Dialét miranduléś

Al Dialét Miranduléś l'è na varietà dialetàla d'l Emigliàṅ ch'la fà part dal grup linguìstic gal-itàlic. L'è anc, insém a tut chi àtar dialét emigliàṅ, la lìngua dla versiòṅ dla Wikipedia ch'a sî drē a léśar.

360px|thumb|right|Dialét dla pruvìnsa ad Mòdna. Al Miranduléś 'l è in vérd
360px|thumb|right|Pòst in du a s dascór al Miranduléś (in vérd)

Al s dascór in dal sircundàri ad La Miràndla, in dla basa mudnéśa a 'l cunfìṅ cun al Mantṿàṅ.

 Sistéma Tupulògic 

Tgnénd a mènt cal siggli chè, S=Sugèt, V=Vèrub, O=Ugèt (n=Nóm, p=Prunóm), al Miranduléś 'l è na lìngua ch'la dróa i custrùt chè 'd sóta:

 Fórmi Atìvi (SSVO / SSOV) 

 sénsa prunóm, a part quél ad prim livèl (dal sugèt) ch'l è sèmpar ubligatòri: [Sn]Sp1VOn eśémpi: [Stévan] al magna al pui (itagliàṅ: [Stefano] mangia il pollo)
 cun al prunóm ad sécónd livèl al pòst dal sugèt: [Sp2]Sp1VOn eśémpi: [Lò] al magna al pui (itagliàṅ: [Egli] mangia il pollo)
 cun al prunóm al pòst d'l ugèt: [Sn]Sp1OpV eśémpi: [Stévan] al al magna (itagliàṅ: [Stefano] lo mangia)
 cun i prunóm al pòst dal sugèt e d'l ugèt: [Sp2]Sp1OpV eśémpi: [Lò] al al magna (itagliàṅ: [Egli] lo mangia)

 Fórmi Pasìvi (OOVS) 

 sénsa prunóm, a part quél ad prim livèl (d'l ugèt) ch'l è sèmpar ubligatòri: [On]Op1VSn eśémpi: [al pui] 'l è magnâ da Stévan (itagliàṅ: [il pollo] è mangiato da Stefano)
 cun al prunóm al pòst dal sugèt: [On]Op1VSp2 eśémpi: [al pui] 'l è magnâ da lò (itagliàṅ: [il pollo] è mangiato da lui)

 Fórmi Atìvi Interugatìvi (VSSO) 

 sénsa prunóm, a part quél ad prim livèl (dal sugèt) ch'l è sèmpar ubligatòri: VSp1[Sn]On eśémpi: magna'l [Stévan] al pui? (itagliàṅ: [Stefano] mangia il pollo?)
 cun prunóm al pòst dal sugèt: VSp1[Sp2]On eśémpi: magna'l [lò] al pui? (itagliàṅ: [Egli] mangia il pollo?)

 Fórmi Pasìvi Interugatìvi (OVOVS) 

 sénsa prunóm, a part quél ad prim livèl (d'l ugèt) ch'l è sèmpar ubligatòri: [On]<span style="color:green;">V1</span>Op1<span style="color:green;">V2</span>Sn eśémpi: [al pui] è'l magnâ da Stévan? (itagliàṅ: [il pollo] è mangiato da Stefano?)
 cun al prunóm al pòst dal sugèt: [On]<span style="color:green;">V1</span>Op1<span style="color:green;">V2</span>Sp2 eśémpi: [al pui] è'l magnâ da lò? (itagliàṅ: [il pollo] è mangiato da lui?)

N.B. Al paròli fra parénteśi i èṅ facultatìvi.

 Funètica 

 Vucàli 

260px|thumb|right|Al sèt vucàli dal Miranduléś

Al Miranduleś, cuma al dialét fraréś e a difarensa dal mudnéś e dal mantṿàṅ, al dróa al sèt vucàli cumpàgn a 'l Itagliaṅ, faghénd però difarénsa fra curti e lunghi.

 [a] → Śgranfgnàr ([zgraŋ'fɲar] Graffiare) • (['albar] albero) àlbar
 [a:] → Dvintâ ([dviŋ'ta:] Diventato) • ([ma'ɲa:] mangiato) magnâ
 [e] → Védar (['vedar] Vedere) • (['sem] scemo) sém
 [e:] → Vēdar (['ve:dar] Vetro)
 [ɛ] → Uśèl ([u'zɛl] Uccello) • (['bεŋ] bene) bèṅ
 [ɛ:] → Fêṅ (['fɛ:ŋ] Fieno)
 [i] → Pist (['pist] Ripieno) • ([iŋ'sem] insieme) insém
 [i:] → Pîṅ (['pi:ŋ] Pieno) • ([siŋ'ti:] sentito) sintî
 [o] → Rója (['roja] Scrofa)
 [o:] → Tṿajōł ([tvfa'jo:ɫ] Tovagliolo) • (['fōg] fuoco) fōg
 [ɔ] → Śnòć (['znɔʧ] Ginocchio) • (['ɔra] ombra) òra
 [ɔ:] → Pôc (['pɔ:k] Poco) •
 [u] → Sangiùt ([saŋ'ʤut] Singhiozzo) • (['ua] uva) ùa
 [u:] → Tgnû (['tɲu:] Tenuto) • ([kɲu'su:] conosciuto) cgnusû

I funéma in blù i gh pōl'n èsar sèmpar anc s'i n gh'àṅ minga 'l asènt in sìma a difarénsa ad quéi in rós. Par quéi in vérd invéci a dipénd da i caś.

Eśèmpi:
 cûl ['ku:l] (culo) → a t incûl [atiŋ'ku:l] (t'inculo) → inculàr [iŋku'lar] (inculare)
 pîṅ ['pi:ŋ] (pieno) → a 'l impinìs [aliɱpi'nis] (lo riempio) → impinìr [iɱpi'nir] (riempire)

Cuma p'r al fraréś pò, al vucàli O e E ch'i pèrdan 'l asènt tònic, da spés i s arbàsan ad tôṅ, dvintànd acsè U e I o anc sparénd dal tut.

  Davànti  In dal mèś  Dadrē Élti (saràdi)  i   u In s'l élt (saràdi minga dal tut)  e   o In sal bas (vèrti minga dal tut)  ε   ɔ Basi (vèrti)   a 

 Mòdna (Modena) → Mudnéś (Modenese)
 Són (Sonno) → Sunèṅ (Sonnellino)
 Dènt (Dente) → Dintéra (Dentiera)
 Bicér (Bicchiere) → Bicirèṅ (Bicchierino)
 Ségn (Segno) → Sgnar (Segnare)
 Bulógna (Bologna) → Bulgnéś (Bolognese)

 Cunsunànti 
Al cunsunànti dal Miranduléś i èṅ cumpàgni a quéli d'l itagliàṅ foravìa p'r al fat ch'i n gh'aṅ briśa gl'africàdi [ʦ] e [ʣ] (scriti Z in itagliàṅ) e la fricàda [ʃ] (scrita SCI o SCE in itagliàṅ). Par cónt'r al Miranduléś al gh'à da piò al funéma [ɫ] (dit "dark L" cuma in d'l ingléś Peel [pʰiːɫ]).
 ALÒFUN • Al Miranduléś al tîṅ i funéma alòfun [c] [ɟ] ad [k] [g] cuma in itagliàṅ (i sarésan al C e G duri prima 'd I e E, cuma CHIOSCO e GHIOTTO). Al naśàli [ɱ] / [ŋ] invéci i n èṅ minga sōl di alòfun ad [m] / [n] cuma in itagliàṅ: in Miranduléś a gh'è ['an]=anno ma anc ['aŋ]=hanno, ['pan]=panno ma anc ['paŋ]=pane. Vlénd a gh sarés anc ['paɲ]=panni stesi ch'i sarésan i pan dastéś a 'l Sōl par scar-as.
 S • La S dal Miranduléś la pōl èsar sórda [s] (cuma in sał ['sa:ɫ] → sale) o sunòra [z] (cuma in śal ['zal] → giallo), a 'l inìsi, in mèś o a la fiṅ, sénsa dal règhli cuma in itagliàṅ. Eśèmpi: śéndar=genero, séndra=cenere, Śnar=Gennaio, snar=cenare, insgnàr=insegnare, inśgnàr-as=arrangiarsi, pès=pezzo, pèś=peggio.
 Z • Anc se in Miranduléś gl'africàdi [ʦ] e [ʣ] (ch'i sarésan scriti cun na Z in itagliàṅ) i n gh'èṅ briśa, quést al n vōl minga dir ch'a n sia mia pusìbil catàr pò òṅ tacâ a c'l àtar i funéma t+s (cuma in tsévad, insipido) o d+z (cuma in madśìna, medicina).
 N • Se dòp a gh'è na vucàla, la N l'è sèmpar l'alveulàra latìna [n] → naśàr (fiutare). Se dòp a gh'è na F/V, la N la dvénta la labardentàla [ɱ] → anvlùp (confezione). Se dòp a gh'è n'atra cunsunànta, la N la dvénta velàra [ŋ] → insfilsàr (infilare). Se prima a gh'è na G, la N la dvénta na cunsunànta palatàla [ɲ] → pugn (pugno). La N a fiṅ ad paròla la pōl èsar l'alveulàra latìna [n] → an (anno) o la velàra [ŋ] → aṅ (hanno). In cal caś chè, p'r arcgnósar méj la paròla, a s pōl métar un puntèṅ in sima a la N (ṅ) acsè a s capìs méj. Par dir-'n una, “I an scavśâ” (=Gli anni spezzati in itagliàn) 'l è dimóndi difarènt da “I aṅ scavśâ” (=Essi hanno spezzato in itagliàn).
 M • La M la ś lèś sèmpar [m] (lum → lume) ma in fiṅ ad paròla la pōl anc dvintàr la labar-dintàla [ɱ] (mujàṁ → mollica).
 L • Se prima a gh'è na G, la L la dvénta na cunsunànta palatàla [λ] → Sicìglia (Sicilia), in chi àtar caś la ś lèś [l] (laséna → ascella, vìgil → vigile). Soquànti vòlti in fiṅ ad paròla però la L la dvénta na cunsunànta velàra [ɫ] cuma in dla paròla ingléśa PEEL → finàł (finale). In cal caś chè, p'r arcgnósar méj la paròla, a s pōl métar na stanga ad travèrs dla L (ł).
 V • La V la s prunùncia [v] (vèć=vecchio, prév=potrebbe) o [vf] (óṿ=uovo, nóṿ=nove/nuovo, viṿ=vivo, néṿ=neve, tṿaja=tovaglia, spurtìṿ=sportivo, Mantṿàṅ=Mantovano) a dipénd da i caś. P'r arcgnósar méj la paròla, a s pōl métar un puntèṅ ad sóta a la V (ṿ).

 Làbar Làb'r e Dènt Alvèul Dòp 'l Alvèul Palâ Vēl Làb'r e Vēl Naśàł m ɱ n ɲ ŋ Stóp p b t d [c] [ɟ] k g Africâ ʧ ʤ Fricâ f v s z Davśinànt j w Vibrànt r Vibrànt Alśér ɾ Da na banda l λ ɫ

 B [b] → Butér ([bu'ter] Burro) butér
 -CH- [c] → Chiét (['cjet] Calmo) CH prima ad E o I
 -C/-CH [k] → Cuc/Cuch (['kuk] Cuculo) cuc • Rusc/Rusch (['rusk] Spazzatura)
 C [k] → Cgnusû ([kɲu'su:] Conosciuto) cgnusû tut al vòlti che dòp la C a gh'è na létra difarénta da I o E
 -Ć/-C’ [ʧ] → Cuć/Cuc’ (['kuʧ] Spinta) cuć • Musć/Musc’ (['musʧ] Muschio) musć
 CE [ʧ] → Bicér ([bi'ʧer] Bicchiere) bicér
 CI [ʧ] → Àcid (['aʧid] Acido) àcid
 SĆE [ʧ] → Masćèṅ ([mas'ʧεŋ] Maschietto) masćèṅ
 SĆI [ʧ] → Sćiùma (['sʧuma] Schiuma) sćiùma
 D [d] → Dur (['dur] Duro) dur
 F [f] → Fam (['fam] Fame) fam
 -GH- [ɟ] → Ghignóś ([ɟi'ɲoz] Antipatico) GH prima ad I
 -G/-GH [g] → Fōg/Fōgh (['fog] Fuoco) fōg
 G [g] → Gróp (['grop] Nodo) gróp
 -Ǵ/-G’ [ʤ] → Maǵ/Mag’ (['maʤ] Maggio) maǵ
 GE [ʤ] → Gèra (['ʤεra] Ghiaia) gèra
 GI [ʤ] → Gir (['ʤir] Giro) gir
 I [j] → Biasàr ([bja'sar] Masticare) Dòp na cunsunànt, prima dna vucàla
 J [j] → Jutàr ([ju'tar] Aiutare) jutàr
 L [l] → Lat (['lat] Latte) lat
 -Ł [ɫ] → Sał (['sa:ɫ] Sale) saɫ
 GLI [λ] → Itàglia ([i'taλa] Italia) Itàglia
 M [m] → Mój (['moj] Bagnato) mój
 -M [m] → Fam (['fam] Fame) fam
 -Ṁ [ɱ] → Mujàṁ ([mu'jaɱ] Mollica)
 NF [ɱ] → Runfàr ([ruɱ'far] Russare)
 NV [ɱ] → Anvàr ([aɱ'var] Nevicare) anvàr
 NC [ŋ] → Incóra ([iŋ'kora] Ancora)
 NG [ŋ] → Ślungàr ([zluŋ'gar] Passare)
 NŚ [ŋ] → Manś (['maŋz] Manzo)
 NS [ŋ] → Insùni ([iŋ'suni] Sogno)
 NT [ŋ] → Mantṿàṅ ([maŋ'tvfaŋ] Mantovano)
 -Ṅ [ŋ] → Paṅ (['paŋ] pane) paṅ
 N [n] → Pan (['pan] panno) pan
 GN [ɲ] → Légn (['leɲ] legno) légn
 P [p] → Póm (['pom] mela) póm
 Q [k] → Quàtar (['kwatar] quattro) quàtar
 R [r] → Ram (['ram] rame/ramo) ram
 R [ɾ] → Miranduléś ([miɾaŋdu'lez] mirandolese) tut al vòlti che la R la s cata in mèś a dū vucàli
 S [s] → Sał (['sa:ɫ] Sale) saɫ
 Ś [z] → Śal (['zal] Giallo) śal
 T [t] → Téǵ (['teʤ] Tetto) téǵ
 U [w] → Guèra (['gwεra] Guerra) guèra U àtuna prima ad vucàla
 V [v] → Vól (['vol] Volo) vól
 Ṿ [vf] → Viṿ (['vivf] Vivo)

 Gramàtica 
 Artìcui 
In dal Miranduléś, cuma in itagliàṅ, i s càtan tri gènar 'd artìcui: determinatìṿ, indeterminatìṿ e partitìṿ ch'i tènan cònt dal gènar (masć e fémna) e dal nùmar (singulàr e pluràl).

