Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ αλ-Σουφγιανί

Ο Αμπού αλ-Χασάν Αλί ιμπν Αμπντ Αλάχ ιμπν Χαλίντ ιμπν Γιαζίντ ιμπν Μουαβίγια ιμπν Αμπί Σουφγιάν, γνωστός ως Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ αλ-Σουφγιάν, ήταν ένας Ομεϋάδης επαναστάτης εναντίον τής κυριαρχίας των Αββασιδών στη Συρία, κατά τη διάρκεια τού Δ΄ Μουσουλμανικού Εμφυλίου Πολέμου, και ένας αυτοανακηρυγμένος μεσσίας, που το 811 επιχείρησε να αποκαταστήσει το χαλιφάτο των Ομεϋαδών, το οποίο είχε ανατραπεί από τούς Αββασίδες το 750. Έδιωξε τον Αββασίδη κυβερνήτη τής Συρίας, Σουλεϊμάν ιμπν Αμπί Τζαφάρ, από τη Δαμασκό, και εγκαθίδρυσε μία σχεδόν διοικητική οργάνωση στην πόλη. Η αξίωσή του στο χαλιφάτο σύντομα μετά κέρδισε αναγνώριση σε διάφορα μέρη των περιοχών Δαμασκού, Χομς και Κινασρίν, συμπεριλαμβανομένου τού λιμανιού τής Σιδώνας και τής πόλης Χομς.

Η βάση υποστήριξης τού Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ αποτελούνταν από τούς Μπανού Καλμπ, ιστορικά συνδεδεμένους με τον Σουφγιανιδικό κλάδο τής οικογένειας των Ομεϋαδών, και την ευρύτερη φυλετική ομάδα Γιαμάν, γεγονός που τον έφερε σε αντίθεση με τούς αντιπάλους των Γιαμάν, τούς Καγίς. Ο διωγμός των Καγίς στη Δαμασκό, οδήγησε σε μία εκστρατεία από τον αρχηγό των Καγισί και πιστό των Αββασιδών, Ιμπν Μπαϊχάς αλ-Κιλαμπί, για την εκδίωξη τού Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ. Χρησιμοποιώντας έναν άλλο Ομεϋάδη, τον Μασλαμά ιμπν Γιακούμπ αλ-Μαρβανί, ως πληρεξούσιό του, οι μαχητές των Καγισί νίκησαν και συνέλαβαν τον Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ στα τέλη τού 812 ή στις αρχές τού 813. Ο Μασλαμά διεκδίκησε το χαλιφάτο για τον εαυτό του, οδηγώντας τον Ιμπν Μπαϊχάς να τον εκθρονίσει στα τέλη τού 813. Ο Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ και ο Μασλαμά διέφυγαν από τη Δαμασκό, και με την προστασία των Καλμπ, αντιστάθηκαν στους κήπους τής Γούτα γύρω από την πόλη, ενάντια στις προσπάθειες τού Ιμπν Μπαϊχάς να τούς συλλάβει. Ο Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ απεβίωσε από φυσικό θάνατο, και οι υποστηρικτές του συνέρρευσαν κοντά σε έναν άλλο Ομεϋάδη διεκδικητή τού χαλιφάτου, τον Σαΐντ ιμπν Χαλίντ αλ-Φανταϊνί, τού οποίου η καταστολή από τον Ιμπν Μπαϊχάς σηματοδότησε την τελευταία σημαντική προσπάθεια αποκατάστασης τής κυριαρχίας των Ομεϋαδών στη Συρία.

