Stanisław Lem

Stanisław Herman LEM (naskita la 12-an de septembro 1921 en Lvivo; mortinta la 27-an de marto 2006 en Krakovo) estis pola verkisto de satira kaj filozofiema sciencfikcio. Liajn librojn oni tradukis en 41 lingvojn. Vendiĝis pli ol 27 milionoj da ekzempleroj.

 Vivo 
Lem naskiĝis en Lvovo (tiam en Pollando, nun en Ukrainio) kiel filo de la kuracisto Samuel Lem kaj Sabina Woller. Li studis medicinon en la Universitato de Lvovo kaj la Jagelona Universitato en Krakovo, sed interrompis la studadon pro la invado de la nazioj dum la dua mondmilito. Poste Lem laboris kiel aŭtoriparisto kaj veldisto, kaj aniĝis al la kontraŭgermana rezistantaro. En 1946 Lem transloĝiĝis al Krakovo kaj finis sian studadon. Li laboris kiel helpanto en scienca esplorejo kaj komencis verki novelojn dum la libertempo.

 Stilo 
maldekstre|eta|180ra|Stanisław Lem en sia laborejo
La verkado de Lem estas karakterizita per amaso da originalaj ideoj. Krome, lia verkado karakteriziĝas per granda diverseco kaj inkluzivas multajn humurajn verkojn (inkluzive en la rakontkolektoj, La Cyberiada, kaj Opowiesci o pilocie Pirxie (la spaca piloto Pireksi) ĝis  plej seriozaj verkoj, kiel Solaris. malgraŭ la granda diverseco, oni povas konstati el tio, kio estas ofta en liaj verkoj, ke ili havas apartan filozofian elementon.

 Agnoskoj 
Li estis premiita per honora membriĝo al la asocio Science Fiction and Fantasy Writers of America (SFWA) en 1973, sed la premio estis forprenita en 1976 pro liaj komentoj pri lastatempa sciencfikcia literaturo; li priskribis ĝin kiel malplene elpensitan, aĉe verkitan, kaj zorgantan pli multe pri vendokvanto ol pri ideoj aŭ literatura novigo. SWFA poste proponis al li normalan membriĝon, sed tion li rifuzis.

Stanisław Lem estis kavaliro de la Ordeno de Blanka Aglo, la plej alta ŝtata honorigo de la Pola Respubliko.

Multaj liaj verkoj estis adaptitaj al filmoj.

 Verkaro 
En Esperanto aperis 2021 traduko de la romano Solaris, tradukita de Przemysław Wierzbowski kaj la Bjalistoka Esperanto-Societo, ISBN 978-83-962222-0-6. Aperis ankaŭ filma versio de Solaris, sed sen subtekstoj en Esperanto.

