Psikologio

Psikologio, psiĥologio, aŭ psikoscienco aŭ eĉ mensoscienco (el la greka vorto ψυχη 'psiko' aŭ 'animo' + λογία 'studado') estas la scienco kiu studas la homan konduton. Alivorte, ĝi pritraktas menson, konscion, konduton, nekonscion, ktp. Aplike, ĝi studas la funkciojn kaj problemojn de la homa menso, interalie, psikopatologion, kognon, emociojn, sonĝojn, dezirojn ktp.

Psikologio malsamas al sociologio, antropologio, ekonomiko kaj politika scienco en tio ke ĝi studas la mensajn procezojn kaj konduton de unuopuloj (sole aŭ grupe) anstataŭ la konduton de tuta grupo. Psikologio malsamas al biologio kaj neŭroscienco (neŭrologio) en tio ke ĝi ne studas la biologiajn kaj neŭronajn procezojn, sed studas mensajn procezojn kaj kiel ili interrilatas.

Psikologio estas multflanka scienco, kiun oni ne povas tute kategoriigi kiel natursciencon, socian sciencon aŭ homan sciencon. Ĝi havas ecojn de ĉiuj tri grupoj.

 Etimologio 
eta|dekstre|220ra|La teminon "psikologio" eble unue enkondukis Marko Marulić.
La vorto psikologio venis de la greka psiĥe 'animo', 'menso' kaj logos 'studo'.

Pli precize la greklingva vorto ψυχή (psyĥé) signifas «animon», «menson», «spiron», «vivon», «malvarman venton», «frostan blovon» kaj estis reprezentita simbole per papilio,«psyche». Online Etymology Dictionary (en angla). Konsultita la 18an de julio 2014.  Jung, Carl Gustav (2003). Simbología del espíritu. México, D. F.: Fondo de Cultura Económica. pp. 14, 15, 17. ISBN 968-16-0832-1.  dum -λογία (-logia) priskribas la «paroladon», la «diskurson», «traktaĵon», «doktrinon», ktp.;«-logy». Online Etymology Dictionary (en angla). Konsultita la 18an de julio 2014.  kaj tial, psikologio signifus laŭvorte «studon de la animo» kaj denotacie la «studon de la menso».«psychology». Online Etymology Dictionary (en angla). Konsultita la 18an de julio 2014. ​

La vorto "psikologio" estis uzita por la unua fojo en latina lingvo fare de la poeto kaj kristana humanisto nome Marko Marulić, en sia libro Psichiologia de ratione animae humanae fine de la 15-a jarcento aŭ komence de la 16-a jarcentoClassics in the History of Psychology – Marko Marulic – The Author of the Term “Psychology” K. Krstic (1964) Unuafoje publikigita en Acta Instituti Psychologici Universitatis Zagrabiensis, no. 36, pp. 7-13. Alirita la 14an de Oktobro 2022. ​ kaj poste en la verko de germana aŭtoro, nome Rudolf Göckel, kiu publikigis la tekston Psychologia hoc est de hominis perfectione, anima, ortu (Marburgo, 1590). Kelkaj fakuloj konsideras, ke la esprimo devenas de iama traduko de la libro De Animo de Aristotelo.​ Gantet, C. (2008). "Âme et identité dans le Saint Empire (début du XVI-début du XVIII siècle). L’homme et la societé." Revue internationale de recherches et de synthèses en sciences sociales, 167-168-169. Numéro spécial, «Marges et marginalisation dans l’histoire de la psychologie» (Michel Kail, kunord.), 17-52. 

La termino disvastiĝis pere de la Protestanta Reformacio en Germanio kaj de la verkoj de Philipp Melanchthon, kaj oni trovis la terminon ankaŭ en franca lingvo, por ekzemplo en la teksto Psichologie ou traicté de l'apparition des esprits, de Noël Taillepied (1588).«psychologie». Centre national de ressources textuelles et lexicale (en franca). Alirita la 14an de Oktobro 2022.  Pri la angla lingvo, la unua referenco konata de la termino "psychology" aperis en la verkaro de Steven Blankaart, en 1694. (Steven Blankaart, p. 13) citita en "psychology n." A Dictionary of Psychology. Eldonita de Andrew M. Colman. Oxford University Press 2009. Oxford Reference Online. Oxford University Press. oxfordreference.com ​ Ĉiuokaze la termino ne tute populariĝis en la klera medio ĝis ĝia uzado fare de la germana filozofo Christian Wolff, kiu uzis ĝin en siaj verkoj Psychologia empirica (1732) kaj Psychologia rationalis (1734).

