Kukoledoj

{{Taksonomio
|nomo = Kukoledoj
|koloro = pink
|regno2 = bestoj
|dosiero = Coccyzus-americanus-001.jpg
|priskribo de dosiero = Flavbeka kukolo (Coccyzus americanus)
|regno = Animaloj Animalia
|filumo = Ĥorduloj Chordata
|klaso = Birdoj Aves
|ordo = Kukoloformaj Cuculiformes
|familio = Kukoledoj Cuculidae
|genro = Coccyzus
|genro aŭtoritato = Vigors, 1825
|specioj de subdivizio = specioj
|vikispecio =
|komunejo =
}}La kukoloj estas familio de birdoj, nome Cuculidae en latinlingva scienca nomo kaj Kukoledoj' en Esperanto, de la preskaŭ Paseroformaj birdoj.

Estas konataj genroj kaj specioj (vidu pli ampleksan taksonomion sube) la jenaj:
 Genro Cuculus Kukolo, Cuculus canorus Akcipitra kukolo, Cuculus varius Hoĝsona akcipitra kukolo, Cuculus fugax Genro Clamator Tufkukolo, Clamator glandarius Makulkukolo, Clamator jacobinus Levaijanta kukolo, Clamator levaillantii Taksonomio 
La ordo Cuculiformes aŭ Kukoloformaj, krom la kukoloj, inkludas ankaŭ la familio de turakoj, Musofagedoj aŭ Musophagidae, foje traktita kiel separata ordo, Musophagiformes aŭ Musofagoformaj. Kelkaj zoologoj inkludis ankaŭ la unikan hoacino en la Kukoloformaj, sed ties taksonomio restas polemika.

La familio de kukoloj, krom la menciitaj specioj, inkludas ankaŭ la vojkurulojn, koelojn, malkohaojn, malagaskukolojn, centropojn kaj aniojn. La centropoj kaj anioj estas foje separataj kiel diferencaj familioj, nome la Centropodedoj kaj la Krotofagedoj respektive.

 Morfologio 
280ra|eta|Kukoloj en eŭropaj poŝtmarkoj
Kukoloj estas birdoj de varia grando kun sveltaj korpoj, longaj vostoj kaj fortaj kruroj. La piedoj estas zigodaktiloj (la du internaj fingroj estas direktitaj antaŭen kaj la du eksteraj malantauen). Plej parto de la kukoloj loĝas en arbaroj, sed kelkaj preferas pli malferman kamparon. Plej manĝas insektojn, kiel harecaj raŭpoj, kiuj estas evititaj de multaj birdoj, sed por ili estas specialaĵo. La kukoloj varias laŭ grando el la Malgranda bronzokukolo, de 17 g kaj 15 cm al la Kanelbeka kukolo, de 630 g kaj 63 cm.

La genroj de kukoloj diferenciĝas laŭ la nombro de unuaj flugilplumoj jene:
 Phaenicophaeus, Coccyzus, Piaya - 9
 Cuculus - 9 aŭ 10
 Pachycoccyx, Clamator levaillantii, Centropus - 10
 Microdynamis, Eudynamys, Clamator glandarius - 11
 Kelkaj centropoj - 12
 Scythrops novaehollandiae - 13

 Kutimaro 
 Reproduktado 
eta|150ra|Tiu kanbirdo zorgas idon de Komuna kukolo, la plej konata.
Ĉirkaŭ 56 specioj de la Malnova Mondo kaj 3 de la Nova Mondo estas nestoparazitoj, ĉar la ino demetas siajn ovojn en la nestoj de aliaj birdoj. La plej konata ekzemplo estas la eŭropa Komuna kukolo. La ovoj de la kukolo malfermiĝas antaŭ tiuj de la gastiganto kaj la kukolidoj kreskiĝas pli rapide; en plej parto de la kazoj la kukolido elnestigas la ovojn aŭ la idojn de la gastiganto. Tiu ido ne havis tempon por lerni tiun kutimon, ĝi devas esti instinkto trapaŝita genetike. La falsa patrino manĝigas la kukolidon kvazaŭ ĝi estus sia propra ido, dum la malferma buŝo de la kukolido utilas kiel signa stimulo por ke la gastiganto manĝigu ĝin.Biology (4a eldono) N.A.Campbell, p.1179 'Fixed Action Patterns' (Benjamin Cummings NY, 1996) ISBN 0-8053-1957-3

La parazitaj kukolinoj ŝajne specialiĝas kaj demetas ovojn kiuj ege similaspektas kun tiu de la elektita gastiganto. Tio estis helpata de natura selektado, ĉar kelkaj birdoj povas diferencigi la ovojn de la kukoloj disde la siaj, kio kaŭzas la elnestigon de la ovoj de la kukolo. Parazitaj kukoloj estas grupitaj en gentoj, kaj ĉiu gento specialiĝas en preciza gastiganto. Estas pruvoj, ke la gentoj estas genetike diferencaj unu de alia.

