Eisenstadt

Eisenstadt - jen germane, prononco ,  ,   - estas statuta urbo en Aŭstrio, en federacia lando Burgenland, kies ĉefurbo ĝi estas. La nomo signifas ferourbon, dum la historio estis komercado pri fero. La hungara nomo devenas de patrono Marteno de Tours. Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj.
eta|maldekstre|

 Geografio 
Eisenstadt situas en valo, laŭ ĉefvojo Szentgotthárd (germane St. Gotthard, slovene Monošter) – Bratislavo, laŭ fervojo Sopron – Bruck A.D.L.. La lago Neusiedler See () estas proksime.

 Historio 
Pli frue romianoj loĝis tie. En 895 hungaraj triboj okupis la Karpatan Basenon, en 907 venkis ĉe Bratislavo kaj ilia regno etendiĝis. Hungara Reĝlando formiĝis en 1000. Dum la historio la zono de tiu regiono ofte apartenis foje al Hungario, foje al Aŭstrio. La unua mencio pri la urbo devenas el 1264 laŭ la formo Sancti Martini latine (= de Sankta Marteno).

Leopoldo la 3-a en 1118 detruis la komunumon (tiam latine nomatan "castrum ferreum", same kiel la tataroj en 1241. Ĉirkaŭ la urbeto muron oni konstruis en 1371. Oni nomis ĝin kampurbo Sancti Martini kaj fortikaĵo konstruiĝis en 1392, kiun aŭstra princo Vilhelmo okupis en 1405. La hungara reĝo Matiaso rezignis pri la urbo por Frederiko la 3-a en 1451, sed en 1482 li okupis ĝin. Maksimiliano la 1-a (Sankta Romia Imperio) reokupis la urbon en 1490. La urbo rehungariĝis en 1622 kaj en 1648 ĝi ricevis la rangon libera reĝa urbo. Incendioj okazis en 1589 kaj en 1776. Emeriko Thököly okupis la urbon en 1683, en 1704 armeo de Francisko Rákóczi la 2-a malvenkis de Habsburgoj.

En 1910 la urbo havis 3073 loĝantojn (2074 aŭstroj, 834 hungaroj, 101 kroatoj). Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Sopron, al la distrikto Kismarton, kies distriktejo ĝi estis, poste kiel Eisenstadt ĝi apartenis al Aŭstrio (escepte inter 1938-1945 al Nazia Germanio).

 Vidindaĵoj 
Vidindaĵoj estas preĝejo kaj klostro el 1629, kastelo de Esterházy el 1672 kaj domo de Joseph Haydn, li tie loĝis inter 1766–1778.

 Amaskomunikiloj 
En la urbo interalie en 2003 fondiĝis la regiona semajna gazeto Burgenländische Volkszeitung.

 Famuloj 
 en la urbo naskiĝis kaj mortis:
 hungara Pál Esterházy (palatino)
 en la urbo naskiĝis:
 hungara advokato József Bölöny
 hungara-germana altlerneja instruisto Gyula Farkas
 aŭstra-hungara arkitekto János Packh
 hungara duko kaj mecenato Pál Esterházy
 hungara episkopo Miklós Antal Esterházy
 hungara magnato Pál Antal Esterházy (1711)
 hungara kuracisto József Hyrtl
 hungara arkivisto Iván Paur
 hungara pentristo Ferenc Markó
 hungara skulptisto Antal Hörger
 restaŭristo Ferenc Storno
 en la urbo mortis:
 hungara baletisto Melinda Ottrubay
 hungaraj franciskanoj József Albach kaj Gergely Malomfalvay
 hungara instruisto József Pál Király
 aŭstra-hungara komponisto Jenő Takács
eta|maldekstre|

 Partneraj urboj 
 20ra|kadra Bad Kissingen, Bavario, Germanio
 20ra|kadra Colmar, Alzaco, Francio
 20ra|kadra Lignano Sabbiadoro, Friulo-Venecio Julia, Italio
 20ra|kadra Sanuki (さぬき市), gubernio Kagavo, Japanio
 20ra|kadra Sopron, Okcidenta Transdanubio, Hungario

 Eksteraj ligiloj 
  ()

Kategorio:Urboj de Aŭstrio
Kategorio:Komunumoj de Burgenlando