Vetero

eta|Profesia meteorologia mapo de Nordameriko.
eta|Mapo de precipitaĵo dum la ŝtormo kaj forta neĝofalo je 2013.
Vetero ĝenerale estas iaj variaj fenomenoj, kiu okazas en la atmosfero de planedo, en precizaj momento kaj loko.Servicio Nacional de Meteorología e Hidrología (SeNaMHi) (Septembro 2018). Un buen clima. Glosario de términos meteorológicos.  Peruo. p. 8. Ĝi estas difinita per diversaj meteologiaj variablojInstituto de Hidrología, Meteorología y Estudios Ambientales (IDEAM) (Aŭgusto 2019). Glosario Meteorológico.  Kolombio. p. 286.​ kiel la temperaturo, la premo, la vento, la sunradiado, la humideco kaj la precipitado. Rodríguez Jiménez, Rosa María; Benito Capa, Águeda; Portela Lozano, Adelaida (2004). Meteorología y Climatología. Fundación Española para la Ciencia y la Tecnología (FECYT). p. 12 ĝis 33. Arkivita el originalo la 4an de decembro 2020.  Merriam-Webster Dictionary. Weather. Alirita la 27an de Junio 2008.  Ĉe Tero la esencaj veter-fenomenoj okazas en la malalta tavolo de nia atmosfero, nome la troposfero, Glossary of Meteorology. Hydrosphere. Arkivita la 15an de marto 2012 en Wayback Machine. Alirita la 27an de Junio 2008.  nome la tavolo sub la stratosfero, estante la malsupra tavolo de la atmosfero kiu estas en kontakto kun la tera surfaco. Ege gravas diferencigi la konceptojn de vetero kaj klimato, kiu referencas al la averaĝaj atmosferaj kondiĉoj kiuj estas karakteroj de preciza loko aŭ areo.«Diccionario y glosario en climatología». Laboratorio de Climatología - Universitato de Alikante. Lasta ĝisdatigo: 8a de Septembro 2016. ​ Tiujn averaĝojn oni ĉirkaŭkalkulas laŭ periodoj de kelkaj jardekoj. La scienco, kiu studas veteron kaj klimaton, estas konata kiel meteologio (aŭ meteorologio).

Vetero estu ĉi tie la konstanta ŝanĝiĝanta stato de la tera atmosfero kaj ankaŭ de la tersupraĵo. Tiuj ŝanĝiĝoj estas kaŭzataj de internaj dinamikaj fortoj kaj de la suna energio (alfluo de radiado modifikata de ŝanĝiĝanta nubaro). En malvasta senco temas pri loka vetero ampleksanta nur kelkajn sekundojn aŭ minutojn kaj nur la spacon ĉirkaŭ la determinatan lokon kaj ĝis la horizonto, sed en vaste ampleksa senco temas pri tutmonda (globala) vetero kaj povus ampleksi eĉ multajn jarojn. Plej ofte temas pri relative mallongaj tempospacoj ampleksantaj ĉirkaŭ dek minutojn kaj loka ĉirkaŭaĵo, speciale se temas pri sinoptika observado de meteorologiaj oficiaj servoj.

La vetero estas pelita de aerpremo, la temperaturo kaj la diferencoj de humideco inter unu loko kaj alia. Tiuj diferencoj povas okazi pro la angulo de la suno sur ajna preciza loko, kiu varias laŭ latitudo el la tropikoj. L., Hartmann, Dennis (2016-01-02). Global physical climatology. Elsevier. pp. 165–76. ISBN 9780123285317  La forta kontrasto de temperaturo inter la polusa aero kaj la tropika aero okazigas la atmosferan cirkuladon de plej granda skalo: la ĉelo de Hadley, la ĉelo de Ferrel, la ĉelo polusa kaj la ŝprucfluo.​ Sistemojn de vetero en la mezaj latitudoj, kiel la ciklonoj ekstertropikaj, okazigas nestabilaĵoj de la ŝprucfluo. Ĉar la akso de la Tero estas klina rilate al la orbita ebeno, la sunlumo venas laŭ diferencaj anguloj en la diversaj monatoj de la jaro. Sur la surfaco de la Tero, la temperaturoj normale varias jare inter ±40 °C. Laŭlonge de jarmiloj, ŝanĝoj en la orbito de la Tero povas rezulti en ŝanĝoj pri la kvanto kaj distribuado de la sunenergio ricevita de la Tero, tial influante la tutmondan klimaton, sed tio ne estus veteraj fenomenoj.

