Endokrina sistemo

La endokrina sistemo, aŭ hormona glandaro estas, kune kun la nerva sistemo, unu el du plej gravaj regsistemoj en la korpo. Hormonoj, produktitaj kaj sekreciitaj far senduktaj glandoj, pasas en la sangon kaj reguligas diversajn korpofunkciojn, ĉefe la energian ekonomion, la intenson de reakcioj kemiaj en la ĉeloj, kaj la transportadon de substancoj tra ĉelaj membranoj aŭ aliajn funkciojn de la ĉeloj, ekzemple kreskon kaj sekrecion.

Hormono estas substanco sekreciata al la korpolikvoj el ĉelo aŭ ĉelaro, kiu efikas fiziologie al aliaj ĉeloj. Kelkaj influas preskaŭ ĉiun ĉelon de la korpo, ekzemple la tiroidan hormonon de la tiroido. Aliaj influas specifan histon, ekzemple adrenokortikotropino, kiu influas nur la kortikon surrenan.

 Organoj 

 Pituitario (aŭ Hipofizo)
 Pineala glando (aŭ Epifizo)
 Tiroido
 Paratiroidoj
 Timuso
 Surrenoj
 Pankreaso (aŭ Pankreato)
 Ovarioj
 Testikoj

 Endokrinaj kaj eksokrinaj glandoj 
eta|dekstra|160px|Salivaj glandoj ĉe homo:  1. Parotida glando, 2. Submandibla glando,  3. Sublanga glando.
La endokrinaj organoj estas nomataj ankaŭ senduktaj glandoj aŭ endokrinaj glandoj, ĉar ĝiaj sekrecioj estas forigitaj rekte al la sangofluo,Ross, Michael H.; Pawlina, Wojciech (2007). Histología. Texto y Atlas Color con Biología Celular y Molecular. (Inkludas Kd-Rom) 5a eld. Eld. Médica Panamericana. ISBN 9789500604352. Konsultita la 18an de Junio 2021. dum la eksokrinaj glandoj eligas siajn sekreciojn sur interna aŭ ekstera surfaco de la haŭtaj histoj, la mukozo de la stomako aŭ la ŝirmaĵo de la pankreataj duktoj. La endokrinaj glandoj ĝenerale kunhavas komunajn karakterojn, inter kiuj la foresto de duktoj, alta sangofluo kaj esto de intraĉelaj vakuoloj en kiuj oni stokigas la hormonojn. Tio kontrastas kun la ekzokrinaj glandoj kiel la salivaj glandoj kaj kun tiuj de la gastrointesta tubaro kiuj havas malabundan irigacion kaj posedas dukton aŭ eligas la koncernajn substancojn al kavaĵo. La glandoj plej reprezentaj de la endokrina sistemo estas la hipofizo, la tiroida glando kaj la surrenaj glandoj.Palastanga, Nigel; Field, Derek; Soames, Roger (26a de Aprilo 2007). Anatomía y movimiento humano. Estructura y funcionamiento. Editorial Paidotribo. ISBN 9788480195003. Konsultita la 18an de Junio 2021.

Krom la endokrinaj glandoj specializitaj tiucele, estas aliaj organoj kiel la renoj, la hepato, la koro kaj la gonadoj, kiuj havas duarangan endokrinan funkcion. Por ekzemplo la reno sekrecias endokrinajn hormonojn kiel la eritropoetino kaj la renino.

 Hormonoj 

Hormono (el la helena participo ὁρμῶν "movanta") estas ia membro el klaso de ĉel-signalantaj molekuloj produktataj de glandoj en plurĉelaj organismoj, kiujn portas la kardiovaskula sistemo por celi malproksimajn organojn por reguligi fiziologion kaj konduton. Hormonoj havas diversajn kemiajn strukturojn, ĉefe el tri klasoj: eikosanoidoj, steroidoj, kaj aminoacidaj/proteinaj derivaĵoj (aminoj, peptidoj, kaj proteinoj). La glandoj, kiuj sekrecias hormonojn, konsistigas la endokrinan signalan sistemon. La termino hormono estas fojfoje etendata por inkludi kemiaĵojn produktatajn de ĉeloj, kiuj efikas la saman ĉelon (aŭtokrinoj aŭ intrakrinoj) aŭ proksimajn ĉelojn (parakrinoj).

