Σικελική σχολή

Η Σικελική σχολή () είναι λογοτεχνικό κίνημα που αναπτύχθηκε στη Σικελία από μια ομάδα περίπου 25 ποιητών με επίκεντρο την αυλή του βασιλιά της Σικελίας και Αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας Φρειδερίκου Β΄ και των γιων του. Με επικεφαλής τον Τζάκομο ντα Λεντίνι, παρήγαγαν περισσότερα από 300 ποιήματα με θέμα τον αυλικό έρωτα περίπου από το 1230 έως το 1266, χρονιά που σηματοδότησε το τέλος της κυριαρχίας των Χοενστάουφεν στη Σικελία. Η μεγάλη ιστορική της σημασία έγκειται στο γεγονός ότι οι Σικελοί ποιητές ήταν από τους πρώτους στην Ιταλία που έγραψαν ποίηση όχι στα λατινικά, αλλά σε καθομιλουμένη ιταλική διάλεκτο, θέτοντας έτσι τα θεμέλια της ιταλικής λογοτεχνίας.

Η Σικελική ποίηση - όπως την ονόμασε ο Δάντης Δάντης ονόμασε Σικελική όλη την ποιητική παραγωγή πριν από την Τοσκανική: Περί της ευγλωττίας στη δημοτική γλώσσα/Βιβλίο Ι – Κεφάλαιο 12: «... και πρώτα να εξετάσουμε τις δυνατότητες της σικελικής γλώσσας, γιατί φαίνεται να έχει μεγάλη φήμη, επειδή όλα όσα γράφουν οι Ιταλοί ονομάζονται σικελικά....» - άσκησε σημαντική μορφική και θεματική επιρροή στην περαιτέρω ανάπτυξη της ιταλικής λυρικής ποίησης. Μετά τη διάλυση της ομάδας το 1266, χάρη στη φήμη που είχε σε όλη την Ιταλία, η παράδοση πέρασε στους Τοσκανούς ποιητές, με σημαντικότερο εκπρόσωπο τον Γκουιτόνε ντ' Αρέτσο, και επηρέασε το επόμενο λογοτεχνικό κίνημα, το Γλυκό νέο ύφος. 

 Χαρακτηριστικά της σχολής 
μικρογραφία|Παλάτι των Νορμανδών στο  Παλέρμο, κύρια πρόσοψη
Μετά το 1220, ένα σημαντικό κέντρο καλλιτεχνικής ζωής αναδύθηκε στη Σικελία, συνδεδεμένο με την αυλή του Φρειδερίκου Β' (1194-1250). Ο Φρειδερίκος Β', συγγραφέας ο ίδιος, γνώστης έξι γλωσσών, ιδρυτής του Πανεπιστημίου της Νάπολης και γενναιόδωρος προστάτης των τεχνών, όσο βρισκόταν ακόμη στη Γερμανία, διατηρούσε δεσμούς με Μινεσένγκερ, τροβαδούρους και τρουβέρους και έγραφε ο ίδιος ποίηση. Αφού ανέλαβε τον θρόνο, προσέλκυσε πολλούς καλλιτέχνες και φιλοσόφους στην αυλή του στο βασιλικό ανάκτορο του Παλέρμο Παλάτι των Νορμανδών. Υποστήριξε λογοτεχνικές, επιστημονικές, φιλοσοφικές και νομικές δραστηριότητες - στην καθομιλουμένη γλώσσα, παράλληλα με τα λατινικά, τα ελληνικά και τα αραβικά - και η αυλή του περιλάμβανε αξιωματούχους που ανέπτυξαν ένα περίτεχνο και τελετουργικό ύφος για τα αυτοκρατορικά έγγραφα. 

Συγχρόνως, ενέπνευσε μια προσπάθεια μεταφύτευσης της ποίησης των τροβαδούρων (που γνώρισε τη μεγαλύτερη ανάπτυξή της στην Προβηγκία μεταξύ 1090 και 1290) στη σικελική γλώσσα. Τα πρώτα έργα στα σικελικά γράφτηκαν γύρω στο 1230. Η πτώση της δυναστείας Χόενσταουφεν το 1266, έθεσε τέλος στις δραστηριότητες της σχολής και το λογοτεχνικό κέντρο της Ιταλίας μεταφέρθηκε στην Τοσκάνη και η καθομιλουμένη αυτής της περιοχής έγινε οριστικά η νέα εθνική γλώσσα. 