Tamen, la plej parto de la specioj de kukoloj, inkludante malkohaojn, malgaskukolojn, centropojn, kaj vojkurulojn kaj plej parton de aliaj amerikaj kukoloj, konstruas siajn proprajn nestojn. Plej parto de tiuj specioj nestumas en arboj aŭ arbustejoj, sed la centropoj demetas siajn ovojn en surgrundaj nestoj aŭ en malaltaj arbustoj. Tamen en kelkaj okazoj la neparazitaj kukoloj parazitas aliajn speciojn, la gepatroj helpas manĝi la idon.

Plej parto de la kukoloj kiuj konstruas neston estas monogamaj, sed la anioj kaj la Gvira kukolo demetas siajn ovojn en komunaj nestoj. Ties kutimaro ne estas entute kooperativa; ino povas elnestigi la ovojn de alia dum la demeto de siaj ovoj.

Neparazitaj kukoloj, kiel plej parto de aliaj ne-paseroformaj, demetas blankajn ovojn, sed multaj el la parazitaj specioj demetas koloritajn ovojn kiuj kongruas kun tiuj de la gastiganto el la paseroformaj.

La idoj de ĉiuj specioj estas nelenestiĝantaj antaŭ sendependo. Neparazitaj kukoloj elnestiĝas antaŭ ekflugo kaj kelkaj specioj de la Nova Mondo havas la plej mallongan kovoperiodon inter birdoj.

 Dieto 
eta|maldekstra|Diference de plej parto de kukoloj, la Azia koelo estas ĉefe fruktomanĝanto.
Plej parto de la kukoloj estas insektomanĝulaj; kaj precize estas specialigitaj je manĝo de raŭpoj, inkludante venenajn harecajn tipojn evititajn de aliaj birdoj. Ili manĝas ankaŭ ampleksan gamon de aliaj insektoj kaj animaloj. La lacertokukoloj de Karibio, pro relativa malesto de rabobirdoj, specialiĝis en manĝo de lacertoj. Pli grandaj, grundotipoj kiel la centropoj kaj vojkuruloj manĝas ankaŭ serpentojn, lacertojn, etajn ronĝulojn kaj aliajn birdojn, kiujn ili frapegas per siaj fortaj bekoj.

Multaj koeloj, malagaskukoloj kaj la Kanelbeka kukolo manĝas ĉefe frukton,Corlett R & Ping I (1995) "Frugivory by koels in Hong Kong"  Memoirs of the Hong Kong Natural History Society  20 221-222 sed ili ne estas ekskluzive fruktovoroj. La parazitaj koeloj kaj la Kanelbeka kukolo precize manĝas ĉefe frukton kiam ili estas manĝigataj de fruktovoraj gastigantoj, kiel la Figobirdo aŭ la Grakulino. Aliaj specioj eventuale manĝas ankaŭ frukton.

 Voĉo 
eta|La Afrika kukolo estas identigita kiel separata specio surbaze de sia voĉo.
Kukoloj estas ofte ege sekretemaj kaj en multaj kazoj plej konataj laŭ ties ampleksa aro de alvokoj. La voĉo estas kutime relative simpla, kvazaŭ fajfoj, flutoj aŭ singultoj. La familio de kukoloj prenas la popolajn kaj sciencan nomojn de la voĉo de la Komuna kukolo, kio estas popola ankaŭ pro la kukolhorloĝoj. Kelkaj el la nomoj de aliaj specioj kaj genroj devenas ankaŭ de ties voĉoj, ekzemple la koeloj de Azio kaj Aŭstralazio. En plej parto de la kukoloj la voĉo estas diferencilo por precizaj specioj, kaj estas utilaj por ties specifa identigo. Multaj similaj specioj identiĝis surbaze de ties voĉoj.

Kvankam kukoloj estas dumtagaj, multaj specioj alvokas dumnokte.

