René de Saussure

René de SAUSSURE (naskiĝis en 1868 en Ĝenevo, mortis en decembro 1943 en Berno“Niaj mortintoj 1939–1945”, en Esperanto septembro-oktobro 1946, paĝo 6.) estis svisa esperantisto, profesia matematikisto kaj aŭtoro de gravaj verkoj pri Esperanto kaj interlingvistiko el lingvoscienca vidpunkto. Lia ĉefverko Fundamentaj Reguloj de la Vort-teorio en Esperanto analizis la logikon de Esperanta vortfarado, defendante Esperanton kontraŭ idistaj kritikoj. Grava estis lia principo de neceso kaj sufiĉo, per kiu li kontraŭstaris la kritikon de Louis Couturat, ke Esperanto ne kongruas kun la principo de renverseblo.

René de Saussure estis frato de Ferdinand de Saussure, fama kreinto de struktura lingvistiko. Eble pro lia influo, neŭtrala mencio pri Esperanto aperis en ties Kurso pri Ĝenerala Lingvistiko dum 1913.The other Saussure. Artikolo de Javier Alcalde en Babel 16: 22-24, 2016.

Li ankaŭ iĝis konsilanto por la International Auxiliary Language Association (IALA) aŭ Internacia Helplingvo-Asocio, la instanco pri lingva esplorado, kiu normigis kaj prezentis la lingvon Interlingua(en)  Esterhill, Frank, Interlingua Institute: A History. New York: Interlingua Institute, 2000..

René de Saussure ankaŭ elpensis la monsistemon „spesmilo“ kaj en 1907 li proponis la adopton de spesmilo.

 Planlingvoj 
En 1907, krom Antido, de Saussure konstruis multajn reformproponojn de Esperanto, aŭ Esperantidojn. Unu el la plej konataj de tiuj estas Nov-Esperanto de 1925.

Lingvo Kosmopolita (klasifiko 413.2 “1912” en Biblioteko Butler) estis proponata de René de Saussure en 1912 kiel reformo al siaj antaŭaj projektoj. Ŝanĝoj kompare kun Esperanto: esis anstataŭ estis, cienco anstataŭ scienco, interaltre anstataŭ interalie, ey anstataŭ kaj, ktp.eta|Esperanta karikatura bildkarto de René de Saussure pri la Spesmilo, ĉirkaŭ 1912|alternative=|480x480px

Specimeno de la 1912-a versio: I fari talon progreson la cienco sukcesis per la uzado di multan naturanan produktaton, nekonocitan da lan antikun; interaltre kaŭchuko ey gutaperko esis ey restas ankore un nun nedispenseblan por ol.

Li proponis Universal Esperanto en 1935, kaj kiel la lastan en lia longa serio de esperantido-proponoj, Esperanto 2 en 1937.eta|Averso de jubilea monero de 2018 (reverso).|alternative=|maldekstra

 Spesmilo, universala monunuo 
René de Saussure ankaŭ elpensis la monsistemon „spesmilo“ kaj en 1907 li proponis la adopton de spesmilo.

 Jubilea monero 2018 
2018 aperis nova arĝenta monero aŭ medalo, Esperanto 100 Steloj, okaze de la 150-a naskiĝdatreveno de René de Saussure 2018. Ĝi estas pregita de la aŭstria monfarejo Münze Österreich, eldonkvanto 1000. Informoj: Walter Klag, esperanto [po-signo] chello [punkto] at

 Konsilanto por IALA 
Li ankaŭ iĝis konsilanto por la  International Auxiliary Language Association (IALA) aŭ Internacia Helplingvo-Asocio, la instanco pri lingva esplorado kiu normigis kaj prezentis la lingvon Interlingua.

Lia traduko de la rakonto de Charles Ferdinand Ramuz, Aline, aperinta unue en 1911, estas reeldonita de Monda Asembleo Socia, rete 2006 kaj libre 2007.http://mas-eo.org/spip.php?article375  (legita novembre 2017)Aline de Ramuz, tradukita de Saussure (legita novembre 2017; la vikipedia teksto antaŭe diris "rete reeldonita en junio 2006")

 René de Saussure kaj Esperanto 
eta|Subskribo, 1911, Antverpeno.
Li prenis sur sin la redaktadon de Internacia Scienca Revuo, sub kiu la gazeto bonege prosperis kaj pliampleksiĝis. Sed Saussure skribante sub pseŭdonimo Antido pli kaj pli uzis la gazeton por diskuti reformojn en Esperanto (vidu Lingwo Internaciona). En 1919 aŭ 1920 nova lingvo Antido jam estas preta, sed ankoraŭ en 1921 Saussure mem konsideris ĝin nur "dialekto" de Esperanto.