Η αρχική διατύπωση των περισσότερων ποιημάτων έχει χαθεί. Τα περισσότερα ποιήματα σώζονται σε αντίγραφα στα τοσκανικά του 13ου αιώνα, γεγονός που δυσκολεύει την πλήρη ανακατασκευή τους σήμερα. Η σχολή αποτελούνταν από μια ομάδα περίπου 25 συγγραφέων, κυρίως από κύκλους που σχετίζονταν με την αυτοκρατορική αυλή.

 Θέμα των τραγουδιών 
μικρογραφία|Η αυλή του Φρειδερίκου Β΄, με Σικελούς συγγραφείς, καλλιτέχνες και μελετητές (φανταστική ιστορική σύνθεση σε πίνακα του Μιχαήλ Τζένο Ντίμερ)Michael Zeno Diemer 1867-1939
Η σικελική ποίηση εμπνεύστηκε άμεσα από τους ερωτικούς στίχους των τροβαδούρων της Οξιτανίας, που ύμνησαν τον αυλικό έρωτα, με τη διαφορά ότι οι Σικελοί ποιητές αναφέρονται στην εκλεπτυσμένη και αγνή μορφή του έρωτα: ως φόρο τιμής ενός ταπεινού υπηκόου σε μια υπεροπτική και ωραία κυρία. Το ενδιαφέρον τους κυμαίνεται ανάμεσα σε ηθικά ζητήματα (τη σχέση του ερωτευμένου ιππότη με την αγαπημένη του και τον σύζυγό της, τον άρχοντά του) και το ίδιο το φαινόμενο του έρωτα. Για τους Σικελούς, ο έρωτας είναι μια δύναμη ισοδύναμη με την Τύχη και ανεξάρτητη από την ανθρώπινη βούληση. Η αισθησιακή πτυχή γίνεται αντικείμενο λεπτής ανάλυσης: ο έρωτας ξυπνάει στη θέα μιας όμορφης γυναίκας, στη συνέχεια κατευθύνεται προς την καρδιά και προκύπτει η επιθυμία ο ερωτευμένος να αποδείξει ότι είναι άξιος της ομορφιάς και της καλοσύνης της αγαπημένης του. Αρχικά, περιγράφονται οπτικές εντυπώσεις, οι οποίες σταδιακά οδηγούν στην ηθική τελειότητα και ευγένεια της κυρίας.

Για να εκφράσουν τον έρωτα οι Σικελοί ποιητές καταφεύγουν σε εκλεπτυσμένες μεταφορές και παράδοξα, αναζητώντας έμπνευση από λόγιες πραγματείες. Οι φιλοσοφικές φιλοδοξίες τους, ωστόσο, κατέστησαν την ποίησή τους απρόσωπη. Η στερεοτυπικά απεικονιζόμενη γυναίκα χρησιμεύει απλώς ως ερέθισμα για πνευματική εξέταση του συναισθήματος.

Η σικελική ποίηση, σε αντίθεση με την ποίηση της νότιας Γαλλίας, δεν προοριζόταν για δημόσια παρουσίαση με μουσική συνοδεία. Κατά συνέπεια, στερείται αναφορών και υπαινιγμών σε τρέχοντα γεγονότα ή πολιτικο-σατυρικών σχολίων. Αυτό εξηγείται, καθώς, σε αντίθεση με τους Οξιτανούς - Προβηγκιανούς τροβαδούρους, οι οποίοι σπάνια συνδέονταν με έναν μόνο προστάτη, οι Σικελοί ποιητές ήταν αυλικοί, υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι, συμβολαιογράφοι, δικαστές κ.λ., πλήρως εξαρτημένοι από τον ηγεμόνα τους. Όλοι προέρχονταν από την ίδια κοινωνική τάξη και είχαν παρόμοιο πνευματικό υπόβαθρο.

 Η γλώσσα 
μικρογραφία|Ποιητές του βασιλείου της Σικελίας στα τέλη του 12ου αιώνα,  1196
Πριν από τη δεκαετία του 1220, οι «Ιταλοί» συγγραφείς έγραφαν στα λατινικά και οι τροβαδούροι τραγουδούσαν στα οξιτανικά αντί για τη μητρική τους γλώσσα, όπως για παράδειγμα ο τροβαδούρος Αλμπέρικο ντα Ρομάνο. Αν και οι ιταλικές διάλεκτοι είχαν περιστασιακά χρησιμοποιηθεί σε μερικά επίσημα έγγραφα, η ιταλική καθομιλουμένη θεωρούνταν από καιρό ακατάλληλη για λογοτεχνική σύνθεση. Οι Σικελοί ποιητές ήταν οι πρώτοι που χρησιμοποίησαν μια καθομιλουμένη ιταλική διάλεκτο, τη σικελική, και την εμπλούτισαν με δάνεια από τα οξιτανικά και τα λατινικά και επιρροές από τα τοσκανικά και άλλες ιταλικές διαλέκτους, καθώς οι ποιητές κατάγονταν επίσης και από άλλες περιοχές. Έτσι το κίνημα θεωρείται οι απαρχές της ιταλικής λογοτεχνίας.

