Internacia Fonetika Alfabeto

La Internacia Fonetika Alfabeto (IFA;  [IPA];  [API]) estis kreita de britaj kaj francaj fonetikistoj sub observado de la Internacia Fonetika Asocio, fondita en Parizo dum la jaro 1886. La organizaĵo kaj la alfabeto havas la mallongigon IFA. La IFA intencas esti norma alfabeto por la fonetika skribado de ĉiuj lingvoj. Multajn fojojn dum ĝia historio, la alfabeto ŝanĝiĝis, inkluzive de kelkaj grandaj ŝanĝoj oficialigitaj ĉe la IFA-Kunveno ĉe Kiel (1989); la plej aktuala versio aperis en 1993, reŝanĝita en 1996. La plejparto de la literoj elvenis el la latina alfabeto aŭ estas modifitaj latinaj literoj, kelkaj el ili elvenis el la greka alfabeto, kaj kelkaj aliaj ŝajne ne estas rilataj al iu ajn norma alfabeto.

 Priskribo 
La konsonantoj kiuj elvenas rekte el la latina alfabeto preskaŭ ĉiam similas al siaj esperantaj sonoj: /p/, /b/, /t/, /d/, /k/, /g/, /m/, /n/, /f/, /v/, /s/, /z/, /h/, /l/, /r/, /j/. Ankaŭ la kvin esperantaj vokaloj /i/, /e/, /a/, /o/, kaj /u/, samas al la IFA-vokalliteroj.

La restantaj simboloj, kiuj estas komunaj inter la IFA-a kaj la latina alfabeto, kiel /c/, /ø/, /y/, kaj /w/, reprezentas sonojn kiuj estas skribataj per tiuj literoj en aliaj lingvoj (en tio w identas al esperanta ŭ). /c/ estas palatala plozivo, kiel en la indonezia lingvo. /y/ estas la vokalo kiun signifas tiu litero en la skandinaviaj lingvoj (aŭ ü en la germana/turka/hungara/estona). La ĝenerala principo estas uzi nur unu simbolon por ĉiu fonemo, evitante du- aŭ tri-literaĵojn tiajn kiaj "sh" en la esperanta -h-sistemo, sx en la x-sistemo, "th" en la angla, "ch" kaj "eau" en la franca, "sch" kaj "ng" en la germana ktp.

La literoj kiuj estas modifitaj latinaj literoj ofte signifas similan sonon. Ekzemple, ĉiu retrofleksa konsonanto havas la saman simbolon al la sammaniere elparolata alveola konsonanto, kun hoketo ĉe la fundo de la litero.

Diakritiloj povas esti kombinataj kun IFA-literoj por skribi modifetitajn fonetikajn sonojn aŭ artikulaciajn ŝanĝetojn. Ekzistas ankaŭ specialaj signoj por supersegmentaĵoj kiel akcento kaj tono.

Kiam oni enmetas IFA-literojn en alian skribmanieron, ili estas izolataj el la resto de la teksto aŭ per diagonalaj strekoj ("/") aŭ per angulaj brakumoj ("[" kaj "]"). Lingvistoj uzas brakumojn kiam ili skribas laŭparole kaj montras ĉiun aŭdeblan kvalitan distingon de ĉiu sono. Ili uzas diagonalajn strekojn por montri nur la distingojn inter sonoj, kiujn uzas la lingvo por distingi inter vortoj.

 IFA-numeroj 
Ĉiu IFA-litero havas propran numeron, por ne estu konfuzo inter similaj signoj (ekzemple, ɵ kaj θ, ɤ kaj ɣ, or ʃ kaj ʄ) dum presado de manskribaĵoj. Diversaj grupoj havas diversaj intervaloj de numeroj.IFA-numeroj en la paĝaro de IFA: IPA number chart

Numerojn havas ne nur fonemoj, sed ankaŭ aliaj signoj. Ekzemple, la vasta antaŭa nerondigita vokalo [a] havas la numeron 304, la diakrita signo de centrigo [◌̈] havas numeron 415, do , do la vasta centra nerondigita vokalo [ä] havas IFA-numeron 304 415.

 La alfabeto 
 Konsonantoj 

 Noto 1: Kiam du signoj aperas en paro, la dekstra reprezentas voĉan konsonanton.
 Noto 2: Ombraj areoj reprezentas artikulaciojn juĝitajn maleblaj.

 Vokaloj 

  Antaŭa   Centra   Malantaŭa Malvasta  i  y   ɨ  ʉ   ɯ  u  ɪ  ʏ   ʊ  Mezmalvasta  e  ø   ɘ  ɵ   ɤ  o  ə  Mezvasta  ɛ  œ   ɜ  ɞ   ʌ  ɔ  æ   ɐ  Vasta  a  ɶ     ɑ  ɒ

Noto: Kiam du signoj aperas en paro, la dekstra reprezentas rondigitan vokalon.

 Supersegmentaĵoj 
 ˈ  Ĉefakcentita silabo ˌ  Duarange akcentita silabo ː  Longeco ˑ  Duone longa sono ˘  Mallongegeco .  Silaba limo |  Malgranda akcentogrupo (silabareto) ‖  Granda akcentogrupo (intonacio) ‿  Kunligilo (manko de aparteco)

 Tonoj kaj akcentoj 
 e̋ aŭ ˥  Altega tono é aŭ ˦  Alta tono ē aŭ ˧  Meza tono è aŭ ˨  Malalta tono ȅ aŭ ˩  Malaltega tono ě  Altiĝanta tono ê  Malaltiĝanta tono ↓  Tona malaltigo ↑  Tona altigo ↗  Tutfraza tona altigo ↘  Tutfraza tona malaltigo

 Diakritiloj 
Diakritaj signoj
 n̥ d̥  Senvoĉa  b̤ a̤  Spire voĉa  t̪ d̪  Dentala s̬ t̬  Voĉa  b̰ a̰  Knare voĉa  t̺ d̺  Langopinta tʰ dʰ  Aspiracia  t̼ d̼  Langolabiala  t̻ d̻  Langlamena ɔ̹  Pli rondigita  tʷ dʷ  Bilabialigita  ẽ  Nazaligita ɔ̜  Malpli rondigita  tʲ dʲ  Palataligita   Nazala konsonantofino u̟  Antaŭigita  tˠ dˠ  Velarigita   Laterala konsonantofino i̠  Malantaŭigita  tˁ dˁ  Faringita   Sen aŭdebla konsonantofino ë  Alcentrigita  l̴  Velarigita aŭ faringita e̽  Mezigita kaj alcentrigita  e̝  Malvastigita ɹ̩  Silabnuklea  e̞  Vastigita e̯  Nesilabnuklea  e̘  Antaŭigita langobazo ə˞  Ro-eca  e̙  Malantaŭigita langobazo</center>

Noto: Kiam du signoj aperas en paro, la dekstra reprezentas rondigitan vokalon.

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Loko de artikulacio
 Maniero de artikulacio
 Germana lingvo
 Lingvistiko
 Fonologio
 Akcento
 Diakrita signo
 SAMPA
 Listo de fonetikaj temoj
 Brajlo de IFA

 Eksteraj ligiloj 

 Oficiala hejmpaĝo de la IFA (angle)
 Interagaj tabeloj pri IFA
 Fonetika tajpilo 
  International Phonetic Alphabet (IPA) Chart in Unicode and XHTML/CSS — IFA-tabelo kaj tajpilo
 canIPA Natural Phonetics (angle, itale kaj france, kun PDF-dosieroj)  : Tre vastigita versio de la IFA/IPA (500 bazaj simboloj, 300 aldonaj kaj 200 kromaj), fare de Luciano Canepari [Luĉano Kanepari], profesoro ĉe la Universitato de Venecio (kiu krome estas Esperantisto kaj interesiĝas kaj verkas ankaŭ pri Esperanta fonetiko).