Nederlanda lingvo

La nederlanda lingvoNoto: La nederlandan lingvon oni ankaŭ indikas (ne ĉiam korekte) per la flandra lingvo (en Belgio) aŭ la holanda (speciale en ne-okcidentaj partoj de Nederlando) kaj la basgermana (fare de historiaj lingvistoj). (propralingve: , angle: Netherlandic aŭ Dutch, france: néerlandais, germane: Niederländish) estas hindeŭropa kaj ĝermana lingvo.

Ĝi estas la oficiala lingvo de Nederlando, Belgio (en Flandrio kaj Bruselo), Surinamo, Arubo kaj la Nederlandaj Antiloj, kaj dialekte ĝi krome estis parolata en Franca Flandrio. Entute ĝi estas parolata de ĉirkaŭ 24 milionoj da homoj. La oficialan lingvon oni nomas Algemeen Nederlands (Ĝenerala Nederlanda) aŭ ĝia mallongigo AN, kiu estas la norma nederlanda lingvo. Ekzistas dialektoj (flandra, holanda). 

 Historio 

Oni supozas, ke la nederlanda devenas el 700 de kelkaj ĝermanaj dialektoj parolataj en la regiono de la nuna Nederlando, ĉefe de basfranka origino. Normiga procezo ekis en Mezepoko, speciale pro la influo de la burgonja duka kortego en Dijon, poste situanta en Bruselo.

Malfrua nederlanda frazo estas:  "Hebban olla vogala nestas hagunnan, hinase hic enda tu, wat unbidan we nu"  ("Ĉu ĉiuj birdoj komencis nestojn, krom mi kaj vi, kion ni atendas nun" el ĉirkaŭ la jaro 1100, verkita de flandra monaĥo en monaĥejo en Rochester (Britio). Dum longa tempo oni konsideris ĉi-tiun frazon la plej malnova en la nederlanda, sed ekde ĝia malkovro oni trovis eĉ pli aĝajn fragmentojn, kiel "Visc flot aftar themo uuatare" ("Fiŝo naĝis en akvo") kaj "Gelobistu in got alamehtigan fadaer" ("Ĉu vi kredas je Dio la ĉiopova patro"). La lasta fragmento estis verkita ĉirkaŭ la jaro 900. Profesoro Luc De Grauwe de la Universitato de Gent pridubas la lingvon de ĉi-tiuj teksteroj, kredante ilin Malnova Angla, do estas ankoraŭ iom da diskuto pri ili.

 Oficiala statuso kaj disvastigo 
eta|dekstra|280px|Lokoj de uzado de nederlanda lingvo en la mondo
La nederlanda estas la oficiala lingvo de Nederlando kaj Surinamo, kie ĝi estas la lingvo de la registaro kaj en lernejoj. Ĝi estas ankaŭ unu el la tri oficialaj lingvoj de BelgioNoto:  iuj ankaŭ uzas la terminon flandra lingvo, kiu ne estas dialekto de la nederlanda, sed alia ne-oficiala nomo por la nederlanda parolata en Belgio., parolata en la norda parto de tiu lando (60%) kune kun la franca (38%) kaj la germana (2%).  La lingvo estas ankaŭ kunoficiala en Arubo, Kuracao kaj Sint Maarten, tri konsistigaj landoj de la Reĝlando de Nederlando.

Ĝi estas unu el la 24 oficialaj lingvoj de la Eŭropa Unio kaj unu el la oficialaj lingvoj de pluraj internaciaj organizaĵoj: Benelukso, la Karibia Komunumo, la Komunumo Sudamerika de Nacioj kaj la Nederlanda Lingvo-Unio (nl: Nederlandse Taalunie).

Fine, en Afriko, la afrikansa, lingvo derivita de la nederlanda, estas la oficiala lingvo de Sud-Afriko kaj agnoskita lingvo en Namibio. Pli ol sep milionoj da homoj parolas la afrikansan kiel sian gepatran lingvon. En Indonezio, antaŭe kolonio de Nederlando, malplimulto (ĉirkaŭ 10 000) parolas ĝin kiel sian gepatran lingvon aŭ ĉefan eduklingvon (30 000), sed la lingvo jam ne havas oficialan statuson, kaj estas plejparte malantaŭ la angla (precipe en turismaj regionoj).

 Lingvo 
Kiel la platdiĉa lingvo, tiel ankaŭ la nederlanda estis dialekto de la basgermana. Aparta lingvo ĝi iĝis nur ĉirkaŭ 1600, kiam la Biblio estis tradukita en la nederlandan.

eta|300px|alternative=|maldekstra|maldekstra

La nederlanda estas proksima kuzo de la platdiĉa, frisa kaj la angla lingvoj. Multaj vortoj estas la samaj en la nederlanda kaj la angla. Ekzemple: hand (= mano), wind (= vento), water (= akvo) kaj warm (= varma).

La nederlanda estas la patrino de la afrikansa lingvo de Sud-Afriko. En kelkaj lokoj estas ankoraŭ dialektoj de nederlandaj koloniistoj, ekzemple en Brazilo, kie estas du dialektoj, la plej malnova parolata en Espirito-Santo de idoj de kalvinistaj enmigrintoj kaj la moderna nederlanda parolata en urboj Holambra 1-a kaj Holambra 2-a en ŝtato San-Paŭlo de tiamaj enmigrintoj.

Sintakse, la nederlanda havas vortordon V2, do estas plej simila al la germana.

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Matthias de Vries
 Nederlandaj lingvoj
 Vortlisto de la nederlanda lingvo
 La digramo IJ
 Flandra movado kaj lingvaj rajtoj
 Nederlandlingva literaturo
 Reĝa akademio por nederlandaj lingvo kaj literaturo
 Onze Taal, revuo pri lingvo, ĉefe pri la nederlanda lingvo

 Eksteraj ligiloj 

 Atlas van de Nederlandse taal, Libro de eld. Lannoo, kiu respondas demandojn de nefakuloj rilate al la  nederlanda lingvo (kolekto de historiaj sciindaĵoj, citaĵoj, portretoj, desegnaĵoj rilataj al la  lingvo, origino kaj evoluo de nia lingvo, distribuo kaj vario, pruntvortoj en kaj el la nederlanda, tabuaj kaj eŭfemismaj vortoj, personaj kaj familiaj nomoj, prononcdiferencoj, norma lingvo sed ankaŭ dialektoj aŭ pri Esperanto, la malbenoj kaj la multaj strangaĵoj de la lingvo kiel ekzemple kat (uzata kiel ina formo de kato) kaj katER (sufikso ER por indiki la masklan formon de kato) kvankam tiu sufikso ne validas en la kazo de rat (ratino) ĉar la maskla formo de rato NE estas ratER!).
 Interesa prezento de la libro en YouTube, kaj retejo atlasvandenederlandsetaal.com
 (en) Dutch 101 Nederlanda lingvo por komencantoj kaj vojaĝantoj  
 (en) Nederlanda lingvo por parolantoj de la angla (de Wikibooks)
 Nederlanda-Esperanta-Nederlanda Vortaro
 Scheidbare en onscheidbare werkwoorden