Bazelo

{{Informkesto komunumo en Svislando
|nomo=Bazelo
|blazono=eta|120ra|centre|Blazono bazela (urba)
|bildo=eta|285ra|centre|Bazelo kun Rejno[[Dosiero:Basler-fasnacht.jpg|eta|285ra|<center><small>Grupo da bazelaj karnavalantoj kun la tipaj "piccolo"-flutoj</small>]]
|kantono=Bazelo Urba
|distrikto=ne estas distriktoj en la kantono
|latitudo=47/33/2/N
|longitudo=7/35/28/E
|loĝantoj=165529
|areo=22,75
|alteco=260
|poŝtkodo=4000
|kodo=2701
|mapo=eta|centre|285ra|Mapo de Bazelo
|kesteroj=}}
Bazelo (, , hispane/itale/romanĉe Basilea) estas la tria plej granda urbo de Svislando, post Zuriko kaj Ĝenevo. Ĝi havis 165 529 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006 kaj formas kun la komunumoj Riehen kaj Bettingen BS la duon-kantonon Bazelo Urba, kies ĉefurbo ĝi estas. La urba emblemo estas la bazilisko.

 Geografio 
Bazelo situas ĉe ambaŭ flankoj de la rivero Rejno, proksime de la landa triangulo kun Francio kaj Germanio, kaj dividas sian flughavenon kun la franca urbo Mulhaŭzo. La maldekstra rejnflanko laŭ fludirekto de la rivero nomiĝas Grand-Bazelo kaj la dekstra rejnflanko Et-Bazelo aŭ Kleinbasel.

 Historio 
En 1349 oni bruligis ĉ. 700 judojn kiel supozitajn kaŭzantojn de la epidemio de pesto. En 1356 okazis tie grava tertremo. En 1431 kunvenis kardinaloj ĉe la Bazela Koncilio por disputi pri la husitoj kaj necesaj pligonigoj de ekleziaj strukturoj.

La Paco de Bazelo en 1795 provizore finis la militon inter la Unua Respubliko de Francujo kaj Prusujo.

 Vidindaĵoj 
 Katedralo de Bazelo
 Bestoĝardeno de Bazelo
 Nudpiedulo-Preĝejo

 Muzeoj 
 Kunstmuseum Basel Juda Muzeo de Svislando

 Bazela karnavalo 
Bazelo famas pro sia Karnavalo, kiu komenciĝas je la lundo post Cindra Merkredo, post kiam en cetera Svislando karnavalo jam finiĝis kaj la kristana fastado jam komenciĝis. La bazela karnavalo ekas per la tiel nomita "Morgestreich" (matensignalo), kiam je la 4-a mateno lunde la flutistoj kaj tamburistoj ekmarŝas por la matensignalo. La bazela karnavalo nun daŭras 72 horojn, dum kiuj la karnavalaj klikoj (alemane Cliquen) kun flutado kaj tamburado marŝas tra la urbo kaj en la diversaj lokaloj de la urbo donas siajn famajn satirajn prezentaĵojn (alemane Schnitzelbangg), kie ili mokas pri politikistoj kaj precipe pri la zurikaj (la karnavalaj malamikoj de la bazelanoj). Svisa politikisto, kiu kaŭzis skandalon dum la jaro, ne bezonas timi, ke la bazelaj klikoj lin forgesos dum karnavalo.

 Ĥemia industrio 
Bazelo vivas ĉefe de sia ĥemia industrio. En Bazelo estas la ĉefa sidejo de la ĥemigigantoj Novartis (kiu estigis el la kunfandiĝo de Ciba-Geigy kaj Sandoz'') kaj Hoffmann-La Roche.

 Urbo de scienco kaj esplorado 
En Bazelo situas la plej malnova Universitato de Svislando, kie studis inter aliaj personecoj Théophile Cart kaj C. G. Jung.

 Famuloj de la urbo 
 Bonifacius Amerbach
 Gaspard Bauhin
 Familio Bernoulli, famaj matematikistoj:
 Daniel Bernoulli – Germanio, 1700–1782
 Jakob Bernoulli – Germanio, 1654–1705
 Johann Bernoulli– Germanio, 1667–1748
 Nicolaus la 2-a Bernoulli
 Guillaume Cop
 Hieronymus Frobenius
 Adam Fumée
 Nicolas Fuss
 Helène Giroud
 Xavier Mertz, esploristo en Antarkto
 Johano Oporino
 Judit Rohonczy
 Erasmo de Roterdamo
 Jacob Strauß, reformisto
 Leonhard Thurneysser
 Heinrich Eduard Weber, instruisto ankaŭ en Hungario
 Richard Adolf Zutt, skulptisto

 Esperanto-Movado en Bazelo 
Laŭ la enciklopedio Universalaj Lingvoj en Svislando la unua esperantisto en Bazelo estis Hans Breuner-Eglinger. Post prelego de la tiama prezidanto de Svisa Esperanto-Societo, Friedrich Schneeberger, fondiĝis en 1905 kun Alfred Bader kaj Eduard Wenk la Bazela Esperanto-Grupo, al kiu aliĝis 28 personoj. Post krizo de la unua grupo je iniciato de Hans Rusterholz kaj Charlotte Pulver la Esperanto-movado estis revivigita en 1909 kaj la antaŭa grupo transformita al Esperanto-Societo Bazelo.

De 1925 ĝis 1939 en Bazelo ankaŭ ekzistis Laborista Esperanto-Societo.

Unu el la plej elstaraj membroj de Esperanto-Societo Bazelo kaj multjara prezidantino de Esperanto-Societo Bazelo estis Erna Döring, honora membro de Svisa Esperanto-Societo, kiu mortis en 2007.

En somero 1981 danke al la aktiveco de Erna Dörig en Bazelo estis organizita la 54-a SAT-kongreso.

En 2003 Bazelo gastigis la Ĝeneralan Kunvenon de Svisa Esperanto-Societo.

 Vidu ankaŭ 
 Basel Bad Bf (stacidomo)
 Basel Dreispitz (stacidomo)
 Basel SBB (stacidomo)
 Basel SBB Gleise 30-35 (stacidomo)
 Basel SBB GB (stacidomo)
 Basel St. Jakob (stacidomo)
 Basel St. Johann (stacidomo)
 Tramtransporto en Bazelo
 Trolebusa transporto en Bazelo

 Eksteraj ligiloj 

 Oficiala retejo de la urbo, germanlingva
 Retejo anglalingva de la urbo
 Retejo de la urbaj muzeoj, german- kaj anglalingvaj
 muzeoj

Kategorio:Urboj de Svislando
Kategorio:Kantonĉefkomunumoj de Svislando
Kategorio:Kantono Bazelo Urba
Kategorio:Urboj ĉe Rejnbordo
Kategorio:Esperanto-movado en Svislando laŭ lokoj

Kategorio:Setlejoj sur trilanda punkto