Monato

Monato estas tempintervalo, laŭ kio oni dividas la jaron. La kvanto de monatoj egalas al 12 en ĉiuj kalendarsistemoj, kiu ŝajne devenas de antikvaj sumeroj kaj babilonianoj.

En lunkalendaroj, lunmonato estas la tempo inter du sinsekvaj sizigioj (novlunoj aŭ plenlunoj).

 Nomoj 
La monatnomoj laŭ Gregoria kalendaro same sonas en diversaj lingvoj, tamen ĉi tiuj nomoj estis donitaj de antikvaj Romianoj.

 Januaro - 31 tagoj, en Romirespublika Kalendaro Januarius. La vorto Januaro devenas de la nomo de dio de Romianoj - Jano. Li estis dio de la komenco kaj fino, de enirejo kaj elirejo, pordoj (Ianua latine signifas "pordo"). Li rigardis samtempe antaŭen kaj malantaŭen kaj povis vidi pasinton kaj estonton. Oni imagas lin duvizaĝa kun ŝlosilo kaj 365 fingroj. (January, janvier, enero, gennaio, Januar.)

 Februaro - kutime 28 tagoj, en superjaroj 29, en Romia Respublika Kalendaro Februarius. La vorto Februaro signifas "purigadon de pekoj per oferdono". Tiu estis monato de purigado (de vintro) kaj prepariĝo (por printempo). Laŭ alia versio ĝi estas ligita kun la nomo Februs - dio de subtera lando. (February, février, febrero, febbraio, Februar.)

 Marto - 31 tagoj, en Romia Respublika Kalendaro Martius. Marso estis dio de milito (antaŭ ol la helena influo, de terkulturo) en antikva Romo. Romianoj ĉi tiun monaton impresiĝis per ofta fulmotondro, kiu aspektis kiel ĉiela milito. En Italio marto estas monato de permanenta pluvo kaj vento kaj se aldoni fenomenojn, kaŭzitajn de kunpuŝiĝo de nebuloj, oni tre facile povas imagi detruon kaj militon. (March, mars, marzo, marzo, März.)

 Aprilo - 30 tagoj, en Romia Respublika Kalendaro Aprilis. Oni supozas, ke la nomo Aprilo devenas de latina vorto aperire. Ĝi signifas "malfermon", kiu verŝajne estas ligita al apero de florburĝonoj printempe. (April, avril, abril, aprile, April.)

 Majo - 31 tagoj, en Romia Respublika Kalendaro Maius. La nomo Majo devenas de Romia diino Maja (patrino de Merkuro), kiu estis diino de riĉeco kaj fekundeco. (May, mai, mayo, maggio, Mai.)

 Junio - 30 tagoj, en Romia Respublika Kalendaro Junius. La nomo Junio estis donita al ĉi monato honore de Romia diino Junona, kiu estis edzino de Jupitero. (June, juin, junio, giugno, Juni.)

 Julio kaj Aŭgusto po 31 tagoj, en Romia Respublika Kalendaro Julius kaj Augustus. La nomoj Julio kaj Aŭgusto estis donitaj honore de Romanaj imperiestroj - Julio Cezaro (estis naskita en ĉi monato) kaj Oktavio Aŭgusto (regis dum 63 a.K. - 14 p.K.), kiuj faris kalendarajn reformojn. Antaŭ la cezaroj, Julio estis Quintilis (antaŭ 44 a.K.) kaj Aŭgusto estis Sextilis (antaŭ 8 a.K.).(July, August, juillet, août, julio, agosto, luglio, agosto, Juli, August.)

 Septembro - 30 tagoj. La nomo Septembro devenas el la latina numeralo septem, t.e. "sep". Tian ordnumeron havis ĉi monato laŭ malnova Romia kalendaro. (September, septembre, septiembre, settembre, September.)

 Oktobro - 31 tagoj, Novembro 30 kaj Decembro 31. Oktobro devenas el la latina numeralo octem (ok), Novembro - novem (naŭ) kaj Decembro - decem (dek). Ordnumeroj venas de la antaŭjulia Romia kalendaro. (October, November, December, octobre, novembre, décembre, octubre, noviembre, diciembre, ottobre, novembre, dicembre, Oktober, November, Dezember.)

Originale, la romia kalendaro komenciĝis je la 1-a de marto kaj daŭris ĝis la fino de decembro. Post decembro estis tagoj senmonataj. Poste tiuj tagoj estis donitaj al du novaj monatoj, februaro kaj januaro.