 Ο βίος του 

 Καταγωγή 
Ο Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ  ήταν απόγονος των χαλιφών Γιαζίντ Α΄ (βασ. 680–683 ) και Mουβίγια ιμπν Αμπί Σουφγιάν (βασ. 661–680 ), ο οποίος ανήκε στον κλάδο των Σουφγιανιδών τής δυναστείας των Ομεϋαδών, ο οποίος ίδρυσε και κυβέρνησε το χαλιφάτο των Ομεϋαδών από το 661 έως το 684. Ο παππούς τού Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ, Χαλίντ ιμπν Γιαζίντ, ήταν κάποτε διεκδικητής τού θρόνου των Ομεϋαδών, ο οποίος αντ' αυτού έπεσε σε έναν διαφορετικό κλάδο τής οικογένειας των Ομεϋαδών, τούς Μαρουανίδες, οι οποίοι κράτησαν την εξουσία μέχρι την ανατροπή τής δυναστείας από τούς Αββασίδες το 750. Η μητέρα του, Ναφισά μπιντ Ουμπαΐντ Αλάχ ιμπν αλ-Αμπάς, ήταν δισεγγονή τού 4ου χαλίφη, Αλί (βασ. 656–661).  Ο Aμπού αλ-Ουμαγιτίρ αυτοπροσδιορίστηκε ως  (ο γιός των  δύο ηγετών του Σιφίν), μία αναφορά στην επακόλουθη Μάχη τού Σιφίν το 657, όπου ο Αλί και ο Μουαβίγια πολέμησαν μέχρι αδιεξόδου στον Α΄ Μουσουλμανικό Εμφύλιο Πόλεμο. 

Ο Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ πιθανότατα γεννήθηκε κατά τη διάρκεια τής βασιλείας τού χαλίφη των Ομεϋαδών Χισάμ ιμπν Αμπντ αλ-Μαλίκ (βασ. 724–743).  Ήταν σχετικά πλούσιος και κατείχε δύο σπίτια, ένα στη γειτονιά Ραχμπάτ αλ-Ζαμπίμπ ή Ραχμπάτ αλ-Μπασάλ τής Δαμασκού, και το άλλο στο κτήμα του στο χωριό Μεζέζ στην περιοχή των κήπων τής Γούτα, που περιέβαλλε την πόλη. Η Μεζέζ ήταν προπύργιο τής φυλής Μπανού Καλμπ, παλαιών συμμάχων των Σουφγιανιδών, οι οποίοι ήταν γνωστοί ως οι akhwal (θείοι από την πλευρά τής μητέρας) τής οικογένειας λόγω των γαμήλιων δεσμών τους με τούς χαλίφες Μουαβίγια και Γιαζίντ.  Ένας μορφωμένος άνθρωπος με αξιοσέβαστο χαρακτήρα και κύρος, ο Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ μετέδιδε χαντίθ (παραδόσεις που αποδίδονται στον ισλαμικό προφήτη Μωάμεθ και τούς συντρόφους του) και ιστορικά γεγονότα σε μαθητές στο Μεγάλο Τζαμί Ομεϋαδών τής Δαμασκού.  Αναφέρεται ότι έδωσε στον μουφτή τής Δαμασκού ένα βιβλίο με χαντίθ που συνέταξε, αλλά ο μουφτής το έκαψε σε ένδειξη διαμαρτυρίας, για την μεταγενέστερη αξίωση τού Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ για το χαλιφάτο.  Κάποια στιγμή, ήταν επισκέπτης στην Αυλή τού χαλίφη των Αββασιδών αλ-Μαχντί (βασ. 775–785 ) στη Βαγδάτη. 

 Η εξέγερση 

 Η εποχή 
Μετά την Εξέγερση των Αββασιδών, οι πρίγκιπες των Ομεϋαδών συνελήφθησαν σε όλη τη Συρία και εκτελέστηκαν, ενώ οι τάφοι των χαλιφών των Ομεϋαδών εκσκάφθηκαν, όλα στο πλαίσιο τής προσπάθειας τής νέας άρχουσας δυναστείας να εξαλείψει τούς προκατόχους τους. Παρ' όλα αυτά, πολλοί Ομεϋάδες επέζησαν, και συνέχισαν να διαμένουν στη Συρία, τη μητροπολιτική επαρχία τού πρώην χαλιφάτου τους και την παραδοσιακή βάση εξουσίας τους.  Υπό τούς Αββασίδες, η πολιτική και στρατιωτική εξουσία μετατοπίστηκε στο Ιράκ και το ανατολικό χαλιφάτο, με τη Συρία να γίνεται μία παραμελημένη επαρχία, τής οποίας οι κάτοικοι αντιμετωπίζονταν με καχυποψία από τις αρχές.  Οι Ομεϋάδες και οι υποστηρικτές τους στη Συρία επιδίωκαν να αποκαταστήσουν το χαλιφάτο των Ομεϋαδών, και αποτελούσαν μία διαρκή απειλή για τούς χαλίφες των Αββασιδών για αρκετές δεκαετίες στην κυριαρχία τους.  

