San-Francisko

San-Francisko, Sanfrancisko aŭ San Francisko (angle kaj hispane San Francisco ) estas urbo en la usona ŝtato Kalifornio. Ĝi estas la ĉefa urbo de la Areo de la Golfeto de San-Francisko.

Ĝi estis fondita tie, kie nun lokiĝas la kvartalo Mission, fare de franciskanoj kaj nomita en 1847 laŭ sankta Francisko el Asizo.

Dum la ora febro de 1849, ĝi kreskis ĉar ĝi estis la enirejo al la ora minlando.

Ekzistas metroo, tramoj kaj publikaj busoj; urbo-specifa transportilo estas la Kablotramo (cable car), kies tri linioj grimpas la krutajn stratojn de la urbocentro helpe de ŝnurego, kiu sub la strato kuras kun konstanta rapideco de ĉirkaŭ 30 km/h. Por la trafiko inter la urbo kaj ĝiaj antaŭurboj, precipe aliflanke de la Golfo de San-Francisko, servas la fervoja sistemo BART. Ligon al la regiono sude de la urbo provizas la fervoja kompanio Caltrain.

San-Francisko iĝis unu el la ĉefaj urboj por gejoj (kvartalo Castro) kaj por usonaj ĉinoj (tipe en kvartalo Chinatown, "Ĉinio-urbo").

En la finaj 1990-aj jaroj, ĝi logis ankaŭ riĉajn komputilfirmaanojn laborantajn en proksima Silicon Valley.
eta|maldekstra|Montetriĉa tereno de San Francisko (Filbert Street)

 Geografio 
 Insuloj Farajonoj

 Historio 
La Konferenco pri Internacia Organizado de Unuiĝintaj Nacioj (UNCIO laŭ anglalingva nomo, KIOUN en Esperanto), ofte konata kiel Konferenco de San-Francisko, estis kunveno de delegitoj el la 50 ŝtatoj de Aliancanoj, kiu okazis el la 25a de aprilo al la 26a de junio 1945 en San-Francisko. La kunveno rezultis en la kreo de la Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj. La 24-an de oktobro 1945 fondiĝis Unuiĝintaj Nacioj en San-Francisko.

La flago de la urbo San-Francisko en Kalifornio bildigas fenikson leviĝantan el fajro. Ofte esprimiĝis la supozo ke temus pri simbolo de la urbo restariĝanta post la tertremo de 1906 kaj sekvaj bruloj. Tamen, la flago mem datiĝas plurajn jarojn pli frue, ĉirkaŭ la jaro 1900.

 Vizitindaĵoj 
 Supermara ponto Golden Gate ("Ora pordego") Ora-Pordega Ponto, apud ĝi la Golden-Gate-Parko
 Telegrafa monteto (Telegraph Hill, belvidejo) kun Colt-turo
 "Transamerika Piramido" (nubskrapulo)
 Kablotramo de San-Francisko (cable car), kun propra muzeo
 Insulo Alcatraz, eksa pun-malliberejo
 Ponto San Francisco – Oakland Bay
 Belarta Muzearo de San-Francisko
 Muzeo de Moderna Arto de San-Francisko
 Muzeo de la Afrika Diasporo
 Nuntempa Juda Muzeo
 Sanfranciska Urbodomo
 La Kastro

 Konataj urbanoj 
Interalie mortis en la urbo (plej bone estas ordigi laŭ naskiĝjaroj, kronologie. Pli kompleta listo, ordigita alfabete, ankoraŭ aperas en kategorio Mortintoj en San-Francisko):

 Maurice Bloomfield (1855-1928), aŭstra judo, usona lingvisto, hindologo kaj sanskritologo 
 Gertrude Atherton (1857-1948), verkistino kaj novelistino 
 Aleksandr Drankov (Алексаaндр Дранкоoв, 1879-1949), rusia kaj sovetunia reĝisoro kaj produktoro
 Imogen Cunningham (1883-1976), fotistino 
 Helene Wolff (1889-1955), germana juda instruistino kaj esperantistino
 György Piller (1899-1960), hungara skermisto
 Gregory Bateson (1904-1980), brita antropologo 
 Ruth Bernhard (1905-2006), fotistino 
 Sári Bíró (1907-1990), hungardevena pianistino
 Melvin Belli (1907-1996), advokato kaj aktoro
 Ödön Gróf (1915-1997), hungara naĝisto, olimpiano kaj trejnisto
 Herb Caen (1916-1997), ĵurnalisto
 Robert Duncan (1919-1988), poeto
 Paul Ekman (1934-2025), psikologo 
 Mike Bloomfield (1943-1981), gitaristo kaj komponisto

 Servoj 
 San-Franciska Ŝtata Universitato
 La Universitato de San-Francisko (angle University of San Francisco, ankaŭ nomita: USF) estas privata jezuita universitato en la urbo San-Francisko. Ĝi situas sur areo de 22 hektaroj en la areo inter la Golden-Gate-Ponto kaj la Golden-Gate-Parko.
eta|maldekstra|San Francisko el Marin Headlands, kun Golden Gate Bridge en antaŭo
eta|maldekstra|Vicdometoj kun panorama vido al la urbo en fono
eta|maldekstra|Financa centro de San Francisko
 Universitato de Kalifornio en San-Francisko
 Kalifornia Akademio de Sciencoj
 Universitato Akademio de Arto
 GLAT Historia Societo
 Chase Center

 Amaskomunikiloj 
 San Francisco Chronicle kaj San Francisco Examiner

 San-Francisko en Esperanto 
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome Poemo de Utnoa okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo anoŭdo. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kaj poste la japana pentristo Hokusajo kiuj montras al li laŭvice la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, unue en Azio, kaj poste venas la vico de Fidiaso, kaj poste Maria Sklodovska, kiuj montras al Utnoa la mirindaĵojn de Eŭropo. La venontaj ĉiĉeronoj estas ankaŭ laŭvice unue Akenatono kaj poste Sunĝata Kejta kiuj omaĝas la historian gravon de Afriko. En Ameriko estas unue Nezaŭhtezoma kaj poste Neil Armstrong la ĉiĉerono kiu vidigas la civilizajn atingojn de San-Francisko:

 Esperanto en San-Francisko 
Inter la 22-a kaj 29-a de aŭgusto 1915 en la urbo okazis la 11-a Universala Kongreso de Esperanto, kiun pro la tiutempe ardanta Unua Mondmilito sukcesis partopreni nur 163 aliĝintoj el 16 landoj, el Eŭropo nur malmultaj. Ĉeftemo de la kongreso estis "Kiel reorganizi la fortojn post la milito?"konciza informo en la Enciklopedio de Esperanto de 1934 

La urbo gastigis la Landan Kongreson de ELNA en 1970, 1976, 1979, 1983, 1986, kaj 1997, krom pluraj lokaj kaj regionaj Esperanto-renkontiĝoj. La golfa urbaro estas en lastaj jardekoj la plej forta regiono por la Esperanto-movado en Usono.

La loka e-klubo estas la San-Franciska Esperanta Regiona Organizo (SFERO .

 Vidu ankaŭ 

 Ohlonoj
 Germana Internacia Lernejo de la Silicia Valo, International School of Silicon Valley en San-Francisko, internacia lernejo 
 Sanfranciska Renesanco
 Metroo de San-Francisko
 Trolebusa transporto en San-Francisko
 Golden State Warriors

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 
 Oficiala TTT-ejo de urbo kaj ĉirkaŭlando 
 Muzeo pri la urbo
 muzeo pri ŝnureg-tramo
 insulo Alcatraz
  Unuetaĝa Usono ĉirkaŭ 31 "San Francisko"


Kategorio:Urboj de Kalifornio