La storia del mondo in 100 oggetti

A History of the World in 100 Objects (publichê in Itàglia in dal lìber La storia del mondo in 100 oggetti dala cà editóra itagliàna Adelphi in dal 2012) 'l è stê 'n progêt ed divulgasiòun stòrica, purtê avànti dala BBC Radio 4 insèm a 'l British Museum, progêt ch'al vdìva 100 puntèdi scrìti e preśentèdi da 'l diretōr dal British Museum, al Neil MacGregor. In ogni puntèda al diretōr al descrivìva, tulènd a pretêst ùn di lavōr tgnû da cât in dal Muśèo, i diferèint pasâǵ e sucês o manéri 'd sintìr, edl òm ed lung a la stòria.

In dal 2011 al British Museum al vinsìva 'l Art Fund Prize p'r avér mandê avànti cal progêt chè.

Lavōr
Quêl ch'a s distìnghev c'ma di òm (2.000.000 – 9000 prìma 'd Crìst)
Al Neil MacGregor al preśàinta i lavōr più antîg ch'i s fàn distìngver c'ma di òm. La divulgasiòun in dla smàna ch'la tachèva col 18 ed śnêr dal 2010.
 Figùra  Nùmer  Lavōr  Orìgin  Data  Sît web dla BBC  Èter contribudōr 100px 1  Mùmia 'd Hornedjitef  Egìt  300 – 200 prìma 'd Crìst  BBC  Amartya Sen,  John Taylor 100px 2  Strumèint c'ma préda ed (baśêlt)  Olduvai Gorge, Tanśània  1,8 – 2 miliòun 'd an fà  BBC  Sir David Attenborough, Wangari Maathai 100px 3  Préda scalfìda da tgnìr in màṅ  Olduvai Gorge, Tanśània  1,2 – 1,4 miliòun 'd an fà  BBC  Sir James Dyson, Phil Harding, Nick Ashton 100px 4  Rèni nudadóri da Montastruc chèva sòt'a 'l terèin  Fransa  13.000 an fà  BBC  The Most Reverend Rowan Williams,  Steve Mithen 100px 5  Punta 'd lansa Clovì  New Mexico, Stêt Unî  13.000 an fà  BBC  Michael Palin, Gary Haynes

Dôp ed l'era glacêl: al magnèr e 'l sês (9000 – 3000 prìma 'd Crìst)
"Perchè l'agricultùra tachèv-la ala fin edl'era glacêl? Soquànt indìsi i armàgnen in di lavōr armêś infìn a incō." La spiegasiòun in dla smana ch'la tachèva al 25 ed znêr 2010.
 Figùra  Nùmer  Lavōr  Orìgin  Data  Sît web dla BBC  Èter contribudōr 100px 6  pistòun a forma 'd uśêl Pàpua Nóva Gvinèa  4.000 – 8.000 an fà  BBC  Madhur Jaffrey, Bob Geldof, Martin Jones 100px 7  I amànt 'd Ain Sakhri   Iśraēl  a 'l incìrca 11.000 an fà  BBC  Marc Quinn, Ian Hodder 100px8  Statuèina cun di bō da El-Amra  Egìt  a 'l incìrca 3500 prìma 'd Crìst  BBC  Fekri Hassan, Martin Jones 100px 9  Na stàtva dal dìo dal grantùrc edla siviltê Maya  Honduras  715  BBC  Santiago Calva, John Staller 100px 10  tigîn Jomon  Giapòṅ  a 'l incìrca 5000 prìma 'd Crìst  BBC  Simon Kamer, Takashi Doi

El prìmi sitê e Stêt (4000 – 2000 prìma 'd Crìst)
"Sa sucēd quand i agìnt i se spòsten dai vilâǵ a 'l sitê? Sinc lavōr i 'n còunten la stòria. La spiegasiòun in dla smana ch'la tachèva al prìm ed fervêr 2010.
 Figùra  Nùmer  Lavōr  Orìgin  Data  Sît web dla BBC  Èter contribudōr100px 11  Na targhèta 'd avòri dal Faraòun Den  Egìt  a'l incìrca 2985 prìma 'd Crìst  BBC  Toby Wilkinson, Steve Bell100px 12  Bandéra 'd Ur  Iraq  2600 – 2400 prìma 'd Crìst  BBC  Lamia al Gailani, Anthony Giddens100px13  Un sigìl indiàṅ  Pàkistan  2600 – 1900 prìma 'd Crìst  BBC  Richard Rogers, Nayanjot Lahiri 100px 14  Na manèra ed giadeìta  dagli Êlpi, catèda in Inghiltèra  4000 – 2000 prìma 'd Crìst  BBC  Mark Edmonds, Pierre Petrequin 100px 15  Na tavlèta 'd scritùra primitìva  Iraq  3100 – 3000 prìma 'd Crìst  BBC  Gus O'Donnell, John Searle