Por aliaj monatsistemoj vidu: Juda kalendaro, Islama kalendaro, Franca respublika kalendaro, kaj ankaŭ astrologio.

 Ortografio 
Laŭ la Fundamento de Esperanto la komencon de la monatnomoj oni prefere skribu majuskle: Januaro, Februaro, Marto ktp. Sed, la lingvoevoluo kondukis al tio, ke hodiaŭ preskaŭ ĉiuj eldonaĵoj uzas minusklajn formojn (vidu ĉe retpaĝoj de UEA, eldonaĵo Esperanto ktp.)

Bertilo Wennergren en Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko rekomendas skribi ekde majusklo kiel propraj nomoj.

 En diversaj lingvoj 
Vidu ankaŭ: Vikiarbo > Universo > Abstrakta Mondo > Tempo > Tempintervalo > Monato

esperantojanuarofebruaromartoaprilomajojuniojulioaŭgustoseptembrooktobronovembrodecembroafrikansaJanuarieFebruarieMaartAprilMeiJunieJulieAugustusSeptemberOktoberNovemberDesemberalbanajanarshkurtmarsprillmajqershorkorrikgushtshtatortetornëntordhjetoranglaJanuaryFebruaryMarchAprilMayJuneJulyAugustSeptemberOctoberNovemberDecemberarabaينايرفبرايرمارسأبريلمايويونيويوليوأغسطسسبتمبرأكتوبرنوفمبرديسمبرarmenaՀունվար
(junuar)Փետրվար
(petrvar)Մարտ
(mart)Ապրիլ
(abril)Մայիս
(mayis)Հունիս
(hunis)Հուլիս
(hulis)Օգոստոս
(okostos)Սեպտեմբեր
(sebtemper)Հոկտեմբեր
(hokdemper)Նոյեմբեր
(noyemper)Դեկտեմբեր
(tektemper)belorusaСтудзень 
(Studzjen')Люты 
(Ljuti)Сакавік 
(Sakavik)Красавік 
(Krasavik)Травень 
(Travjen')Чэрвень 
(Ĉervjen')Ліпень 
(Lipjen')Жнівень 
(Ĵnivjen')Верасень 
(Vjerasjen')Кастрычнік 
(Kastriĉnik)Лістапад 
(Listapad)Сьнежань 
(S'nieĵan')bosnaJanuarFebruarMartAprilMajJuniJuliAugustSeptembarOktobarNovembarDecembarbretonaGenverC'hwevrerMeurzhEbrelMaeMezhevenGouereEostGwengoloHereDuKerzubulgaraянуари
(januari)февруари
(fevruari)март
(mart)април
(april)май
(maj)юни
(juni)юли
(juli)август
(avgust)септември
(septemvri)октомври
(oktomvri)ноември
(noemvri)декември
(dekemvri)ĉeĥaledenúnorbřezendubenkvětenčervenčervenecsrpenzáříříjenlistopadprosinecĉina一月二月三月四月五月六月七月八月九月十月十一月十二月danaJanuarFebruarMartsAprilMajJuniJuliAugustSeptemberOktoberNovemberDecemberestonajaanuarveebruarmärtsaprillmaijuunijuuliaugustseptemberoktoobernovemberdetsembereŭskaurtarrilaotsailamartxoaapirilamaiatzaekainauztailaabuztuairailaurriaazaroaabenduafinnatammikuuhelmikuumaaliskuuhuhtikuutoukokuukesäkuuheinäkuuelokuusyyskuulokakuumarraskuujoulukuufrancajanvierfévriermarsavrilmaijuinjuilletaoûtseptembreoctobrenovembredécembrefrisaJannewarisFebrewarisMaartAprilMaaieJunyJulyAugustusSeptimberOktoberNovimberDesimbergermanaJanuarFebruarMärzAprilMaiJuniJuliAugustSeptemberOktoberNovemberDezembergrekaΙανουάριοςΦεβρουάριοςΜάρτιοςΑπρίλιοςΜάιοςΙούνιοςΙούλιοςΑύγουστοςΣεπτέμβριοςΟκτώβριοςΝοέμβριοςΔεκέμβριοςguĝarataજાન્યુઆરીફેબ્રુઆરીમાર્ચએપ્રિલમેજૂનજુલાઈઑગસ્ટસપ્ટેમ્બરઑક્ટ્બરનવેમ્બરડિસેમ્બરhavajaIanualiPepelualiMalaki'ApelilaMeiIuneIulai'AukakeKepakemapa'OkakopaNowemapaKēkēmapahebreaינוארפברוארמרץאפרילמאייונייוליאוגוסטספטמבראוקטוברנובמברדצמברhindaजनवरीफरवरीमार्चअप्रैलमईजूनजुलाईअगस्तसितम्बरअक्तूबरनवम्बरदिसम्बरhispanaenerofebreromarzoabrilmayojuniojulioagostoseptiembreoctubrenoviembrediciembrehungarajanuárfebruármárciusáprilismájusjúniusjúliusaugusztusszeptemberoktóbernovemberdecemberindoneziaJanuariFebruariMaretAprilMeiJuniJuliAgustusSeptemberOktoberNovemberDesemberirlandgaelaEnáirFeabhraAn