 » Artìcui Determinatìṿ 

'L artìcul determinatìṿ al s dróa, insém a 'l nóm ch'al gh stà davśèṅ, p'r indicàr un quèl ad definî.

 ♂ masć ♀ fémna prima 'd un nóm ch'al taca par: cunsunàntavucàlacunsunàntavucàla singulàr  al [al]  ’l [l]  la [la]  l’ [l] pluràl  i [i]  gl’ [λ] / i [j]  al [al] / li [li]  gl’ [λ] / i [j]

 AL gat (m.s.)
 I gat (m.p.)
 LA gata (f.s.)
 AL gati (f.p.)
 ’L àśan (m.s.)
 GL’àśan (m.p.)
 L’aśna (f.s.)
 GL’aśni (f.p.)

 » Artìcui Indeterminatìṿ 

In Miranduléś, acsè cuma in itagliàṅ, 'l artìcul indeterminatìṿ a s dróa sōl a 'l singulàr. A 'l pòst dal pluràl al và druâ 'l artìcul partitìṿ (di lìbar...) o 'l 'agetìṿ minga definî (soquànt lìbar...).

 ♂ masć ♀ fémna prima 'd un nóm ch'al taca par: cunsunàntavucàlacunsunàntavucàla singulàr  un [uŋ]  ’n [n]  na [na]  n’ [n]

 UN gat (m.s.)
 NA gata (f.s.)
 ’N àśan (m.s.)
 N’aśna (f.s.)

 » Artìcui Partitiṿ 

In Miranduléś, acsè cuma in itagliàṅ e in francéś, 'l artìcul partitìṿ a s dróa p'r indicàr na part dal tut (singulàr) o 'n insém minga definî ad ròbi, da dū in sù (pluràl).

 ♂ masć ♀ fémna prima 'd un nóm ch'al taca par: cunsunàntavucàlacunsunàntavucàla singulàr  dal [dal]  d’l [dl]  dla [dla]  dl’ [dl] pluràl  di [di]  di [di]  dal [dal] / dli [dli]  dagl’ [daλ]

 A magn DAL paṅ (m.s.)
 A magn DLA mnèstra (f.s.)
 A véd DI gat (m.p.)
 A véd DAL gati (f.p.)
 A bév D’L òli (m.s.)
 A bév DL’àqua (f.s.)
 A véd DI àśan (m.p.)
 A véd DAGL’aśni (f.p.)

 Nóm e Agetìṿ 
 » Singulàr e Pluràl 
In Miranduléś in gènar 'l agetìṿ al vèṅ sèmpar dòp a 'l nóm a part quél pusesìṿ (al sò gat) e numeràl (i tri gat). I nóm e gl'agetìṿ masć i finìsan da spés par cunsunànt a part soquànt in -I (prèmi, uràri, pòdi). I nóm e gl'agetìṿ fémni invéci i finìsan da spés p'r A (śuntàda in fónd) a part sòquànti paròli minga regulàri (la mòrt). I plurài, anc dal paròli furastéri, i rèstan cumpàgni rispèt a i singulàr, a part i finài L (m.s.) ch'i dvèntan I (un gòl/dū gòi, un vìgil/dū vìgii) e i finài A (f.s.) ch'i dvèntan I (na patàca/dū patàchi).

 Gènar  Singulàr  Pluràl  Eśèmpi  Itagliàṅ ♂ Masć -l  -i  Al giurnàl 'l è nóṿ m.s. ['al ʤur'nal 'lε 'novf] • I giurnài i èṅ nóṿ m.p. ['i ʤur'nai 'jεŋ 'novf]  Il giornale è nuovo • I giornali sono nuovi àtar caś  al rèsta cumpàgn  Al gat 'l è négar m.s. ['al 'gat 'lε 'negar] • I gat i èṅ négar m.p. ['i 'gat 'jεŋ 'negar]  Il gatto è nero • I gatti sono neri ♀ Fémna -a  -i  La gata l'è négra f.s. ['la 'gata 'lε 'negra] • Al gati i èṅ négri f.p. ['al 'gati 'jεŋ 'negri]  La gatta è nera • Le gatte sono nere àtar caś  la rèsta cumpàgna  La maṅ l'è mója f.s. ['la 'maŋ 'lε 'moja] • Al maṅ i èṅ mój f.p. ['al 'maŋ 'jεŋ 'moj]  La mano è bagnata • Le mani sono bagnate

 » Nùmar 
NÙMARCARDNÀI URDNÀIIn ciffriin létri IPA ♂ masć scurtâ IPA ♀ fémna scurtàda IPA0 śèr /'zεr/ -- -- -- -- -- --1 òṅ ♂ • una ♀ /'ɔŋ/ • /'una/ prim 1m /'prim/ prima  1ma /'prima/2 dū ♂ • dó ♀ /'du:/ • /'do/ secónd 2nd /se'cond/ secónda  2nda /'se'conda/3 tri ♂ • tré ♀ /'tri/ • /'tre/ tèrs 3rs /'tεrs/ tèrsa 3rsa /'tεrsa/4 quàtar /'kwatar/ quàrt 4rt /'kwart/ quàrta 4rta /'kwarta/5 sinc /'siŋk/ quìnt 5nt /'kwint/ quìnta 5nta /'kwinta/6 siē /'sje:/ sèst 6st /'sεst/ sèsta 6sta /'sεsta/7 sèt /'sεt/ sètiṁ 7im /'sεtiɱ/ sètma 7ma /'sεtma/8 òt /'ɔt/ utàṿ 8av /u'tavf/ utàva 8va /u'tava/9 nóṿ /'novf/ nòn 9on /'nɔn/ nòna 9na /'nɔna/10 dèś /'dεz/ dèciṁ 10im /'dεciɱ/ dècima 10ma /'dεcima/11 ùndasùnd'ś prima ad vucàl /'uŋdas//'uŋdz/ undicéśuṁ 11śum /uŋdi'ʧezuɱ/ undicéśma 11śma /uŋdi'ʧezma/12 dódasdód'ś prima ad vucàl /'dodas//'dodz/ dudicéśuṁ 12śum /dudi'ʧezuɱ/ dudicéśma 12śma /dudi'ʧezma/13 trédastréd'ś prima ad vucàl /'tredas//'tredz/ tredicéśuṁ 13śum /tredi'ʧezuɱ/ tredicéśma 13śma /tredi'ʧezma/14 quatórdasquatórd'ś prima ad vucàl /kwa'tordas//kwa'tordz/ quaturdicéśuṁ 14śum /kwaturdi'ʧezuɱ/ quaturdicéśma 14śma /kwaturdi'ʧezma/15 quìndasquìnd'ś prima ad vucàl /'kwiŋdas//'kwiŋdz/ quindicéśuṁ 15śum /kwiŋdi'ʧezuɱ/ quindicéśma 15śma /kwiŋdi'ʧezma/16 sédassed'ś prima ad vucàl /'sedas//'sedz/ sedicéśuṁ 16śum /sedi'ʧezuɱ/ sedicéśma 16śma /sedi'ʧezma/17 darsèt /dar'sεt/ darsetéśuṁ 17śum /darse'tezuɱ/ darsetéśma 17śma /darse'tezma/18 daśdòt /daz'dɔt/ daśdotéśuṁ 18śum /dazdo'tezuɱ/ daśdotéśma 18śma /dazdo'tezma/19 daśnóṿ /daz'novf/ daśnovéśuṁ 19śum /dazno'vezuɱ/ daśnovéśma 19śma /dazno'vezma/20 vint /'viŋt/ vintéśuṁ 20śum /viŋ'tezuɱ/ vintéśma 20śma /viŋ'tezma/21 vint-i-òṅ /viŋt'jɔŋ/ vintunéśuṁ 21śum /viŋtu'nezuɱ/ vintunéśma 21śma /viŋtu'nezma/22 vint-a-dū /viŋta'du:/ vintaduéśuṁ 22śum /viŋtadu'ezuɱ/ vintaduéśma 22śma /viŋtadu'ezma/23 vint-a-tri /viŋta'tri:/ vintatriéśuṁ 23śum /viŋtatri'ezuɱ/ vintatriéśma 23śma /viŋtatri'ezma/24 vint-quàtar /viŋt'kwatar/ vintquatréśuṁ 24śum /viŋtkwa'trezuɱ/ vintquatréśma 24śma /viŋtkwa'trezma/25 vint-sinc /viŋt'siŋk/ vintsinchéśuṁ 25śum /viŋtsiŋ'kezuɱ/ vintsinchéśma 25śma /viŋtsiŋ'kezma/26 vint-siē /viŋt'sje:/ vintsiēéśuṁ 26śum /viŋtsje:'ezuɱ/ vintsiēéśma 26śma /viŋtsje:'ezma/27 vint-sèt /viŋt'sεt/ vintsetéśuṁ 27śum /viŋtse'tezuɱ/ vintsetéśma 27śum /viŋtse'tezma/28 vint-i-òt /viŋt'jɔt/ vintotéśuṁ 28śum /viŋto'tezuɱ/ vintotéśma 28śma /viŋto'tezma/29 vint-nóṿ /viŋt'novf/ vintnovéśuṁ 29śum /viŋtno'vezuɱ/ vintnovéśma 29śma /viŋtno'vezma/30 trénta /'treŋta/ trentéśuṁ 30śum /treŋ'tezuɱ/ trentéśma 30śma /treŋ'tezma/40 quarànta /kwa'raŋta/ quarantéśuṁ 40śum /kwaraŋ'tezuɱ/ quarantéśma 40śma /kwaraŋ'tezma/50 sinquànta /siŋ'kwaŋta/ sinquantéśuṁ 50śum /siŋkwaŋ'tezuɱ/ sinquantéśma 50śma /siŋkwaŋ'tezma/60 ssanta /'ssaŋta/ ssantéśuṁ 60śum /ssaŋ'tezuɱ/ ssantéśma 60śma /ssaŋ'tezma/70 stanta /'staŋta/ stantéśuṁ 70śum /staŋ'tezuɱ/ stantéśma 70śma /staŋ'tezma/80 utànta /u'taŋta/ utantéśuṁ 80śum /utaŋ'tezuɱ/ utantéśma 80śma /utaŋ'tezma/90 nuànta /nu'aŋta/ nuantéśuṁ 90śum /nuaŋ'tezuɱ/ nuantéśma 90śma /nuaŋ'tezma/100 sènt /'sεnt/ centéśuṁ 100śum /ʧen'tezuɱ/ centéśma 100śma /ʧen'tezma/200 duśènt /du'zεnt/ duśentéśuṁ 200śum /duzen'tezuɱ/ duśentéśma 200śma/duzen'tezma/300 tarśènt /tar'zεnt/ tarśentéśuṁ 300śum /tarzen'tezuɱ/ tarśentéśma 300śma/tarzen'tezma/1.000 mila /'mila/ miléśuṁ 1000śum /mi'lezuɱ/ miléśma 1000śma /mi'lezma/1.000.000 un migliòṅ /unmi'ʎɔŋ/ migliunéśuṁ -- /miʎu'nezuɱ/ migliunéśma -- /miʎu'nezma/1.000.000.000 un migliàrd /unmi'ʎard/ migliardéśuṁ -- /miʎar'dezuɱ/ migliardéśma -- /miʎar'dezma/

 » Dè dla Stmana 

 Itagliàṅ  Lunedì Martedì  Mercoledì  Giovedì  Venerdì  Sabato  Domenica Miranduléś  Lunadè [luna'dε]  Martedè [marte'dε]  Mercurdè [merkur'dε]  Giuidè [ʤui'dε]  Venardè [venar'dε]  Sàbat ['sabat]  Dméndga ['dmeŋdga]

 » Méś d'l An 

 Itagliàṅ  Gennaio  Febbraio  Marzo  Aprile  Maggio  Giugno  Luglio  Agosto  Settembre  Ottobre  Novembre  Dicembre Miranduléś  Śnar ['znar]  Favràr [fa'vrar]  Mars ['mars]  Avrìl [a'vril]  Maǵ ['maʤ]  Śugn ['zuɲ]  Luj ['luj]  Agóst [a'gost]  Setémbar [se'tembar]  Utóbar [u'tobar]  Nuvémbar [nu'vembar]  Dicémbar [di'ʧembar]