I inìsi dal sièinsi e dal lettradùri (1500 – 700 prìma 'd Crìst)
"4.000 an fà, el societê i tachèven a strulghèr di mît, dla matemàtica e di monumèint." El spiegasiòun i tachèven in dla smana edl 8 ed fervêr dal 2010.
 Figùra  Nùmer  Lavōr  Orìgin  Data  Sît web dla BBC  Èter contribudōr100px 16  Préda 'd Gilgamesh dal dilùvi  Iraq  700 – 600 prìma 'd Crìst  BBC  David Damrosch, Jonathan Sacks100px 17  Papîr matemàtic Rhind  Egìt  a 'l incìrca 1550 prìma 'd Crìst  BBC  Eleanor Robson, Clive Rix100px 18  Sêlt in sìm'a 'l tôr minòic  Creta  1700–1450 prìma 'd Crìst   BBC  Sergio Delgado, Lucy Blue100px 19  Mantlèina in ôr ed Mold  Gales  1900–1600 prìma 'd Crìst  BBC  Mary Cahill, Marie Louise Sørensen100px 20  Stàtva colosèla 'd Ramesses II  Egìt  a 'l incìrca 1.250 prìma 'd Crìst   BBC  Antony Gormley, Karen Exell

Vêć mònd, cmànd nōṿ (1100–300 prìma 'd Crìst)
"In gîr p'r al mònd di cmandànt nōṿ i fàbrichen di quêl ch'i faghen vèder la lōr supremasìa." La stòria spieghèda in dla smana tachèda al 15 ed fervêr 2010.
 Figùra  Nùmer  Lavōr  Orìgin  Data  Sît web dla BBC  Èter contribudōr 100px 21  Basriliēv da 'l sît ed Lachish Iraq  700 – 692 prìma 'd Crìst  BBC  Paddy Ashdown, Antony Beevor100px 22  Sfinśa ed Taharqa  Sudan  a 'l incìrca 680 prìma 'd Crìst   BBC  Zeinab Badawi, Derek Welsby100px 23  Al vêś rituêl gui dla dinastìa Zhou antìga  China  1100–1000 prìma 'd Crìst  BBC  Dame Jessica Rawson, Wang Tao 100px 24  Tisû Paràcas  Perù  300–200 prìma 'd Crìst   BBC  Zandra Rhodes, Mary Frame 100px 25  Munéda 'd ôr ed Croesus  Turchìa  a 'l incìrca 550 prìma 'd Crìst  BBC  James Buchan, Paul Craddock

Al mònd in dal tèimp ed Confùci (500–300 prìma 'd Crìst)
"I significhêt cuacê da mêś ai disgnîn e ai vêś pōl'n-i descòrer nosc ala stèsa manéra di scrìt di grand avtōr?" La prìma difuśiòun in dla smana tachèda col 22 ed fervêr dal 2010.
 Figùra  Nùmer  Lavōr  Orìgin  Data  Sît web dla BBC  Èter contribudōr 100px26  modêl ed barusèin da Oxus  Tajikistan  500–300 prìma 'd Crìst  BBC  Michael Axworthy, Tom Holland 100px 27  Scultùra: Sentàur e Lapit dal Partenòun  Grécia  a 'l incìrca 440 prìma 'd Crìst  BBC  Mary Beard, Olga Palagia 100px 28  Basse Yutz Bróchi 'd Yutz  Fransa  a 'l incìrca 450 prìma 'd Crìst  BBC  Jonathan Meades, Barry Cunliffe 100px 29  Mascra 'd préda olméca  Mèsic  900–400 prìma 'd Crìst  BBC  Carlos Fuentes, Karl Taube100px 30  Campàna 'd brònś cinéśa  Cina  500–400 prìma 'd Crìst  BBC  Dame Evelyn Glennie, Isabel Hilton