 Specifaj nomoj 
{| class="wikitable" href="Dosiero:Ivan_Pavlov_nobel.jpg"
! colspan="2" href="Nobel" |Termino
! href="Ivan Pavlov" |Teoria fako
!Aplikata fako
|- href="19-a jarcento"
| rowspan="3" href="scienca metodo" |Ĉefa termino
|asimilinta
| href="1879" |psikologio, psiĥologio
| href="sciencisto" |psikologio (medicino)
|- href="laboratorio"
| href="esploro" |esperantiginta
| href="psikologio" |psikoscienco
| href="biologio" |psikomedicino
|-
| href="Hermann Ebbinghaus" |pura esperanta
| href="memoro" |mensoscienco
| href="Ivan Pavlov" |mensmedicino
|- href="William James"
| rowspan="3" href="aŭstrio" |Profesiisto
(formala)
|asimilinta
| href="subkonscio" |psikologo (scientisto)
| href="Supermio" |psikologo (medicisto)
|-
| href="20-a jarcento" |esperantiginta
| href="kondutismo" |psikoscientisto
| href="metafiziko" |psikomedicisto, psikokuracisto, psikoterapiisto
|- href="20-a jarcento"
| href="kognoscienco" |pura esperanta
| href="evolua psikologio" |mensoscientisto
| href="komputiko" |mensmedicisto, menskuracisto, mensterapiisto|- href="neŭroscienco"
| colspan="2" |Profesiisto (neformala)
|–
| href="konduto" |–
|}

 Scienca medio 
eta|maldekstre|250ra|Wilhelm Wundt (side) kun kolegoj en lia psikologia laboratorio, nome la unua de tia tipo.
La diversaj skoloj, teorioj kaj psikologiaj sistemoj fokusigis siajn klopodojn en tre diversaj fakoj, kaj tial ekzistas el fokusoj kiuj centriĝas ekskluzive en la observebla konduto (kondutismo), pasante tra tiuj kiuj okupiĝas pri la internaj personaj procezoj tiel kiel la pensaro, la rezonado, la memoro, ktp. (kiel faras la kognismo) aŭ la orientigoj kiuj akcentas la homajn rilatojn kaj la humanisman pensaron de la postmoderneco kaj en la komunikado surbaze de la teorio de sistemoj, ĝis la psikologiaj sistemoj kiuj fokusiĝas en la senkonsciaj procezoj (kiel la psikoanalizo kaj la analiza psikologio). La atingo de la teorioj enhavas areojn aŭ kampojn kiuj gamas el la studo de la infana disvolvigo de la "evolua psikologio" ĝis kial la homaj estaĵoj sentas, perceptas aŭ pensas; kiel ili lernas adaptiĝi al la medio kiu ĉirkaŭas ilin kaj solvas konfliktojn.

Por kelkaj fakuloj, kiel tiuj de la akademia anglasaksa skolo Behavioural sciences, la medio de esplorado kaj agado de la scienca psikologio estas ekskluzive la homa konduto, kaj distingas nur tri areojn, nome la jenaj: "scienco de la konduto", kognoscienco kaj neŭroscienco.

Kiel scienca fako, ĝi registras la interagadojn de la personeco en tri dimensioj: nome kogna, korinklina kaj de la konduto. Estas polemiko ĉu eble ankaŭ aliaj dimensioj (kiel la morala, socia kaj spirita, inklude la religiajn kredojn) de la homa sperto formas aŭ ne formas parton de la medio de la psikologio, same kiel, pri kiu grado la alproksimiĝo al tiuj aspektoj povas esti konsiderata scienca.