Το 750, ένας Ομεϋάδης πρίγκιπας, ο Αμπού Μουχαμάντ αλ-Σουφγιάνι, εγγονός τού αδελφού τού Χαλίντ ιμπν Γιαζίντ , Αμπντ Αλάχ αλ-Ουσβάρ, ηγήθηκε μίας εξέγερσης εναντίον των Αββασιδών, με την υποστήριξη των δύο κύριων φυλετικών πολιτικών παρατάξεων τής Συρίας, των Γιαμάν και των Καγίς.  Μέχρι εκείνο το σημείο, οι Γιαμάν και οι Καγίς ήταν μπλεγμένοι σε μία δεκαετή αντιπαλότητα, για την εξουσία στην αυλή και τον στρατό των Ομεϋαδών, αλλά και οι δύο κινδύνευαν να χάσουν την προνομιακή τους θέση υπό τούς Αββασίδες, που έδρευαν στο Ιράκ.  Η εξέγερση τού Αμπού Μουχαμάντ καταπνίγηκε, και αυτός διέφυγε από τη Συρία στη Χετζάζ (δυτική Αραβία), όπου τελικά σκοτώθηκε.  Άλλοι Ομεϋάδες πρίγκιπες, όπως οι Σουφγιανίδες, ο αλ-Αμπάς ιμπν Μουχαμάντ και ο Χασίμ ιμπν Γιαζίντ, και ένας εγγονός τού χαλίφη Χισάμ, ο Αμπάν ιμπν Μουαβίγια, ηγήθηκαν εξεγέρσεων εναντίον των Αββασιδών στη Συρία και κατά μήκος των ισλαμο-Ρωμαϊκών συνόρων γύρω στο 750, αλλά και αυτές καταστάλθηκαν. 

Δύο χρόνια μετά το τέλος τού χαλίφη των Αββασιδών Χαρούν αλ-Ρασίντ το 809, η σύγκρουση για τη διαδοχή του μεταξύ των γιων του αλ-Αμίν και αλ-Μαμούν, κορυφώθηκε σε έναν ευρείας κλίμακας εμφύλιο πόλεμο, γνωστό ως η Τέταρτη Φιτνά. Ο πόλεμος προκάλεσε κενό εξουσίας στις δυτικές επαρχίες τού χαλιφάτου, συμπεριλαμβανομένης τής Συρίας, όπου πολλοί από τούς ευγενείς των φυλών Καγισί και Γιαμανί απέρριψαν την υποταγή τους στους Αββασίδες, και οι τοπικοί ηγέτες πόλεων σε όλη την επαρχία απέλασαν τούς Αββασίδες αντιπροσώπους τους. Στην ύπαιθρο, οι κοινότητες έγιναν θύματα ληστών και φυλών γνωστών ως Ζαβακίλ.  Το κενό εξουσίας έδωσε την ευκαιρία στους Ομεϋάδες να διεκδικήσουν την εξουσία στη Συρία.  Η φιλο-Ομεϋαδική φατρία στη Δαμασκό, η οποία αποτελούνταν από μέλη τής φυλής των Ομεϋαδών, τους συνδεδεμένους με αυτούς mawali (μη Άραβες πελάτες ή απελεύθερους), Καλμπί και άλλες Γιαμανί φυλές, καθώς και αρχηγούς και μελετητές των Καγισί, διέδιδαν κρυφά προφητείες για την επικείμενη έλευση τού Σουφγιανί, μίας μεσσιανικής προσωπικότητας από την οικογένεια των Σουφγιανιδών, που θα απελευθέρωνε τη Συρία από τούς Ιρακινούς Αββασίδες.  Οι Ομεϋαδές είχαν ευρεία υποστήριξη μεταξύ των αραβικών φυλών, με την εξέχουσα εξαίρεση τού Ιμπν Μπαϊχάς αλ-Κιλαμπί, ενός πιστού Καγισί και γνωστού πιστού των Αββασιδών. Για να εξουδετερώσουν την πιθανή αντίθεσή του, βοήθησαν να πειστεί ο γενικός κυβερνήτης τής Συρίας με έδρα τη Δαμασκό, ο Αββασίδης πρίγκιπας Σουλεϊμάν ιμπν Αμπί Τζαφάρ, να τον φυλακίσει. 

