Kolombfalko

La Kolombfalko aŭ Kolombofalko (Falco columbarius) estas malgranda rabobirda specio en la genro falkoj, vivanta en la Norda Hemisfero, kun diversaj subspecioj tra Norda Ameriko kaj Eŭrop-Azio. Ĝi povas flugi rapide kaj ĉasas birdetojn inter la grandoj de pasero kaj koturno. Ofte ĝi flugas tre malalte por surprizi birdojn kaj postflugi ilin. De antaŭ jarcentoj oni ekspluatas kolombofalkojn en falkado.

Kolombofalkoj longas 25–30 cm kaj havas enverguron de 60–65 cm. La falkinoj estas iomete pli grandaj ol la virfalkoj. La masklo havas ardezbluan dorson; malhelan, larĝan krucan strion sur la vostofino; malhele rust-ruĝan bruston kun malhelaj striaj makuloj. La femalo estas pli granda, kaj havas malhelbrunan dorson, kun kremflavaj kaj brunaj krucaj strioj sur la vosto.

La kolombofalko nestas sur la grundo, demetante kvar ovojn en majo. La nesta arealo estas Skandinavio, Rusio, Siberio, kaj Kanado, kaj ili migras por pasigi la vintron en Okcidenta Eŭropo, Centra Azio, Usono kaj Centra Ameriko. En relative mildaj partoj de la arealo, kaj nuntempe ankaŭ en multaj urboj, ili ne migras.

 Aspekto 
eta|maldekstre|upright|Junulo, F. c. columbarius
La kolombofalko estas 24–33 cm longa kun enverguro de 50–73 cm. Kompare al aliaj malgrandaj falkoj, ĝi estas pli fortika. Maskloj averaĝe pezas ĉirkaŭ 165 g kaj inoj estas tipe ĉirkaŭ 230 g. Estas konsiderinda variado, tamen, tra la teritorioj kaj —precipe ĉe la migrantaj populacioj— laŭ la sezonoj. Tiel, masklaj plenkreskuloj povas pezi 150-210 g kaj inoj 190-300 g. Ĉiu flugilo longas 18.2-23.8 cm, la vosto 12.7-18.5 cm, kaj la tarso 3.7 cm. La seksa dimorfismo estas ofta ĉe rabobirdoj; ĝi permesas masklojn kaj inojn ĉasi malsamajn predobestojn kaj malpliigas la teritorigrandon necesan por manĝigi paron.

La masklo de la kolombofalko havas blugrizan dorson, game de preskaŭ nigra ĝis arĝento-griza en diferencaj subspecioj. Ties subaj partoj estas sablokoloraj al nuancoranĝaj kaj pli malpli striecaj nigre ĝis ruĝecbrune. Inoj kaj nematuruloj estas brunecgrizaj ĝis malhelbrunaj supre, kaj blankecaj ĝis sablokoloraj kun brunaj punktoj sube. Krom blankeca superokulo kaj svaga malhela vanga strio —kiu estas eĉ malfacile rekonebla kaj en plej palaj kaj en plej malhelaj birdoj— la vizaĝo de la kolombofalko estas malpli markita ol ĉe la plej multaj aliaj falkoj. Idoj estas kovrataj de pale sablokolora lanugo, kiu grade fariĝas blankeca sur la ventro.

eta|maldekstre|Supra bildo de masklo (supozeble F. c. pallidus) vintre en marĉejo Rann de Kaĉ, Guĝarato, Barato
La flugilplumoj estas nigrecaj, kaj la vosto kutime havas 3-4 ampleksajn nigrecajn bendojn. Tre helaj maskloj havas nur svagajn kaj mallarĝajn mezgrizajn bendojn, dum ĉe la plej malhelaj birdoj la bendoj estas tre ampleksaj, tiel ke la vosto ŝajnas havi mallarĝajn pli helajn bendojn anstataŭe. Ĉe ĉiuj el ili tamen la vostopinto estas nigra kun mallarĝa blanka bendo ĉe la ekstrema fino, bildo eble pleziomorfa al ĉiuj falkoj. Entute, la vostobildo estas tre propra, simila nur al tiu de la plumbofalko (F. berigora) kaj (ĉe helaj kolombofalkoj) al iuj tipaj turfalkoj. La okulo kaj beko estas malhelaj, tiu lasta kun flava vaksaĵo. Ankaŭ la piedoj estas flavaj, kun nigraj ungoj.