 Metodoj de esplorado pri psikologio 
eta|dekstre|Grupa foto de 1909 antaŭ la Clark Universitato. Antaŭ vico: Sigmund Freud, G. Stanley Hall, Carl Jung; malantaŭa vico: Abraham A. Brill, Ernest Jones, Sándor Ferenczi.
Pri uzita metodologio, la psikologio disvolviĝis tradicie laŭ du esplorebloj:

 La psikologio komprenita kiel baza aŭ eksperimenta scienco, enkadrita en la pozitivisma paradigmo, kiu uzas sciencan metodon de tipo kvanteca, tra la kontrasto de hipotezoj, kun kvantigeblaj variabloj en eksperimentaj kuntekstoj, alvoke ankaŭ al aliaj sciencaj studfakoj por plej klare ekzempligi siajn konceptojn. La uzitaj metodoj ene de tiu perspektivo estas la jenaj: korelacio esplorado, eksperimenta psikologio, naturisma observado, studo de kazoj, sondesplorado ktp. Morris, Charles (1997). Introducción a la Psicología (Naŭa eldono). Prentice Hall. ISBN 968-880-856-3.  La unua studlaboratorio de eksperimenta psikologio estis fondita en 1879 de la germana psikologo Wilhelm Wundt.
 Oni klopodis kompreni la psikologian fenomenon en ties reala komplekseco, el perspektivo pli ampleksa sed malpli rigora, pere de la uzado de metodologioj kvalitaj de esplorado kiuj pliriĉigas la priskribadon kaj interpretadon de procezoj kiuj, pere de la klasika eksperimentado kvantigebla, rezultas malfacile enhaveblaj, ĉefe ĉe klinikaj medioj. Diference de la metodo eksperimenta naturisma, la esplorado de socikultura fokusigo ne okupiĝas pri la studo de specifaj procezoj aŭ izolaj variabloj, produktitaj aŭ analizitaj eksperimente, sed kiu intencas klarigon de la fenomenoj en ties reala dimensio, kompreninta la realon de la subjekto kiel kompleksa scenejo de procezoj integritaj kaj interrilataj, kaj en la individuo kaj en lia socikultura medio, kaj kun histori-biografia perspektivo, subkompreninte, ke neniu procezo povas esti izola kaj eĉ ke temas pri nereverteblaj procezoj.

 Sciencaj organizaĵoj pri psikologio 
eta|maldekstre|250ra|Studento de psikologio proponanta atelieron de eduka psikologio al studentoj de bazlernejo.
La psikologoj kutime estas organizitaj surloke en profesiaj kolegioj kaj ankaŭ en sciencaj asocioj, kiuj povas esti de loka, nacia, kontinenta kaj tutmonda karakteroj. Pri profesiaj kolegioj, tiuj plenumas normigan funkcion, ĉar en multaj landoj oni postulas al psikologoj posedi rajtigon aŭ permesilon por praktiki sian profesion, kio estas nomata sendistinge licenco, kolegieco aŭ registro, inter aliaj esprimoj. Ne estas internaciona profesia kolegio; kiam psikologo bezonas praktiki sian profesian agadon en lando alia el tiu en kiu li akiris sian titolon, tiu devas revalidigi sian titolon kaj akiri novan permesilon.

La International Union of Psychological Science (IUPSyS, laŭ sigloj en angla, Internacia Unio de Psikologia Scienco) estas la ento kiu reprezentas la psikologion en la mondo, kunigante landajn komitatojn kiuj reprezentas la naciajn Asociaciojn de Psikologoj de ĉiu lando. La IUPsyS estis fondita en 1951 laŭ sugesto de Unesko. Ludy T. Benjamin, Jr., kaj David B. Baker, "The Internationalization of Psychology: A History", en Baker (eld.), Oxford Handbook of the History of Psychology (2012). Irmingard Staeuble, "Psychology in the Eurocentric Order of the Social Sciences: Colonial Constitution, Cultural Imperialist Expansion, Postcolonial Critique" en Brock (eld.), Internationalizing the History of Psychology (2006). Psikologiaj departementoj ekde tiam abunde kreiĝis tra la tuta mondo, baze ĉefe sur la eŭrop-amerika modelo. Anand C. Paranjpe, "From Tradition through Colonialism to Globalization: Reflections on the History of Psychology in India", en Brock (eld.), Internationalizing the History of Psychology (2006).  Ekde 1966, tiu Unio publikigis la gazeton International Journal of Psychology. IAAP kaj IUPsyS interkonsentis en 1976 organizi po unu kongreson ĉiun kvaran jaron, laŭ ampleksintervala bazo. Wade Pickren & Raymond D. Fowler, "Professional Organizations", en Weiner (eld.), Handbook of Psychology (2003), Volume 1: History of Psychology. 

