Ismael Gomes Braga

Ismael GOMES BRAGA (iŝmael gomjz braga) [iŝma'eł 'gomjz 'bragə] (pseŭdonimoj Kristano Hagarido, Lino Teles k.a., naskiĝis la 14-an de julio 1891 en la urbo Ubá, Minas Gerais, mortis la 18-an de januaro 1969) estis brazila librotenisto, spiritisto kaj Esperanto-vortaristo.

 Esperantisto kaj spiritisto 
Ekde 1914, kiam li loĝis en la urbo Teixeira, Ismael fariĝis unu el la plej grandaj disvastigantoj de Esperanto en la subŝtato Minas-Ĝerajso. Li daŭre propagandis en spiritistaj rondoj kaj verkis artikolojn por pluraj gazetoj. Li estis vic-prezidanto de Amerika Esperanto-Akademio.

En 1937 li kreis la Esperantan departementon de Brazila Spiritisma Federacio (FEB) kaj ekuzis ties presejon por eldonado de diversaj verkojLaǔ la gazeto Reformador, februaro 2009.

Li tradukis la verkon La Evangelio laŭ Spiritismo de Allan Kardec, kies unua eldono en Esperanto aperis en 1947. En 1952, dum la 13-a Brazila Kongreso de Esperanto, okazinta en Recifo, Gomes Braga gvidis en la sidejo de Pernambuka Spiritisma Federacio la unuan spiritisman publikan kunsidon en Brazilo tute en Esperanto.

Li havis nur unu filon, Lauro-Zamenhof Rola Braga (1923-1981), kiu en frua aĝo jam scipovis la lingvon.

 Vortaristo 
Ismael Gomes Braga ankaŭ estis vortaristo kaj kompilis du gravajn vortarojn por brazilanoj kaj portugal-lingvanoj ĝenerale:
 En 1954 aperis la vortaro portugala-Esperanto (Dicionário Português-Esperanto) en Rio de Ĵaneiro (300 p.) kaj tie estis reeldonita en 1965 (362 p.). La 2a eldono estis publikigita en 1989 kun suplemento de Sylla Chaves (576 p.).
 La alidirekta vortaro Esperanto-portugala (Dicionário Português-Esperanto) aperis du jarojn poste en 1956 (159 p.), 2a eld. 1961 (159 p.), 3a eld. 1976 (159 p.).

Vidu ankaŭ: Esperanto-portugalaj vortaroj.

 Verkoj 
Li eldonis dekojn da libroj, interalie:
 Curso de Esperanto pela Bíblia
 Iniciação no Esperanto
 Manual Completo de Esperanto
 Saber Ler e Escrever
 1938 – Método de Esperanto
 1938 – Primeiro Manual de Esperanto (FEB)
 1941 – Guia de Conversação Português-Esperanto
 1949 – Elos Doutrinários (FEB)
 1954 – Dicionário Português-Esperanto
 1956 – Dicionário Esperanto-Português
 1959 – Gramática de Esperanto
 1959 – Zamenhof
 1964 – Grande Dicionário Esperanto-Português (KKE)
 1965 - Veterano?
 1973 – O Livro de Tobias (FEB)
 1998 – O Esperanto na Visão Espírita (Esperanto laŭ la spiritisma vidpunkto)
Recenzoj

 Pri Zamenhof 

 Pri Gramática de Esperanto 

 Pri Dicionário Esperanto-Português 
{{citaĵo|ni povus aserti, ke la ĵus aperinta vortaro estas la plej kompleta, la plej konsilinda, la plej laŭcela kompilo de esperantaj-portugalaj vortoj ĝis nun publikita. Samformata, sed malpli dika ol la tre bona vortaro de Joels, antaŭ longe tute elĉerpita, la nova verko prezentas tiun avantaĝon super la citita, ke ĝi enhavas aregon da neologismoj. La ĵusa eldono kontentigas postulon, satigas bezonon, kiu forte sentiĝis. Ĉe tiu vortaro, kun belaspekta kovrilo kaj konvena por la poŝo, nur oni bedaŭras la tro modestan prezenton kaj la malbonan paperon.