+ Listo de la unuaj eldonoj de verkoj de Lem en PollandoJaroEsperanta titolopola titoloEnhavoEldonejoRimarkojEldonkvantoLigilo1951AstronaŭtojAstronauciSciencfikcia romanoCzytelnikLa unua romano laŭ libroforma eldonjaroKovrilo: Jan Miklaszewski; ilustraĵoj: Bolesław Penciak10 370Jaĥto „Paradise”. Teatraĵo en kvar aktojJacht „Paradise”. Sztuka w czterech aktachTeatraĵoCzytelnikKunaŭtoro: Roman HussarskiKovrilo: Jan Miklaszewski4 3701954Sezamo kaj aliaj rakontojSezam kaj inne opowiadaniaKolekto de sciencfikciaj rakontojIskryKovrilo: Jan Młodożeniec20 000+1761955Neperdita tempoCzas nieutraconyrealisma romano (trilogio)Wydawnictwo LiterackieLa unua parto de trilogio (planita kiel memstara romano) finita en septembro 1948, do la unua romano verkita de la aŭtoro, sed eldonita (kun postaj du partoj kaj cenzuristaj modifoj) en 195510 000+175La Magelana NuboObłok MagellanaSciencfikcia romanoIskryKovrilo: Jan Młodożeniec20 000+2051957DialogojDialogiFuturologiaj-filozofiaj eseojWydawnictwo LiterackieKovrilo: Kazimierz MikulskiWydanie rozszerzone: 1972 r.3 000+205Stela taglibroDzienniki gwiazdoweKolekto de sciencfikciaj rakontojIskryKovrilo: Marian StachurskiŜanĝitaj kaj vastigitaj eldonoj: Wydawnictwo Literackie 1966, Czytelnik 197120 000+2051959EdenoEdenSciencfikcia romanoIskryKovrilo: Maciej Hibner20 000+250Invado el Aldebarano Inwazja z AldebaranaKolekto de sciencfikciaj rakontojWydawnictwo LiterackieObwoluta: Daniel Mróz10 000+205KrimesploroŚledztwoDetektiva romanoWydawnictwo Ministerstwa Obrony NarodowejKovrilo: Antoni Boratyński50 0001961Libro de robotojKsięga robotówKolekto de sciencfikciaj rakontojIskryIlustraĵoj kaj kovrilo: Daniel Mróz10 000+250Taglibro trovita en bankuvoPamiętnik znaleziony w wannieSciencfikcia romanoWydawnictwo LiterackieKovrilo kaj librokovraĵo: Daniel Mróz10 000+253Reveno el la stelojPowrót z gwiazdSciencfikcia romanoCzytelnikKovrilo: Marian Stachurski20 250SolarisSciencfikcia romanoWydawnictwo Ministerstwa Obrony NarodowejKovrilo kaj librokovraĵo: Konstanty Maria Sopoćko10 0001962EnorbitiĝoWejście na orbitęEseoj kaj literaturaj publicaĵojWydawnictwo LiterackieKovrilo: Zofia Darowska2 500+2531963Luna noktoNoc księżycowaKolekto de sciencfikciaj rakontoj kaj scenaroj de televidaj spektaklojWydawnictwo LiterackieKovrilo kaj librokovraĵo: Daniel Mróz10 000+2511964Fabeloj de robotojBajki robotówKolekto de sciencfikciaj rakontojWydawnictwo LiterackieKovrilo kaj ilustraĵoj: Szymon Kobyliński7 000+290La Nevenkebla kaj aliaj rakontojNiezwyciężony i inne opowiadaniaLa etromano La Nevenkebla kaj kolekto de sciencfikciaj rakontojWydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej10 000+290Summa technologiaeFilozofiaj-futurulogiaj eseojWydawnictwo LiterackieKovrilo: Daniel MrózPligrandigitaj eldonoj: Wydawnictwo Literackie 1967, Wydawnictwo Lubelskie 19843 000+2511965CiberiadoCyberiadaKolekto de sciencfikciaj rakontojWydawnictwo LiterackieKovrilo kaj ilustraĵoj: Daniel Mróz10 000+290ĈasadoPolowanieKolekto de sciencfikciaj rakontojWydawnictwo LiterackieKovrilo: Daniel Mróz7 000+2901966La Alta KasteloWysoki ZamekMembiografia romanoWydawnictwo Ministerstwa Obrony NarodowejKovrilo: Piotr Borowy20 000+3001968Filozofio de hazardoFilozofia przypadkuFilozofiaj eseoj, literaturaj publicaĵojWydawnictwo LiterackieLibrokovraĵo laŭ ideo de Stanisław Lem: Barbara KonarzewskaŜanĝitaj eldonoj: 1975 kaj 19883 000+283La Mastra Voĉo(Głos Pana)Sciencfikcia romanoCzytelnikKovrilo kaj librokovraĵo: Andrzej Heidrich10 280Rakontoj pri la piloto