La diferencoj de temperaturo de la tera surfaco siavice okazigas premdiferencojn. La plej altaj altitudoj estas pli malvarmaj ol la malaltaj pro diferencoj en varmiĝo pro premo. La veterprognozo estas la aplikado de la scienco kaj de la teknologio por antaŭscii la staton de la atmosfero en la estonteco ĉe difinita loko. La sistemo ne estas preciza nek regula; malgrandaj ŝanĝoj en parto de la sistemo povas kreskiĝi kaj okazigi grandajn efikojn en la tuta sistemo; povas okazi ankaŭ neantaŭviditajn ŝanĝojn. Laŭlonge de la historio, ekzistis multaj homaj klopodoj por kontroli la veteron kaj ekzistas pruvaro, ke homaj aktivecoj kiel la agrikulturo kaj la industrio modifis la atmosferajn modelojn.

La vetero varias je tempo kaj loko kaj estas ege diverseca; ĝi havas eminentan rilaton por homa agado, vivado kaj laborado kaj planado.
Ege esenca estas la ĉeesto aŭ neĉeesto de akvo kaj kondensignukleoj en la aero, ĉar ilia ĉeesto estas nepre necesa kondiĉo por kondensiĝ-procezoj. Kiel kondensignukleoj efikas ekzemple etaj substanceroj el fumoj aŭ NaCl-saleroj el maro ĵetitaj de vento aŭ egaj marondoj en la aeron. Ĉar la kondensiĝ- kaj sublimaci-procezoj liveras varmenergion - antaue nur latente/malkaŝe ekzistantan, tiaj procezoj gravas por dinamikaj ekstarigoj (generaj procezoj). Do la sistemo suno-tero kune kun la movado de la tero ĉirkaŭ la suno ene de unu jaro (vd. ekliptiko) kaj la rotacio de la tero mem ĉirkaŭ sia akso ene de uno tago (vd. tera akso) kaj la dekliniĝangulo de la tera akso verso la ĉirkaŭsuna orbitebeno (ĉ. 23°) ege determinas la variadon de la meteorologikaj elementoj. Ili havas markantajn osciladojn (multajfrekventajn ondojn, ondegojn kaj ondetojn), speciale tiajn, kiuj rilatas al tagnokt- kaj jar-periodojn.

La studo pri kiel funkcias la vetero en aliaj planedoj estis utilaj por kompreni ĝian funkciadon en la Tero. Fama loko en la Sunsistemo, estas la Granda Ruĝa Makulo, estas kontraŭciklona ŝtormo, kiu ekzistas ekde almenaŭ 300 jaroj. Tamen, la vetero ne limiĝas al planedaj korpoj. La korono de stelo perdiĝas konstante en la spaco, kreante tion kio esence estas tre maldika atmosfero tra la Sunsistemo. La transporto de amaso elpelita el la Suno estas konata kiel suna vento.

 Origino kaj fluo de la atmosfera energio 
eta|dekstra|300 px|Satelita bildo de NASA de la enfluejo de la rivero Amazono montras kelkajn energifluojn en la atmosfero: la sunradioj varmigas la teran surfacon, fakte la teron unuavice (pli rapide) kaj akvon poste (pli malrapide). La varmiĝo de la teroj varmigas siavice la surfacan aeron, kiu leviĝas, malvarmiĝas, pro kio kondensiĝas la atmosfera humideco kiu iĝas likva akvo kiu formas nubojn. Dume, la akvo de la grandaj amazonaj riveroj estas absorbante la sunradiadon pli malrapide pro kio ne okazas forvaporado de ties akvoj kaj tial ankaŭ ne estas varmiĝo de la aero en tiuj areoj, nek konvekcio nek kondensiĝo en ili.

 La sunradia energio 
Preskaŭ la totalo de la sunenergio kiu generas ĉiujn atmosferajn ŝanĝojn devenas de la sunradiado, tio estas, de la sunradia energio. Sed la sunradioj ne varmigas rekte la atmosferan aeron pro la propreco de la aero pri la diatermancio kiu klarigas, ke la atmosfero permesas esti trapasata de la sunradioj praktike nevarmiĝante. Tiel la varmiĝo de la atmosfero pro la sunradiado estas nerekta: la sunradioj varmigas unue la litosferon (rapide) kaj la hidrosferon (pli malrapide ol la litosfero). Kiam kaj la litosfero kaj la hidrosfero estis varmiĝintaj, ili transigas tiun varmon al la atmosfero, la unua rapide kaj la dua pli lante, ĉio laŭ la procezo pri la varmiĝo de la litosfero kaj la hidrosfero nomita diatermancio. La foto de la delto de la rivero Amazono montrita tie dekstre estis farita dum la mateno. Se oni komparas ĝin kun simila bildo de la noktiĝo tiun saman tagon (tio eblas, ne per bildo de la videbla spektro, sed per bildo infraruĝa) oni vidas, ke la situacio ŝanĝiĝas, kaj aperas pli granda kondensiĝo sur la riveroj ol sur la tero.