Helaj amerikaj maskloj similas al la amerika turfalko (F. sparverius, ne tipa turfalko), sed maskla kolombofalko havas grizajn dorson kaj voston anstataŭ la ruĝecbruna de turfalkoj. Helaj eŭropaj maskloj estas distingeblaj de turfalkoj pro siaj plejparte brunaj flugiloj. En la nordo de Suda Azio, vintraj maskloj estas konfuzeblaj kun la ruĝkapa falko (F. chicquera) se ili flugas de la observanto kaj la kapo (ruĝasupra ĉe F. chicquera) kaj subaj partoj (fajne striecaj je nigro ĉe F. chicquera) ne estas videblaj.

 Sistematiko 
La rilatoj de la kolombofalko ne estas sufiĉe solvitaj. Laŭ grando, formo kaj koloro, ĝi estas tre distingebla inter vivantaj falkoj. Fakte la kolombofalko ŝajne reprezentas stirpon apartan de aliaj vivantaj falkoj ekde almenaŭ la komenca Plioceno, antaŭ 5 milionoj da jaroj. Kiel sugestas biogeografio kaj informo pri DNA, ĝi povus esti parto de antikva nemonofiletika radiado de falkoj el Eŭropo al Nordameriko, kun la prauloj de formoj kiaj la amerika turfalko (F. sparvierus), kaj la plumbofalko (F. femoralis) kaj ties parencoj. Parenceco kun la ruĝkapa falko (F. chicquera) estis iam proponita baze sur sia fenetika simileco, sed tio ŝajne rezultas de konverĝa evoluo pro similaj ĉaskutimo; oni ne plu konsideras la rilaton verŝajna.Helbig et al. (1994), White (1994), Wink et al. (1998), Griffiths (1999), Groombridge et al. (2002).

eta|upright|Eŭropa subspecio aesalon. Maskla plenkreskulo (antaŭe) kaj ino (malantaŭe)
Tiuflanke estas interese noti fosilian falkon el la komenca-Blankana (4.3–4.8 mj)Vidu Martin et al. (2000) por datigo. Formacio Rexroad Formation de Kansaso. Konata el preskaŭ kompleta dekstra korakoido (specimeno UMMP V29107) kaj kelkaj pecoj de tarsometatarso, tibiotarso kaj humero (V27159, V57508-V57510, V57513-V57514), tiu prahistoria falko estis iom pli malgranda kolombofalko kaj ŝajne iom pli fortikapieda, sed alie tre simila. Ĝi estis parto de la bestaro de Fox Canyon kaj de Rexroad, kaj eble estis praulo de la vivantaj kolombofalkoj aŭ ties proksima parenco. Pro sia aĝo, certe antaŭa al la disiĝo inter la eŭraziaj kaj nordamerikaj kolombofalkoj, ĝi kongruas kun la ideo ke la stirpo de la kolombofalkoj originiĝis en Nordameriko, aŭ el ties koloniigo. Post adapto al sia ekologia niĉo, antikvaj kolombofalkoj estus disvastiĝintaj reen en Eŭrazion, kaj genfluo interrompiĝis kiam la regionoj de Beringio kaj Gronlando iĝis glaciaj en la Kvaternara glaciepoko.Feduccia (1970), Helbig et al. (1994), Wink et al. (1998)

 Nomo 
La kolombofalko estis priskribita de la angla naturhistoriisto Mark Catesby kun la angla nomo pigeon hawk en lia Natura historio de Karolino, Florido, kaj la Bahamaj Insuloj, eldonita 1729-1732. Surbaze de tiu priskribo, en 1758 Carl Linnaeus inkludis ĝin en la fonda verko de moderna besta taksonomio, la 10-a eldono de Sistemo de la Naturo, kun la dunomo Falco columbarius kun la  tiploko "Ameriko". La genronomo signifas "falko" en Malfrua Latino kaj la specinomo signifas "kolomba" en Latino. Dek tri jarojn post la priskribo de Linnaeus Marmaduke Tunstall agnoskis la eŭraziajn birdojn kiel apartan taksonon aesalon en sia Ornithologica Britannica. Se oni agnoskus du speciojn de kolombofalkoj, la birdoj de la Malnova Mondo tial portus la sciencan nomon Falco aesalon.White (1994), Wink et al. (1998)

