Henri Poincaré

Jules Henri POINCARÉ [ĵul anrI pŭinkarE) (29-a de aprilo, 1854 - 7-a de julio, 1912), kutime nomata simple Henri POINCARÉ , estis unu el plej gravaj teoriaj sciencistoj el Francio. Li donis multajn fundamentajn kontribuaĵojn al matematiko, matematika fiziko kaj ĉiela meĥaniko. Li faris la konjekton de Poincaré, unu el plej famaj problemoj en matematiko. En sia esplorado pri la Tri-korpa problemo, Poincaré estis la unua persono, kiu malkovris ĥaosan nehazardan sistemon kaj donis la bazon de la moderna ĥaosoteorio. Poincaré antaŭvidis la verkon de Albert Einstein.

Li apartenis al la patrona komitato de Internacia Scienca Asocio Esperanta (ISAE), kies prezidanto estis generalo Hippolyte Sebert.

 Vivo 
Poincaré studis ekde 1873 matematikon en la École Polytechnique kaj daŭrigis siajn studojn en la elita altlernejo École des Mines sub Charles Hermite. Li laboris unue kiel min-inĝeniero kaj poste iris kiel matematikdocento al la universitato de Caen. Tamen li daŭrigis siajn aktivecojn en la mina branĉo dum sia tuta vivo. Jam du jarojn post sia doktoriĝo (1879) Poincaré en 1881 estis vokita regula profesoro (professor ordinarius) al la Sorbonne en Parizo kaj tenis tiun profesorecon ĝis sia morto en 1912.

Li estis membro kaj dumtempe gvidanto de la Bureau des Longitudes en Parizo. En tiu franca institucio por ekzakta tempo- kaj longecodeterminado li okupis sin pri la internacia sinkronigo de la tutmonda tempo kaj de ties koncernsistemo. Por tiuj taskoj ĉirkaŭ 1970 fondiĝis aparta internacia servo, kiu poste transiris al IERS, la tutmonda terrotacia servo.

Rimarkindas ankaŭ lia sinteno pri la rilatoj inter scienco kaj kredo. Laŭ li, scienco kaj kredo harmonias ĉar ili havas la saman fonton, nome la kreita racio: la kristana religio kreis kaj urĝas al scienco.

Li iĝis honora membro de Hungara Scienca Akademio en 1906.

 Verko 
 Inĝeniersciencoj kaj geodezio 
 Topologio 
 Tri-korpoj-problemo 
 Ĥaosaj orbitoj 
 Relativecoteorio 
Oni konsideras ke Poincaré preskaŭ estis la malkovranto de Speciala Relativeco: Jam en la Unua Kongreso de Matematikistoj, (Zuriko, 1897), li diris: "Absoluta spaco, absoluta tempo, eĉ Eŭklida Geometrio, ne estas kondiĉoj trudeblaj sur mekanikon; oni povas esprimi la faktojn kiuj ligas ilin surbaze de ne-Eŭklida Geometrio". En 1906 li, sendepende de Einstein atingis plurajn rezultatojn egalajn al tiuj de la Speciala Relativeco.

Li ankaŭ montris ke la ekvacioj kun la transformo de Lorentz elpensita far Hendrik Lorentz konsistigas grupon.

 Kromaj kontribuoj al fiziko kaj matematiko 
 Popularsciencaj verkoj 
 Literaturo 

 Vidu ankaŭ 
 Bertrand Russell
 Fiziko
 2021 Poincaré

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 http://www.utm.edu/research/iep/p/poincare.htm  
 http://www.marxists.org/reference/subject/philosophy/works/fr/poincare.htm 
 http://www.sciam.com/print_version.cfm?articleID=0003848D-1C61-10C7-9C6183414B7F0000 

Kategorio:Francaj matematikistoj
Kategorio:Francaj fizikistoj
Kategorio:Francaj astronomoj
Kategorio:Francaj filozofoj
Poincare Henri
Kategorio:Entombigitoj en la tombejo de Montparnasse
Kategorio:Relativecoteoriistoj