Pirks(Opowieści o pilocie Pirxie)Kolekto de sciencfikciaj rakontojWydawnictwo LiterackieKovrilo kaj librokovraĵo: Andrzej Heidrich20 000+2831970Sciencfikcio kaj futurologioFantastyka kaj futurologiaFuturologiaj-filozofiaj eseoj, literaturaj publicaĵojWydawnictwo LiterackieKovrilo kaj librokovraĵo: Barbara KonarzewskaŜanĝita eldono: 19725 000+2831971SendormecoBezsennośćKongres futurologiczny kaj kvar sciencfikciaj rakontojWydawnictwo LiterackieKovrilo kaj librokovraĵo: Daniel Mróz30 283Perfekta vakuoDoskonała próżniaRecenzoj de neekzistantaj librojCzytelnikKovrilo kaj librokovraĵo: Andrzej Heidrich20 2901973Imaginara grandoWielkość urojonaKolekto de antaŭparoloj por neekzistantaj librojCzytelnikKovrilo laŭ projekto de Stanisław Lem30 2901975Diskursoj kaj skizojRozprawy kaj szkiceEseoj kaj literaturaj publicaĵojWydawnictwo LiterackieKovrilo kaj librokovraĵo: Barbara KonarzewskaSerio Elektitaj Verkoj (Dzieła wybrane)10 000+283Hospitalo de la TransfiguriĝoSzpital przemienieniaRealisma romanoCzytelnikLa unua parto de la trilogio Neperdita tempo, unue planita kiel memstara romano. En 1975 unuafoje eldonita sola, sen cenzuristaj modifoj aldonitaj al la antaŭaj eldonoj.Grafika prilaboro: Jan Miklaszewski20 290La Alta Kastelo. Junaĝaj poemojWysoki Zamek. Wiersze młodzieńczeLa membiografia romano La Alta Kastelo kaj poemoj el la junaĝoWydawnictwo LiterackieLa poemoj antaŭe aperis en la semajngazeto Tygodnik Powszechny en la jaroj 1947–48.Kovrilo kaj librokovraĵo: Barbara Konarzewska.Serio Elektitaj Verkoj (Dzieła wybrane)40 000+2831976KataroKatarDetektiva romanoWydawnictwo Literackie100 000+283MaskoMaskaKolekto de sciencfikciaj rakontoj kaj scenaroj de televidaj spektaklojWydawnictwo LiterackieKovrilo kaj librokovraĵo: Barbara Paleta40 000+2831979RipetoPowtórkaSciencfikcia rakonto kaj scenaroj de radioprogramojIskryGrafika prilaboro: Andrzej HałajkiewiczSerio Fantastyka-Przygoda50 000+3001981Golemo 14Golem XIVKolekto de sciencfikciaj rakontojWydawnictwo Literackie80 000+3501982Surloka esploroWizja lokalnaSciencfikcia romanoWydawnictwo LiterackieKovrilo kaj librokovraĵo: Włodzimierz Targosz50 000+3501984ProvokoProwokacjaRecenzoj de neekzistantaj librojWydawnictwo Literackie50 000+3501986Biblioteko de la 21-a jarcentoBiblioteka XXI wiekuRecenzje nieistniejących książekWydawnictwo LiterackiePostparolo: Jerzy Jarzębski100 000+3501987FiaskoSciencfikcia romanoWydawnictwo LiterackieLa lasta romano de Lem100 000+283Paco sur la TeroPokój na ZiemiSciencfikcia romanoWydawnictwo Literackie100 000+2831993Utiligita drakoPożytek ze smokaKolekto de sciencfikciaj rakontojPola Societo de Libroeldonistoj kaj la eldonejo VERBAKovrilo: Michał Urbański1994Homo el MarsoCzłowiek z MarsaSciencfikcia romanoNiezależna Oficyna Wydawnicza „Nowa”La unua oficiala libroforma eldono. Unue aperis en 1946 en partoj, en la gazeto Nowy Świat Przygód; en la 1980-aj jaroj du fojojn eldonita fanzine. Postparolo: Jerzy Jarzębski1995Plaĉa tempoLube czasyKolekto de felietonoj publikigitaj en Tygodnik Powszechny en la jaroj 1994–95 kadre de la serio La mondo laŭ LemZnakElekto: Tomasz Fiałkowski; grafika prilaboro: Wojciech Kołyszko1996Sex WarsKolekto de felietonoj kaj eseojNowaGrafika prilaboro: Małgorzata ŚliwińskaŜanĝita kaj plivastigita eldono: Wydawnictwo Literackie 2004Sekreto de ĉina pacoTajemnica chińskiego pokojuKolekto de eseoj publikigitaj en la gazeto PC MagazineSocieto de Aŭtoroj kaj Eldonistoj de Sciencaj Verkoj UniversitasKovrilo: Jacek SzczerbińskiEnigmo. RakontojZagadka. OpowiadaniaKolekto