 » Ségn Śudiacài 

 Itagliàṅ  ♈ Ariete  ♉ Toro  ♊ Gemelli  ♋ Cancro  ♌ Leone  ♍ Vergine  ♎ Bilancia  ♏ Scorpione  ♐ Sagittario  ♑ Capricorno  ♒ Acquario  ♓ Pesci Miranduléś  Bric ['brik]  Tòr ['tɔr]  Śmèj ['zmεj]  Càncar ['kaŋkar]  Lèòṅ [lε'ɔŋ]  Vérgin ['verʤin]  Balànsa [ba'laŋsa]  Scurpiòṅ [scur'pjɔŋ]  Sagitàri [saʤi'tari]  Capricòran [kapri'kɔran]  Aquàri [a'kwari]  Pés ['pes] Latèṅ  Aries  Taurus  Gemini  Cancer  Leo  Virgo  Libra  Scorpius  Sagittarius  Capricornus  Aquarius  Pisces

 » Culōr 

 GÈNAR  NÙMAR             ♂ Masć singulàr  Biànc  Śal  Aràns  Rós  Róśa  Vióla  Blu  Celèst  Vérd  Griś  Maròṅ  Négar pluràl  Biànc  Śai  Aràns  Rós  Róśa  Vióla  Blu  Celèst  Vérd  Griś  Maròṅ  Négar ♀ Fémna singulàr  Biànca  Śala  Arànsa  Rósa  Róśa  Vióla  Blu  Celèsta  Vérda  Griśa  Maróna  Négra pluràl  Biànchi  Śali  Arànsi  Rósi  Róśa  Vióla  Blu  Celèsti  Vérdi  Griśi  Maróni  Négri

 » Fruta 

110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60pxpèrśacmugnàganésplakiwiuasréśamarénamirtìllampòṅfràgulafîglangóriamlòṅ

110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60pxpómpirbrugnabanànaànanaspumpélumpurtugàlmardarèṅlimòṅnóśnuślìnacastàgna • maròṅnóś ad còccafè

 » Vardùra 

110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60pxarticiòcaspàragbiétulabròculcaròtacàvulfaśōlfaśulèṅfavafnòćinsalàta • latùgasedròṅsèlarśéśsigólavéna

110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60pxbaśilìcfunśfurmènt • graṅfurmintòṅlintéciamarànśaméjmlòrpamdòrarvéarisòtispinàssòjasuchèṅ

110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60px110x60pxòrśparsémulpatàcapavròṅpavrunsèṅpévarpòrradétravaravanèlsucaurtìgatrìfulavérśa

 » Agetìṿ Dimustratìṿ 
In Miranduléś gl'agetìṿ dimustratìṿ (ch'i càmbian in relasiòṅ a 'l gènar e a 'l nùmar) i ś dróan sèmpar insém a gl'avèrub ad puśisiòṅ cuma in francéś.

Nùmar
|width="65"|GènarPuśisiòṅ
|width="110"|Nóm tacànt parMiranduléś
|width="300"|Itagliàṅ Singulàr ♂ Masć Davśèṅ a chi dascór Cunsunànt cal + chè - Cal gat chè 'l à bèla magnâ questo - Questo gatto ha già mangiato Vucàla c’l + chè - C'l àlbar chè al fà na bèla òra quest’ - Quest'albero fa una bella ombra Luntàṅ da chi dascór Cunsunànt cal + lè - Ślung-um cal lìbar lè quello / quel - Passami quel libro Vucàla c’l + lè - C'l óm lè al s ciàma Antóni quell’ - Quell'uomo si chiama Antonio ♀ Fémna Davśèṅ a chi dascór Cunsunànt cla + chè - Cla gata chè 'l à bèla magnâ questa - Questa gatta ha già mangiato Vucàla cl’ + chè - Cl'uàta chè l'è mója quest’ - Quest'ovatta è bagnata Luntàṅ da chi dascór Cunsunànt cla + lè - Ślung-um cla nóś lè quella - Passami quella noce Vucàla cl’ + lè - Cl'ua lè l'è śèrba quell’ - Quell'uva è acerba Pluràl ♂ Masć Davśèṅ a chi dascór Cunsunànt chi + chè - Chi gat chè i aṅ bèla magnâ questi - Questi gatti hanno già mangiato Vucàla chi + chè - Chi àlbar chè i faṅ na bèla òra questi - Questi alberi fanno una bella ombra Luntàṅ da chi dascór Cunsunànt chi + lè - Ślung-um chi lìbar lè quei - Passami quei libri Vucàla chi + lè - Chi óm lè i s ciàman Antóni quegli - Quegli uomini si chiamano Antonio ♀ Fémna Davśèṅ a chi dascór Cunsunànt cal + chè - Cal gati chè i aṅ bèla bvû queste - Queste gatte hanno già bevuto Vucàla chi + chè - Pòrt-at tèg chi aśni lè in dal ciùś dal péguri queste - Portati con te queste asine nell'ovile Luntàṅ da chi dascór Cunsunànt cal + lè - Cal fòrbśi lè i èṅ ruśnènti quelle - Quelle forbici sono arrugginite Vucàla chi + lè - Taja chi urtìghi lè cun la mśóra quelle - Taglia quelle ortiche con la falce

 » Agetìṿ Pusesìṿ 
A difarénsa d'l itagliàṅ, in dua 'l agetìṿ pusesìṿ al dipénd sèmpar dla parsòna, dal gènar e dal nùmar, in Miranduléś a cònta sōl la parsòna, a part al pusesìṿ dal prima e secónda persòna pluràla in dua 'l agetìṿ p'r al fémni al cambia.

  1a singulàra  2a singulàra  3a singulàra  1a pluràla  2a pluràla  3a pluràla Miranduléś  mè ['mε]  tò ['tɔ]  sò ['sɔ]  nòstar ['nɔstar] m.  nòstra ['nɔstra] f.s. • nòstri ['nɔstri] f.p.  vòstar ['vɔstar] m.  vòstra ['vɔstra] f.s. • vòstri ['vɔstri] f.p.  lōr ['lo:r] Itagliàṅ  mio • miei  mia • mie  tuo • tuoi  tua • tue  suo • suoi  sua • sue  nostro • nostri  nostra • nostre  vostro • vostri  vostra • vostre  loro

'L agetìṿ 'l è da spés cumpagnâ da 'l artìcul (Al mè gat 'l è rós) ma prima di nóm singulàr ad parènt al n gh vōl briśa (Mè pàdar, Tò śéndar, Sò fardèl, I nòstar genitōr, Al vòstri surèli, I lōr anvō).

 » Agetìṿ Minga Definî 
'L agetìṿ minga definî a s dróa quànd a s dascór ad quèi, ad bèsti o ad parsòni sénsa indicàr-'n al nùmar precìś e al qualità. In Miranduléś al s dróa sèmpar a 'l pluràl a part gnanc un ch'al và sèmpar a 'l sigulàr.

 singulàr pluràl ♂ masć  gnanc un • gnanc un gal patî al magnarév cla śóta lè  gnanc 'n • gnanc 'n àśan al farés pèś ad tè  tut i • ad nòt tut i gat i èṅ griś  pôc • pôc fradèi i s quistiònan cuma vuàtar dū  sért • sért quèi i faṅ scarésa  di àtar • di àtar caṅ i èṅ rivâ fiṅ chè  di àt'r • i èṅ pasâ di àt'r an  soquànt • a-j-ò magnâ soquànt panèṅ  dimóndi • a sòṅ drē a cumpràr dimóndi disc  tant • i m vìnan in mènt tant quèi  tròp • tròp gai in dal pulàr i faṅ sōl dal caśèṅ ♀ fémna  gnanc na • gnanc na galìna patìda la magnarév cla śóta lè  gnanc n’ • gnanc n'aśna la farés pèś ad tè  tut al • ad nòt tut al gati i èṅ griśi  tut gl’ • ad nòt tut gl'aśióli i vàṅ a lèt  pôchi • pôchi surèli i s quistiònan cuma vuàtri dū  sérti • sérti ròbi i faṅ scarésa  dagl'atri • dagl'atri cagni i èṅ rivàdi fiṅ chè  dagl'atr’ • i èṅ pasàdi dagl'atr'óri  soquànti • a-j-ò magnâ soquànti sréśi  dimóndi • a sòṅ drē a cumpràr dimóndi cravàti  tanti • i m vìnan in mènt tanti ròbi  tròpi • tròpi raśdóri da la paruchéra i faṅ sōl di petegulés itagliàṅ  nessuno • neanche uno  ciascuno • ogni • qualunque • qualsiasi • qualsivoglia • tutti • cadauno  pochi  certi • taluni  altri  alcuni • qualche • vari • diversi  molti • alquanti • parecchi  tanti  troppi

 » Agetìṿ Interugatìṿ e Eslamatìṿ 
Gl'agetìṿ interugatìṿ i sarvìsan par tacàr na dmanda e in Miranduléś in èṅ dū, che e quànt, druâ sèmpar sénsa artìcul e prima di nóm. I pōlan èsar mis in dmandi dirèti (Che bèstia tîṅ-la l'Èlide in cà? • Che animale tiene Elide in casa?) o minga dirèti (Dì-'m che bèstia tîṅ-la l'Èlide in cà. • Dimmi che animale tiene Elide in casa.). Quànd i agetìṿ ad prima i sarvìsan par furmàr di eslamasiòṅ, i tōśan al nóm 'd agetìṿ eslamatìṿ ma a gh'è da tgnir a mènt che al che interugatìṿ in Miranduléś al dvénta ac.

  gèn./nùm.  Itagliàṅ  Miranduléś Agetìṿ Interugatìṿ  ? --  Che • Che lavoro fa tua sorella?  Che • Che lavōr fà-la tò surèla? --  Quale • Quale gonna scegli da metterti stasera?  Che • Che stanèla sarnìs-at da mét'r-at stasìra? m.s.  Quanto • Quanto vuoi prendere per quel lavoretto?  Quànt • Quànt vō't ciapàr par cal lavursèṅ lè? m.p.  Quanti • Quanti anni hai compiuto oggi?  Quànt • Quànt an à't cumpiû incō? f.s.  Quanta • Quanta voglia hai di andare a pescare?  Quànta • Quànta vója gh'à't 'd andàr a pés? f.p.  Quante • Quante lingue conoscono?  Quànti • Quànti léngui saṅ-i lì lōr? Agetìṿ Esclamatìṿ  ! --  Che • Che macello è successo!  Ac • Ac masèl ch'a gh'è gnû! --  Quale • Quale sorpresa ci aspetta!  Ac • Ac supréśa ch'la sa spèta! m.s.  Quanto • Quanto zucchero metti nella tazzina!  Quànt • Quànt sùcar ch'at mét in dla tasìna! m.p.  Quanti • Quanti soldi ci vogliono per prendere una casa!  Quànt • Quànt bèsi ch'a gh vōl par tōr na cà! f.s.  Quanta • Quanta polvere si accumula sulla tavola quando si apre la finestra!  Quànta • Quànta pólvra ch'la s mùcia in sla tavla quànd a s vèra la fnèstra! f.p.  Quante • Quante botte hai preso da tuo padre!  Quànti • Quànti bòti ch't à ciapâ da tò pàdar!

 Prunóm 

 » Prunóm persunàl 

I prunóm persunài i èṅ chi prunóm ch'i s métan a 'l pòst dla parsòna ch'la dascór, dla parsòna ch'la scólta o dla parsòna, dla bèstia o dal quèl ugèt dla discusiòṅ, sénsa dir-'n al nóm.

I càmbian a secónda dla parsòna, dal gènar e dla funsiòṅ, sugèt o cumplemènt. Qvist chè i gh'àṅ dū fórmi:
 fòrta o tònica;
 débula o àtuna.

PARSÓNASUGÈT CUMPLEMÈNTfórmafacultatìṿubligatòriitagliàṅ</small>tònic itagliàṅ àtun itagliàṅ1ª singulàra [mè] a io mè me m mi2ª singulàra [tè] at prima dna cunsunànta’t prima dna vucàlata in dal fórmi negatìvi (prima ad N) o prima 'd un cumplemènt àtun tu tè te t ti3ª singulàra ♂[lò] al prima dna cunsunànta’l prima dna vucàla  egli/esso lò lui/sé (stesso)al cumplemènt ugètgh cumplemènt ad tèrmins/sa riflesìṿloglisi3ª singulàra ♀[lē] la prima dna cunsunàntal’ prima dna vucàla  ella/essa lē lei/sé (stessa)la cumplemènt ugètgh cumplemènt ad tèrmins/sa riflesìṿlalesi3ª singulàra p'r i vérub minga persunài-- a -- -- -- -- --1ª pluràla ♂[nuàtar] a noi nuàtar noi s ci1ª pluràla ♀[nuàtri] a noi nuàtri noi s ci2ª pluràla ♂[vuàtar] a voi vuàtar voi v vi2ª pluràla ♀[vuàtri] a voi vuàtri voi v vi3ª pluràla ♂[lōr] i essi lōr loro/sé (stessi) i/in cumplemènt ugèts/sa riflesìṿli/nesi3ª pluràla ♀[lōr] i esse lōr loro/sé (stessi) i/in cumplemènt ugèts/sa riflesìṿle/nesi

Eśèmpi:
 [mè] a pić tè (io picchio te) = [mè] a t pić (io ti picchio)
 [lò] al vistìs lē (lui veste lei) = [lò] al la vistìs (lui la veste)
 [tè] at pètan mè (tu pettini me) = [tè] ta m pètan (tu mi pettini)
 [lē] la s cava śò (lei si sveste) [lit. lei ella si toglie giù]
 [nuàtar] a in magném luntéra (noi ne mangiamo volentieri)
 [lōr] i i cgnósan (essi li conoscono)

In Miranduléś al prunóm ubligatòri a gh vōl sèmpar anc s'al sugèt al gh'è listés (Marco al magna → Marco mangia • al gat ’l è bèl → il gatto è bello) o prima di vérub minga persunài (a piōṿ → piove • a gh'è al Sōl → c'è il Sole • a gh'è da lauràr → bisogna lavorare).

