Várpalota

Várpalota (vArpalota) estas urbo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Várpalota, kies centro ĝi estas. La loknomo signifas: fortikaĵokastelo.
eta|maldekstre|Fortikaĵo de Várpalota

 Geografio 
Várpalota situas sur malebenaĵo de Bakony, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Graz, laŭ fervojo Budapeŝto-Celldömölk inter du departementoj Székesfehérvár kaj Veszprém. Budapeŝto troviĝas 90 km-ojn for.

 Historio 
Pli frue romianoj loĝis tie. En urboparto Inota gotika katolika preĝejo troviĝas. En la centro de la urbo la plej okulfrapa vidindaĵo estas la fortikaĵo el la 14-a jarcento, kiu ricevis sian nomon de kapitano György Thury batalinta heroece kontraŭ la turkoj. Nun ĝi estas muzeo prezentanta la historion de kemiindustrio kaj minado.

La renesanca kastelo de Zichy (ziĉi) devenanta el 1724 ankaŭ estas muzeo. Tiutempe la komunumo havis la rangon kampurbo. Vidalvide staras la Belarta Galerio, kie oni organizas ankaŭ koncertojn.
eta|Aerfoto pri la urbo
En 1743 katolika, en 1780 luterana, en 1788 kalvinana preĝejoj, en 1840 sinagogo konstruiĝis. Vivis en la urbo ankaŭ grekoj kaj armenoj. En 1876 komenciĝis minado de bruna karbo. En 1951 Várpalota, Pétfürdő kaj Inota komunumoj unuiĝis sub urbo Várpalota. Baze de la minado konstruiĝis energia centralo, aluminia fandoforno kaj aliaj uzinoj. Fine de la socialismo ĉesis kaj la centralo, kaj la minado, kaj la fandoforno.

En 1997 Pétfürdő forlasis la urbon kaj memstariĝis.

 Vidindaĵoj 
eta|Kastelo de Várpalota
eta|Luterana kirko de Várpalota
 fortikaĵo, interne muzeo
 Preĝejo de Ĉieliro de Maria (Várpalota)
 Kastelo de Várpalota, interne muzeo
 Luterana preĝejo (Várpalota)
 Preĝejo Stefano la 1-a (Várpalota)

 Famuloj 
 en Várpalota naskiĝis:
 abato Jeromos Antal Supka
 agronomo Sándor Bánvárth
 aktoroj Richárd Józsa kaj Csaba Zayzon
 arkitekto Henrik Böhm
 cisterciana monaĥo Jusztin Gyula Baranyay
 dominikana monaĥo Kornél Bőle
 György Almássy (elektrinĝeniero)
 futbalisto Tibor Nyilasi
 Emil Fuchs (ĝardenisto)
 instruisto Pálma Salomonné Csiszár
 kantisto Sarolta Krecsányi
 oficisto Zoltán József Tóth
 operkantisto Dávid Ney
 poeto Aladár Bán
 en Pétfürdő naskiĝis psikologo Valéria Csépe
 en Várpalota mortis: prokuroro Anna Almásiné Törőcsik

 Esperanto 
Estas delegito de UEA tie.

 Ĝemelurboj 
  Petroșani en Rumanio
  Fermo en Italio
  Kremnica en Slovakio
  Wolfsberg en Aŭstrio
  Slovenj Gradec en Slovenio

 Eksteraj ligiloj 
  ()