Malsupra Aŭstrio

Malsupra Aŭstrio ( [Nideresterajĥ]) estas federacia lando de Aŭstrio. St. Pölten estas la ĉefurbo de Malsupra Aŭstrio. Laŭ areo Malsupra Aŭstrio estas la plej granda kaj laŭ nombro de loĝantoj la due plej granda federacia lando de Aŭstrio. Malsupra Aŭstrio havas limojn al Slovakio, Ĉeĥio kaj al la aŭstraj federaciaj landoj Supra Aŭstrio, Stirio, Burgenland kaj Vieno.

Vieno, kiu estas memstara federacia lando de Aŭstria ekde 1922, estis la ĉefurbo de Malsupra Aŭstrio ĝis 1986. Post plebiscito St. Pölten fariĝis la ĉefurbo ekde 1986 (Aliaj kandidatoj estis Baden, Krems kaj Wiener Neustadt). Malgraŭe, la regado kaj la administracio de Malsupra Aŭstria loĝigis en Vieno ĝis la transloĝigo en 1996.

 Geografio 
Malsupra Aŭstrio dividiĝas en kvar partoj:
 Industrieviertel (Industria regiono) estas la orienta parto de la mezalta montaro Wienerwald.
 Mostviertel (Mosta regiono) estas la okcidenta parto de la mezalta montaro Wienerwald.
 Waldviertel (Arbara regiono) estas regiono okcidente de la monto Manhartsberg.
 Weinviertel (Vina regiono) estas regiono oriente de la monto Manhartsberg.

Inter la federaciaj landoj de Aŭstrio, Malsupra Aŭstrio havas la plej longan limon al alia landoj. La limoj al Ĉeĥio kaj al Slovakio rezultas sume en 414 km longa limo.

 Montoj 
 Schneeberg (Klosterwappen; 2.076 m)
 Rad (Scheibwaldhöhe; 1 943 m; plej alta pinto: Heukuppe; 2.007 m en apuda Stirio)
 Ötscher (1 893 m)
 Dürrenstein (1 878 m)
 Schneealpe (Ameisbühel; 1 828 m; plej alta pinto: Windberg; 1 903 m en apuda Stirio)
 Hochkar (1 808 m)
 Gamsstein (1 774 m)
 Stumpfmauer (1 770 m)
 Göller (1 766 m)
 Hochwechsel (1 743 m)
 Gippel (1 669 m)
 Großer Sonnleitstein (1 639 m)
 Großer Zellerhut (1 639 m)
 Gemeindealpe (1 626 m)
 Drahtekogel (1 565 m)
 Sonnwendstein (1 523 m)
 Obersberg (1 467 m)
 Königsberg (1 452 m)
 Großer Sulzberg (1 400 m)
 Reisalpe (1 399 m)
 Gahns (1 380 m)
 Tirolerkogel (1 377 m)
 Türnitzer Höger (1 372 m)
 Unterberg (1 342 m)
 Traisenberg (1 230 m)
 Dürre Wand (1 222 m)
 Hohenstein (1 195 m)
 Eisenstein (1 185 m)
 Hohe Wand (1 132 m)
 Großer Peilstein (1 061 m)
 Weinsberg (1 041 m)
 Hocheck (1 036 m)
 Nebelstein (1 017 m)
 Eibl (1 007 m)
 Hohe Mandling (967 m)
 Jauerling (961 m)
 Gösing (898 m)
 Anninger (675 m)
 Buschberg (491 m)

 Montpasejoj 
 Semmering (985 m)
 Wechsel (980 m)

Ambaŭ montpasejoj estas partoj de la limo al Stirio.

 Riveroj 
eta|Kamp
eta|March

Malsupra Aŭstria senakviĝas preskaŭ tute al Danubo. La sola rivero kiu ne senakviĝas al Danubo estas Lainsitz (en norda Waldviertel), kiu fluas trans Vultavo kaj Elbo (rivero) al Norda Maro.

