Kebeki-franca lingvo

La kebekia dialekto estas la franca lingvo parolata en Kebekio, la plej komuna dialekto de la kanadfranca. La plej neformalan stratparolan varianton oni nomas "joual", laŭ la malnova loka prononco de la vorto "cheval" (ĉevalo). Tiu dialekto plejparte devenas el prononcmaniero de okcidenta Francio, de kie plejparte devenas radikoj de kebekianoj. Ekde la foriro de kolonianoj, ĝi ne multe ŝanĝiĝis ĝis nun, krom eble pluraj aldonoj el la angla lingvo. 

En la neformala parolmaniero, formoj estas ofte ŝrumpitaj kompare kun formoj de la oficiala franca. Ekzemple:

 Franca Kebekia Esperanto Je suis  [ʒə sɥi]  Chu   [ʃy]   Mi estas Tu es   [ty ɛ]  T'es   [t‿e]   Vi estas Il est   [il‿e]  Y'est   [j‿e]   Li estas Elle est   [ɛl‿ɛ]  È   [ɛ]   Ŝi estas Nous sommes   [nu sɔm]  On est   [õn‿e]  Ni estas Vous êtes   [vuz‿ɛt]  Vous êtes   [vuz‿ɛt]  Vi estas Ils sont   [il sɔ̃]  I sont   [i sõ]   Ili estas Maintenant, À cette heure   [mɛ̃t(ə)nɑ̃]  Astheure   [astaœ̯ʁ]   Nun

La kebekia havas plurajn esprimojn kaj vortojn apartajn. Kiel:

 Kebekia  Franca  Esperanto Débarbouillette  Gant de toilette   Lavtuko Dépanneur  Magasin du coin   Vendejeto Poudrerie  Blizzard   Neĝventego

La kebekiaj insultaĵoj devenas el la preĝeja vortlisto. Kiel:

 Preĝeja  Kebekia  Esperanto Tabernacle  Tabarnak   (Tabernaklo) Hostie  Osti, Asti aŭ Esti  (Hostio) Calice  Calisse   (Kaliko) Christ  Criss   (Kristo) Ciboire  Cibouère  (Hostiujo)

La prononco ankaŭ iom malsimilas. En la kebekia lingvo, oni neniam prononcas /di/, /dy/, /ti/ aŭ /ty/, sed [d͡zi], [d͡zy], [t͡si] kaj [t͡sy]. Ekzemple, la franca frazo "Tu dis que le tirage dure" estos prononcata:
En la franca: [ty di kə lə tiʁaʒ dyʁ]
En la kebekia: [t͡sy d͡zi kə lə t͡siʁaʒ d͡zyːʁ].

En la familiara kebekia, oni ankaŭ konservas la pronomon antaŭ frazo inversita pro demando. Tiel, la frazo "Dis-tu?" fariĝas "Tu dis-tu?", en la kebekia.

La kebekia estis multe influita de la angla, kiu estis ekde nelonge la potenca lingvo. Do ankoraŭ estas uzata neoficiale la angla mezursistemo, kaj uzo de anglaj vortoj per la popolo, ĉefe pri veturo. Koresponde al la anglaj vortoj oni uzas malnovajn francajn mezurvortojn, ekzemple:

 Kebekia  Angla  Esperanto 2 pieds  2 feet  2 futoj 3 pouces  3 inches  3 coloj

 Kebekia  Franca  Esperanto Windshire (ankaŭ Pare-brise)  Pare-brise   Ventŝirmilo Muffler  Silencieux   Silentigilo

La kebekia dialekto estis la ĉiutaga lingvo de la plimulto de la kebekianoj dum jarcentoj. Tamen, la Katolika Eklezio, kiu kontrolis la instruadsistemon, multe helpis plivivigi pli puran version de la franca ĉe la plej altnivelaj sociaj klasoj. Poste, la kreo de la Office de la langue française (Ofico pri la franca lingvo) permesis al la kebekianoj "rekonektiĝi" al la francaj fontoj.

Hodiaŭ, la kebekia dialekto ankoraŭ vivas, sed ĝi pli kaj pli alproksimiĝas al la "internacia franclingvo". Oni ankaŭ notu, ke ĝi estas ĉefe parolata lingvo. Nur kelkaj aŭtoroj, kiel Michel Tremblay kun siaj verkoj kiel "Les Belles-Soeurs", provis verki en ĝi.

 Vidu ankaŭ 
 Kanada franca lingvo
Akadia franca lingvo
 Kanado

Kategorio:Franca lingvo
Kategorio:Kebekio

K