Γοτθική εξέγερση του Θεοδώριχου Α΄

Η Γοτθική εξέγερση τού Θεοδώριχου Α΄ ήταν μία εξέγερση των Γότθων φοιδεράτων στην Ακουιτανία (Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία) κατά τη διάρκεια τού καθεστώτος τού Αυτοκράτορα Βαλεντινιανού Γ΄ (425-455). Της εξέγερσης αυτής ηγήθηκε ο Θεοδώριχος Α΄ βασιλιάς των Βησιγότθων, και έλαβε χώρα στη Νότια Γαλλία. Η εξέγερση έγινε μεταξύ 425 και 426, λίγο μετά το τέλος τού σφετεριστή Ιωάννη, και τερματίστηκε με στρατιωτική επιχείρηση υπό τη διοίκηση τού Αέτιου. 

 Η αιτία 
Η αιτία τής εξέγερσης πρέπει να αναζητηθεί αφενός στην εγκατάσταση των Γότθων στη Γαλατία Ακουιτανική κοντά στην πρωτεύουσα των Γαλατών, την Αρλ, από τον Κωνστάντιο Γ΄, η οποία είχε ως στόχο να παρακολουθεί την αριστοκρατία τής Συγκλήτου. Αφετέρου, η πολιτική κατάσταση τής Αυτοκρατορίας υποστήριξε την εξέγερση.

 Η Βησιγοτθική Ακουιτανία 
Αφού οι Γότθοι εκστράτευσαν στην Ισπανία για τούς Ρωμαίους την περίοδο 416-418 (Γοτθικός Πόλεμος στην Ισπανία), τούς δόθηκε μία περιοχή εγκατάστασης από τον Αυτοκράτορα Ονώριο το 418 στην επαρχία τής Γαλατίας Ακουιτανικής με πρωτεύουσα την Τολόσα.  Κύριος λόγος για τον οικισμό ήταν ότι ο Κωνστάντιος Γ΄, ο αρχιτέκτονας τής συνθήκης τής εγκατάστασης, θεωρούσε τη γαλατική συγκλητική τάξη μεγαλύτερο κίνδυνο για την αυτοκρατορική εξουσία στη Ραβέννα από τη Γοτθική παρουσία. Την προηγούμενη περίοδο θα έπρεπε να είχε εκστρατεύσει εναντίον μίας σειράς σφετεριστών (συμπεριλαμβανομένων τού Κωνσταντίνου και τού Ιοβίνου), που έλαβαν μεγάλη υποστήριξη από τη Γαλατική ελίτ. Με την εγκατάσταση των Γότθων ως πιθανές δυνάμεις κοντά στο κέντρο τής Γαλατίας, ήλπιζε να ελέγξει καλύτερα τούς συγκλητικούς. Παρ' όλα αυτά, με την εγκατάσταση των Γότθων, ο Κωνστάντιος Γ΄ είχε δημιουργήσει μία νέα ομάδα εξουσίας, που επιδίωκε μεγαλύτερη επιρροή στην ύστερη Ρωμαϊκή Γαλατία. Οι Γότθοι ήταν μέρος τού Ρωμαϊκού κρατικού συστήματος, δρούσαν εντός αυτού τού κρατικού συστήματος, και προσπαθούσαν να ασκήσουν πίεση και έλεγχο όσο το δυνατόν περισσότερο από μέσα. 

 Η πολιτική κατάσταση 
δεξιά|μικρογραφία|304x304εσ|Η Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία π. το 425.
Με το τέλος τού Κωνστάντιου Γ΄ το 421 και τού Ονωρίου το 423, η Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία βρέθηκε σε μία νέα κρίση, που θα είχε σημαντικές συνέπειες για τη σχέση μεταξύ τής αυτοκρατορικής εξουσίας και τού στρατού. Επειδή ο Αυτοκράτορας ήταν ακόμη παιδί, το δυτικό τμήμα τής Αυτοκρατορίας κυβερνιόταν από τη μητέρα του Γάλλα Πλακιδία, η οποία βρισκόταν σε μεγάλο βαθμό υπό την επιρροή των στρατηγών της. Ο Ανατολικός Αυτοκράτορας Θεοδόσιος Β΄ (εξάδελφός της) άσκησε επίσης μεγάλη επιρροή στην πολιτική της. Υπήρχαν αρκετοί υποψήφιοι που ανέλαβαν τη θέση τού αρχιστράτηγου, γεγονός που ξεκίνησε μία εξέλιξη που περιγράφεται ως «ημι-ιδιωτικοποίηση» τού ρωμαϊκού στρατού.  Αυτή η κατάσταση επέτρεψε στον Θεοδώριχο Α΄, τον ηγέτη των Γότθων φοιδεράτων, να υλοποιήσει τα σχέδιά του για περισσότερη εξουσία. Αναδείχθηκε ως ένας φιλόδοξος πρίγκιπας, που έδρασε στην ίδια γραμμή με τούς διαβόητους προκατόχους του. Τα πρώτα σημάδια αυτής τής φιλοδοξίας μπορούσαν ήδη να φανούν κατά την ισπανική εκστρατεία τού 422, στην οποία συμμετείχαν οι Γότθοι.

