Parolalfabeto

Parolalfabeto aŭ literuma alfabeto estas aro de kodvortoj, kiuj reprezentas literojn. Ili estas uzataj en parolo por literumi, en ĉiuj kazoj en kiuj gravas eviti miskomprenojn, kaj kiam la simplaj nomoj de la literoj ne sufiĉe klaras (komparu do kun Esperanta alfabeto).

 Tabeloj 
 Ĝenerale 
Parola literumado estas komplika, multfaseta afero. Tio same en Esperanto kaj en la diversaj landoj kaj organizaĵoj, vidu sube. Kiel jam dirite en la komenco, klara literumado speciale gravas en kazoj, kie oni devas eviti miskomprenon. Pro tio kodvortoj estas uzata en strikte standardigita formo en aviado kaj en armeoj. Tie ja povas okazi gravaj akcidentoj, se alia vorto estas komprenita ol intencita. Sed ankaŭ je malpli gravaj okazoj bona kompreno utilas, ŝparas tempon.

 Esperanto 
Por Esperanto estis proponitaj pluraj parolalfabetoj. La sekvanta tabelo listigas kvar – la unua de nekonata fonto,Erich-Dieter Krause, 1983, Wörterbuch Deutsch–Esperanto. Leipzig: Verlag Enzyklopädie. la dua plume de Pejno Simono kaj publikigita en la revuo Monato, kaj la tria proponita de G F Makkink.G F Makkink: Nia Fundamento sub lupeo La avantaĝo de tiu lasta estas, ke preskaŭ ĉiuj vortoj estas kvarsilabaj kaj tiel do la literumata litero aperas ĉe akcentata silabo.

El la sperto de radioamatoroj, kiuj devas esti bone komprenita ankaŭ dum malbona kvalito de la uzata kanalo, evoluiĝis parolalfabeto, nome la sistemo de KH6GT, kiu estas miksaĵo de la Krause-sistemo kaj la ICAO-alfabeto uzata en aviado. La numeraloj estas tiuj de Esperanto (nulo, unu, du ktp), krom 7, kiu estas sepen.
La Internacia Ligo de Esperantistaj Radio-Amatoroj (ILERA) pli-similigis tiun alfabeton al la internacia normo de ICAO por literoj G I L M O S T, sed ne por C F, kaj kun radio por R. Sed la Internacia Amatora Radia Unio (IARU) postulas uzi la internacian (ICAO) parolalfabeton.

 Litero  Krause  Pejno  Makkink  KH6GTB.J. Chambers (KH6GT), 1973, Radioamatora Esperanto-terminaro A  Asfalto  Akvo  Akademio  Alfa B  Barbaro  Baldaŭ  Bondeziro  Brave C  Centimetro  Cedro  Centjariĝo  Cigareto Ĉ  Ĉefo  Ĉirkaŭ  Ĉe-metodo  Ĉefo D  Doktoro  Dolĉa  Delegito  Delta E  Elemento  Eĥo  Esperanto  Eko [sic] F  Fabriko  Fajfi  Fundamento  Floro G  Gumo  Golfo  Gramatiko  Galono Ĝ  Ĝirafo  Ĝis  Ĝisrevido  Ĝirafo H  Hotelo  Hejme  Harmonio  Hotelo Ĥ  Ĥaoso  Ĥoro  Ĥorkantado  Ĥaoso I  Insekto  Iĝi  Internacia  Indiana J  Jubileo  Jaĥto  Jubileo  Juliet' Ĵ  Ĵurnalo  Ĵuri  Ĵurnalisto  Ĵurnalo K  Kilogramo  Korpo  Kalendaro  Kilo L  Legendo  Lingvo  Ludoviko  Luna [sic] M  Maŝino  Morgaŭ  Modernigo  Maŝino N  Naturo  Nokto  Necesejo  Novembro O  Omnibuso  Ofte  Okupita  Oktobro P  Papero  Pelvo  Propagando  Papa Q  kuo  kuo  kuo  Kŭebek' R  Rekordo  Riĉa  Redaktoro  Rekordo S  Salato  Sankta  Sekretario  Sofa Ŝ  Ŝilingo  Ŝaŭmi  Ŝatokupo  Ŝilingo T  Triumfo  Tempo  Telefono  Triumfo U  Universo  Uzi  Universala  Uniformo Ŭ  Universo-hoko  Ŭa-ŭa  U-supersigno  Uniformo-hoko V  Vulkano  Vespo  Varsovio  Viktoro W  ĝermana vo  vavo  vuo  Ŭiski X  ikso  ikso  ikso  Eks-rej Y  ipsilono  ipsilono  ipsilono  Janki Z  Zinko  Zorgi  Zamenhofo  Zuluo @  Asfalto envolvita (heliko) ç  Centimetro subhoko (cedilo) ø  Oktobro trastreko ´  streko supren `  streko falanta ^  cirkumflekso ~  tildo ˘ˇ  hoketo °  cirkleto ¨  tremao -  streko kuŝanta

 Internaciaj kaj nacilingvaj 

En diversaj lingvoj estas uzataj diversaj kodvortoj. Eĉ por la internacia komunikado en la angla ekzistas diversaj tabeloj; plej ofte estas uzata tabelo origine difinita en NATO, hodiaŭ uzata ekzemple en civila aviado de la ICAO, la Internacia Civila Aviada Organizo, la Internacia Telekomunika Unio kaj pluaj. Pri tiu alfabeto vidu la artikolon literumalfabeto de ICAO).

