Balatono

La dolĉakva lago Balatono (hungare "Balaton") estas la plej granda lago en Mez-Eŭropo kaj en Hungario, kie ĝi estas ankaŭ nomata "la maro de la hungaroj" (a magyarok tengere). Ĝi situas en la Karpata baseno, en Okcidenta Hungario.
eta|maldekstra|<center>la lago Balatono

 Bazaj informoj 
 Averaĝa profundo: 3-3,3 m
 Averaĝa larĝo: 7,7 km
 Longo: 79 km
 Akvosurfaco : 605 km² (el tio 11 km² kovritaj per fragmito)

 Loĝlokoj 
Ĉe Balatono troviĝas la loĝlokoj Keszthely, Balatongyörök, Badacsony, Balatonrendes, Révfülöp, Balatonakali, Tihany, Balatonfüred, Balatonalmádi, Balatonkenese, Balatonvilágos, Siófok, Zamárdi, Balatonföldvár, Balatonlelle, Balatonboglár, Fonyód, Balatonmáriafürdő, Balatonberény kaj Alsóörs.

 Historio 
 Ĝis la jaro 15.000 a. K. elformiĝis la areo pro geologiaj kaj vulkanaj movoj
 Antaŭ 10-15.000 jaroj elformiĝis la laga baseno post glacia epoko
 Inter la jaroj 8000 kaj 2000 a. K. ampleksiĝis la lago. Ĝi forrabis areon el la montetoj de la suda parto. Tiam la akvonivelo estis 104-107 m.
 Dum la romia epoko (1-a jarcento a. K. ĝis 4-a jarcento p. K.) la akvonivelo estis la sama kiel hodiaŭ (104 m). La romianoj nomis la lagon Pelso.
 Inter la 10-a kaj 13-a jarcentoj p. K. la akva nivelo altiĝis ĝis 110 m.
 Dum la 14-a jarcento p. K. ĝi atingis altecon de 118 m kaj ĉirkaŭe aperis multaj marĉoj.
 Dum la 16-a jarcento p. K. la averaĝa akva nivelo denove reduktiĝis al 112 m.
 Dum la jaro 1770 la aŭstria-hungaria imperiestrino Maria Terezia kapsignis al drenado (sekigo) de la tuta lago - planojn ellaboris Samuel Krieger -, sed la planoj ne realiĝis pro monmanko.
 1827: Parlamenta dekreto decidis pri drenado de la lago. Tiam la akvonivelo estis 107-180 m (super marnivelo) anstataŭ la kutimaj 104 m. La parlamento celis nivelon de 100 m.
 La 25-an de oktobro 1863 malfermiĝis la Sio-kanalo, por forkonduki la superfluan akvon. Ĝi ekestis pro intereso de fervojaj entreprenoj, kies relparojn ĉiu-printempe superŝutis la akvo. La fervojo finkonstruiĝis en 1858 ĉe la suda parto.)
 1867: La akva nivelo estis 102 m.
 1997: Enkonduko de akvonivelo-kontrolo. Oni mezuras la nivelon ĉe la kluzo de la Sio-kanalo (la celata ideala akvonivelo estas 104,1-104,5 super marnivelo, kaj la averaĝa profundo 2,32 m).

 Famaj nomportantoj 
 :en:Conrad Balatoni
 Éva Balatoni
 Károly Balatoni
 Klára Balatoni

 Vidu ankaŭ 
 Eta Balatono

 Eksteraj ligiloj 

 loĝeblecoj ĉe la lago
 porturistaj informoj
 Balatono (de, en, hu)

 Bildoj 

775px

Kategorio:Lagoj en Hungario
Kategorio:Akvokolekta areo de Danubo