Gran Canaria

Gran Canaria (jen hispane, prononcata [grankaNArja], esperante Granda Kanario, de la lokaj esperantistoj ankaŭ nomata Grankanario) estas hispana insulo, situanta en la Atlantika Oceano fronte al la afrika marbordo, Gran Canaria (Granda Kanario) estas la tria plej granda el la kanariaj insuloj (post Tenerifo kaj Fuerteventura), kaj la dua plej loĝata (post Tenerifo), kun ĉirkaŭ 800.000 loĝantoj. 

Geografio
eta|300px|maldekstre|Municipa mapo de Gran Canaria.
La ĉefurbo de la insulo estas Las Palmas de Gran Canaria.
eta|Fotomuntaĵo|299x299ra
Gran Canaria havas cirklan formon, kun alta montaro en la centro. La plej alta monto estis tradicie konsiderata la Pico de las Nieves (Neĝopinto) kun 1 949 metroj, sed lastatempe ĵusaj mezuroj indikis, ke la proksima Morro de la Agujerada estas pli alta kun 1 957 m.s.m. 

Grava turisma loko estas la strando Maspalomas en la sudo de la insulo. La marbordo estas la plej loĝata areo. En la interno eblas rura kaj montara turismo (piedirado).

Areo estas de 1.560 km². Loĝantaro estis 790 360 (en 2004). Insula kaj samtempe provinca ĉefurbo estas Las Palmas de Gran Canaria (376 953 loĝantoj en 2004). 

La indiĝenoj de la insulo estis Guanĉoj, nome prapopolo rilata al berberoj de Nordafriko, kiuj jam loĝis tie dum jarcentoj antaŭ la alveno de la unuaj eŭropanoj, kiuj fakte duone mikiĝis kun tiuj kaj duone malaperigis ilin. 
300px|eta|dekstre|Gran Canaria 3D.

La insulo estas dividita en 21 municipojn:
+MunicipoAreo (km²)Agaete45,50Agüimes79,28La Aldea de San Nicolás123,58Artenara66,70Arucas33,01Firgas15,77Gáldar61,59Ingenio38,15Mogán172,44Moya31,87Las Palmas de Gran Canaria100,55San Bartolomé de Tirajana333,13Santa Brígida23,81Santa Lucía de Tirajana61,56Santa María de Guía de Gran Canaria42,59Tejeda103,30Telde102,43Teror25,70Valleseco22,11Valsequillo de Gran Canaria39,15Vega de San Mateo37,89

 Flaŭro kaj faŭno 

eta|280px|Situo en la arkipelago.
La insulo situas en la ekoregiono de la kanariaj sekaj duonarbaroj kaj arbaroj. Multaj kaŝtanarboj kreskas tie.

Origine, Gran Canaria estis unu de la Kanariaj insuloj kun pli da arbaroj. Sed post la konkero fare de hispanoj, la insulo suferis teruran procezon de senarbarigo konsekvence de forhakado, terdisdonado kaj aliaj intensaj ekspluatadoj. La arbara etendo reduktiĝis al apenaŭ 56 000 hektaroj, kio igis la insulon la plej senarbarigita de la insularo pro la homa agado. Ekde la 20-a jarcento oni entreprenis diversajn klopodojn por rearbarigi la insulon.«Reforestación de las cumbres de Gran Canaria». Konsultita la 1an de aprilo 2017. ​«“Con lo que cuesta un Jumbo se puede reforestar toda Gran Canaria”». Konsultita la 1an de aprilo 2017. 

 Esperanto en Las Palmas 
Unuan urban Esperanto-grupon de la ĉefurbo Las Palmas de Gran Canaria fondis en 1905 la lokaj esperantistoj Alfredo Cabrera, Angel Rodríguez Álvarez, Fernando González Correa, fraŭlino Ignacia de Lara, Esteban Hernandez Baez kaj instruisto Vallés Arévalo, kiuj ĉiuj jam en 1903 listigis sin en la Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto” Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903), numeroj 8085 ĝis 8090 - la unuaj tri el la listigo, A. Cabrera, A. Rodríguez Álvarez kaj F. González Correa, konsistigis la unuan estraron de la urba Esperanto-grupo ekde 1905.Alfredo Cabrera, A. Rodríguez Álvarez kaj F. González Correa jam en 1905.Laŭ [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj) Du jarojn pli poste sekvis plia Esperanto-grupo de la urbo La Laguna sur la insulo Tenerife de la sama insularo. La malmultajn pliajn nun konatajn informojn pri esperantista agado de la Kanarioj kolektas la paĝo Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj.

Famuloj
 Silvestre de Balboa

Bildaro

Referencoj

 Eksteraj ligiloj 
 Informo, mapaj kaj forumo pri Gran Canaria 
 Ĉiuj retejoj de Gran Canaria listigitaj 
 Fotoj de Gran Canaria 
 Insula registaro
 Flughaveno

Kategorio:Gran Canaria
Kategorio:Kanarioj
Kategorio:Biosferaj rezervejoj
Kategorio:Insuloj en Hispanio