En la jena tabelo estas listigitaj diversaj naciaj alfabetoj, por montri la ekzistantan diverseco kaj per tio montri la neceson de internacia, ĝenerale komprenebla parolalfabeto.

La ICAO-alfabeto estas preskribita en internacia radiotelefonio laŭ la internacie devigaj ITU Radiaj Regularoj (:en:ITU Radio Regulations).

 Litero  ICAO, ITU, IMO  Angla  Anglainternacie  Ĉeĥa  Finna  Franca  Germana(DIN 5009)  Itala  Slovaka A  Alfa [alfa]  Alfred  Amsterdam  Adam  Aarne  Anatole  Anton  Ancona  Adam B  Bravo [bravo]  Benjamin  Baltimore  Božena  Bertta  Berthe  Berta  Bari  Božena C  Charlie [ĉali, ŝali]  Charles  Casablanca  Cyril  Celsius  Célestine  Cäsar  Como  Cyril D  Delta [delta]  David  Denmark  David  Daavid  Désiré  Dora  Domodossola  David E  Echo [eko]  Edward  Edison  Emil  Eemeli  Eugène  Emil  Empoli  Emil F  Foxtrot [fokstrot]  Frederick  Florida  František  Faarao  François  Friedrich  Firenze  František G  Golf [golf]  George  Gallipoli  Gustav  Gideon  Gaston  Gustav  Genova  Gustáv H  Hotel [hotél]  Harry  Havanna  Helena  Heikki  Henri  Heinrich  Hotel  Helena I  India [índia]  Isaac  Italia  Ivan  Iivari  Irma  Ida  Imola  Ivan J  Juliet [ĝúliét]  Jack  Jerusalem  Josef  Jussi  Joseph  Julius  Juventus  Jozef K  Kilo [kilo]  King  Kilogram  Karel  Kalle  Kléber  Kaufmann  Kilometro  Karol L  Lima [lima]  London  Liverpool  Ludvík  Lauri  Louis  Ludwig  Livorno  Ladislav M  Mike [majk]  Mary  Madagaskar  Marie  Matti  Marcel  Martha  Milano  Mária N  November [novemba]  Nellie  New York  Neruda  Niilo  Nicolas  Nordpol  Napoli  Norbert O  Oscar [oska]  Oliver  Oslo  Otakar  Otto  Oscar  Otto  Otranto  Oto P  Papa [papá]  Peter  Paris  Petr  Paavo  Pierre  Paula  Pisa  Peter Q  Quebec [kebék]  Queen  Québec  Quido  kuu  Quintal  Quelle  Quadro  Quído R  Romeo [rómio]  Robert  Roma  Rudolf  Risto  Raoul  Richard  Roma  Rudolf S  Sierra [siera]  Samuel  Santiago  Svatopluk  Sakari  Suzanne  Samuel  Savona  Svätopluk T  Tango [tango]  Tommy  Tripoli  Tomáš  Tyyne  Thérèse  Theodor  Torino  Tomáš U  Uniform [júnifom, únifom]  Uncle  Uppsala  Urban  Urho  Ursule  Ulrich  Udine  Urban V  Victor [vikta]  Victor  Valencia  Václav  Vihtori  Victor  Viktor  Venezia  Václav W  Whiskey [viski]  William  Washington  Dvojité V  wiski  William  Wilhelm  Vu Doppia  Dvojité W X  X-ray [eksrej, éksréj]  X-ray  Xanthippe  Xaver  äksä  Xavier  Xanthippe  Xilofono  Xaver Y  Yankee [janki]  Yellow  Yokohama  Ypsilon (tvrdé y)  Yrjö  Yvonne  Ypsilon  Ipsilon  Ypsilon Z  Zulu [zulu]  Zebra  Zürich  Zuzana  tseta  Zoé  Zacharias  Zara  Zuzana .  Stop [stop]Decimal [désímál]        

 Ĉapelitaj literoj 
Ekzistas proponoj pri ĉapelitaj literoj. Sed multaj preferas en tiuj kazoj literumi laŭ la Zamenhofa sistemo por telegrafio, do la kodvortoj por "ĉ" estas ĉali hotel ktp.

Specialajn literojn kaj literkombinojn, kiuj okazas nur en kelkaj nacilingvaj alfabetoj, listigas la sekvanta tabelo.

