3-a de januaro

La 3-a de januaro estas la 3-a tago de la jaro laŭ la Gregoria kalendaro. 362 tagoj restas (363 en superjaroj).

Je la 3-a de januaro okazis, interalie:

 Eventoj 
 69: Romiaj legioj apud Rejno rifuzis deklari sian fidelecon al Galbo, anstataŭe proklamante imperiestro sian legaton Aulus Vitellius
 250: Romia imperiestro Decio ordonis al ĉiuj en Romia Imperio (krom judoj) plenumi oferon al romaj dioj, rezultigante ĝeneralan persekutadon de kristanoj
 1117: Dum tertremo en norda Italio pereis ĉirkaŭ 30 mil personoj
 1431: Johana de Arko estis transdonita al episkopa tribunalo
 1521: Leono la 10-a deklaris Marteno Lutero herezulo kaj ekskomunikis lin (post kiam Lutero publike bruligis lian buleon)
 1602: Naŭjara milito: angla armeo konkeris Kinsale (en Graflando Cork)
 1619: En vilaĝo apud Moskvo Respubliko de Ambaŭ Nacioj per armistico kun Rusa carlando finis la duan pollitovan-rusan militon
 1661: En Krakovo aperis la plej malnova perioda gazeto en la pola lingvo
 1749: En Kopenhago aperis Berlingske, la plej malnova ĝis nun eldonata gazeto en la dana lingvo
 1777: Usona Milito de Sendependeco: usonanoj venkis britojn en batalo de Princeton
 1795: Rusia imperio kaj Aŭstrio subskribis traktaton pri la tria dispartigo de Pollando
 1815: Viena kongreso: oni subskribis sekretan pakton inter Aŭstrio, Francio kaj Britio pri komuna defendo koncerne eventualan atakon flanke de alia ŝtato
 1833: Suda Atlantiko: Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando ekregis Insulojn Falklandojn
 1851: En Observatorio de Parizo fizikisto Léon Foucault montris pendolon de Foucault - pruvo de ĉirkaŭaksa rotacio de la Tero
 1852: Unuaj ĉinaj laboristoj-elmigrintoj alvenis al Havajo
 1863: Centra Nacia Komitato decidis komenci Januaran Ribelon lige al anonco de konskripcio de poloj en la armeon de la Rusia Imperio
 1868: Japanio: imperiestro Mutsuhito eldonis manifeston pri Mejĝi-reformo
 1870: Usono: oni komencis konstrui Broklinan Ponton
 1871: Francia-Prusia Milito: strategia prusa venko en batalo de Bapaume (regiono Nordo-Kaleza Markolo)
 1888: Kalifornio: en Observatorio Lick apud San Jose oni funkciigis teleskopon, la plej grandan tiutempe en la mondo
 1896: Telegramo sendita de Vilhelmo la 2-a al Paul Kruger, prezidento de la Respubliko de Suda Afriko, streĉigis german-britajn rilatojn
 1911: Tertremo - forto de 7,7 en la skalo de Richter - detruis Almaton; 425 personoj pereis, 740 vundiĝis
 1913: Atlantika marborda ŝtormo montris plej malaltan konfirmitan atmosferan premon por ekstertropika sistemo sur koheraj subŝtatoj de Usono
 1915: Argentina futbalklubo Club Atlético Lanús fondiĝis en Lanús, Provinco Bonaero
 1918: Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko: registaro de RSFSR agnoskis sendependecon de Finnlando; Odeso deklaris sin "provizore libera urbo"
 1919: En Londono emiro Fajsal la 1-a kaj Chaim Weizmann subskribis interkonsenton pri juda sidejo en Palestino
 1920: Latva milito de sendependeco: rezulte de la batalo de Daugavpils kunligitaj fortoj polaj-latvaj sub komando de Edward Rydz-Śmigły rekonkeris la urbon de bolŝevikoj
 1923: En Klaipėda fondiĝis Sava Ĉef-Komitato de Litovio Minora
 1925: Benito Mussolini malfondis italan parlamenton kaj anoncis sin diktatoro
 1932: En Brita Hindio estis arestitaj Mohandas Karamchand Gandhi kaj Vallabhbhai Patel
 1936: Dua Pola Respubliko: amnestio kun liberigo de ĉ. 5 mil kondamnitoj - Stepan Bandera, kunorganizanto de atenco kontraŭ ministro Bronisław Pieracki estis kondamnita al ĝismorta malliberigo
 1938: BBC unuafoje disaŭdigis fremdlingve, en la araba
 1940: Luftwaffe atakis Bristolon nokte de la 3-a/4-a de januaro
 1942: Kurska provinco: sude de Moskvo komenciĝis operaco Kursk-Obojanj
