Akuzativo

La akuzativo aŭ objektkazo estas gramatika kazo, kies baza rolo estas montri la gramatikan objektecon en transitivaj frazoj. Ne konfuzu kun absolutivo de ergativaj lingvoj. Ĝi estas ankaŭ uzata por indiki direktojn.

La vorto akuzativo venas de la latina adjektivo accusativus, kiu estis misa traduko de la helena termino por "objekta".

 Akuzativo en transitivaj frazoj 
Kun transitivaj verboj oni uzas objekton markitan per la finaĵo -n.

Ekzemploj:
 Mi lernas Esperanton
 Mi lernis du fremdajn lingvojn.
 Mi ne scias tion
 Tion mi ne scias
 Kion vi volas?
 Mi amas vin
 Vin mi amas, ne vian fratinon.

Kiel videbla en la supraj ekzemploj, la pozicio de la objekto ne gravas. En vortaroj, ekz. en NPIV, la transitivaj verboj estas indikitaj.

 N-finaĵo en aliaj lokoj 
En Esperanto, la N-finaĵo povas ne nur montri la rektan objekton de frazo, sed estas ankaŭ aliaj uzoj.

 Direkto 
dekstra|350px|Skemo por kompreni la uzon de akuzativo
Uzo kiel Alativo: Akuzativo en Esperanto kaj en Latino estas ankaŭ direktindikanta kazo (Alativo). Ekzemploj:

Kun substantivo:
 Mi iras Finnlandon. = Mi iras al Finnlando.

Kun adverbo:
 Mi iras Finnlande. = Mi iras en Finnlanda maniero.
 Mi iras Finnlanden. = Mi iras al Finnlando.

Akuzativo precizigas la signifon de la prepozicioj »en«, »sur« ktp kiam temas pri direkto:
 Mi iras en la domo. = Mi iras ene de la domo.
 Mi iras en la domon. = Mi eniras la domon.
 Mi metas ion sur la tablon, sub la tablon, apud la tablon, antaŭ la tablon, malantaŭ la tablon.

 Mezuro 
Aldonado de la n-finaĵo al tempaj esprimoj eblas por montri longecon, oftecon aŭ daŭron de tempo.WENNERGREN, Bertilo. PMEG. 12.2.3 https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/mezuro.html
 Unu monaton mi verkis la libron. ("Unu monaton" respondas al la demando "Dum kiom da tempo vi verkis la libron?")
 Mi perdis ĝin du fojojn. ("Du fojojn" montras kiel ofte okazis io.)
La n-finaĵo povas esti uzata ĉe aliaj mezuraj esprimoj.
 Ĉiutage mi ŝatas kuri tri mejlojn. ("Tri mejlojn" montras la distancon kuratan.)

 Anstataŭ prepozicio 
Se la senco de la frazo estas sufiĉe klara, oni povas anstataŭigi prepozicion per la n-finaĵo.

 Duobla akuzativo 
Ekzistas lingvoj, kiuj permesas duoblan akuzativon kun unu verbo. Ekzemple latine eblas diri docere discipulum linguam (instrui lernanton lingvon). En Esperanto tio ne eblas; la ekzemplon necesas traduki per "instrui al lernanto lingvon", "instrui lernanton pri lingvo" aŭ simile. Neologismo, kiu en Esperanto kapablas solvi tiun ĉi (krom aliajn) problemon ŝajnas esti la eksperimenta prepozicio na (instrui na lernanto lingvon), kiu estas aldona maniero per kiu oni povas esprimi akuzativon en situacioj, kie la finaĵo -n ne taŭgas.

 Akuzativo kun infinitivo 
"Akuzativo kun infinitivo" estas fenomeno, kiu uzas infinitivon anstataŭ akuzativa participo. Ekzemplo
 Mi vidas hundon forkuri.anstataŭ Mi vidas hundon forkurantan.aŭ Mi vidas la forkuron de hundo.aŭ Mi vidas, ke hundo forkuras.
Tiu fenomeno, gramatika malfacilaĵo por lernantoj, kies lingvo ne konas ĝin, ekzistas ankaŭ en Esperanto kaj estas sufiĉe kutima.

 Ne-uzo de la akuzativo 
En multaj aliaj lingvoj oni uzas la akuzativon, dativon, genitivon aŭ lokativon post prepozicioj. En Esperanto oni uzas post prepozicioj la nominativon, ne la akuzativon, krom por indiki direkton post »en«, »sur« ktp.

Do oni nepre devas simple diri: per tio, por tio, pri tio, al tio, kun tio, sen tio, post tio, ...

Sed se troviĝas verbo en la prepozicia frazo, oni uzu akuzativon se necesas, kompreneble: Vi bezonas monon por tion fari = por fari tion

 Akuzativo en eseoj kaj ĝenerale en kulturo 
Gonçalo Neves en sia eseo Niaj verboj sen veproj [1999]Interlingvo inter Lingvoj. Prilingvaj Eseoj, Diversaj aŭtoroj, UEA, Roterdamo, 2015. ISBN 9789290171232. 271 paĝoj. pere de dialogo inter amikoj kiuj parolas pri seriozaj temoj, nome akuzativo, kaj diversaj manieroj de transitiveco de verboj, sed kvazaŭ temus pri banala babilado trinkeje, prikomentas dekomence sufiĉe oftajn verbojn (skribi, konstrui. lerni), sed poste unu post alia ĉefe verbojn kiujn la parolantaro ne ĉiam utiligas ĝuste, kiaj enui, ĵongli, kuri, fumi, lumi, pafi. miri, remi, movi, plori kaj pasi, inter kiuj ne ĉiuj funkciigas transitivecon same. La resumo de la esea sinteno estas ke akuzativo estas signo de energia transigo.Paĝo 207.

La akuzativo ankaŭ multfoje aperas en Esperanta kulturo. En kelkaj kantoj estas la akuzativo menciita (La Perdita Generacio - Lernu) kaj eĉ ekzistas kantoj rekte inspiritaj de ĝi (Carina Gerlach - Akuzativo, Wolfram Diestel - La Balado de l' AkuzativoKantarViki - La Balado de l' Akuzativo). Nature ĝi ankaŭ aperas en multaj ŝercoj rakontataj inter homoj aŭ disdonataj per Interreto.

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 

 Kazo
 Sisterona akuzativo
 Na (prepozicio)
 Akuzativo kun infinitivo
 notetoj pri la esperanta akuzativo

 Eksteraj ligiloj 
 http://www.uned.es/sel/pdf/ene-jun-96/26-1-83-107.pdf 
  http://www.latinovivo.com/debito_formativo/Accusativo.htm

Kategorio:Gramatikaj kazoj
Kategorio:Gramatiko de Esperanto

tr:İsmin hâlleri#-i hâli (belirtme hâli)