 Διεκδίκηση του χαλιφάτου και διακυβέρνηση από τη Δαμασκό 
Εκείνη την εποχή, ο Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ ήταν 80 ή 90 ετών.  Τον προσέγγισαν φιλο-Ομεϋαδικές προσωπικότητες, όπως ο Ιμπν Βατζ αλ-Φαλς, γιος ενός mawla τού χαλίφη αλ-Ουαλίντ Α΄ (βασ. 705–715 ), για να αναλάβει την ηγεσία τής εξέγερσης.  Έπεισαν τον Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ ότι ήταν ο μεσσίας τού Σουφιανί, ένας ρόλος τον οποίο, μετά από κάποιους δισταγμούς που αναφέρθηκαν, ο Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ «χρησιμοποίησε επιδέξια... προς μεγάλο πλεονέκτημα» μεταξύ των Συρίων, σύμφωνα με τον ιστορικό Paul M. Cobb. 

Οι υπέρ-τών-Ομεϋαδών αντάρτες επιτέθηκαν στο παλάτι τού Σουλεϊμάν ιμπν Αμπί Τζαφάρ, ο οποίος διέφυγε στο Ιράκ με τη βοήθεια τού Ιμπν Μπαϊχάς.  Ο Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ προχώρησε στην κατάληψη τού Πράσινου Παλατιού, που κτίστηκε από τον πρόγονό του, τον Μουαβίγια, και το χρησιμοποίησε ως κυβερνητική κατοικία του. Οι υποστηρικτές του από τον λαό τής Δαμασκού συγκέντρωσαν όρκους πίστης προς αυτόν ως χαλίφη, και ίδρυσε μία σχεδόν διοίκηση. Διόρισε ως καδή (qadi, επικεφαλής δικαστή) τον γνωστό μελετητή τού χαντίθ Αμπού Μουσίρ, απόγονο των Γασσανιδών με φήμη περιφρόνησης για τούς Ιρακινούς. Η δημοτικότητα τού Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ και των Σουφγιανιδών μεταξύ των φυλών Καλμπ και Γιαμανί, τούς βοήθησε να κερδίσουν γρήγορα την πίστη των συριακών πόλεων και περιοχών, που κυριαρχούνταν από αυτές τις φυλετικές ομάδες, όπως η Χομς, οι ηγέτες τής οποίας είχαν εκδιώξει τούς Αββασίδες τον προηγούμενο χρόνο.  Οι Γιαμανί τού Κινασρίν, όπως η φυλή Τανούχ, τον αναγνώρισαν επίσης.  Η υποταγή των παράκτιων πόλεων τής Συρίας, ξεκινώντας από τη Σιδώνα, εξασφαλίστηκε από τον γιο του Ιμπν αλ-Βατζ, ο οποίος έδιωξε τούς εκπροσώπους των Αββασιδών από εκεί, αν και η πόλη-λιμάνι τής Τρίπολης αντιστάθηκε στους Αββασίδες. 

Οι φυλές Γιαμανί, οι οποίες αποτελούσαν τον πυρήνα των δυνάμεων τού Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ, προχώρησαν σε διώξεις κατά των Καγισί ομολόγων τους στη Δαμασκό, των οποίων η υποστήριξη προς τον Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ ήταν λιγότερο ενθουσιώδης.  Η χλιαρή αντίδραση ή η απόρριψη των φυλών και των προσωπικοτήτων των Καγισί, οδήγησε τελικά τον Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ να τούς καταστείλει.  Η φυλή Καγισί Μπανού Σουλεΐμ στο Χουρτζουλά, ένα χωριό κοντά στην πόλη, δέχτηκε επίθεση, και το χωριό της λεηλατήθηκε από τον Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ και τούς Γιαμανί, όταν αρνήθηκαν να τού δώσουν την υποταγή τους. Στη συνέχεια, ο Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ, οι Κουραϊσίτες (η φυλή στην οποία ανήκαν οι Ομεϋάδες και οι Αββασίδες) και οι Γιαμανί επιτέθηκαν λυσσαλέα εναντίον των Καγισί μέσα στη Δαμασκό, καίγοντας τα σπίτια τους. 

