Ŭonbulismo

ŬonbulismoKvankam deklaro pri la Esperanta litero ŭ de la Akademio de Esperanto la 9-an de aprilo 2023 alvokis ne plu uzi la duonkonsonanton ŭ komence de novaj vortoj, sed ekskluzive en diftongoj "aŭ" kaj "eŭ", tamen la vorto "Ŭonbulismo" estas radikiĝinta en Esperanto ekde jardekoj, kaj uziĝas en pluraj vaste disvastiĝintaj publikaĵoj kiel la sankta libraro de Ŭonbulismo bildigita supre dekstre de tiu ĉi paĝo: tial tiu tradicia ortografio plu uziĝos.  (, ŭon: cirklo, bul: budhiĝo, iluminiĝo, gyo: ismo, instruo; ĉine: yuán fójiào 圓佛教) estas religio(en) Kim, Bokin, Concerns and Issues in Won Buddhism (Philadelphia: Won Publications, 2000), p. 12; Kim Dogong, “Relation between Buddhism and Won Buddhism” Journal of the Korean Academy of New Religions, Aŭgusto 2010, paĝoj 166-198; Daniel J. Adams, “Won Buddhism in Korea: A New Religious Movement Comes of Age", Transactions of the Royal Asiatic Society, Korea Branch 84 (2009), p. 7  fondita en 1916 en Koreio de Sotesano ( Sot’aesan - 소태산/少太山), ankaŭ konata kiel Pak Chungbin (박중빈/朴重彬, 1891–1943).

eta| 
eta|
La ĉefa doktrino de ŭonbulismo estis publikigita en 1943 en la Ĝusta Kanono de Budhismo (Pulgyo Chongjon 불교 정전 佛敎正典). Unu el la kernaj ideoj en ŭonbulismo estas, ke la problemoj de la hodiaŭa mondo estiĝas de la konkurencema naturo de la homa komunumo, kaj ke tiuj problemoj povas esti venkitaj, se ni lernas labori kune por reciproka profito prefere ol kontraŭ unu la alian por individua profito(en) Chung, Bongkil, The Scriptures of Won Buddhism: A Translation of the W!nbulgyo Kyoj!n with Introduction, Honolulu: University of Hawaii Press, 2003, p. 19 .

Sotesano instruis, ke ni devas kultivi sintenon de dankemo al ĉielo-tero, niaj gepatroj, niaj kunvivuloj kaj niaj leĝoj por kunlabori pli efike kun aliaj por redukti kaj eventuale forigi la kaŭzojn de sufero en ĉi tiu mondo. Sotesano, atinginte grandan iluminiĝon, observis la siatempan mondon, en kiu la homa spirito, sklavigita de la rapide evoluanta materia civilizo, fariĝas pli kaj pli malforta. Laŭ ŭonbulismo, vivanta religio estas tiu, en kiu spiritaj praktikoj estas neapartigeblaj de la reala vivo.

Ŭonbulismo instruas siajn kredantojn konscii profunde la bonfarojn de ĉiuj estaĵoj kaj danki ilin. La kerna vorto de ŭonbulismo do estas “bonfaro”, per kiu interrilatas ĉiuj estaĵoj en la universo. Ĝi celas disvolvi homan spiriton per verreligia kredo kaj realmorala trejno, responde al materia evoluo.

La fundamenta doktrino de ŭonbulismo konsistas el unu cirklo, el la kvar bonfaroj kaj la kvar nepraĵoj, kaj el la tri studoj kaj la ok sintenoj. La kvar devizoj de ŭonbulismo estas ĝustaj iluminiĝo kaj ago, pribonfara konscio kaj danko, utiligo de budha darmo, kaj sindona servo al publiko.

Sotesano post sia iluminiĝo tralegis multajn librojn de tradiciaj religioj kaj konsideris Ŝakjamunion sanktulo el la sanktuloj kaj decidiĝis fondi novan eklezion surbaze de lia darmo. Ŭonbulismo strebas al la nuntempigo, vivutiligo kaj popularigo de budha darmo kaj ankaŭ utiligas instruojn de aliaj ekzistantaj religioj.