 Propagado kaj agadmanieroj 
 Hormonoj liberiĝas al la eksterĉela spaco.
 Hormonoj disvastiĝas al la Sangaj vaskuloj kaj estas transportataj pere de la sango.
 La efiko de hormonoj estas rekte proporcia al ĝia koncentriĝo.
 Sendepende de ĝia koncentriĝo, hormonoj postulas taŭgan funkciecon de ricevilo por plenumi sian efikon.

 Efikoj 
eta|250px|Dormo estas cirkadia ritmo.
Hormonoj faras la jenajn efikojn al la korpo:
 stimulo aŭ inhibo de kreskado
 rego de la ciklo dorm-veka kaj aliaj cirkadiaj ritmoj
 humoraj ŝanĝegoj
 indukto aŭ subpremo de apoptozo (programita ĉelmorto)
 aktivigo aŭ inhibo de la imuna sistemo
 reguligo de metabolismo
 preparo de la korpo por kopulacio, lukto, fuĝo, kaj alia aktiveco
 preparo de la korpo por nova vivofazo, ekzemple pubereco, patrozorgo, kaj menopaŭzo
 rego de la reprodukta ciklo
 sentigo de malsato
 seksa ekscito

Hormono ankaŭ povas reguligi la produktadon kaj liberigon de aliaj hormonoj. Hormonaj signaloj regas la internan medion de la korpo per homeostazo.

Oni diras, ke du hormonoj estas antagonistoj kiam ili havas kontraŭajn efikojn. Por ekzemplo la insulino malpliigas la koncentriĝon de glukozo en la sango kaj la glukagono pliigas tiun koncentriĝon en la sango. Du aŭ pliaj hormonoj estas sinergiaj kiam ili kune havas efikon pli fortan ol aparte (ekzemple: hGH kaj T3/T4).

 Tipoj de komunikado 
eta|La homa digestado estas regata de endokrina komunikado.
Hormonoj estas uzataj en komunikado inter organoj kaj histoj por reguligi fiziologiajn kaj kondutajn procezojn, ekzemple digeston, spiron, histan funkcion, sentuman percepton, dormon, ekskrecion, produktadon de lakto por mamnutrado, streson, kreskadon kaj disvolviĝon, movan kunordiĝon, reprodukton, kaj humoron. Hormonoj efikas malproksimajn ĉelojn per ligiĝo al specifaj ricevantaj proteinoj en la celita ĉelo, rezultigante ŝanĝiĝon de ĉela funkcio. Kiam hormono ligiĝas al sia ricevanto, ĝi rezultigas aktiviĝon de signaltransdukta vojo. Tio povas konduki al tipspecifaj ĉelaj respondoj, kiuj inkludas rapidajn negenomajn efikojn aŭ pli malrapidajn genomajn respondojn, kie la hormonoj, agante per siaj ricevantoj, aktivigas genan transskribon, rezultigante plian genekspresion de celitaj proteinoj. Aminoacid-bazitaj hormonoj (aminoj kaj peptidaj aŭ proteinaj hormonoj) estas solveblaj en akvo kaj agas al la surfacoj de celitaj ĉeloj per duarangaj mesaĝantoj; steroidaj hormonoj, estante solveblaj en lipidoj, moviĝas tra la plasmaj membranoj de celitaj ĉeloj (kaj citoplasmaj kaj nukleaj) por agi en iliaj nukleoj.