Unu de la asocioj de psikologoj plej gravaj estas la Usona Psikologia Asocio (APA, laŭ anglalingvaj sigoj, UPA esperante), kiu publikigis normojn por la prilaborado kaj publikigo de sciencaj verkoj amplekse disvastigitaj kaj uzitaj en diversaj medioj de la scienco. IUPsyS agnoskas 66 landajn psikologiajn asociojn kaj almenaŭ 15 aliaj ekzistas. La APA estas la plej malnova kaj plej granda. Ties membraro pliiĝis el 5 000 en 1945 ĝis 100 000 nuntempe.C. James Goodwin, "United States", en Baker (eld.), Oxford Handbook of the History of Psychology (2012).

En Latinameriko, elstaras la Sociedad Interamericana de Psicología (SIP). En 2002, oni fondis la Unión Latinoamericana de Entidades de Psicología (ULAPSI),Página web oficial de Ulapsi cele al generado de scienca kaj profesia komunumo de psikologoj de tiu regiono, kaj al generado de konceptaj kaj praktikaj alternativoj kiuj korespondu al la grandaj necesoj kaj al la kultura diverseco de tiuj landoj; ĝi intencas psikologion kun sociala engaĝiĝo kaj opozicion al la tradicia scienca koloniismo por dialogi kritike kun konataj eŭropaj, aziaj kaj nordamerikaj psikologoj.

 Historio 
eta|Nobel-premiito Ivan Pavlov.
En la fino de la 19-a jarcento la psikologio komencis uzi sciencajn metodojn por studi la homan menson, kaj ekde tiam ĝi estas agnoskita kiel aparta scienco.

En 1879 la germana sciencisto Wilhelm Wundt fondis la unuan laboratorion, kiu estis ekskluzive dediĉita al psikologia esploro. Wundt, kiu notis psikologion kiel scienco aparte el biologio kaj filozofio, estis la unua persono kiu nomiĝis psikologo.Carlson, Neil and Heth, C. Donald (2010) Psychology the Science of Behaviour. Pearson Education Inc. ISBN 0205547869. p. 18 Aliaj fruaj psikologoj estis la germano Hermann Ebbinghaus (pioniro pri la studo de memoro), la ruso Ivan Pavlov (kiu malkovris la lernoprocezon de kondiĉigo), la usonano William James kaj la aŭstro Sigmund Freud.

La ideoj de Freud iĝis aparte konataj, ĉefe ĉar ili multe kontraŭis la ĝis tiam akceptitan bildon de la homa menso. Li inventis la esprimon subkonscio, kaj li asertis ke la "memo" ekzistis en interbatalo inter la Mio, la Supermio kaj la Ĝio.

Ekde la mezo de la 20-a jarcento multaj psikologoj malakceptas la teorion de Freud, ĉar laŭ ili ĝi ne havas sufiĉan sciencan bazon. Tio kondukis al la estiĝo de kondutismo. Laŭ kondutismo la psikologio studu nur la observeblan konduton, ĉar tion oni povas mezuri. Scienca scio de la menso laŭ kondutistoj ne eblas, ĉar ĝi estas tro metafizika.

Fine de la 20-a jarcento estiĝis nova interdisciplina studo de la homa menso, konata kiel kognoscienco. Kognoscienco denove konsideras la menson priserĉebla subjekto, kaj uzas evoluan psikologion, lingvistikon, komputikon, filozofion kaj neŭrosciencon por studi ĝin.

