Sudinsula bruna kivio

La sudinsula kivioOrnitologia taksonomio. (), aŭ ankaŭ Sudinsula bruna kivio, Tokoeka, Tokoeko, aŭ Komuna kivioDavies, S. J. J. F. (2003), estas specio de kivio el la Suda Insulo de Novzelando. Ĝis 2000, ĝi estis konsiderita samspecia kun la nordinsula kivio, kaj tamen daŭre estas tiel konsiderita de kelkaj fakuloj.

Taksonomio kaj etimologio
Laŭ AviListAviList v2025, konsultita la 10-an de jan. 2026., jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj:

Apterygiformes - apterigoformaj
Apterygidae - apterigedoj
Apteryx Shaw, G, 1813 - apterigo, kivio
Apteryx australis Shaw, G, 1813 - sudinsula kivio
Apteryx australis australis Shaw, G, 1813
Apteryx australis lawryi Rothschild, LW, 1893 - rakiura kivio

La scienca nomo estas bazita sur la antikva greka Apteryx, α (a-, sen) kaj πτερυξ, πτερυγος (pterux, pterugos, flugilo), tio estas "senflugila",  kaj la latina austrālis, e (el sudo), ĉar tiu specio de nefluga birdo troviĝas nur en la plej suda parto de Nov-Zelando Birds of the World, Southern Brown Kiwi..

La sudinsula kivio estas dividata en du subspecioj:
 A. a. australis, la sudinsula kivio, kun populacio de proksimume 7,000 birdoj, kiuj troviĝas en la Suda Insulo de Novzelando. Disa populacio, ĉe Haast, estas proponita por eble nova subspecio,  nome la haasta sudinsula kivio (nekonfuzenda kun la eksa Apteryx haastii), estas rara (kun nur ĉirkaŭ 250 specimenoj) kaj estas karakteriza pro sia rufa plumaro.
 A. a. lawryi, la rakiura kivio estas relative komuna (20,000 birdoj) tra sia teritorio, kun ĉirkaŭ 17 birdoj por kvadrata kilometro. Ties plumoj estas striecaj laŭlonge kun ruĝecbrunaBirdLand International (2008)(a).

 Aspekto 
eta|maldekstra|Dissekcita specimeno, kun eksponitaj muskoloj kaj flugilungoj.
Ĝi ne havas uropigan glandon, kaj ties plumoj havas nek postmudaĵojn nek barbaĵojn. Estas grandaj vibroharoj ĉirkaŭ ties buŝo, kaj ĝi ne havas voston, nur pugostumpon. Ĝi havas longon de 45 al 55 cm kaj la ino pezas 2,1 al 3,9 kg dum la masklo pezas 1,6 al 2,8 kg. Ties beko estas longa kaj svelta kun ioma subenkurva. Kiel ĉe aliaj kivioj ĝi estas nokta animalo. La koloro de ties plumaro estas rufa kun iom da strieco.

 Kutimaro 
 Voĉo 
La sudinsula kivio komunikas voĉe por helpi al defendo de sia teritorio. Ili ankaŭ kantas duetojn unu kun alia partnero, nome la ino stridkrixcas "kii-ŭii" aŭ "kii-kii" kaj la maskloj raŭkas "karr karr". Maskloj estas pli voĉemaj kaj ambaŭ alvokas estante je rekta sinteno kaj havante siajn krurojn foretende kaj siajn bekojn pinte suben.

 Dieto 
eta|maldekstra|thumbtime=0:49|Specimeno manĝanta ĉe la Rakiura Insulo
La sudinsula kivio havas longan sveltan bekon kun flankaj naztruoj pinte, kio helpas havigi al ili flarsenson. Ili uzas tion, pli ol vido aŭ aŭdo, por manĝi inter foliaro senvertebrulojn, kiaj tervermoj, larvoj de skaraboj, helikoj, araneoj, centpieduloj, kaj ortopteroj. Ties maĉstomako estas febla, kaj subuzita pro manko de planta materialo. Ties cekumo estas longa kaj mallarĝa kaj helpas al digestado.

 Reproduktado 
La sudinsula kivio, kiel ĉiuj kivioj, havas du funkciantajn ovariojn, tamen nur la maldekstra ovodukto funkcias, permesante ovojn el ambaŭ ovariojn pasi tra ĝi. Ĝi estas monogama specio kaj post pariĝado, ili defendas siajn teritoriojn per avertaj alvokoj. La grando de ties teritorio estas inter 4,9 kaj 43 ha. Nestoj estas faritaj en truoj, aŭ ŝirme inter densa vegetaĵaro. La ino demetas 1–2 ovojn, tipe nur 1, kiun la masklo kovas dum 90 tagoj. Post kelkaj tagoj la ido elnestiĝas kaj manĝas de si mem, kvankam ĝi povas resti ĉe la gepatroj dum unu jaro. For de la reprodukta sezono, ili ripozas solece en ŝirmaj lokoj ĉe grundonivelo.

 Teritorio kaj habitato 
+Reprodukta populacio kaj tendencoj Loko  Populacio  Dato  TendencoRakiura Insulo 20 000 1996 StabilaFjordlando  7 000 1996 −5.8% jara malpliiĝoHaast  300Save the Kiwi (2008)  2008 PliiĝantaTotalo (Novzelando)  27 000  1996 Stabila
La sudinsula kivio loĝas en la Suda Insulo kaj en la Rakiura Insulo. Sur la ĉefa tero (Suda Insulo) ili loĝas en Fjordlando kaj en la Okcidenta Distrikto. Ties teritorio estas moderklimataj kaj subtropikaj arbaroj, herbejoj kaj arbustaroj, ju pli densaj, des pli bone. Ili estas disvastigataj tra la tuta Stŭartinsulo kie ili loĝas sur sablaj dunoj.

 Konservado 
En 2000, post esti agnoskita de Internacia Unio por la Konservo de Naturo, ili estis lokitaj en la statusa grupo de vundeblaj specioj. Ili havas loĝteritorion de 9 800 km2 kaj populacion de 27 000, ĉirkaŭkalkulite en 1996. La vulpoposumoj, Trichosurus vulpecula, kaj la ermenoj, Mustela erminea, manĝas la kiviajn ovojn, dum la ermenoj kaj katoj manĝas kaj idojn kaj junulojn. Ankaŭ plenkreskuloj estas sub minaco de hundoj, furoj, kaj vulpoposumoj, kiuj atakas kaj ilin kaj junulojn. La populacio de la Rakiura Insulo estas stabila pro manko de tiuj predantoj, tamen ermenoj koloniigis la insulon en 2000.

Referencoj

 BirdLife International (2008(a)). "Southern Brown Kiwi – BirdLife Species Factsheet". Data Zone. Retrieved 6 February 2009.
 Brands, Sheila (14 August 2008). "Systema Naturae 2000 / Classification, Apteryx australis". Project: The Taxonomicon. Konsultita la 4an de Februaro 2009.
 Davies, S.J.J.F. (2003). "Kiwis". In Hutchins, Michael. Grzimek's Animal Life Encyclopedia. 8 Birds I Tinamous and Ratites to Hoatzins (2 ed.). Farmington Hills, MI: Gale Group. pp. 89–92. ISBN 0-7876-5784-0.
 Gotch, A.F. (1995) [1979]. "Kiwis". Latin Names Explained. A Guide to the Scientific Classifications of Reptiles, Birds & Mammals. London: Facts on File. p. 180. ISBN 0-8160-3377-3.

Kategorio:Kivioj
Kategorio:Neflugaj birdoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Nov-Zelando