I costrutōr di Impēr (300 prìma 'd Crìst – 1 d.C.)
"Neil MacGregor al cuntìnva la só ciacarèda in sìm'a la stòria dal mond a travèrs i lavōr. Cla smana chè lò 'l è insèm ai grand cmandànt dal mond 'd un quêl c'ma 2000 an fà". La spiegasiòun a partìr dala smana ch'la taca col 17 ed mâǵ dal 2010.
 Figùra  Nùmer  Lavōr  Orìgin  Data  Sît web dla BBC  Èter contribudōr100px 31  Munéda 'd Lysimachus cun la testa dl Alesander  Turchìa  305 – 281 prìma 'd Crìst  BBC  Andrew Marr, Robin Lane Fox100px32  Pilòun 'd Ashoka  India  a 'l incìrca 238 prìma 'd Crìst  BBC  Amartya Sen, Michael Rutland100px 33  Al giaròun ed Rosetta  Egìt  196 prìma 'd Crìst  BBC  Dorothy Thompson, Ahdaf Soueif100px 34  Còpa cinéśa lachèda dla Dinastìa Han  Cina  4 d.C.  BBC  Roel Sterckx, Isabel Hilton100px 35  Testa 'd Avgùst  Sudan  27 – 25 prìma 'd Crìst  BBC  Boris Johnson, Susan Walker

Piaśér antîg, pèver modèren (an 1 – 600 d.C.)
"Neil MacGregor al śbraghéra 'l manéri che la ginta la catèva 'l piaśēr 2000 an fà." La prìma aparisiòun in dla smana ch'la tachèva al 24 ed mâǵ 2010.
 Figùra  Nùmer  Lavōr  Orìgin  Data  Sît web dla BBC  Èter contribudōr100px 36  La Còpa Warren  Iśraēl  5 – 15 d.C.  BBC  Bettany Hughes, James Davidson 100px 37  Na pipa nord-americàna a nùtria  USA  200 prìma 'd Crìst – 100 d.C. BBC  Tony Benn, Gabrielle Tayac 100px 38  Sinturòun da serimònia dal śōg dla bòcia meśoamericàṅ  Mèsic  100 – 500 d.C.  BBC  Nick Hornby, Michael Whittington100px 39  Amonisiòun dal mistri  Cina  500 – 800 d.C.  BBC  Shane McCausland, Charles Powell100px 40  Pevriéra edl'Imperadóra  Inghiltèra  350 – 400 d.C.  BBC  Christine McFadden, Roberta Tomber

Al crèser dal credèinsi religióśi (an 200 – 600 d.C.)
"Al Neil MacGregor al descòr edla manéra e dal momèint che dimòndi importànti figùri religióśi i selten fóra." La prìma aparisiòun in dla smana ch'la tachèva col 31 ed mâǵ 2010.
 Figùra  Nùmer  Lavōr  Orìgin  Data  Sît web dla BBC  Èter contribudōr100px 41  Buddha a séder da Gandhara  Pàkistan  100 – 300 d.C.   BBC  Claudine Bautze-Picron, Thupten Jinpa 100px 42  Munéda 'd ôr ed Kumaragupta I  India  415 – 450 d.C.  BBC  Romila Thapar, Shaunaka Rishi Das100px 43  Piât 'd argìnt ch'al figùra Shapur II   Iran  309 – 379 d.C.  BBC  Tom Holland, Guitty Azarpay100px 44  Mośàic 'd Hinton St. Mary  Inghiltèra  300 – 400 d.C.  BBC  Dame Averil Cameron, Eamonn Duffy 100px 45  Màṅ in brònś edl'Aràbia  Yemen  100 – 300 d.C.  BBC  Jeremy Field, Philip Jenkins