Al prunóm sugèt facultatìṿ (ch'al s pōl mètar prima ad quél ubligatòri) 'l è fat a la stésa manéra dal cumplèment tònic.

La tèrsa parsóna pluràra, a difarénsa d'l itagliàṅ, la n càmbia mia a secónd dal gènar. S'a s vōl réndar ciàr s'al grup ad parsóni i èṅ di masć o dal fémni, a gh'è da métar prima ad lōr:
 chi - s'a s trata ad masć davśèṅ a chi dascór • chi lōr i …
 lì - s'a s trata ad masć luntàṅ da chi dascór • lì lōr i …
 che - s'a s trata ad fémni davśèṅ a chi dascór • che lōr i …
 lé - s'a s trata ad fémni luntàṅ da chi dascór • lé lōr i …
Dascórs cuntràri par chi atri parsóni pluràli: in itagliàṅ NOI e VOI i n càmbian mai a secónd dal gènar. In Miranduléś invéci a s dróa NUÀTRI e VUÀTRI s'al grup l'è fat sōl ad fémni.

S'a s vōl réndar ciàr al nùmar ad parsóni ch'i fànan part dal grup, a s pōl métar in mèś a i dū prunóm al nùmar ad gint:
 nuàtar tri a dascurém da spés ad dóni;
 vuàtri dū a pasàv dimóndi tèmp da la paruchéra;
 lōr quàtar i èṅ pîṅ ad sćiòcli a i pē.

 » Prunóm dimustratìṿ 
In Miranduléś i prunóm dimustratìṿ (ch'i càmbian in relasiòṅ a 'l gènar e a 'l nùmar), a difarénsa d'l itagliàṅ, i èṅ fat in na manéra difarènta da gl'agetìṿ dimustratìṿ ma i dróan listés gl'avèrub ad puśisiòṅ. I ènan dū al manéri ad prununciàr chi punóm lè a 'l inìsi, [kw] o [kv], quésta chè l'è quéla più vècia e l'è drē a dascumparìr dal tut.

GènarNùmarPuśisiòṅ rispèt a chi dascórMiranduléśItagliàṅ♂ MasćSingulàr davśèṅ quést chè / qvést chè - Quést chè 'l è mè anvō questo - Questo è mio nipote luntàṅ quàl lè / qvàl lè - Quàl lè 'l è un mè amìg quello - Quello è un mio amicoPluràł davśèṅ quìst chè / qvìst chè - Quìst chè i èṅ di curtèi questi - Questi sono dei coltelli luntàṅ qui lè / qvi lè - Qui lè i gh'àṅ al fardōr quelli - Quelli hanno il raffreddore♀ FémnaSingulàr davśèṅ quésta chè / qvésta chè - Quésta chè l'è la mè mistra questa - Questa è la mia maestra luntàṅ quàla lè / qvàla lè - Quàla lè la gh'à na stanèla vècia quella - Quella ha una gonna vecchiaPluràł davśèṅ quìsti chè / qvìsti chè - Quìsti chè i śógan mèg queste - Queste giocano con me luntàṅ quìli lè / qvìli lè - Quìli lè i èṅ ad Mòdna quelle - Quelle sono di Modena

 Prepuśisiòṅ 
Al Miranduléś al dróa nóṿ prepuśisiòṅ cuma 'l itagliàṅ ma, prima dal paròli ch'i tàcan par vucàla, i pōlan patìr l'eliśiòṅ, na ròba ch'la n sucéd briśa in dla léngua ad Dante.

 Miranduléś  ad  ’d prima dna vucàla  a  da  in  cun  su  par p'r prima dna vucàla  tra  fra Itagliàṅ  di  a  da  in  con  su  per  tra  fra

Eśèmpi:

 La surèla ad Jàcum l'è puta (La sorella di Giacomo è nubile)
 Al 15 ’d Agóst a sa stà a cà da lauràr (Il 15 di Agosto si sta a casa da lavorare)
 A vag a Mantṿa a tōr dal sis (Vado a Mantova a prendere del letame liquido)
 Da in du daśvèṅ-al chi lò? (Da dove viene costui?)
 Al becamòrt 'l è in cēśa a mét'r a pòst la casa (Il becchino è in chiesa a sistemare il feretro)
 A végn cun la Cinsia (Vengo con Cinzia)
 At pó cuntàr su nuàtar (Puoi contare su di noi)
 A sòṅ andâ in banca par tiràr via tut i mè bèsi (Sono andato in banca per prelevare tutti i miei soldi)
 P'r avér cuntâ na bala a sòṅ finî in parśòṅ (Per avere raccontato una bugia sono finito in prigione)
 Tra dū an a finìs ad pagàr al mutṿo dla cà (Tra due anni finirò di pagare il mutuo della casa)
 Cuśa sarnìs-at fra 'l óṿ e la balòta? (Cosa scegli fra l'uovo e il tuorlo?)

Nòti:

 Al prepuśisiòṅ tra e fra i èṅ cumpàgni, pròpria cuma in itagliàṅ;
 In Miranduléś, a difarénsa d'l itagliàṅ, p'r indicàr un pòst ch'a gh'è da pasàr par rivàr da n'atra banda, a n s dróa minga la prepuśisiòṅ DA ma PAR, cuma in francéś (A sòṅ gnû dèntar par la fnèstra → Je suis venu par la fenêtre → Sono entrato dalla finestra);
 Stés quèl anc quànd a gh'è da dascrìvar la parsòna ch'la fà patìr n'asiòṅ a 'l sugèt dla fraś, anca chè a gh vōl PAR e minga DA (A m fag purtàr par Stēvan → Mi faccio accompagnare da Stefano).

 » Prepuśisiòṅ articulàdi 

  ad  a  da  in  cun  su  par  tra/fra ♂al  dal Al fiōl dal mìstar al vèṅ a scóla mègd’l Al studi d’l itagliàṅ 'l è fàcil  a ’l A vag a ’l masèl dla Cuncòrdia  da ’l A tir na sćiuptàda da ’l mè ufìsi  in dal La Jessica l'è strabucàda in dal lìcitin d’l In d’l an 1964 'l è nâ al vèć purtēr dal Mòdna Marco Ballotta  cun al A mét al vèṅ in dla butìglia cun al dvinèlcun ’l A cundìs i radét cun ’l aśē in sal Mét cal pac chè in sal carèl!in s’l In s’l articiòc ch't à cumprâ a gh'è di begatèṅ  p'r al A-j-ò cumprâ dla śóta p'r al ninèṅpar ’l A-j-ò cumprâ dla fruta par ’l uśèl  fra/tra ’l Fra ’l gal e la galìna a gh'è un pulśèṅ ♂i  di I fiōi di mìstar i vènan a scóla mèg  a i A vag a i masèi dla Cuncòrdia  da i A tir na sćiuptàda da i mè ufìsi  in di La Jessica l'è strabucàda in di lìcit  cun i A mét al vèṅ in dla butìglia cun i dvinèicun gl’ A cundìs i radét cun gl’aśē  in si Mét cal pac chè in si carèi!  p'r i A-j-ò cumprâ dla śóta p'r i ninèṅpar gl’ A-j-ò cumprâ dla fruta par gl’uśèi  fra/tra i Fra i gai e al galìni i gh'èṅ di pulśèṅ ♀la dla • ad la La fiōla dla [ad la] mistra la vèṅ a scóla mègdl’ A m bruśa la pśiga dl’urìna  a la A la fiṅ 'l à ciapâ dū marùca l’ 'D Istâ a sa stà bèṅ a l’òra  da la A daśgném da la campàgnada l’ Pas-um la bórsa da l’àqua  in dla A sém in dla piàsa dal Cavésin dl’ Fém-j-a un bagn in dl’àqua?  cun la Ma và a pés cun la scùria!cun l’ Cun l’arlìa adòs i s faṅ sōl di brut quèi in sla A m divertìs in sla plingain sl’ In sl’ua a gh'è dal gósi  par la Par la pulisìa 'l è stâ lòpar l’ Par l’aśióla i fiōr i èṅ impurtànt  fra/tra la A guard tra la fruta s'a cat di póm andâ da mâlfra/tra l’ Fra l’èrba a gh'è di scarafàś ♀al dal  Al fiōli dal mistri i vènan a scóla mèg  a ’l A ’l dóni a gh piàś ciacaràr da la paruchéraa gl’ 'D Istâ a sa stà bèṅ a gl’òri  da ’l A daśgném da ’l campàgnida gl’ Pas-um al bórsi da gl’àqui  in dal A sém in dal piàsi dal Cavésin dagl’ Fém-j-a di bagn in dagl’àqui?  cun al Ma và a pés cun al scùrii!cun gl’ Cun gl’arlìi adòs i s faṅ sōl di brut quèi  in sal A m divertìs in sal plinghiin sagl’ In sagl’ui a gh'è dal gósi  p’r al P’r al pulisìi 'l è stâ lòpar gl’ Par gl’aśióli i fiōr i èṅ impurtànt  fr’/tr’ al A guard tr’al scatli s'a cat di póm andâ da mâlfra/tra gl’ Fra gl’èrbi a gh'è di scarafàś

 Vérub 

I vérub in Miranduléś i s cògnugan par parsòna (1ª, 2ª o 3ª) e par nùmar (singulàr o pluràl) dal sugèt, par tèmp (preśènt, pasâ, futùr), par manéra (indicatìṿ, cungiuntìṿ, cundisiunàl, imperatìṿ, infinî, gerùndi e partisìpi) e dal vòlti par gènar (masć o femni) dal sugèt o d'l ugèt. A difarénsa d'l Itagliàṅ, un prunóm persùnal almànc a gh vōl sèmpar (a s pōl śuntàr prima anc al nóm o un secónd prunóm). In dal dmandi, al prunóm 'l è mis dòp dal vérub, cuma in Francéś.

Tri i èṅ al cugnugasiòṅ di vérub (-àr, -ar e -ìr).

I tèmp i pōl'n èsar baś o cumpòst, qvist chè i èṅ fat sù miténd insém al vérub auśiliàri (cugnugâ par parsòna, nùmar e manéra) e pò al partisìpi pasâ dal vérub.

 Al vérub auśiliàri 'l è èsar p'r i vérub minga tranśitìṿ o in dal fórmi pasìvi o riflesìvi;
 Al vérub auśiliàri 'l è avér in di àtar caś (sèmpar quànd al vérub 'l è tranśitìṿ).

 » Manéra “Infinî” 

Al cungnugasiòṅ di vérub in Miranduléś i èṅ tri:
 -àr → naśàr (it. annusare);
 -ar → nàsar (it. nascere);
 -ìr → finìr (it. finire).

A gh'è pò di vérub ch'i finìsan in -ér: savér (it. sapere), psér (it. potere), vlér (it. volere) e àtar incóra (tōr → prendere) ch'i n èṅ briśa regulàr.

Al gh'à dū tèmp e al n vōl mai al prunóm:
 preśènt;
 pasâ, fat miténd insém 'l infinî preśènt d'l auśiliàri e pò al partisìpi pasâ dal vérub (ÈSAR STÂ a cà sua 'l è un bèl quèl • AVÉR CGNUSÛ la fam al t à insgnâ a star a 'l mónd).

'L infinî al pōl èsar druâ in na manéra sustantivàda par dar un giudìsi in sal vérub (LÈŚAR 'l è bèl) o par dar di órdan ad n far minga quèl (Minga MAGNÀR!).

 » Manéra “Indicatìṿ” 

'L indicatìṿ al s dróa quànd a gh'è da dascórar ad fat e quèi ugetìṿ. Al gh'à tri tèmp baś:
 preśènt, druâ quànt un quèl al sucéd mént'r a s dascór (A magn un póm → Mangio una mela) o anc p'r indicàr un fat da 'd là da vgnir ma prévìst (Fra déś an a vag in pensiòṅ → Fra dieci anni vado in pensione);
 imparfèt, druâ quànd un quèl 'l è bèla sucès in 'd là da 'l tèmp (A magnàva un pèrśag → Mangiavo una pesca);
 futùr, druâ p'r indicàr un fat da 'd là da vgnir, anc sénsa savér quànd (A magnarò na brugna → Mangerò una prugna).

Al Passato remoto d'l Itagliàṅ al n gh'è mia.

Chi tri tèmp baś lè i pōlan pò dar vita a di tèmp cumpòst druànd 'l auśiliàri cugnugâ insém a 'l partisìpi pasâ:
 pasâ pròsim (preśènt+p.p.), druâ quànd un quèl 'l è péna sucès (A-j-ò magnâ na sréśa → Ho mangiato una ciliegia)
 trapasâ pròsim (imparfèt+p.p.), druâ quànd un quèl 'l è sucès da dimóndi tèmp (A iva magnâ na mugnàga → Avevo mangiato un'albicocca)
 futùr anteriōr (futùr+p.p.), druâ p'r indicàr un fat incóra da far ch'al darà vita a 'n àtar quèl (Quànd a 'rò magnâ, a dasparéć → Quando avrò mangiato, sparecchierò, lit. Quando avrò mangiato, sparecchio).