MártaAn t-AibreánAn BhealtaineAn MeitheamhIúilLúnasaMeán FómhairDeireadh FómhairSamhainNollaigislandajanúarfebrúarmarsaprílmaíjúníjúlíágústseptemberoktóbernóvemberdesemberitalagennaiofebbraiomarzoaprilemaggiogiugnoluglioagostosettembreottobrenovembredicembrejapana antikve睦月
mucuki如月
kisaragi弥生
jajoj卯月
uzuki皐月
sacuki水無月
minazuki文月
fumizuki葉月
hazuki長月
nagacuki神無月
kannazuki霜月
ŝimocuki師走
ŝiŭasujapana moderne一月
iĉi-gacu二月
ni-gacu三月
san-gacu四月
ŝi-gacu五月
go-gacu六月
roku-gacu七月
ŝiĉi-gacu八月
haĉi-gacu九月
ku-gacu十月
ĝū-gacu十一月
ĝūiĉi-gacu十二月
ĝūni-gacujidaVidu ankaŭ la artikolon hebrea kalendaro.יאַנואַר
(januar)פֿעברואַר
(februar)מאַרץ
(marc)אַפּריל
(april)מײַ
(maj)יוני
(yuni)יולי
(yuli)אױגוסט
(ojgust)סעפּטעמבער
(september)אָקטאָבער
(oktober)נאָװעמבער
(november)דעצעמבער
(december)katalunaGenerFebrerMarçAbrilMaigJunyJuliolAgostSetembreOctubreNovembreDesembrekimraIonawrChwefrorMawrthEbrillMaiMehefinGorffennafAwstMediHydrefTachweddRhagfyrkornvalaGenverHwevrerMeurthEbrylMeMethevenGortherenEstGwynngalaHedraDuKevardhukroatasiječanjveljačaožujaktravanjsvibanjlipanjsrpanjkolovozrujanlistopadstudeniprosinackorea1월2월3월4월5월6월7월8월9월10월11월12월latinaIanuariusFebruariusMartiusAprilisMaiusIuniusIuliusAugustusSeptembriOctobrisNovembrisDecembrislatvajanvārisfebruārismartsaprīlismaijsjūnijsjūlijsaugustsseptembrisoktobrisnovembrisdecembrislitovaEn la litova lingvo la monatonomoj en datoj estas uzataj en genitiva formo. La nominativaj formoj estas: sausis ("sausas" = seka), vasaris ("pavasaris" = post "vasaris" = printempo), kovas ("kovas" = korvo), balandis ("balandis" = kolombo), gegužė ("gegužė" = kukolo), birželis ("beržas" = betulo, "berželis" = betuleto), liepa ("liepa" = tilio - pro la malvarma klimato la tilioj en Litovio ofte floras nur en julio), rugpjūtis (monato "tranĉi sekalon"), rugsėjis (monato "semi sekalon"), spalis, lapkritis ("lapai krinta" = folioj falas), gruodis ("gruodas" = frostigita grundo).sausiovasariokovobalandžiogegužėsbirželiolieposrugpjūčiorugsėjospaliolapkričiogruodžiomanksaJerrey GheureeToshiaght ArreeMayrntAverilBoaldynMean SoureeJerrey SoureeLuanistynMean FouyirJerrey FouyirMee HouneyMee Ny NollickmaoreaJãvyeFevriyeMarsiAvriliMeJwîJwiyeUtuSeptambruOktobruNovambruDesambrunederlandajanuarifebruarimaartaprilmeijunijuliaugustusseptemberoktobernovemberdecembernorvegaJanuarFebruarMarsAprilMaiJuniJuliAugustSeptemberOktoberNovemberDesemberpampangaEneruPebreruMarsuAbrilMayuJuniuJuliuAgostuSeptiembriOctubriNobiembriDisiembripolastyczeńlutymarzeckwiecieńmajczerwieclipiecsierpieńwrzesieńpaździerniklistopadgrudzieńportugalajaneirofevereiromarçoabrilmaiojunhojulhoagostosetembrooutubronovembrodezembrorumanaianuariefebruariemartieapriliemaiiunieiulieaugustseptembrieoctombrienoiembriedecembrieromanĉaschanerfavrermarsavrelmatgzercladurfenaduruostsettemberoctobernovemberdecemberrusaянварь
