Strigedoj

Strigedoj (Strigidae) estas familio de noktaj rabobirdoj kun okuloj direktitaj antaŭen kaj piedfingroj plumkovritaj; oreloj kutime starigitaj; ĝi entenas 194 speciojn. En fabeloj kaj fabloj ili estas simbolo de saĝeco.

Tiuj veraj strigoj aŭ tipaj strigoj estas unu el la du ĝenerale akceptitaj familioj de strigoj, dum la alia estus la Titonedoj (Tytonidae). La taksonomio de Sibley-Ahlquist unuigas la Kaprimulgoformajn ene de la ordo de la Strigoformaj; tiele, la tipaj strigoj estus subfamilio Striginae. Tio ne estas konfirmita de pli ĵusaj pristudoj (vidu Cypselomorphae ekzemple), sed la rilatoj de la strigoj ĝenerale estas ankoraŭ nesolvitaj.

Escepte de la Antarkta ekozono, la strigedoj prezentas .

 Morfologio 
Tipaj strigoj (iam nomataj simple strigoj por simpleco) estas tre variaj je grando. La plej malgranda striga specio estas la elfostrigo, kiu pezas ĉirkaŭ 40 g; la plej grandaj, la gufo kaj la granda fiŝgufo, povas pezi ĝis 4.5 kg, pli ol centoble pli. Tamen, malgraŭ tiu ĉi varieco, la korpoplano de ĉiuj strigoj estas tre simila.Marks, J. S.; Cannings, R.J. and Mikkola, H. (1999). "Family Strigidae (Typical Owls)". In del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (eds.) (1999). Handbook of the Birds of the World. Volume 5: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions.  
Ili ĉiuj havas relative grandajn kapojn, mallongajn vostojn, tre dikan plumaron, pro kiu la birdo aspektas kelkoble pli granda ol ĝi estus sen plumoj, kaj plumajn diskojn sur vizaĝo ĉirkaŭ la okuloj. Plejparto de strigoj vivas en diversspecaj arbaroj (unu el malmultaj esceptoj estas la kuniklostrigo) kaj ĉasas predon flugante. Ili havas grandajn, longajn, vastajn kaj rondecajn flugilojn. 

Strigaj plumaroj estas adaptitaj por kvietigi la bruon dum flugado, pro tio strigoj flugas preskaŭ tute sensone.
Inter aliaj plumaraj adaptaĵoj estas la vizaĝdiskoj, kiuj efektive helpas transdoni sonon al oreloj de la birdo kaj helpas al ĝi rapide trovi fonton de ĉiu sono kaj kapti predon dum ĉasado.
Iuj specioj havas plumtufojn sur kapo, kiu obskuras la silueton de la birdo kaj helpas al ĝi kaŝiĝi. Aliaj, aparte tiuj de malvarmaj regionoj, havas pluman kovrilon de piedoj aŭ tarsoj, kio helpas travivi ekstremajn fridojn.

Preskaŭ ĉiuj strigoj estas noktuloj aŭ krepuskuloj. Kiel aliaj noktumaj birdoj, ili ne havas brilkolorajn plumarojn, kaj ilia kolorigo estas kamufliga, helpanta al la birdo esti nevidebla dum ĉasado aŭ embuskado. Pro la sama kialo ili ne havas drastan  je koloro de plumaroj. La duformismo je grando, tamen, estas sufiĉe rimarkebla: kiel kutimas por rabobirdoj, ĉe strigoj inoj estas notinde pli grandaj kaj pezaj ol iĉoj.

Strigoj havas grandajn okulojn kaj tre bonan vidkapablon, kio kontribuas al ilia efikeco de ĉasado kune kun la aŭdkapablo. Iliaj okuloj estas plej grandaj relative al grando de kapo el ĉiuj birdoj. Kontraŭe al populara stereotipo, strigoj bonege kapablas vidi en luma tago, sed ne havas meĥanismojn por vidi en profunda mallumo.
Iliaj okuloj, tamen, estas tute nemovivaj en siaj orbitoj, kaj por fokusigi rigardon sur iu objekto la birdo devas turni la tutan kapon. Nevidate sub plumoj, strigoj havas relative longajn kaj tre flekseblajn kolojn, kiuj kapablas rotacii la kapon je ĝis 270 gradoj je ĉiu direkto. La kolaj  havas multajn adaptaĵojn por ne ŝiriĝi, ne iĝi romppremitaj kaj ne ĉesu la konstantan sangoprovizon al la cerbo dum tiuj ekstremaj kapoturnoj.