La Vìa dla Séda e dintóren (an 400 – 700 d.C.)
"Sinc lavōr da 'l British Museum i còunten la stòria di muvimèint dal mercansìi e dagli idèi." La spiegasiòun in dla smana ch'la tachèva col 7 ed śùgn 2010.
 Figùra  Nùmer  Lavōr  Orìgin  Data  Sît web dla BBC  Èter contribudōr100px 46  Munédi 'd ôr 'd Abd al-Malik   Sìria  696 – 697 d.C.  BBC  Madawi Al-Rasheed, Hugh Kennedy47  Élem ed Sutton Hoo  Inghiltèra  600 – 700 d.C.  BBC  Seamus Heaney, Angus Wainwright100px 48  Vaśèt da cumbatèint Moche  Perù  100 – 700 d.C.  BBC  Grayson Perry, Steve Bourget 100px 49  Un còp ed tèǵ koreàṅ  Korèa  700 – 800 d.C.  BBC  Jane Portal, Choe Kwang Shik 125px 50  Pitùra cinéśa ed principèsi in sìm'a séda  Cina  600 – 800 d.C.  BBC  Yo Yo Ma, Colin Thubron

Dàint'r a 'l palâs: segrēt in dla cōrt (an 700 – 950)
"Neil MacGregor al va dàint'r in dal vìti dla gint ch'la gh'cmandèva 1200an fà." La prìma difuśiòun in dla smana ch'la tachèva al 14 ed śùgn 2010.
 Figùra  Nùmer  Lavōr  Orìgin  Data  Sît web dla BBC  Èter contribudōr 100px  51  Riliēv, Maya in sìm'a 'n salâs ed sanghev reêl  Mèsico  700 – 750 d.C.  BBC  Susie Orbach, Virginia Fields 100px 52  Pcòun 'd pitùra sui mùr 'd un harem  Iràq  800 – 900 d.C.  BBC  Robert Irwin, Amira Bennison 100px53  Cristâl ed Lotàri  probabilmèint Germàgna   855 – 869 d.C.  BBC  Lord Bingham, Rosamund McKitterick 100px 54  Stàtva ed na Tara  Salihundam, Sri Lanka  700 – 900 d.C.  BBC  Richard Gombrich, Nira Wickramasinghe100px 55  Figùri dla tomba cinéśa di Tang  Cina  a 'l incìrca 728 d.C.  BBC  Anthony Howard, Oliver Moore

Pelegrèin, finansiadōr e mercànt (an 900 – 1300)
"Al tîp ed cumérsi, guèri, e religiòun ch'i fèven girèr i lavōr p'r al mond 1000 an fà." La smàna dla traśmisiòun la tachèva col 21 ed śùgn 2010.
 Figùra  Nùmer  Lavōr  Orìgin  Data  Sît web dla BBC  Èter contribudōr100px56  Al teśôr edla Vâl ed York  Inghiltèra  a 'l incìrca 927 d.C.  BBC  Michael Wood, David and Andrew Whelan100px57  Bicēr 'd Edvìge  facilmèint Siriàṅ  1100–1200  BBC  Jonathan Riley-Smith, David Abulafia 100px 58  Spêć giaponéś ed bronś  Giapòun  1100–1200  BBC  Ian Buruma, Harada Masayuki 100px 59  Testa 'd Buddha 'd Borobudur  Java  780 – 840  BBC  Stephen Bachelor, Nigel Barley 100px 60  Pcòun ed tasi 'd Kilwa  Tanśània  900 – 1400  BBC  Bertram Mapunda, Abdulrazek Gurnah

Status symbol (an 1200–1400)
"Al Neil MacGregor al preśèinta di quêl ch'i stàn a fèr vèder al rang dimòndi élt di proprietàri e la delicatèsa dla lōr fabricasiòun." La divulgasiòun in dla smana ch'la tachèva col 28 ed śugn 2010.
 Figùra  Nùmer  Lavōr  Orìgin  Data  Sît web dla BBC  Èter contribudōr100px 61  I scâc a fórma 'd umèin ed Lewis  facilmèint fabrichê in Norvégia, mo catê in Scòsia  1150–1200  BBC  Martin Amis, Miri Rubin 100px 62  Astrolàbi ebrèo  Spaggna  1345–1355  BBC  Sir John Elliott, Silke Ackermann100px 63  Testa ed brònś da Ife  Nigèria  1400–1500  BBC  Ben Okri, Babatunde Lawal100px 64  I Vêś ed David  Cina  1351  BBC  Jenny Uglow, Craig Clunas100px 65  Scrana rituèla ed Taino Sant Domìngo, Caribbean  1200–1500  BBC  Jose Oliver, Gabriel Haslip-Viera