 Subspecioj 
Longdaŭra ĉeesto de kolombofalkoj ambaŭflanke de Atlantiko estas pruvita de la grado de genetika distingo inter eŭraziaj kaj nordamerikaj populacioj. Estas proponite, ke oni povas distingi ilin kiel apartajn speciojn, ĉar genfluo haltis antaŭ almenaŭ unu miliono da jaroj, sed probable eĉ pli.Wink et al. (1998)

La kolorvariado de ĉiu grupo sendepende kongruas kun la Regulo de Gloger. La maskloj de la subspecio suckleyi en pacifikaj moderaj pluvarbaroj estas preskaŭ unukolore nigraj en la supraj partoj kaj havas tre nigrajn makulojn sur la ventro, dum tiuj de la plej hela subspecio, pallidus, havas malmultan nesolvitan melaninon, kun grizaj supraj partoj kaj ruĝecaj subaj partoj.White (1994)

eta|upright|Supozeble marbordarbara kolombofalko (F. c. suckleyi), Marĉo Potter, Anchorage (Alasko, Usono)
Amerika grupo
 Falco columbarius columbarius Linnaeus, 1758 – Tajga kolombofalko, tundra kolombofalko, norda kolombofalko
Kanado kaj plej norda Usono oriente de Roka Montaro, krom la Grandaj Ebenaĵoj. Migraj, vintrumas en suda Nordameriko, Centrameriko, Karibio, kaj norda Sudameriko de la Gujanoj ĝis la deklivoj de la nordaj Andoj. Malofte vintrumas en norda Usono.Henninger (1906), OOS (2004)
 Falco columbarius richardsoni Ridgway, 1871 – Preria kolombofalko
Grandaj Ebenaĵoj de Alberto ĝis Vajomingo. Loĝantaj birdoj (kelkaj vintrumas dise).
 Falco columbarius suckleyi Ridgway, 1873 – Marbordarbara kolombofalko, nigra kolombofalko
Pacifika bordo de Nordameriko, de suda Alasko ĝis norda Vaŝingtonio. Loĝantaj birdoj (kelkaj altecaj moviĝoj).
Eŭrazia grupo
 Falco columbarius aesalon Tunstall, 1771 – Eŭrazia kolombofalko
Norda Eŭrazio de la Brita Insularo tra Skandinavio ĝis centra Siberio. Populacio de norda Britio montras pruvojn de genfluo el subaesalon. La populacio de la Brita Insularo estas de loĝantaj birdoj, la aliaj migras; vintrumas en Eŭropo kaj la regiono de Mediteraneo ĝis Irano.
eta|dekstre|Masklo (supozeble de F. c. pallidus) vintre en Marĉo Rann de Kaĉ (Guĝarato, Barato)
 Falco columbarius subaesalon C.L. Brehm, 1827 – Islanda kolombofalko, smyril (Feroa), smyrill (Islanda)
Islando kaj Ferooj. Ĉi-lasta populacio havas iome da genfluo kun aesalon. Loĝantaj birdoj (iom da vintra disiro).
 Falco columbarius pallidus (Sushkin, 1900) – Pala kolombofalko, stepa kolombofalkoAziaj stepoj inter Arala Maro kaj Altajoj. Migranta, vintras en suda Centrazio kaj norda Sudazio.
 Falco columbarius insignis (Clark, 1907) – Orient-siberia kolombofalkoSiberio inter riveroj Jenisejo kaj Kolima. Migraj, vintras en kontinenta Orienta Azio.
 Falco columbarius lymani Bangs, 1913 – Centrazia kolombofalkoMontoj de orienta Kazaĥio kaj ĉirkaŭaj landoj. Mallongdistanca migranto.
 Falco columbarius pacificus (Stegmann, 1929) – Pacifika kolombofalko'Orienta Siberio ĝis Saĥaleno. Migra, vintrumas en Japanio, Koreio kaj proksime.

