Kristala nokto

Kristala nokto (), konata ankaŭ kiel La Nokto de Rompita Vitro, estis ŝtatorganizita pogromo kontraŭ la judaj loĝantoj de nazia Germanio tra la tuta lando (Tria regno) dum la nokto de la 9-a de novembro ĝis la 10-a de novembro, 1938.

La evento nomiĝis Kristallnacht (germanlingve por "kristala nokto") pro la multaj vendejaj fenestroj kiuj rompiĝis dum la nokto. Hodiaŭ en Germanio oni plejofte nomas ĝin Pogromnacht ("pogroma nokto"), ĉar la vorto "Kristallnacht" estas kreaĵo de la nazioj.

La Kristala nokto ekigis novan fazon de kontraŭjudaj agoj de nazia registaro. Antaŭrimedojn por realigi la elmigradon kaj, fine, la ekstermadon de la juda popolo entreprenis la nazioj sen justa proceso. Tiel la okazaĵo estas konsiderita historie kiel la simbola komenco de la holokaŭsto.eta|200px|Herschel Grynszpan ĵus arestita
eta|220px|maldekstra|Detruita juda vendejo en Magdeburg
eta|220px|dekstra|Bruligita sinagogo en Munkeno
 Fono de eventoj 
Je la 7-a de novembro, 1938, Ernst vom Rath, sekretario de Germana Ambasadejo en Parizo, estis mortpafita de Herschel Grynszpan, juda el germanio kiu fuĝis al Francio. La nazioj uzis tion kiel pretekston por lanĉi pogromon kontraŭ la juda loĝantaro tra la lando.

 La pogromo 
Kvankam la kampanjo devus esti spontana partoprenis ĝin batalgrupoj de SA kaj eĉ membroj de SS. Rezulte:
 oni murdis 91 personojn de juda nacieco
 bruligis aŭ detruis 267 (povas esti, laŭ novaj donitaĵoj, ke eĉ pli ol mil) sinagogojn
 oni detruis 171 domojn
 profanis preskaŭ ĉiujn judajn tombejojn
 setligis en koncentrejoj ĉirkaŭ 20–30 mil judoj
Oni detruis multe da artverkoj de la juda kulturo. Tamen plimulto de germanoj restis pasiva, nur malmultaj aliĝis al ĉi tiu vandalismo.

 Memortago 
Hodiaŭ la 9-an de novembro estas ĉiujare markita kiel memortago nomata la Internacia tago kontraŭ Faŝismo kaj Antisemitismo "Kial la 9-an de novembro?". Internacia Tago Kontraŭ Faŝismo kaj Antisemitismo . Prenite la 28-an de aŭgusto 2022. "Internacia Tago Kontraŭ Faŝismo kaj Antisemitismo " . EUROM. Prenita la 28-an de aŭgusto 2022 .. Ekde 1989, la jaro de la falo de la berlina muro kaj la reunuiĝo de Germanio estas organizata Internacia batal-tago kontraŭ faŝismo kaj kontraŭjudismo, sed pli frue la tago estis markita kiel memortago pri la okazaĵo mem.

 Vidu ankaŭ 
 Holokaŭsto
 Kontraŭjudismo
 Nacisocialisma Germana Laborista Partio
 Nokto de la longaj tranĉiloj
 Nurenbergaj leĝoj
 Wannsee-konferenco

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 Schultheis, Herbert. Die Reichskristallnacht in Deutschland nach Augenzeugenberichten (Bad Neustädter Beiträge zur Geschichte und Heimatkunde Frankens 3). Bad Neustadt a. d. Saale: Rötter Druck und Verlag. 1985. ISBN 978-3-9800482-3-1.
 Richard Overy: Trzecia Rzesza Historia Imperium (Nazia Germanio. Historio de Imperio), Warszawa: Buchmann 2012. ISBN 978-83-7670-290-2.

Kategorio:Holokaŭsto
Kategorio:Pogromoj
Kategorio:Eventoj en 1938
Kategorio:Antisemitismo en Germanio
Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito
Kategorio:Politiko de Nazia Germanio
Kategorio:Judismo en Germanio