Galbo

Servio Sulpicio Galbo (latine: Servius Sulpicius Galbo; Teraĉina, 24-a de decembro, 3 a.K. - Romo, 15-a de januaro, 69 p.K.) estis romia imperiestro de la 8-a de junio, 68 p.K. ĝis sia morto. Li estis la unua el la kvar imperiestroj de la jaro 69, konata kiel la Jaro de la kvar imperiestroj: Galbo, Oto, Vitelio kaj Vespaziano.

Li havis brilan politikan karieron, atingante la konsulejon en 33 p.K., poste fariĝante guberniestro de Germanio kaj prokonsulo de Afriko (45-60 p.K.). En 60 p.K. li komencis regi la Hispania Tarraconensis, kie li iniciatis la ribelon kontraŭ Nerono instigitan de Gajo Julio Vindekso. Proklamita imperiestro, li marŝis al Romo kun la subteno de Oto, akirante la rekonon kaj la Senato kaj la Pretora Gvardio.

Tamen, li baldaŭ perdis sian subtenon pro sia aŭstereco. Oto, seniluziigita pro tio ke li ne estis nomumita kiel posteulo, organizis komploton kontraŭ la imperiestro. Post nur sep monatoj en povo, Galbo estis murdita en la Forumo, enmergigante la Imperion en internan militon.

Familio
Galbo naskiĝis kun la nomo Servius Sulpicius Galba en la ĉirkaŭaĵo de Terracina. Laŭ Suetonio:

La imperiestro Servius Galba naskiĝis dum la konsuleco de Marcus Valerius Messala (36 a. K. - 21 p. K.) kaj Konsulo Lentulus, en la naŭa tago de la Kalendoj de januaro, sur bieno situanta sur monteto apud Teraĉina, maldekstre irante direkte al Fondi.

Galbo asertadis esti pranepo de la konsulo Quintus Lutatius Catulus Capitolinus, kaj, kiam li fariĝis imperiestro, li prezentis genealogian arbon, en kiu li devenis de Jupitero flanke de sia patro, kaj de Pazifao, edzino de Minoo, flanke de sia patrino. Lia patroflanka avo, modesta politikisto, al kiu Suetonio dediĉas pasaĵon de sia verko, antaŭdiris lian ascendon al potenco.

Lia patro estis la konsulo Servius Sulpicius Galbo, viro kun malagrabla fiziko, mezbona elokventeco kaj leĝdona sagaceco. Lia patrino nomiĝis Mumja Akajka, nepino de la oratoro Katulo kaj pranepino de la militisto Lucio Mumio Akajka. El la unua geedzeco de lia patro naskiĝis Servia kaj Gajo. Lia patro fuĝis al Romo post malŝparo de sia riĉaĵo. Li poste memmortigus sin pro la rifuzo de imperiestro Tiberio doni al li unu el la ĉiujaraj provincoj.

Post sia geedzeco kun Akajka, lia patro edziĝis kun Livia Ocellina, kiu adoptis lin. Dankeme, la estonta imperiestro adoptis iliajn nomojn, fariĝante Lucio Livio Ocela Servio Sulpicio Galbo (latine: Lucius Livius Ocella Servius Sulpicius Galba). Li nur rezignus pri tiuj nomoj post sia surtroniĝo.
eta|maldekstre|300px|Portreto de Servius Sulpicius Galba (3 a.K.- 69 p.K.), romia imperiestro.

eta|maldekstre|400px|La Murdo de Imperiestro Galbo.

eta|dekstre|400px|Kvar romiaj imperiestroj: Klaŭdio, Nerono, Galbo kaj Oto.

eta|dekstre|400px|Imperiestro Galbo estis kruela kaj nepopulara reganto.

Malgraŭ deveno de nobla kaj riĉa familio, li ne estis parenca per adopto aŭ naskiĝo al la unuaj ses Cezaroj, la membroj de la Juli-Klaŭdia dinastio, kiuj ankoraŭ portis lin kiel familian nomon laŭrajte, pli ol kiel titolon. Kiam ili observis lian frumaturecon, kaj Aŭgusto kaj Tiberio antaŭdiris, ke li trovus sian lokon ĉe la supro de la imperio.