 Ekologio 
Kolombofalkoj loĝas en senobstakla tereno, kiel arbetaroj de salikoj aŭ betuloj, arbustaroj, sed ankaŭ tajgaj arbaroj, parkoj, herbejoj kiel stepoj kaj prerioj, aŭ arbustetaroj. Ili ne estas tre postulemaj pri habitato kaj povas troviĝi de marnivelo ĝis la arbolimo. Ĝenerale ili preferas mikson de malalta kaj mezalta vegetaĵaro kun iom da arboj, kaj evitas densajn arbarojn same kiel senarbajn aridajn regionojn. Dum migrado, tamen, ili uzas preskaŭ ĉian habitaton.

La plej multaj populacioj estas migraj, kaj vintrumas en pli varmaj regionoj. Nordeŭropaj birdoj moviĝas al suda Eŭropo kaj Nordafriko, kaj nordamerikaj populacioj al suda Usono ĝis norda Sudameriko. En la pli mildaj ĉemaraj partoj de la reproduktaj teritorioj, kiel Britio, la Pacifika Nordokcidento de Usono, kaj okcidenta Islando, same kiel en Centrazio, ili simple forlasas pli altajn terojn kaj moviĝas al marbordoj kaj malaltaj teroj vintre. La migrado al la reproduktejoj ekas fine de februaro, la plejparto pasas tra Usono, Centra Eŭropo kaj suda Rusio marte kaj aprile, kaj la lastaj malfruuloj alvenas al la reproduktejoj fine de majo. Migrado al vintrejoj almenaŭ en Eŭrazio ĉefas en aŭgusto kaj septembro, dum ekzemple en Ohio, ĝuste sude de la reproduktejoj, F. c. columbarius estas tipe konstatata kiel sudena migranto eĉ en septembro kaj oktobro.White (1994), OOS (2004)

En Eŭropo kolombofalkoj ripozas komune vintre, ofte kun la Blua cirkuo (Circus cyaneus). En Nordameriko komuna ripozado estas malofta, kaj oni scias ke kolombofalkoj sovaĝe atakas ĉiujn rabobirdojn renkontatajn, eĉ plenkreskajn aglojn.

eta|maldekstre|F. c. columbarius ĉasanta nordan bluan garolon (Cyanocitta cristata bromia), Tombejo de Monto Auburn, Masaĉuseco (Usono)
Kolombofalkoj dependas de rapido kaj viglo por ĉasi sian predon. Ili ofte ĉasas per rapida kaj malalta flugo, tipe malpli ol 1 metron supergrunde, uzante arbojn kaj grandajn arbustojn por kapti predojn surprize. Sed ili fakte kaptas la plej multajn predojn en la aero, kaj ili "vosto-ĉasas" ekflugantajn birdojn. Tra sia tuta indiĝena teritorio, la kolombofalko estas unu el plej kapablaj aeraj predantoj de malgrandaj ĝis mezgrandaj birdoj, same aŭ pli fleksebla ol la pli grandaj apusfalkoj (kiuj preferas ataki en meza aero) kaj la pli viglaj akcipitroj (kiuj kutime ĉasas birdojn ripozantajn aŭ dormantajn en densa kreskaĵaro). Reproduktantaj paroj ofte ĉasas kunlabore, dum unu birdo fuĝigas la viktimojn al sia partnero.

La kolombofalko ankaŭ pretas kapti predojn fuĝigitajn pro aliaj kaŭzoj kaj oni povas ekzemple vidi ilin postsekvi Striakcipitron (Accipiter striatus) por kapti birdojn kiuj fuĝas el tiu embuska predanto en senobstaklan aeron. Ĝi estas tre netimema, kaj pretas ataki ĉion ajn kio moviĝas rimarkeble. Kolombofalkoj estas observitaj en klopodo "kapti" aŭtojn kaj trajnojn, kaj manĝado de kaptitaj birdoj, ekzemple prenitaj en la nebulretoj uzataj de ornitologoj. Eĉ en malfavoraj kondiĉoj, unu el 20 celoj estas kutime kaptata, kaj en bonaj kondiĉoj preskaŭ ĉiu dua atako estas sukcesa. Foje kolombofalkoj kaŝas manĝon por manĝi ĝin poste.Olson et al. (1981), White (1994)