 1943: Orienta Fronto: la Ruĝa Armeo liberigis Nalĉik; Mediteraneo: britoj atakis per torpedoj Palermon detruinte italan krozoŝipon
 1944: Volinio: nokte post la 3-a de januaro taĉmentoj de la Ruĝa Armeo transpaŝis antaŭmilitan orientan limon de Pollando: la 1-a Ukraina Fronto, kies 13-a Armeo okupis Zvjahel (Ĵitomira provinco); en Sovetunio formiĝis 2-a Ĉeĥoslovaka Bataliono de Infanterio; aganta flanke de Aliancanoj William Tubman iĝis prezidento de Liberio
 1945: en Ardenoj usona 1-a Armeo komencis kontraŭagadon; Komitato pri Kontraŭusona Aktiveco fariĝis konstanta komitato de la Usona Domo de Reprezentantoj; Ŝtata Nacia Konsilio decidis pri rekonstruo de Varsovio; Makedonio: unua makedonlingva porinfana revuo "Pioniro" estas publikigita en Skopjo
 1946: En Popola Pollando Ŝtata Nacia Konsilio voĉdonis pri ŝtatigo de industrio
 1954: En Italio oficiale komenciĝis televidaj elsendoj de Rai - Radiotelevisione Italiana
 1957: Pola Popola Respubliko: Asocio de Socialisma Junularo fondiĝis en Varsovio
 1958: Federacio de Karibaj Insuloj estis fondita
 1959: Alasko fariĝis la 49-a subŝtato de Usono
 1961: Malvarma milito: Usono rompis diplomatiajn rilatojn kun Kubo pro ŝtatigo de usonaj aktivoj
 1962: Papo Johano la 23-a ekskomunikis Fidelon Castron pro politika subpremado de katolikaj klerikoj
 1976: Internacia Pakto pri Ekonomiaj, Sociaj kaj Kulturaj Rajtoj ekvalidis
 1977: Preskaŭ unu jaron post sia fondo, Apple estis formale registrita kiel kompanio
 1983: Apple prezentis surtablan komputilon kun muso
 1986: Sur kliŝaĵoj faritaj de kosmosondilo Voyager 2 estis malkovritaj du lunoj de Urano: Julieto kaj Porcio
 1987: Aretha Franklin kiel unua virino estis enkondukita al Fam-Salono kaj Muzeo de Rokenrolo
 1990: Manuel Noriega, faligita diktatoro de Panamo, post forlaso de ambasadejo de Vatikanurbo estis arestita de usona armeo
 1992: Ĉinio kaj Kazaĥio ligis diplomatiajn rilatojn
 1993: Pollando: 1-a Finalo de la Granda Orkestro de Festa Helpo okazis — filantropia fondaĵo celanta promocion de sano helpe de kolektado de mono
 2000: Palestinaj teroristoj pripafis ambasadejon de Rusio en Bejruto protestante kontraŭ la Dua Ĉeĉenia milito: pereis libana policano kaj unu el atakintoj
 2005: Sauda Arabio: en malsanulejo en Riado oni faris operacion de dispartigo de du polaj fratinoj, siamaj dunaskitoj de Janikowo, financitan de la reĝo Abdulah bin Abdul-Aziz Al Saud
 2007: Pro Somalia interna milito, kaŭzita de faligo de Siad Barre, Kenjo fermis sian ŝtatlimon
 2008: 6 personoj pereis kaj 68 vundiĝis en bomba atenco kontraŭ armea karavano en Dijarbakiro en sud-orienta Turkio
 2009: Konflikto de la Gaza Sektoro (2008-2009): israela landa armeo eniris Gazan Sektoron; John Atta-Mills iĝis prezidento de Ganao; Ĉifrovaluto: bitmono estis komencita de Satoshi Nakamoto, kun kreo de la unuaj 50
 2011: Apud suda marbordo de Jemeno sinkis 2 boatoj kun ĉirkaŭ 80 rifuĝintoj de Afriko
 2012: Christopher Loeak iĝis prezidento de Marŝala Insularo
 2013: Malfondiĝis eŭska politika partio Batasuna; Aŭstralia astronomo Robert H. McNaught malkovris kometon, kiu la 19-an de oktobro 2014 proksime preterpasis Marson
 2015: Urbo Baga en Niĝerio (en subŝtato Borno apud Ĉada Lago) estis okupita de islamistoj el Boko Haram, kiuj ĝis la 8-a de januaro masakris ĉirkaŭ 2 mil lokajn kristanojn
 2016: Post ekzekuto de ŝijaisma ŝejĥo kaj imamo Nimr al-Nimr, kune kun 46 aliaj kondamnitoj, Irano rompis diplomatiajn rilatojn kun Saud-Arabio
 2020: Irana generalo de Armeo de la Gardistoj de la Islama Revolucio, Kasem Sulejmani estas murdita de Armitaj Fortoj de Usono, tuj ekster flughaveno de Bagdado - kun li pro atako de senpilota aviadilo pereis 8 personoj
 2026: Usonaj specialcelaj fortoj forkaptis en Karakaso prezidanton de Venezuelo Nicolás Maduro por starigi lin antaŭ juĝejo