La plej esencaj riveroj norde de la Danubo estas:
 Ysper
 Kamp
 Krems
 Lainsitz (ĉeĥe Lužnice, vidu supre: fluas trans Vultavo kaj Elbo (rivero) al la Norda Maro)
 March (slovake Moravo)
 Thaya

La plej esencaj riveroj sude de la Danubo estas:
 Enns
 Ybbs
 Erlauf
 Melk
 Pielach
 Traisen
 Schwechat
 Fischa
 Schwarza
 Triesting
 Pitten
 Leitha

 Akvocentraloj 
 akvocentralo Greifenstein

 Lagoj 
 Stausee Ottenstein (4,3 km²)
 Lunzer See (0,69 km²)
 Erlaufsee (0,56 km², sed nur ĉirkaŭ la duono en Malsupra Aŭstrio)
 Erlaufstausee
 Wienerwaldsee (0,32 km²)

 Kavernoj 
Malsupra Aŭstrio estas riĉa je kavernoj. Totalsume 4.082 el ili estas katastrata.
Al la plej granda kavernoj apartenas:
 Nomo Monto / Loko Longeco Rimarko Ötscherhöhlensystem (Kavernsistemo de Ötscher) Ötscher 27.003 m unuiĝo el Taubenloch kaj Geldloch Pfannloch Ötscher 5.287 m Lechnerweidhöhle Dürrenstein 5.252 m Trockenes Loch (laca truo) Schwarzenbach an der Pielach 4.510 m Hermannshöhle Kirchberg am Wechsel 4.430 m Eisensteinhöhle Bad Fischau 2.341 m

Turisme oni povas viziti la lasta du kavernoj kaj la kavernoj Allander Tropfsteinhöhle, Einhornhöhle, Hochkarschacht, Nixhöhle, Ötschertropfsteinhöhle.

 Loĝantaro 
 Loĝantaradisvolviĝo Datumo  Loĝantaro um 1527  500.000 um 1600  580.000 um 1700  630.000 1754  922.000 1780  974.000 1790  1.000.000 1794/1795  1.028.300 1810  1.040.700 1821  1.142.600 1830  881.500 1840  896.600 1850  976.600 1857  987.900 1869  1.077.232 1880  1.152.767 1890  1.213.471 1900  1.310.506 1910  1.425.238 1923  1.426.8851934  1.446.675 1939  1.455.329 1951  1.400.471 1961  1.374.012 1971  1.420.816 1981  1.427.849 1991  1.479.187 2001  1.542.574 2004  1.563.872 2005  1.575.291 2006  1.585.503 2007  1.593.857Noto: La tabelo listigas la loĝantaro de la nuna areo de Malsupra Aŭstria. La nombroj ne enhavas Vienon (1910: 2,1 milionoj), kvankam Vieno estas parto de Malsupra Aŭstrio ĝis 1922. La nombro en 1939 enhavas ne la nordan Burgendland-on ne iujn partojn de Moravio, kvankam ambaŭ areoj apartenis al regiono Niederdonau en 1939.Noto: La nombroj ĝis 1700 estis rondigita oficiala. La nombroj de 1754–1857 kaj 1869–1923 reprezentas nur la ĉeestantan civilan loĝantaron sen militpersonojn. La nombro 1934–1981 reprezentas nur la personojn, kiu facte loĝis ĉefe en Malsupra Aŭstrio. La nombroj ekde 1991 bazi al Zentralen Melderegister (centra anoncregistro) (Fonto: Bundesanstalt Statistik Österreich).Per la kontinua enmigrado el Vieno, la loĝantaro kreskas speciale ĉirkaŭ Vieno. Ekde 1986, tiam St. Pölten fariĝis ĉefurbo de Malsupra Aŭstrio, oni povas registri enmigrado ankaŭ en St. Pölten.

El 100 personoj nur 6,3 estas exsterlandanoj; tio estas sub la Aŭstra mezumo.

 Konfesioj 
En 2001 la loĝantaro de Malsupra Aŭstrio konsistis el
 82,6 % kristanoj
 79,3 % romkatolikoj
 3,3 % protestantoj)
 3,2 % islamanoj
 10,8 % senkonfesiuloj

 Politiko 
Ekde 1945 la  dominas la politikon de Malsupra Aŭstrio. Exzemple ekde 1945 la landestro venis al . Krome, la urbestroj de plejmulte komunoj aparteni al la . La  reprezentas la duan partion laŭ forteco.