 Taksonomio 
La familion Strigidae originale enkondukis angla zoologo William Elford Leach en gvidlibro al kolektoj de la Brita Muzeo en jaro 1819. Although the name of the author is not specified in the document, Leach was the Keeper of Zoology at the time.

Molekulfilogenetika esploro de jaro 2020 far  Jessie Salter k. al. montris, ke tradicia laŭ tiama sistematiko familio Strigidae estas fakte du frataj kladoj, kaj iuj el la tiam tradiciaj genroj estis parafiletikaj. Ekde tiam la taksonomio de la familio estis draste reviziita, sed pozicio de tri monotipaj genroj restas necerta pro malgranda kvanto kaj kvalito de atingeblaj ekzemploj de DNA. 
La kontrollisto de la Internacia Ornitologia Komitato (IOC), administrata far Frank Gill, Pamela Rasmussen kaj David Donsker estas ĝisdatigita laŭ tiuj ĉi malkovroj.

La ĉi-suba kladogramo baziĝas je rezultoj de esploro far Salter k. al. de jaro 2020. 
La subfamilioj estas tiuj difinitaj far Edward Dickinson kaj James Van Remsen Jr. en 2013. 
Genetika esploro de jaro 2021 sugestis, ke Scotopelia eble estu unuigita kun Ketupa.

 Klasado 
La familio dispartiĝis je 235 vivantaj aŭ antaŭnelonge formortintaj specioj en 23 genroj kaj 3 subfamilioj:

Subfamilio Ieraglaucinae
 Bildo  Genro    Specioj175pxNinox (bubukoj) 
 Rufa strigo, Ninox rufa
 Forta strigo, Ninox strenua
 Bojanta strigo, Ninox connivens
 Sumba bubuko, Ninox rudolfi
 Aŭstralia bubuko, Ninox boobook
 Rote-insula bubuko Ninox rotiensis 
 Timora bubuko Ninox fusca
 Alor-insula bubuko, Ninox plesseni
 Tasmania bubuko, Ninox leucopsis
 Ruruo, Ninox novaeseelandiae
 Norda bubuko, Ninox japonica
 Bruna bubuko, Ninox scutulata
 Malhela bubuko, Ninox obscura
 Ĉokolada bubuko, Ninox randi
 Andamana bubuko, Ninox affinis
 Filipina bubuko, Ninox philippensis
 Mindanaa bubuko, Ninox spilocephala
 Kamigina bubuko, Ninox leventisi
 Sulua bubuko, Ninox reyi
 Cebua bubuko, Ninox rumseyi
 Romblona bubuko, Ninox spilonotus
 Mindora bubuko, Ninox mindorensis
 Malgranda bubuko, Ninox sumbaensis
 Togiana bubuko, Ninox burhani
 Oĥraventra bubuko, Ninox ochracea
 Cinabra bubuko, Ninox ios
 Halmahera bubuko, Ninox hypogramma
 Burua bubuko, Ninox hantu
 Serama bubuko, Ninox squamipila
 Tanimbara bubuko, Ninox forbesi
 Kristnaska bubuko, Ninox natalis
 Manusa bubuko, Ninox meeki
 Papua bubuko, Ninox theomacha
 Punktohava bubuko, Ninox punctulata
 Novbritia bubuko, Ninox odiosa
 Novirlanda bubuko, Ninox variegata175pxUroglaux  
 Papua akcipitrostrigo, Uroglaux dimorph

