Indianio

Indianiojen la oficiala esperantlingva nomo, vidu en PIV, eldono de 1970, p. 422, maldekstra kolumno, eldono de 2002, p. 470, maldekstra kolumno, same en la [https://vortaro.net/#Indianio_kdc eldono de 2020, ankaŭ en la reta versio aŭ Indianao neformala alternativo laŭ inspiro de la angla nomigo Indiana, kiu dum la lastaj jardekoj erare kun-uziĝis kaj tial nun estas same konata en Esperanto (signifas "La lando de la Indianoj"The naming of Indiana ("la nomigo de Indianio") ) estas subŝtato de Usono. Ĝia ĉefurbo estas Indianapolo. Ĝia poŝta mallongigo kaj ISO-3166-kodo estas IN. Loĝanto de Indianio estas nomata "Hoosier" (prononcita "HU-ĵer"), kaj tiel Indianio estas kromnomata "The Hoosier State" (aŭ "La Hoosier-Ŝtato").

 Historio 

Indianio estis antikve ekloĝata ĉirkaŭ 100 p.K. La indiĝenoj loĝis tie dum pli ol 1500 jaroj, ĝis eŭropaj koloniistoj venis dum la 17-a jarcento. Tiam la triboj Miami kaj Shawnee loĝis tie. Francio pretendis la teritorion en la 17-a jarcento, tiam ĝi estis donita al Britio post la fino de la Franca-kaj-Indiana Milito. La lando estis donita al Usono kiel parto de la Nordokcidenta Teritorio, kaj poste la Indiania Teritorio. Ĝi aligis Usonon en 1818 kiel la 19-a ŝtato.
En 1907 Indianio estis la unua ŝtato edikti truditan steriligon de nedezirinduloj en kadro de teorioj de eŭgeniko, 33 aliaj ŝtatoj sekvis poste.

 Geografio 
Indianio limas norde al Miĉigano kaj Miĉigana Lago, oriente al Ohio, sude al Kentukio (trans Ohio-Rivero) kaj okcidente al Ilinojo. La landlimo al Ilinojo estas en sia norda duono rektlinia kaj en la suda sekvas riveron Wabash, ĝis ties enfluo en Ohio-Riveron.

La Wabash tranĉas la ŝtaton en du partojn. La rivero komencas flui, fakte, en Ohio kaj ĝi fluas en sudajn lokojn de Norda Indianio, tra meza Indianio, kaj tiam fluas tra suda Indianio, kie ĝi estas la ŝtatlimo. Ĝi fariĝas la ŝtatlimo tuj sude de Terre Haute, ĝis la rivero enfluas en Ohio-Riveron.

Norda Indianio estas iom monteta precipe ĉirkaŭ la Miĉigana Lago. Sude de tiuj montetoj kaj la lago la lando fariĝas tre ebena (ĉe eniro al kantonoj Jasper kaj Newton). Norda Indianio konsistas ĉefe de kulturkampo. En la nordokcidento ekzistas ankaŭ industrioj ĉirkaŭ Miĉigana Lago.
La Rivero Kankakee (Vidu sube...) fluas el ĉi tie en Ilinojon.

Meza Indianio ne estas monteta kaj relative ebena. Ĝi konsistas ĉefe de kulturkampo. La ĉefurbo estas ĉi tie. La Rivero Blanka kaj la Rivero Wabash fluas ĉi tie. La Blanka Rivero fluas tra la ĉefurbo.

Suda Indianio estas tre monteta. Tiuj montetoj aperas ĉirkaŭ 35 km sude de la ĉefurbo. La Nacia Arbaro Hoosier situas ĉi tie. Ĝi estas 200.000-akrea (80.900 hektara) natura rezervejo. Multe da kalkŝtona kavoj ankaŭ situas ĉi tie. La tereno estas pli diversa ol norda kaj meza Indianio kun pli da montetoj.

