Internacia planlingvo

Internacia planlingvo aŭ internacia helplingvo estas planlingvo konstruita por la uzo en ĝenerala internacia komunikado. Ofte oni uzas nur la vorton planlingvo kiel mallongigon de internaciaj planlingvoj. Troveblas ankaŭ la sinonimoj "sennacia lingvo" aŭ "artefarita lingvo", sed kompare al la nocio "planlingvo", ili pli ofte provokas miskomprenojn kaj negativajn asociojn. Ankaŭ la sinonimo "konstruita lingvo" estas uzata samsence. 

La plej multe parolata internacia planlingvo estas Esperanto. Kelkaj aliaj, kiel Interlingvao (Interlingua) kaj Ido, ankaŭ havas menciindan parolantaron, dum la plejmulto (99%) de la projektoj nuntempe ne havas iujn ajn parolantojn.

La unua vaste konata internacia planlingvo estis Volapuko, publikigita en 1879, kaj komence ĝi estis tre sukcesa. Sed post la apero de Esperanto en 1887 ĝia parolantaro rapide malkreskis, ĉar Esperanto ĝin anstataŭis.

Poste multaj homoj konstruis aliajn internaciajn planlingvojn, ĉar laŭ ili Esperanto ne estas perfekta. En la kazo de Ido, tio dum certa tempo kaŭzis etan skismon de la Esperanto‑movado, sed fine Esperanto restis la plej disvastiĝinta internacia planlingvo, proksimume centoble pli parolata ol la due plej disvastiĝinta.

Detlev Blanke diferencigas la kelkajn  parolatajn internaciajn planlingvojn, kiuj daŭris plurajn jardekojn kaj publikis gazetaron (malpli ol dek lingvoj), disde la projektoj aŭ skizoj (pli ol 99 %)Detlev Blanke, How not to Reinvent the Wheel... The essential Scholarly Literature in Interlinguistics and Esperantology, p. 200 in Interdisciplinary Description of Complex Systems, Scientific Journal, Special Issue : The Phenomenon of Esperanto13 (2), pp.200-215, 2015, ISSN 1334-4684.

 Klasifiko de internaciaj helplingvoj 

 Apriora aŭ aposteriora 

Apriora lingvo estas planlingvo kie vortelementoj ne venas de jam-ekzistantaj naturaj lingvoj sed ili ĉefe estas kreitaj por la lingvo mem. Subtenantoj de tia lingvo asertas ke tio permesas pli altan nivelon de neŭtraleco ĉar neniu havus avantaĝon pro simileco al denaska lingvo. La plej populara apriora lingvo estas Kotava.

Planlingvo kiu baziĝas sur vortelementoj kiuj jam ekzistas en aliaj lingvoj estas nomata aposteriora lingvo. La granda plejmulto de helplingvoj estas aposterioraj, parte pro la ideo ke rekoneblaj vortoj estus pli facile memoreblaj kaj alportus hejmecan senton.

Necesas distingi vortojn de la gramatiko. Apriora lingvo povas havi gramatikon kiu similas al tiu eŭropa lingvo, do la neŭtraleco estas nur surfaca. Male, lingvo kun aposterioraj vortoj povas havi apriorajn trajtojn (ne bazitaj sur io ekzistanta) en sia gramatiko.

 Zona aŭ monda 

Zona planlingvo (angle: zonlang) baziĝas sur lingvoj de specifa regiono aŭ de specifa lingva familio. Ekzemplo estas lingvo kreita por Eŭropo uzante la lingvojn tieparolatajn. Interlingvao estas ekzemplo de zona planlingvo kiu baziĝas latinidaj lingvoj kaj la Angla. La interslava estas ekzemplo de zona planlingvo kiu baziĝas sur slavaj lingvoj. Kvankam zonaj planlingvoj baziĝas sur specifaj lingvoj, ili estas ofte intencataj por tutmonda komunikado.