Ekde 2008, kvar partoj havas seĝojn en la Malsupra Aŭstria parlamento:
  (31 seĝoj)
  (15 seĝoj)
  (6 seĝoj)
  (4 seĝoj)

La regado de Malsupra Aŭstrio konsistis el landestro kun du substituoj kaj ses regadanoj. Ekde 2008, la landestro estas Erwin Pröll (), kaj la du substituoj estas Wolfgang Sobotka () kaj Josef Leitner (). La ses regadanoj estas Johan Heuras (), Stephan Pernkopf (), Johanna Mikl-Leitner (), Petra Bohuslav (), Karin Scheele () kaj Barbara Rosenkranz ().

El la nacia konsilio, dekunu anoj de , dek anoj de , ses anoj de , du anoj de , kaj du anoj de  (plus malkonstanta deputilaroj) venis al Malsupra Aŭstria.

Malsupra Aŭstrio elsendis dek du anoj al federacio konsilio. Sep venas el la , tri el la , unu el la , kaj unu el la .

 Administra subdividoj 
Malsupra Aŭstrio dividas sin en kvar statutaj urboj kaj 21 distriktoj. Tiuj ĉi statutaj urboj kaj distriktoj konsisti sume el 573 komunoj. El ili komunoj, 75 estas urboj kaj 326 estas bazarkomunoj.

Vieno, kiu estas memstara federacia lando de Aŭstria ekde 1922, estis la ĉefurbo de Malsupra Aŭstrio ĝis 1986. Post plebiscito St. Pölten fariĝis la ĉefurbo ekde 1986. La aliaj kandidatoj estis Baden, Krems kaj Wiener Neustadt. Malgraŭe, la regado kaj la administracio de Malsupra Aŭstria loĝigis en Vieno ĝis la transloĝigo en 1996.

 Statutaj urboj 
 Nomo  Areo(km²)  Loĝantoj  Aŭtokodo Krems 51,61 km²    KS St. Pölten 108,48 km²    PWaidhofen an der Ybbs 131,52 km²    WY Wiener Neustadt 60,96 km²    WN

 Distriktoj 
 Nomo  Administracio  Areo(km²)  Loĝantoj  Aŭtokodo Amstetten  Amstetten (Aŭstrio) 1.187,97 km²    AM Baden  Baden 753,37 km²    BN Bruck an der Leitha  Bruck an der Leitha 494,95 km²   BL Gänserndorf  Gänserndorf  1.271,31 km²   GF Gmünd  Gmünd  786,24 km²   GD Hollabrunn  Hollabrunn 1.010,72 km²   HL Horn  Horn 783,99 km²   HO Korneuburg  Korneuburg  626,50 km²   KO Krems-Land  Krems an der Donau 923,95 km²   KR Lilienfeld  Lilienfeld  931,55 km²   LF Melk  Melk 1.013,62 km²   ME Mistelbach  Mistelbach 1.291,30 km²   MI Mödling  Mödling 277,02 km²   MD Neunkirchen  Neunkirchen 1.146,35 km²   NK St. Pölten-Land  St. Pölten 1.121,61 km²   PL Scheibbs  Scheibbs 1.023,49 km²   SB Tulln  Tulln an der Donau 658,03 km²   TU Waidhofen an der Thaya  Waidhofen an der Thaya 669,14 km²   WT Wiener Neustadt-Land  Wiener Neustadt 969,72 km²   WB Zwettl  Zwettl 1.399,76 km²   ZT

 Trafiko 
 Ŝoseoj 
La plej esencaj ŝoseoj gvidas al Vieno, kiel la aŭtovojoj A1, A2, A4. La A21 interligas la A1 kaj la A2. La S1 interligas la A2 kaj la A4.

Du esencaj ŝoseoj forkiğas de la A2: la A3 (en nordan Burgenland-on) kaj la S6 (en Stirion).

Por la regiona trafiko la A22 kaj la S5 formas la interligon al Krems kaj la Wachau.

Ekde la forigado de la fera kurteno en 1989 la transita trafiko plifortiĝas (ĉefe en la oriento-okcidento-direkto). Do oni elkonstruos la A1 al tri koridoroj en ĉiu direkto.