 Tipoj de hormonkomunikoj 
eta|maldekstre|250px|En la endokrina komunikado la hormono cirkulas tra la tuta organismo kaj interagadas kun la celitaj ĉeloj kiuj estas distance kaj posedas specifajn ricevilojn en sia ĉela membrano aŭ en la interno de la citoplasmo.
 Endokrina: La ĉeloj de la glandoj de interna sekrecio kiel la tiroido kiu eligas la hormonojn al la sangofluo. La hormono cirkulas tra la tuta organismo kaj interagadas kun la celitaj ĉeloj kiuj estas distance kaj posedas specifajn ricevilojn en sia ĉela membrano aŭ en la interno de la citoplasmo.Fisiología endocrina.  Alfredo Jácome Roca. Academia Nacional de Medicina de Colombia. Konsultita la 19an de Oktobro 2019.
 Parakrina: Estas la komunikado kiu disvolviĝas inter ĉeloj kiuj estas relative proksimaj. Tial temas pri loka komunikado. Ekzemplo de hormona substanco kun parakrina agado estas la interleŭkino 1.
 Aŭtokrina: la ĉeloj respondas al siaj propraj signaloj.
 Neŭroendokrina. Tiu komunikadtipo okazas kiam la nervaj terminaloj de kelkaj neŭronoj liberigas hormonojn al la sangocirkulado. La klasika ekzemplo de tiu tipo de komunikado estas la hormonoj liberigitaj de la neŭronoj de la hipotalamo kiuj pasas al la sangofluo kaj agadas sur aliaj organoj.

