Heinrich Fischer-Galați

Heinrich FISCHER-GALAȚIChiriac, Alexandra: "Heinrich Fischer-Galaţi" - ĉe: The Modern Art Index Project de Leonard A. Lauder Research Center for Modern Art, The Metropolitan Museum of Art] [fiŝer galacj] (naskiĝis la 3-an de julio 1879 en Galați, mortis la 13-an de februaro 1960 en La Tour-de-Peilz) estis rumana Esperanto-pioniro de la unua periodo, eldonisto, mecenato, artkolektisto kaj presisto en București, ĝis 1926 grandindustriisto.
Vivo
Lia patro Max Fischer fondis ŝupoluran kaj metal-pakaĵfabrikon; la filo tamen pli interesiĝis pri kreskigado de kulturaj iniciatoj. En 1916 li kreis la societon por popularigi la teknikojn de akvaforto, kuprogravuro kaj litografio en Rumanio organizante ekspoziciojn. Plej gravis tiu de 1916 en Bukareŝto pri surpaperaj verkoj: Prima expoziție retrospectivă de arta gravurei din secolul XV până în secolul XX; spekteblis i.a. verkoj de Albrecht Dürer, Henri de Toulouse-Lautrec, Käthe Kollwitz. Fischer-Galați mem havis grandegan kolekton antau 1927: pro manko de dokumentado detaloj estas ne tro konatoj. Sed por la 1916-a elmontrado li pruntedonis aĵojn de Paul Cézanne, Maurice Denis, Edouard Manet, Pierre-Auguste Renoir kaj Auguste Rodin. Li eldonis eĉ internacian informgazeton pri venontaj aŭkcioj, "Tiparnița". Estante nekontenta pri kvalito de multaj libroj en Rumanio, li fondis en 1923 societon de libroŝatantoj nome Bibliofila kaj malfermis librovendejon en Bukareŝto (Wilson-strato 1). Bibliofila ankaŭ ludis gravan rolon en atentigo pri modernaj artistoj.
Inter 1924 kaj 1929 li kun aliaj financis la bukareŝtan Akademion de dekoraciaj artoj. Ekzistis preciza  instruplano por studentoj laŭdiscipline (aplikata/bildarta: ekz. metalpriverkado, tekstila dezajno, librobindado, tipografio, afiŝodezajno, akvaforto, kuprogravuro, desegnado, skulptado. En la rumana ĉefurbo li aranĝis prezentadejon por moderna dezajno en la 1926-a jaro. Esperantistoj helpis lin fuĝi en la fruaj 1940-a jaroj al Svisujo kie li mortis en malriĉeco. La sorto de liaj kolektoj ne klaras; fuĝi li devis pro sia juda deveno.
En 1909 li estis posedanta la ŝtatanecon de Aŭstrio-Hungario; gepatra lingvo estis la germana kaj li regis krome la lingvojn rumana, franca, angla, itala, hungara, hispana kaj greka.
Esperantistece
Fischer fariĝis esperantisto en 1902Oficiala Gazeto Esperantista, 25.02.1910. Li gvidis multajn kursojn, kunvenojn kaj kongresojn. De 1904 li estis prezidanto de la unua Rumana Esperanto-Societo en Galați, de 1908 de la Federacio de Esperantistaj Societoj en Rumanio, de li fonditaj. Li estis prezidanto de Rumana Esperantista Societo de 1923 ĝis sia ekziliĝo en 1941, kaj fondinto kaj redaktoro de Rumana Gazeto Esperantista.

Fischer eldonis la rumanan ŝlosilon, diversajn lernolibrojn, propagandilojn. Li estis ano de la Lingva Komitato (LK) de 1908 kaj de la Akademio de Esperanto. Oficiala reprezentanto de la rumana registaro dum pluraj Universalaj Kongresoj (UK). Kondukis de 1922 Esperanto-Centron Rumanan (ECR), fonditan de li kun helpo de Andreo Cseh kaj Tiberio Morariu, en propra domo kun biblioteko, kurso, librovendejo, presejo esperantistaj. Kunlaboranto de la Enciklopedio de Esperanto.

Li estis kavaliro de la Ordeno de la Krono.

Verkoj
Fabelo pri la granda turo kaj la malgranda doktoreto, kun aliaj rakontetoj. Esperanto-Centro Rumana, București 1933(?)

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 
 esperanto.net, kun bildo
 "Ŝlosilo" de la lingvo Esperanto en la rumana lingvo (Marian Vochin)
Notoj

Kategorio:Rumanaj esperantistoj
Kategorio:Akademio de Esperanto
kategorio:Filantropoj
kategorio:Presistoj
kategorio:Rumanaj judoj
kategorio:Industriistoj