20ό Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης

Το 20ό Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης (ΚΚΣΕ) πραγματοποιήθηκε στη Μόσχα από τις 14 έως τις 25 Φεβρουαρίου 1956 και αποτέλεσε σημείο καμπής στην ιστορία της Σοβιετικής Ένωσης και του κομμουνιστικού κόσμου. Ήταν το πρώτο Συνέδριο του ΚΚΣΕ μετά τον θάνατο του Ιωσήφ Στάλιν στις 5 Μαρτίου 1953. Ο διάδοχός του, Νικίτα Χρουστσόφ, εκφώνησε εκεί μια πεντάωρη μυστική ομιλία: Για την προσωπολατρία και τις συνέπειές της, αποκαλύπτοντας και καταδικάζοντας εγκλήματα του Στάλιν, ιδιαίτερα τις σταλινικές εκκαθαρίσεις της δεκαετίας του 1930 - μαζικές διώξεις και δολοφονίες πολιτικά «αναξιόπιστων» και αντιπολιτευόμενων μελών του Κομμουνιστικού Κόμματος. Στόχος του ήταν να προετοιμάσει το ΚΚΣΕ για την αποσταλινοποίηση και να αποκτήσει περιθώριο ελιγμών στην επιδίωξη προσεκτικών μεταρρυθμιστικών πολιτικών.   

Οι αντιπρόσωποι σε αυτό το Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης δεν είχαν καμία προειδοποίηση για το τι να περιμένουν. Πράγματι, οι εργασίες ξεκίνησαν με την έκκληση του Πρώτου Γραμματέα Χρουστσόφ προς όλους να τιμήσουν τη μνήμη των κομμουνιστών ηγετών που είχαν πεθάνει από το προηγούμενο Συνέδριο. Νύξεις για μια νέα κατεύθυνση εμφανίστηκαν σταδιακά μόνο τις επόμενες δέκα ημέρες, γεγονός που έφερε τους παρευρισκόμενους σε μεγάλη αμηχανία. Ο Πολωνός κομμουνιστής ηγέτης Μπολέσουαφ Μπιέρουτ πέθανε από καρδιακή προσβολή στη Μόσχα λίγο μετά την παρακολούθηση του 20ού Συνεδρίου.

 Ιστορικό 
Ο πληθυσμός της Σοβιετικής Ένωσης είχε σεβαστεί ιδιαίτερα τον «Πατερούλη Στάλιν» ως τον νικητή στον «Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο» εναντίον της Ναζιστικής Γερμανίας. Ταυτόχρονα, μετά τον θάνατο του Στάλιν, είχαν ξεσπάσει αναταραχές σε όλο το Ανατολικό Μπλοκ, επηρεάζοντας τα κόμματα που συμμάχησαν με το ΚΚΣΕ. Πολλοί τώρα ήλπιζαν σε μεγαλύτερη ανεξαρτησία και αυτονομία. Πάνω απ' όλα, η εξέγερση της 17ης Ιουνίου 1953 στη Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας - παρά τη βίαια καταστολή της - είχε κάνει το Πολιτικό Γραφείο να συνειδητοποιήσει έντονα την ανάγκη μεταρρυθμίσεων για την αντιμετώπιση της απειλής απόσχισης των κρατών-δορυφόρων της Σοβιετικής Ένωσης.

Σε μήνες άκρως απόρρητων προετοιμασιών, ο Χρουστσόφ έδωσε εντολή στην KGB να συλλέξει έγγραφα σχετικά με τα εγκλήματα του Στάλιν και να συντάξει αναφορές γι' αυτά. Φρόντισε πολύ να αποκρύψει τη δική του εμπλοκή στον σταλινισμό, καθώς ήταν πιστός οπαδός του Στάλιν μέχρι τον θάνατό του και όφειλε την άνοδό του στο ΚΚΣΕ σε αυτή τη στάση. Ο ίδιος είχε καταγγείλει συναδέλφους του κομματικούς, παραδίδοντάς τους έτσι στα Γκουλάγκ.

