Tantalo

Tantalo estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon Ta kaj la atomnumeron 73. Ĝi estas grundomalabunda, malmola, blugriza transirmetalo, kiu estas tre senrustema. Ĝi estas unu el la metaloj kun la plej alta fandopunkto. Ĝi troviĝas en ercoj kiel koltano kaj tantalito.

Tantalo estas uzata en kirurgiaj iloj kaj enplantaĵoj, ĉar ĝi ne reakcias kun korpaj fluidoj. Ĝi estas uzata en elektroniko por fabrikado de kondensatoroj, kiuj havas la plej altan kapacitancon je unuo de volumeno.

 Historio 
Tantalon malkovris Anders Gustaf Ekeberg en Svedio en 1802 en du mineralaj specimenoj, unu el Svedio kaj la alia el Finnlando.Ekeberg, Anders (1802). "Pri la ecoj de la Tero Itrio, kompare kun tiuj de Glucino; pri fosilioj, en kiuj la unua el ĉi tiuj Teroj estis enhavita; kaj pri la malkovro de metala naturo (Tantalio)". Journal of Natural Philosophy, Chemistry, and the Arts. 3: 251–255.Ekeberg, Anders (1802). "Informoj pri la ecoj de la Ekstera Tero, precipe rilate al la Berila Tero: pri la Fosilioj enhavantaj la unue menciitan Teron, kaj pri nove malkovrita korpo de metala naturo". Proceedings of the Royal Swedish Academy of Sciences. 23: 68–83. En 1809, la angla kemiisto William Hyde Wollaston komparis la oksidojn de kolumbio kaj tantalo, koltaniton kaj tantaliton. Li konsideris ilin identaj kaj retenis la nomon tantalo.Wollaston, William Hyde (1809). “Pri la identeco de Kolumbio kaj Tantalo.” Filozofiaj Transakcioj de la Reĝa Societo de Londono. 99: 246–252. doi:10.1098/rstl.1809.0017. JSTOR 107264. S2CID 110567235. En 1846, la germana kemiisto Heinrich Rose kontestis ĉi tiun konkludon. Rose sugestis, ke la tantalaj specimenoj enhavis du pliajn elementojn, kiujn li nomis: niobio (de Niobe) kaj kolumbio (de Pelops).Rose, Heinrich (1844). "Pri la konsisto de tantalitoj kaj nova metalo enhavita en la tantalito de Bavario." Annalen der Physik (germane). 139 (10): 317–341. Bibcode:1844AnP...139..317R. doi:10.1002/andp.18441391006.Rozo, Henriko (1847). "Pri la Acido en Kolumbito de Nordameriko." Annalen der Physik (germane). 146 (4): 572–577. Bibkodo:1847AnP...146..572R. doi:10.1002/andp.18471460410.  La ​​tiel nomata "kolumbio"-elemento poste estis identigita kiel miksaĵo de tantalo kaj niobio.

 Fizikaj ecoj 
Tantalo estas malhela (bluet-griza),Colakis, Marianthe; Masello, Mary Joan (2007-06-30). Tantalo. Klasika mitologio aŭ pretere: Leglibro. Eldonejoj Bolchazy-Carducci. ISBN 978-0-86516-573-1 densa, muldebla, tre malmola, facile maŝinebla, kaj havas bonegan varmo- kaj elektran konduktivecon. La metalo estas tre rezistema al acida korodo. Tantalo estas preskaŭ tute netuŝita de la normale koroda akvo regia je temperaturoj sub 150 °C. Ĝi estas solvebla en hidrofluora acido aŭ acidaj solvaĵoj enhavantaj fluoridajn jonojn kaj sulfurtrioksidon, kaj en fandita kalia hidroksido. Tantalo havas altan fandopunkton de 3017 °C (bolpunkto 5458 °C), due nur post la metalaj volframo, renio kaj osmio, kaj karbono.

 Komponaĵoj 

 Tantala pentoksido (Ta2O5) estas la plej grava tantala kombinaĵo.
 Tantala karbido (TaC) estas malmola ceramikaĵo uzata en tranĉiloj.
 Tantala(III) nitrido estas uzata kiel maldika filmizolilo en iuj mikroelektronikaj fabrikadprocezoj.Tsukimoto, S.; Moriyama, M.; Murakami, Masanori (1961). "Mikrostrukturo de amorfaj tantalaj nitridaj maldikaj filmoj". Thin Solid Films. 460 (1–2): 222–226. Bibcode:2004TSF...460..222T. doi:10.1016/j.tsf.2004.01.073.
 Tantala sulfido (TaS2) estas tavoligita duonkonduktaĵo.Tantalum Sulfide SDS