Gnènd incòunter ai dìo (an 1200–1400)
"I lavōr dal British Museum i fan vèder c'ma 'l fedēl al s eśvinèva ai só dìo." La prìma difuśiòun in dla smana ch'la tachèva al 5 ed lùj 2010.
 Figùra  Nùmer  Lavōr  Orìgin  Data  Sît web dla BBC  Èter contribudōr100px 66  Reliquiàri dla Santa Spina  Fransa  1350–1400  BBC  Sister Benedicta Ward, Right Reverend Arthur Roche100px 67  Icòuna dla vitòria edl'Ortodosìa  Turchìa  1350 – 1400  BBC  Bill Viola, Diarmaid MacCulloch100px 68  Scultùra 'd Shiva e Parvati  Ìndia  1100–1300  BBC  Shaunaka Rishi Das, Karen Armstrong100px 69  Scultùra 'd Tlazolteotl  Mèsico  900 – 1521  BBC  Marina Warner, Kim Richter100px 70  Al Moai 'd Hoa Hakananai'a  Ìśla 'd Pàsqva  1000–1200   BBC  Sir Anthony Caro, Steve Hooper

I inìsi dal mond modèren (an 1375–1550)
"Al Neil MacGregor al stùdia i grand impēr dal mond a 'l inìsi edl'era modèrna." La prima difuśiòun in dla smana ch'la tachèva col 13 ed setèmber 2010.
 Figùra  Nùmer  Lavōr  Orìgin  Data  Sît web dla BBC  Èter contribudōr 100px71  Al Tughra ed Solimàṅ al Magnìfic  Turchìa  1520–1566  BBC  Elif Şafak, Caroline Finkel 100px 72  Na banconòta Ming  Cina  1375  BBC  Mervyn King, Timothy Brook 100px 73  Na statuèina 'd ôr 'd un lama Inca  Perù  a 'l incìrca 1500  BBC  Jared Diamond, Gabriel Ramon100px 74  Na còpa dal dragòun ed giàda  Àśia sentrèla  a 'l incìrca 1420–49  BBC  Beatrice Forbes Manz, Hamid Ismailov100px 75  Al Rinoceròunt ed Dürer  Germàgna  1515  BBC  Mark Pilgrim, Felipe Fernandez-Armesto

La prìma economìa globèla (an 1450–1600)
"Al Neil MacGregor al descòr in sìm'a 'l conseguèinsi di viâś, di cumérsi e dal conqvìsti tra 'l 1450 e 'l 1600." Prìma difuśiòun al 20 ed setèmber 2010.
 Figùra  Nùmer  Lavōr  Orìgin  Data  Sît web dla BBC  Èter contribudōr100px76  Galeòun mecànic  Germàgna  a 'l incìrca 1585   BBC  Lisa Jardine, Christopher Dobbs 100px 77  Brònś ed Benìn: 'l oba cun i evropèi  Nigéria  16śum sécol  BBC  Sokari Douglas Camp, Wole Soyinka 100px 78  Serpèint cun do testi  Mèsic  15śum–16śum sécol  BBC  Rebecca Stacey, Adriana Diaz-Enciso 100px 79  Elefànt ed Kakiemon  Giapòun  têrd 17śum sécol  BBC  Miranda Rock, Sakaida Kakiemon XIV100px 80  Pês ed munéda da ôt  dala Spaggna, catê in Bolìvia  1589–1598  BBC  Tuti Prado, William Bernstein