PREŚÈNT (Presente)
 1ª Cugnugasiòṅ -ÀReś. magn-àr (mangiare) 2ª Cugnugasiòṅ -AReś. nàs-ar (nascere) 3ª Cugnugasiòṅ (vérub incuatìṿ) -ÌReś. fin-ìr (finire) sugèt    dmanda   dmanda     dmanda [mè] a  -ø → magn  magn-j-a [mè]?  -ø → nas  nas-j-a [mè]?  -ìs → finìs  finìs-j-a [mè]? [tè] at  -ø → magn  magn-at [tè]?  -ø → nas  nas-at [tè]?  -ìs → finìs  finìs-at [tè]? [lò/lē] al/la  -a → magna  magn-al [lò]?/magn-la [lē]?  -ø → nas  nas-al [lò]?/nas-la [lē]?  -ìs → finìs  finìs-al [lò]?/finìs-la [lē]? [nuàtar] a  -ém → magném  magném-j-a [nuàtar]?  -ém → nasém  nasém-j-a [nuàtar]?  -ém → finém  finém-j-a [nuàtar]? [vuàtar] a  -â → magnâ  magnâ-v [vuàtar]?  -î → nasî  nasî-v [vuàtar]?  -î → finî  finî-v [vuàtar]? [lōr] i  -an → màgnan  magn-i [lōr]?  -an → nàsan  nas-i [lōr]?  -ìsan → finìsan  finìs-i [lōr]?

A riguàrd dal dmandi a gh'è da far soquànti cunsiderasiòṅ:
 In dal primi parsòni a gh'è da śuntàr na J eufónica fra 'l vérub e 'l prunóm (A), pròpria cum a sucéd in Francéś cun la T dla tèrsa parsòna (Que reste-t-il de nos amours?);
 In dal tèrsi parsòni dal primi dū cugnugasiòṅ i s dróan sōl al raìś di vérub prima di prunóm (AL/LA/I) e minga al deśinénsi;
 La secónda parsòna pluràla la vōl al prunóm ubligatòri V dòp al vérub;
 In di vérub dla 3ª cugnugasiòṅ, la deśinénsa dla tèrsa parsòna pluràla la sa scurta, pasànd da -ìsan a -ìs.

Òcio a 'l difarénsi:
 I vérub dal primi dū parsòni singulàri (eś. A t magn e At magn) i s dìśan sèmpar a la stésa manéra ([at maɲ]) ma i vōlan dir dū quèi difarènt (Ti mangio • Mangi);
 I vérub dal tèrsi parsòni, quànd a s fà na dmanda (eś. Magn-al?, Magn-la? e Magn-i? → [egli] Mangia?, [ella] Mangia? e [essi] Mangiano?), i èṅ cumpagn a i imperatìṿ cun al cumplemènt ugèt śuntâ in fónd (eś. Magn-al!, Magn-la! e Magn-i! → Mangialo!, Mangiala! e Mangiali!). 'L ùnic quèl ch'a càmbia 'l è l'intunasiòṅ.

Dagnóra tut i vérub dla tèrsa cugnugasiòṅ i èṅ incuatìṿ, a part durmìr, sintìr e soquànt àtar ch'i s cògnugan in na manéra difarénta, cum a s pōl védar in dla tabèla chè 'd sóta.

Cugnugànd i vérub a gh'è sèmpar da tgnir a mènt che in Miranduléś al vucàli O e E ch'i pèrdan 'l asènt tònic, da spés i s arbàsan ad tôṅ, dvintànd acsè U e I o anc sparénd dal tut.

  1ª Cugnugasiòṅ -ÀReś. tint-àr (tentare) 1ª Cugnugasiòṅ -ÀReś. śug-àr (giocare) 2ª Cugnugasiòṅ -AReś. bév-ar (bere) 2ª Cugnugasiòṅ -AReś. dascór-ar (parlare) 3ª Cugnugasiòṅ -ÌR (minga incuatìṿ)eś. sint-ìr (sentire) 3ª Cugnugasiòṅ -ÌR (minga incuatìṿ)eś. durm-ìr (dormire) [mè] a  -ø → tènt  -ø → śóg  -ø → bév  -ø → dascór  -ø → sènt  -ø → dòrm [tè] at  -ø → tènt  -ø → śóg  -ø → bév  -ø → dascór  -ø → sènt  -ø → dòrm [lò/lē] al/la  -a → tènta  -a → śóga  -ø → bév  -ø → dascór  -ø → sènt  -ø → dòrm [nuàtar] a  -ém → tintém  -ém → śughém  -ém → bvém  -ém → dascurém  -ém → sintém  -ém → durmém [vuàtar] a  -â → tintâ  -â → śugâ  -î → bvî  -î → dascurî  -î → sintî  -î → durmî [lōr] i  -an → tèntan  -an → śógan  -an → bévan  -an → dascóran  -an → sèntan  -an → dòrman

Par via dal cambi ad vucàla, la fraś "a m piàś inculàr" la pōl vlér dir dū quèi difarènt: "mi piace incollare" (da còla cun la "o" ch'la s arbàsa ad tòṅ parchè 'l asènt in d'l infinî al finìs in dla A finàla) ma anc "mi piace inculare" da cûl cun la "u" lunga ch'la dvènta curta parchè 'l asènt in d'l infinî al finìs in dla A finàla).

I vérub dla tèrsa cugnugasiòṅ minga incuatìṿ i s cògnugan cuma quéi dla 2ª cugnugasiòṅ.

  ÈSAR (essere) AVÉR (avere) PSÉR (potere) VLÉR (volere) TŌR (prendere) DIR (dire)  FAR (fare)  TGNIR  (tenere)  ANDÀR (andare)  VGNIR (venire) [mè] a  sòṅ  ò  pòs  vój  tóg  dig  fag  tégn  vag  végn [tè] at  sē  à  pó  vō  tó  dì  fà  tèṅ  và  vèṅ [lò/lē] al/la  è  à  pōl  vōl  tōś  diś  fà  tîṅ / tèṅ  và  vîṅ / vèṅ [nuàtar] a  sém  ém  psém  vlém  tulém  dgém  fém  tgném  'ndém  vgném [vuàtar] a  sî  î  psî  vlî  tulî  dgî  fâ  tgnî  'ndâ  vgnî [lōr] i  èṅ / ènan  aṅ / ànan  pōl / pōlan  vōl / vōlan  tóśan  dìśan  faṅ / fànan  tìnan  vaṅ / vànan  vènan

Chè 'd sōvar a gh'è na lista di vérub minga regulàr più impurtànt.
 Al vérub AVÉR in tabèla 'l è in dla sò fórma 'd auśiliàri. In Miranduléś, p'r avér-al in dla sò fórma ad vérub nurmàl, a gh'è da śuntàr-ag prima 'l avérub GH’ (A gh'ò → Io ho, At gh'à → Tu hai, …) ch'al sarév al CI d'l Itagliàṅ;
 Al vérub DOVERE d'l Itagliàṅ in Miranduléś a n gh'è minga. A 'l sò pòst a s dróa sèmp'r al vérub AVÉR e pò la prepuśiòṅ DA, cuma in Ingléś (A gh'ò da scapàr via → I have to escape → Devo fuggire);
 Al vérub AMARE d'l Itagliàṅ in Miranduléś a n gh'è minga. A 'l sò pòst a s dróa sèmp'r al vérub VLÉR e pò BÈṄ (A t vój bèṅ → Ti voglio bene → Ti amo);

IMPARFÈT (Imperfetto)

 1ª Cugnugasiòṅ -ÀReś. magn-àr (mangiare) 2ª Cugnugasiòṅ -AReś. nàs-ar (nascere) 3ª Cugnugasiòṅ (vérub incuatìṿ) -ÌReś. fin-ìr (finire) sugèt    dmanda   dmanda     dmanda [mè] a  -àva → magnàva  magnàv-j-a [mè]?  -ìva → nasìva  nasìv-j-a [mè]?  -ìva → finìva  finìv-j-a [mè]? [tè] at  -àv → magnàv  magnàv-at [tè]?  -ìv → nasìv  nasìv-at [tè]?  -ìv → finìv  finìv-at [tè]? [lò/lē] al/la  -àva → magnàva  magnàv-al [lò]?/magnàv-la [lē]?  -ìva → nasìva  nasìv-al [lò]?/nasìv-la [lē]?  -ìva → finìva  finìv-al [lò]?/finìv-la [lē]? [nuàtar] a  -àvan → magnàvan  magnàvan [nuàtar]?  -ìvan → nasìvan  nasìvan [nuàtar]?  -ìvan → finìvan  finìvan [nuàtar]? [vuàtar] a  -àvi → magnàvi  magnàvi-v [vuàtar]?  -ìvi → nasìvi  nasìvi-v [vuàtar]?  -ìvi → finìvi  finìvi-v [vuàtar]? [lōr] i  -àvan → magnàvan  magnàv-i [lōr]?  -ìvan → nasìvan  nasìv-i [lōr]?  -ìvan → finìvan  finìv-i [lōr]?

In d'l Imparfèt dla prima parsòna pluràla, in dal dmandi, a n gh vōl mai al prunóm ubligatòri, acsè cum a sucéd ad sòlit par la secónda parsòna pluràla.

FUTÙR (Futuro Semplice)

 Miranduléś Français parsòna Preśènt dal vérub AVÉR Auśiliàri AVÉR  Futùr dal vérub CANTÀR  Présent du verbe AVOIR  Futur simple du verbe CHANTER 1ª sing.  [mè] a gh’ò  [mè] a-j-ò  [mè] a cantarò  j’ai  je chanterai 2ª sing.  [tè] at gh’à  [tè] 't à  [tè] at cantarà  tu as  tu chanteras 3ª sing.  [lò] al gh’à  [lò] 'l à  [lò] al cantarà  il a  il chantera 1ª plur.  [nuàtar] a gh’ém  [nuàtar] a-j-ém  [nuàtar] a cantarém  nous avons  nous chanterons 2ª plur.  [vuàtar] a gh’î  [vuàtar] a î  [vuàtar] a cantarî  vous avez  vous chanterez 3ª plur.  [lōr] i gh’aṅ  [lōr] i aṅ  [lōr] i cantaràṅ  ils ont  ils chanteront

Al futùr di vérub in Miranduléś al s fà cumpagn a 'l Francéś: a s tōś al vérub AVÉR a 'l preśènt e pò a 'l s śònta a 'l vérub da cugnugàr a 'l infinî.

 1ª Cugnugasiòṅ -ÀReś. magn-àr (mangiare) 2ª Cugnugasiòṅ -AReś. nàs-ar (nascere) 3ª Cugnugasiòṅ (vérub incuatìṿ) -ÌReś. fin-ìr (finire) sugèt    dmanda   dmanda     dmanda [mè] a  -ò → magnarò  magnarò-j-a [mè]?  -ò → nasarò  nasarò-j-a [mè]?  -ò → finirò  finirò-j-a [mè]? [tè] at  -à → magnarà  magnarà't [tè]?  -à → nasarà  nasarà't [tè]?  -à → finirà  finirà't [tè]? [lò/lē] al/la  -à → magnarà  magnarà'l [lò]?/magnarà-la [lē]?  -à → nasarà  nasarà'l [lò]?/nasarà-la [lē]?  -à → finirà  finirà 'l [lò]?/finirà-la [lē]? [nuàtar] a  -ém → magnarém  magnarém-j-a [nuàtar]?  -ém → nasarém  nasarém-j-a [nuàtar]?  -ém → finirém  finirém-j-a [nuàtar]? [vuàtar] a  -î → magnarî  magnarî-v [vuàtar]?  -î → nasarî  nasarî-v [vuàtar]?  -î → finirî  finirî-v [vuàtar]? [lōr] i  -aṅ → magraràṅ  magraràṅ-i [lōr]?  -aṅ → nasaràṅ  nasaràṅ-i [lōr]?  -aṅ → finiràṅ  finiràṅ-i [lōr]?

PASÂ PRÒSIM (Passato Prossimo)

Cuma p'r 'l Itagliàṅ, al pasâ pròsim al descrìv n'asiòṅ ch'la gh'è bèla stada e ch'l'è anc finìda. Al s fà miténd insém al preśènt indicatìṿ dal vérub ÈSAR (in gènar p'r i vérub riflesìṿ o i vérub ad cundisiòṅ o ad muimènt ch'i èṅ minga tranśitìṿ) o AVÉR (ad sòlit p'r i vérub tranśitìṿ) cun al partisìpi pasâ dal vérub in quistiòṅ. Quànd a 'l inìsi a s dróa al vérub ÈSAR e al sugèt l'è na fémna, al partisìpi pasâ al gh'à da tgnir cònt dal gènar e dal nùmar.

