Internacia Organizaĵo por Normigado

La Internacia Organizaĵo por Normigado aŭ ISO, prononcata /ˈaɪsoʊ/ (el la , kiu signifas "egala") estas internacia ne-registara organizaĵo fondita en 23-an de februaro 1947, kiu produktas interalie tutmondajn industriajn kaj komercajn normojn (vidu Produktoj de ISO sube por aliaj produktoj). Ĝiaj normoj estas nomataj ISO-normoj. La sidejo de la organizaĵo estas la Centra Oficejo (en la angla Central Secretariat, ISO/CS) en Ĝenevo, Svislando. 162 membraj landoj kunlaboras por normigado. ISO estas unu el la tri tutmondaj organizaĵoj por normigado kune kun la Internacia Elektroteknika Komisiono, kiu okupiĝas pri elektraj aparatoj, kaj la Internacia Telekomunika Unio, kiu okupiĝas pri telekomunikado. Ili ĉiuj troviĝas en Ĝenevo kaj kunlaboras.

 Administrado de ISO 
650px|eta|maldekstra|La sistemo de ISO por administrado.

Ekzistas Strategia plano, kiu gvidas la agadon de ISO. Ĝin aprobas la Ĝenerala Asembleo, kiu estas renkontiĝo de ĉefaj oficistoj de ISO kaj delegitoj elektitaj pere de plenaj membroj. Korespondaj kaj abonaj membroj rajtas ĉeesti kaj observi.

 Historio 
1906 - Fondo de la IEC (Internacia Elektroteknika Komisiono).

1926 - Fondo de la ISA (Internacia Federacio de Naciaj Normigantaj Asocioj).

1944 - Starigo de la Kunordiga Komitato de Unuiĝintaj Nacioj (UNSCC) kiel provizora solvo dum la Dua Mondmilito.

1946 - Fondo de ISO (Internacia Organizaĵo por Normigado).

 Membreco en ISO 
450px|eta|dekstra|La 159 membroj, nome 110 plenaj membroj 10 abonaj membroj kaj 39 korespondaj membroj.
Po unu normiga instanco por unu lando rajtas membriĝi ĉe ISO (ĝenerale la plej grava instanco de la lando). Por nenormigaj organizaĵoj (ekz. la Universala Esperanto-Asocio UEA) ne eblas membriĝi, tamen eblas por ili partopreni la laboron kiel membroj de ISO-komitatoj (vidu sube membreco en ISO-komitatoj).
Ekzistas tri malsamaj grupoj de membroj en ISO:
 Plenaj membroj: Reprezentantoj de landaj normigadaj grupoj. Ili estas la solaj kiuj povas decidi kaj baloti.
 Korespondaj membroj: Reprezentantoj de landoj kiuj ne havas propran normigadan organizaĵon. Ĉi tiuj povas havi informojn dum la disvolvado de la normo, sed ne povas baloti.
 Abonaj membroj: Reprezentantoj de landoj kun malgranda ekonomio. Ĉi tiuj nur havas la informon post la balotado, do ili ne povas decidi nek partopreni en la disvolvado.

