Bautzen

Bautzen - prononco 16-paĝa artikolo "Kutimoj de la soraboj dum jaro", eldoninto Soraba muzeo, 2001-2002, citaĵo ""Ekde 1993 paskorajdantoj el Bautzen [pron.: Baŭcen] denove rajdas al Radibor post longa interrompo".La prononco Baŭcen menciita en la opereta kanto "Kisis mi simple nur (sur la ŝultron ja ŝin)", originale "Ach, ich hab' sie ja nur (auf die Schulter geküsst)" de la aŭstra opereta komponisto Karl Millöcker (d:Q456099), tradikita de Joachim Giessner kaj kantita de Miroslav Smyčka, jen alternative en Jutubo (aŭskultebla prononco);  - estas urbo en orienta Germanio, konata kiel historia ĉefurbo de Supra Luzacio.

Ĝi troviĝas en samnoma distrikto Bautzen de la federacia lando Saksio, kaj estas ties administra centro. Fine de la jaro  la komunumo havis  loĝantojn. La urbo situas apud la rivero Spree en la regiono nomata Luzacio. Ĝi estas la administra centro de distrikto - ĝis la 1-a de aŭgusto 2008 teritorie pli malgranda - pri ĝi vidu la artikolon distrikto Bautzen (1994-2008), ekde kiam kun la aldonaj teritorioj de la eksa distrikto Kamenz kaj la antaŭa eksterdistrikta urbo Hoyerswerda teritorie vastigita - pri ĝi vidu la artikolon distrikto Bautzen.

eta|maldekstra|140ra|
La urbo estas la politika kaj kultura centro de la soraboj, nacia malplimulto vivanta en Germanio. La suprasoraba nomo de la urbo estas Budyšin (ĉeĥe preskaŭ same Budyšín, en la pola Budziszyn).

 Historio 
Spuroj de setlado devenas de la 5-a ĝis 4-a jarcento antaŭ Kristo. Defenda setlejo estis ĉi tie fondita de polabiaj slavoj.
De komence de la 11-a jarcento renkontiĝis en Luzacio potencemaj interesoj de germana, pola kaj ĉeĥa landoj (en tiu tempo en Luzacio loĝis la slavoj kaj ĝis nun restas iliaj posteuloj, la soraboj - nun kiel malplimulto).

En Merseburg okazis en la jaro 1002 la oficiala kunveno de Henriko la 2-a, imperiestro de la Sankta Romia Imperio, kun princoj kaj dukoj. Partoprenis ĝin ankaŭ la pola reĝo Boleslao la 1-a "la Brava". Dum tiu Kunveno okazis laŭ la inspiro de Henriko atenco (nesukcesa) kontraŭ la pola reĝo Boleslao. El tio sekvis multjaraj militoj inter Henriko kaj Boleslao - rezulte en la jaro 1013 okazis paca traktato en Merseburg kaj januare en 1018 en Bautzen okazis la sekva paca traktato. Per la paca traktato en Bautzen granda parto de Luzacio, la regiono de Bautzen, estis aligita kiel regna feŭdo al Pollando.

 Dua Mondmilito 
26.04.1945: Lasta venko de Wehrmacht dum la milito en la batalo de Bautzen — dum ĝi mortfalis aŭ pereis preskaŭ 8 mil polaj soldatoj kaj 10,5 mil estis vunditaj (rekrutitaj el nespertaj junuloj de Lublinio kaj komandataj de senspertaj oficiroj kune kun komunista generalo) kaj laŭtakse ĉirkaŭ 17,5 mil sovetaj soldatoj; Ruĝa Armeo komencis sturmon de Berlino.

 Pri soraboj 
La Soraba muzeo, , troviĝas en la "saldomo" de la historia burgo Ortenburg/ en Bautzen/. Kun proksimume 23 000 inventariitaj eroj, ĝi estas la plej grava muzea instalaĵo pri la kulturo kaj historio de la soraboj.

La Soraba Instituto () esploras la lingvon, kulturon kaj historion de la soraboj en Supra kaj Malsupra Luzacio. Sian bazon la instituto havas en monumente protektita vilao ĉe la "stacidoma strato" de Bautzen/. La neuniversitata instituto kolektas kaj arkivigas la necesajn materialojn, kiuj estas ankaŭ alireblaj por la publiko.

 Bildoj 
eta|210ra|eta|270ra|eta|350ra|

 Konindaj personoj 
 Handrij Zejler, soraba poeto kreinta fundamentojn de la nacia kulturo en la suprasoraba lingvo
 Jan Arnošt Smoler, soraba verkisto kaj eldonisto

 Partnera kunlaboro 
  Dreux, Francio
  Heidelberg, Baden-Virtembergo
  Jablonec nad Nisou (), Ĉeĥio
  Jelenia Góra (), Pollando
  Worms, Rejnlando-Palatinato

 Bibliografio 
 Renate Peter, Ralf Reimann: Bautzen, Budyšin, informa broŝuro en la germana, suprasoraba kaj pola lingvoj eldonita de la urba oficejo, Budyšin 1994
 Statistisches Landesamt des Freistaates Sachsen, Kamenz 2009
 Krzysztof R. Mazurski, Andrzej Zieliński: Łużyce, KAW, Warszawa 1984, ISBN 83-03-00772-6

 Esperanta literaturo 
 Jan Szałowski, Antaŭ 1000 jaroj... (foto-raportaĵo pri Budiŝin), p. 10-14, en: "Pola Esperantisto" 1/2018

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Malsupra Luzacio
 Supra Luzacio
 Sesurbaro

 Eksteraj ligiloj 

 oficiala retejo
 retejo de la soraba kultura asocio Domowina  sorabe
 Serbske Nowiny sorabe
 http://www.sorbe.de 
 http://www.bautzen.bz  
 http://www.ba-bautzen.de 


Kategorio:Urboj de Saksio