Subfamilio Surniinae
 Bildo  Genro    Specioj175pxAegolius (segilakrigaj strigoj) 
 Funebra strigo, Aegolius funereus
 Norda akrigostrigo, Aegolius acadicus
 † Bermuda akrigostrigo, Aegolius gradyi (formortinta)
 Senpunkta akrigostrigo, Aegolius ridgwayi
 Sablofrunta strigo, Aegolius harrisii175pxAthene (noktuoj) 
 Punkteca strigeto,  Athene brama 
 Noktuo,  Athene noctua
 Arbara strigeto, Athene blewitti
 Kuniklostrigo, Athene cunicularia
 Blankabrova strigeto, Athene superciliaris
 Salomona strigeto, Athene jacquinoti
 Gvadalkanala strigeto, Athene granti
 Malaita strigeto, Athene malaitae
 Makira strigeto, Athene roseoaxillaris175pxGlaucidium (nanaj strigoj) 
 Paserstrigo, Glaucidium passerinum
 Perlostrigo, Glaucidium perlatum
 Nordkalifornia strigeto, Glaucidium californicum
 Montostrigeto, Glaucidium gnoma
 Gvatemala strigeto, Glaucidium cobanense
 Sudkalifornia strigeto, Glaucidium hoskinsii
 Kostarika strigeto, Glaucidium costaricanum
 Nubostrigo, Glaucidium nubicola
 Anda strigeto, Glaucidium jardinii
 Bolivia strigeto, Glaucidium bolivianum
 Kolima strigeto, Glaucidium palmarum
 Tamaŭlipa strigeto, Glaucidium sanchezi
 Centramerika strigeto, Glaucidium griseiceps
 Centranda strigeto, Glaucidium parkeri
 Amazona strigeto, Glaucidium hardyi
 Nordbrazila strigeto, Glaucidium mooreorum
 Eta strigeto, Glaucidium minutissimum
 Ruĝeca strigeto, Glaucidium brasilianum
 Tukumana strigeto, Glaucidium tucumanum
 Perua strigeto, Glaucidium peruanum
 Sudsudamerika strigeto, Glaucidium nana
 Kuba strigeto aŭ Siĥuo, Glaucidium siju
 Ruĝecbrusta strigeto, Glaucidium tephronotum
 Sjostedta strigeto, Glaucidium sjostedti
 Kukolstrigeto, Glaucidium cuculoides
 Java strigeto, Glaucidium castanopterum
 Ĝangala strigo, Glaucidium radiatum
 Aveldorsa strigeto, Glaucidium castanotum
 Afrika stristrigeto , Glaucidium capense
 Alberta strigeto, Glaucidium albertinum175pxSurnia 
 Nizostrigo, Surnia ulula175pxMargarobyas 
 Nudkrura strigo, Margarobyas lawrencii175pxTaenioptynx 
 Koluma strigeto, Taenioptynx brodiei
 Sunda strigeto, Taenioptynx sylvaticus175pxMicrathene 
 Elfostrigo, Micrathene whitneyi175pxXenoglaux 
 Longliphara strigo, Xenoglaux loweryi