eta|maldekstra|300ra|2015 – 5a plej varama jaro en la tuta mondo en la registroj (ekde 1880) ĝis 2021 – La koloroj indikas la anomaliojn de temperaturo (NASA/NOAA; 20a de januaro 2016).

Ĉar la akso de rotacio de la Tero estas klinita rilate al sia orbita ebenaĵo, la sunlumo venas laŭ diferencaj anguloj en diferencaj epokoj de la karo. En junio, la norda hemisfero estas klina al la Suno, pro kio en ajna latitudo de la norda hemisfero la sunlumo venas pli rekte en tiu loko ol en decembro.Windows to the Universe. Earth's Tilt Is the Reason for the Seasons!  Alirita la 28an de Junio 2008. Tiu efiko rezultas en la diferenco de sezonoj. Dum miloj ĝis centoj da miloj de jaroj, la ŝanĝoj en la orbitaj parametroj de la Tero ŝanĝas la kvanton kaj distribuadon de la sunenergio ricevita de la Tero kaj influas en la klimato post iom da tempo. (Vidu artikolon Milankoviĉ-cikloj).Milankovitch, Milutin. Canon of Insolation and the Ice Age Problem. Zavod za Udz̆benike i Nastavna Sredstva: Belgrado, 1941. .

La neegala sunvarmiĝo (la formado de zonoj de gradaĵoj laŭ temperaturo kaj humideco aŭ frontogenezo) povas rilati ankaŭ al la vetero mem en formo de nubaro kaj precipitaĵo.Ron W. Przybylinski. The Concept of Frontogenesis and its Application to Winter Weather Forecasting. Alirita la 28an de Junio 2008. La plej altaj altitudoj estas tipe pli malvarmaj ol la pli malaltaj altitudoj, kio estas la rezulto de surfaca temperaturo pli alta kaj de sunradia varmiĝo, kio okazigas la falon de la adiabatia indico.  En kelkaj situacioj, la temperaturo pliiĝas laŭ la alteco. Tiun fenomenon oni konas kiel "renverso" kaj ĝi povas fari, ke la montopintoj estas pli varmaj ol la valoj kiuj estas tute apude. La renversoj povas konduki al la formado de nebulo kaj ofte ili agas kiel limo kiu malhelpas la disvolvon de elektraj ŝtormoj. Je lokaj skaloj, la diferencoj de temperaturo povas okazi ĉar diferencaj surfacoj (kiel oceanoj, arbaroj, tavoloj de frosto kaj artefaritaj konstruoj) havas diferencajn fizikajn trajtojn kiel reflektopovo, rugeco aŭ enhavo de humideco.

 Aliaj fontoj de atmosfera energio 
eta|350 px|dekstra|Erupcio de la vulkano Mayón en la insulo Luzono, Filipinoj, en 1984. Videblas maldekstre nubo formita de akvovaporo tre varma pro la erupcio malvarmiĝanta je kontakto kun la media temperaturo.
eta|200 px|maldekstra|Submara hidrotermika fonto, kies energio produktas la medio kiu ebligas la ekzistadon de profundmara faŭno ĉirkaŭe spite al la enorma premo ekzistanta pro la granda profundeco de la oceana fundo.
Krom la sunradiado ekzistas tri aliaj pli minoraj fontoj de termika energio kiuj povas varmigi la atmosfero; ili estas la jenaj:

 La geoterma energio de la varmaj punktoj en la oceana fundo. Tiu energio pasas al la oceana akvo kiu varmiĝas aŭ eĉ bolas, kaj vaporiĝas ĉar absorbas varmon kiu, kondensita, pasas al la atmosfera aero (por ekzemplo, la lasta submara erupcio en la insulo El Hierro en la Kanariaj insuloj).
 Ankaŭ la vulkanaj erupcioj povas eĉ varmigi la atmosferon je rekta maniero, sen interveno de la sunradiado.
 La transpirado de plantoj kaj animaloj, same kiel spirado de la vivantaĵoj. Tiu lasta varmofonto estas tre grava, kiel pruvas la infraruĝaj fotografioj de la zonoj de vegetaĵaro ekzistantaj sur la tera surfaco.