Ĉefe dum la reprodukta sezono, la predoj plejparte estas malgrandaj birdoj 10-40 g pezaj. Preskaŭ ĉiu ajn tia specio povas esti kaptata, kun loka prefero por kio ajn estas plej abunda — ĉu alaŭdoj (Alaŭdedoj), pipioj (Anthus), fringedoj, hejmpaseroj (Passer domesticus), aliaj paseredoj, rokenantoj (Oenanthe oenanthe), turdoj (Turdus), regoledoj,Ferguson-Lees, J. & Christie, D.A. & Franklin, K. & Mead, D. & Burton, P.. (2001). Raptors of the world. Helm Identification Guides. aŭ emberizoj (Emberiza) — kaj senspertaj unujaruloj ĉiam estas favorata celo. Pli malgrandaj birdoj ĝenerale evitas ĉasantan kolombofalkon se eblas. En Kajmanoj (kie ili aperas nur vintre), oni konstatis ke cerebedoj mortas pro ŝajna koratako aŭ apopleksio, sen ekster damaĝo, kiam kolombofalko venas al ili kaj ili ne povas elfuĝi.

Pli grandaj birdoj (ekz. skolopedoj, pegoj de la genro Colaptes aliaj pegedoj,Ferguson-Lees, J. & Christie, D.A. & Franklin, K. & Mead, D. & Burton, P.. (2001). Raptors of the world. Helm Identification Guides. lagopoj, aliaj tetraoninioj, anasoj,Ferguson-Lees, J. & Christie, D.A. & Franklin, K. & Mead, D. & Burton, P.. (2001). Raptors of the world. Helm Identification Guides. kaj eĉ rokkolomboj, same grandaj kiel la kolombofalko mem) kaj aliaj animaloj — insektoj (ĉefe libeloj, tineoj, akridoj, papilioj, kaj skarabojFerguson-Lees, J. & Christie, D.A. & Franklin, K. & Mead, D. & Burton, P.. (2001). Raptors of the world. Helm Identification Guides.), malgrandaj mamuloj (ĉefe vespertoj sorikoj,Ferguson-Lees, J. & Christie, D.A. & Franklin, K. & Mead, D. & Burton, P.. (2001). Raptors of the world. Helm Identification Guides. kunikloj, kampomusoj, lemingoj,Ferguson-Lees, J. & Christie, D.A. & Franklin, K. & Mead, D. & Burton, P.. (2001). Raptors of the world. Helm Identification Guides. kaj aliaj malgrandaj ronĝuloj), reptilioj (ekzemple lacertoj kaj serpentoj) kaj amfibiojFerguson-Lees, J. & Christie, D.A. & Franklin, K. & Mead, D. & Burton, P.. (2001). Raptors of the world. Helm Identification Guides.— komplementas ilian dieton. Tiuj estas pli gravaj ekster la reprodukta sezono, kiam ili povas formi konsiderindan parton de la dieto de la kolombofalko. Sed ekzemple en Norvegio, dum malgrandaj birdoj estas certe la tipa reprodukta manĝo de la kolombofalko, escepta reprodukta sukceso ŝajne postulas abundon de kampomusoj de la genro Microtus.

Korvedoj estas la ĉefa minaco al ovoj kaj idoj. Plenkreskaj kolombofalkoj povas esti predataj de pli grandaj rabobirdoj, ĉefe de la migra falko (F. peregrinus), gufoj (ekz. la granda kornostrigo, Bubo virginianus), kaj pli grandaj akcipitroj de la genro Accipiter (ekz. la akcipitro A. gentilis). Ĝenerale tamen, karnovoraj birdoj evitas kolombofalkojn pro ties agresemo kaj viglo. Ilia emo forĉasi pli grandajn predantojn el sia teritorio estas tiel forta ke oni uzas ĝin kiel identigan karakteron.

 Reproduktado 
eta|Kolombofalka ovo 
eta|dekstre|Idoj
Reproduktado okazas tipe en majo kaj junio. Kvankam la paroj estas monogamaj almenaŭ dum ĉiu reprodukta sezono, estas konstatita ekster-para kopulacio. Nestolokoj plej ofte havas densan plantan aŭ rokan kovron; la kolombofalkoj ne konstruas veran propran neston. Plej ofte ili uzadas forlasitajn nestojn de korvedoj (ĉefe de la genro Corvus kaj pigoj de la genro Pica) aŭ de akcipitroj kiuj estas en arbaretoj de koniferoj aŭ miksitaj. En marĉoj — ĉefe en Britio — la ino kutime faras neprofundan skrapaĵon en densa makiso por uzi ĝin kiel nesto. Aliaj nestas en fendoj en klifoflankoj kaj surgrunde, kaj kelkaj povas eĉ uzi konstruaĵojn.