Subfamilio Striginae
 Bildo  Genro    Specioj175pxOtus (malgrandaj orelstrigoj) 
 Giganta orelstrigo, Otus gurneyi 
 Blankfrunta orelstrigo, Otus sagittatus
 Andamana orelstrigo, Otus balli
 Ruĝa orelstrigo, Otus rufescens
 Sabla orelstrigo, Otus icterorhynchus
 Sokoka orelstrigo, Otus ireneae
 Floresa orelstrigo, Otus alfredi
 Montara orelstrigo, Otus spilocephalus
 Rajaha orelstrigo, Otus brookii
 Java orelstrigo, Otus angelinae
 Hindia orelstrigo, Otus bakkamoena
 Koluma orelstrigo, Otus lettia
 Sunda orelstrigo, Otus lempiji
 Japana orelstrigo, Otus semitorques
 Ĝangala orelstrigo, Otus silvicola
 Rinjani-monta orelstrigo, Otus jolandae
 Palavana orelstrigo, Otus fuliginosus
 Filipina orelstrigo, Otus megalotis
 Negrosa orelstrigo, Otus nigrorum
 Orelstrigo de Everett, Otus everetti
 Mindanaa orelstrigo, Otus mirus
 Luzona orelstrigo, Otus longicornis
 Mindora orelstrigo, Otus mindorensis
 Pala orelstrigo, Otus brucei
 Araba orelstrigo, Otus pamelae
 Afrika orelstrigo, Otus senegalensis
 Anobona orelstrigo, Otus feae
 Sokotra orelstrigo, Otus socotranus
 Malgranda orelstrigo, Otus scops
 Kipra orelstrigo, Otus cyprius
 Orienta orelstrigo, Otus sunia
 Moluka orelstrigo, Otus magicus
 Vetara orelstrigo, Otus tempestatis
 Sula orelstrigo, Otus sulaensis
 Mantanana orelstrigo, Otus mantananensis
 Rjukjua orelstrigo, Otus elegans
 Sulavesa orelstrigo, Otus manadensis
 Bangaja orelstrigo, Otus mendeni
 Sangihea orelstrigo, Otus collari
 Biaka orelstrigo, Otus beccarii
 Sejŝela orelstrigo, Otus insularis
 Simeuluea orelstrigo, Otus umbra
 Engana orelstrigo, Otus enganensis
 Mentavaja orelstrigo, Otus mentawi
 Nikobara orelstrigo, Otus alius
 Pemba orelstrigo, Otus pembaensis
 Komora orelstrigo, Otus pauliani
 Siaŭa orelstrigo, Otus siaoensis
 Anjuana orelstrigo, Otus capnodes
 Mohelia orelstrigo, Otus moheliensis
 † Reunia orelstrigo, Otus grucheti (formortinta)
 † Maŭricia orelstrigo, Otus sauzieri (formortinta)
 † Rodrigesa orelstrigo, Otus murivorus (formortinta)
 Malagasa orelstrigo, Otus rutilus
 Majota orelstrigo,  Otus mayottensis
 Torotoroka orelstrigo, Otus madagascariensis
 Srilanka strigeto, Otus thilohoffmanni
 Santomea orelstrigo, Otus hartlaubi
 Palaŭa orelstrigo, Otus podarginus
 Principea orelstrigo, Otus bikegila175pxAsio (orelstrigoj) 
 Jamajka orelstrigo, Asio grammicus
 Stigia orelstrigo,  Asio stygius
 Orelstrigo, Asio otus
 Afrika orelstrigo,  Asio abyssinicus
 Madagaskara orelstrigo,  Asio madagascariensis
 Marĉostrigo,  Asio flammeus
 Afrika strigo,  Asio capensis
 Stristrigo, Asio clamator
 Salomona strigo, Asio solomonensis175pxPtilopsis (blankvizaĝaj strigoj) 
 Norda blankvizaĝa strigo, Ptilopsis leucotis
 Suda blankvizaĝa strigo, Ptilopsis granti175pxJubula  
 Kolhara strigo, Jubula lettii175pxBubo (gufoj) 
 Neĝostrigo, Bubo scandiacus
 Granda kornostrigo, Bubo virginianus
 Magelana kornostrigo, Bubo magellanicus
 Gufo, Bubo bubo
 Bengala gufo, Bubo bengalensis
 Faraona gufo, Bubo ascalaphus
 Araba gufo, Bubo milesi
 Kablanda gufo, Bubo capensis
 Afrika gufo, Bubo africanus
 Griza gufo, Bubo cinerascens175pxKetupa (fiŝgufoj) 
 Fiŝgufo de Fraser, Ketupa poensis
 Ĝangala fiŝgufo, Ketupa leucosticta
 Lakta fiŝgufo, Ketupa lactea
 Fiŝgufo de Shelley, Ketupa shelleyi
 Granda fiŝgufo, Ketupa blakistoni
 Bruna fiŝgufo, Ketupa zeylonensis
 Himalaja fiŝgufo, Ketupa flavipes
 Malaja fiŝgufo, Ketupa ketupu
 Sumatra fiŝgufo, Ketupa sumatrana
 Punktoventra fiŝgufo, Ketupa nipalensis
 Hindia fiŝgufo, Ketupa coromanda
 Filipina fiŝgufo, Ketupa philippensis175pxScotopelia (fiŝostrigoj) 
 Marmora fiŝostrigo, Scotopelia bouvieri
 Strieca fiŝostrigo, Scotopelia peli
 Rufa fiŝostrigo, Scotopelia ussheri175pxMegascops (kriĉostrigoj) 
 Liphara kriĉostrigo, Megascops trichopsis
 Nudkrura kriĉostrigo, Megascops clarkii
 Blankagorĝa kriĉostrigo, Megascops albogularis
 Tropika kriĉostrigo, Megascops choliba
 Barba kriĉostrigo, Megascops barbarus
 Pacifika kriĉostrigo, Megascops cooperi
 Okcidenta kriĉostrigo, Megascops kennicottii
 Orienta kriĉostrigo, Megascops asio
 Balsasa kriĉostrigo, Megascops seductus
 Alagoasa kriĉostrigo, Megascops alagoensis
 Gvatemala kriĉostrigo, Megascops guatemalae
 Kriĉostrigo de Koepcke, Megascops koepckeae
 Rufeca kriĉostrigo, Megascops ingens
 Cinama kriĉostrigo, Megascops petersoni
 Nebula kriĉostrigo, Megascops marshalli
 Jungaa kriĉostrigo, Megascops hoyi
 Ŝingua kriĉostrigo, Megascops stangiae
 Ĉokoa kriĉostrigo, Megascops centralis
 Roraima kriĉostrigo, Megascops roraimae
 Longtufa kriĉostrigo, Megascops sanctaecatarinae 
 Sanktamarta kriĉostrigo, Megascops gilesi
 Perua kriĉostrigo, Megascops roboratus
 Amazonia kriĉostrigo, Megascops watsonii
 Nigraĉapa kriĉostrigo, Megascops atricapilla175pxGymnasio  
 Puertorika kriĉostrigo, Gymnasio nudipes175pxPsiloscops  
 Fajrstrigo, Psiloscops flammeolus175pxStrix (senorelaj strigoj) 
 Makula arbarstrigo, Strix seloputo
 Okulmakula arbarstrigo, Strix ocellata
 Bruna arbarstrigo, Strix leptogrammica
 Arbarstrigo, Strix aluco
 Magreba strigo, Strix mauritanica
 Himalaja strigo, Strix nivicolum
 Dezerta strigo, Strix hadorami 
 Omana strigo, Strix butleri
 Okcidenta strigo, Strix occidentalis
 Varia strigo, Strix varia
 Cindra strigo, Strix sartorii
 Flaveca strigo, Strix fulvescens
 Rustostria strigo, Strix hylophila
 Ĉakoa strigo, Strix chacoensis
 Rufpieda strigo, Strix rufipes
 Urala strigo, Strix uralensis
 Lapona strigo, Strix nebulosa
 Afrika arbarstrigo, Strix woodfordii
 Makula strigo, Strix virgata
 Nigrablanka strigo, Strix nigrolineata
 Nigrabenda strigo, Strix huhula
 Rufbenda strigo, Strix albitarsis175pxLophostrix  
 Kresta strigo, Lophostrix cristata175pxPulsatrix  
 Okulvitra strigo,	Pulsatrix perspicillata
 Brunbrova strigo, Pulsatrix koeniswaldiana
 Striventra strigo, Pulsatrix melanota