Tolerànsa e intolerànsa (an 1550–1700)
"Neil MacGregor al descòr ed c'ma 'l grandi religiòun i vivìs'n insèm in di XVI e XVII sécol." La prìma traśmisiòun la cumincèva al 27 ed setèmber 2010.
 Figùra  Nùmer  Lavōr  Orìgin  Data  Sît web dla BBC  Èter contribudōr 100px 81  Di arnēś normêl ed parèda siìta  Iran  Têrd 17śum sécol
  BBC  Haleh Afshar, Hossein Pourtahmasbi 100px82  Miniadùra 'd un prìnsip indiàn Mughal  Ìndia  a 'l incìrca 1610  BBC  Asok Kumar Das, Aman Nath  83  Teatrèin dagli òmbri ed Bima  Java  1600–1800  BBC  Mr Sumarsam, Tash Aw100px 84  Mapa ed còdes mesicàn  Mèsic  Têrd 16śum sécol
  BBC  Samuel Edgerton, Fernando Cervantes 100px85  Giurnêl dal sentenàri dla 'Rfórma  Germàgna  1617  BBC  Karen Armstrong, Ian Hislop

Esplorasiòun, sfrutamèint e i lùm (an 1680–1820)
"Neil MacGregor al descòr in sìm'a 'l capìr-es pôc quand di mònd diferèint i s vinen còunter. " Prìma gnuda fóra al 4 'd utòber dal 2010.
 Figùra  Nùmer  Lavōr  Orìgin  Data  Sît web dla BBC  Èter contribudōr 100px86  Tambùr 'd Akan dal'Àfrica, catê in di Stêt Unî  18śum sécol  BBC  Bonnie Greer, Anthony Appiah100px 87  Élum ed piùmi hawaiàn  Hawaii   18śum sécol  BBC  Nicholas Thomas, Kyle Nakanelua 100px 88  Na mapa 'd pèla americàna  Stêt Unî  1774 - 1775  BBC  Malcolm Lewis, David Edmunds 100px 89  Un scûd avstragliàn 'd scòrsa 'd élber  Austràglia  1770 BBC  Phil Gordon, Maria Nugent 100px90  Na formèla bi 'd gèda cun povesìa  Cina  1790  BBC  Jonathan Spence, Yang Lian

Produsiòun ed masa, persuaśiòun 'd masa (1780–1914)
"C'ma l'industrialiśasiòun, el polìtichi 'd masa e i ambisiòun imperièli i cambièv'n al mònd." La prìma difuśiòun in dl 11 'd utòber dal 2010.
 Figùra  Nùmer  Lavōr  Orìgin  Data  Sît web dla BBC  Èter contribudōr100px 91  Cronòmeter 'd navigasiòun da 'l HMS Beagle  Inghiltèra  1795–1805  BBC  Nigel Thrift, Steve Jones100px 92  Servìsi da tè dal prìm perìod vitoriàṅ  Inghiltèra  1840–1845  BBC  Celina Fox, Monique Simmonds100px 93  'La Grand'Ònda' 'd Hokusai  Giapòun  c. 1829–1832  BBC  Christine Guth, Donald Keene 100px 94  Tambùr a sfèsa sudanēś  Sudàn  19éśum sécol  BBC  Dominic Green, Zeinab Badawi100px 95  Un pèny śgranfgnê da 'l sufragèti  Inghiltèra  1903  BBC  Felicity Powell, Helena Kennedy

The world of our making (an 1914–2010)
"Al MacGregor al descòr in sìm'ai quèi ch'i prìlen atâc a la stòria sesuèla, polìtica e 'conòmica di ùltem tèimp." La prìma difuśiòun in dla smàna tachèda col 18 'd utòber dal 2010.
 Figùra  Nùmer  Lavōr  Orìgin  Data  Sît web dla BBC  Èter contribudōr100px 96  Un piât dla rivolusiòun rùsa disgnê da 'l Mikhail Adamovich  Rùsia  1921  BBC  Eric Hobsbawm, Mikhail Piotrovsky 97  La pitùra In the dull village dal Hockney Inghiltèra  1966  BBC  Shami Chakrabarti, David Hockney100px 98  Scranòun di s'ciôp  Mośambîg  2001  BBC  Kofi Annan, Bishop Dinis Sengulane 99  Na cherta 'd crédit Visa 'd na banca àraba  Emirê Areb Unî  2009  BBC  Mervyn King, Razi Fakih100px 100  Na làmpada solèra e 'l só cargadōr  Cina  2010   BBC Nick Stern, Aloka Sarder, Boniface Nyamu

Vōś lighèdi
 British Museum
 BBC

Èter progêt

 Colegamèint estèren 
  Al sît ahistoryoftheworld dla BBC e dal British Museum.

Categoria:Leteratûra ingléişa