(janvar')февраль
(fevral')март
(mart)апрель
(aprel')май
(mai)июнь
(ijun')июль
(ijul')август
(avgust)сентябрь
(sentjabr')октябрь
(oktjabr')ноябрь
(nojabr')декабрь
(dekabr')serbaЈануарФебруарМартАприлМајЈуниЈулиАвгустСептембарОктобарНовембарДецембарskotgaelaan Faoilteachan Gearranan Mártan Gibleanan Ceiteanan t-Òg-mhiosan t-lucharan Lúnasdalan t-Sultainan Dàmhairan t-Samhainan DúbhlachdslovakajanuárfebruármarecaprílmájjúnjúlaugustseptemberoktóbernovemberdecemberslovenajanuarfebruarmarecaprilmajjunijjulijavgustseptemberoktobernovemberdecembersvahilaJanuariFebruariMachiApriliMeiJuniJulaiAgostiSeptembaOktobaNovembaDisembasvedajanuarifebruarimarsaprilmajjunijuliaugustiseptemberoktobernovemberdecembertamilaஜனவரிபெப்ரவரிமார்ச்ஏப்ரல்மேஜூன்ஜூலைஆகஸ்ட்செப்டம்பர்அக்டோபர்நவம்பர்டிசம்பர்tajaมกราคม
Moggarakomกุมภาพันธ์
Gumpaphanมีนาคม
Minakomเมษายน
Maj-sa-jonพฤษภาคม
Prues-saphakomมิถุนายน
Mithunajonกรกฎาคม
Garagadakomสิงหาคม
Singhakomกันยายน
Gan-ja-jonตุลาคม
Tulakomพฤศจิกายน
Prues-saĝigajonธันวาคม
Tanŭakomturkapri la turklingva monato Nisan komparu la hebrekalendaran monaton Nisano, pri Temmuz la monaton Tamuzo kaj pri Eylül la monaton Elulo.OcakŞubatMartNisanMayısHaziranTemmuzAğustosEylülEkimKasımAralıkukraina<ref>Jen la ukrainaj formoj en nominativo. La signifoj similas al tiuj en multaj slavaj lingvoj: 1 iusence "glacia", 2 iusence "sovaĝa" (komparu litove "liūtas" la sovaĝa leono, ukraine malpli simile лев lev laŭ la latina leo), 3 береза bereza betulo, 4 квіти kviti floroj (atentu de ĉeĥe květen estas monaton pli poste, majo), 5 трава trava herbejo, 6 fruktoj jam ruĝas: червоний ĉervonij ruĝa, 7 tilioj floras: липа lipa tilio (komparu litove "liepa"), 8 rikolta monato: серп serp rikoltilo serpo, 9 верес veres eriko floranta, 10 folioj flaviĝas: жовтий ĵortij flava, 11 folio falas: лист list folio (komparu litove monatonomo lapkritis "lapai krinta" = folioj falas), 12 грудень hruoden frostigita grundo (komparu litove "gruodas" = frostigita grundo).</ref>
|січень(siĉen')|лютий(ljutij)|березень(berezen')|квітень(kviten)|травень(traven')|червень(ĉerven')|липень(lipen')|серпень(serpen')|вересень(veresen')|жовтень(ĵovten')|листопад(listopad)|грудень(hruden')''vjetnamatháng mộttháng haitháng batháng tưtháng nămtháng sáutháng bảytháng támtháng chíntháng mườitháng mười mộttháng mười hai

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 

 Kalendaro
 Erao
 Semestro
 Trimestro

Eksteraj ligiloj
 Estas filmeto kiu montras "La nomoj de la monatoj en Esperanto" en Jutubo


Kategorio:Tempo
Kategorio:Mezurunuoj de tempo