 Parsóna  Gènar  Sugèt 1ª Cugnugasiòṅ -ÀReś. magn-àr (mangiare) 2ª Cugnugasiòṅ -AReś. nàs-ar (nascere) 3ª Cugnugasiòṅ (vérub incuatìṿ) -ÌReś. fin-ìr (finire)  masć • fémna  prunóm    dmanda   dmanda     dmanda1ª sing.  ♂  [mè] a  [mè] a-j-ò magnâ  ò-j-a magnâ [mè]?  [mè] a sòṅ nâ  sòṅ-j-a nâ [mè]?  [mè] a-j-ò finî  ò-j-a finî [mè]? ♀  [mè] a  [mè] a-j-ò magnâ  ò-j-a magnâ [mè]?  [mè] a sòṅ nada  sòṅ-j-a nada [mè]?  [mè] a-j-ò finî  ò-j-a finî [mè]?2ª sing.  ♂  [tè] at  [tè] 't à magnâ  à't magnâ [tè]?  [tè] at sē nâ  sē't nâ [tè]?  [tè] 't à finî  à't finî [tè]? ♀  [tè] at  [tè] 't à magnâ  à't magnâ [tè]?  [tè] at sē nada  sē't nada [tè]  [tè] 't à finî  à't finî [tè]?3ª sing.  ♂  [lò] al  [lò] 'l à magnâ  à'l magnâ [lò]?  [lò] 'l è nâ  è'l nâ [lò]?  [lò] 'l à finî  à'l finî [lò]? ♀  [lē] la  [lē] l'à magnâ  à-la magnâ [lē]?  [lē] l'è nada  è-la nada [lē]?  [lē] l'à finî  à-la finî [lē]?1ª plur.  ♂  [nuàtar] a  [nuàtar] a-j-ém magnâ  ém-j-a magnâ [nuàtar]?  [nuàtar] a sém nâ  sém-j-a nâ [nuàtar]?  [nuàtar] a-j-ém finî  ém-j-a finî [nuàtar]? ♀  [nuàtri] a  [nuàtri] a-j-ém magnâ  ém-j-a magnâ [nuàtri]?  [nuàtri] a sém nadi  sém-j-a nadi [nuàtri]?  [nuàtri] a-j-ém finî  ém-j-a finî [nuàtri]?2ª plur.  ♂  [vuàtar] a  [vuàtar] a î magnâ  î-v magnâ [vuàtar]?  [vuàtar] a sî nâ  sî-v nâ [vuàtar]?  [vuàtar] a î finî  î-v finî [vuàtar]? ♀  [vuàtri] a  [vuàtri] a î magnâ  î-v magnâ [vuàtri]?  [vuàtri] a sî nadi  sî-v nadi [vuàtri]?  [vuàtri] a î finî  î-v finî [vuàtri]?3ª plur.  ♂  [lōr] i  [lōr] i aṅ magnâ  àṅ-i magnâ [lōr]?  [lōr] i eṅ nâ  eṅ-i nâ [lōr]?  [lōr] i aṅ finî  aṅ-i finî [lōr]? ♀  [lōr] i  [lōr] i aṅ magnâ  àṅ-i magnâ [lōr]?  [lōr] i eṅ nadi  eṅ-i nadi [lōr]?  [lōr] i aṅ finî  aṅ-i finî [lōr]?

 » Vérub sintagmàtic 

I vérub sintagmàtic i èṅ di vérub ch'i èṅ fat sù miténd insém più elemènt, prima un vérub è pò 'n avérub lucatìṿ, dand-ag un valōr difarènt. Chi vérub chè, ch'i sarésan pò i phrasal verb d'l Ingléś e ch'i èṅ druâ dimóndi anc in dal Tedésc, i n s càtan minga facilmènt invéci in dal Léngui rumànśi a part 'l Itagliàṅ e, incóra da piò, in di Dialét Gal-Itàlic cum 'l è pò anc al Miranduléś.

vérubSÙsu ŚÒgiù AVÀNTI/DAVÀNTIavanti/davanti INDRĒ/DADRĒdietro/indietro DÈNTARdentro FÓRAfuori VIAvia SÓTAsotto SŌVARsopra  Mir. It. Mir. It. Mir. It. Mir. It. Mir. It. Mir. It. Mir. It. Mir. It. Mir. It.ANDÀR ANDARE a vag sù vado su • salgo a vag śò scendo a vag avànti vado avanti • proseguo a vag indrē in dal tèmp cerco di ricordare a vag dèntar vado dentro • entro a vag fóra esco a vag via vado via • me ne vado a sòṅ andâ ad sóta sono andato in rosso con i conti al Sécia 'l è andâ ad sōvar il Secchia è esondato i prèsi dal cà i èṅ andâ sù dimóndi i prezzi delle case sono andati su molto • i prezzi delle case sono cresciuti molto  a n vag minga śò a tò cuśèṅ non vado giù a tuo cugino • non risulto simpatico a tuo cugino   at và sémp'r a drē, ta m à fiacâ! insisti troppo, mi hai stancato!       a sòṅ andâ ad sóta ho annaspato nell'acqua òcio cun cal dvinèl ch'al vèṅ al và ad sōvar attenzione con quell'imbuto, il vino potrebbe traboccareBUTÀR BUTTARE   al taramòt 'l à butâ śò la mè cà il terremoto ha buttato giù la mia casa • il terremoto ha raso al suolo la mia casa     buta dèntar chè i tò stras! getta i tuoi stracci qui! i mur vèć i bùtan fóra dal salmìstar i muri vecchi emettono del salmastro buta via cal tlar lè ch'l è scasâ! butta via quel telaio scassato • disfati di quel quel telaio scassato    CATÀR TROVARE cata sù al lìbar da par tèra raccogli il libro da terra         a m sòn catâ fóra da tut mi sono trovato estromesso da tutto                 cata fóra subìt i lìbar ch't à tòlt! rendi immediatamente i libri che hai preso!      CAVÀR TOGLIERE   prima ad far al bagn, a gh'è da cavàr-as śò prima di fare il bagno, bigogna spogliarsi       cava fóra un cunèṅ da 'l cilìndar s'at sē bòṅ estrai un coniglio dal cilindro se ne sei capace cava via al turàć acsè a psém bévar stappa il turacciolo affiché si possa bere      cava śò ch'à gh'ò fam scola la pasta che ho fame              DAR DARE dà-gh sù! alza il volume!  dà-gh śò! abbassa il volume!   a t dag indrē cal tabàr chè ti restituisco questo mantello a gh dag dèntar ci do dentro • mi impegno molto 'l à dâ fóra ad mat ha avuto una reazione inconsulta a-j-ò dâ via la màchina da cuśìr ho venduto la macchina da cucire     a gh dag sù! ci rinuncio  dà-gh śò a chi laśaròṅ! picchia quei lazzaroni!     a gh'ò dâ dèntar la màchina vècia par tōr un gipòṅ ho scontato la macchina vecchia per prendere un suv   mè fradèl al dà via di vulantèṅ mio fratello distribuisce volantini      ad sira mè a dag śò a la pólvra io spolvero di sera         ma và a dar via al cûl! ma vaffanculo!    DIR DIRE       dir a drē i quèi a n và minga bèṅ sparlare di qualcuno non va bene          FAR FARE a fag sù la mè ròba raccolgo le mie cose   a m fag avànti mi propongo a m fag indrē declino la proposta   al Milan 'l à fat fóra 'l Ajax il Milan ha fatto fuori l'Ajax • il Milan ha eliminato l'Ajax   par la paùra al s l'è fata sóta per la paura se l'è fatta sotto • si è spaventato tantissimo   i vérub sintagmàtic i èṅ fat sù miténd insém più elemènt i verbi sintagmatici sono composti mettendo assieme più elementi         a t fag fóra ti faccio fuori • ti uccido   Faghénd un gòl, al Milan al s è fat sóta avendo segnato un gol, il Milan si è avvicinato nel punteggio  GNIR VENIRE a vegn sù vengo su • salgo a végn śò vengo giù • scendo a végn avànti avanzo a végn indrē indietreggio a végn dèntar vengo dentro • entro a végn fóra esco a végn via da lè vengo via da lì • mi allontano da lì Powell 'l è gnû sóta a Bolt Powell si è avvicinato a Bolt            'l è gnû fóra biastmànd è venuto fuori bestemmiando • d'improvviso ha bestemmiato      LAVÀR LAVARE   a lav śò 'sta basóra laverò i piatti oggi pomeriggio         lava via cla màcia dal mè braghi elimina quella macchia dai miei pantaloni    MANDÀR MANDARE cun i mè cuć a-j-ò manda sù la Sara Tommazi con le mie spinte ho fatto emergere Sara Tommazi in dla vita a-j-ò mandâ śò dimóndi ròsp nella vita ho mandato giù molti rospi • nella vita ho ingoiato molti rospi laurànd a mand avànti la famìja lavorando mando avanti la famiglia • lavorando mantengo la famiglia manda indrē cal pac lè restituisci quel pacco i carabinēr i aṅ mandâ dèntar Lupin i carabinieri hanno condotto in galera Lupin mandâ fóra cal laśaròṅ ch'a gh pinsém nuàtar fare uscire quel lazzarone che ci pensiamo noi s'al mè gat al vèṅ a cà vòstra, mandâ'l pur via se il mio gatto viene a casa vostra, allontanatelo pure      s'at gh'à la bóca pina 'l è méj ch'at mand śò se hai la bocca piena è meglio se deglutisci s'at mandìs avànti tò fiōl i sarésan da la tò banda se mandassi avanti tuo figlio sarebbero dalla tua parte • se proponessi tuo figlio sarebbero dalla tua parte            MÉTAR METTERE mét-al sù! riponilo in alto! mét-al śò! mettilo giù! • depositalo! mét avànti 'l arlój metti in punto l'orologio mét indrē 'l arlój metti in punto l'orologio mét dèntar la màchina parcheggia la macchina in garage mét fóra la màchina vai a predere la macchina dal garage A mét via i mè bèsi! Conservo i miei soldi A 'l ò mis sóta cun la màchina l'ho messo sotto con la macchina • l'ho investito con la macchina   mét sù i macaròṅ! prepara i maccheroni! mét-al śò! lascialo andare! a mét avànti la famìja do priorità alla famiglia   mét dèntar al rusét in dla bórsa! riponi il rossetto nella borsetta! mét fóra la frécia! aziona la freccia! mét via la tégia! riponi la pentola! a 'l ò mis sóta fin da subìt a far di caplét l'ho sfruttato immediatamente per fagli fare dei cappelletti   mét sù i Kiss! suona un cd dei Kiss!         mét fóra la tò part! paga la tua parte!       'l à mis sù un banc in piàsa ha messo su un banco in piazza • ha allestito un banco in piazza                PARÀRPARARE     a m s è parâ davànti un pulisiòt mi si è parato davanti un poliziotto • mi si è presentato improvvisamente un poliziotto   a-j-ò parâ dènt'r i pui ho rinchiuso nel recinto i polli a-j-ò parâ fóra i pui ho fatto uscire i polli a-j-ò parâ via al gat négar ho allontanato il gatto nero    PURTÀR PORTARE pòrta sù al cusèṅ quànd at và a lèt sali e porta il cuscino con te quando andrai a letto pòrta śò cal cutghèṅ lè in cantìna scendi e porta con te quel cotechino in cantina George W. Bush 'l à purtâ avànti al lavōr ad sò pàdar George W. Bush ha portato avanti il lavoro di suo padre • George W. Bush ha proseguito il lavoro di suo padre s'at pòrt a drē di bèsi 'l è méj se porti dei soldi con te è meglio pòrta dènt'r i pagn ch'a piōṿ recupera i panni visto che sta piovendo pòrta fóra al caṅ ch'al gh'à da pisàr fai uscire il cane che deve pisciare i aṅ purtâ via sò pàdar ajér a dū óri hanno portato via suo padre ieri alle due • hanno celebrato il funerale di suo padre ieri alle 2          i aṅ purtâ indrē i martèi ch'i ìvan tòlt in prèsthanno restituito i martelli che avevano preso in prestito   pòrta fóra al rusc! vai a vuotare la spazzatura! i làdar i aṅ purtâ via incòsa i ladri hanno portato via tutto • i ladri hanno prelevato tutto    STAR STARE I panèi futuvultàic i èṅ acsè alśēr ch'i staṅ sù da par lōr I pannelli fotovoltaici sono così leggeri che stanno su da soli • I pannelli fotovoltaici sono così leggeri da essere stabili naturalmente star śò par Del Piero l'è dura non giocare per Del Piero è dura   al stà a drē a sò anvō put sta dietro a suo nipote celibe • si occupa di suo nipote celibe star-ag dèntar 'l è sèmpar più difìcil starci dentro è sempre più difficile  • far quadrare i conti è sempre più difficile star fóra la nòt p'r i śóvan 'l è bèl uscire la notte per i giovani è bello a stag via tuta nòt stò altrove tutta notte    TGNIR TENERE gl'imabriagòs i pènsan ad tgnir-as sù bvénd dal Sasulèṅ gli ubriachi pensano di sostenersi bevendo del Sassolino i dutōr i dìśan ch'a gh'è da tgnir śò la presiòṅ i medici dicono che bisogna abbassare la pressione   tgnir a drē a Alonso 'l è difìcil tenere dietro a Alonso è difficile • seguire Alonso è difficile s'at tîṅ dèntar i tò dispiaśér, al t gnarà al magòṅ se non dai sfogo ai tuoi dispiaceri, ti verrà il magone 'l è méj tgnir fóra i caṅ parchè i pùsan è meglio non lasciare i cani in casa perché puzzano      TIRÀR TIRARE tira sù la fòrbśa tira su le forbici • raccogli le forbici tira't śò la sfésa! tirati giù la lampo • abbassa la lampo tirém avànti, a gh la cavarém! tiriamo avanti, ce la faremo! tir-at indrē ch'a n véd gnint! tirati indietro che non vedo niente! • spostati che non vedo niente!   tira fóra al tò curàǵ! tira fuori il tuo coraggio! • dimostra il tuo coraggio! tira via cla maṅ lè, stà-'m sù 'd adòs! tira via quella mano, scansati! • leva quella mano, scansati!     a-j-ò tirâ sù la mè cà da par mè ho costruito la mia casa da solo ch'al Genués lè 'l à tirâ śo in dal prèsi quel Genovese ha contrattato il prezzo al ribasso   tir-at a drē anc tò surèla tirati dietro anche tua sorella • porta con te anche tua sorella     'l è 'n lavōr tirâ via è un lavoro tirato via • è un lavoro da due soldi     star a 'l mar al m tira sù soggiornare al mare mi tira su • soggiornare al mare mi fa stare meglio                 a-j-ò tirâ sù mè fiōl insgnànd-ag a cumpurtàr-as bèṅ ho tirato su mio figlio insegnandogli a comportarsi bene • ho cresciuto mio figlio insegnandogli a comportarsi bene                TŌR PRENDERE tó sù la fòrbśa raccogli le forbici tulém-j-a śò tò anvō? facciamo una foto a tuo nipote?   tó indrē la tò limòśna! riprenditi la tua elemosina!   tó fóra al libàr da 'l casét! preleva il libro dal cassetto tó pur via quél ch'a t piàś! prendi pure quello che ti piace!     tó-'t sù e và a lèt! alzati e vai a letto!                

