Stutgarto

StutgartoStutgarto laŭ la Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto, eldono de 1970, paĝo 1040, dekstra kolumno, ankaŭ laŭ la eldono de 2020, reta eldono  aŭ Ŝtutgartoalternative Ŝtutgarto en multaj gazetaj artikoloj, ekzemple paĝo 17-19, eldono 4/2019 № 256 de Esperanto aktuell aŭ intervjuo kun Rainer Kurz, tiama prezidanto de GEA, en Kajeroj el la Sudo (Murcia), numero julio-septembro 2000, de la hispana SAT-sekcio, kvankam substrekindas ke ĝis la 1990-aj jaroj pli ofte en la gazetaro por esperantlingvaj artikoloj uziĝis la origina nacilingva urbonomo Stuttgart  (, alemane Schdùagert) estas la ĉefurbo de la federacia lando Baden-Virtembergo en Germanio. Ĝi troviĝas en la sudokcidenta parto de la ŝtato, proksime de la limoj de Francio kaj Svislando. Fine de  la urbo havis  loĝantojn, kaj estas la oka plej granda urbo en Germanio. Stutgarto estas konata por diversaj renomaj homoj, kiaj Friedrich Schiller kaj Gottlieb Daimler. Ankaŭ troviĝas tie la ĉef-fabrikadejoj de Mercedes-Benz kaj Porsche.

 Geografia situo 
Stutgarto troviĝas en la centro de la federacia lando Baden-Virtembergo, estas la administra centro de samnoma distriktaro, nomata do distriktaro Stutgarto, kaj havas la statuson de eksterdistrikta urbo. La urbo-centro situas en baseno (Stuttgarter Talkessel), formata de la montoj Bopser kaj Killesberg. Stutgarto troviĝas apud la rivereto Nesenbach; en la nordo ankaŭ la rivero Neckar trapasas la urbon.

Stutgarto estas la 2-a plej granda urbo en suda Germanio (malantaŭ Munkeno), kaj la 6-a plej granda urbo en tuta Germanio.

 Urbopartoj 
maldekstre|eta|Distriktoj de Stuttgart
eta|300ra|
eta|300ra|
La urbo estas dividita en kvin centrajn kaj 18 malcentrajn distriktojn. Ĉiu distrikto havas propran distriktestron (Bezirksvorsteher) kaj distriktan konsilantan komitaton (Bezirksbeirat). La distriktoj mem estas siavice dividataj en sume 152 urbajn partojn (kvartalojn).

 Bad Cannstatt

 Historio de la urbo 
eta|<center>Artmuzeo en Stutgarto
Surloke kie hodiaŭ troviĝas la urba parto Bad Cannstatt, la Romianoj fondis kastelon ĉirkaŭ la jaro 90. Proksime de la kastelo troviĝis gravaj romianaj ĉefŝoseoj, kiuj konektis la Rejnajn kun la Danubaj provincoj.

En la 10-a jarcento Duko Liudolf de Ŝvabio fondis ĉevalbredejon (la germana vorto por ĉevalino estas Stute; de tio eble venas la nomo de la urbo) en la baseno inter la montoj Bopser kaj Killesberg. En la 13-a jarcento Stutgarto urbiĝis pro la grafoj de Badeno. Poste, la grafoj de Virtembergo aĉetis la urbon kaj elkonstruis ĝin al la virtemberga centra urbo dum la 14-a jarcento. Ekde tiam Stutgarto restis la ĉefurbo de Virtembergo. La 13-an de marto 1919, dum puĉo kontraŭ la regado de la Respubliko de Weimar, la membroj de la registaro fuĝis al Stutgarto, sed reiris post tri tagoj. En 1952 la landoj Badeno kaj Virtembergo unuiĝis, kaj Stutgarto iĝis la ĉefurbo de la nova federacia lando Baden-Virtembergo.

 Vidindaĵoj 
 Karlo-lernejo
 Muzeo Staatsgalerie Stuttgart
 Ĉefstacidomo de Stutgarto

La Artmuzeo Stutgarto (germane Kunstmuseum Stuttgart, familiare Kubus, antaŭe Galerie der Stadt Stuttgart) estas muzeo pri belartoj en Stutgarto. Ĝi staras sur la loko de la Kronprinzenpalais, kiu estis malkonstruita en 1963, kaj estis malfermita en marto 2005 kiel posteulo de la Galerie der Stadt Stuttgart.

 Servoj 
 Ŝtata Biblioteko de Virtembergo
 Universitato de Hohenheim

 Politiko 
Ekde 1930 Stutgarto estas regata de ĉef-urbestro (antaŭe: urbestro). Nun tiu estas Fritz Kuhn de la verdula partio, antaŭe regadis Wolfgang Schuster kaj Manfred Rommel (CDU). Tre konata kandidato por la ofico estis la verdula politikisto Rezzo Schlauch, kiu gajnis 39,3 procentojn de la balotiloj (Schuster: 43,1 procentoj) en 1996.

Ekde la elektoj de 2014 la magistrato konsistas el:
 CDU  28,3% (+4,0)  17 seĝoj (+2) GRÜNE (verduloj)  24,0% (−1,3)  14 seĝoj (-2) SPD  14,3% (−2,7)  9 seĝoj (−1) FW  7,1% (−3,2)  4 seĝoj (-2) FDP  5,9% (−5,0)  4 seĝoj (-3) Socia, ekologia Stutgarto  5,4% (+0,8)  3 seĝoj (±0) AfD  4,7 % (+4,7)  3 seĝoj (+3) PDS  4,5% (±0)  1 seĝo (±0) Piratoj  2,0% (+2,0)  1 seĝo (+1) listo STAdTISTEN  1,7% (1,7)  1 seĝo (+1) studenta listo (StudL)  1,2% (+1,2)  1 seĝo (+1) REP  0,7% (−1,8)  0 seĝoj (−1)

 Ekonomio 
Stutgarto kaj ĝia regiono estas konataj pro alt-teknologiaj entreprenoj. Inter ili troviĝas Daimler AG, Porsche, Bosch, Hewlett-Packard kaj IBM. Krome, ĉirkaŭ 150.000 mez-klasaj entreprenoj laboras en Stutgarto. La stutgarta borsa merkato estas la dua plej granda en Germanio (post Frankfurto ĉe Majno). Du universitatoj troviĝas en Stutgarto (Universitato de Stutgarto, Universitato de Hohenheim), kaj ok aliaj altlernejoj.

 Amaskomunikiloj 
La Sudokcidentgermana Radio - germane Südwestrundfunk (mallonge SWR), do nur Sudokcidenta Radio - estas regiona ŝtata radia kaj televida stacio en Germanio kun centra oficejo en Stutgarto kaj pliaj sidejoj en Baden-Baden kaj Majenco.

 Transporto 
 Ĉefstacidomo de Stutgarto
 Flughaveno Stutgarto
 S-Bahn de Stutgarto
 Stadtbahn de Stutgarto

 Sporto 
eta|La futbal-stadiono

 Futbala Mondpokalo 2006 
Inter la 9-a de junio kaj la 9-a de julio 2006 en Germanio okazis la Futbala Mondpokalo, en Stutgarto la matĉoj okazis en Gottlieb-Daimler-Stadiono, kiu tiucele estis komplete renovigita kaj proponis 54.267 sidlokojn por spektantoj.

 Historio de Esperanto en Stutgarto 
La unua Esperanto-grupo estis fondita la 27-an de januaro 1905 de Paul Christaller, kiu prezidis ĝin seninterrompe ĝis majo 1933.
En 1913 la grupo de Stutgarto gastigis la 8an Germanan Esperanto-Kongreson, kiu samtempe estis kvazaŭ antaŭkongreso de la 9-a Universala Kongreso en Bern (Svislando).
De la 6-a ĝis la 11-a de aŭgusto 1932 okazis la 12-a kongreso de SAT en Stutgarto, kun ĉirkaŭ 245 partoprenantoj el 12 landoj. Ĝi malaprobis proponon fari el SAT iun Internacion; ŝanĝo de statuto tiel, ke la (Landaj) Laboristaj Esperanto-Asocioj (LEA) de SAT havu reprezentanton en la ĝenerala konsilantaro. En la apudarbara, okcidenta urboparto Hasenberg estas po strato nomata "Esperantostraße" kaj "Zamenhofstraße".

 Famaj stutgartanoj 
 Adolf von Kröner, eldonisto (1836-1911)
 Andreas Friedrich Bauer, presila inĝeniero
 Carl Gustav Calwer, ornitologo (1821-1874)
 Berthold Graf Schenk von Stauffenberg (1907-1944), rezistbatalanto kontraŭ la nazioj, naskiĝis kaj grandiĝis en Stutgarto
 Elizeo Roslino, Helisäus Röslin, Helisaeus Roeslin (1545-1616) germana matematikisto, astronomo, geografo, privata kuracisto de palatinataj grafoj Georgo Johano la 1-a kaj Johano Rejnhardo la 1-a
 Ellis Kaut, germana verkistino aŭtoro de Pumuckl (1926-2015)
Eugen Dönt, klasika filologo
 Friedrich Schiller (1795-1805), poeto, studis en Stutgarto
 Gottlieb Daimler, inventinto de la aŭtomobilo, mortis en Cannstatt je la 6-a de marto 1900
 Gustav Schwab, verkisto, lirikisto, publicisto kaj eldonisto
 Gyula Mitrovics (hungara profesoro) mortis en Stutgart
 Georg Wilhelm Friedrich Hegel, poeto kaj filozofo
 Lajos Rauscher, grafikisto
 Michael von Albrecht, filologo klasika
 Otfried Mylius, verkisto
 Paŭlino (Saksio-Vajmaro-Eisenach), hereda granddukino
 Rezső Peéry, hungara verkisto mortis en Stutgarto
 Richard Freiherr von Weizsäcker, federacia prezidento de Germanio (1984–1989)
 Karl Doppler, aŭstrohungara dirigento mortis en Stutgarto
 Árpád Doppler, hungardevena komponisto mortis en Stutgarto
 János Kulka (dirigento) (hungardevena) mortis en Stutgarto
 Ödön Singer, violonisto (hungardevena) mortis en Stutgarto
 Henrik Schmahl mortis en Stutgarto
 Joselu, laŭ pasporta nomo José Luis Sanmartín Mato, hispana futbalisto, naskiĝis en Stutgarto

 Partneraj urboj 
Stutgarto havas partnerajn rilatojn kun jenaj urboj:
  Brno, Ĉeĥio de 1989
  Cardiff, Kimrio, Britio de 1955
  Kajro en Egiptio de 1979
  Lodzo en Pollando de 1988
  Mencel-Burgibo en Tunizio de 1971
  Mumbajo antaŭe Bombajo en Barato de 1968
  Samaro en Rusio de 1992
  Sankta Heleno en Britio de 1948
  Sankta Luiso en Usono de 1960
  Strasburgo en Francio de 1962

Krome ĝi havas amikecajn rilatojn kun jenaj urboj:
  Ogako en Japanio de 1988
  Nankino en Ĉinio
  Shavej Ciono en Israelo

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

  ( kaj )
 Informoj por turistoj (,  kaj )
 esperanto-stuttgart.de, retejo de la Stutgarta esperantistaro ( kaj )
 paĝo de la loka Esperanto-grupo en retejo Facebook ( kaj )
 Pli da utilaj lokaj Esperanto-informoj  ( kaj )
 StadtPanoramen Stuttgart – Panoramaj vidaĵoj de Stutgarto ()


Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Baden-Virtembergo