 Naskiĝoj 
 -106: Cicerono, romia politikisto, militisto, oratoro, filozofo kaj verkisto (m. -43)
 1239: Johano la 2-a, duko de Bretonio (m. 1305)
 1628: Alvise la 2-a Mocenigo, doĝo de Venecia Respubliko (m. 1709)
 1680: Johann Baptist Zimmermann, germana pentristo (m. 1758)
 1694: Paŭlo de la Kruco, itala teologo, mistikulo kaj sanktulo (m. 1775)
 1698: Pietro Metastasio, itala poeto kaj libretisto (m. 1782)
 1719: Friedrich Karl Joseph von Erthal, germana teologo, majenca ĉefepiskopo kaj princo-elektisto (m. 1802)
 1728: Johann Georg Büsch, germana teologo kaj ekonomikisto (m. 1800)
 1730: Charles Palissot de Montenoy, franca dramaturgo (m. 1814)
 1752: Johannes von Müller, svisa historiisto, bibliotekisto, verkisto (m. 1809)
 1754: Ivan Paskvić, kroata pastro, astronomo, matematikisto, profesoro (m. 1829)
 1786: Friedrich Schneider, germana komponisto kaj orgenisto (m. 1853)
 1789: Carl Gustav Carus, germana fiziologo, pentristo, naturalisto (m. 1869)
 1810: Antoine d'Abbadie, franca geografo kaj esploristo, fondinto de katolika misio inter oromoj (m. 1897)
 1817: Józef Paszkowski, pola poeto kaj tradukisto (m. 1861)
 1829: Konrad Duden, germana historiisto, klasika filologo kaj germanisto (m. 1911)
 1839: Kálmán Thaly, hungara poeto, verkisto, politikisto (m. 1909)
 1840: Patro Damiano, flandra misiisto, helpanto al lepruloj, katolika sanktulo (m. 1889)
 1854: Basil P. Megahy, irlanda esperantisto, kiu esperantistiĝis en 1908 kune kun sia edzino (m. nekonata)
 1871: Agatangel Krimskij, ukraina verkisto, historiisto, poeto, tradukisto kaj orientalisto (m. 1942)
 1871: Nándor Láng, hungara arkeologo, arthistoriisto, filologo, profesoro (m. 1952)
 1876: Wilhelm Pieck, germana politikisto, prezidento de GDR (m. 1960)
 1882: Celestin Roncati, franca esperantisto de pionira periodo el Nico (m. 1959)
 1883: Clement Attlee, ĉefministro de Britio (m. 1967)
 1885: Anna Lesznai, hungara poetino, artistino (m. 1966)
 1886: Grigorij Neujmin, rusa astronomo (m. 1946)
 1887: August Macke, germana pentristo (m. 1914)
 1890: Mieczysław Kotarbiński, pola pentristo kaj grafikisto, profesoro, murdita de germanaj okupantoj (m. 1943)
 1892: J.R.R. Tolkien, angla mezepokisto kaj verkisto (m. 1973)
 1893: Pierre Drieu La Rochelle, franca kunlaborisma verkisto (m. 1945)