In dla tabèla chè 'd sōvar i s pōlan védar soquànt di vérub sintagmàtic dal Miranduléś, cun la tradusiòṅ in Itagliàṅ. Se anc quàla lè la gh'à dèntar un vérub sintagmàtic, 'l è scrit in blù.

 Eliśiòṅ 

In Miranduléś, a difarénsa d'l Itagliàn, a gh pōl èsar eliśiòṅ dna vucàla sénsa par fòrsa ch'i sìan tacàdi l'una cun cl'atra. A sucéd anc quànd l'ultma sìlaba dna paròla la gh'à dèntar na vucàla sénsa tòṅ e l'è misa in custlét cun na paròla ch'la taca par vucàla.

Eśèmpi:
 La òra → L'òra • La ombra → L'ombra
 Al armàri → 'L armàri • Lo armadio → L'armadio
 Na anma → N'anma • Una anima → un'anima
 Un amìg → 'N amìg • Un amico
 Quìndas an → Quìnd'ś an • Quindici anni
 I s dìsfan in maṅ → I s dìsf'n in maṅ • Si sciolgono in mano
 I vànan a cà → I van'n a cà • Vanno a casa
 I méśdan in bisàca → I méśd'n in bisàca • Rovistano in tasca
 A sòṅ incóra a al uśdàl → A sòṅ incór' a 'l uśdàl • Sono ancora a l'ospedale
 I śgrànfgnan i bèsi ad nascòst → I śgrànfgn'n i bèsi ad nascòst ['zgraŋfɳn i bɛsi] (!) • Si fregano i soldi di nascosto
 I vēdar i èṅ śbragâ → I vēd'r i èṅ śbragâ • I vetri sono rotti
 Se a is savû che la gata e i gatèṅ che i éran in dal ciûś i éran tuo, a n i arév briśa andgâ → S'a is savû ch'la gata e i gatèṅ ch'i ér'n in dal ciûś i éran tuo, a n i arév briśa andgâ • Se avessi saputo che la gatta e i gattini che erano nella stalla erano tuoi, non li avrei annegati
 A al prim tùran la Mattek-Sands la pésca incóra la Vinci → A 'l prim tùran la Mattek-Sands la pésc' incóra la Vinci ['pesk iŋ'kora] • Al primo turno la Mattek-Sands trova ancora la Vinci

L'eliśiòṅ la s cat' anc in di àtar dialét emigliàṅ.
 Bulgnéś, cum in dla canta La Raza Bulgnaisa → I nas'n acsè!
 Arśàṅ, cum in dla canta Al valzer di Mudant → I s mét'n e i s chèv'n in tant

 Formi interugativi 
In dal fraśi interugatìvi al sugèt a s mét sèmpar dòp a 'l vèrub. Eśémpi: Diś-al dal cavulàdi? (Dice delle fesserie?, lett. Dice egli delle cavolate?) - Fà'l a mōd? (Si comporta bene?, lett. Fa egli a modo?) - Tîṅ-at al Milan? (Tifi il Milan?, lett. Tieni tu il Milan?) - Sî'v vò ch'a vindî di stras? (Siete voi che vendete degli stracci?/E' lei che vende degli stracci? - in miranduléś a n s dà minga dal "lei" ma dal vò in ségn ad rispèt) - Gh'ò-j-a da dar-'g-i? (Devo darglieli?, lett. C'ho io da dare gli li?) - Gh i ò-j-a da dar-ag? (Devo darglieli?, forma alternativa rispetto alla precedente, lett. Ci li ho io da dare gli?). "J" 'l è un sòṅ eufònic ch'a s dróa prima ad "A" (IO/NOI) in dal fórmi interugatìvi.

 Formi imperativi 
Sol in dal mod imperativ al suget a n s met minga. Eśempi: Tin t in a ment ch'at gh'ha da murir! (Ricordati che devi morire!, lett. Tieni ti in mente che tu c'hai da morire!).

 Negasiòṅ 
Al formi negativi i s fanan mitend N prima dal verb e la parola MINGA dopa al verb. Eśempi: A n voj minga ch'at dascor (non voglio che parli, lett. io non voglio mica che tu parli). Al post ad MINGA a s pol druar anc MIA o BRIŚA (ch'i en i sò sinonim) o di atar averb cun acesioṅ negativa/rafursativa (GNANC, MAI, GNINT, …).
'L imperativ negativ a s fa mitend MINGA/MIA/BRIŚA e pò al verb. Eśempi: Minga magnar! Briśa durmir! Mia far 'l aśan!

 Difarensi a 'l intéran dal miranduleś 
Al miranduleś 'l è uniform a basta in tuta la basa mudneśa ma a gh'è un pò ad varianti:
 I diminutiv i gh'anan la forma IN/INA o EṄ/INA (es. putin/putina - puteṅ/putina)
 'L articul da druar in di plurai dal paroli feminili 'l è LI/AL (es. li galini/al galini)
 In sert caś, śunta facultativa dal sufis -AṄ in di verb ad la tersa parsona plurala (es. I gh'aṅ ragioṅ/I gh'anaṅ ragioṅ - I pol cambiar/I polaṅ cambiar - I vól sempar tut/I vólaṅ sempar tut). Ma par Esar e Magnar a gh'è na forma sola (eṅ/magnaṅ).

 Cumplemènt ad cumpagnìa 

Al cumplemènt ad cumpagnìa 'l è druâ a la manéra latìna, a secónd ch'al faga riferimènt a di prunóm o diretamènt a di nóm ad parsòni (o dal bèsti).

Parsòna
|width="325"|LatìnMiranduléś
|width="325"|Itagliàṅ 1 Sing. mecum - Ego tecum stabo si tu mecum stabis mèg - Mè a starò tèg se tè ta starà mèg con me - Io starò con te se tu starai con me 2 Sing. tecum - Nec sine te nec tecum vivere possum tèg - A n pòs minga vìvar sénsa ad tè ma gnanc tèg con te - Non posso vivere né senza te né con te 3 Sing. secum - Centum boves militibus dono dedit, qui secum in expeditione fuerant sèg - Al regalò sènt bòv in dòṅ a i suldâ ch'i éran stâ sèg in dla spedisiòṅ con lui - Diede cento buoi in dono ai soldati che erano stati con lui nella spedizione 1 Plur. nobiscum - Dei semper nobiscum sunt nòsc - I Dio i èṅ sèmpar nòsc con noi - Gli dei sono sempre con noi 2 Plur. vobiscum - Mala semper vobiscum sunto vòsc - I mai i saràṅ sèmpar vòsc con voi - I mali saranno sempre con voi 3 Plur. secum - Marcus et Lydia secum illum canem tinuerunt sèg - Marc e la Liddia i aṅ tgnû sèg al caṅ con loro - Marco e Lidia hanno tenuto il cane con loro

Invéci prima di nóm a ś dróa sèmpar cun ch'l è rivâ a nuàtar dal latìn cum.

Eśèmpi: A vag a 'l mar cun la Cìnsia e a m fag purtàr par Stēvan (Vado al mare con Cinzia e mi faccio portare da Stefano).

 Culegamènt estéran 
 Al Barnardon - Lunàri cun l'indicasiòṅ dal fèsti, dal sagri e dal fēri dal Miranduléś e dintóraṅ
 Scrìvar, lèźar, rezitàr - Cultura dialettale ferrarese - règhli ch'i pōlaṅ valér anc p'r al Miranduléś
 Rapreśentasiòṅ c'n al graféma latîṅ e diacrìtic ṅ dla Naśàla Velàra ŋ
 Al dialét Miranduléś in dla Wikipedia nasiunàla
 Cuma scrìvar in dialét Mudnèś
 La Divino Commedia: Interpretazione un po’ libera, in Mirandules, del poema Dantesco - Gianni Bellini
 Un pcòṅ dla cumèdia S'a la cat a la cóp
 La pueśìa ’L imbutigliamènt lèta par la Brunetta Panzani
 Al Diàvul 'l inségna a rubàr ma briśa a lugàr
 Néṿ a Favràr, fèsta dal granàr
 Al mónd al và a l'arvèrsa
 'L è nâ tant furtunâ che s'al vinsìs di capèi i putèṅ i nasrésan sénsa tèsta
 'L à tant laurâ ch'al gh'à incóra i bras nóṿ
 I masć i śmadréśan e al fémni i spadréśan
 Scólta, guàrda e taś s'at vō viv'r in paś
 A sòṅ gnû dar al Bòṅ Cavdàn
 'L è méj sudàr 'd Istâ che tósar 'd Invèran
 'L è più fàcil catàr di quatrèṅ ch'imbrujàr di cuntadèṅ
 Paròla dita la n tórna indrē
 Al tira avànti a fòrsa ad cuć e śburlòṅ