 FakerojCarlson, N. et al. "Psychology, The Science of Behaviour" 3rd Canadian Edition. Pearson. 2005. 
 Fiziologia psikologio: La fakero de psikologio kiu studas la fiziologion de konduto.
 Kompara psikologio: La fakero de psikologio kiu studas la konduton de diversaj organismoj pro kompreni iliajn funkcian signifon kaj iliajn rilaton al evoluo.
 Konduta analizo: La fakero de psikologio kiu studas la efekton de konduton aŭ ĉirkaŭaĵon pri konduto.
 Konduta genetiko: La fakero de psikologio kiu studas la efekton de genetiko pri konduto.
 Kogna psikologio: La fakero de psikologio kiu studas kompleksan kondutojn ekzemple atenton, lernon, memoron, kaj problem-solvon.
 Kogna neŭroscienco: Simila al kogna psikologio, sed ankaŭ studas la rolon de cerbo.
 Morala psikologio: Referencas pli larĝe al variaj temoj en interkruco de etiko, psikologio kaj filozofio de menso.
 Socia psikologio: Studas la efektojn de homoj pri konduto.
 Pedagogia psikologio: Studas metodojn de instruado kaj edukado.
 Personeca psikologio: Studas la kaŭzojn de diferencoj en kondutoj de homoj.
 Pozitiva psikologio: Kies precipa celo estas esplori la "bonajn", pozitivajn aspektojn de la komunikado kaj kunvivado inter homoj.
 Psikologia diagnozado: Psikologiaj diagnozoj ĉiam estas postulataj kiam raciaj decidoj devas esti trovitaj aŭ pruvitaj.
 Evolua psikologio: rilato de ŝanĝiĝanta medio (en skalo de jarmiloj) al psiko
 Disvolviĝa psikologio: disvolviĝado, maturado de psiko de individuoj kaj foje ankaŭ grupoj
 Interkultura psikologio: Studas la efektojn de kulturoj pri konduto.
 Klinika psikologio
 Psikometriko: Studas la teorion kaj teknikon de psikologia mezurado.

 Evolua psikologio 

eta|maldekstre|Studentoj uzantaj ekzempleron de la «Skatolo de Skinner» en la iama Laboratorio de Eksperimenta psikologio de la Fakultato de Psikologio de la Universidad Nacional Mayor de San Marcos. Lima, Peruo, 1999.Evolua aŭ evolucia psikologio estas psikologia alirmetodo, kiu eksplikas la fakojn de psikologio (ekz. socia, personeca...) pere de adaptadaj kaj evoluaj signifoj. La evolucia psikologio esploras klasikajn psikologiajn faktojn kaj datenojn, sed provas klarigi ilin per la evolu-historio de la homo, ekzemple la homa situacio en ĉasistaj-kolektistaj socioj. Tiaj socioj formis kadron por homa vivo dum jarmiloj, dum kiuj la evolucio favoris individuojn, kiuj laŭ sia psiko plej bone integriĝis en tian socion.

 Pozitiva psikologio 

La pozitiva psikologio estas akademia disciplino de la fako psikologio, kies precipa celo estas esplori la "bonajn", pozitivajn aspektojn de la komunikado kaj kunvivado inter homoj. Ĝi fokusigas centrajn vivotemojn kaj vivkvalito, kiel feliĉo, optimismo, sekureco, fido, pardono kaj interhoma solidareco, kiuj en la komencaj jardekoj de la fako psikologio, kiu fokusiĝis pri malsanoj, konfliktoj, personaj kaj interhomaj perturboj, estis malmulte atentataj. Ekde la mezo de la 1990-aj jaroj la neŭrologiaj sciencoj liveris esplorajn rezultojn, kiuj vidigis feliĉon kaj malfeliĉon kiel du sendependaj emociaj sistemoj. Pro tiu ekkono la psikologo Martin Seligman "fondis" la pozitivan psikologion kiel novan branĉon de la akademia psikologio. La vorto priskribas movadon ene de la fakularo pri psikologio (psikologoj, kuracistoj, psikoterapiistoj, sociologoj), kiuj koncentriĝas pri la pozitivaj karakterizaĵoj de la homoj sen fokusiĝi pri iliaj mankoj kaj misoj.

 Pedagogia psikologio 

Eduka psikologio, aŭ edukpsikologio, estas subfako de psikologio, kiu studas metodojn de instruado kaj edukado, kiuj pliigas la efikecon de edukaj taskoj, la efikecon de pedagogiaj mezuroj, plibonigas la psikologiajn aspektojn de instruado, ktp. Rilate al temo kaj metodo, ĝi estas proksime rilata al socia psikologio, unuflanke, kaj kogna psikologio, aliflanke.

 Skoloj 
eta|dekstra|Burrhus Frederic Skinner, pioniro de Kondutismo.
 Ekzistanalizo
 Empiriisma psikologio
 Funkciismo
 Geŝtalt-psikologio
 Humanisma psikologio
 Kultura psikologio
 Kogna psikologio
 Kondutismo
 Konduta terapio
 Psikanalizo
 Strukturismo
 Transpersona psikologio

 Psikanalizo 

eta|maldekstra|Carl Gustav Jung.Psikoanalizo (el la grekaj vortoj ψυχη psiko aŭ animo, kaj ανάλυσις analizo, do "esploro kaj mal-enigm-igo de la animo") estas skolo de psikologio kaj psikoterapio, fondita ĉirkaŭ la jaro 1890 de la viena neŭrologo Sigmund Freud. El la origina teoriaro de psikoanalizo evoluis la diversaj skoloj de profunda psikologio.

La teoria konceptaro origine celas malkovri kaj prilabori psikajn konfliktojn kaj malordojn, kiujn repuŝo igis nekonsciaj dum la personeca disvolviĝo. Sigmund Freud, post studo de histeriaj pacientoj, unuafoje vortumis kaj difinis la modelon de Nekonscio. Dum la plua evoluo de la teoria laboro, li aldone evoluis la koncepton de Mio (Egoo), Supermio (Superegoo) kaj Ĝio (Iduso). La "Mio" naskiĝas el rilato kaj malsamiĝo inter homo kaj mond, kaj la "Supermio" temas pri la kulturaj aspektoj, moralo, kaj ĝi nepermesas ke homo realigu ĉiujn dezirojn. Kontraŭe la "Ĝio" estas la instinktoj kaj spontaneaj deziroj, kiujn la homoj kunvivantaj en socia organismo ne ĉiam senbremse transformas al ago, ĉar tio pliakrigus la interhomajn konfliktojn.

Aparte de la teoria konceptaro, la psikoanalizo iĝis kompleksa modelo por la priskribo kaj klarigo de la homa psiko, kaj sur ĝi baziĝas ampleksa psikoterapia skolo por la terapia trakto de en- kaj interpersonaj konfliktoj, kiu ankaŭ esploraj kulturajn fenomenojn. En ĉiuj dimensioj la psikoanalizo ĝis la nuntempo pluevoluiĝas de praktikaj terapiistoj kaj teoriaj esploristoj, kaj sekve la moderna psikoanalizo karakteriziĝas per teoria, metoda kaj terapia pluralismo.

Sigmund Freud dum la komencaj jaroj de la terapia skolo kunlaboris kun Carl Gustav Jung, sed ĉirkaŭ la jaro 1911 ilia kunlaboro ĉesis, kaj la skolo de Jung restis renomita "analiza psikologio". El aliaj psikoterapiistoj laborantaj sur la bazo de la teorio pri psikoanalizo respektive pri profunda psikologio elstarigindas interalie Alfred Adler, Wilhelm Reich kaj Erich Fromm, Melanie Klein, Heinz Kohut kaj Jacques Lacan.

 Aplikoj 
 Psikoterapio
 Psikologia konsultado
 Varba kaj venda psikologio
 Psikologia diagnozado
 Perturbo
 Politika psikologio
 Trafika psikologio
 NLP (Neŭro-lingvistika programado)

 Psikoterapio 

eta|<center>Carl RogersPsikoterapio' (greke ψυχοθεραπεία, psiĥoterapía - kuracado de la psiko) estas la trakto de homoj kun emociaj, korpaj aŭ kondutaj perturboj aŭ malsanoj, per sistema apliko de psikologiaj metodoj de voĉa kaj senvoĉa komunikado.

Ekzistas diversaj psikoterapiaj skoloj. En iuj, aparte en la psikoanalizo kaj parencaj skoloj, aparte gravas la kompreno kaj trakto de la malkonscio, la profundaj pensoj, sentoj, memoroj kaj motivoj, kiuj influas la konscian mondkoncepton kaj la konduton, sed ne estas rekte percepteblaj kaj konscie klaraj al la individuo kiu petas pri psikoterapia helpo. En aliaj skoloj, ekzemple la interparola terapio laŭ Carl Rogers aŭ la racia kondutoterapio, pli centras la konscia pensado kaj sentado, kiu analiziĝas kaj modifiĝas por pli bona farto.