 1897: Pola Negri, pola aktorino kaj internacia stelulino de muta filmo, reĝino de Holivudo (m. 1987)
 1901: Ngô Đình Diệm, unua prezidento de Vjetnama respubliko (m. 1963)
 1905: Erich Kleineidam, germana teologo, pastro, verkisto (m. 2005)
 1905: Anna May Wong, usona aktorino (m. 1961)
 1906: Aleksej Staĥanov, soveta ministo, iniciatinto de Staĥanov-movado (m. 1977)
 1906: Óscar Domínguez, hispana pentristo (m. 1957)
 1908: Gerő Sárközi, rumania hungara poeto (m. 1977)
 1911: Imre Kondor, hungara bibliotekisto kaj filozofo (m. 1990)
 1913: Károly Simon, rumania hungara pedagogia verkisto (m. nekonata)
 1918: Halina Chajęcka, pola oficistino partoprenanta Katolikan Esperanto-movadon (m. 2008)
 1922: Ágnes Nemes Nagy, hungara poetino, tradukistino (m. 1991)
 1923: Arthur Bárdos B., hungara poeto, novelisto, ĵurnalisto (m. 2011)
 1926: Jakab Molnár, hungara redaktoro, publicisto (m. 1991)
 1928: Gerő László, rumania hungara aktoro (m. 2005)
 1929: Sergio Leone, itala reĝisoro kaj scenaristo  (m. 1989)
 1929: Gordon Moore, usona fondinto de la firmao Intel, aŭtoro de la leĝo de Moore (m. 2023)
 1930: Matthías Johannessen, islanda verkisto (m. 2024)
 1933: Maxie Wander, aŭstra verkistino vivanta en GDR (m. 1977)
 1937: Ella Gazdáné Olosz, rumania hungara tekstilistino (m. 1993)
 1939: Eugène de Zilah, hungara-franca filozofo, lanĉinta kun sia edzino la revuon "La Gazeto", fondinto de la societo OSIEK (m. 2020)
 1941: Iwona Śledzińska-Katarasińska, pola ĵurnalistino kaj parlamentanino (m. 2024)
 1942: László Sólyom, prezidento de Hungario
 1948: Eszter Láng, hungara pentristino, grafikistino, poetino
 1951: Zoltán Kiss-Székely, rumania hungara/hungara biologo, informatikisto
 1952: Esperanza Aguirre, hispana juristino kaj politikistino, prezidantino de Madrida Regiono
 1956: Mel Gibson, aŭstralia-usona aktoro kaj reĝisoro
 1961: Júlia Szász Bitay, rumania hungara grafikistino
 1969: Michael Schumacher, germana F1-a-piloto
 1971: Gabriella Bartalis, hungara aktorino
 1980: Willy Kokouvi, togolanda profesoro, Esperanto-verkisto, sekretario de Junulara Organizo de Togolandaj Esperantistoj
 1989: Alexander D. Linz, usona aktoro
 1995: Jisoo, sud-korea kantistino kaj aktorino, membrino de popgrupo Blackpink
 2003: Greta Thunberg, sveda klimata aktivistino

