Paruedoj

Paruedoj (Paridae) estas familio de paseroformaj birdetoj, renkonteblaj en Norda duonsfero (kaj Eŭrazio, kaj Nordameriko) kaj en multaj partoj de Afriko. Ili estas komunlingve nomataj simple paruoj, krome en Usono kaj Kanado oni iam nomas lokajn paruajn speciojn "ĉikadioj" laŭ loka onomatopea nomo (). 

Paruoj estas plejparte malgrandaj, korpulentaj arbaraj birdetoj kun mallongaj konusformaj bekoj kaj movivaj krestoj, en plimultaj specioj tro malgrandaj por rimarki. Ili estas de 10 ĝis 22 cm longaj. Diete ili estas adaptivaj ĉiomanĝuloj, manĝantaj, depende de la habitato kaj la sezono, kaj insektojn kaj aliajn senvertebrulojn, kaj semojn, nuksojn kaj fruktojn, kaj, oportunisme, aliajn aferojn (eĉ lardon kaj saloon). 
Multaj specioj de paruoj vivas en aŭ apud homaj setlejoj kaj utiligas birdomanĝejojn, kiam tiuj estas establitaj.

 Morfologio 
Laŭ la supozata aĝo de la familio (6-7 milionoj da jaroj) paruoj estas konsiderataj kiel tre konservativa grupo morfologie. La familio rangas laŭ grando el 9 al 21 cm longaj kaj el 5 al 49 g peze, sed kiam la tri monotipaj genroj nome Sylviparus, Melanochlora kaj Pseudopodoces estas ekskluditaj (kio inkludas la plej grandajn kaj malgrandajn paruojn), tiu rangas peze de 7 ĝis 29 g. La familio varias malmulte laŭ formo, kvankam estas konsiderinda variado en plumaro. Ili estas diketaj birdoj kun mallongaj plumoj, fortaj gamboj kaj fortaj mallongaj bekoj. Kelkaj specioj montras iom da seksa dimorfismo rilate bekograndon, korpon kaj plumaron.

 Sistematiko 
Ĝis antaŭnelonge granda plejparto de la familio apartenis al unu granda genro Parus. En la mez-1990-aj jaroj nur Pseudopodoces, Baeolophus, Melanochlora kaj Sylviparus estis konsiderataj apartaj genroj distinge de Parus.Harrap, Simon & Quinn, David (1996): Tits, Nuthatches & Treecreepers. Christopher Helm, London. 
Tamen, nun, pro novaj atingoj de molekula filogenetiko, tiu ĉi aranĝo estas komprenata parafiletika. La genro Parus estas disigita en kelkajn novajn genrojn, unue far Nordamerikaj aŭtoritatoj, kaj poste far la aliaj. Laŭ esploro de mtDNA b-citoĥromo, la plej raciaj limoj de genro Parus estas nur la klado de Parus major—Parus fasciiventer, kaj eĉ la ĉi-lasta kaj ĝiaj plej proksimaj parencoj povas esti konsiderata distinga genro.

Laŭ la taksonomio de Sibley kaj Ahlquist, la familio Paridae estas multe pli vasta kaj enhavas ankaŭ remizedojn kaj egitalojn. La ĉi-unua familio estas vere proksima al paruedoj, fakte povas esti ke la flavbrova paruo kaj la sultana paruo pli malproksimas de Parus ol remizedoj. 
Ekzistas proponata sistematiko, laŭ kiu nunaj paruedoj, remizedoj kaj eble ankaŭ stenostiredoj estu unuigitaj en unu familio kiel subfamilioj kun nomoj, laŭorde, Parinae, Remizinae kaj Stenostirinae. Egitaloj, aliflanke, tute ne estas proksime parencaj al iu ajn parua (sub)familio.

Alternativa sistematiko de la nuna Paridae proponas unuigi preskaŭ ĉiujn speciojn en unu gigantan genron Parus — krom la flavbrova paruo, la sultana paruo kaj eble la nuna Cyanistes, sed inklude la alaŭdoparuon.
Kiun ajn sistemon oni elektu, estas kvar principaj kladoj de "tipaj" paruoj: la malhelĉapaj paruoj (Poecile kaj Sittiparus); la krestataj paruoj (Baeolophus kaj Lophophanes), tufataj kaj blankvangaj nebrilkoloraj paruoj (Periparus kaj Pardaliparus); kaj, fine, Parus sensu stricto (inklude tiajn genrojn kiel Melaniparus kaj Machlolophus). Molekula filogenetiko per si mem, tamen, ne povas plene klarigi la interrilatojn inter tiuj ĉi kvar kladoj kaj inter genroj/specioj ene de la kladoj. Oni fortigu ĝiajn konkludojn per analizo de morfologio kaj biogeografio de la birdoj.
Paruoj devenas el la Malnova mondo kaj koloniigis Nordamerikon almenaŭ dufoje dum frua-meza plioceno. La unua ondo estis prauloj de Baeolophus, kaj Amerikaj specioj de Poecile aperis iom pli malfrue.

