Nombrovorto

Nombrovortoj (aŭ numeralojTiel en la esperanta traduko de la Fundamenta Gramatiko fare de L.L. Zamenhof (1904).) estas konsiderataj aparta vortospeco en plimulto de lingvoj, pro siaj apartaj gramatikaj trajtoj. Oni povas distingi du specojn de nombrovortoj:
 Kvantaj nombrovortoj (aŭ "bazaj nombrovortoj"), kiuj indikas kvanton: unu, du, tri, ...
 Ordaj nombrovortoj, kiuj indikas pozicion de iu objekto inter aliaj: unua, dua, tria, ...

 Opaj nombrovortoj, kiuj peras la ideon de opo/aro: unuopa, duopo, triope, ...

 Onaj nombrovortoj, kiuj indikas frakcion: duono, triona, kvarone...

 Specialaj nombrovprtoj, kiuj havas unikan, neĝeneraligeblan karakteron kaj uzadon: ambaŭ, paro.

En Esperanto, la kvantaj nombrovortoj estas ofte uzataj iom simile al A-vortoj, pro kio ili estas nomataj A-vortecaj vortetoj en PMEG (ili estas vortetoj, ĉar ili ne havas iun finaĵon). En matematikaj kuntekstoj, ili tamen ofte estas uzataj O-vortece, ekzemple en la frazo "2 (legu "du") estas primo". Ekzistas lingvoj, en kiuj la nombrovortoj estas uzataj nur O-vortece (ekzemple la ajvilinmiuta lingvoBill Barton: The Language of Mathematics, paĝo 46. ISBN 978-0-387-92937-8); en aliaj ili estas uzataj eĉ verbe (ekzemple en la tahitia lingvoBill Barton: The Language of Mathematics, paĝo 15. ISBN 978-0-387-92937-8).

En Esperanto oni tradicie esprimas la nombrovortojn per dekuma sistemo, kvankam okaze de bezono oni povus facile uzi la saman sistemon por iuj aliaj poziciaj nombrosistemoj: ekzemple, la sesuma nombro 426 (egala al la dekuma nombro 2610, ĉar 4*6 + 2 = 2*10 + 6) nature nomeblas en Esperanto "kvarses du", gramatike tute analoge al "dudek ses".

Aliaj lingvoj uzas ankaŭ nombrosistemojn kun aliaj bazoj, ekzemple kvaruman, kvinuman, okuman, dekduuman aŭ dudekuman sistemon. La dekuma sistemo estas tamen la plej disvastiĝinta.

 Skribado de nombrovortoj 
Nombrovortojn eblas aŭ elskribi per literoj kiel normalajn vortojn (unu, du, tri, ...), aŭ skribi per ciferoj (1, 2, 3, ...). La nombrovortojn ĝis dek oni ekster matematikaj tekstoj preskaû ĉiam elskribas, dum pli altajn oni plej ofte skribas per literoj. En aliaj lingvoj ekzistas aliaj limoj, ekzemple en la germana ĝi estas ĉe 12.

Ordajn nombrovortojn ne eblas skribi nur per ciferoj; kiam oni ne elskribas ilin per literoj, oni devas uzi kombinon de ciferoj kaj la litero "a" por la finaĵo. Oni povas aŭ apartigi la finaĵon per streketo aŭ ne (do skribi "1-a" aŭ "1a"). En kelkaj lingvoj, ekzemple la hispana, oni ofte skribas la ordajn nombrovortojn per romanaj ciferoj. En Esperanto tio estas multe malpli kutima, kaj kelkaj konsideras tion forte evitenda en Esperanto, ĉar ekster la okcidenta kulturo la romiaj ciferoj estas apenaŭ lernataj, kaj Esperanto kiel internacia lingvo ne enhavu tian malfacilaĵon por ne-okcidentanoj.

 Vidu ankaŭ 
 Babilonaj ciferoj
 Cifereca sistemo
 Kipuo
 Komputilaj numerantaj aranĝoj
 Nombroj en diversaj lingvoj
 Numero
 Ora proporcia bazo
 Skribarto
 Subtraha skribmaniero
 Vortoj por grandegaj nombroj

 Fontindikoj 

Kategorio:Nombroj
!
Kategorio:Gramatiko
Kategorio:Vortoj