Οι Καγισί ζήτησαν υποστήριξη από τον Ιμπν Μπαϊχάς, ο οποίος απάντησε κινητοποιώντας τούς άνδρες των φυλών του Ντιμπάμπ και Νουμαΐρ και τους mawali στη Χαουράν, για να επιτεθούν στον Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ στη Δαμασκό. Ο Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ, ακούγοντας για την προσέγγισή τους, έστειλε τον συγγενή του των Ομεϋαδών, Γιαζίντ ιμπν Χισάμ, να τούς επιτεθεί στη Χαουράν. Οι Καγίς ηττήθηκαν και διασκορπίστηκαν, αλλά ο στρατός τού Γιαζίντ δέχτηκε πλήγμα, όταν δέχθηκαν επίθεση από εντόπιους χωρικούς ή Βεδουίνους, κατά την επιστροφή τους στη Δαμασκό. Αυτό ενίσχυσε το ηθικό τού Ιμπν Μπαϊχάς, ο οποίος συγκέντρωσε τούς Καγίς για να ανανεώσουν την εκστρατεία τους. Από τα στρατόπεδά τους στη Γούτα, πολιόρκησαν τη Δαμασκό.  Ο Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ κάλεσε τούς υποστηρικτές του να ανακουφίσουν την πόλη, ωθώντας έναν τεράστιο αριθμό φιλικών στρατευμάτων από τη Σιδώνα, το Μπάαλμπεκ και την κοιλάδα Μπεκάα να τον ενισχύσουν. Υπό τη διοίκηση τού γιου του, αλ-Κασίμ, και τού Ιμπν Βατζ αλ-Φαλς, αυτά τα στρατεύματα αντιμετώπισαν τις δυνάμεις τού Ιμπν Μπαϊχάς. Και οι δύο πλευρές υπέστησαν βαριές απώλειες σε μία μακρά μάχη, η οποία έληξε με το τέλος τού αλ-Κασίμ, και την υποχώρηση τού Ιμπν Μπαϊχάς στη Χαουράν. Το τέλος τού γιου του ώθησε τον Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ να διατάξει τα στρατεύματά του υπό τον mawla του, αλ-Μουταμίρ ιμπν Μουσά, να καταδιώξουν τον Ιμπν Μπαϊχάς. Αν και απέκτησαν ένα αρχικό πλεονέκτημα, οι ενισχύσεις των Καγισί έσωσαν τον Ιμπν Μπαϊχάς, και στη μάχη που ακολούθησε ο αλ-Μουταμίρ σκοτώθηκε, και τα φιλο-Ομεϋαδικά στρατεύματα τράπηκαν σε φυγή. Αυτή η ήττα σηματοδότησε ένα σημείο καμπής, κατά το οποίο η θέση τού Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ στη Δαμασκό δέχθηκε ένα ανεπανόρθωτο πλήγμα. 