 Litero  Ĉeĥa  Germana(DIN 5009)  Slovaka  Finna  Franca Ä alfa-echo  —  Ärger  —  äiti  — Č  Čeněk  —  Čadca  —  — Ď  Ďáblice  —  Ďumbier  —  — Ě  E s háčkem  —  —  —  — É  E s čárkou (dlouhé E)  —  —  —  Émile Ch charlie-hotel  Chrudim  Charlotte  Chopok  —  — Í  I s čárkou (dlouhé měkké I)  —  —  —  — Ľ  Ľubochňa  —  Ľubochňa  —  — Š  Šimon  —  Šárka  —  — Sch sierra-charlie-hotel  —  Schule  —  —  — ß sierra-sierra  —  Eszett  —  —  — Ň  Nina  —  Nitra  —  — Ó  O s čárkou (dlouhé O)  —  —  —  — Ö oscar-echo  —  Ökonom  —  öljy  — Ř  Řehoř  —  —  —  — Ť  Těšnov  —  Teplá  —  — Ů uniform-oscar  U s kroužkem  —  —  —  — Ú  U s čárkou  —  —  —  — Ü uniform-echo  —  Übermut  —  —  — Ý  Y s čárkou (dlouhé tvrdé Y)  —  —  —  — Ž  Žofie  —  Žofia  —  —

 Japana alfabeto 
+ Literoj Litero  Spelo <small>Prononco Traduko Litero  Spelo <small>Prononco Traduko Litero  Spelo <small>Prononco Traduko  Litero  Spelo <small>Prononco Traduko  Litero  Spelo <small>Prononco Tradukoあ <small>a朝日のア[asahi no a] A en matena lumoい<small>iいろはのイ[iroha no i] I en Irohaう<small>u上野のウ[ueno no u] U en Uenoえ<small>e英語のエ[ejgo no e] E en Angla lingvoお<small>o大阪のオ[ōsaka no o] O en Osakaか<small>ka為替のカ[kavase no ka] Ka en monvaloroき<small>ki切手のキ [kitte no ki] Ki en poŝtmarkoく<small>kuクラブのク[kurabu no ku] Ku en kluboけ<small>ke景色のケ[keŝiki no ke] Ke en vidoこ<small>ko子供のコ[kodomo no ko] Ko en infanojさ<small>sa桜のサ[sakura no sa] Sa en sakuroし<small>ŝi新聞のシ[ŝimbun no ŝi]Ŝi en ĵurnaloす<small>suすずめのス[suzume no su] Su en kampopaseroせ<small>se世界のセ[sekaj no se]Se en Mondoそ<small>soそろばんのソ[soroban no so] So en abakoた<small>ta煙草のタ[tabako no ta] Ta en tabakoち<small>ĉi千鳥のチ[ĉidori no ĉi] Ĉi en pluvioつ<small>cuつるかめのツ[curukame no cu] Cu en gruo kaj testudo En japanio, tiuj animaloj estas ofte uzata por ekzerco de kalkuloて<small>te手紙のテ[tegami no te] Te en leteroと<small>to東京のト[tōkjō no to] To en Tokioな<small>na名古屋のナ[nagoja no na] Na en Nagojoに<small>ni日本のニ[nippon no ni]Ni en Japanioぬ<small>nu沼津のヌ[numadzu no nu] Nu en Numadzuね<small>neねずみのネ[nezumi no ne] Ne en musoの<small>no野原のノ[nohara no no] No en kampoは<small>haはがきのハ[hagaki no ha] Ha en poŝtkartoひ<small>hi飛行機のヒ[hikooki no hi] Hi en avioふ<small>fu富士山のフ[fuĝisan no fu]Fu en Fuĵi-Montoへ<small>he平和のヘ[hejva no he] He en pacoほ<small>ho保険のホ[hoken no ho]Ho en asekuroま<small>maマッチのマ[matĉi no ma] Ma en alumetoみ<small>mi三笠のミ[mikasa no mi] Mi en Mikasa (Marbatalo)む<small>mu無線のム[musen no mu] Mu en Radio trafikoめ<small>me明治のメ[mejĝi no me] Me en Mejĝiも<small>moもみじのモ[momiĝi no mo] Mo en aceroや<small>ja大和のヤ[jamato no ja] Ja en Jamato ゆ<small>ju弓矢のユ[jumija no ju] Ju en Arko (armilo) よ<small>jo吉野のヨ[joŝino no jo] Jo en Joŝinoら<small>raラジオのラ[raĝio no ra] Ra en radioり<small>riりんごのリ[ringo no ri] Ri en pomoる<small>ru留守居のル[rusui no ro] Ru en rusuiれ<small>reれんげのレ[renge no re] Re en Floro de Hinda lotusoろ<small>roローマのロ[rōma no ro] Ro en Romoわ<small>vaわらびのワ[varabi no va] Va en Agla pteridioゐ<small>(v)iゐど(井戸)のヰ[(v)ido no (v)i] (V)i en puto ゑ<small>(v)eかぎのあるヱ[kagi no aru ve] E kun hokoを<small>(v)o尾張のヲ[(v)ovari no (v)o] (V)o en Ovariん<small>n'おしまいのン[oŝimaj no n] N' en fino゛濁点(Voĉa)゜半濁点(Duona voĉa) 

 Referencoj 

Kategorio:Literuma alfabeto
Kategorio:Amatora radio