Provenco

Provenco, okcitanlingve  [pʀuˈvensɔ] ( laŭ mistrala normo) kaj franclingve  [pʁɔ'vɑ̃s], estas histori-kultura regiono el Okcitanio. Estas ankaŭ la nomo de antikva reĝolando kaj posta graflando.

Nuntempe ĝi situas en Francio kaj akordiĝas kun granda parto de ĝia administra regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura, sud-oriente de la franca regno. Provenco etendiĝas el regiono Nimes ĝis la dekstra bordo de la rivero Var kie limiĝas kun la antikva Graflando Nico.

Ĝi entenas la departementojn (départements) Var, Vaucluse, Bouches-du-Rhône kaj partojn de Alpes-de-Haute-Provence kaj Alpes-Maritimes. La ĉefaj urboj de Provenco estas Marsejlo (Marselha/Marseille), Nico (Niça/Nice), Tolon/Toulon, Avinjono (Avinhon/Avignon), Arles, Ais/Aix-en-Provence.

 Historio 
Antikvaĝe liguroj kaj keltoj estis ties loĝantoj. Ekde ĉirkaŭ -600 la marbordan zonon koloniis helenoj. En la 2-a jarcento a.K. la romianoj igis la regionon provinco (de la latina vorto provincia devenas la nomo Provenco). Post la falo de la romia imperio visigotoj, araboj kaj fine frankoj invadis Provencon.

La okcitana lingvo antikve konata ankaŭ kiel Provenca lingvo estis grava lingvo eŭropa dum la Mezepoko.

Hodiaŭ Provenco estas parto de la administra regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura (tiel nomita ekde 1976).

 Provencaj elstaruloj 
 Komponistoj 

 André Campra (° 1660 - † 1744)
 Jean Gilles (° 1668 - † 1705)
 Jean-Joseph Mouret (° 1682 – † 1738)
 François Bazin (° 1816 - † 1878)
 Ernest Reyer (° 1823 - † 1909)
 Darius Milhaud (° 1892 - † 1974)
 Georges Aubanel (° 1896 - † 1978)
 Henri Tomasi (° 1901 – † 1971)
 Olivier Messiaen (° 1908 – † 1992)
 Guy Bonnet (° 1945) ankaŭ kantisto

 Pentristoj 

 Paul Cézanne
 François Marius Granet
 Alfred Lombard
 Henri Matisse
 Pablo Picasso
 Vincent van Gogh
 Louis Parrocel (1634 - 1694)
 Joseph Parrocel (1646 - 1704)
 Nicolas Mignard (1606 - 1668)
 Jacques-Ignace Parrocel (1667 - 1722)
 Pierre Parrocel (1670 - 1739)
 Étienne Parrocel (1696 - 1776)
 Michel-François Dandré-Bardon (1700 - 1783)
 Claude Joseph Vernet (1714 - 1789)
 Antoine Roussin (1819 - 1894)
 Édouard-Auguste Imer (1820 - 1881)
 Paul Saïn (1853 – 1908)
 Auguste Roure (1878 - 1936)
 Victor Crumière (1895 - 1950)
 Michel Trinquier (1931)

 Verkistoj 

 Jean Aicard
 Henri Bosco
 Alphonse Daudet
 Jean Giono
 Marie Mauron
 Frédéric Mistral, Nobel-premiinto pri literaturo
 Marcel Pagnol, ankaŭ kinfaristo
 Jean Echenoz
 Émile Zola
 Edmond Rostand
 Antonin Artaud
 Robert Ruffi

Dum la 20a jarcento, provenca literaturo renoviĝis kaj estis tre produktiva, danke al la laboro de multaj verkistoj inter ili Philippe Blanchet, lingvisto kaj fakulo pri la provenca lingvo.

 Aliaj 
 Pytheas (4a jarcento a.K.)
 Francesco Petrarca (1304-13749)
 Nostradamus (1503-1566)

 Vidindaĵoj 

Kategorio:Naturaj regionoj de Francio