Treboniano Galo

Treboniano Galo  aŭ Gaius Vibius Trebonianus Gallus  naskiĝis en Italio, en respektata senatana familio kun etruska deveno, certe parenco de Apio Anjo Trebonio Galo. Li havis du infanojn en sia geedzeco kun Afinia Gemina Baebiana: Gajo Vibio Voluziano, poste kunimperiestro, kaj unu filinon, Vibja Gala. Lia frua kariero estis tipa "cursus honorum", kun pluraj nomumoj, kaj politikaj kaj militaj. Li estis sufekta konsulo kaj en 250 fariĝis guberniestro de la romia provinco Moesia Superior, nomumo kiu montris la fidon de imperiestro Decio al li.

Ascendo al potenco
En junio 251, Decio kaj lia kunimperiestro kaj filo Erenio Etrusko mortis en la Batalo de Abrito fare de la gotoj, kiujn ili supozeble punis pro atakoj al la imperio. Laŭ onidiroj subtenataj de Deksipo (210-273) (samtempa greka historiisto) kaj la dektria Sibila Orakolo, la malsukceso de Decio ŝuldiĝis plejparte al Galo, kiu konspiris kun la invadantoj.

Ĉiukaze, kiam la armeo sciis pri la novaĵoj, la soldatoj proklamis Galon imperiestro, malgraŭ ke Hostiliano, la postvivanta filo de Decio, supreniris la imperian tronon en Romo. Ĉi tiu ago de la armeo, kaj la fakto, ke Galo ŝajnas esti en bonaj rilatoj kun la familio de Decio, igas la akuzon de Deksipo neverŝajna.
eta|maldekstre|400px|La Sasanida Imperio konkeras la reĝlandon de Armenio.

eta|maldekstre|400px|La Romia Imperiestro Valeriano estis venkita de Ŝapuro la 1-a dum la Batalo de Barbalisos (252 p. K.).

eta|dekstre|400px|Batalo de Abrito (251 p. K.), batalo inter la romianoj kaj gotoj, kie Decio kaj lia filo Erenjo Etrusko estis venkitaj.

eta|maldekstre|400px|Treboniano Galo (206-253), gravuraĵo de Giovanni Battista de'Cavalieri (1525–1601)

eta|dekstre|400px|En la Danubo, la skitoj invadis Malgrandan Azion per maro kaj bruligis la grandan Templon de Artemiso en Efezo.

eta|dekstre|400px|Portreto de Gaius Vibius Trebonianus Gallus (206-253).

Gaius Vibius Trebonianus Gallus (ĉ. 206 – ĉ. aŭgusto 253) estis romia imperiestro ekde junio 251 ĝis aŭgusto 253, en komuna regado kun sia filo Voluziano.

Galo ne rezignis pri sia intenco iĝi imperiestro, sed akceptis Hostilianon kiel kunimperiestron, eble por eviti la damaĝon de alia civita milito. Ĉi tiu gesto celis prezenti unuiĝintan fronton kaj subpremi malkonsenton ene de la rangoj de la militistaro kaj la Senato.

Volante certigi sian pozicion en Romo kaj stabiligi la situacion ĉe la Danuba limo, Galo faris pacon kun la gotoj. Packondiĉoj permesis al la gotoj forlasi la romian teritorion, samtempe konservante siajn kaptitojn kaj rabaĵon. Krome, oni konsentis, ke ili ricevus jaran subvencion.

Alveninte en Romo, la proklamo de Galo estis formale konfirmita de la Senato, kaj lia filo Voluziano estis nomumita Cezaro. La 24-an de junio 251, Decio estis diigita, sed antaŭ novembro Hostiliano malaperas el la historio - eble li mortis pro epidemio de pesto.

Eble Galo ankaŭ ordonis lokalizitan kaj nekunordigitan persekutadon al kristanoj. Tamen, nur du okazaĵoj estas konataj al ni: la ekzilo de la Papo Kornelio al Centumcellae, kie li mortis en 253, kaj la ekzilo de lia posteulo, Papo Lucio la 1-a, tuj post sia elekto. Ĉi-lasta estis revokita al Romo dum la regado de Valeriano.

Kiel siaj antaŭuloj, Galo ne havis facilan regadon. En la Oriento, antioĥa nobelo, Mariado, ribelis kaj komencis ruinigi Sirion kaj Kapadokion, poste fuĝis al la Persoj. Galo ordonis al siaj trupoj ataki la Persojn, sed la persa imperiestro Ŝapuro la 1-a invadis Armenion kaj detruis grandan romian armeon, surprizante lin en la Batalo de Barbalissos en 253.

Ŝapuro la 1-a tiam invadis la sendefendajn siriajn provincojn, kaptante ĉiujn iliajn legiajn postenojn kaj ruinigante iliajn urbojn, inkluzive de Antioĥio, sen ia respondo. La persaj invadoj ripetiĝis en la sekva jaro, sed nun Uranius Antoninus (pastro origine nomita Sampsiceramus), posteulo de la reĝa familio de Emesa, alfrontis Ŝapuron kaj devigis lin retiriĝi. Uranius tamen proklamis sin imperiestro kaj farigis monerojn kun sia bildo sur ili.

Ĉe la Danubo, skitaj triboj denove liberiĝis, malgraŭ la packontrakto subskribita en 251. Ili invadis Malgrandan Azion per maro, bruligis la grandan Templon de Artemiso en Efezo, kaj revenis hejmen kun la rabaĵo. Malsupra Moesia ankaŭ estis invadita komence de 253. Emiliano, guberniestro de Supra Moesia kaj Panonio, prenis la iniciaton kaj venkis la invadintojn.

Morto
Ĉar la armeo jam ne estis kontenta pri la imperiestro, la soldatoj proklamis Emilianon imperiestro. Kun uzurpanto, subtenata de Pauloctus, minacanta la tronon, Galo prepariĝis por batalo. Li revokis plurajn legiojn kaj ordonis, ke plifortikigoj revenu al Romo el Gaŭlio sub la komando de la estonta imperiestro Publio Licinio Valeriano.

Malgraŭ ĉi tiuj dispozicioj, Emiliano marŝis al Italio preta por batali pri sia postulo kaj kaptis Galon ĉe Interamna (hodiaŭa Terni) antaŭ la alveno de Valeriano. Kio precize okazis tie ne estas klara, ĉar fontoj ne konsentas unu kun la alia. Pli postaj fontoj asertas, ke post komenca malvenko, Galo kaj Voluziano estis murditaj de siaj propraj soldatoj, aŭ Galo tute ne havis la ŝancon alfronti Emilianon ĉar lia armeo aliĝis al la uzurpanto. Ĉiukaze, kaj Galo kaj Voluziano estis mortigitaj en aŭgusto 253.

La ascendo de Galo kaj la postaj eventoj emfazas la delikatan potenc-ekvilibron en la tria-jarcenta Romia Imperio, kie la supervivo de imperiestro dependis ne nur de aliancoj kaj milita povo, sed ankaŭ de la kapablo navigi la kompleksecojn de politika legitimeco kaj publika percepto.

Kategorio:Romiaj imperiestroj
Kategorio:Naskiĝintoj en 206
Kategorio:Mortintoj en 253