Primo

Primo (laŭ la latina vorto baze samsenca kun la Esperanta "unua": primum en gramatike neŭtra genro, primus en vira kaj prima en ina genro,) havas plurajn diversfakajn sencojn en Esperanto:
 Pozitiva entjero, kiu havas precize du pozitivajn divizorojn, t.e. ne estas produto de malsamaj pozitivaj entjeroj krom 1 kaj si mem:[https://vortaro.net/#primo Plena Ilustrita Vortaro la unuaj primoj estas 2, 3, 5, 7, 11, …; la entjeroj 1, 4, 6, 8, 9, 10,... ne estas primaj. Pozitiva entjero, kiu ne estas primo, nomiĝas komponita nombro).
 en faka lingvaĵo de kristanismo estas diservo, kanonika horo (je la 6-a horo matene).[https://vortaro.net/#primo Plena Ilustrita Vortaro
 en faka sporta lingvaĵo estas la unua pozicio en skermado.[https://vortaro.net/#primo Plena Ilustrita Vortaro
 Aldone, en faka muzika lingvaĵo, primo estas sinonimo por neologisma "pure Esperanteca" termino unuto.

Pri la unua, fake matematika signifo ankoraŭ iom da detaloj:

La pozitiva entjero "primo", kiu ne estas produto de du aliaj pozitivaj entjeroj, sekve dividiĝas nur per si kaj per 1. 

Ekzemple, 12 dividiĝas je 1, 2, 3, 4, 6, 12 (kiuj estas la divizoroj de 12), sed 17 dividiĝas nur je 1 kaj 17. Sekve la nombro 17 estas primo, sed la nombro 12 ne estas primo, sed komponita nombro.

Ĉiu primo pli granda ol 3 estas de formo  aŭ  por iu natura nombro n.

Ĉi tie estas la tabelo de ĉiuj primaj nombroj ĝis 1000:

  -  2   3   5    7  11   13  17    19   23 29  31  37  41  43  47   53   59   61   67 71   73   79   83   89   97   101   103   107   109  113    127    131   137   139   149   151   157   163   167  173    179    181   191   193   197   199   211   223   227  229    233    239    241   251   257   263   269   271   277  281    283    293    307   311   313   317   331   337   347  349    353    359    367   373   379   383   389    397   401  409    419    421   431   433   439   443   449   457    461  463    467    479   487   491   499   503   509    521   523  541    547    557    563   569   571   577   587    593    599  601    607    613    617   619   631   641   643   647   653  659    661    673   677   683   691   701   709    719   727  733    739    743   751   757    761   769   773   787   797  809    811    821   823   827   829   839   853    857    859  863    877    881   883   887   907   911    919    929   937  941    947    953   967   971   977   983    991   997   -

 Listo de la historie plej grandaj konataj primoj 
La plej granda konata primo estis preskaŭ ĉiam primo de Mersenne, do primo de la formo , ĉar por tiaj nombroj estas aplikebla la primec-test-maniero laŭ Lucas-Lehmer (en:Lucas–Lehmer primality test), kiu liveras relative rapide decidon, ĉu la esplorenda nombro estas primo aŭ ĉu ne. La interrete distribuite organizata projekto GIMPS (angle mallonge por Great Internet Mersenne Primes Search) serĉadas sistemece por pluaj tre grandaj primoj de Mersenne. Tiel kaj tial lasttempe la plej grandaj primoj estas primoj de Mersenne.

 Nombro Kvanto de dekumaj ciferoj Jaro de ekkono Esplorinto, Grupo (Komputilo), Rimarko 217 - 1 6 1588 Cataldi 219 - 1 6 1588 Cataldi 231 - 1 10 1772 Euler (259 - 1)/179951 13 1867 Landry 2127 - 1 39 1876 Lucas (2148+1)/17 44 1951 Ferrier 180·(2127-1)2+1 79 1951 Miller & Wheeler (EDSAC1) 2521-1 157 1952 Robinson (SWAC) 2607-1 183 1952 Robinson (SWAC) 21279-1 386 1952 Robinson (SWAC) 22203-1 664 1952 Robinson (SWAC) 22281-1 687 1952 Robinson (SWAC) 23217-1 969 1957 Riesel (BESK) 24423-1 1332 1961 Hurwitz (IBM7090) 29689-1 2917 1963 Gillies (ILLIAC 2) 29941-1 2993 1963 Gillies (ILLIAC 2) 211213-1 3376 1963 Gillies (ILLIAC 2) 219937-1 6002 1971 Tuckerman (IBM360/91) 221701-1 6533 1978 Noll & Nickel (CDC Cyber 174) 223209-1 6987 1979 Noll (CDC Cyber 174) 244497-1 13395 1979 Nelson & Slowinski (Cray 1) 286243-1 25962 1982 Slowinski (Cray 1) 2132049-1 39751 1983 Slowinski (Cray X-MP) 2216091-1 65050 1985 Slowinski (Cray X-MP/24) 2216193-1 65087 1989 „Amdahler Sechs“ (Amdahl 1200) 2756839-1 227832 1992 Slowinski & Gage (Cray 2) 2859433-1 258716 1994 Slowinski & Gage (Cray C90) 21257787-1 378632 1996 Slowinski & Gage (Cray T94) 21398269-1 420921 1996 Armengaud, Woltman (GIMPS, Pentium 90 MHz) 22976221-1 895932 1997 Spence, Woltman (GIMPS, Pentium 100 MHz) 23021377-1 909526 1998 Clarkson, Woltman, Kurowski (GIMPS, Pentium 200 MHz) 26972593-1 2098960 1999 Hajratwala, Woltman, Kurowski (GIMPS, Pentium 350 MHz) 213466917-1 4053946 2001 Cameron, Woltman, Kurowski (GIMPS, Athlon 800 MHz) 220996011-1 6320430 2003 Shafer (GIMPS, Pentium 4 2 GHz) 224036583-1 7235733 2004 Findley (GIMPS, Pentium 4 2,4 GHz) 225964951-1 7816230 2005 Nowak (GIMPS, Pentium 4 2,4 GHz) 230402457-1 9152052 2005 Cooper, Boone (GIMPS, Pentium 4 3 GHz) 232582657-1 9808358 2006 Cooper, Boone (GIMPS) 243112609-1 12978189 2008 Smith, Woltman, Kurowski, et al (GIMPS) 257885161-1 17425170 2013 Cooper, Woltman, Kurowski, et al (GIMPS)

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Ĝemela primo
 Harald Helfgott
 Reciproka primeco
 Kribrilo de Eratosteno
 Primo de Sophie Germain
 Palindroma primo


Kategorio:Nombroteorio
Kategorio:Entjeraj vicoj