La maksimuma alto estas tiu de Hoosier-Monteto. La alto de la monteto estas 383 m. Surprize, la monteto ne situas en la suda parto. Fakte, ĝi estas en la orienta-meza parto, nur kvar kantonojn okcidente de la ĉefurbo, sed pri tio eblas disputi, ĉar ĝi estas sufiĉe proksima al ambaŭ lokoj: SudIndianio kaj MezIndianio.

La ĉefaj riveroj en Indianio estas:
 Rivero Blanka
 Ohio-Rivero
 Rivero Wabash
 Rivero Kankakee

 Gravaj urboj 

loĝantoj > 1.000.000
 Indianapolo, ĉefurbo proksime al la mezo de la ŝtato
loĝantoj > 100.000
 Fort Wayne, nordoriente
 South Bend, proksime al Miĉigana limo, hejmo de Universitato de Notre Dame
 Evansville, sudokcidente, ĉe la Rivero Ohio
 Gary, nordokcidente, naskiĝoloko de Michael kaj Janet Jacksonloĝantoj > 10.000
 Anderson
 Bloomington, hejmo de Indiania Universitato (ĉeftereno)
 Muncie, hejmo de Ŝtata Universitato Ball
 Terre Haute, hejmo de Indiania Ŝtata Universitato kaj Rose-Hulman-Instituto de Teknologio kaj hejmo de Eugene V. Debs (fama socialista kandidato de prezidenteco), kaj kie la unua botelo de kokakolao estis farita.
 Elkhart
 Lafayette
 West Lafayette, hejmo de la ĉeftereno de Purdue-Universitato
 Michigan City
 Kokomo
 Columbus
 Marion
 Richmond
 Warsaw
 Logansport
 New Castle
 Vincennes
 Auburn, hejmo de Muzeo Auburn-Cord-Duesenberg.
 Seymour
 Shelbyville
 Huntington
 Frankfort
 Connersville
 Crawfordsville
 Greenfield
 Peru
 Bedford
 Lebanon
 Madison
 Jasper
 Lawrenceburg
 Martinsville
 Washington
 Plymouth
 Wabash
 North Vernon
 Scottsburg
 Angola
 Elwood
 Kendallville
 Greensburg
 Decatur
 Valparaiso, hejmo de Valparaiso-Universitato
 BrazilGravaj suburboj de Indianapolo
 Avon
 Beech Grove
 Brownsburg
 Carmel
 Cory
 Fishers
 Franklin
 Greenwood
 Lawrence
 Noblesville
 Plainfield
 Southport
 Speedway, hejmo de la aŭtomobila konkursejo Indianapolis Motor Speedway
de Ĉikago en la najbara subŝtato Ilinojso
 Crown Point
 East Chicago
 Gary
 Griffith
 Hammond
 Highland (Lake County)
 Hobart
 Merrillville
 Munster
 Portage
de Louisville en la najbara subŝtato Kentukio (dividata per la Ohio-Rivero)
 Clarksville
 Jeffersonville
 New Albany
de Fort Wayne
 Huntertown
 Leo-Cedarville
 New Haven
de South Bend-Elkhart
 Goshen
 Granger
 Mishawaka

 Urbetoj kaj urboj 
La kvin plej grandaj urboj estas: la ĉefurbo Indianapolo, Fort Wayne, Evansville, South Bend kaj Gary.

La urboj kaj urbetoj estas tre diversaj. Multe da malgrandaj kaj mezgrandaj urbetoj kaj urboj situas tra la ŝtato. Pli grandaj urboj kaj urbetoj ekzistas ĉirkaŭ Miĉigana Lago; ankaŭ du grandaj urboj situas ĉe la Ohio-Rivero: Evansville kaj Louisville.

 Famaj Indianianoj 
 Tony Stewart
 Benjamin Harrison
 James Dean
 Michael Jackson

 Vidu ankaŭ 
 1602 Indianio
 Universitato de Nia Damo

 Eksteraj ligiloj 
 http://www.in.gov Oficiala registara retejo
 http://www.state.in.us  Alia adreso de tiu retejo

 Referencoj