Berno

Berno (, , itale kaj romanĉe Berna) estas Federacia urbo de Svislando kaj la ĉefurbo de la samnoma kantono. En la urbo vivas 128 153 loĝantoj (je la 31-a de decembro 2007). Ek de 1983 la malnova urbocentro de Berno estas monda heredaĵo de UNESKO.

 Federacia urbo 
Atentu erare oni diras ofte, ke la urbo Berno estas la ĉefurbo de Svislando. Sed tio estas malkorekta. Svislando laŭkonstitucie entute ne havas ĉefurbon, ĉar ĉiuj kantonoj estas egalrajtaj. Ĉar en Berno estas la konstanta sidejo de la svisa parlamento oni parolas pri la Federacia urbo. Aliaj federaciaj instancoj troviĝas en Laŭzano (Svisa Federacia Tribunalo, Svisa Federacia Instituto pri Teknologio Laŭzano), en Zuriko (Svisa Nacia Muzeo, Svisa Nacia Banko, Svisa Federacia Instituto pri Teknologio Zuriko), en Belinzono (Svisa Federacia Puntribunalo), en Bazelo (Svisa Supera Dogandirekcio).

 Geografio 
Berno situas je la bordo de la rivero Aro kiu meandrumas ĉirkaŭ Berno. Tiu riverkurbo donis en mezepoko naturan protekton al la urbo. Ja altakvo tamen la ĉeriverbordaj kvartaloj de Berno ankaŭ regule inundiĝas. La urbo kaj komunumo Berno konsistas el la urbodistrikto kun la kvartaloj Länggasse-Felsenau, Mattenhof-Weissenbühl, Kirchenfeld-Schosshalde, Breitenrain-Lorraine kaj Bümpliz-Oberbottigen.

 Historio 
Berno estis fondita en la jaro 1191 de la Grafoj de Zähringen. La mezepoka urbo Berno estis regita de nobelaj kaj ekonomie sukcesaj familioj. Iom post iom Berno akris la senjorujojn en ĝia ĉirkaŭo kaj fariĝis potenca kaj influohava urboŝtato. En la jaro 1353 la urbo Berno alianciĝis al la Svisa Ĵurkomunumo. En la jaro 1919 la ĝis tiam aŭtonoma komunumo Bümplitz estis atribuita al la urbo Berno.

En Berno loĝis multaj rifuĝintoj  el  autokrataj ŝtatoj de Eŭropo inter 1933 kaj 1945. La judo Albert Einstein ekzemple laboris en patentoficejo. Ankau dumtempe loĝis tie revoluciulo Vladimir Iljiĉ Lenin. Li partoprenis en la Konferenco de Zimmerwald, kantono Berno en Septembro 1915 kaj en la Konferenco de Kiental en Aprilo 1916, Fischer 1964, p. 94; Rice 1990, pp. 130–131; Pipes 1990, pp. 382–383; Service 2000, p. 245; White 2001, pp. 113–114, 122–113; Read 2005, pp. 132–134.

 Sidejo de internaciaj organizaĵoj 
Inter aliaj gravaj internaciaj organizaĵoj en Berno troviĝas la ĉefaj sidejoj de la Universala Poŝta Unio, de la Unio Internacia de Asocioj de Alpismo kaj aliaj.

 Kulturo 

 Monda kultura heredaĵo de Unesko 
La molnova urboparto estis deklarita Monda kultura heredaĵo de Unesko en 1983 pro ĝia kompakta kaj ĝenerale nerompita mezepoka kerno kiu estas bonega ekzemplo de integriĝo de la moderna mondo en mezepokan urbon. Multaj konstruaĵoj en la Malnova Urbo estis nomumitaj kiel svisaj kulturaj posedaĵoj de nacia signifo, same kiel la tuta Malnova Urbo.

 Esperanto en Berno 
En Berno okazis la Universala Kongreso en 1913, en 1939 kaj 1947. La Svisa Esperanto-Societo havis la sidejon longan tempon en Berno.

La Esperanto-Societo Berno estis fondita la 21-an de marto 1906 fare de Josef Feierabend. Andreas E. Künzli: Universalaj Lingvoj en Svislando, p 215

En 2001 kaj 2008 Berno gastigis la Ĝeneralan Kunvenon de Svisa Esperanto-Societo.

En 2022 renaskiĝis Berna Esperanto-Klubo.
Turismaj informiloj pri Berno en Esperanto
Berna Alpfervojo . Bern-Lötschberg-Simplon, 1923? 16p. Ilustrita.

 Vidindaĵoj 
 Katedralo de Berno
Preĝejo Sankta Maŭrico, urbokvartalo Bethlehem
Nacia Biblioteko de Svislando

 Servoj 
 Svisa Akademio de Homaj kaj Sociaj Sciencoj
 Svisa Akademio de Medicinaj Sciencoj
 Svisa Akademio de Naturaj Sciencoj

 Famuloj 
En Berno naskiĝis:
Alexander Schallenberg, politikisto
Gottfried von Einem, komponisto
Peter Bieri, filozofo kaj verkisto
En Berno mortis:
 hungara historiisto József Deér
 hungara-usona kemiisto Tamás Örley.

 Partneraj urboj 
Inter la partnerurboj estas:

 Bildgalerio 

 Notoj kaj referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Kantono Berno
 Tramtransporto en Berno
 Trolebusa transporto en Berno

 Eksteraj ligiloj 

 Oficiala retejo de la urbo Berno
 (de, fr, it) Berno en la historia leksikono de Svislando


Berno
Berno
Kategorio:Urboj de Svislando
Kategorio:Esperanto-movado en Svislando laŭ lokoj
Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo
Kategorio:Heraldikaj ursoj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1190-1199
Kategorio:Aperis en 1191