En la unuopaj ŝtatoj de la mondo malsamas la kriterioj, kiuj rajtigas je la titolo "psikoterapiisto". En multaj ŝtatoj kuracistoj kaj psikologoj, kiuj post la faka studado plenumas aldonan psikoterapiistan studon, post sukcesa fino de ambaŭ edukoj rajtas je la titolo - en iuj landoj kaj cirkonstancoj ankaŭ fakuloj de aliaj profesioj, ekzemple pedagogoj, post plenumo de aldona psikoterapiista studo rajtas je ĝi. Kutime oni diferencigas inter psikoterapio de plenkreskuloj kaj tiu de infanoj kaj adoleskuloj, ĉar aparte por la terapia trakto de infanoj aplikiĝas signife aliaj metodoj ol por tiu de plenkreskuloj.

 Metodoj 
eta|maldekstre|400ra|Fakultato de Psikologio en Peruo.
 Demandaroj
 Eksperimento
 Hipnoto
 Interparolo
 Intervjuo
 Observado
 Testiloj

Testo de intelekto estas ilo de psikologia diagnozado uzata por mezuri la intelekton de homo. Ĉar intelekto estas difinita malsame, ekzistas tre malsamaj specoj de tiaj testoj. Estas supozite ke diferencoj en efikeco en testoj de intelekto ankaŭ reflektas diferencojn en efikeco en ĉiutaga vivo.

 Famaj psikologoj 
eta|dekstre|220ra|Sigmund Freud.
Vidu la klasifikon publikigitan en "A Review of General Psychology" de 2002, de plej gravaj psikologoj en la 20-a jarcento. Haggbloom, S. J., Warnick, R., Warnick, J. E., Jones, V. K., Yarbrough, G. L., Russell, T. M., ... & Monte, E. (2002). The 100 most eminent psychologists of the 20th century. Review of General Psychology, 6(2), 139-152.

 El Eŭropo 

 Alfred Adler
 Dorothy Burlingham-Tiffany
 Pierre Daco
 Françoise Dolto
 Hans-Jürgen Eysenck
 Gustav Fechner
 Viktor Frankl
 Sigmund Freud
 Erich Fromm
 Stanislav Grof
 Karen Horney
 Carl Gustav Jung
 Melanie Klein
 J. L. Moreno
 Ivan Pavlov
 Fritz Perls
 Jean Piaget
 Wilhelm Reich
 Edward B. Titchener
 Paul Watzlawick
 Max Wertheimer
 Donald Winnicott
 Wilhelm Wundt

 El Ameriko 

 Rolando Toro Araneda
 Albert Bandura
 Erik Homburger Erikson
 Milton H. Erickson
 James Hillman
 William James
 Heinz Kohut
 Sonja Lyubomirsky
 Ignacio Martín-Baró
 Abraham Maslow
 David McClelland
 Neal E. Miller
 Stanley Milgram
 Steven Pinker
 Carl Rogers
 Virginia Satir
 Stanley Schachter
 Margit Schönberger
 Burrhus Frederic Skinner

 Organizoj 
 Aŭstralia Psikologia Societo
 Deutsche Gesellschaft für Psychologie

 Terminaro 
eta|Deprimo en bildo de Vincent van Gogh

 Animao/animuso
 Arketipo
 Ciklotimio
 Deprimo
 Desensigo aŭ malplireagigo
 Distimio
 Ekstravertiteco
 Ekzisto
 Fluo
 Fobio
 Fuĝo for de libereco
 Flegmulo
 Geŝtalto
 Introvertiteco
 Katarso
 Katekso
 Kolektiva malkonscio
 Komato
 Komplekso
 Kutimigo
 Malvastafobio
 Malvera mio
 Masko
 Melankoliulo
 Ĥolerikulo
 Mensa sano
 Personecaj perturboj
 Psika malsano
 Psiko
 Repuŝado
 Sinkronismo
 Sangvinulo
 Temperamento
 Kongrueco