 Genroj kaj specioj 
eta|Kukolo
eta|Akcipitra kukolo
eta|Akcipitra kukolo
250ra|eta|Hoĝsona akcipitra kukolo
eta|Tufkukolo

Listo de subfamilioj, genroj kaj specioj:

 Subfamilio Cuculinae (Nestoparazitaj kukoloj) 
 Genro Hierococcyx, akcipitraj kukoloj

 Genro Cuculus Kukolo, Cuculus canorus Sulavesa akcipitra kukolo, Cuculus crassirostris Granda akcipitra kukolo, Cuculus sparverioides Akcipitra kukolo, Cuculus varius Liphara akcipitra kukolo, Cuculus vagans Hoĝsona akcipitra kukolo, Cuculus fugax Genro Clamator Tufkukolo, Clamator glandarius Makulkukolo, Clamator jacobinus Levaijanta kukolo, Clamator levaillantii Avelflugila kukolo, Clamator coromandus Genro Pachycoccyx Maldikbeka kukolo, Pachycoccyx audeberti Genro Cercococcyx, longvostaj kukoloj
 Malhela longvosta kukolo, Cercococcyx mechowi Olivlongvosta kukolo, Cercococcyx olivinus Strilongvosta kukolo, Cercococcyx montanus Genro Cacomantis Strinigra kukolo, Cacomantis sonneratii Plorkukolo, Cacomantis merulinus Ruĝbrusta kukolo, Cacomantis sepulcralis Grizventra kukolo, Cacomantis passerinus Makiskukolo, Cacomantis variolosus Moluka kukolo, Cacomantis heinrichi Avelbrusta kukolo, Cacomantis castaneiventris Ventumila kukolo, Cacomantis flabelliformis Genro Chrysococcyx, Bronzokukoloj
 Nigrorela bronzokukolo, Chrysococcyx osculans Horsfilda bronzokukolo, Chrysococcyx basalis Brilbronzokukolo, Chrysococcyx lucidus Ruĝgorĝa bronzokukolo, Chrysococcyx ruficollis Blankorela bronzokukolo, Chrysococcyx meyeri Malgranda bronzokukolo, Chrysococcyx minutillus Azia smeraldokukolo, Chrysococcyx maculatus Viola bronzokukolo, Chrysococcyx xanthorhynchus Flavgorĝa bronzokukolo, Chrysococcyx flavigularis Klaasa bronzokukolo, Chrysococcyx klaas Afrika smeraldokukolo, Chrysococcyx cupreus Strikapa smeraldokukolo, Chrysococcyx caprius Genro Rhamphomantis Longbeka kukolo, Rhamphomantis megarhynchus Genro Surniculus, drongokukoloj
 Azia drongokukolo, Surniculus lugubris Filipina drongokukolo, Surniculus velutinus Genro Caliechthrus Blankkrona koelo, Caliechthrus leucolophus Genro Microdynamis Nana koelo, Microdynamis parva Genro Eudynamys, veraj koeloj
 Nigrabeka koelo, Eudynamys melanorhyncha Azia koelo, Eudynamys scolopacea Aŭstralia koelo, Eudynamys cyanocephala Longvosta koelo, Eudynamys taitensis Genro Scythrops Kanelbeka kukolo, Scythrops novaehollandiae Subfamilio Phaenicophaeinae (Malkohaoj kaj Malagaskukoloj) 
 Genro Ceuthmochares Flavbekkukolo, Ceuthmochares aereus Genro Phaenicophaeus, malkohaoj aŭ florokukoloj
 Nigraventra malkohao, Phaenicophaeus diardi Avelventra malkohao, Phaenicophaeus sumatranus Bluvizaĝa malkohao, Phaenicophaeus viridirostris Verdbeka malkohao, Phaenicophaeus tristis Helbruna malkohao, Phaenicophaeus leschenaultii Raflesa malkohao, Phaenicophaeus chlorophaeus Ruĝbeka malkohao, Phaenicophaeus javanicus Flavbeka malkohao, Phaenicophaeus calyorhynchus Avelbrusta malkohao, Phaenicophaeus curvirostris Ruĝvizaĝa malkohao, Phaenicophaeus pyrrhocephalus Ruĝkrona malkohao, Phaenicophaeus superciliosus Skvama malkohao, Phaenicophaeus cumingi Genro Carpococcyx, grundokukoloj
 Sumatra grundokukolo, Carpococcyx viridis Bornea grundokukolo, Carpococcyx radiatus Koralbeka grundokukolo, Carpococcyx renauldi Genro Coua, Malagaskukoloj