 Mortoj 
 236: Antero, papo, kristana sanktulo
 502: Sankta Ĝenoveva, franca monaĥino, mistikulino, sanktulino (n. ĉirkaŭ 422)
 1322: Filipo la 5-a, reĝo de Francio (n. 1291)
 1328: Johano de Montekorvino, franciskana misiisto, unua ĉefepiskopo de Pekino, patriarko de Oriento, beatigita (n. 1247)
 1481: Johannes el Dorsten, germana teologo, monaĥo kaj profesoro (n. 1420)
 1543: João Rodrigues Cabrilho, portugala navigisto kaj esploristo (n. 1499)
 1570: Veit Winsheim, germana filologo pri la greka lingvo, retorikisto kaj medicinisto (n. 1501)
 1601: János Várfalvi Kósa, hungara unitariisma episkopo, eklezia verkisto (n. nekonata)
 1785: Baldassare Galuppi, itala operkomponisto (n. 1706)
 1795: Josiah Wedgwood, angla ceramika artisto kaj teknikisto, aboliciisto (n. 1730)
 1836: Franz Josef Ignaz von Linden, germana politikisto kaj juristo (n. 1760)
 1875: Pierre Larousse, franca leksikografo, enciklopediisto, publicisto, eldonisto de enciklopedioj kaj vortaroj (n. 1817)
 1877: Henri Monnier, franca juristo, pentristo, aktoro, karikaturisto kaj verkisto (n. 1799)
 1879: Ferenc Jánosi, hungara redaktoro, scienca publicisto (n. 1819)
 1882: William Harrison Ainsworth, angla verkisto, eldonisto, kreinto de literatura salono (n. 1805)
 1885: Ludwig Bohnstedt, germana arkitekto (n. 1822)
 1892: Lajos Komócsy, hungara ĵurnalisto kaj redaktoro (n. 1848)
 1894: August Kościesza-Żaba, pola orientalisto, tradukisto kaj diplomato (n. 1801)
 1907: Hermann Rassow, germana pedagogo kaj filologo (n. 1819)
1912: Felix Dahn, germana juristo kaj verkisto
 1917: Mihály Kornya, hungara misiisto pri baptismo (n. 1844)
 1920: Zygmunt Janiszewski, pola matematikisto (n. 1888)
 1922: Berthold Delbrück, germana filologo (n. 1842)
 1923: Jaroslav Hašek, ĉeĥa verkisto (n. 1883)
 1930: Imre Sándor, hungara, rumania hungara genealogo, heraldikisto (n. 1877)
 1931: Joseph Joffre, marŝalo de Francio (n. 1852)
 1933: Wilhelm Cuno, regna kanceliero de Germanio (n. 1876)
 1945: Edgar Cayce, usona mistikulo, klarvidanto, spiriteca sanigisto, viziulo (n. 1877)
 1945: Ferdynand Ossendowski, pola verkisto, vojaĝisto, sciencisto, socia aganto, persona malamiko de Lenin (n. 1876)
 1946: Carl Gustav Witt, germana stenografo kaj astronomo (n. 1866)
 1946: Karl Maria Wiligut, aŭstra okultisto, SS-generalo (n. 1866)
 1950: Emil Jannings, germana aktoro (n. 1884)
 1956: Joseph Wirth, kanceliero de la Vajmara Respubliko (n. 1879)
 1960: Victor Sjöström, sveda filma reĝisoro, scenaristo kaj aktoro (n. 1879)
 1967: Jack Ruby, usona murdisto ligita kun atenco kontraŭ John Fitzgerald Kennedy (n. 1911)
 1967: Alfred Margul-Sperber, rumana verkisto germanlingva (n. 1898)
 1975: Robert Neumann, aŭstra verkisto (n. 1897)
 1980: Joy Adamson, germandevena natursciencistino, pentristino kaj verkistino en Kenjo, murdita (n. 1910)
 1986: Jan Zumbach, pola piloto, flug-aso, partopreninto de la Batalo de Britio (n. 1915)
 1988: Rose Ausländer, germanlingva poetino (n. 1901)
 1998: Sándor Benczédi, hungara skulptisto en Rumanio (n. 1912)
 2008: Yo-Sam Choi, korea boksisto, mondĉampiono (n. 1972)
 2011: William Takaku, papua aktoro, gvidanto de Nacia Teatro en Papuo-Nov-Gvineo (n. nekonata)
 2014: László Helyey, hungara aktoro kaj voĉoaktoro (n. 1948)
 2016: Paul Bley, kanada komponisto kaj ĵazpianisto (n. 1957)
 2021: Johanna Bottesch, rumania filologino, dialektologo, pedagogo (n. 1955)
 2022: Mario Lanfranchi, itala filmreĝisoro, aktoro, scenaristo kaj filmproduktoro (n. 1927)