La ino demetas 3 ĝis 6 (kutime 4 aŭ 5) ovojn. La ruĝecbrunaj ovoj averaĝe estas 40 x 31.5 mm. La kovado daŭras 28 al 32 tagoj. Kovado estas plenumata de la ino je ĉirkaŭ 90 %; la masklo anstataŭe ĉasas por manĝigi sian familion. Ĵus eloviĝintaj idoj pezas ĉirkaŭ 13 g. La elnestiĝo okazas post pli-malpli 30 tagoj, kaj la idoj dependas de siaj gepatroj dum ĝis 4 pliaj semajnoj. Foje unuajaraj kolombofalkoj (ĉefe maskloj) servas kiel "nestohelpantoj" por plenkreska paro. Pli ol duono — ofte ĉiuj aŭ preskaŭ ĉiuj — ovoj de ovaro vivas ĝis eloviĝo, kaj almenaŭ du trionoj de la eloviĝintaj junuloj elnestiĝas. Tamen, kiel menciite, en jaroj kun malmulta suplementa manĝo nur 1 ido el 3 povas vivi ĝis elnestiĝo. La kolombofalkoj iĝas sekse maturaj je unu jaro de aĝo kaj kutime klopodas reproduktiĝi tuj. La plej aĝa natura birdo konata ĝis 2009 estis konstatita en sia 13a vintro.White (1994), AnAge [2009]

 Rilato kun homoj 
eta|Maskla smyril aperas en ĉi tiu poŝtmarko de la Ferooj farita de Edward Fuglø.
En mezepoka Eŭropo, kolombofalkoj estis popularaj en falkado. Nuntempe ili estas ankoraŭ foje trejnataj de falkistoj por ĉasadi pli malgrandajn birdojn, sed pro konservadaj limigoj tio ne plu estas ofta.

John James Audubon ilustraciis la kolombofalkon en la dua eldono de Birdoj de Ameriko (eldonita en Londono, 1827–38) kiel Plato 75a, kun la titolo, "Le Petit Caporal – Falco temeratius". La bildo estis gravurita kaj kolorita de la londona ateliero de Robert Havell. La origina akvarelo de Audubon estis aĉetita de la New York Historical Society, kie ĝi restas januare de 2009.

William Lewin ilustraciis la kolombofalkon kiel Platon 22 en volumo 1 de sia Birdoj de Grand-Britujo kaj iliaj ovoj, eldonita en 1789 en Londono.

 Statuso kaj konservado 
eta|dekstre|Ĉasisto kun trejnita kolombofalko, Lago Jandari, Kartvelio, novembre de 1979
Totale la kolombofalko ne estas precize malofta, kaj pro tio kaj pro sia ampleksa gamo ĝi estas konsiderata specio Malplej Zorgiga fare de la IUCN. La loĝnombroj estas — krom en la aziaj partoj de la arealo, kie la situacio estas malpli bone determinata — regule censataj. Ili loĝas en multaj landoj, ĉu po multaj centoj ĉu po multaj miloj, game el "simplaj" 250-300 paroj en Belorusio ĝis eble 30,000 paroj de aesalon en Eŭropa Rusio kiel determinate en 1993. Ĝi estis listita en Apendico II de CITES kaj je loka nivelo protektata kiel aliaj rabobirdoj; dum kelkaj landoj permesas kapti kolombofalkojn, ekzemple por falkado, internacia komerco postulas eksportan permesilon.White (1994), BLI (2008)

La plej serioza longdaŭra minaco al ĉi tiuj birdoj estas certe habitatodetruo, ĉefe en iliaj reproduktaj areoj. Surgrunde nestumantaj populacioj en arbustetaroj havas preferon por alta makiso, kaj tial estas damaĝeblaj de troa mastrumado, kiu incendias grandajn areojn anstataŭ krei habitatmozaikon enhavantan malnovajn kaj novajn kreskaĵarojn. Tamen la kolombofalko estas relative adaptiĝema al diversaj loĝokondiĉoj, kaj pretas loĝi eĉ en homokupataj areoj, se ili havas la ĝustan mikson de alta kaj malalta vegetaĵaro, same kiel sufiĉan predokvanto (kio estas kutima) kaj sufiĉajn nestolokojn (kio estas ofta limiga faktoro).