 Ĉefaj endokrinaj glandoj 
 Hipotalamo kaj hipofizo. La hipofizo estas eta glando kiu troviĝas en la interno de la kranio, en la regiono nomita "turka seĝo", konsistas je du partoj kiuj nomiĝas "adenohipofizo" kaj "neŭrohipofizo". La hipofizo estas kunigita al la hipotalamo kiu estas parto de la cerbo sub la talamo. La hipotalamo sekrecias ok malsamajn hormonojn kaj la hipofizo sep, la plimulto el kiuj kontrolas siaflanke la funkciadon de aliaj endokrinaj glandoj. La aro formita de la hipotalamo kaj la hipofizo estas nomita "hipotalama-hipofiza akso" kaj ĝi ludas gravan rolon por la kontrolo de multaj funkcioj de la organismo regataj per hormonoj.Principios de Anatomía y Fisiología. Tortora-Derrickson, 13a eldono.Organización del sistema endocrino y neuroendocrino.  Universidad de Jaén. Grupo de Investigación de la Junta de Andalucía. Fisiología y Patología Experimental y Clínica. Konsultita la 27an de oktobro 2019.
 Kreskohormono. La Kreskohormono estas sekreciita de la antaŭa hipofizo aŭ adenohipofizo,Thomas R. Baechle kaj Roger W. Earle Principios del entrenamiento de la fuerza y del acondicionamiento físico Eldonejo Médica Panamericana, 30a de junio 2007, alirita la 27an de novembro 2019, ISBN = 978-84-9835-007-4  estas polipeptido formita de ĉeno de 191 aminoacidoj. Ĝi favoras la pligrandigon de la ĉeloj kaj la dividon (mitozo), induktante la kreskon de la diversaj organoj kaj histoj, estante ĝia agado estas speciale elstara ĉe la osta kaj muskola kresko.
 Tropohormonoj. Estas aro de kvar hormonoj sekreciitaj de la adenohipofizo kiuj havas stimulajn efikojn sur aliaj endokrinaj glandoj. Inter ili menciindas jenaj:
 TSH, nomita ankaŭ tirotropino. Ĝi agadas helpante la sekrecio de tiroidaj hormonoj. 
 ACTH, nomita ankaŭ hormona adrenokortikotropo. Ĝi stimulas la kreskon de la ŝelo de la surrena glando kaj favoras la produktadon de la hormonoj kiuj sinteziĝas mem.
 FSH, nomita ankaŭ folitropino (foliklostimulina hormono). Ĉe virinoj, ĝi agadas favore al la maturiĝo de la ovariaj folikloj kaj stimulante la sekreciadon de estrogenoj. Ĉe viroj, ĝi favoras la disvolvigon de la testikoj kaj la procezon de formado de spermatozoidoj (spermatogenezo). 
 LH, nomita ankaŭ luteotropo (aŭ luteiga hormono). Ĝia ĉefa agado estas favori la formadon kaj aktivecon de la lutea korpuso de la ovario. Kiel konsekvenco de tiu stimulado la lutea jorpuso produktas strogenojn kaj progesteronon.
 Kontraŭdiureta hormono, nomita ankaŭ vazopresino, estas produktita de la superoptika kernoLuis Guillermo Duque Ramírez kaj Humberto Rubio Vanegas Semiología médica integral, Universidad de Antioquia, 2006, alirita la 27an de novembro 2019, ISBN = 978-958-655-915-7 kaj de la paraventrikla kerno de la hipotalamo, sed ĝi stokiĝas kaj liberigas pere de la neŭrohipofizo. Ĝiaj ĉefaj efikoj estas pliigo de la koncentriĝo de la urino kaj malpliigo de ties volumeno.
 Oksitocino. Same kiel la kontraŭdiureta hormono, ĝi estas produktita de la hipotalamo, sed estas sekreciita de la hipofizo. Ĝi stimulas la kuntiriĝon de la utero dum la nasko kaj favoras la  elĵeton de lakto en la periodo de laktonutrado. Stimulado de la cico per la suĉo de la bebo antaŭenigas la sekrecion de oksitocino.
 Tiroido. La tiroida glando pezas proksimume 30 gramojn kaj estas en la kolo, sub la laringo. Ĝi estas formata per du loboj, nome dekstra kaj maldekstra. Ĝi produktas du ĉefajn hormonojn kiuj ricevas la aran nomon de "tiroidaj hormonoj", nome la trijodotironino aŭ T3 kaj la tetrajodotironino aŭ T4. La agado de la tiroidaj hormonoj konsistas en la pliigo de la baza metabola indico, tiel ili pliigas la konsumon de oksigeno fare de la ĉelo por formi ATP kaj pliigas la ĉelan metabolon de karbonhidratoj, lipidoj kaj proteinoj. La efikoj de la T3 en la histoj estas ĉirkaŭ kvarfoje pli fortaj ol tiuj de la prohormono T4, ĉar ĝi kuniĝas pli afine al la riceviloj. La troa produktado de tiroidaj hormonoj kondukas al hipertiroidismo, kiu karakteriziĝas pro tendenco al nervozeco kaj pezperdo, la deficito de tiroida hormono okazigas hipotiroidismon, kiu karakteriziĝas pro malrapidigo kaj tendenco al pezplliĝo.
 Paratiroido. Estas kvar glandetoj kiuj estas ĉiuj proksimume 6 mm x 4 mm x 2 mm longaj. Ili havas la funkcion sekrecii la hormonon parathormonon kiu plenumas gravajn funkciojn en la regado de la nivelo de kalcio en la sango. La troa produktado de parathormono okazigas la malsanon nomatan "hiperparatiroidismo", dum la malmulta produktado okazigas la malsanon nomatan hipoparatiroidismo.
 Surrenaj glandoj. Ili estas du malgrandaj strukturoj kiuj estas ĉiu sur po unu reno. Ili estas formataj per la surrena medolo en la centro kaj la surrena ŝelo en la ekstero. La surrena medolo sekrecias adrenalinon reage al stresaj situacioj kiel tuja danĝero aŭ fizika ekzercado. La surrena ŝelo sekrecias tri tipojn de hormonoj: glukokortikoidaj kiel kortizolo, mineralkortikoidaj kiel la aldosterono kaj androgenoj kiel la testosterono. 
 Epifizo. La epifizo, nomita ankaŭ pineala glando, estas en regiono de la encefalo nomita diencefalo. La ĉefa hormono kiun ĝi produktas estas nomata melatonino kaj estas tre grava por la bontenado kaj alĝustigo de la biologia horloĝo de la organismo. La sekreciado de melatonino varias depende de la ciklo de lum-malhelo rilata kun la tago kaj la nokto, tiel ke ties koncentro en sango pliiĝas nokte kaj malpliiĝas dum la horoj de lumo.
 Pankreato. La pankreato estas endokrina kaj ekzokrina glando. Ĝi produktas kelkajn hormonojn, inter kiuj la plej gravaj estas la insulino kaj la glukagono.Óscar Inzunza, Cecilia Koenig, Guillermo Salgado Morfología humana Ediciones UC, 2015, 27a de novembro 2019, ISBN = 978-956-14-1516-4 
 Insulino. La insulino estas hormono produktita de la beta-ĉeloj de la pankreato. Ĝi ludas ŝlosilan rolon por elteni la taŭgajn nivelojn de glukozo en la sango, faciligas, ke la glukozo eniru en la interno de la ĉeloj kaj tial malpliiĝas la glukemio. La ĉefaj lokoj sur kiuj ĝi agadas estas la strimuskolo, la hepato kaj la grasa histo. Ĝia agado estas anaboliga ĉar ĝi helpas la stokigon de glukozo kiel glikogeno. La deficito de produktado de insulino okazigas la malsanon konatan kiel diabetes mellitus. Fisiología de la secreción de insulina y glucagón.   Aŭtoro: Álvaro José Fortich Revoll. Konsultita la 18an de oktobro 2019.
 Glukagono. Ĝi estas produktita de la alfa-ĉeloj de la pankreato. Ĝi produktas efikon malan al tiu de la insulino, pliigas la nivelon de glukozo en la sango, aktivigas la glikogenolizon kaj la glukoneogenezon.
 Ovario kaj testikoj. Ovario kaj testikoj plenumas la funkcion produkti ovolojn kaj spermatozoojn, sed ili agadas ankaŭ sekreciante diversajn hormonojn. 
 La ovario produktas inajn hormonojn, ĉefe estrogenojn kaj progesteronon. La estrogenoj stimulas la kreskon kaj disvolvigon de la ina genera aparato, de la mamo kaj de la inaj duarangaj seksaj karakteroj.
 La testiko fabrikas masklajn hormonojn, ĉefe testosteronon. La testosterono stimulas la maturiĝon de la masklaj seksaj organoj, la formadon de la skroto, la kreskon de la laringo kaj la aperon de la barbo kaj de la androgena hararo, kaj pliigas la muskolan mason kaj la densecon de la osto.