 Plenaj membroj 

 Lando  Normigada organizaĵo  Partopreno en (sub-)komitatoj Alĝerio  IANOR  41 Argentino  IRAM  328 Armenio  SARM  38 Aŭstralio  SA  445 Aŭstrio  ASI  519 Azerbajĝano  AZSTAND  9 Bangladeŝo  BSTI  19 Barato  BIS  606 Barbado  BNSI  29 Barejno  BSMD  10 Belgio  NBN  550 Belorusio  BELST  161 Bocvano  BOBS  28 Bosnio kaj Hercegovino  BAS  80 Brazilo  ABNT  328 Britio  BSI  717 Bulgario  BDS  355 Ĉeĥio  UNMZ  590 Ĉilio  INN  103 Ĉinio  SAC  703 Danio  DS  324 Demokratia Respubliko Kongo  OCC  15 Ebur-Bordo  CODINORM  50 Egiptio  EOS  287 Ekvadoro  INEN  87 Estonio  EVS  75 Etiopio  QSAE  119 Fiĝioj  FTSQCO  10 Filipinoj  BPS  119 Finnlando  SFS  544 Francio  AFNOR  720 Ganao  GSB  27 Germanio  DIN  716 Grekio  ELOT  193 Hispanio  AENOR  615 Hungario  MSZT  479 Indonezio  BSN  221 Irako  COSQC  32 Irano  ISIRI  352 Irlando  NSAI  268 Islando  IST  148 Israelo  SII  213 Italio  UNI  660 Jamajko  BSJ  99 Japanio  JISC  676 Jemeno  YSMO  3 Jordanio  JSMO  22 Kameruno  ANOR  31 Kanado  SCC  380 Kataro  QS  27 Kazaĥio  KAZMEMST  72 Kenjo  KEBS  198 Kipro  CYS  66 Kolombio  ICONTEC  140 Kostariko  INTECO  27 Kroatio  HZN  183 Kubo  NC  201 Kuvajto  KOWSMD  6 Libano  LIBNOR  20 Libio  LNCSM  36 Litovio  LST  59 Luksemburgo  ILNAS  41 Makedonio  ISRM  9 Malajzio  DSM  255 Malio  MLIDNI  10 Malto  MSA  37 Maroko  SNIMA  71 Maŭricio  MSB  65 Meksiko  DGN  131 Mongolio  MASM  147 Namibio  NSI  5 Nederlando  NEN  579 Niĝerio  SON  31 Nord-Koreio  CSK  94 Norvegio  SN  342 Nov-Zelando  SNZ  162 Omano  DGSM  22 Pakistano  PSQCA  147 Panamo  COPANIT  1 Peruo  INACALhttps://www.iso.org/member/2036.html  19 Pollando  PKN  629 Portugalio  IPQ  349 Rumanio  ASRO  697 Rusio  GOST R  619 Sauda Arabio  SASO  151 Senegalo  ASN  5 Sent-Lucio  SLBS  5 Serbio  ISS  469 Singapuro  SPRING SG  136 Sirio  SASMO  18 Slovakio  SUTN  440 Slovenio  SIST  92 Srilanko  SLSI  185 Sud-Afriko  SABS  417 Sudano  SSMO  10 Sud-Koreio  KATS  704 Svedio  SIS  536 Svislando  SNV  521 Tajlando  TISI  269 Tanzanio  TBS  138 Trinidado kaj Tobago  TTBS  68 Tunizio  INNORPI  163 Turkio  TSE  356 Ukrainio  DSSU  311 Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj  ESMA  14 Urugvajo  UNIT  47 Usono  ANSI  610 Uzbekio  UZSTANDARD  7 Vjetnamio  STAMEQ  72 Zimbabvo  SAZ  46

 Korespondaj membroj 
 Lando  Normigada organizaĵo  Partopreno en (sub-)komitatoj Afganio  ANSA  0 Albanio  DPS  4 Angolo  IANORQ  0 Birmo  MSTRD  0 Bolivio  IBNORCA  12 Brunejo  CPRU  6 Butano  SQCA  6 Gabono  ANTT  0 Gambio  GAMSFP  1 Gvatemalo  COGUANOR  0 Gvineo  IGNM  0 Honkongo  ITCHKSAR  232 Kartvelio  GEOSTM  1 Kirgizio  KYRGYZST  0 Latvio  LVS  3 Lesoto  LSQAS  0 Liberio  LDS  0 Madagaskaro  BNM  0 Makao  CPTTM  0 Malavio  MBS  2 Maŭritanio  DNPQ  2 Moldavio  INSM  41 Montenegro  ISME  17 Mozambiko  INNOQ  0 Nepalo  NBSM  0 Palestino  PSI  5 Papuo-Nov-Gvineo  NISIT  1 Paragvajo  INTN  0 Respubliko Kongo  ACONOR  0 Ruando  RBS  3 Salvadoro  CONACYT  15 Sejŝeloj  SBS  0 Sieraleono  SLSB  0 Surinamo  SSB  0 Svazilando  SWASA  11 Taĝikio  TJKSTN  11 Turkmenio  MSST  0 Ugando  UNBS  21

 Abonaj membroj 
 Lando  Normigada organizaĵo  Partopreno en (sub-)komitatoj Antigvo-Barbudo  ABBS  0 Burundo  BBN  0 Centr-Afrika Respubliko  SNQCA  0 Dominiko  DBOS  0 Eritreo  ESI  0 Gujano  GNBS  0 Honduro  DGCI  0 Kamboĝo  ISC  0 Laoso  DISM  0 Sankta Vincento kaj la Grenadinoj  SVGBS  0

 Membreco en teknikaj (sub-)komitatoj de ISO 
Ĉiuj plenaj membroj kaj korespondaj membroj rajtas membriĝi en ĉiuj ISO-komitatoj. Ekzistas ĉefe kvar tipoj de membreco:
 Partoprenantaj membroj
 Observantaj membroj
 Ĝemelaj membroj
 Ligilaj membroj

 Partoprenantaj membroj 
Partoprenantaj membroj (P-member): tiuj, kiuj intencas aktive partopreni normigan laboron de teknika (sub-)komitato. Ili nepre devas voĉdoni en ĉiuj voĉdonadadoj de la (sub-)komitato. Krome, ili devas nomumi fakspertulojn por kontribui al la laboro. Ili kunlaboras por elverki internaciajn normojn.

 Observantaj membroj 
Observantaj membroj (O-member): tiuj, kiuj volas sekvi la verkadon de internacia normo kaj eventuale kontribui al la laboro. Ĉiuj plenaj kaj korespondaj membroj rajtas iĝi observantaj membroj en teknika (sub-)komitato.

 Ĝemelaj membroj 
Ĝemelaj membroj (Twinning): Evolulandoj, kiuj petas helpon de plena membro en industrilando.

 Ligilaj membroj 
Ligilaj membroj (Liaison member): internaciaj, geografie gravaj aŭ grandaj regionaj organizaĵoj, kiuj intencas partopreni la normigan laboron aŭ esti informataj pri ĝi.

 Produktoj de ISO 
Ekzistas kvin ĉefaj produktoj de ISO:
 Internacia normo
 Teknika specifikaĵo
 Teknika raporto
 Publika specifikaĵo
 Internacia laborrenkontiĝa akordo

 Internacia normo 
Internacia normo (International Standard, IS): Tio estas la plej kutime kaj la plej bone konata tipo de ISO-dokumento. Ekzemplo estus ISO 9001.

 Teknika specifikaĵo 
Teknika specifikaĵo (Technical Specification, TS):

 Teknika raporto 
Teknika raporto (Technical Report, TR):

 Publika specifikaĵo 
Publika specifikaĵo (Publicly Available Specification, PAS):

 Internacia laborrenkontiĝa akordo 
Internacia laborrenkontiĝa akordo (International Workshop Agreement, IWA):

 Kreado de normo 
Normoj kreiĝas pere de longa procezo. Jenas la diversaj fazoj:
 Fazo  Nomo (Esperante kaj angle)  Mallongigo00  Prafazo  Praprojekto  Preliminary Work Item  PWI10  Propono  Nova laborpropono  New Proposal (for a work item)  NP20  Preparado  Labora malneto  Working Draft  WD30  Komitata fazo  Komitata malneto  Committee Draft  CD40  Kontrolado  Malneto de normo  Draft International Standard  DIS50  Konsento  Finfina malneto de normo  Final Draft International Standard  FDIS60  Publikigado  Internacia normo  International Standard  IS90  Rekontrolo   Review 95  Nuligo   Withdrawal 

 Prafazo 
 Propono 
La ok sekvantaj kategorioj rajtas proponi novan laborproponon:
 Plena membro (lando)
 La sekretario de la komitato, en kiu la normo devus publikiĝi
 Alia komitato
 Alia subkomitato
 Organizaĵo en rilato
 La komisio pri teknika administrado (TMB)
 Unu el la konsilaj grupoj
 La Ĝenerala Sekretario

 Preparado 
Post akcepto de laborpropono, la teknika (sub/)komitato staras laborgrupon por prepari laboran malneton kaj difinas limdatojn. Kuniĝas spertuloj pri la temo. Plenaj membroj, kiuj promesis aktive partopreni konfirmas sia(j)n teknika(j)n spertulo(j)n kaj pliaj plenaj membroj rajtas proponi spertulo(j)n. Cetere organizaĵoj kun A- aŭ D-rilato (ekzemple UEA) same rajtas nomumi spertulo(j)n dum tiu fazo. Laŭeble oni preparas kaj anglan kaj francan version samtempe, foje oni inkluzivas la rusan lingvon.

 Komitata fazo 
Tiu fazo ebligas komentojn de la plenaj membroj kaj observantaj membroj de la (sub/)komitato.

 Kontrolado 
 Konsento 
 Publikigado 
La Centra Oficejo kontrollegas kaj eventuale korektas erarojn. Ĝi presas kaj disdonas la Internacian Normon. Tiu fazo daŭras du monatoj.

 Rekontrolo 
 Nuligo 
 Lingvoj dum laborrenkontiĝoj 
La tri oficialaj lingvoj por renkontiĝoj estas la angla, la franca kaj la rusa. Tamen, la landa ISO-membro de Rusio devas disponigi kaj interpreton kaj tradukon al aŭ el la rusa. Eblas pliaj lingvoj. La prezidanto de la (sub/)komitato kaj la sekreteriejo devas zorgi pri la uzo de lingvoj.

 Esperanto 
En 1990 Universala Esperanto-Asocio (UEA) ekhavis oficialan kunlaboran statuson en kategorio A kun la Teknika Komitato TC 37 de Internacia Organizaĵo por Normigado (ISO). La celo de la komitato TC 37 estas krei bazon por la terminologia laboro de la aliaj komitatoj de ISO, kiuj okupiĝas pri normigado en specialaj kampoj de industrio, publika administrado, scienco, ktp. Flanke de UEA la rilatojn kun ĝi prizorgas Terminologia Esperanto-Centro, kiu laste pretigis la Esperanto-eldonon de "Terminologia gvidilo"(eo) UEA en kunsido de teknika komitato de ISO, Eventoj, n-ro 156.

 Esperanto en normoj 
Esperanto aperas en jenaj normoj
 ISO 639-1:2002 (duliteraj lingvokodoj)
 ISO 639-2:1998 (triliteraj lingvokodoj)
 ISO 639-3:2007 (triliteraj lingvokodoj)

 Iuj normaj serioj 
Kelkaj el la normoj ofte uzataj kiel parto de kvalito-rega sistemo estas ISO 9000, ISO 9001, kaj ISO 9002. La normoj pri medio estas en la serio ISO 14000.
 ISO 216 paperaj grandecoj
 ISO 639 lingvoj
 ISO 2108 ISBN
 ISO 3166 landaj kodoj
 ISO 4217 valutaj kodoj
 ISO 8601 reprezentado de datoj kaj tempoj
 ISO 8859 karaktraj enkodigoj, kiuj inkluzivas Askio-n
 ISO 9660 dosier-sistemo por kompakt-diskaj legiloj
 ISO 9899 C (programlingvo)
 ISO 10279 BASIC (programlingvo)
 ISO 10646 Unikodo
 ISO/IEC 1539-1 Fortran (programlingvo)

 Normigaj instancoj pri diversaj fakoj en diversaj landoj 
 3GPP—3rd Generation Partnership Project—Retejo
 3GPP2—3rd Generation Partnership Project 2—Retejo 
 Accellera—Accellera Organization—Retejo
 ACI—American Concrete Institute—Retejo
 AIIM—Association for Information and Image Management—Retejo
 ANSI—American National Standards Institute
 ASTM International
 AUTOSAR—Automotive technology—Retejo
 BIPM, CGPM, and CIPM—Bureau International des Poids et Mesures and the related organizations established under the Metre Convention of 1875. Retejo
 CableLabs—Cable Television Laboratories—Retejo
 CISPR—International Special Committee on Radio Interference
 DIN—Deutsches Institut für Normung e.V. Retejo (angle) 
 DMTF—Distributed Management Task Force
 Ecma International—Ecma International (previously called ECMA)
 FAI—Fédération Aéronautique Internationale—Retejo
 GS1—Global supply chain standards (identification numbers, barcodes, electronic commerce transactions, RFID)—Retejo
 IBTA—Infiniband Trade Association
 IEC—International Electrotechnical Commission—Retejo
 IAU*—International Arabic Union—Retejo 
 IEEE—Institute of Electrical and Electronics Engineers—Retejo
 IETF—Internet Engineering Task Force—Retejo
 IFOAM—International Federation of Organic Agriculture Movements—Retejo
 ISO—International Organization for Standardization—Retejo
 ITU—Internacia Telekomunika Unio—Retejo
 ITU-R—ITU Radiocommunications Sector (formerly known as CCIR)
 ITU-T—ITU Telecommunications Sector (formerly known as CCITT)
 ITU-D—ITU Telecom Development (formerly known as BDT)
 IUTAK—Internacia Unio pri Teoria kaj Aplika Kemio—Retejo
 Liberty Alliance—Liberty Alliance—Retejo
 Media Grid—Media Grid Standards Organization—Retejo
 N3P—Neutral Third Party—Retejo
 OASIS—Organization for the Advancement of Structured Information Standards—Retejo
 OGC—Open Geospatial Consortium—Retejo
 OHICC—Organization of Hotel Industry Classification & Certification—Retejo 
 OMA—Open Mobile Alliance—Retejo
 OGF—Open Grid Forum (merger of Global Grid Forum (GGF) and Enterprise Grid Alliance (EGA))—Retejo
 OpenTravel Alliance—OpenTravel Alliance (previously known as OTA—Retejo
 SAI—Social Accountability International—Retejo
 SIF—Schools Interoperability Framework—SIF Retejo 
 TM Forum—Telemanagement Forum—TMF Retejo
 UPU—Universal Postal Union—Standards retejo 
 WMO—World Meteorological Organization
 W3C—World Wide Web Consortium—Retejo
 WSA—Website Standards Association Retejo 

 Vidu ankaŭ 
 Deutsches Institut für Normung
 IEEE
 ISO/TC 37
 Infoterm
 Terminologia Esperanto-Centro
 Terminologio
 ISNI

 Notoj 

 Eksteraj ligiloj 
 La retejo de ISO  


Kategorio:Internaciaj neregistaraj organizaĵoj
Kategorio:Normigado
Kategorio:Normigaj organizoj