 Psikologio kaj Esperanto 
E. James Lieberman, en sia artikolo Zamenhof, psikologie: de Freud al Piron,E. James Lieberman, Zamenhof, psikologie: de Freud al Piron En La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin, Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). pp. 438-442. el la vidpunkto de la psikologio skizas paralelojn inter Esperanto kaj la teorioj de Sigmund Freud. Por J.C. Flugel estis kvazaŭ religia entuziasmo pro la "interna ideo", kiu estus kompendio de bonvolaj intencoj al la homaro. "La lingvo Esperanto estis senkondiĉa donaco al la tuta homaro."Samloke, paĝo 439. El tiu lingvo derivas multaj pozitivaj devenoj, "parolante novan lingvon, oni fieras pro lerteco".Samloke. Tre interesa estas la paralelo kiun oni establas inter la figuroj de Freud kaj Zamenhof, judaj, kleraj, movadistoj, kuracistoj, fumantoj..., kaj ambaŭ parolas pri "la afero" ().Samloke, pp. 439-440. Kaj same pri la diferencoj, dum Freud klopodas teorion, Zamenhof preferas la kreadon de praktika solvo. Alia paralelo estas establita inter Esperanto kaj hipnozo, ambaŭ duarangaj aferoj en la celoj de la du pioniroj: ambaŭ praktikoj estas malhelpataj pro ĉarlatana etoso, kiel simplaj praktikaj solvoj, pro senklereco kaj pro manko de mona aŭ morala subteno.Samloke, paĝo 440. Sekvanto de Freud, nome Otto Rank emfazis la estimon de diversaj kulturoj, la homaranisman sopiron, la sanigan impulson al amikeca "familia rondo". Simile, sekvanto de Zamenhof, nome Claude Piron emfazis el vidpunkto de psikologo la gravecon de la lingvaj digno kaj rango, fronte al diskriminacio.Samloke, pp. 441-442.

 Vidu ankaŭ 
 Psikiatrio
 Psikogeografio
 Psikologia romano
 Psikologiismo

 Referencoj 

 Bibliografio 
 Baker, David B. (eld.). The Oxford Handbook of the History of Psychology. Oxford University Press (Oxford Library of Psychology), 2012. 
 Brock, Adrian C. (eld.). Internationalizing the History of Psychology. New York University Press, 2006. 
 Cina, Carol. "Social Science for Whom? A Structural History of Social Psychology." Doctoral dissertation, accepted by the State University of New York at Stony Brook, 1981.
 Cocks, Geoffrey. Psychotherapy in the Third Reich: The Göring Institute, second edition. New Brunswick, NJ: Transaction Publishers, 1997. 
 Forgas, Joseph P., Kipling D. Williams, & Simon M. Laham. Social Motivation: Conscious and Unconscious Processes. Cambridge University Press, 2005. 
 Guthrie, Robert. Even the Rat was White: A Historical View of Psychology. Second edition. Boston, Allyn and Bacon (Viacon), 1998. 
 Herman, Ellen. "Psychology as Politics: How Psychological Experts Transformed Public Life in the United States 1940–1970." Doctoral dissertation accepted by Brandeis University, 1993.
 Hock, Roger R. Forty Studies That Changed Psychology: Explorations Into the History of Psychological Research. Fourth edition. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall, 2002. 
 Morgan, Robert D., Tara L. Kuther, & Corey J. Habben. Life After Graduate School in Psychology: Insider's Advice from New Psychologists. New York: Psychology Press (Taylor & Francis Group), 2005. 
 Severin, Frank T. (eld.). Humanistic Viewpoints in Psychology: A Book of Readings. New York: McGraw Hill, 1965. ISBN
 Shah, James Y., and Wendi L. Gardner. Handbook of Motivation Science. New York: The Guilford Press, 2008. 
 Wallace, Edwin R., IV, & John Gach (eld.), History of Psychiatry and Medical Psychology; New York: Springer, 2008; 
 Weiner, Bernard. Human Motivation. Hoboken, NJ: Taylor and Francis, 2013. 
 Weiner, Irving B. Handbook of Psychology. Hoboken, NJ: John Wiley & Sons, 2003. 
 Volumo 1: History of Psychology. Donald K. Freedheim, eld. 
 Volumo 2: Research Methods in Psychology. John A. Schinka & Wayne F. Velicer, eld. 
 Volumo 3: Biological Psychology. Michela Gallagher & Randy J. Nelson, eld. 
 Volumo 4: Experimental Psychology. Alice F. Healy & Robert W. Proctor, eld. 
 Volumo 8: Clinical Psychology''. George Stricker, Thomas A. Widiger, eld. 

 Eksteraj ligiloj 

 Per-Esperanto-Psikologio Retforumo pri Psikologio en Esperanto 
 Socioniko (Esperantlingve)
 Ruben Feldman GONZALEZ "La nova paradigmo en psikologio"
 International PSY Congresses