Tamen, tiuj tri varmofontoj estas negravaj kompare kun la sunenergio ricevita en la tera surfaco. Tio gravas por klarigi la dekomencan ideon ke la preskaŭ totalo de la energio stokita en la atmosfero devenas de la sunradiado. Kaj el la tri varmofontoj disde la sunradiado, tiu formita per la transpirado de la vegetaĵaro estas la plej grava pro sia stabileco en la tempo kaj pro la uzado de CO2 kiel krudmaterialo, krom la liberigo de oksigeno, sen kio la vivo de la animaloj estus malebla.

 Fenomenoj 
dekstra|eta|250ra|Disŝarĝoj de fulmo dum ŝtormo.
Fenomenoj, strukturoj, elementoj aŭ objekto de observado de la vetero (meteoroj) estas:
 nubo, nubaro,
 ĉielaj fenomenoj:
 ĉielarko (pluvarko),
 vento,
 trombo,
 tornado,
 ŝtormoj,
 ciklono, tropika
 uragano, tajfuno
 videblec-fenomenoj:
 nebuleto (aŭ brumo), nebulo,
 precipitaĵo , falanta kaj deposita,
 pluveto aŭ etguta/fajnguta pluvo, pluvoj, ekpluvo, roso, prujno, neĝo, ekneĝo, hajlo, ekhailo, grajlo, glatiso,
 tondroŝtormo, fulmotondro, fulmo, tondro,
 nuna vetero,
 ĵusa vetero,
 polusa ciklono (polarfronta),
 frontoj: varm-fronto, malvarm-fronto, okluzio
 anticiklono, malalta aerpremo,
 ĵetfluo (ĵetventego),
 ĝenerala cirkulado
 Hadley-ĉelo, Ferrel-ĉelo

eta|230ra|dekstra|Pluvo, en Leono, Meksiko.
Fizikaj mezureblaj aŭ kvantifikeblaj elementoj, kiuj karakterizas la veteron, estas ekzemple:
 aer-temperaturoj (ĝenerale en 2m alto),
 grund-temperaturoj,
 aer-humideco,
 rosopunkto(-temperaturo),
 atmosfera premo, aer-premo,
 vapor-premo, vaporpremo de saturiĝo (de akvo),
 nub-kvanto (en oktonoj) de la tuta nubaro,
 nub-genroj je tavolo (etaĝo) (basa, mezalta, alta): cu, st, sc, ns, ac, as, ci, cc, cs, cb; specioj kaj subspecioj,
 altitudo de la nubbazo en la basa tavolo
 radiado: fluo de lumradiado, sunradiado, IR-radiado, varm-radiado
 prisunado-daŭro (daŭro de plenforta sunlumo, tia estas la taga sumo de tempoperiodoj sen tempointervaloj kiam la sunlumo estis interrompita de nubo)
 videblec-distanco (horizonta profundeco por rekoni difinitajn vidobjektojn)
 precipitaĵ-kvanto je areo-unuo (ekz-e en l/m2 aŭ mm kiel precipitaĵ-alto) kaj je tempo-unuo (intenseco)
 neĝo-kovraĵ-diko
observeblaj kaj klasifikeblaj elementoj:
 tersurfac-stato (grundsupraĵo), marsurfaca stato

 Veter-stato 
La nuna vetero estas observata perokule laŭ difinitaj kondiĉoj. La pli granda ŝtupo signifas la pli grava veter-okazo (ekz-e por aviado). Tiu ŝtupo respektive ĝia indeksnumero estas notata kaj raportata al centra oficejo. La kodoj laŭ SYNOP (FM12/FM13-kodo, tabelo Nr-o 4677) laŭ la Monda Organizaĵo pri Meteologio (MOM) estas jenaj:
 Simbolo Ŝtupo Priskribaĵo (nur provaĵa - el germana - ne oficiala), kondiĉaro 25ra|centre 00 nubo-disvolviĝo dum la lasta horo ne observita aŭ ne observebla 25ra|centre 01 nubojforiĝo aŭ -malpliiĝo dum la lasta horo 25ra|centre 02 samtipa nubaro dum la lasta horo 25ra|centre 03 pliiĝanta nubaro dum la lasta horo 25ra|centre 04 malpliigita vidodistanco per fumo 25ra|centre 05 Seka brumo 25ra|centre 06 polv-brumo (polveroj parte videbla) 25ra|centre 07 polvo- aŭ sablo-drivado aŭ -blovado, sed neniu bone disvolvitaj trombetoj (diaboloj) kaj ne sabloŝtormo 25ra|centre 08 trobeto (diabolo) videbla dum la lasta horo ..., sed ne sabloŝtormo 25ra|centre 09 Polvo-ŝtormo aŭ sabloŝtormo dum observ-tempopunkto en vidodistanco aŭ dum la lasta horo ĉirkaŭ la veter-staciono 25ra|centre 10 Malseka brumo 25ra|centre 11 malalta nebulo kun malpli ol 2m alteco kiel singularaj pecoj aŭ pecaroj ĉirkaŭ la veter-staciono  25ra|centre 12 Koneksa malalta nebul-tavolo kun malpli ol 2m alteco ĉirkaŭ la veter-staciono 25ra|centre 13 distanca fulmo-lumado, sed neniu tondro aŭdebla 25ra|centre 14 virgoj (precipitaĵ-rubandoj) en vidodistanco 25ra|centre 15 precipitaĵo en vidodistanco, sed pli ol 5 km distance 25ra|centre 16 precipitaĵo en vidodistanco, malpli ol 5 km distance, sed ne ĉirkaŭ la veter-stacio 25ra|centre 17 fulmoj aŭ malproksimaj fulmoj ĉe la staciono kun aŭdebla tondro, sed ne precipitaĵo 25ra|centre 18Skualkolumo dum la pasinta horo, videbla aŭ apud la observstacio 25ra|centre 19Funela nubo aŭ tornado dum la pasinta horo apud la observstacio aŭ proksime de tie 25ra|centre 20 25ra|centre 21 25ra|centre 22 25ra|centre 23 25ra|centre 24 25ra|centre 25 25ra|centre 26 25ra|centre 27 25ra|centre 28 25ra|centre 29 25ra|centre 30malpli ol meznivela aŭ meznivela polvo- aŭ sablo-ŝtormo malkreskanta dum la ĵus pasinta horo 25ra|centre 31malpli ol meznivela aŭ meznivela polvo- aŭ sablo-ŝtormo neperceptebla (nekonserinda) ŝanĝo dum la ĵus pasinta horo 25ra|centre 32malpli ol meznivela aŭ meznivela polvo- aŭ sablo-ŝtormo komencinta aŭ kreskanta dum la ĵus pasinta horo 25ra|centre 33forta (pli ol meznivela) polvo- aŭ sablo-ŝtormo malkreskanta dum la ĵus pasinta horo 25ra|centre 34forta (pli ol meznivela) polvo- aŭ sablo-ŝtormo neperceptebla (nekonserinda) ŝanĝo dum la ĵus pasinta horo 25ra|centre 35forta (pli ol meznivela) polvo- aŭ sablo-ŝtormo komencinta aŭ kreskanta dum la ĵus pasinta horo 25ra|centre 36 25ra|centre 37 25ra|centre 38 25ra|centre 39 25ra|centre 40 25ra|centre 41 25ra|centre 42 25ra|centre 43ĉielo kovrata - tiel, ke la nebulo iĝis malpli densa dum la pasinta horo 25ra|centre 44ĉielo videbla malgraŭ nebulo aŭ frostita nebulo - tiel, ke ne estis ŝanĝoj dum la pasinta horo 25ra|centre 45ĉielo kovrata per nebulo aŭ frostita nebulo - tiel, ke ne estis ŝanĝoj dum la pasinta horo 25ra|centre 46ĉielo videbla malgraŭ nebulo aŭ frostita nebulo - tiel, ke la nebulo iĝis pli densa dum la pasinta horo 25ra|centre 47ĉielo kovrata per nebulo aŭ frostita nebulo - tiel, ke la nebulo iĝis pli densa dum la pasinta horo 25ra|centre 48 25ra|centre 49 25ra|centre 50 25ra|centre 51 25ra|centre 52 25ra|centre 53 25ra|centre 54 25ra|centre 55 25ra|centre 56 25ra|centre 57 25ra|centre 58 25ra|centre 59 25ra|centre 60 25ra|centre 61 25ra|centre 62 25ra|centre 63 25ra|centre 64 25ra|centre 65 25ra|centre 66 25ra|centre 67 25ra|centre 68 25ra|centre 69 25ra|centre 70 25ra|centre 71 25ra|centre 72 25ra|centre 73 25ra|centre 74 25ra|centre 75 25ra|centre 76 25ra|centre 77 25ra|centre 78 25ra|centre 79 25ra|centre 80 25ra|centre 81 25ra|centre 82 25ra|centre 83 25ra|centre 84 25ra|centre 85 25ra|centre 86 25ra|centre 87 25ra|centre 88 25ra|centre 89 25ra|centre 90 25ra|centre 91 25ra|centre 92 25ra|centre 93 25ra|centre 94 25ra|centre 95 25ra|centre 96 malintensa aŭ mezintensa fulmotondro kun grajlo aŭ hajlo observtempe 25ra|centre 97 Eg-intensa fulmotondro sen hajlo, sed kun falanta pluvo aŭ neĝo (precipitaĵo) observtempe 25ra|centre 98 fulmotondro mit polvo- aŭ sabloŝtormo observtempe 25ra|centre 99 Eg-intensa fulmotondro kun grajlo aŭ hajlo observtempe
vd.: veteromapo (germane);
(paĝo de la 28-a Aprilo 2008)