 Aplikoj 

 Elektronikaj produktoj 
La ĉefa uzo de tantala metalpulvoro estas en la produktado de elektronikaj komponantoj, ĉefe kondensatoroj kaj kelkaj altpotencaj rezistiloj.Kiel estas uzata kondensatora tantala pulvoro hodiaŭ? Stanford-pulvoro. Prenite la 19 junio 2025. Tantalaj elektrolizaj kondensatoroj utiligas la fakton, ke tantalo facile formas protektan oksidan tavolon. Tantala pulvoro estas premita en granulaĵojn kaj uzata kiel unu "plato" de la kondensatoro, kun la oksido kiel la dielektriko kaj la elektrolito aŭ konduktiva solido kiel la alia "plato". Ĉar la dielektrika tavolo povas esti tre maldika, alta kapacitanco povas esti atingita en malgranda volumeno. Pro siaj grandecaj kaj pezaj avantaĝoj, tantalaj kondensatoroj havas vastan gamon da aplikoj en areoj kiel porteblaj telefonoj, personaj komputiloj, aŭtomobila elektroniko kaj fotiloj."Commodity Report 2008: Tantalum" (PDF). United States Geological Survey. Retrieved 2008-10-24.

 Alojoj 
Tantalo ankaŭ estas uzata por produkti diversajn alojojn kun alta fandopunkto, alta forto kaj duktileco. Tantalono ankaŭ estas uzata por fari karbidajn ilojn por metalprilabora ekipaĵo post alojado kun aliaj metaloj, same kiel alttemperaturajn alojojn por la produktado de jetmotorpartoj, kemia ekipaĵo, nukleaj reaktoroj, misilpartoj, varmointerŝanĝiloj, tankoj kaj ujoj."Tantalaj Produktoj: Tantala Folio & Plato | Admat Inc". Admat Inc. Arkivita de la originalo je 2018-08-29. Prenita 2018-08-28.Buckman, R. W. Jr. (2000). "Novaj aplikoj por tantalo kaj tantalaj alojoj". JOM: Journal of the Minerals, Metals and Materials Society. 52 (3): 40. Bibcode:2000JOM....52c..40B. Pro sia duktileco, tantalo povas esti tirita en maldikajn dratojn por la vaporiĝo de metaloj kiel aluminio.

 Kirurgiaj uzoj 
Tantalo estas vaste uzata en kirurgiaj proceduroj. Ĝia alta malmoleco kaj duktileco igas ĝin utila por fabrikado de akraj kaj daŭremaj kirurgiaj instrumentoj kaj monofilamentaj suturoj. Tantalo ankaŭ havas la kapablon formi daŭremajn strukturajn ligojn kun malmolaj histoj, igante ĝin aparte utila por ostaj kaj dentaj enplantaĵoj.Burke, Gerald L. (aŭgusto 1940). "La Korodo de Metaloj en Histoj; kaj Enkonduko al Tantalo". Kanada Medicina Asocio-Ĵurnalo. 43 (2): 125–128. PMC 538079. PMID 20321780.Tantala pulvoro por 3D-presado de medicinaj aparatoj. Stanford Powder. Prenite la 19-an de junio 2025. Tantalaj tegaĵoj estas pli kaj pli uzataj en la fabrikado de kompleksaj tantalo-kovritaj titanaj kirurgiaj enplantaĵoj, pro sia kapablo formi fortajn, biostabilajn ligojn kun malmolaj histoj.Cohen, R.; Della Valle, C. J.; Jacobs, J. J. (2006). "Aplikoj de pora tantalo en totala koksoartroplastio". Journal of the American Academy of Orthopaedic Surgeons. 14 (12): 646–55. doi:10.5435/00124635-200611000-00008. PMID 17077337. Ĉar tantalo estas nefera, nemagneta metalo, la uzo de tantalaj enplantaĵoj en daŭremaj kirurgiaj enplantaĵoj havas la aldonan avantaĝon, ke pacientoj spertantaj magnetan resonancan bildigon (MRB) povas ricevi tantalajn enplantaĵojn.Paganias, Christos G.; Tsakotos, George A.; Koutsostathis, Stephanos D.; Macheras, George A. (2012). "Osseous integration in porous tantalum implants". Indian Journal of Orthopaedics. 46 (5): 505–13. doi:10.4103/0019-5413.101032. ISSN 0019-5413. PMC 3491782. PMID 23162141.

 Vidu ankaŭ 

 Izotopoj de tantalo

 Referencooj 

Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Metaloj