 Hormonoj de aliaj histoj kaj organoj 
250px|thumb|dekstre|Hormonoj de aliaj histoj kaj organoj.
La ĉeloj, kiuj produktas hormonojn, povas esti grupigitaj kune, kiel oni jam vidis, formante memstarajn organojn, ekzemple la surrenajn, tiroidajn kaj paratiroidajn glandojn. Tamen, en multaj kazoj pluraj hormonformaj ĉeloj estas grupigitaj ene de organo kiu havas alian funkcion. Tial malsamaj organoj kaj histoj, kiuj ne estas konsiderataj endokrinaj glandoj, havas ĉelojn, kiuj produktas hormonojn. Malsupre estas kelkaj el la plej gravaj:
 Reno. Ĝi produktas jenon: eritropoetino kaj renino.
 Koro. Ĝi produktas jenon: la atria natriurea peptido.
 Digesta aparato. Ĝi produktas jenon: sekretino, gastrino, kolecistocinino, GLP-1, oksintomodulino kaj grelino, kiu estas la nura hormono produktita periferie en la stomakaj ĉeloj kaj kiu agadas centre por stimuli la ingeston de manĝaĵoj. 
 Hepato. Ĝi produktas jenon: trombopoetino kaj faktoro de insulina kresko tipo 1a.
 Osta medolo. Ĝi produktas jenon: trombopoetino.
 Grasa histo. Ĝi produktas jenon: lektino kaj malgrandaj kvantoj de estrogenoj.
 Placento. Ĝi produktas jenon: koriona gonadotropino.

