Ĉimpanzo

La ĉimpanzo (science: Pan troglodytes)ĉimpanzo en vortaro.net estas primato kiu estas membro de la familio homedoj. Ĉimpanzoj kaj bonoboj estas la du specioj de la ĉimpanza genro, kiun oni konsideras la plej proksima kuzo al homo inter la bestoj (vidu la artikolon pri homedoj). La konga formado povus esti kondukinta al alopatria speciiĝo de la bonobo kaj de la ĉimpanzo el ties Plej ĵusa komuna praulo.

 Nomo de la specio 
Linnaeus nomis ilin Homo troglodytes - "homo de la kaverno". La unua parto de la nomo estis korektita, sed ne la dua, kvankam ĉimpanzoj ne loĝas en kavernoj.

 Klopodoj instrui lingvon al ĉimpanzoj 
maldekstra|eta||Ĉimpanzo
eta|Skeleto
En la 1960-aj kaj poste, Jane Goodall loĝis en la ĝangalo por studi la ĉimpanzojn. Ŝi trovis, inter alie, ke ili estas pli agresemaj ol ni supozis kaj povas inventi simplajn ilojn. 
Kvankam al afrotropisa specio oni ne povas instrui paroli, pro la formiĝo de la laringo, kiun posedas nur la homoj, oni ekde 1966 (projekto Washoe, fare de Allen kaj Beatrix Gardner) sukcesis lernigi al ili certagrade gestolingvon de la surduloj (Ameslan). En tiuj eksperimentoj, pluigitaj de Roger Fouts, montriĝis, ke ili kapablas kombini spontane signojn, simile al tio, kion faras homoj (ekzemple "frukto-trinkaĵo" por akvomelono aŭ "frukto-dolorigi-plori" por akra rafano), kaj derivi figurajn sencojn el konkretaj (ekzemple ili spontane kreis insultojn per konkreta vorto: "malpura") Aliaj eksperimentoj evidentigis la samajn lingvokapablojn per uzo de komputiloj (Ĉimpazino Lana) aŭ de simbolaj pecoj el plasto (vidu Yerkish).
Unu jaron post la komenco de tiuj eksperimentoj nederlanda esploristo montris, ke ankaŭ en la naturo ili komunikas per gestoj, kaj ke tiuj malsamas laŭ la komunumoj, kiel iaj "dialektoj". Por pli da detaloj vidu artikolon: Lingvokapabloj de simioj.

 Referencoj 

 Literaturo 
 Jonathan Marks "What it means to be 98% chimpanzee - apes, people and their genes" University of California Press, Berkeley

 Vidu ankaŭ 
 Bonobo
 Kamerunaj montarbaroj
 Nordokcident-kongaj malaltaĵaj arbaroj

 Eksteraj ligiloj 

 DiscoverChimpanzees.org
 Chimpanzee Genome resources
 Primate Info Net Pan troglodytes Factsheets
 U.S. Fish & Wildlife Service Species Profile
 View the Pan troglodytes genome in Ensembl
 Genome of Pan troglodytes (version Clint_PTRv2/panTro6), via UCSC Genome Browser
 Data of the genome of Pan troglodytes, via NCBI
 Data of the genome assembly of Pan troglodytes Clint_PTRv2/panTro6, via NCBI
 Human Timeline (Interactive) – Smithsonian, National Museum of Natural History (August 2016).

Kategorio:Primatoj
Kategorio:Homedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno