Keĉua lingvaro

SpecimenoLa Patro Nia
Yayayku hanaq pachapi kaq,
sutiyki yupaychasqa kachun.
Kamachikuq-kayniyki takyachisqa kachun, 
munayniyki kay pachapi ruwakuchum,
Imaynan hanaq pachapipas ruwakun hinata.
Sapa p'unchay mikhunaykuta quwayku.
Huchaykutapas pampachawayku,
imaynan ñuqaykupas contraykupi huchallikuqniykuta panpachayku hinata.
Amataq watiqasqa kanaykuta munaychu,
aswanpas saqramanta qispichiwayku.
Qanpan kamachikuq-kaypas, atiypas,
wiñaypaqmi yupaychasqa kanki. 
dekstra|eta|250px|<center>La teritorioj de la keĉua lingvo kaj la dialektoj de tiu lingvo
eta|dekstra|La Patronia en la keĉua lingvo, en la preĝejo (kapelo) de la Patronia en Jerusalemo
La keĉua ( aŭ , ) estas familio de lingvoj parolataj en Sudameriko, precipe en Peruo, Ekvadoro kaj Bolivio. La vorto keĉua ofte aludas iun el la pluraj lingvoj de la keĉua familio. La plej konata formo de keĉua estas de Kusko, Peruo. Kun pli ol 11 milionoj da parolantoj, la keĉua havas pli grandan parolantaron ol ĉiu alia indiana lingvo. Ĝi verŝajne, sed ne certe, estas parenco de la ajmara, kiu ankaŭ parolatas en Bolivio kaj Peruo.

La klasika keĉua lingvo venas de la popolo keĉua, kiu estis parto de la Inkaa Imperio.

origino: Andojfonto de la vortoj: gaŭĉo, inkao, kajmano, kinino, kokaino, k.a.

 Keĉua literumado 
 Vokaloj 
La keĉua havas nur tri vokalojn: /i/, /a/, kaj /u/, laŭ la "klasika araba triangulo". Ĝi sonas same kiel tiuj de Esperanto; tamen, kiam la malvastaj vokaloj "a", "i" kaj "u" aperas apud la postvelaj konsonantoj /q/, /q'/, kaj /qh/, ili iĝas pli similaj al /A/ /e/ kaj /o/.

 Konsonantoj 
labialaalveolapalatavelapostvelaglotaplozivoptĉkqfrikativosŝhnazalomnñlateralo (flanka)lllvibrarkvazaŭvokalaŭj

La konsonantaro ŝajnas stranga laŭ hindeŭroplingvanoj. Neniu plozivo kaj neniu frikativo estas voĉa. Ŝajnus ke mankus fonemoj. Tamen, en pluraj dialektoj keĉuaj, ĉiu plozivo povas havi ĝis tri formojn: simplan, kun glota fermo, kaj kun plia spiro. Ekzemple:

 simpla  glota fermo  plia spiro
   p          p'          ph
   t          t'          th
   k          k'          kh
   q          q'          qh
   ch         ch'         chh

 Keĉuaj vortoj 
La dialektoj de la hispana en Peruo kaj Bolivio havas multajn keĉuajn vortojn. Eĉ Esperanto havas plurajn. Jen iom da ili:

 gaŭĉo < waqcha ("orfo/povrulo")
 inkao < inka ("reĝo")
 kajmano < kayman
 kinarbo, kinino, kinkono < kina ("kinarbo")
 kokao, kokaino < kuka ("kokao")
 kondoro < kuntur
 lamo, ljamo < llama
 pampo < panpa
 pumo < puma
 vikuno < wik'uña

 Keĉuaj frazoj 
 Keĉua frazo  Esperanta traduko Allillanchu?  Kiel vi fartas? Allillanmi, allillantaqmi.  Mi fartas bone. Ima sutiyki?  Kiel vi nomiĝas? Sutiy Urpim.  Mi nomiĝas Urpi. Mamay kamachinaykipaq.  Estas plezuro koni vin, s-ino. Yanapawankimanchu?  Ĉu vi povas helpi min? Añay./P'achi./Dyuslupayki.  Dankon. Imamanta.  Ne dankinde. Tinkunanchiskama.  Ĝis la revido. Paqarinkama.  Ĝis morgaŭ.

 Vidu ankaŭ 
 Betty Veizaga
 Pukvina lingvo
 Johann Jakob von Tschudi
 Keĉua literaturo
 Lingvistiko
 Listo de lingvoj
 Lingva familio

 Eksteraj ligiloj 

 La Akademio de la Keĉua Lingvo 
 kurso ktp (angle)

La plimulto de tiuj ĉi informoj venis de Ethnologue, de Culturas de los Andes, aŭ el la vortaro verkita de Jesús Lara (ISBN 84-8370-176-6).
eta|maldekstra|180px|