 Vidu ankaŭ 
klimato, veterprognozo, veterobservado, klimatesplorado, klimatodiagramo, Centjara Kalendaro, atmosfera sorbo kaj difuzo, meteo, geofiziko, fazodiagramo, vaporpremo, kondensado, Monda Organizaĵo pri Meteologio

 Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri vetero en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:




 Referencoj 

 Bibliografio 
 Rilex, Denis kaj Lewis Spolton 1987: Vetero kaj Klimato de la Mondo, UEA, Roterdamo, 131 paĝoj, ISBN 92 9017 035 2

 Alilingve 
 Verena Burhenne, Monika Weyer, Rosa Rosinski (Eld.): Wetter: verhext, gedeutet, erforscht. Katalog zur gleichnamigen Wanderausstellung des Westfälischen Museumsamtes (LWL) in Zusammenarbeit mit dem Bauernhaus-Museum Bielefeld. Westfälisches Museumsamt, Münster 2006, ISBN 3-927204-64-1.
 Sz. U. Goncsarenko: Meteorológiáról mindenkinek, Műszaki Könyvkiadó, Budapest, 1985, ISBN 963 10 6444 1
 Ham, C.J. van der; Korevaar, C.G.; Moens, W.D.; Stijnman, P.C. (1998): Meteorologie en Oceanografie voor de zeevaart, De Boer Maritiem.
 Marie-Luise Heckmann: Krieg und Wetter – in erzählenden Quellen Preußens und Livlands im 13. und 14. Jahrhundert. en: Piśmienność pragmatyczna, edytorstwo źródeł historycznych, archiwistika. Studia ofiarowane Profesorowi Januszowi Tandeckiemu w sześćdziesiąta oiąta rocznicę urodzin, hg. von Roman Czaja und Krzysztof Kopiński, Toruń 2015, S. 191–212.
 Richard Hennig: Gut und schlecht Wetter. Verlag B. G. Teubner, Leipzig 1911.
 Jörg Kachelmann, Siegfried Schöpfer: Wie wird das Wetter? Eine leicht verständliche Einführung für Jedermann. Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 2004, ISBN 3-498-06377-4.
 Jan Klage, Florian Mitgutsch (ilustraciisto): Wetter macht Geschichte. Der Einfluß des Wetters auf den Lauf der Geschichte. FAZ-Buch, Frankfurt am Main 2002, ISBN 3-89843-097-9.
 Milankovitch, Milutin. Zavod za Udz̆benike i Nastavna Sredstva: Belgrado, 1941. ISBN 86-17-06619-9.
 Péczely, 1979: Péczely György: Éghajlattan. Tankönyvkiadó, Budapest. 336 pp. ISBN 963 17 4411 6
 Birgitta Raab kaj Haldo Vedin (1995). Märta Syrén. red. Sveriges Nationalatlas - Klimat, Sjöar och Vattendrag. Bra Böcker. ISBN 91-87760-31-2
 Karl-Heinz Schirmer et al.: Wie funktioniert das? Wetter und Klima. Meyers Lexikonverlag, Mannheim / Wien / Zürich 1989, ISBN 3-411-02382-1.

 Eksteraj ligiloj 
  Veterprognozo tutmonda 




Kategorio:Meteologio
Kategorio:Temperaturo