 Endokrinaj malsanoj 
Ekzistas diversaj malsanoj okazigitaj de maltaŭga funkciado de la endokrina sistemo. Ili povas esti okazigitaj ĉu pro troa produktado de hormonoj (hiper) ĉu pro malsufiĉa produktado (hipo).John E. Morley Generalidades sobre los trastornos endocrinos 2019 ĉe retejo Manual MSD, Versión para profesionales 
Kelkaj el la plej oftaj estas la jenaj:
 Diabetes mellitus: ĝi estas kaŭzita pro malalta produktado de insulino fare de la pankreato aŭ rezistado de la ĉeloj kontraŭ ties agado. 
 Hipertiroidismo: la tiroida glando produktas troan tiroidan hormonon kaj tio okazigas pezperdon, trorapidan korritmon, ŝvitadon kaj troan nervozecon.
dekstra|eta|upright=1.20|Infano malsana je Hipotiroidismo.
 Hipotiroidismo: la tiroida glando ne produktas sufiĉan tiroidan hormonon kaj tio okazigas lacecon, konstipon, haŭtosekigon, malrapidigon kaj pezpliigon.
 Hiperparatiroidismo: okazigas ĝin troa produktado de parathormono fare de la paratiroido.
 Hipoparatiroidismo: okazigas ĝin malalta produktado de parathormono fare de la paratiroido.
 Surrena nesufiĉo: la surrenaj glandoj produktas malmultan kvanton de kortisola hormono kaj de aldosterono. Ĉefaj simptomoj estas malbonfarto, laceco, dehidratiĝo kaj ŝanĝoj en la haŭto.
 Malsano de Cushing]: ĝi estas okazigita de hiperaktiveco ĉe la surrenaj glandoj.
 Akromegalio: ĝi estas okazigita de troa sekrecio de la kreskohormono fare de la hipofizo.
 Hipofiza naneco aŭ malsufiĉo de la kreskohormono: la produktado de la kreskohormono fare de la hipofizo estas malalta kaj konsekvence la kreskorapideco malpliiĝas kaj okazas malaltecon.
 Sengusta diabeto: ĝi estas okazigita pro manko de sekrecio de kontraŭdiureta hormono fare de la hipofizo.
 Sindromo de maltaŭga sekrecio de kontraŭdiureta hormono: ĝi estas okazigita de troa produktado de kontraŭdiureta hormono, nome vazopresino.
 Plurobla endokrina neoplazio I kaj II (MEN I kaj MEN II): ĝi konsistas en genetika antaŭpreteco al la disvolvigo de tumoroj en diversaj histoj, ĉefe en la endokrinaj glandoj.
 Frua pubereco:  ĝi estas okazigita de produktado de seksaj hormonoj je tro fruaj aĝoj.