Suetonio asertas, ke li kultivis la sciencon de jurisprudenco kun konsiderinda diligenteco. Li edziĝis al Lepida, kun kiu li havis du filojn. Tamen, post la morto de ĉiuj, li fariĝis celibata. Dum Livia Druzila vivis, Galbo ĝuis ŝian favoron. Post ŝia morto, la edzino de Aŭgusto menciis lin en sia testamento, sed li povis ricevi nenion kiel konsekvencon pri la interveno de Tiberio.

Personeco
Suetonio priskribas la aspekton de Galbo jene:

Kaj tiel pri lia personeco:

Kariero
Nomumita al la pretoreco en 20 p.K., li okupis ĉi tiun postenon pli frue ol tradicio postulis. Post kiam lia oficperiodo finiĝis, li estis sendita por regi la provincon Akvitanion. Li estis romia konsulo en 33 p.K., kune kun Lucio Kornelio. Li sukcedis la patron de Nerono (sian antaŭulon sur la trono), Gneo Domicio Aenobarbo, kaj antaŭis Lucion Salvion Oton, patron de lia posteulo sur la trono.

Kaligulo sendis lin al Germanio por anstataŭigi Gneo Kornelio Lentulo Ĵetuliko, kiun la imperiestro suspektis. Galbo akiris militan renomon en ĉi tiu posteno per efektivigo de efika milita politiko, per kiu li trudis striktan disciplinon inter siaj viroj. Dum sia regenteco, li forpuŝis barbarajn invadojn, kiuj atingis ĝis Gaŭlion. Kaligulo estis tiel kontenta, ke li konsiderinde rekompencis la trupojn komanditajn de la estonta imperiestro.

Rifuzinte konkeri la Imperion post la morto de Kaligulo, malgraŭ multaj instigis lin fari tion, li ankaŭ ĝuis la favoron de Klaŭdio, kiu konsideris lin inter siaj plej proksimaj kunuloj. Li servis du jarojn kiel prokonsulo en Afriko. Per justa kaj severa politiko, li pacigis teritorion malriĉigitan de kontinuaj barbaraj atakoj kaj internaj luktoj.

Rekoninte liajn servojn en Afriko kaj Germanio, li estis rekompencita per triumfaj ornamaĵoj (ornamenta triunphalia) kaj triobla sacerdoteco. Post tio li retiriĝis ĝis imperiestro Nerono ofertis al li la provincon Hispania Tarraconensis (61).

Tamen, je ĉi tiu punkto de sia kariero, li komencis venkiĝi al pigreco kaj apatio. Historiistoj proponas du eblecojn: aŭ Galbo ne deziris esti nomata imperiestro, aŭ lia malsano kaj aĝo ludis signifan rolon. Tacito asertas, ke ĉiuj liaj samtempuloj konsideris lin taŭga posteulo por la trono ĝis li estis proklamita imperiestro:

Ascendo
Dum li estis en Klunia (kiu estus nomita Sulpicia honore al li), printempe de 68, li ricevis informojn deklarante, ke la imperiestro sendis leterojn ordonante lian murdon. Tio eble igis lin aliĝi al la ribelo de Vindekso kiam ĉi-lasta petis lian helpon.

Antaŭ la morto de Vindekso, Galbo rekrutis legion de provincanoj, la 7-a Galba Leio, kiu poste konvertiĝis al la 7-a Ĝemela Legio, ĝi iĝus la sola legio en la Duoninsulo, kies sidejo estus en la nuna urbo Liono ("Lugdunum").

Al tiu  legio aldoniĝis la sola legio tiam ĉeestanta en Hispania, la 6-a Legio Venka. Krome, li kreis specon de senato kun konsulta karaktero, same kiel korpuson de novaj kavaliroj, la "evocati" ("alvokitoj"), kiuj devis provizi militservon.

Galbo donis al la urbo Clunia la statuson de romia kolonio kaj la epiteton Sulpicia, ĉar li estis proklamita imperiestro tie. Li ankaŭ respondecis pri la kreado de la 7-a  Galba Legio, kiu estus dum jarcentoj la sola romia legio staranta en la Iberia Duoninsulo.

Malgraŭ ĉiuj ĉi tiuj preparaĵoj, kiam Vindekso mortis, li preskaŭ memmortigis sin. Tamen, li rezignis pri tio post kiam alvenis novaĵoj el la ĉefurbo informante lin pri la morto de Nerono. Post tio, li aldonis la titolon de Cezaro al sia nomo kaj, post la malvenko de siaj eblaj rivaloj al la trono, la prefekton de la pretorejo Ninfidio Sabino kaj la legatojn Gajo Fontejo (Ĝermanio) kaj Klodjo Macero (Afriko).