 Eśémpi ad dialét 

 La paràbula dal fiōl pròdig 

Miranduléś dna vòlta (1800)
|width="350"|Miranduléś 'd adès (2000)'''Itagliàṅ (2000) Un zèrt óm l'aviva du fiō. Al più pìcul dis a sò padr: Un sèrt óm al gh'iva dū fiōi. Al più pìcul al diś a sò pàdar: Un certo uomo aveva due figli. Il più piccolo disse a suo padre: «Papà, da-'m dla vòstra ròba la part ch'a m vèṅ!» «Papà, dà-'m dla vòstra ròba la part ch'a m vèṅ!» «Papà, dammi dei vostri averi la parte che mi spetta!» e lù al divìś la sò sustànsa tra i dū fiō. e lò al divìd la sò sustànsa tra i dū fiōi. e lui divise le sue sostanze fra i due figli. Da lì a pôc dì, al fiōl più pìcul, fat fagòt, l'andò via luntàṅ luntàṅ, Da lè a pôc dè, al fiōl più pìcul, fat fagòt, al và via luntàṅ luntàṅ, Da lì a pochi giorni, fatto fagotto, andò via lontano lontano, e al cunsumò tut in stravìsi. e al taca a cunsumàr tut in stravìsi. e consumò tutto in stravizi. E quand a n n'avì più 'n sòld, a s fè sintìr la fam in cal paéś, E quand al n gh'iva più 'n sòld, la fam la s fà sintìr in cal paéś, E quando non ebbe più un soldo, si fece sentire la fame in quel paese, in cunseguénsa d'una carestìa, e acsì al puvrét prinsipiò a védar ch'a gh mancàva 'l nesesàri. in cunseguénsa dna carestìa, e acsè al puvrét al taca a védar ch'a gh mancàva 'l necesàri. a causa di una carestia, e così il poveretto inizio a vedere che gli mancava il necessario. Al s tóls 'd lì e al s arcmandò a un zitadìṅ 'd cal sit, Al s tōś da 'd lè e al s arcmànda a un sitadèṅ 'd cal sit, Si tolse di lì e si raccomandò a un cittadino di quel posto, e quest al mis in campàggna per guardiàṅ di pòrc. e qvist chè 'l al mét in campàggna cuma guardiàṅ di pòrc. e questi lo mise in campagna come guardiano dei maiali. A gh vigniva vója infìna d'impìr-s la pansa 'd chili giàndi 'ch magnàvan i pòrc; A gh gniva vója infìna 'd impinìr-as la pansa 'd cal giàndi ch'i magnàvan i pòrc; Gli venne infine voglia di riempirsi la pancia di quelle ghiande che mangiavano i maiali; ma a n gh'éra aniùṅ gh'in das. ma a n gh 'n éra gnanc òṅ ch'a gh'in dis. ma non ce n'era neanche uno che gliene desse. Vist donca la matèria ch'i aveva fat, al dis: Vist dònca la matèria ch'i ìvan fat, al diś: Visto quindi l'andazzo in corso, disse: «Quant sarvitōr in cà 'd mè padr i aṅ dal paṅ in abundànsa, e mì a mōr chì 'd fam!» «Quant sarvidōr in cà 'd mè pàdar i àṅ dal paṅ in abundànsa, e mè a mōr chè 'd fam!» «Quanti servitori in casa di mio padre hanno pane in abbondanza, e io qui muoio di fame!» A 'm turò sù, e a turnarò da mè padr e a gh dirò: A m turò sù, e a turnarò da mè pàdar e a gh dirò: Mi leverò, e tornerò da mio padre e gli dirò: «Papà, a-j-ò mancâ e vèrs al zēl e vèrs 'd vù! «Papà, a-j-ò mancâ e vèrs al cēl e vèrs ad vò! «Papà, ho mancato sia verso il cielo sia verso di voi A n am mèriti più d'èsar ciamâ par vòstar fiōl: A n m mèrit piò 'd èsar ciamâ par vòstar fiōl: Non merito più di essere considerato vostro figlio: tgnî-m invéz cum uṅ di vòstar sarvitōr». tgnî-'m invéci cum òṅ di vòstar sarvidōr». tenetemi invece come uno dei vostri servitori». E, alvànd-as sù, 'l andò drit fiṅ da sò padr. E, alvànd-as sù, al và drit fiṅ da sò pàdar. E, alzandosi, andò dritto fin da suo padre. E quand al gh'éra anc luntàṅ un pôc, al padr el vist, E quànd al gh'éra anc luntàṅ un pôc, al pàdar 'l al véd, E, quando gli era ancora un poco lontano, il padre lo vide al s mós a cumpasiòṅ, al gh córs incòntra e mòs a cumpasiòṅ, al gh cór incòntra ne ebbe compassione, gli corse incontro e al gh butò i brss a 'l còl, e al la basò. e al gh buta i bras a 'l còl, e 'l al baśa. e gli mise le braccia al collo, e lo baciò. E sò fiōl al gh diss: E sò fiōl al gh diś: E suo figlio gli disse: «Papà, aj-ò mancâ e vèrs al zēl e vèrs 'd vù! «Papà, a-j-ò mancâ e vèrs al cēl e vèrs ad vò! «Papà, ho mancato sia verso il cielo sia verso di voi A n am mèriti più d'èsar ciamâ par vòstar fiōl». A n m mèrit piò 'd èsar ciamâ par vòstar fiōl». Non merito più di essere considerato vostro figlio». E sò padr cmandò ai sarvitōr: E sò pàdar al cmanda a i sarvidōr: E suo padre ordinò ai servitori: «Prèst, tirâ fóra la più bèla vèsta, e giustâ-gh-la adòs, «Prèst, tirâ fóra la più bèla vèsta, e giustâ-gh-la adòs, «Presto, portate qui il più bel vestito, e fateglielo indossare, mtî-gh 'l anèl in dî e il scarpi ai pē; mtî-gh 'l anèl in di dî e al scarpi a i pē; mettetegli l'anello alle dita e le scarpe ai piedi; E andâ a tōr da la stala 'l vdèl più gras, e masâ-l, E andâ a tōr da la stala 'l vdèl più gras, e masâ-'l, E andate a prelevare dalla stalla il vitello più grasso, e ammazzatelo, e ch'a s magna e ch'a s staga alégar! e ch'a s magna e ch'a sa staga alégar! e che si mangi e che si stia allegri! Parchè 'st mè fiōl 'l éra mort e l'è turnâ al mónd; Parchè cal mè fiōl chè 'l éra mòrt e 'l è turnâ a 'l mónd; Perché questo mio figlio era morto ed è tornato in vita; al s'éra pèrs, e al s'è truvâ». al s éra pèrs, e al s è truvâ». si era perso, e si è ritrovato». E i prinsipiòṅ al diśnàr e gli alegrési. E i tacàran al diśnàr e gl'alegrési. E iniziarono a banchettare e a far festa. El fiōl più grand 'l éra in campàggna, e int al dar vòlta, Al fiōl più grand 'l éra in campàggna, e in dal dar vòlta, Il figlio più grande era in campagna, e nel tornare, quànd al fu avśìṅ a cà, al sintì a cantàr e a sunàr. quànd 'l éra davśèṅ a cà, al sènt a cantàr e a sunàr. quando si fu avvicinato a casa, sentì cantare e suonare. Al ciamò uṅ di sarvitōr e al dmandò cuś 'l éra mò 'sta còsa. Al ciàma òṅ di sarvidōr e al dmanda cuś 'l éra mò cal lavōr lè. Chiamò uno dei servitori e chiese cosa stesse succedendo. E quést al gh arspōś: E lì lò al gh rispónd: E questi gli rispose: «'L è turnâ vòstar fradèl, e vòstar padr 'l à fat masàr uṅ vdèl gras «'L è turnâ vòstar fradèl, e vòstar pàdar 'l à fat masàr un vdèl gras «È tornato vostro fratello, e vostro padre ha fatto uccidere un vitello grasso par la cunsulasiòṅ d'avér-al vist saṅ e salv». par la cunsulasiòṅ 'd avér-al vist saṅ e salv». par il sollievo di averlo visto sano e salvo». Ma a 'l fradèl grand agh vens la stisa, e a n avliva briśa intràr in cà. Ma a 'l fradèl grand a gh vèṅ la stisa, e a n vōl briśa andàr dènt'r in cà. Ma il fratello grande fu preso dalla stizza, e non voleva entrare in casa. Al padr dònca vens fóra lù, e al la prinsipiò a pregàr. Al pàdar dònca al vèṅ fóra lò, e al taca a pargàr. Il padre uscì quindi lui, e iniziò a pregare. Ma quél tgniva dit: Ma chi lò al tgniva dit: Ma questi rimarcò: «'L è tant an ch'a v serv, e a n v ò mai diśubidî; «'L è da tant an ch'a v sarvìs, e a n v ò mai diśubidî; «Sono tanti anni che vi servo, e non vi ho mai disubbidito; ma vù a n m avî mai dâ gnanc un cavrét ma vò a n m iv mai dâ gnanc un cavrét ma voi non mi avete mai dato neanche un capretto da psér-'m-al gudér in cumpagnìa di mè amìg. da psér-'m-al gudér in cumpagnìa di mè amìg. da potermi godere in compagnia dei miei amici. Però dòp ch'è turnâ 'st àltar vòstar fiōl, Però dòp ch'l è turnâ 'st àtar vòstar fiōl, Però dopo che è tornato quest'altro vostro figlio, ch'l à consumâ tut al sò cun dil dóni 'd catìva vita, ch'l à cunsumâ tut al suo cun dal dóni 'd catìva vita, che ha sperperato tutti i suoi averi con delle donne di malaffare, a i avî massâ par lù al vdèl più gras». a iv masâ par lò al vdèl più gras». avete ammazzato per lui il vitello più grasso». Sò padr gh diss: Sò pàdar al gh diś: Suo padre gli disse: «Vù, al mè fiōl, a sî sèmpar con mì, e tut quél ch'a-j-ò 'l è vòstar. «Vò, al mè fiōl, a sî sèmpar mèg, e tut quél ch'a-j-ò 'l è vòstar. «Voi, figlio mio, siete sempre con me, e tutto quello che possiedo è vostro. Ma 'l era giùst 'd gudér e far digli alegrési, Ma 'l éra giùst 'd gudér e far di alegrési, Ma era giusto festeggiare e rallegrarsi, parchè vòstar fradèl 'l era mòrt e 'l è arsuscitâ; parchè vòstar fradèl 'l éra mòrt e 'l è turnâ a vìvar; perché vostro fratello era morto ed è resuscitato; al s éra pèrs, e al s è turnâ a truvàr». al s éra pèrs, e al s è catâ ad nóṿ». si era perso, e si è ritrovato».

Bernardino Biondelli, Saggio sui dialetti gallo-italici, 1853, pag. 238

 Na nuvéla 
 Dialét dla Cuncòrdia 
A digh donca che in di temp dal prim re 'd Cipri, dop al cunquist fat  dla Tera Santa da Gofredo 'd Buglion, a sucedé che una sgnora 'd Guascogna l'andé in pelegrinagg al Sepolcr, da dova turnand indree, arivada in Cipri, da suquant birbon la fu vilanament ultragiada. 'D quest chì lee, sensa nissuna cunsulasion dasprandos, la pensé d'andar a ricorar dal re; ma 'gh fu dit da sertun che la pardrev la fadiga par gnent, parchè l'era acsì da poch che non sol al na vendicava brisa i insult fat ai altr, ma che al tolerava vigliacament anch quei ch'i 'gh favan a lù; intant che chiunque gh'aveva un dispiaser al la sfugava col faragh un qualch insult o vergogna a lù. Avend sentii quest la dona, desprada dla vendeta, par cunsularas un poch dla sò noia, la propos da vler dar 'na stucada a la miseria del re; e andada pianzend davanti a lù, la diss: "Al mè sgnor, an vegn minga a la tò presensa par vendeta che m'aspeta dla ingiuria ch'am è staa fat ma, in sudisfasion 'd quela, at pregh ch'at m'insegn cuma 't sofr queli che mì a sent ch'i 't fan, afinché imparand da tì a possa con pasiensa supurtar la mia; la qual, Dio al sa lù, se al psess far, vluntera at la darev, zà che tì at see un sì bon purtador".
Al re, fin alora ch'l'era staa acsì tard e pigr, cumè s'al s'fuss dasdaa dal son, prinsipiand da l'ingiuria fata a 'sta dona, che asprament al vendiché, al dvinté un persecutor grandissim 'd tut quei che contra l'unor dla curona i cumitess qualcosa d'alora in avanti.
Giovanni Papanti, I parlari italiani in Certaldo, 1875, pagg. 290-291

 Dialét ad Finàl 
A dgiva donca ch'ai gioran dal prim re 'd Cipr, dop la cunquista dla Tera Santa da Gufred 'd Buglion, a sussdì ch'na gran sgnora 'd Guascogna, ch'l'era in pelagrinagg, l'andò al Sepolcar 'd Nostar Sgnor, e quand la turnò indree, 'gnuda ch'la fu un'altra volta in Cipr, la fu ufesa ind l'unor da di birichin e da di birbon d'om. E l'era fora 'd liee da la rabia e da la disparasion; dasprada e an savend più ach capel metras, la pinsò ben d'andar a udiensa dal re par diragh pian e fort al sò sentiment e tut quel ch'agh era sussess dree la strada; ma la zent i 'gh diss ch'l'arev butaa viè 'l fiaa e la fadiga, parchè 'l re an fieva giustisia par chil matieri lì, parchè an la fieva gnanch par lù, quand la zent da 'st mond, par sfugaras dil gnol ch'i aviva par la testa i 'gh fieva di afront. 'Sta povra dona, quand la sintì acsì, dasprada e fora 'd liee da la vargogna e da la voja 'd vendicaras, par cunsularas dla sò disgrasia la pinsò d'andar a far arabir un puctin anch al re; e, pianzend cmè un putlet e zigand a la crusiata, la s'agh piantò davanti e la 'gh dsì: "Sacra Curona, re, mì an vien brisa chì da lù parchè a spera rason dla birbunada ch'i m'ha fat, ma a vien solament parchè ch'am faga grasia d'insgnaram (s'l'è vera quel ch'i dis) com lù al fa a supurtar in santa pas i afront e gli ufes che chil canaji i 'gh fan, parchè acsì a prev supurtar mej anch il miè, ch'agh garantiss ch'agh rinunsiarev tant e pò tant vluntiera a lù".
Al re, ch'in tut al temp da 'sta gran ciacarada, e stuf da 'sta mandga 'd ciacarad, com s'al sdassdass in cal mument, al saltò su tut int un colp e al diè subit ordan ch'as vendicass 'sta povra sgnora 'd tut igli ufes ch'i gh'ivan fat, e da cl'ora e quela 'l dvintò al più gran persecutor ad tut quei ch'i 'gh fievan di insult, e al gmitì al servel a partì che an agh vins più voja 'd far i bei umor.
ibidem, pagg. 292-293
 Dialét dla Miràndla 
A digh donca che ai temp dal prim re 'd Zepri, da cla via che Gufred Buglion l'abé fat la conquista ed Tera Santa, as dia 'l cas ch'una sgnora ed Cuscogna l'andò in pelegrinazz al Sepulcher, e dand ed volta, quand la fo arivada a Zepri, agh fu di bardasson ch'i 'gh fen quel ch'a ne 'v digh. In causa 'd 'sta bruta asion, cla sgnora, avenden poca vuja, agh vins in ament d'andar dal re par denunsiargh al cas, ma agh fu ch'i 'gh diss: "Sgnurina, l'è temp e fiaa strussiaa, parchè cal re l'è un om acsì indolent e bon da niant che in cambi ed far giustisia ai magon di ater, una gran part ed quili ch'i fan a lù al s'li bev cmud un sumari; in 'sta moda, tut quii ch'han dla rogna da gratars i 's la gratan incontr'a lù fasandghen ed tot el fata". Abend santii la sgnora cmud andava la fassenda e 'n abend piò speransa 'd vendicars, per cunsolars in qualch manera 'd cla passion, la 's mess ed tor in zogh cal re di mè cucù e, smergland, essend andada al sò cuspet: "Sgnor" la diss "an son zà chè pr'asptar rason dla rifa ch'i m'han fat. Ojabò! Mi an voj sna che a m'insegnadi cmud a fa a sufrir tut chii brut mustass ch'i 'v fan. As prev dar che, cun la vostra scola, anca mì a psiss cumpurtar el mè desgrassi. Vò al savii, al bon Gesò Lazareno, s'agh li dunaree vluntera, s'a se psess, daspoch ch'al gh'ha csè boni spali".
Al re, ch'infin alora l'era staa un imbambii, un vis 'd ricota, a pars ch'al s'desdass da un'insonia, e prinsipiand da la figura patida da cla sgnora, la qual l'abè tut el sudisfasion pussebli e impussebli, al s'mitè propri a grinta dura con tut i bech e via che, da cal giorn andand inans, i 's fossan azzardaa 'd far del bricunadi incontr'a l'unor dla sò curona.
ibidem, pag. 296-297