Taja lingvo

La taja lingvo (), tajlanda taja, historie en Esperanto por diferencigo foje nomita siama lingvo,Oomoto Internacia, oktobro 1935 (elŝuto en formato PDF, arkivigita) lingvo paroliĝas en Tajlando. Ĝi estas unu el la tajaj lingvoj kaj havas 5 tonojn. La siama skribsistemo estas abugido, alinome alfasilabaro. La termino "taja lingvo" povas identiĝi kun taja lingvaro enhavanta isanan lingvon en la isana regiono, la laŭan en Laoso, la ĝŭangan kaj la dajan en Ĉinio kaj Vjetnamio ktp.

 Tonoj 
TonoSiamaEkzemploFonemaFonetikaSignifo de la ekzemplomezaสามัญ นา rizejomalaltaเอก หน่า (kromnomo)malleviĝantaโท หน้า vizaĝoaltaตรี น้า onkl(in)o (pli juna ol oniaj gepatroj)leviĝantaจัตวา หนา dika

 Vokaloj 
 Monoftongoj 
eta|250ra|Siamaj monoftongoj.

  AntaŭaMalantaŭamalrondamalrondaronda mallonga  longa  mallonga  longa  mallonga  longaFermata -ิ   -ี  -ึ  -ื  -ุ  -ู Fermata-Mezaเ-ะเ-เ-อะเ-อโ-ะโ-Malfermata-Mezaแ-ะแ-  เ-าะ-อMalfermata  -ะ, -ั-า  

 Paroj de Longaj kaj Mallongaj Monoftongoj 
LongaMallongaSiamaIFASignifo de la ekzemploSiamaIFASignifo de la ekzemplo–า   'tranĉi'–ะ     'sonĝi'–ี      'tondi'–ิ      'ponardo'–ู      'enspiri'–ุ      'plej malantaŭa'เ–     'kliniĝi'เ–ะ     'ligamento'แ–    'venkiĝi'แ–ะ    'kapro'–ื     'ondo'–ึ      'leviĝi'เ–อ     'marŝi'เ–อะ     'arĝento'โ–     'faligi'โ–ะ     'viskoza'–อ     'tamburo'เ–าะ     'skatolo'

 Diftongoj 
eta|250ra|Siamaj diftongoj.

LongaMallongaSiamaIFASiamaIFA–ายไ–*, ใ–*, ไ–ย–าวเ–า*เ–ียเ–ียะ–––ิว–ัว–ัวะ–ูย–ุยเ–วเ–็วแ–ว––เ–ือ––เ–ย–––อย––โ–ย––

 Triftongoj 
SiamaIFAเ–ียว–วยเ–ือย

 Konsonantoj 
 BilabialaLabiodentaAlveolaPostalveolaPalatalaVelaraGlotaNazala ม  ณ,น   ง Plozivaปผ,พ,ภบ ฏ,ตฐ,ฑ*,ฒ,ถ,ท,ธฎ,ฑ*,ด  กข,ฃ,ค,ฅ,ฆ อ**Frikativa ฝ,ฟซ,ศ,ษ,ส    ห,ฮAfrikata   จฉ, ช, ฌ   Trila   ร    Aproksimanta    ญ,ย ว Flanka aproksimanta   ล,ฬ    

 Historio 
Taja lingvo suferis multajn gravajn sonŝanĝoj. Multaj el tiuj ŝanĝoj, rilate al konsonantoj kaj tono, okazis inter la tempo kiam la malnova taja lingvo estis unue skribita kaj la moderna taja lingvo. Ĉi ŝanĝoj videblas en la ortografio.

 Malnova Taja 

La malnova taja havas tri-manieran tondistingon por vivi silaboj (tiuj silaboj ne finas en halto, i.e. /m/, /n/, /ŋ/, /w/, /j/) sed en distingo por malvivi silaboj (tiuj finoj en plozivo, ie. /k/, /p/, /t/, kaj tiuj finoj en glota halto).

Estis du-maniera tondistingo inter voĉa kaj senvoĉa por ĉiaj frikativaj kaj sonorantaj konsonantoj, tri-maniera kaj kvar-maniera distingo por plozivoj kaj afrikatoj. La kvar-maniera okazis en labialoj (/p pʰ b ʔb/) kaj dentaloj (/t tʰ d ʔd/); la tri-maniera okazis en velaroj (/k kʰ ɡ/) kaj palataloj (/tɕ tɕʰ dʐ/). La glotaj haltoj de ĉiu aro ŝajne mankas.

La gravaj ŝanĝoj inter la malnova taja kaj moderna taja estis perdo de voĉa distingo kaj la aldonita tonosplitiĝo. Eble ĉi tiuj ŝanĝoj okazis inter ĉirkaŭ 1400 kaj 1600 AD, eble okazis ĉe malsamaj fojoj en malsamaj partoj de la taja-parola regiono. Ĉiuj paroj el voĉaj kaj senvoĉaj konsonantoj perdis la voĉan distingon:
  voĉaj plozivoj (/b d ɡ dʐ/) iĝis senvoĉaj aspiraciaj plozivoj (/pʰ tʰ kʰ tɕʰ/).
 voĉa frikativoj iĝis senvoĉaj.
 senvoĉaj sonorantoj iĝis voĉaj.

 Referencoj 
* ฑ prononciĝas kiel  aŭ , depende de la vorto.
** La glota plozivo impliciĝas post mallonga vokalo sen finiĝo, aŭ per la silenta อ antaŭ vokalo. Oni atentu, ke tiu simbolo uziĝas ankaŭ por la longa vokalo /ɔː/ -อ.

 Aliaj projektoj 


Kategorio:Taja lingvaro
Kategorio:Tonlingvoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Tajlando