Imperiestro
Dum sia marŝo kaj post sia alveno en la imperia ĉefurbo, li akiris reputacion kiel avara kaj ambicia, pro la nepopularaj mezuroj, kiujn li aprobis por restarigi ŝtatajn financojn, malplenigitajn pro la malavareco de Nerono kaj la elspezoj de la kampanjoj en Armenio kaj Judeo.

Tiel, malgraŭ esti eksterordinare riĉa, li rifuzis pagi al la Pretora Gvardio la rekompencon promesitan en lia nomo. Galbo estis maljuna kaj malforta. Lia progresinta aĝo malpliigis liajn energiojn, lasante lin tute en la manoj de siaj fidindaj homoj.

Tri el ili — Senatano Titus Vinius (12-69), kun kiu li dividis sian duan konsulejon, la Pretora komandanto Kornelio Lako, kaj lia liberigito Iselo Marciano — estis konataj kiel la "tri pedagogoj" pro la influo, kiun ili havis super la imperiestro.

La alveno de Galbo en Romon estis malrapida kaj sangoverŝa: la nomumita konsulo Cingonius Varro kaj la antaŭa konsulo Publio Petronio Turpiliano estis mortigitaj; la unua ĉar li estis komplico de Ninfidio, la dua ĉar li estis unu el la generaloj de Nerono. Ili estis mortigitaj sen ke iu ajn sciu, sen la rajto je defendo, kaj la popolo kredis, ke ili estas senkulpaj.

Liaj politikoj, same kiel la senpuneco, kun kiu li permesis al siaj agentoj agi, gajnis al li la malamon de la popolo kaj la armeo. La malpliiĝinta intelekto de la imperiestro igas nin kredi, ke tiu ĉi malamikeco ŝuldiĝis al la foresto de heredanto, pro kio li adoptis Lucio Kalpurnio Pizo Fruĵio Liciano. Tio igis Oton komenci sian marŝon al la ĉefurbo.

Falo
La 1-an de januaro 69, du legioj de Supra Ĝermanio rifuzis renovigi la ĵuron de lojaleco, kiu ligis ilin al Galbo, faligis liajn statuojn, kaj postulis la elekton de nova imperiestro. La sekvan tagon, la legioj de Malsupra Ĝermanio nomis sian komandanton, Vitelion, imperiestro.

Tiu ĉi ribelo igis la imperiestron kompreni la amplekson de lia malpopulareco kaj la malkontenton de la popolo. Aliflanke, la Pretora Gvardio estis ĉiam pli nervoza pro tio, ke ili ne plu ricevis siajn kutimajn donacojn.

Marko Salvio Oto, kiu tiutempe estris la provincon Luzitanion, ĉiam estis unu el liaj plej fidelaj subtenantoj. Malgraŭ tio, Oto indigniĝis kontraŭ Galbo kiam li eksciis, ke Galbo ne estis nomita heredanto. Ĉi tiu situacio instigis lin komenci kontakton kun la malkontentaj membroj de la Pretora Gvardio, kiuj decidis nomi Oton imperiestro.

Galbo estis murdita en la Roma Forumo matene de la 15-a de januaro 69, kiam li estis 72-jaraĝa. Lia posteulo estus murdita kelkajn tagojn poste. Plutarko asertas, ke la imperiestro ofertis sian kolon al la murdistoj, ekkriante:

Esperante esti rekompencita kaj dezirante gajni la favoron de Oto, ĉirkaŭ 120 homoj deklaris sin la aŭtoroj de la krimo, kies nomoj estis kompilitaj en listo. Kiam ĉi tiu dokumento falis en la manojn de Vitelio, li ordonis la ekzekuton de ĉiuj listigitaj en ĝi.

 Vidu ankaŭ 
 Flavia dinastio

 Eksteraj ligiloj 

 http://www.roman-emperors.org/galba.htm
 http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Galba*.html
 http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Galba*.html
 http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/63*.html

Kategorio:Romiaj imperiestroj
Kategorio:Romianoj de la 1-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en la 1-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en 68