De li estis redaktita la revuo Lingvo Cosmopolita pri nova lingvo. La 1-an de septembro 1925, la jaro de nova Universala Kongreso en Ĝenevo, Saussure komunikis en cirkulero, ke li ĉesas nomi sin esperantisto, ke li forlasas la esperantan standardon kun verda stelo sur blanka fono kaj levas la standardon de Nov-Esperanto kun blanka stelo sur verda fono.

Antido estis lingvoprojekto pli proksima al "ortodoksa" Esperanto ol Ido. Li proponis ŝanĝon en ortografio kaj korelativa sistemo, foreston de akuzativo kaj kelkajn ŝanĝojn malpli gravajn en la vortprovizo. Pro tiu "herezo" li estis forigita el la Akademio de Esperanto kaj estis ankaŭ rifuzita de Idistoj kaj finfine restis izolita. Kelkaj homoj nun pensas, ke Saussure estis miskomprenata, ĉar lia Antida propono ne estis, de komence, "nova" lingvo kiel Ido, sed nur reforma propono al la Akademio.

 Laŭ Enciklopedio de Esperanto 
Saussure (sosür) René de (ps. Antido), franco svisa, univ. prof. Kelkajn jarojn Esperantisto, li kunlaboris al Tra la Mondo, La Revuo, Esperanto kaj Oficiala Gazeto, redaktoro de Internacia Scienca Revuo kaj de Svisa Espero. Li tradukis Aline de Ramuz, 1911, Adele Kamm de Seipel, 1914, La Devo de Naville, 1910.

Forlasinte Esperanton, li lanĉis la lingvo-projekton „Antido“, mezan solvon inter Esperanto kaj Ido, 1907. Poste aperigis la projekton „Esperantido“ (1917) kaj ankaŭ skizojn de aliaj lingvoprojektoj.

M. C. Butler skribis pri li en Encyclopædia Britannica (1927): „Prof. R. de Saussure, kredante ke kelkaj malpli gravaj trajtoj de Esperanto malhelpas propagandon, celas ilin elimini, sed samtempe konservi la esencajn kvalitojn de la lingvo. De 1907 ĝis nun serio de eksperimentaj projektoj fluadas el lia lingvo-laboratorio: Antido I, Antido II, Lingvo Kosmopolita, Esperantido, kaj fine Nov-Esperanto (1925). Lia sinteno de scienca sendependeco kaj esploremo, tamen, estas „voĉo krianta en la dezerto“.

Noto de M. C. B. Kiam venis la Idista krizo, la E-ista mondo sentis la falsecon de la Idista argumento, sed ne povis ĝin rebati. En serio da brilaj monografoj S. defendis Esperanton kontraŭ Idistaj atakoj. Ĉiu posta verkisto aŭ instruisto ŝuldas al Saussure.

Verkoj
Matematiko
La geometria folietaro. Eld. Presejo Albert Kundig, Ĝenevo, 1909? (18x27), 36 paĝoj.
Esperanta lingvistiko
 de Saussure, René 1910 : La Logika Bazo de Vortfarado en Esperanto, Universala Esperantia Librejo, Ĝenevo, 12 p.