 Fervojoj 
Same kiel la plej esencaj ŝoseoj, la plej esencaj fervojoj gvidas al Vieno: la Südbahn (esperante: suda fervojo), Westbahn (esperante: okcidenta fervojo), Nordbahn (esperante: norda fervojo), Ostbahn (esperante: orienta fervojo).

Plue, la Österreichische Bundesbahnen (la nacia fervoja kompanio de Aŭstrio) funkciigas ampleksan relvojan reton antaŭ 1918 konstruitan.

 Ŝipirado 
Sur la Danubo speciale Krems estas menciinda, ĉar tie troviĝas la plej granda haveno de Malsupra Aŭstrio. Pakaĵaj kaj pasaĝeraj ŝipoj navigas la Danubon en Malsupra Aŭstrio.

 Aertrafiko 
La plej granda flughaveno (Flughaveno Vieno(-Schwechat)) de Aŭstrio troviĝas en Schwechat en Malsupra Aŭstrio. Danke la orientexpansio de la Eŭropa Unio, tiu flughaveno fariĝas grava centro de internacia aertrafiko. La federacia lando Malsupra Aŭstrio tenas 20 % de la akcioj de la flughavenkompanio.

En Langenlebarn la aŭstria armeo funkciigas militflughavenon.

Regionaj flughavenoj estas exzemple en Bad Vöslau, Gneixendorf ĉe Krems kaj Dobersberg.

 Ekonomio 
La ekonomie plej forta regiono en Malsupra Aŭstrio troviĝas laŭlonge de limo inter la monta Wienerwald kaj la ebena Wiener Becken. La distrikto Mödling ĉe la suda limo de Vieno generas plej multe da imposta enspezo. Ju pli foraj la distriktoj estas de Vieno, des malpli forta estas ilia ekonomio.

 Komunukiloj 
La landa studio de ORF kaj la semajna gazeto Niederösterreichische Nachrichten (esperante: Malsupra-Aŭstriaj novaĵoj) estas la esencaj komunikiloj de Malsupra Aŭstrio. Ĉefe oni konsumas Viena komunukiloj.

 Agrikulturo 
42 % de la tuta areo estas agra kaj 40 % estas arbara. Tial, la brutobredado, terkulturo kaj arbarokulturo ludas esencan rolon en la Malsupra-Aŭstria ekonomio. Sed en la jaroj de 1960 al 2010 la nombro de laboristoj en tiu ĉi branĉoj falis al 10 % de la tuteco de laboristoj.

En la vitkultivado oni trovas (ĉefe en la Weinviertel, la Wachau kaj la Thermenregion) alian esencan branĉon de ekonomio. Kvar de ses DAC-Vitkultivadoj de tuta Aŭstrio troviĝas en Malsupra Aŭstrio.

 Turismo 
Ĉefe la tag-turismo de Vieno gravas ekonomie. Malsupra Aŭstrio prezentas sin, kiel laŭnatura libertempa areo por la tuta jaro.

eta|ekvido sur la orienta Wachau
La tourismaj organisacioj precipe varbas por la multaj monaĥejoj kaj kasteloj kaj ferioj ĉe bienoj.

 Kulturo 

En Malsupra Aŭstrio exzistas multenomblaj monaĥejoj respektive kolegiatoj, kiuj delonge funkcias kiel kulturcentroj
La plej konata estas
 Monaĥejo Melk (ekde 1089),
 Monaĥejo de Klosterneuburg (ekde 1114; dukasidejo), kaj
 Kolegiato Heiligenkreuz (ekde 1133).
Krome la kolegiatoj de Dürnstein, de Seitenstetten, de Göttweig, de Lilienfeld kaj de Zwettl estas menciinda.

Dum la kasteloj kaj burgoj iam estas rezervita al la aristokratoj, nun la plejparto de kasteloj kaj burgoj estas uzanta turisme, kiel vidindaĵoj, eksponejoj, aŭ koncertejoj (exzemple la Schallaburg, la Schloss Hof, aŭ la Schloss Grafenegg).