 2023: Elena Huelva, hispana aktivulino kontraŭ kancero, paciento (n. 2002)

 Specialaj tagoj kaj festoj 
 Festoj kaj rememoroj en Katolika Eklezio: Plej sankta Nomo de Jesuo; Antero, papo; Ĝenoveva de Parizo, franca monaĥino, sankta patronino de Parizo; Beata Zdislava, ĉeĥa sanktulino

 Tagoj de semajno 

La 3-a de januaro estas (laŭ gregoria kalendaro):

 Dimanĉo en jaroj: 1582 1588 1593 1599 1610 1616 1621 1627 1638 1644 1649 1655 1666 1672 1677 1683 1694 1700 1706 1712 1717 1723 1734 1740 1745 1751 1762 1768 1773 1779 1790 1796 1802 1808 1813 1819 1830 1836 1841 1847 1858 1864 1869 1875 1886 1892 1897 1904 1909 1915 1926 1932 1937 1943 1954 1960 1965 1971 1982 1988 1993 1999 2010 2016 2021 2027 2038 2044 2049 2055 2066 2072 2077 2083 2094;
 Lundo en jaroj: 1583 1594 1600 1605 1611 1622 1628 1633 1639 1650 1656 1661 1667 1678 1684 1689 1695 1701 1707 1718 1724 1729 1735 1746 1752 1757 1763 1774 1780 1785 1791 1803 1814 1820 1825 1831 1842 1848 1853 1859 1870 1876 1881 1887 1898 1910 1916 1921 1927 1938 1944 1949 1955 1966 1972 1977 1983 1994 2000 2005 2011 2022 2028 2033 2039 2050 2056 2061 2067 2078 2084 2089 2095;
 Mardo en jaroj: 1584 1589 1595 1606 1612 1617 1623 1634 1640 1645 1651 1662 1668 1673 1679 1690 1696 1702 1708 1713 1719 1730 1736 1741 1747 1758 1764 1769 1775 1786 1792 1797 1804 1809 1815 1826 1832 1837 1843 1854 1860 1865 1871 1882 1888 1893 1899 1905 1911 1922 1928 1933 1939 1950 1956 1961 1967 1978 1984 1989 1995 2006 2012 2017 2023 2034 2040 2045 2051 2062 2068 2073 2079 2090 2096;
 Merkredo en jaroj: 1590 1596 1601 1607 1618 1624 1629 1635 1646 1652 1657 1663 1674 1680 1685 1691 1703 1714 1720 1725 1731 1742 1748 1753 1759 1770 1776 1781 1787 1798 1810 1816 1821 1827 1838 1844 1849 1855 1866 1872 1877 1883 1894 1900 1906 1912 1917 1923 1934 1940 1945 1951 1962 1968 1973 1979 1990 1996 2001 2007 2018 2024 2029 2035 2046 2052 2057 2063 2074 2080 2085 2091;

 Ĵaŭdo en jaroj: 1585 1591 1602 1608 1613 1619 1630 1636 1641 1647 1658 1664 1669 1675 1686 1692 1697 1704 1709 1715 1726 1732 1737 1743 1754 1760 1765 1771 1782 1788 1793 1799 1805 1811 1822 1828 1833 1839 1850 1856 1861 1867 1878 1884 1889 1895 1901 1907 1918 1924 1929 1935 1946 1952 1957 1963 1974 1980 1985 1991 2002 2008 2013 2019 2030 2036 2041 2047 2058 2064 2069 2075 2086 2092 2097;
 Vendredo en jaroj: 1586 1592 1597 1603 1614 1620 1625 1631 1642 1648 1653 1659 1670 1676 1681 1687 1698 1710 1716 1721 1727 1738 1744 1749 1755 1766 1772 1777 1783 1794 1800 1806 1812 1817 1823 1834 1840 1845 1851 1862 1868 1873 1879 1890 1896 1902 1908 1913 1919 1930 1936 1941 1947 1958 1964 1969 1975 1986 1992 1997 2003 2014 2020 2025 2031 2042 2048 2053 2059 2070 2076 2081 2087 2098;
 Sabato en jaroj: 1587 1598 1604 1609 1615 1626 1632 1637 1643 1654 1660 1665 1671 1682 1688 1693 1699 1705 1711 1722 1728 1733 1739 1750 1756 1761 1767 1778 1784 1789 1795 1801 1807 1818 1824 1829 1835 1846 1852 1857 1863 1874 1880 1885 1891 1903 1914 1920 1925 1931 1942 1948 1953 1959 1970 1976 1981 1987 1998 2004 2009 2015 2026 2032 2037 2043 2054 2060 2065 2071 2082 2088 2093 2099.


03
#01
#0103