{{citaĵo|Mi ne scias, ĉu mi estas libera malkaŝi la veran nomon de la aŭtoro, sed multaj jam ĝin scias. “Unue aperinte en Scienca Revuo, ĝi nun. aperas en aparta formo kiel “ propono al la Akademio Esperantista.” Kvankam ĝi enhavas la vortojn: “L' Akademio opinias..,” “L' Akademio do rekomendas..,” ” La Akademio rekonas...,” la leganto tamen devas memori, ke la Akademio ankoraŭ ne esprimis sian opinion pri la proponitaj demandoj, ankoraŭ. ankaŭ ne faris la diritajn rekomendojn kaj eble neniam tiel faros. Ĝi estas em la nuno simpla propono de talenta samideano. Kiel tia, ĝi meritas la plej seriozam atenton ĉe ĉiuj, kiuj efektive deziras funde koniĝi kun la filozofio de ĝusta sinesprimado. Mi bone memoras, ke, ĉe mia unua koniĝo kun Esperanto, la lingvo ŝajnis al mi tro riĉa, rilate afiksojn, por praktika uzado. Kompreneble, la legado de bonaj tekstoj baidaŭ dispelis tiun eraran antaŭsenton; ĝi tamen lasis post si senton de toleremo por tiuj, kiuj malfacile laboras en la supozo, ke ili devas ĉiuokaze konstrui Esperantan vorton, kiu severe prezentos ĉiujn leksikonajn nuancojn de la tradukota vorto. Tia supozo kondukas al la trouzado de la rimedoj de vortokunmetado, kaj ĝuste kontraŭ tia trouzado: la aŭtoro admonas nin, koncize kaj klare proponante al ni rimedojn por analizi niajn vortojn kaj kontroli ilian sufiĉecon. Al kelkaj legantoj, precipe al tiuj, kiuj ne havas la paciencon tralegi ĝis la fino, ŝajnos, ke Antido proponas al ni la kolosan laboron analizi laŭ matematika procedo ĉiun nian vorton antaŭ ol ĝin paroli. Se tiel ni devus fari, ni egale devus skribi
iĥabod sur nia pordego. Sed ne! La kutimo de konscia rezonado, unufoje starigita, tendencas plimaloftigi la jam maloftajn okazojn, kiam la severa analizo estas bezona. Jen kion bone diras Antido mem: “En la plej multaj okazoj la simpla instinkto sufiĉas; kaj kiam la instinkto eraras, ĝi eraras en la bona direkto.” Por tiuj, kiuj emas “ kapti la bastonon je la malĝusta fino,” eble estas necese atentigi pri tio, ke Antido tute ne falas en la eraron pretendi, ke tiu aŭ alia radikvorto povas esti mem substantivo, aŭ verbo, aŭ adjektivo. Radikvorto estas aparta parolparto, kia ĉe la plimulto de niaj lingvoj ne havas apartan ekziston, ĝi'do ne estas rekte
tradukebla per nacia vorto, sed devas esti klarigita per nacia vorto pli-malpli ĝuste respondanta je kunmetita vorto entenanta la radikon. Por difini la signifon de ia radikvorto, estas necese, parolante geometrie, lokigi du punktojn, por doni ne sole gian situacion sed ankaŭ ĝian direkton. Eksciinte, ekzemple, ke star respondas al la angla “stand,” mi bezonas ankoraŭ scii ĝian uzmanieron. La angla “ stand” signifas : stari, starigi, stazo, stareja, starigilo, domo kun startegmento, ekstasi, stareja; ktp. kaj tuj kiam mi scias unu el tiuj ĉi.vortoj, mi jam scias la ceterajn, sed ĝis tiam mi ne konas mian direkton, mi povas funde koni la radikvorton, tamen ne povante ĝin uzi. Estas tiu bezono de direkta punkto, kiu kondukas niajn samideanojn prediki kvazaŭ la radiko mem estus verbo, substantivo, aŭ adjektivo. La fakto estas, ke ĉe tiu aŭ alia radiko la plej evidenta direkta punkto estas liverata jen de tiu, jen de alia parolparto.|
A.E. W. La Brita Esperantisto - Numero 071, Novembro (1910)}}

Tradukoj
Paul Seippel. Adèle Kamm. Eld.  librejo Kŭndig, Ĝenevo 1914.
Saussure, Horace B. de. Ascendo al Monto Blanka en 1787 . Eld. Propagandejo Esperantista, Berno, 1918, 20 pĝ.

eta

Recenzoj
Pri Adèle Kamm

Pri Ascendo al Monto-Blanka en 1787'''

 Referencoj 

 Bibliografio 
 Davide Astori, Eseo pri René de Saussure, en: Literatura Foiro n-ro 295, oktobro 2018
 Davide Astori: La fratoj Ferdinand kaj René de Saussure kaj la naskiĝo de la moderna interlingvistiko. En la kunteksto de la ĝenerala intereso por planlingvoj inter lingvistoj de la fino de la 19a jarcento kaj komenco de la 20a, studo pri la sinteno al Esperanto de René de Saussure, nome frato de la fama lingvisto Ferdinand de Saussure, kaj de tiu mem, kiu profitis el la informoj pri Esperanto devenaj el sia frato. Beletra Almanako (33), oktobro 2018. pp. 99-110.

 Eksteraj ligiloj 
 Enciklopedio de Esperanto/S en sia originala formo en la Interreto
 Enciklopedio de Esperanto en elŝutebla versio (PDF).
 "René de Saussure (1868-1943) - Tragika sed grava esperantologo kaj interlingvisto el Svislando"  de Andy Künzli ĉe Esperantic Studies Foundation
 Verkoj de kaj pri René de Saussure  en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
 Antaŭ-Sosurumo: Fragmentoj el verkata studo pri René de Saussure  de Balázs Wacha
 Aline de Ramuz, tradukita de Saussure
 Lingvo Kosmopolita en katalogo Erfgoedbib de LibraryThing''

Kategorio:Akademio de Esperanto
Kategorio:Svisaj esperantistoj
Kategorio:Svisaj tradukistoj
Kategorio:Svisaj lingvistoj
Kategorio:Esperantologoj
Kategorio:Interlingvistoj
Kategorio:Prezidantoj de Svisa Esperanto-Societo
Kategorio:Lingvokreintoj
Kategorio:Moneroj