Ugando

{{Informkesto lando
 | nomoenlokalingvo = Republic of UgandaJamhuri wa Uganda
 | eonomo = Uganda Respubliko
 | flago = 150ra|Flago de Ugando
 | blazono = 120ra|Blazono de Ugando
 | nacia himno = Oh Uganda, Land of Beauty (O Ugando, Lando Bela)
 | nacia devizo = "For God and My Country"
(Angla por: Por Dio kaj Mia Lando)
 | lokigo-bildo = 250ra|Situo
 | oficiala lingvo = angla, svahila
 | lingvoj = ganda, lua,  soga 
 | ĉefurbo = Kampalo
 | religio = kristana, islama
 | areo = 236040
 | akvo = 15.9
 | loĝantoj = gandoj, luoj, itesoj, sogoj
 | loĝantaro = 
 | loĝantaro-jaro = 
 | loĝdenso = 137.1
 | vivlongeco = 52.98 jaroj
 | valuto = Uganda ŝilingo
 | valuta kodo = UGX
 | horzono = +3
 | ttt = ug
 | landkodo = UG
 | tel = 256
 | politika sistemo = Prezidenta respubliko
 | ŝtatestro = Yoweri Museveni
 | ĉefministro = Robinah Nabbanja
 | nacia tago = 
 | sendependeco = 9-a de oktobro 1962
 | de kiu = Unuiĝinta Reĝlando
 | esperanto-asocio = neniu
 | MEP = 43.22 miliardo
 | MEP jaro = 2009
 | MEP pokapa = 1.300
}}

UgandoUgando en PIV ĉe Vortaro.net. (Uganda'') formale la Respubliko de Ugando , estas senhavena ŝtato en orientafriko . La lando limas okcidente al Demokratia Respubliko Kongo (Kongo-Kinŝaso), norde al Sudano, oriente al Kenjo, sude al Tanzanio kaj sudokcidente al Ruando. La limo kun Kenjo kaj Tanzanio parte kuras tra Viktoria lago, la tria plej granda lago de la mondo .

 Historio 
La Brita Protektorato Ugando estis protektorato de la Brita Imperio el 1894 al 1962. En 1893 la Imperia Brita Orientafrika Kompanio transigis sian administraciajn rajtojn de teritorio konsistanta ĉefe el Buganda Regno al la Brita Registaro. En 1894 la Uganda Protektorato estis establita, kaj la teritorio estis etendita trans la limoj de Buganda al areo kiu iel korespondas kun tiu de nuntempa Ugando   Gordon Martel, "Cabinet politics and African partition: The Uganda debate reconsidered." Journal of Imperial and Commonwealth History 13.1 (1984): 5-24..

 Informo 
 Landkodo: UG.
 Nomo en Esperanto: Uganda Respubliko.
 Nacia nomo: Republic of Uganda (en), Jamhuri wa Uganda (sw).
 Areo: 236.090 kv.km.
 Politika sistemo: respubliko.
 Ŝtatestro: prezidanto Yoweri Museveni.
 Ĉefurbo: Kampalo (774 mil), ĉefa urbo Jinja
 Loĝantaro: 19.246 mil (1998).
 Ŝtatlingvo: angla, svahila.
 Kredantoj: kristanoj 65%, islamanoj 5%.
 Eksporto: kafo, kotono, teo, tabako.
 Pokapa MEP: 240 $.
 Historio: sendependiĝis en 1962 de Britio. Dum la 1970-aj jaroj la landon regis milita diktatoro sub Idi Amin, kiun renversis la armeo de Tanzanio. Post tio multfoje ŝanĝiĝis civilaj kaj militaj registaroj.

 Administra divido 
eta|300ra|dosiero priskribo=la regionoj de Ugando (laŭ distriktaj limoj de 2010) -  -  - 
Ugando estas administre dividata al kvar regionoj: centra, okcidenta, orienta kaj norda. Tiuj kvar regionoj plu dividiĝas al distriktoj. Estis 56 distriktoj en 2002, post reorganizoj en 2006 estis 77, kiuj en plia administra reformo de 2010 estis pludividitaj, tiel ke rezultis 111 distriktoj kaj unu eksterdistrikta urbo, Kampalo .

 Politiko 
La interna politika vivo estas relative stabila, sed ĝin influas malstabileco en najbaraj landoj, ĉefe en Demokratia Respubliko Kongo, en kies orienta parto de la lando dum jaroj daŭras batalado inter la registaraj trupoj kaj gerilanoj, ofte forme de etna purigado. Fine de 2019 nombro de rifuĝintoj en tiu regiono atingis 4,5 milionojn. Ugando gastigas pli ol 1 milionon da rifuĝintoj, inkluzive de 384 000 konganoj, el kiuj 48 000 alvenis en 2019, pro kio la registaro diris, ke gastigaj kapabloj de la lando elĉerpiĝis kaj necesas urĝa internacia helpo .

 Ekstera politiko 
60ra Ugando apartenas al la AKP-ŝtatoj, internacia organizaĵo de ĉi-momente 77 landoj el la regionoj Afriko, Karibio kaj la Pacifika Oceano  .

 Turismo 
alternative=|eta|Grizkrona gruo – simbolo de Ugando
eta|Rwenzori montoj en Uganda
Ugando estas konata pro siaj grandaj naciaj parkoj kaj la protektado de la faŭno pere de rezervejoj. La montaj goriloj en la nebulkovritaj montarmasivoj de suda Ugando estis la temo de televidserioj  .

 Socia kondiĉoj 
eta|Kulturaj festoj en Norda Uganda
Grava socia problemo estas korupto. En 2018 la kontraŭkorupta organizaĵo Travideblo Internacia envicigis Ugandon kiel unu el la plej koruptaj landoj en Afriko, pli ol Kenjo, Maŭritanio kaj Niĝerio. En decembro 2019 la prezidanto Yoweri Museveni gvidis marŝon kontraŭ korupto, kion liaj oponantoj konsideris hipokriteco.

 Internaciaj rangotabeloj 
OrganizoEsploroRangotabeloHeritage Foundation / The Wall Street JournalIndico de Ekonomia Libero 201995 el 180Raportistoj sen limojGazetara Libereca Indico 2019125 el 180Travideblo InternaciaKorupta Indico 2018149 el 180Programo pri Disvolvo de UNIndico de homa disvolviĝo 2018159 el 189

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 
 Ugando (The Encyclopedia of Earth)

 Ekoregionoj de Ugando (The Encyclopedia of Earth) 


Kategorio:Landoj sen maraliro
Kategorio:Membroj de la Komunumo de Nacioj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1962