 Prahistoriaj birdoj de Malfrua Kvaternaro 
 Genro Grallistrix, 4 specioj
 Kaua strigo, Grallistrix auceps
 Mauia strigo, Grallistrix erdmani
 Moloka strigo, Grallistrix geleches
 Oahua strigo, Grallistrix orion
 Genro Ornimegalonyx - Karibaj gigantaj strigoj, 1-2 specioj
 Kuba giganta strigo, Ornimegalonxy oteroi
 Ornimegalonyx sp. - probable subspecio de O. oteroi

 Referencoj

 Literaturo 
  (1970): Some birds of prey from the Upper Pliocene of Kansas. Auk 87(4): 795-797. PDF plena teksto 
  (1985): The fossil record of birds. In: Farner, D.S.; King, J.R. & Parkes, Kenneth C. (eds.): Avian Biology 8: 79-238. Academic Press, New York.
  (2004): Avian zoogeographical patterns during the Quaternary in the Mediterranean region and paleoclimatic interpretation. Ardeola 51(1): 91-132. PDF plena teksto

 Eksteraj ligiloj 

 ITIS – Taksonomio de Strigedoj 
 Filmoj de strigoj ĉe Interreta Birdokolekto
 Sonoj de Strigedoj el Neotropiko ĉe xeno-canto.org
 Strigejo pri strigoj - fotoj, voĉoj, libroj, arto, mitologio kaj plie.
Kategorio:Strigoformaj