En Nordameriko la specio ŝajne estis pli vastloĝa en la pasinteco, aŭ eble ĝia arealo moviĝis norden: F. c. columbarius estis neofta reproduktanta birdo en Ohio antaŭ la 20a jarcento, sed ekz. en Kantono Seneca jam en la 1900-aj jaroj eĉ solaj plenkreskuloj estas malofte vidataj en la reprodukta sezono. Ili troviĝas en Ohio kiel pasmigrantoj kaj rare kiel vintrumanto, kvankam oni konfirmis du ĵusajn idojn. Ŝanĝiĝanta ter-uzado en Ohio ĉefe igis arbarojn agrikulturejoj kaj tial ne estas tre verŝajne ke ĝi maltaŭgigis la regionon por la kolombofalko; tutmonda varmiĝo aliflanke ne povas esti malakceptata kiel kialo, ĉar la kolombofalko estas ĉefe specio de la subarkto kiu apenaŭ atingas eĉ moderklimatajn teritoriojn. Krome, eble la nombro da kolombofalkoj vintrumantaj en norda Usono pliiĝis dum la 20a jarcento.Henninger (1906), White (1994), OOS (2004) Nuntempe la nordamerika arealo revastiĝas suden, male de aliaj specioj, kiuj grandaparte estas premataj polusen de klimata ŝanĝo. La kialoj ne estas certaj. Ankaŭ post proksimume 1970, nemigraj populacioj ekloĝis en multaj urboj, verŝajne pro la ĉeso de ĉasado al korvoj, kies forlasitaj nestoj estas utilaj al kolombofalkoj.Stuhmiller, Jacqueline. 2011. "The Mysterious Merlin." Finger Lakes Land Trust. 

Eble la plej ofta kialo de akcidenta morto de kolombofalkoj estas kolizio kontraŭ homfaritaj objektoj, ĉefe dum atakoj. Tio povas esti respondeca pri preskaŭ duono de fruaj mortoj de kolombofalkoj. En la 1960-aj kaj en la 1970-aj jaroj, organoĥloraj pesticidoj estis kulpaj de malpliiĝo — aparte en Kanado — ĉar la ovoŝelo maldikiĝis kaj sekve okazis reprodukta malsukceso, kaj damaĝiĝis la imuna sistemo de plenkreskuloj. Oni poste ĉesigi tion per limigo de uzado de DDT kaj similaj kemiaĵoj, kaj nombroj rekreskis. Ĝenerale la populacioj de kolombofalkoj ŝajnas globale stabilaj; dum ili povas malpliiĝi portempe en lokoj, ili kutime iam repliiĝas, sugestante ke tiu fenomeno okazas pro fluktuado de suplementaj manĝodisponebloj jam menciitaj.

Referencoj

 Eksteraj ligiloj 

 Merlin Falcon Foundation  NRO por historio kaj gravo de la marbordarbara kolombofalko.
 Laboratorio Cornell de Ornitologio - Kolombofalko
 USGS Patuxent - Kolombofalko 
 Suddakotaj Birdoj – Informaro kaj fotoj de kolombofalkoj
 Bildo de nigra kolombofalko (Falco columbarius suckleyi)
 Oiseaux Fotoj.
 Identigilo (PDF) de Javier Blasco-Zumeta 
 Voĉoj de la kolombofalko ĉe Xeno-canto
 Kolombofalko, Canadian Peregrine Foundation
  Aŭdvidaĵoj pri kolombofalkoj ĉe eBird "The Pigeon Hawk" kaj "Le Petit Caporal", historia ilustraĵo de John James Audubon, Ornithological Biography volumo 1 (1831). Illustration, alia ilustraĵo de Audubon en Birds of America'', 1840.

Kategorio:Falkoformaj
Kategorio:Falkedoj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Holarktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Ameriko