Gravajn muzeojn reprezentas
 la Niederösterreichisches Landesmuseum (landa muzeo de Malsupra Aŭstrio) en St. Pölten,
 la Sammlung Essl (kolektado Essl) en Klosterneuburg,
 la Kunsthalle (Krems) (halo de arto) en Krems
 la Karikaturmusuem (Krems) (mukarikaturmuzeo) en Krems,
 la Carnuntum inter Etronell kaj Deutsch-Alterburg,
 la Egon-Schiele-Museum (Egon Schiele muzeo) en Tulln,
 la Kokoschka-Haus (domo de Oskar Kokoschka en Pöchlarn,
 la Museum für Urgeschichte (muzeo pri prahistorio) en la Schloss Asparn, kaj
 la Memorejo Heldenberg.
Ĉiu dua jaro la landa regado aranĝas grandan landan exspozicion.

La lando tre ambicie operacias la nove konstruita Festspielhaus St. Pölten (festivalejo de St. Pölten) per tutjara programo.
Ankaŭ la urbteatroj de St. Pölten kaj Baden donas teatra prezentado.
Krome oni povas vidi en somero prezentadojn en Berndorf, Stockerau, Langenlois, Felsenbühne Staatz (muzikaloj), Weißenkirchen in der Wachau kaj en la Kastelo Liechtenstein.
La ampleksa oferto estas varbe kunigata en „Theaterfest Niederösterreich“ (teatra festo Malsupra Aŭstrio). Cetere ĉiu-jare la Donaufestival okazas en Malsupra Aŭstrio.

 Literaturo 
La lando ĉirkaŭ Vieno estis kaj estas laborejo de multa aŭtoroj kaj okazejo de multaj beletrista verkoj. Kelkaj exzemploj estas
 Joseph von Eichendorff: Aus dem Leben eines Taugenichts. La ĉefa figuro estas ĝardenisto en kastelo ĉe Vieno. 1823
 Franz Grillparzer: König Ottokars Glück und Ende. Kiel okazis la Batalo sur morava kampo en 1278. 1825
 Ferdinand Raimund: Klasikaĵo de aûstra Volksstück (popola teatraĵo) kun amo al Gutenstein. Ĝis 1836
 Bertha von Suttner logis 1885–1903 inter sia vojaĝoj en kastelo Schloss Harmannsdorf kaj aŭtoras romanojn.
 Arthur Schnitzler: Das weite Land. Tragikomedio en vilao ĉe Semmering. 1911
 Josef Weinheber: Viena NS-poeto mortis en sia loĝejo en Kirchstetten. 1945
 Martin Costa: Der Hofrat Geiger. Mariandl el la Machau trovis sian malnovan amaton kaj ankaŭ vian patron. 1942 (filmigita en 1947 kaj 1961)
 Alfred Komarek: Polt muss weinen. Romano pri ĝendarmo en Weinviertel. 1998

En la scienca literaturo, Malsupra Aŭstrio estas fama por la socialscienca studaĵo Die Arbeitslosen von Marienthal (La senlaboruloj de Marienthal). Marienthal estas parto de Gramatneusiedl.

 Scienco 
La plej grava scienca institucioj estas:
 Laboro de la Internacia Atomenergia Organizo en Seibersdorf.
 Universität für Weiterbildung Krems (universitato pro priklerigo), pleje konata kial Danuba universitato)''
 Institute of Science and Technology Austria (instituto de scienco kaj teknologio Aŭstrio) ĉe Klosterneuburg.

 Landa Patrono 
Landa Patrono estas Sankta Leopoldo, kies nomtagon la federacia lando festas en Klostronovburgo, Urbo de la Interpopola Kompreniĝo, la 15an de novembro. Por la lernantoj estas la 15a de novembro senleciona tago, ĉar la lernejoj estas fermita.

 Ĝemela provinco 
Ĝeĝjango (Zhejiang) estas provinco en la oriento de Ĉinio. Ĉefurbo de la provinco estas Hangĝoŭo (Hangzhou). La oficiala partnereco estis subskribita en la jaro 1998. La kunlaborado kun Ĝeĝjango okazas pere de projektoj de diversaj translimaj celoj (klerigo, esplorado, evoluo de la turismo, agrokulturo k.a.).

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 http://www.noe.gv.at 


Kategorio:Federaciaj landoj de Aŭstrio