 Kurkukolo, Coua cursor Giganta malagaskukolo, Coua gigas Kokerela malagaskukolo, Coua coquereli Ruĝbrusta malagaskukolo, Coua serriana Ruĝfrunta malagaskukolo, Coua reynaudii Ruĝkrona malagaskukolo, Coua ruficeps Oliveckrona malagaskukolo, Coua olivaceiceps Kresta malagaskukolo, Coua cristata Veroksa malagaskukolo, Coua verreauxi Blua malagaskukolo, Coua caerulea Subfamilio Coccyzinae (Amerikaj kukoloj) 
250ra|eta|Komparo de Nigrobeka kukolo kaj Flavbeka kukolo
 Genro Coccyzus Nana kukolo, Coccyzus pumilus Cindrokolora kukolo, Coccyzus cinereus Nigrabeka kukolo, Coccyzus erythropthalmus Flavbeka kukolo, Coccyzus americanus Perlobrusta kukolo, Coccyzus euleri Mangleja kukolo Coccyzus minor Kokosinsula kukolo, Coccyzus ferrugineus Malhelbeka kukolo, Coccyzus melacoryphus Grizkrona kukolo, Coccyzus lansbergi Avelventra kukolo, Coccyzus pluvialis Malhelbrusta kukolo, Coccyzus rufigularis Granda lacertokukolo, Coccyzus merlini Saurothera merlini Puerto-Rika lacertokukolo, Coccyzus vieilloti Saurothera vieilloti Jamajka lacertokukolo, Coccyzus vetula Saurothera vetula Hispaniola lacertokukolo, Coccyzus longirostris Saurothera longirostris Genro Hyetornis (jam en Coccyzus)
 Avelventra kukolo, Hyetornis pluvialis Malhelbrusta kukolo, Hyetornis rufigularis Genro Piaya Sciurkukolo Piaya cayana Nigraventra kukolo Piaya melanogaster Malgranda kukolo Piaya minuta Subfamilio Neomorphinae (Tipaj grundokukoloj) 
 Genro Tapera Strikukolo, Tapera naevia Genro Dromococcyx Fazankukolo, Dromococcyx phasianellus Pavokukolo, Dromococcyx pavoninus Genro Morococcyx Ruĝpuga kukolo, Morococcyx erythropygus Genro Geococcyx, Vojkuruloj
 Granda vojkurulo, Geococcyx californiana Malgranda vojkurulo, Geococcyx velox Genro Neomorphus Skvameca grundokukolo, Neomorphus squamiger Ruĝpuga grundokukolo, Neomorphus geoffroyi Strihava grundokukolo, Neomorphus radiolosus Ruĝflugila grundokukolo, Neomorphus rufipennis Ruĝbeka grundokukolo, Neomorphus pucheranii Subfamilio Centropodinae 
 Genro Centropus, Centropoj
 Avelkapa centropo, Centropus milo Nigrablanka centropo, Centropus ateralbus Eburbeka centropo, Centropus menbeki Biaka centropo, Centropus chalybeus Ruĝeca centropo, Centropus unirufus Verdabeka centropo, Centropus chlororhynchus Nigravizaĝa centropo, Centropus melanops Nigrakapuĉa centropo, Centropus steerii Mallongfingra centropo, Centropus rectunguis Sulavesa centropo, Centropus celebensis Gabona centropo, Centropus anselli Nigragorĝa centropo, Centropus leucogaster Senegala centropo, Centropus senegalensis Monaĥcentropo, Centropus monachus Kuprovosta centropo, Centropus cupreicaudus Blankbrova centropo, Centropus superciliosus Burĉela centropo, Centropus burchellii Sunda centropo, Centropus nigrorufus Granda centropo, Centropus sinensis Madagaskara centropo, Centropus toulou 
 Goljata centropo, Centropus goliath Nigra centropo, Centropus grillii Filipina centropo, Centropus viridis Bengala centropo, Centropus bengalensis Viola centropo, Centropus violaceus Nigrabeka centropo, Centropus bernsteini Kaia centropo, Centropus spilopterus Fazancentropo, Centropus phasianinus Andamana centropo, Centropus andamanensis Subfamilio Crotophaginae 
 Genro Crotophaga, anioj
 Granda anio Crotophaga major Krestobeka anio Crotophaga ani Sulkobeka anio Crotophaga sulcirostris Genro Guira Gvirkukolo Guira guira''

 Referencoj 


Kategorio:Kukoloformaj