La ĉi-sekva kladogramo montras la filogenetikon de Paridae laŭ Ulf Johansson k. al, 2013. 
La kvanto de specioj en ĉiu genro baziĝas sur speciolisto de AviList.

 Speciolisto 
Laŭ AviList, en la nuna sistematiko estas rekonataj 62 specioj en 13 genroj.
 Bildo  Genro  Specioj 175px  Cephalopyrus   
 Fajrkapa paruo Cephalopyrus flammiceps 175px Sylviparus  
 Flavbrova paruo, Sylviparus modestus 175px  Melanochlora   
 Sultana paruo, Melanochlora sultanea 175px Periparus  
 Flavventra paruo, Periparus venustulus
 Palavana paruo, Periparus amabilis
 Eleganta paruo, Periparus elegans
 Nigra paruo, Periparus ater
 Ruĝecnuka paruo, Periparus rufonuchalis
 Ruĝecventra paruo, Periparus rubidiventris 175px Lophophanes  
 Tufparuo, Lophophanes cristatus
 Griza tufparuo, Lophophanes dichrous 175px Baeolophus  
 Strivizaĝa paruo, Baeolophus wollweberi
 Senornama paruo, Baeolophus inornatus
 Juniperparuo, Baeolophus ridgwayi
 Dukolora paruo, Baeolophus bicolor
 Nigrakresta paruo, Baeolophus atricristatus 175px  Sittiparus   
 Varia paruo, Sittiparus varius
 Izua paruo, Sittiparus owstoni (antaŭe subspecio de S. varius)
 Riukiua paruo, Sittiparus olivaceus (antaŭe subspecio de S. varius)
 Kaŝtanventra paruo, Sittiparus casataneoventris (antaŭe subspecio de S. varius)
 Blankfrunta paruo Sittiparus semilarvatus 175px Poecile  
 Blankbrova paruo, Poecile superciliosus
 Funebra paruo, Poecile lugubris
 Davida paruo, Poecile davidi
 Marĉoparuo, Poecile palustris
 Kaspia paruo, Poecile hyrcanus
 Nigrabarba paruo, Poecile hypermelaenus (antaŭe subspecio de P. palustris)
 Salikparuo, Poecile montanus
 Siĉuana paruo, Poecile weigoldicus (antaŭe subspecio de P. montanus)
 Karolina paruo, Poecile carolinensis
 Nigrakrona paruo, Poecile atricapillus
 Montoparuo, Poecile gambeli
 Meksika paruo, Poecile sclateri
 Lapona paruo aŭ Grizkapa paruo, Poecile cinctus
 Hudsona paruo, Poecile hudsonicus
 Brundorsa paruo, Poecile rufescens
 Songara paruo, Poecile songarus (ofte inkludita en P. montanus) 175px  Cyanistes   
 Kanaria paruo, Cyanistes teneriffae (antaŭe subspecio de C. caeruleus)
 Blua paruo, Cyanistes caeruleus
 Lazura paruo, Cyanistes cyanus
 Flavbrusta paruo, Cyanistes flavipectus (nun inkludita en C. cyanus) 175px Pseudopodoces  
 Alaŭdoparuo, Pseudopodoces humilis (antaŭe konata kiel "tera garolo" kaj apartenigata al Corvidae).James, H. F. et al. (2003). Pseudopodoces humilis, a misclassified terrestrial tit (Paridae) of the Tibetan Plateau: evolutionary consequences of shifting adaptive zones. Ibis 145: 185–202.pdf file  175px  Parus   
 Granda paruo Parus major
 Cindra paruo, Parus cinereus (antaŭe subspecio P. major)
 Montarparuo Parus monticolus
 Japana paruo Parus minor (nun inkludita en P. cinereus)
 Centrazia paruo Parus bokharensis (nun ofte inkludita aŭ en P. major aŭ en P. cinereus) 175px Machlolophus  
 Blankanuka paruo Machlolophus nuchalis
 Tajvana paruo, Machlolophus holsti
 Flavnigra paruo Machlolophus xanthogenys
 Pala flavnigra paruo Machlolophus aplonotus (antaŭe subspecio de M. xanthogenys)
 Flavvizaĝa paruo Machlolophus spilonotus 175px Melaniparus  
 Blankaŝultra paruo Melaniparus guineensis
 Blankaflugila nigra paruo Melaniparus leucomelas
 Suda nigra paruo Melaniparus niger
 Karpa paruo Melaniparus carpi
 Blankaventra paruo Melaniparus albiventris
 Blankadorsa paruo Melaniparus leuconotus
 Fulga paruo Melaniparus funereus
 Ruĝventra paruo Melaniparus rufiventris
 Cinamobrusta paruo Melaniparus pallidiventris (ofte inkludita en M. rufiventris)
 Ruĝgorĝa paruo Melaniparus fringillinus
 Stribrusta paruo Melaniparus fasciiventer
 Somala paruo aŭ Akacia paruo Melaniparus thruppi
 Grizventra paruo Melaniparus griseiventris
 Grizeca paruo Melaniparus cinerascens
 Griza paruo Melaniparus afer

 Referencoj 

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko