Rato

Rato (genro Rattus) - mamulo parenca al muso, sed pli granda (malofte pli ol 500 gramoj) kun longa vosto.
Ĝi estas ronĝulo preskaŭ ĉionvora.
Ratoj venis el Azio.

Ratoj apudvivas homojn, kaj atingis la preskaŭ tutan mondon sekvante ilin.
En urboj ili vivas kutime en kanaloj kaj kloakoj.
Ili estas ankaŭ bredataj kiel esplorbestoj kaj karesbestoj.
Ratoj ja ĉerpas el homa nutraĵaro.
La estimoj varias, sed probable inter unu kvinono kaj unu triono el la monda produktado estas manĝita, difektita aŭ detruita de ratoj kaj aliaj ronĝuloj.

Ratoj estas ĉiomanĝantoj. Ili manĝas grenon, viandon, fruktojn, legomojn, lakton kaj laktaĵojn. Ekvilibra manĝo estas por ratoj plej bona. Ili estas ŝatataj por ilia inteligenteco kaj samtempe timataj kaj malamegataj pro sia malbeleco. Ratoj estas trejneblaj.

eta|maldekstra|150ra|rato kiel karesbesto sur ŝuldro de sia posedanto
eta|maldekstra|nigra rato

 Specioj 
Specioj de ratoj:
 Nigra rato
 Bruna rato (Rattus norvegicus)
 Kioreo (Rattus exulans)
 Rattus annandalei
 Rattus enganus
 Rattus everetti

 Rattus hainaldi
 Rattus hoogerwerfi
 Rattus korinchi
 † Rattus macleari
 Rattus montanus
 Rattus morotaiensis
 † Rattus nativitatis
 Rattus ranjiniae
 Rattus sanila
 Rattus stoicus
 Rattus timorensis
 Rattus nitidus
 Rattus pyctoris
 Rattus adustus
 Rattus andamanensis
 Rattus argentiventer
 Rattus baluensis
 Rattus blangorum
 Rattus burrus
 Rattus hoffmanni
 Rattus koopmani
 Rattus losea
 Rattus lugens
 Rattus mindorensis
 Rattus mollicomulus
 Rattus osgoodi
 Rattus palmarum
 Rattus rattus
 Rattus satarae
 Rattus simalurensis
 Rattus tanezumi
 Rattus tawitawiensis
 Rattus tiomanicus
 Rattus bontanus
 Rattus marmosurus
 Rattus pelurus
 Rattus salocco
 Rattus xanthurus
 Rattus arfakiensis
 Rattus arrogans
 Rattus elaphinus
 Rattus feliceus
 Rattus giluwensis
 Rattus jobiensis
 Rattus leucopus
 Rattus mordax
 Rattus niobe
 Rattus novaeguineae
 Rattus omichlodes
 Rattus pococki
 Rattus praetor
 Rattus richardsoni
 Rattus steini
 Rattus vandeuseni
 Rattus verecundus
 Rattus colletti
 Rattus fuscipes
 Rattus lutreolus
 Rattus sordidus
 Rattus tunneyi
 Rattus villosissimus

Ilia hararo estas mallonga, kutime maldensa, rustbruna, malhelbruna, griza ĝis nigra.
La plej konataj estas:
 Nigra rato (Rattus rattus)
 Norvega rato aŭ bruna rato (Rattus norvegicus), aperis en ĉiniaj herbejoj kaj dismigirs ĝis Eŭropo kaj, en 1775, Ameriko. Blankaj varioj estas la laborejaj ratoj de scienca esploro. Ankaŭ estas karesratoj.
 Kioreo (Rattus exulans), disvastiĝis el sudorienta Azio sur la Oceanian insularon.

Tradicie, oni klarigas Nigran Peston kiel kaŭzita de mikrobo Yersinia pestis, portata de ratopulo Xenopsilia cheopis, kiu infektis nigrajn ratojn en tiamaj eŭropaj urboj.
Tamen, laŭ iuj modernaj proponoj, nek ratoj nek malsanigaj puloj dismigrus sufiĉe rapide.
Modernaj sovaĝaj ratoj povas malofte porti leptospirozon kaj aliajn plurspeciajn malsanojn.
Sovaĝaj ratoj en bona medio estas tipe sanaj kaj fortikaj.
Urbaj sovaĝaj ratoj povas suferi malbonan nutradon kaj parazitojn sed ne multe malsanigas homojn.

 Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri rato en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:




 Referencoj 


Kategorio:Mamuloj de Eŭropo