La ĉefsidejo de ŭonbulismo estas en la urbo Iksan, Sud-Koreio. Ŭonbulismo aktive disvastiĝis kaj en Koreio mem kaj preter siaj landlimoj kaj havas multajn templojn kaj reprezentejojn tra la mondo (ekzemple en Parizo, Sidnejo, Jokohamo, Moskvo, Frankfurto, Novjorko).

Ŭonbulismo ankaŭ havas instituciojn de supera edukado: unu en Usono(en) Won Institute (Filadelfio, Usono), arkivita de la originalo pere de Wayback Maŝino, la 28-an de decembro 2022.  kaj tri en Korea Respubliko(kr) Yongsan Institute por la Studo de Meditado Arkivita de la originalo pere de Wayback Maŝino, la 23-an de decembro 2022., interalie la Universitato Wonkwang, kiu havas unu el la plej bonaj medicinaj fakultatoj de Koreio, kiuj instruas la tradician korean medicinon(en) Don Baker, Korea's Won Buddhism: Is it Really a New religion?, University of British Columbia, cenur.org. Ekzistas pli ol 1 miliono da ŭonbulismaj kredantojGvidlibro pri Ŭonbulismo, informa broŝuro, p.15, Internacia Fako de Ŭonbulimo, Iksanshi, 2005.

 Etimologio 
La religia nomo ŭonbulismo venas de la korea  (wŏn) cirklo kaj 불 (bul) budhiĝo/iluminiĝo kaj 교 (gyo) ismo/instruo, do religio, kiu instruas ilumniĝon pri cirklo (simbolo de vero). Ŭonbulismo indikas, ke ili kunfandas plurajn skolojn de budhismo en sian doktrinon, praktikante koncentriĝon (samādhi), saĝon (prajñā) kaj precepton (ŝīla).

 Eŭkumenismo 
Ŭonbulismo predikas la komunecon de ĉiuj religioj. La celo de ŭonbulimso estas konduki ĉiujn homojn al vivo libera de doloro kaj sufero. Ŭonbulismo ankaŭ akceptas en sian doktrinon elementojn de aliaj religioj, kiuj ne kontraŭdiras la Veron (진리 眞理). Unu cirklo estas simbola esprimo de ĉi tiu Vero. Ĉi tio permesas al ŭonbulismo kunlabori fruktodone kun aliaj religioj. Kun tia fleksebla kaj malferma kredo, ŭonbulismo klopodas realigi la ideon krei la organizon Unuiĝintaj Religioj (UR), analoge al Unuiĝintaj Nacioj (UN), ĉar oni supozas, ke en la moderna mondo ĉiuj problemoj estas esence tutmondaj, kaj la unuiĝo de ĉiuj religioj estas esenca por la kreado de daŭra "mondpaco". Kvankam ŭonbulismo sin difinas kiel "religion de la nova epoko"(eo) Gvidlibro pri Ŭonbulismo, p. 4, kelkaj esploristoj pridubas tion kaj opinias ke ĝi radikas en unu el la plej antikvaj indiĝenaj religioj de Koreio aŭ estas nova formo de budhismo(en) Pye, Michael. „Won Buddhism as a Korean New Religion”. Numen 49 (2), 113–141. o. DOI:10.1163/156852702760186745.(ru) Solovyov A.V., Won-Budhism: Religioj de Praktika Klerismo, Etno kaj Religio / Red. B. R. Logashova, Instituto de Etnologio kaj Antropologio nomita laŭ N. N. Miklukho-Maclay de la Rusa Akademio de Sciencoj, 1998, paĝoj 304-323, ISBN 5-201-13745..

 Dek preceptoj 
 ne mortigu senprave
 ne ŝtelu
 ne malĉastu
 ne drinku senprave
 ne vetludu
 ne diru malbonajn vortojn
 ne kverelu senprave
 ne defraŭdu publikan monon
 ne pruntu monon inter amikoj senprave
 ne fumu senprave

 Doktrino 
Laŭ Michael Pye kaj Don Beaker, ĝi estas nova budhisma religio. Laŭ Henrik Hjork Sorensen kaj aliaj, ĝi povas esti konsiderata kiel kombinaĵo de konfuceismo, daŭismo kaj budhismo.. Ĝi prenas, kiel kredobjekton kaj praktikmodelon, unu cirklon, kiu estas la darmkorpa budho. Sotesano esprimis per unu cirklo la fundamentan veron de la universo, pri kiu li iluminiĝis meminstruite post dudekjara asketa penado.

Ŭonbulismo instruas siajn kredantojn konscii profunde la bonfarojn de ĉiuj estaĵoj kaj danki ilin. La kerna vorto de ŭonbulismo do estas “bonfaro”, per kiu interrilatas ĉiuj estaĵoj en la universo. Ŭonbulismo celas disvolvi homan spiriton per verreligia kredo kaj realmorala trejno, responde al materia evoluo.220x220px|eta|Unu cirklo (wŏn) de ŭonbulismo.La fundamenta doktrino de ŭonbulismo konsistas el la kvar bonfaroj (ĉiela-tra bonfaro, gepatra bonfaro, kunvivula bonfaro, leĝa bonfaro) kaj la kvar nepraĵoj (kreskigo de propra forto, unuaigo de saĝulo, eduko de aliula infano, estimo de sindonulo), kaj el la tri studoj (spirita kultivo, afera-principa esploro, justaga elekto) kaj la ok sintenoj (havendaj kredo, kuraĝo, scivolo, penado kaj forlasendaj nekredo, avido, maldiligento, malsaĝo). La kvar grandaj principoj de ŭonbulismo estas:
 Ĝustaj iluminiĝo kaj ago
 Pribonfara konscio kaj danko
 Utiligo de budha darmo
 Sindona servo al publiko

Sotesano post sia iluminiĝo tralegis multajn librojn de tradiciaj religioj kaj konsideris Ŝakjamunion sanktulo de la sanktuloj kaj decidiĝis fondi novan eklezion, surbaze de lia darmo. Ŭonbulismo strebas al la ĝisdatigo, vivutiligo kaj popularigo de budha darmo.

Nun ŭonbulismo havas firman statuson en la korea socio kaj disvastiĝas tra la mondo. La plej kerna doktrina libro nomiĝas La Fundamenta Instruo de Ŭonbulismo, jam tradukita en Esperanto.

 Verkaro 
La originala doktrino de Sotesano estis eldonita kiel Pulgyo chŏngjŏn (La ĝusta kanono de budhismo) en 1943. Ĝi estis redaktita kaj plilongigita en 1977 kaj nun ĝi estas inkluzivita en la ĉefa doktrina libro Wŏnbulgyo chŏnsŏ.Wŏnbulgyo chŏnsŏ, (Iri: Wŏnbulgyo Ch'ulp'ansa, 2014). Unue eldonita en 1977.  Wŏnbulgyo chŏnsŏ inkluzivas Chŏngjŏn (La ĉefa libro de Ŭonbulismo), Taejonggyŏng (La sutro de la fondinta majstro) kaj aliaj kanonaj fontoj.

 Tradukoj 
La Fundamenta Libro kaj aliaj sanktaj libroj de Ŭonbulismo estas tradukitaj en multajn lingvojn, interalie en la: angla, japana, ĉina, rusa, hispana, germana kaj Esperanto.

Ĉi tie troviĝas tradukoj de sanktaj libroj en la angla, hispana, germana, portugala, japana, Esperanta, araba, ĉina, franca kaj rusa lingvoj.

 En Esperanto 
 (dulingva kr + eo) La Fundamenta Instruo de Ŭonbulismo, el la korea tradukis CHOE Taesok, Isan, 1998, 164 paĝoj, isbn 89-86065-02-9 : La plej grava sankta libro de ŭonbulismo, enhavante la fundamentoan doktrinon de la religio ŭonbulismo. Ĝi estas la unua parto de La Sankta Instruo de Ŭonbulismo.
 La Sankta Instruo de Ŭonbulismo, el la korea tradukis CHOE Taesok, Iksan: Ŭonbulismo, 1998, ISBN 80-86065-010
 Gvidlibro pri Ŭonbulismo, informa broŝuro, 19 paĝoj, Internacia Fako de Ŭonbulimo, Iksanshi, 2005
 Sanktaj Libroj de Ŭonbulismo, kolekto da libroj, el la korea tradukis CHOE Taesok, Iksan: Ŭonbulismo, 2016, ISBN 978-89-8076-249-1
 La Ritaro · La Historio de Ŭonbulismo, el la korea tradukis CHOE Taesok, Iksan: Ŭonbulismo, 2016, ISBN 978-89-8076-250-7
 La Himnaro de Ŭonbulismo, ducent kantoj, el la korea tradukis CHOE Taesok, Iksan: Ŭonbulismo, 2006, ISBN 89-807-6103-1
 Komentario pri la Metodo de Sidmedito de La Fundamenta Instruo, el la korea tradukis CHOE Taesok, Iksan: Ŭonbulismo, 2017, ISBN 978-89-8076-300-9

 Festoj de Ŭonbulismo 
La plej gravaj festoj de Ŭonbulismo estas:

 Januaro, 1: Tago de Nova Jaro
 Aprilo, 28: Tago de Granda Iluminiĝo kaj Fondo
 Aprilo, 8 (lunkalendare): Tago de Budhonasko
 Aŭgusto, 21: Tago de Darmagnosko

 Esperantista Asocio de Ŭonbulismo 
Esperantista Asocio de Ŭonbulismo (EAŬ) celas disvastigi Esperanton inter ŭonbulanoj kaj ŭonbulismon inter esperantistoj. En 1980 kelkaj junuloj de ŭonbulismo ekkonigis Esperanton en la templo Ĝongno en Seulo. La kvara ĉefmajstro (eklezia estro) Ĝŭasano forte subtenis la Esperanto-movadon. Danke al liaj inspiroj kaj al la eklezia subteno ĉiuj sanktaj libroj de ŭonbulismo estas tradukitaj en Esperanto.

Unu el la grandaj atingoj de EAŬ estis en 2004 sukcesa enkonduko de Esperanto kiel alternativa studobjekto de la eklezia universitato Wonkwang. Plurjare pli ol 50 studentoj en ĉiu semestro lernis Esperanton. EAŬ faris gravan paŝon al la Internacia Esperanto-Renkontiĝo de Meditado (IERM), kiun la internacia fako de ŭonbulismo ĉiujare okazigis en la angla lingvo, sed ekde la jaro 2006 EAŬ konstante organizas ĝin en Esperanto.

EAŬ komencis sian fakan kunsidon en la 90a UK en Vilno kaj daŭrigis ĝin en Florenco, Jokohamo, Roterdamo, Bjalistoko, Kopenhago, Hanojo, Rejkjaviko, Bonaero, Lillo, Nitro, Seulo, Lisbono, Montrealo, Torino.

La ĉefa persono por kontakti pri ŭonbulismo kaj ĝia Esperanto-movado estas CHOE Taesok (chojus@gmail.com).

 Aktivadoj 

 Internacia Esperanto-Renkontiĝo de Meditado (IERM) 

 01a IERM: 2006 07 18-22 | 25/13 | Trejnejo Samdong, Songĝu |
 02a IERM: 2007 08 20-25 | 32/20 | Trejnejo Ĝungdo, Iksano | Gazetara artikolo
 03a IERM: 2008 08 06-10 | 49/15 | Trejnejo Bongdo, Seulo |
 04a IERM: 2009 06 25-28 | 34/10 | Trejnejo Sangĝu, Iksano |
 05a IERM: 2010 08 08-11 | 25/3 | Trejnejo Bongdo, Seulo |
 06a IERM: 2011 01 09-12 | 51/12 | Trejnejo Sangĝu, Iksano |
 07a IERM: 2012 01 09-12 | 30/6 | Trejnejo Sangĝu, Iksano |
 08a IERM: 2013 01 18-21 | 28/5 | Trejnejo Sangĝu, Iksano |
 09a IERM: 2014 01 17-20 | 58/19 | Jnulara gastejo Irion, Iksano |
 10a IERM: 2015 01 16-19 | 33/8 | Trejnejo Samdong, Nonsan | Gazetara artikolo 1, 2
 11a IERM: 2015 10 08-11 | 32/6 | Trejnejo Bongdo, Seulo |
 12a IERM: 2016 05 05-08 | 35/6 | Internacia Mensa Trejnejo, Jongsano |
 13a IERM: 2017 07 29-01 | 120/86 | Sanktejoj Iksano kaj Jongsano |
 14a IERM: 2018 10 06-09 | 43/4 | Trejnejo Odok apud Seulo |
 15a IERM: 2019 06 06-09 | 54/7 | Trejnejo Bene apud Busano |
 16a IERM: 2022 10 31-03 | 22/5 | Ŭonbulejo Hansil, Deguo | Gazeta artikolo
 17a IERM: 2023 11 03-06 | 38/4 | Trejnejo Sangĝu, Iksano | Televida raporto | Gazeta artikolo
 18a IERM: 2024 10 01-04 | 25/10 | Trejnejo Sanggĝu, Iksano | Gazeta artikolo | Video
 19a IERM: 2025 10 26-29 | 30/8 | Trejnejo Bongdo, Seulo | Gazeta artikolo | Video
 20a IERM: 2026 02 17-02 | 30/4 | Trejnejo Sangĝu, Iksano |

 Fakaj kunsidoj de Universalaj Kongresoj 

 01a Faka Kunsido | 150 | Vilno 2005 |
 02a Faka Kunsido | 100 | Florenco 2006 |
 03a Faka Kunsido | 70 | Jokohamo 2007 |
 04a Faka Kunsido | 50 | Roterdamo 2008 |
 05a Faka Kunsido | 60 | Bjalistoko 2009 |
 06a Faka Kunsido | 50 | Kopenhago 2011 |
 07a Faka Kunsido | 70 | Hajono 2012 |
 08a Faka Kunsido | 70 | Rejkjaviko 2013 |
 09a Faka Kunsido | 70 | Bonaero 2014 |
 10a Faka Kunsido | 70 | Lillo 2015 |
 11a Faka Kunsido | 70 | Nitro 2016 |
 12a Faka Kunsido | 120 | Seulo 2017 |
 13a Faka Kunsido | 100 | Lisbono 2018 |
 14a Faka Kunsido | 60 | Lahtio 2019 | 
 15a Faka Kunsido | 50 | VK 2021 | Gazeta artikolo | Video
 16a Faka Kunsido | 40 | Montrealo 2022 | Gazeta artikolo
 17a Faka Kunsido | 30 | Torino 2023 | Gazeta artikolo
 18a Faka Kunsido | 30 | Aruŝo 2024 | Gazeta artikolo
 19a Faka Kunsido | 60 | Brno 2025 | Gazeta artikolo  

 Bibliografio 
 (en) Baker, Don. "Korea's Won Buddhism: is it really a new religion?", Paper presented at the CENSUR Center for Studies on New Religions International Conference. Danshui, Taiwan, 2011.
 (en) Chung, Bongkil. "Won Buddhism: A synthesis of the moral systems of Confucianism and Buddhism", Journal of Chinese philosophy 15 (1988): 425-448.
 (en) Chung, Bongkil. "Sot`aesan's Creation of Won Buddhism through the reformation of Korean Buddhism." In Makers of Modern Korean Buddhism, eld. de Jin Y. Park, 61-90. Albany: SUNY Press, 2010.
 McBride, Richard D. "Won Buddhism", en: Religions of the World, edited by J Gordon Melton and Martin Baumann, 3121-3122. Santa Barbara: ABC-CLIO, 2010.
 Park, Y. "Won Buddhism", en: Encyclopedia of Buddhism, edited by Damien Keown and Charles Prebish, 834-835. London: Routledge, 2010.
 (germana) Wippermann, Carsten (2000). Zwischen den Kulturen: Das Christentum in Südkorea. Lit Verlag Münster

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 
Budhismo
Nova epoko
Religioj

 Eksteraj ligiloj 

 (de, en, eo, jp, ru) Oficiala retejo de Ŭonbulismo
 Retejo de Esperantista Asocio de Ŭonbulismo 
 Faldfolio (PDF) pri la faka kunsido de Ŭonbulismo dum UK en Firenze, Italio, 2006
 Ŭonbulismo centjara, filmeto
 Sanktaj libroj de Ŭonbulismo en malsamaj lingvoj de la mondo
 Fotaro pri renkontiĝoj de Esperantista Asocio de Ŭonbulismo
 Facebook de Esperantista Asocio de Ŭonbulismo

Kategorio:Religio en Koreio
Kategorio:Budhismaj skoloj
Kategorio:Kompara religio