Cezio

eta
Cezio estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon Cs kaj la atomnumeron 55. Ĝi estas mola arĝent-or-kolora alkala metalo. Ĝi estas konata por uzo en atomaj horloĝoj. Ĝi estis malkovrita de Robert Bunsen kaj Gustav Kirchhoff en la jaro 1860.

 Karakterizaĵoj 
El ĉiuj elementoj, kiuj estas solidaj je ĉambra temperaturo, cezio estas la plej mola: ĝi havas malmolecon de 0.2 Mohs. Ĝi estas tre muldebla, pala metalo, kiu malheliĝas en la ĉeesto de spuroj de oksigeno.Butterman, William C.; Brooks, William E.; Reese, Robert G. Jr. (2004). "Minerala Krudvara Profilo: Cesio" (PDF). Usona Geologia Enketo. Arkivita el la originalo (PDF) je la 7a de februaro 2007. Prenita la 27an de decembro 2009.Heiserman, David L. (1992). Esplorante Kemiajn Elementojn kaj Iliajn Komponaĵojn. McGraw-Hill. pp. 201–203. ISBN 978-0-8306-3015-8.Addison, C. C. (1984). La Kemio de la Likvaj Alkalaj Metaloj. Wiley. ISBN 978-0-471-90508-0. Arkivita de la originalo je la 8a de septembro 2021. Prenita la 28an de septembro 2012. Kiam ĝi estas en la ĉeesto de minerala oleo, ĝi perdas sian metalan brilon kaj alprenas pli obtuzan, grizan aspekton. Ĝi havas fandopunkton de 28.5 °C (83.3 °F), igante ĝin unu el la malmultaj elementaj metaloj, kiuj estas likvaj proksime de ĉambra temperaturo. La aliaj estas rubidio (39 °C [102 °F]), franciumo (taksita je 27 °C [81 °F]), hidrargo (−39 °C [−38 °F]), kaj galiumo (30 °C [86 °F]);

Cezio formas alojojn kun la aliaj alkalaj metaloj, oro kaj hidrargo (amalgamoj). Ĉe temperaturoj sub 650 °C (1 202 °F), ĝi ne alojiĝas kun kobalto, fero, molibdeno, nikelo, plateno, tantalo aŭ volframo. Ĝi formas klare difinitajn intermetalajn kombinaĵojn kun antimono, galiumo, indio kaj torio, kiuj estas fotosentemaj.

Cezia metalo estas tre reaktiva kaj pirofora. Ĝi ekbrulas spontanee en aero, kaj reagas eksplode kun akvo eĉ je malaltaj temperaturoj, pli ol la aliaj alkalaj metaloj. Ĝi reagas kun glacio je temperaturoj tiel malaltaj kiel −116 °C (−177 °F).Kaner, Richard (2003). "C&EN: Ĝi estas Elementa: La Perioda Tabelo - Cezio". Usona Kemia Societo. Arkivita de la originalo je la 18a de junio 2015. Prenita la 25an de februaro 2010. Pro ĉi tiu alta reaktiveco, cezia metalo estas klasifikita kiel danĝera materialo. Ĝi estas stokita kaj transportata en sekaj, saturitaj hidrokarbidoj kiel minerala oleo. Ĝi povas esti manipulata nur sub inerta gaso, kiel argono. Tamen, cezio-akva eksplodo ofte estas malpli potenca ol natrio-akva eksplodo kun simila kvanto da natrio. Ĉi tio estas ĉar cezio eksplodas tuj post kontakto kun akvo, lasante malmulte da tempo por hidrogeno akumuliĝi.Gray, Theodore (2012) La Elementoj, Eldonejo Black Dog & Leventhal, p. 131, ISBN 1-57912-895-5. Cezio povas esti stokita en vakue sigelitaj borosilikataj vitraj ampoloj. En kvantoj de pli ol ĉirkaŭ 100 gramoj (3.5 uncoj), cezio estas transportata en hermetike sigelitaj, rustorezistaŝtalaj ujoj.

 Komponaĵoj 
Cezia hidroksido (CsOH) estas higroskopa kaj forte alkala.Greenwood, N. N.; Earnshaw, A. (1984). Kemio de la Elementoj. Oksfordo, UK: Pergamon Press. ISBN 978-0-08-022057-4.

Ĝi rapide gratas la surfacojn de duonkonduktaĵoj kiel silicio.

Cezia fluorido (CsF) estas higroskopa blanka solido vaste uzata kiel fonto de fluoridaj anjonoj en organika fluora kemio.Evans, F. W.; Litt, M. H.; Weidler-Kubanek, A. M.; Avonda, F. P. (1968). "Reakcioj Katalizitaj de Kalia Fluorido. 111. La Knoevenagel-Reakcio". Journal of Organic Chemistry. 33 (5): 1837–1839. doi:10.1021/jo01269a028.

Cezia klorido (CsCl)Pulvoro de cezia klorido (CsCl) (CAS-numero 7647-17-8). Stanford Advanced Materials. Prenita la 25-an de julio 2025. havas simplan kuban kristalan sistemon.

Kiam cezio brulas en aero, la superoksido CsO2 estas la ĉefa produkto.Cotton, F. Albert; Wilkinson, G. (1962). Altnivela Neorganika Kemio. John Wiley & Sons, Inc. p. 318. ISBN 978-0-471-84997-1.

Cezia karbonato (Cs2CO3)Cezia karbonato: ecoj, aplikoj kaj sintezo. Stanford Advanced Materials. Prenite la 25-an de julio 2025. havas fortajn bazecajn kaj solveblajn ecojn, kaj estas vaste uzata kiel katalizilo, reakciilo en organika sintezo, kaj aldonaĵo en diversaj elektronikaj kaj optikaj aplikoj.

 Aplikoj 
Nuntempe, la plej granda uzo de ne-radioaktiva cezio estas en ceziaj formiataj borfluidoj por la naftoekstrakta industrio.

Ceziaj atomhorloĝoj uzas elektromagnetajn transirojn en la hiperfajna strukturo de cezio-133 atomoj kiel referencpunkton. Ceziaj normoj estas la ĉefa normo kontraŭ kiu tempo- kaj frekvencmezuradoj baziĝas.Markowitz, W.; Hall, R.; Essen, L.; Parry, J. (1958). “La rilato inter la frekvenco de cezio kaj la efemerida tempo.” Physical Review Letters. 1 (3): 105–107. Bibcode: 1958PhRvL...1..105M. doi: 10.1103/PhysRevLett.1.105. Ceziaj horloĝoj estas uzataj por reguligi la tempigon de poŝtelefonaj retoj kaj la Interreto.Reel, Monte (22-a de julio 2003). “Timing really matters.” The Washington Post, p. B1. Arkivita de la originalo je la 29-a de aprilo 2013. Prenita la 26-an de januaro 2010.

Multaj komunaj magnetometroj uzas cezian vaporon.Groeger, S.; Pazgalev, A. S.; Weis, A. (2005). "Komparo de malŝarĝaj lampoj kaj laser-pumpitaj ceziaj magnetometroj". Applied Physics B. 80 (6): 645–654. arXiv:physics/0412011. Bibcode:2005ApPhB..80..645G. doi:10.1007/s00340-005-1773-x. S2CID 36065775.

 Vidu ankaŭ 
 Izotopoj de cezio

 Referencoj 

Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Metaloj