 Ĉefaj hormonoj 
 Sekreciita hormono  Sekrecio  Efikoj Hormono tirotropinprodukta (TRH)  Hipotalamo  Stimulas la produktadon de tirotropino nome hormono stimulanta la tiroidon (TSH) fare de la adenohipofizo.Hormonas hipotalámicas e hipofisarias. Facultad de Medicina (U.N.N.E.), eldono 2011. Konsultita la 10an de novembro 2019. Dopamino  Hipotalamo  Inhibas la produktadon de prolaktino fare de la adenohipofizo. Hormono produktanta de la keskohormono (GHRH) Hipotalamo Stimulas la produktadon de Kreskohormono (GH) fare de la adenohipofizo. Somatostatino (GHIH) Hipotalamo  Inhibas la produktadon de Kreskohormono (GH) fare de la adenohipofizo. Gonadotropin-liberiga hormono (GnRH) Hipotalamo  Stimulas la produktadon de Hormono foliklostimulina (FSH) kaj de Luteiga hormono (LH) fare de la adenohipofizo. Adrenokortikotrop-liberiga hormono (CRH)Hipotalamo  Stimulas la produktadon de adrenokortikotropa hormono (ACTH) fare de la adenohipofizo. Kreskohormono (GH) Adenohipofizo  Stimulas la homan kreskon kaj la reproduktado de ĉeloj Stimulas la produktadon de la insulina kreskofaktoro de tipo 1a sekreciita de la hepato. Tiriodstimula hormono (TSH)Adenohipofizo  Stimulas la sintezon kaj produktadon de tiroksino (T4) kaj trijodotironino (T3) fare de la tiroido Stimulas la absorbon de jodo fare de la tiroido. Adrenokortikotropa hormono (ACTH) Adenohipofizo  Stimulas la sintezon kaj produktadon de glukokortikoido, mineralkortikoido kaj androgenoj fare de la kortiko Hormono foliklostimulina (FSH) Adenohipofizo  Ĉe inoj: stimulas la maturiĝon de la ovariaj folikloj Ĉe maskloj: stimulas la maturiĝon de la spermotubeton kaj la spermatogenezon. Luteiga hormono (LH) Adenohipofizo  Ĉe inoj: stimulas la ovoladon kaj la formadon de la lutea korpo Ĉe maskloj: stimulas la sintezon de testosterono fare de la ĉeloj de Leydig. Prolaktino Adenohipofizo  Stimulas la sintezon de produktado de lakto el la laktoglandon Ĝi peras la orgasmon. Melanocit-stimula hormono (MSH) Adenohipofizo   Stimulas la sintezon kaj havigon de melanino al la melanocitoj de la haŭto kaj de la hararo. Oksitocino Neŭrohipofizo  Ĉe inoj stimulas la kuntiriĝon de la uteraj muskoloj dum la nasko, kaj la sekrecion de lakto.Ĉe viroj, ĝi faciligas la ejakulon. Vazopresino (ADH) Neŭrohipofizo  Stimulas la reabsorbon de akvo en la renoj (kontraŭdiureta hormono). Ĝi okazigas la havigon de ACTH fare de la adenohipofizo. Melatonino Pineala glando Regulas la tempajn reproduktajn ciklojn kaj la dormociklojn. Trijodotironino (T3) Tiroido Stimulas la konsumon de oksigeno kaj energio, pere de la pliigo de la baza metabolo Stimulas la ARN polimerazon I kaj II helpante la proteinan sintezon. Tiroksino (T4) Tiroido   Stimulas la konsumon de oksigeno kaj energio, pere de la pliigo de la baza metabolo Stimulas la ARN polimerazon I kaj II helpante la proteinan sintezon. Kalcitonino Tiroido (parafolikla ĉelo)  Stimulas la osteoblastojn kaj la formadon de osto.Inhibas la havigon de Ca2+ de la osto, malpliigante tiel la sangan Ca2+. Parathormono (PTH) Paratiroido  Pliigas la nivelon de kalcio en la sango (hiperkalcemio) Ĝi malpliiĝas la koncentron de jonoj de fosfato en la sango (hipofosfatemio).  Glukokortikoidoj (kortizolo)Surrena glando (kortiko)  Stimulas la glukoneogenezon kaj la degradadon de grasacidoj en la grasa histo. Inhibas la proteinan sintezon kaj la kaptadon de glukozo en la muskola kaj grasa histo.  Imunonuliga kaj kontraŭinflama agadoj. Mineralkortikoidoj (aldosterono)Surrena glando (kortiko) Stimulas la reabsorbadon de akvo kaj natrio en la renoj, pliigas la sangovolumenon kaj la sangopremon. Stimulas la sekrecion de kalio kaj H+ en la nefrono de la reno. Dehidroepiandrosterono Surrena glando (kortiko)  Antaŭaĵo de seksaj hormonoj (kaj inaj kaj masklaj). AdrenalinoSurrena glando (medolo) Reago ĉu de lukto ĉu de fuĝo: pliigas la korajn koston kaj frekvencon. Ĝi dilatas la aervojojn. Ĝi pliigas la irigacion al la skeletaj muskoloj. Noradrenalino Surrena glando (medolo)  Simila al la adrenalino. InsulinoPankreato (beta-ĉeloj)   Kaptado de la sanga glukozo, glukogenezo kaj glikolizo en la hepato kaj en la muskoloj. Ĝi malpliigas la sangonivelojn de glukozo. Glukagono Pankreato (alfa-ĉeloj)   Glikogenolizo kaj Glukoneogenezo en la hepatoĜi pliigas la sangonivelojn de glukozo. Renino  Reno (apudglomerulaj ĉeloj) Aktivigas la sistemon renin-angiotenzin-aldosteronan pere de la produktado de angiotenzino I el angiotenzinogeno. Eritropoetino (EPO) Reno   Stimulas la produktadon de eritrocitoj. Kalcitriolo Reno  Aktiva formo de la kolekalciferolo aŭ vitamina DĜi pliigas la absorbadon de kalcio kaj fosfato fare de la digesta aparato kaj de la reno. Gastrino     Stomako   Sekrecio de stomakacido fare de la murĉeloj. Grelino    Stomako Stimulas apetiton kaj la sekrecion de somatotropino fare de la adenohipofizo. Histamino  Stomako  Stimulas la sekreciadon de stomakacido. SekretinoDuodeno   Stimulas la pankreatan kaj lienan sekreciadojn.Inhibas la sekrecion de stomaksuko.Fisiología de la secreción pancreática. Gastroenterología y Hepatología. Vol. 28. Núm. SE2. pp. 3-9 (februaro 2005). Konsultita la 15an de januaro 2019. KolecistokvininoDuodeno   Stimulas la sekreciadon de pankreataj enzimoj. Prokrastigas la stomakan malplenigon. Insulinsimilaj kreskofaktoroj   Hepato  Regulefikoj similaj al tiuj de insulino kiu modulas la ĉelan kaj korpan kreskojn. Angiotenzinogeno kaj Angiotenzino  Hepato  Mallarĝigo de sangotubetojHavigo de aldosterono el la kortiko. Trombopoetino Hepato, reno kaj osta medolo  Stimulas la produktadon de trombocitoj fare de la megakariocitoj Kaushansky K (majo 2006). «Lineage-specific hematopoietic growth factors». N Engl J Med. 354 (19): 2034-45. ISSN 0028-4793. PMID 16687716. doi:10.1056/NEJMra052706.  Aŭrikla natriureta peptidoKoro  Malpliigas la arterian premon pere de la malpliigo de la periferia tuborezistado.Leptino Grasa histo   Malpliigo de la apetito kaj pliigo de la metabolo. Androgenoj (testosterono) Testiko Anabola: Pliigas la muskolan mason kaj la forton, pliigas la ostan densecon. Masklaj karakteroj: maturigo de seksorganoj, formigo de la skroto, kresko de la laringo, apero de la barbo kaj akzela hararo. Progesterono Ovario kaj placento  Startigas la sekrecian etapon en la endometrio Ĝi eltenas la gravedon, inhibas la komencon de la naskolaboro kaj de la laktoproduktado.«Placental Hormones». Arkivita el la originalo la 17an de majo 2007. Konsultita la 7an de oktobro 2010.  Estrogenoj Ovario kaj placento Stimulas la kreskon kaj disvolvigon de la virinaj seksorganoj, kaj de la inaj duarangaj seksaj karakteroj.Guyton y Hall. Tratado de Fisiologia Médica. Dektria eldono. Konsultita la 24an de oktobro 2019. Malpliigas la ostan reabsorbadon, pliigante la ostoformadon. Koriona gonadotropino (HCG) Placento   Helpas la bontenadon de la funkcion de la lutea korpo komence de la gravedoĜi inhibas la imunreagon al la embrio. Placenta laktogeno Placento  Nomita ankaŭ somatomamotrofino, havigas al la feto prioritaton super la patrina sangoglukozo. Diabetogena efiko ĉe la patrino.Placenta y anexos fetales. Felipe A. Flores Pérez. Universidad Los Ángeles de Chimbote.