Ekde nun, ne sole la lernantoj, sed precipe la studemuloj, la vortaramantoj povas enmanigi al si tre fidindan, tre kompetentan gvidilon. Mi sincere gratulas ĝian aŭtoron. Oni admiras la eksterordinarajn kvalitojn de Ismael Braga, brazila pioniro, kies ĉiama aktiveco kaj mirinda vivfreŝeco ŝajnas neelĉerpeblaj. Per Ĝi tiu verko, ĝia kompilinto, multfaka erudito, firmigis siajn vortaristajn kapablojn kaj forgesigis la gravajn mankojn de sia urĝe preparita Portug-Esper. Vortaro, kies duan eldonon oni atendas, ĝuste kompletigita kaj reviziita. En la plano de la recenzita verko oni legas, ke ĝi ampleksas la tutan aktualan vortaron de Esperanto, inkluzive neologismojn. Plej precize oni devis certigi, ke ĝi registras preskaŭ la tuton.

Foliumante ĝin, mi hazarde konstatis ke Dafno malestas. Oni envortarigis la neologismon Descendi, sed mankas la respektiva antonimo Ascendi. Dekojn da radikoj kaj aldonaj signifoj de vortoj, kiujn la Suplemento de la Plena Vortaro de Esperanto entenas, ankaŭ mi ne trovis. El la multaj preterlasitaj radikoj, la sekvantajn mi vicigas, kun aliaj ne forigendaj pro sia komuna, scienca aŭ teknika uzado: Adiabata, Akrostiko, Analgezio, Aneŭrismo, Armistico, Asembleo, Asimptoto, Baskulo, Cibernetiko, Divizoro, Ekstrapoli, Geno, Hulo, Izentropa, Magazino, Nekromancio, Pinaklo.Por ne dikigi la volumon, oni konsistigis ĝin el du partoj: I - Ĝustasence vortara. II - Laŭlinia sinsekva listo de vortoj, sen la portugalaj ekvivalentoj. La dua ordigo jen estas jen ne estas konsilinda sistemo. La la unua parto nur vidiĝas esper—portugalaj vortoj, kaj aliaj similaj sinonimoj aŭ klarigoj, se okaze ili estas bezonataj, por eviti konfuzon kaj helpi la komprenon. La elekto, laŭ mia opinio, estis pli arbitra ol sistema. Tie kaj tie, la vortara parto entenas vortojn, kies portugala traduko, neakompanata de samsignifaj esprimoj aŭ klarigoj, ŝajnas nenecesa. Ĉar ili estas facile troveblaj, mi ne transskribas ilin, por ne longigi la recenzon. Observante la principon, kiu pravigis la duan parton, oni ilin devis ankaŭ tie lokigi, pro intuicia ekvivalenteco kaj evidenta ortografia simileco.
Kontraŭe, en la laŭlinia listo, vortoj viciĝas, kiuj diferencas skribe tiamaniere, ke sendube ili embarasos neklerajn konsultantojn aŭ kaŭzos miskomprenon. En Abato kaj la portugala ekvivalento Abade, ĉe la finaj silaboj, la dentaloplosivoj T-D, kvankam samorgane elparoleblaj, estas du apartaj konsonantoj. Mezinstruita konsultanto sen etimologiaj konoj, ne sciante la devenajn kaj fonetikajn regulojn, eble hezitos pro la sameco de la esperanta radiko al la portugala verbo Abat-er (abat-o, abat-es, abat-e, k. c.)

Kiel ekvivalentoj, troviĝas iafoje arkaikaĵoj aŭ brazilaj vortoj kaj esprimoj. Interaliaj, mi substrekis la ĉi-subajn. Mi ilin grupigas, apudmetante tiujn portugalajn vortojn, kiujn mi supozas aldonendaj pro ilia ĝenerala uzo. Jen do ili:

BANKEDO : BANQUETE, ágape estas arkaikaĵo); fakto: facto, (en Portugalujo la laŭetimologia prononco estas faktu, kaj en Brazilo fatu) — aldonaj sinonimoj: acçáo [tiel], feito, acontecimento, sucesso, kompleto - fato, la brazila vorto terno (vest.), en Portugalujo signifas: trio [tiel], dolĉa milda, sentema, mala k.a. ferio : FERIADO, licença, (dia de) DESCANSO, (sueto estas arkaismo); menu : ementa, lista carta (cardápio estas brazila neologismo); NEGLIĜO: ROBE, BATA, PIJAMA (chambre estas neuzita); mitingo: COMICIO (pli bone ol reunido popular); STEVARDO: DISPENSEIRO DE BORDO (taifeiro, aero-moço estas brazilaj esprimoj); ŝpalo : CHULIPA, TRAVESSA DO CAMINHO DE FERRO (dormente estas neuzita kaj
estrada de ferro nur brazila kombino);TRAMO : CALMA, CARRIL, RAIL -veturilo: eléctrico; -vojo  LINHA , VIA (trilho, cavado, bonde, tranvía oni diras en Brazilo); TRIPAĴO: dobrada, TRIPAS (dobradinha estas brazila dirmaniero).