de sciencfikciaj rakontojInterartPostparolo: Jerzy Jarzębski; kovrilo: Roman Kirylenko;Serio Verkoj (Dzieła)1997Truita tutoDziury w całymKolekto de felietonoj publikigitaj en Tygodnik Powszechny en la jaroj 1995–97 kadre de la serio La mondo laŭ LemZnakElekto: Tomasz Fiałkowski; grafika prilaboro: Wojciech Kołyszko1999Megabita bomboBomba megabitowaKolekto de eseoj publikigitaj en la gazeto PC MagazineWydawnictwo LiterackiePostparolo: Jerzy Jarzębski; kovrilo: Tomasz Lec2000Momento (Lem)OkamgnienieKolekto de eseojWydawnictwo LiterackieKovrilo: Marek PawłowskiPrzekładaniecKolekto de scenaroj por filmoj, televidaj kaj radiaj spektaklojWydawnictwo LiterackiePostparolo: Jerzy Jarzębski; kovrilo: Tomasz LecSerio Kolektitaj Verkoj (Dzieła zebrane)2001Diktaĵoj aŭ…Dyktanda czyli…Modeloj de diktaĵoj por nevo de la edzinoPrzedsięwzięcie Galicja2002Listy albo opór materiiElektitaj leteroj de Lem al diversaj homoj kaj instituciojWydawnictwo LiterackiePostparolo: Jerzy Jarzębski; kovrilo: Tomasz Lec2003DilemojDylematyKolekto de felietonojWydawnictwo LiterackiePostparolo: Jerzy Jarzębski; kovrilo: Tomasz LecMia opinio pri literaturoMój pogląd na literaturęEseoj kaj literaturaj publicaĵojWydawnictwo LiterackiePostparolo: Jerzy Jarzębski; kovrilo: Tomasz LecSerio Kolektitaj Verkoj (Dzieła zebrane)2004KurtcirkvitojKrótkie zwarciaElekto de felietonoj publikigitaj en Tygodnik Powszechny en la jaroj 1994–2004Wydawnictwo LiterackiePostparolo: Jerzy Jarzębski; kovrilo: Tomasz LecSerio Kolektitaj Verkoj (Dzieła zebrane)2005La 1940-aj jaroj. DiktaĵojLata czterdzieste. DyktandaDebutaj rakontoj kaj poemoj el la 1940-aj jaroj, kaj Diktaĵoj aŭ…Wydawnictwo LiterackiePostparolo: Jerzy Jarzębski; kovrilo: Tomasz LecSerio Kolektitaj Verkoj (Dzieła zebrane)2006Raso de rabobestoj. Lastaj tekstojRasa drapieżców. Teksty ostatnieElekto de felietonoj publikigitaj en Tygodnik Powszechny en la jaroj 2005–2006Wydawnictwo LiterackieWybór kaj posłowie: Tomasz Fiałkowski; kovrilo: Przemysław Dębowski2009Homo el Marso. Junaĝaj rakontoj. PoemojCzłowiek z Marsa. Opowiadania młodzieńcze. WierszeLa romano Homo el Marso, rakontoj kaj poemoj el la kolekto La 1940-aj jaroj. Diktaĵoj kaj la rakonto Siostra BarbaraAgora SAPostparolo: Jerzy Jarzębski; kovrilo: Krystian Rosiński;Kolekto Biblioteko de Gazeta WyborczaFuŝita krimromanoSknocony kryminałLa nefinita krimromano Fuŝita krimromano, la dramo Radikoj. Pluraktaj drramoj kaj Diktaĵoj aŭ…Agora SAPostparolo: Jerzy Jarzębski; kovrilo: Krystian Rosiński;Kolekto Biblioteko de Gazeta Wyborcza2011LeterojLeterojKorespondaĵoj de Lem kun Sławomir Mrożek el la jaroj 1956–1978Wydawnictwo LiterackieKunaŭtoro: Sławomir Mrożek; antaŭparolo: Jerzy Jarzębski2013Gloro kaj FortunoSława kaj FortunaKorespondaĵoj de Lem kun Michael Kandel el la jaroj 1972–1987Wydawnictwo LiterackieEn la libro troviĝas nur leteroj de Lem; antaŭparolo: Jerzy Jarzębski2016Planedo de LEMPlaneta LEMa. Felietony ponadczasoweElekto de felietonojWydawnictwo LiterackieElekto: Wojciech Zemek; postparolo: Jerzy Jarzębski2017Ĝardeno de obskuro kaj aliaj rakontojOgród ciemności kaj inne opowiadaniaKolekto de rakontojWydawnictwo LiterackieElekto: Tomasz Lem; postparolo: Jerzy Jarzębski2018Doloras nur tiam, kiam mi ridas…Boli tylko, gdy się śmieję…Korespondaĵoj kun Ewa LipskaWydawnictwo LiterackieKunaŭtoroj: Ewa Lipska kaj Tomasz Lem2018Diablo kaj ĉefverkoDiabeł kaj arcydziełoElekto de eseojWydawnictwo LiterackieElekto: Wojciech Zemek; postparolo: Jerzy Jarzębski