 Aliaj hormonoj 
AktivinoAdiponektinoAndrostenedionoBetaendorfinoEncefalinoEndotelinoInsulina kreskofaktoro de tipo 1Insulina kreskofaktoro de tipo 2HepcidinoInhibino Kispeptino MotilinoNeŭropeptido Y OreksinoOsteokalcino (osto) OksintomodulinoIntesta tubetaktiva peptidoCerba natriureta peptidoPeptido simila al glukagono de tipo 1Stomaka inhibopeptido Pankreata polipeptido Rezistino Timusino (timuso) Timulino (timuso) Timopoetino (timuso)Cuadro de Glándulas y Hormonas del Sistema Endocrino. Justo Emilio Pinzón Espinoza, 2016. Konsultita la 15an de novembro 2019.Hormonas pancreáticas. Cátedra de Bioquímica-Facultad de Medicina- U.N.N.E. Eldono de 2011.

 Bildaro 

 Vidu ankaŭ 
 Endokrina glando
 Nia Korpo. Anatomio kaj fiziologio de la homo por laikoj

 Referencoj 

 Bibliografio 
 Lois Jovanovic, Genell J. Subak-Sharpe: Hormone. Das medizinische Handbuch für Frauen. (Originalausgabe: Hormones. The Woman’s Answerbook. Atheneum, New York 1987) Aus dem Amerikanischen von Margaret Auer, Kabel, Hamburg 1989, ISBN 3-8225-0100-X.
 Paul Honekamp: Über die Störungen des endokrin-vegetativen Systems, ihre Ursachen und ihre Heilung durch natürliche Heilstoffe. Carl Marhold, Halle 1935.

 Eksteraj ligiloj 
 Alice Dantas Brites (26a de novembro 2009). «Sistema endócrino: Regulação e controle das funções do corpo». UOL - Educação. Konsultita la 18an de junio 2021.




Kategorio:Endokrinologio