en Afganio kiuj parolas nordan mongolan, sed dauroj, dunsjanoj, tuoj kaj baoanoj en Ĉinio parolas sudan mongolan. Naciaj malplimultoj: kazaĥoj, urjanĥoj kaj ĥotonoj parolas tjurkan lingvon.

Dum sia historio, mongoloj verkis kaj uzis ĉirkaŭ 10 skribojn (alfabetojn). El ili estas uzata malnova mongola skribo dum ĉirkaŭ 1300 jaroj. Alivorte, la malnovan mongolan skribon, skribatan de supre malsupren, oni ekuzis ekde 8-a jarcento pere de sogdoj (kiuj loĝis sur la Silka Vojo en la nunaj teritorioj de Taĝikio kaj Uzbekio kaj estis internacie agantaj komercistoj). La skribo permesis ke en la 12a jarcento okazis intensaj interŝanĝoj de ideoj kaj inventoj inter Okcidento kaj Oriento(franca) "Soviétistan, un voyage en Asie centrale" (Sovjetlando, vojaĝo en centra Azio), Erika Fatland (tradukita el la norvega fare de Alex Fouillet, Gaïa, 512 paĝoj, 2016. Sovjetlando-vojaĝo en centra Azio : alilingvaj rajtoj : Danio (Informations Forlag), Estonio (Tänapäev), Finnlando (Siltala Publishers), Francio (Gaïa Editions), Germanio (Suhrkamp Verlag), Barato (hindia kaj bengala lingvoj, Sampark),Italio (Marsilio), Nederlando (De Geus), Pollando (Foksal), Rusio (Ripol Classic Publishing Group), Svedio (Leopard Förlag). La malnova mongola skribo estis devige instruata en mezaj kaj altaj klasoj de mezlernejoj, ankaŭ en kolegioj kaj universitatoj. Nuntempe (ekde 1940-aj jaroj) oni uzas la cirilan skribon por oficialaj aferoj.

Alivorte, la malnovan mongolan skribon, skribatan de supre malsupren, oni ekuzis ekde la 8-a jarcento pere de Sogdoj (kiuj loĝis inter meza kaj centra Azio). Kvankam nun (ekde la 1940-aj jaroj) oni uzas cirilan skribon por oficialaj aferoj, la malnova mongola skribo estas devige instruata en mezaj kaj altaj klasoj de mezlernejoj, ankaŭ en kolegioj kaj universitatoj.

 Disvastigo de lingvo  
La mongola estas la nacia lingvo de Mongolio, kie la lingvo estas parolata de pli ol du milionoj da homoj. Krome, estas proksimume tri milionoj da homoj en Ĉinio kiuj parolas la mongolan kaj vivas plejparte en Interna Mongolio. Estas konstatebla ekde 2019 kaj 2020, kiam nova lingva edukpolitiko estis enkondukita, ke la mongola perdis terenon kaj en la publika spaco kaj en ĝia uzo, ĉar la ĉina normlingvo estas alkuraĝata de la ŝtato kaj ofertas pli da ekonomiajn avantaĝojn(en) Kasim Kashgar, China Enforces Ban on Mongolian Language in Schools, VOA, la 13-an de septembro 2023(en) Jack Gillespie, Between Tradition and Tyranny: Mongolia's Battle for Cultural Survival , Ideas Beyond Borders, la 4-an de oktobro 2023..

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Lingvistiko
 Mongola tradicia alfabeto
 Listo de lingvoj
 Lingva familio
 Mongolio
 Mongola signolingvo
 Mongollingva literaturo

 Eksteraj ligiloj 
(en) La mongolia lingvo prezentita kiel aglutina lingvo, YouTube-filmeto