 En Esperanto aperis 
 Rakontoj el Ciberiado (Cyberiada):
 La maŝino de Trurl (Elektrybałt Trurla) – tradukis Zbigniew Sienkiewicz en Pola Esperantisto 1-2, 1982.
 La maŝino de Trurl – tradukis el la pola Jerzy Wałaszek.
 Kiel la mondo saviĝis (Jak ocalał świat) – traduko de Matthew McLauchlin de la angla traduko el la pola fare de Michael Kandel. 2002.
 Kiel saviĝis la mondo (Jak ocalał świat) – tradukis el la pola Vladimir Ivanov. 2010Kiel saviĝis la mondo ĉe vgiv.narod.ru.
 Kiel la mondo saviĝis (Jak ocalał świat) – tradukis el la pola Jerzy WałaszekPaĝo pri Lem ĉe autodidacticproject.org, kun la tradukoj.
 La granda batado. – tradukis el la pola Jerzy Wałaszek.
 El la rememoroj de Ijon Tichy. Novelo el la ciklo Stelaj taglibroj (Dzienniki gwiazdowe). Tradukis Zbigniew Sienkiewicz. En: Sferoj 1. – Santander: Grupo Nifo, 1983.
 Luna nokto – sciencfikcia teatraĵo. Tradukis el la pola Valentin Melnikov. 1998Luna nokto.
 Surloka esploro (Wizja lokalna) – traduko de Jurij Finkel de la rusa traduko el la pola fare de K. Duŝenko. 2001Surloka esploro en Esperanto-TTTejo.
 Elektitaj rakontoj – tradukis el la pola Jerzy Wałaszek.
Solaris –  tradukis el la pola Przemysław Wierzbowski. La  Bjalistoka Esperanto-Societo lanĉis Esperanto-tradukon de la romano.„Solaris” – prezento de nova Esperanto-traduko en Eventa Servo

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 Oficiala retejo de Stanisław Lem (pole, angle, germane kaj hispane)
 Prelego de Ralph Dumain Centjariĝo de Stanislaw Lem kaj centjariĝo de R.U.R. de Karel Ĉapek, kun socipolitikaj aldonoj kaj temo de robotoj, en Jutubo

Kategorio:Polaj sciencfikciaj verkistoj
Kategorio:Polaj verkistoj
Kategorio:Pollingvaj verkistoj
Kategorio:Polaj filozofoj
Kategorio:Futurologio
Kategorio:Kavaliroj de Ordeno de Blanka Aglo
Kategorio:Polaj ateistoj