 Σύλληψη, φυγή και τέλος 
Ο Ιμπν Μπαϊχάς ήταν πολύ άρρωστος για να συνεχίσει την εκστρατεία, αλλά διόρισε έναν άλλο Ομεϋάδη, τον Μασλαμά ιμπν Γιακούμπ, από τον -ιστορικά φιλικό προς τούς Καγισί κλάδο των Μαρβανιδών-, ο οποίος κυβέρνησε το χαλιφάτο από το 684 έως το 750, για να ηγηθεί των Καγισί εναντίον τού Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ. Με τον Νουμαΐρ, τούς συγγενείς και τούς mawali του, ο Μασλαμά ηγήθηκε μίας επίθεσης εναντίον τού Πράσινου Παλατιού, και συνέλαβε τον Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ. Αυτό πιθανότατα συνέβη στα τέλη τού 812 ή στις αρχές του 813. Στη συνέχεια κάλεσε τούς Ομεϋάδες στην πόλη, αναγκάζοντάς τους να ορκιστούν πίστη σε αυτόν ως χαλίφη. Με την έγκριση τού Μασλαμά, οι Καγισί ανέτρεψαν την κυριαρχία των Γιαμάν στην περιοχή, καταλαμβάνοντας το Μαρτζ, μία ζώνη βοσκοτόπων που περιβάλλει τη Γούτα, και αποκαθιστώντας και κατάσχοντας κατοικίες σε όλη την πόλη.  Ο Ιμπν Μπαϊχάς έγινε καχύποπτος για τις φιλοδοξίες τού Μασλαμά, και ο Μασλαμά επίσης έγινε επιφυλακτικός απέναντι στον Ιμπν Μπαϊχάς όταν άκουσε για την ανάρρωσή του. Οι οπαδοί τού Μασλάμα, Καγισί, επιτέθηκαν στον Ιμπν Μπαϊχάς κατά την άφιξή του μπροστά στις πύλες τής πόλης, αλλά μετά τις μάχες, η φυλετική αλληλεγγύη των Καγισί ανάγκασε τα περισσότερα στρατεύματα τού Μασλαμά να αυτομολήσουν στον Ιμπν Μπαϊχάς.  Ο Ιμπν Μπαϊχάς εισήλθε στη Δαμασκό τον Σεπτέμβριο τού 813, πολύ γρήγορα για να προλάβουν να οργανώσουν άμυνα τα εναπομείναντα στρατεύματα τού Μασλαμά. Τα φιλο-Ομεϋαδικά στρατεύματα υποχώρησαν στο Πράσινο Παλάτι, όπου ο Μασλαμά απελευθέρωσε τον Αμπού αλ-Ουμαγιτίρ, πριν και οι δύο διαφύγουν ντυμένοι γυναίκες μέσω τής πύλης Μπαμπ αλ-Τζαμπιά προς το οχυρό Μεζέζ τού Καλμπ. 

Υποστηριζόμενοι από τούς Καλμπ στα χωριά Mεζέχ, Μπεΐτ Λιχυά και Νταράγια τής Γούτα, ο Aμπού αλ-Ουμαγιτίρ και ο Mασλαμά αντιστάθηκαν στον Iμπν Μπαϊχάς, ο οποίος είχε αναγνωριστεί ως κυβερνήτης τής Δαμασκού από τούς Αββασίδες. Ο Mασλαμά απεβίωσε από φυσικό θάνατο, και ο Aμπού αλ-Ουμαγιτίρ ηγήθηκε των νεκρικών προσευχών. Λίγο αργότερα, ο Aμπού αλ-Ουμαγιτίρ απεβίωσε από γεράματα, και τάφηκε σε μυστική τοποθεσία από τούς υποστηρικτές του, οι οποίοι φοβούντο ότι οι Αββασίδες θα βεβήλωναν τον τάφο του, όπως έκαναν και με τούς τάφους των χαλιφών των Ομεϋαδών, αφότου κατέλαβαν τη Συρία το 750. Οι υποστηρικτές του αργότερα συσπειρώθηκαν υπό τον Σαΐντ ιμπν Χαλίντ αλ-Φανταγινί, έναν άλλο επαναστάτη των Ομεϋαδών και διεκδικητή τού χαλιφάτου, τον Σαΐντ ιμπν Χαλίντ αλ-Φανταγινί, απόγονο τού χαλίφη Ουθμάν (βασ. 644–656), ο οποίος είχε την έδρα του στη Μπάλκα (στην Υπεριορδανία). Η καταστολή τής εξέγερσης τού αλ-Φανταϊνί από τον Ιμπν Μπαϊχάς σηματοδότησε το τέλος τής τελευταίας μεγάλης προσπάθειας αναβίωσης τού χαλιφάτου των Ομεϋαδών στη Συρία. 

 Σημειώσεις 

 Αναφορές 

 Βιβλιογραφία 




Κατηγορία:Αλίδες
Κατηγορία:Δυναστεία των Ομεϋαδών