La brazila dialekto riĉigis la portugalan vortaron per abundeco da esprimoj kaj vortoj signifoplenaj, precizaj, taŭgaj, sed la portugala lingvo, unu el la sep plej gravaj, tuj post la hispana, estas malnova kaj kultura idiomo. Ĝin studas, parolas kaj skribas, volonte aŭ devige, multlandaj studemuloj, profesoroj, lingvistoj, beletramantoj.

Adopti la portugalajn esprimojn, paralele kun la brazilaj vortoj aŭ parolturnoj estas rekomendinde kaj oportune kaj devas esti zorgo por fidela vortaristo. La atenta reviziado absolute sukcesis purigi la provaĵojn. Post perlupea esplorado, oni malkovras nur portugalajn vortojn, kiuj petas ĝustigotaĵojn. Vero estas, ke al tiu, kiu kutime legas portugalajn tekstojn, la brazila ortografio ŝajnas kelkfoje erara, fremda, stranga. En 1945, la Brazila kaj la Lisbona Beletraj Akademioj subskribis interkonsenton por la oficiala uniformigo de ambaŭ ortografioj. Malgraŭ la tiamaj laŭdindaj decidoj, ili daŭre diferencigas. Pri tio ne kulpas Portugalino, kie, ĝenerale, oni respektas la interkonsentitan skribsistemon. Pro kelkaj dubaj difinoj pri flaŭro kaj faŭno, komunaj al vortaroj de Esperanto, mi venis al la konvinko, ke nepre kaj urge oni devas fiksi la sciencan kaj teknikan fiankon de nialingve.

Post tiuj konstatoj kaj pripensoj, kiujn mi faris dum la foliumado, mi plenumas devon: la senrezerva rekomendo de ĉi tiu tie utila verko. La aĉeto de la bonega vortaro de Ismael Gomes Braga estas varme konsilinda. Neniel malgrandigas ĝian valoron kaj aktualecon la faritaj resumaj rimarkoj. Adolfo Nunes. Boletín n102 (jun 1957)}}

 Omaĝoj 
 En lia naskiĝurbo estas monumento kaj strato kun lia nomoPri la strato, en la kvartalo Copacabana, poŝtkodo 36500-000, vidi la Oficialan Bultenon de la Urbestrejo de Ubá, oktobro 2014 
 Poezio de Geraldo Mattos omaĝe al li:
IŜMAELEl la libro Neforgeseblaj skribaĵoj de IGB, Brazila Esperanto-Ligo, 2012
La Eternulo vin benu kaj protektu
En ĉiu horo de via plena tago,
Ĉar vi nur volas en via tera vago,
Ke al aliaj sin via pen' direktu.
Aliaj viroj konkeru kaj kolektu
La vanan famon por singlorema blago:
Vi multe helpas per altruisma ago,
Ke la homaro feliĉu kaj perfektu!
Kaj kiam venos - ĝi venu tre malfrue!
La horo supre labori substitue
Al krudaj penoj de via karnodraŝo,
Via ĝojos, kara! la tuta vivo ofere
Al idealo riĉiĝos vin supere,
Ĉar vi rikoltos el via semitaĵo. Referencoj 

 Bibliografio 
 Zêus Wantuil: Iŝmael Gomes Braga (biografio). Rio-de-Ĵanejro: Brazila Spiritisma Federacio 1971
 Biografieto de Ismael Gomes Braga. Komunikoj, n-ro 89, januaro-marto 1998
 Almanako Lorenz'', 1992, p. 20-23 (artikolo de Ismael pri tio, kiel li fariĝis spiritisto)

 Eksteraj ligiloj 
 Libroj kaj aliaj dokumentoj de kaj pri Ismael Gomes Braga en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko ()
 Artikoloj  de kaj pri Ismael Gomes Braga en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Kategorio:Brazilaj spiritistoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Kategorio:Esperanto-klubo Niterói