Mondfontaj planlingvoj (angle: worldlang) baziĝas sur lingvoj de malsamaj lingvofamilioj. La vortaro provas reprezenti lingvojn kiuj loĝas en diversaj partoj de la mondo. Ili malsimilas inter si per la elekto de lingvofontoj kaj per la metodo elekti vortojn. Ili ekpopulariĝis en la komenco de la 21-a jarcento per la aliro al la interreto. La plej konataj ekzemploj estas Lingwa de Planeta kaj Globasa. 

 Skemisma aŭ naturalisma 

Ofta maniero distingi planlingvojn estas kiel malregule ili estas por aspekti pli kiel natura nacia lingvo. Ekzemplo estas la sistemo de tabelvortoj en Esperanto. En Ido, anstataŭ omna-tempe (ĉi-am), sempre estas preferata ĉar ĝi pli similas al vorto en latinidaj lingvoj. Ekzistas do debato: kio pli gravas: la reguleco ene de skemo aŭ la tuja komprenebleco (kaj kutimoj) el naturaj lingvoj? Oni tiam diras ke Esperanto estas pli skemisma kaj Ido pli naturalisma.

Oni povas meti la popularajn latinidecajn planlingvojn en linio, de la plej skemisma al la plej naturalisma: Esperanto - Ido - Okcidentalo - Interlingvao.

 Listo de internaciaj helplingvoj 
Ĉi tiu listo ekskluzivas tiel nomatajn Esperantidojn, kiel Ido. La plimulto estis skizoj aǔ projektoj, kiuj neniam estis parolataj aǔ ne estas parolataj hodiaŭ.

 3CL
 Atlamak
 Baza Angla
 Bolak
 Carpophorophilus
 Communicationssprache
 Cosman
 Dilpok
 Earth Language
 Esperanto
 Etem
 Europaio
 Europanto
 Eŭrolingvo (Eŭrolingŭe)
 Fasile21
 Gestuno
 Globasa
 Gloso
 Ialo
 Idiom Neutral
 Intergloso
 Interlingvao
 Interpres
 IS
 Katolika lingvo
 Kotava
 Lango du Mondo
 Latinesce
 Latino sen fleksio
 Latinulus
 Linguum Islianum
 Lingwa de Planeta
 Luftlandana
 Medial
 Monario
 Mondezo
 Mundolingue
 Neo Patwa
 Neo-Latin
 Noŝilo
 Nov Latin
 Nov Latin Logui
 Nova Lingvafrankao
 Novam
 Novialo
 Novilatiino
 Novilatin (Beermann)
 Novilatin (Blondel)
 Novlatino
 Okcidentalo
 Pandunia
 Pankel
 Pantos Dimu Glossa
 Parla
 Pasilingua
 Perfekt
 Progressiva
 Qosmiani
 Real Character
 Ro
 Sehlerai
 Shabé Aban
 Signuno
 Slovio
 Sona
 Spelin
 Spokil
 Tutonish
 Ulla
 Uniala
 Universal (Molenaar)
 Universal (Sotos Ochando)
 Universalgloto
 Viva
 Volapuko
 Weltsprache (Eichhorn)
 Weltsprache (Möser)
 Weltsprache (Schipfer)
 Weltsprache (Volk kaj Fuchs)

 Vidu ankaŭ 
 Lingvafrankao
 Facila Lingvo
 Fikcilingvo
 Mondlingvo
 Tomasz Kamusella pri konstruitaj lingvoj

 Bildaro 

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 
 AL LA HISTORIO DE LA PROVOJ DE LINGVOJ TUTMONDAJ DE LEIBNITZ ĜIS LA NUNA TEMPO: Publika parolado, havita en la Nurnberga klubo de instruistoj, la 11-an de novembro 1884 do L. EINSTEIN. (El la « Bayerische LehrerZeitung » No. 11 kaj 12 1885.)