Ο Χρουστσόφ επιδίωξε δύο κύριους στόχους με την ομιλία του: στο εσωτερικό, ήθελε να αντιμετωπίσει το ΚΚΣΕ με τα εγκλήματα του Στάλιν, προκειμένου να ξεκινήσει μια πολιτική μεταρρύθμισης, και σε διεθνές επίπεδο, ήθελε να εμφανιστεί ως ο νικητής του σταλινισμού, προκειμένου να συνδέσει τα κράτη του Ανατολικού Μπλοκ πιο στενά με τη Μόσχα και να κερδίσει την αποδοχή των κομματικών ηγεσιών και των πληθυσμών τους. Για να εφαρμόσει τις μεταρρυθμίσεις, ακολούθησαν κομματικές συζητήσεις που ελέγχονταν από το Πολιτικό Γραφείο και στερούνταν πραγματικής ελευθερίας έκφρασης καθώς βασίστηκε στον δημοκρατικό συγκεντρωτισμό, που ξεκίνησε από την απαγόρευση των φραξιών του Λένιν.

Ο Χρουστσόφ είχε εμπιστευτεί το σχέδιό του μόνο στους πιο στενούς εμπιστευτικούς του ανθρώπους και εφάρμοσε σκόπιμα μια τακτική σοκ για τους αντιπροσώπους. Μόνο μετά από μακρές συζητήσεις κατάφερε να πείσει το Πολιτικό Γραφείο να επιτρέψει στους αντιπροσώπους να λάβουν τα διαθέσιμα ευρήματα της έρευνας για τα εγκλήματα του Στάλιν. Κατά την άποψή του, η πολιτική και κοινωνική πρόοδος στη χώρα ήταν δυνατή μόνο με την εγκατάλειψη της προσωπολατρίας που περιέβαλλε τον Στάλιν.

 Η ομιλία 
Ο Χρουστσόφ στην ομιλία του τόνισε ότι ο Στάλιν ήταν ένοχος για τα εγκλήματα, που ήταν μια διαστρέβλωση των βασικών αρχών του Μαρξισμού-Λενινισμού.

Η προσοχή του κοινού στράφηκε στη συνέχεια στην Πολιτική Διαθήκη του Λένιν, αντίτυπα της οποίας είχαν διανεμηθεί, η οποία επέκρινε τον Στάλιν. Ακολούθησαν περαιτέρω κατηγορίες και υπαινιγμοί κατηγοριών, συμπεριλαμβανομένης της υπόδειξης ότι η δολοφονία του Σεργκέι Κίροφ το 1934, το γεγονός που πυροδότησε τη Μεγάλη Εκκαθάριση από το 1936 έως το 1938, θα μπορούσε να συμπεριληφθεί στον κατάλογο των εγκλημάτων του Στάλιν. Καταδικάζοντας τον Στάλιν, ο Χρουστσόφ επαίνεσε προσεκτικά το Κομμουνιστικό Κόμμα για τη δύναμη να αντέξει όλες τις αρνητικές επιπτώσεις. Το Κόμμα, με άλλα λόγια, ήταν θύμα του Στάλιν, όχι συνεργός στα εγκλήματά του. Ολοκλήρωσε την ομιλία του καλώντας το Κόμμα να εξαλείψει την προσωπολατρία και να επιστρέψει στον «επαναστατικό αγώνα για τον μετασχηματισμό της κοινωνίας».

Η ομιλία σόκαρε τους αντιπροσώπους του Συνεδρίου, καθώς ερχόταν σε αντίθεση με χρόνια σοβιετικής προπαγάνδας, η οποία ισχυριζόταν ότι ο Στάλιν ήταν ένας σοφός, ειρηνικός και δίκαιος ηγέτης. Μετά από μακρές συζητήσεις, σε ένα μήνα η ομιλία δημοσιοποιήθηκε στο ευρύ κοινό, αλλά το πλήρες κείμενο δημοσιεύθηκε μόλις το 1989. Δεν ήταν όλοι έτοιμοι να αποδεχτούν τη νέα γραμμή του Χρουστσόφ. Ο κομμουνιστής Αλβανός ηγέτης Ενβέρ Χότζα , για παράδειγμα, καταδίκασε έντονα τον Χρουστσόφ ως ρεβιζιονιστή και διέκοψε τις διπλωματικές σχέσεις. 

Η ομιλία πυροδοτότησε μια αλυσίδα αντιδράσεων και θεωρήθηκε καταλύτης για τις αντισοβιετικές εξεγέρσεις στην Πολωνία (Πολωνικός Οκτώβρης) και την Ουγγαρία (Ουγγρική Επανάσταση του 1956) το 1956 και ως «σημαντικό ερέθισμα» για τη σινο-σοβιετική ρήξη. 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Αποσταλινοποίηση
Κατηγορία:Ιστορία της Σοβιετικής Ένωσης
Κατηγορία:Πολιτική της Σοβιετικής Ένωσης
Κατηγορία:Κομμουνιστικό Κόμμα της Σοβιετικής Ένωσης