Ένα ιδιαίτερο επίτευγμα της σχολής ήταν η δημιουργία του σονέτου - μιας ποιητικής μορφής που προήλθε από τα καντσόνε και τη λαϊκή ποιητική φόρμα στραμπότο και έμελλε να σημειώσει εξαιρετική και διαρκή επιτυχία στην ευρωπαϊκή ποίηση. 

 Εκπρόσωποι 
μικρογραφία|Η αυλή του Φρειδερίκου Β' στο Παλέρμο
Ο πιο εξέχων εκπρόσωπος της σχολής και ιδρυτής της θεωρείται ο Τζάκομο ντα Λεντίνι, αυτοκρατορικός συμβολαιογράφος στον οποίο αποδίδεται η επινόηση της μετρικής μορφής του σονέτου. Ο άδικα καταδικασμένος για προδοσία καγκελάριος Πιέτρο ντε λα Βίνια έγραψε έργα που χαρακτηρίζονται από προσεκτική επεξεργασία και εξαιρετική μελωδικότητα. Άλλοι εξέχοντες ποιητές της σχολής περιλαμβάνουν τον Ρινάλντο ντ'Ακίνο, αυτοκρατορικό γερακάρη από την οικογένεια Ακίνο, τον Στέφανο Προτονοτάρο από τη Μεσσήνη ο οποίος έγραψε το μόνο έργο που διατηρήθηκε στην αρχική του σικελική έκδοση, τον Γκουίντο ντελε Κολόνε αυλικό επίσης από τη Μεσσήνη ο οποίος έγραψε έντονα ρητορικά τραγούδια, τον Ματσέο ντι Ρίκο και τον Τζακομίνο Πουλιέζε, υψηλόβαθμος αυλικός, δημιουργός των πιο ρεαλιστικών ποιητικών έργων της σχολής. 
Ο ίδιος ο Φρειδερίκος συνέθεσε αρκετά ποιήματα, πέντε από τα οποία έχουν διασωθεί, και τρεις άλλοι βασιλιάδες: οι γιοι του Έντσο και Μανφρέδο, καθώς και ο πεθερός του Ιωάννης του Μπριέν.

 Ποίημα 
Ένα από τα πιο γνωστά ποιήματα του Τζάκομο ντα Λεντίνι που πιθανώς ενέπνευσαν ολόκληρη τη σχολή: 
o m'aggio posto in core a Dio servire,
     com'io potesse gire in paradiso,
     al santo loco c'aggio audito dire,
     o' si mantien sollazzo, gioco e riso.
  sanza mia donna non vi voria gire,
     quella c'ha blonda testa e claro viso,
     che sanza lei non poteria gaudere,
     estando da la mia donna diviso.
Ma no lo dico a tale intendimento,
     perch'io pecato ci volesse fare;
     se non veder lo suo bel portamento
e lo bel viso e 'l morbido sguardare:
     che 'l mi teria in gran consolamento,
     veggendo la mia donna in ghiora stare.Έχω μια θέση στην καρδιά μου φυλαγμένη για τον Θεό,
     ώστε να πάω στον Παράδεισο,
     στον Άγιο Τόπο όπου, έχω ακούσει,
     οι άνθρωποι είναι πάντα ευτυχισμένοι, χαρούμενοι και εύθυμοι.
Δεν θα ήθελα να πάω εκεί χωρίς την κυρία μου,
     αυτή με τα ξανθά μαλλιά και τη χλωμή επιδερμίδα,
     επειδή χωρίς αυτήν δεν θα μπορούσα ποτέ να είμαι ευτυχισμένος,
     χωρισμένος από την κυρία μου.
Αλλά δεν το λέω αυτό με βλάσφημη πρόθεση,
     σαν να ήθελα να αμαρτήσω μαζί της:
     Μόνο να βλέπω την καλλίγραμμη σιλουέτα της
και το όμορφο πρόσωπο και το τρυφερό της βλέμμα:
     γιατί θα με παρηγορούσε πολύ
     να βλέπω τη κυρία μου να λάμπει δοξασμένη.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Λογοτεχνικά είδη
Κατηγορία:Ιταλική λογοτεχνία
Κατηγορία:Μεσαιωνικά λογοτεχνικά είδη
Κατηγορία:Μεσαιωνικός πολιτισμός
Κατηγορία:Βασίλειο της Σικελίας