 Οι πηγές 
Η ιστορία αφηγείται εξαιρετικά ελάχιστα την πορεία των Γοτθο-ρωμαϊκών σχέσεων κατά την περίοδο μεταξύ 418 και 439. Υπάρχουν πολλά γεγονότα, στα οποία εμπλέκονταν οι Γότθοι, αλλά λείπουν οι αναφορές αιτίας και αποτελέσματος. Τα λίγα που έχουν καταγραφεί, προέρχονται από τον Πρόσπερο και τον Υδάτιο. Από το 422 οι Γότθοι αποδεικνύονται απογοητευτικοί σύμμαχοι, αλλά η παρουσία τους αποδείχθηκε επαρκής, για να κρατήσει τη Γαλατική αριστοκρατία ήρεμη. Οι Γότθοι, από την άλλη πλευρά, χρειάστηκαν μία σειρά από αυτοκρατορικές εκστρατείες, για να συγκρατηθούν. Το 425 βάδισαν προς την Αρελάτη, αλλά σταμάτησαν από τον Αέτιο. 

 Η Γοτθική προδοσία κατά τη διάρκεια της εκστρατείας στην Ισπανία 
Τα πρώτα χρόνια τής ημιαυτόνομης βασιλείας τού Θεοδώριχου κύλησαν ομαλά. Το 418 διαδέχθηκε τον πατέρα του ως βασιλιάς των Βησιγότθων στην Ακουιτανία, ο οποίος είχε αποβιώσει λίγο πριν. Μετά από χρόνια περιπλανώμενης ζωής, οι Γότθοι μπόρεσαν τελικά να εγκατασταθούν. Υπό τη ρωμαϊκή κυριαρχία απολάμβαναν πολλά πλεονεκτήματα, με αντάλλαγμα οι Γότθοι να παρέχουν στρατιωτική βοήθεια. Αυτά τα ειρηνικά χρόνια έληξαν με το τέλος τού Δυτικού Ρωμαίου συν-αυτοκράτορα Κωνστάντιου Γ΄ το 421.

Οι πολιτικές τού Δυτικού Ρωμαίου Αυτοκράτορα Ονωρίου βασίζονταν πάντα σε μεγάλο βαθμό στο έργο τού κουνιάδου του Κωνστάντιου Γ΄, ο οποίος είχε διοριστεί συν-αυτοκράτορας επτά μήνες νωρίτερα. Η εξαφάνιση αυτού τού πυλώνα προκάλεσε κυρίως αναταραχή εντός τού στρατού, την οποία ο Θεοδώριχος μπόρεσε να εκμεταλλευτεί. Δύο σημαντικοί στρατηγοί, ο Καστίνος και ο Βονιφάτιος, ανέλαβαν την ανώτατη διοίκηση τού στρατού, δημιουργώντας έτσι δυσκολίες.  Οι Γότθοι φοιδεράτοι τούς συνόδευσαν το 422, κατά τη διάρκεια μίας εκστρατείας εναντίον των Βανδάλων στη Βαιτία στη νότια Ισπανία. Σύμφωνα με τον χρονικογράφο Υδάτιο, οι Γότθοι εργάστηκαν στρατιωτικά εναντίον των Ρωμαίων, και λέγεται ότι προκάλεσαν την ήττα των Ρωμαίων.  Μερικοί ιστορικοί υποθέτουν ότι ο Θεοδώριχος απέκλεισε τον Καστίνο από την υποστήριξη των βοηθητικών στρατευμάτων των Βησιγότθων, με αποτέλεσμα να υποστεί βαριά ήττα στη μάχη τού Ταρράκο στη Βαιτία εναντίον τού Γουνδέριχου, τού βασιλιά των Βανδάλων, ο οποίος έτσι έγινε ο αδιαμφισβήτητος κυρίαρχος τής Ισπανίας.  Πιθανώς ο Θεοδώριχος συνεργάστηκε με τον Βονιφάτιο.

 Η εξέγερση 
Με το τέλος τού Αυτοκράτορα Ονωρίου το 423, ξεκίνησε μία διαμάχη για την εξουσία στη Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, που αποδυνάμωσε την Αυτοκρατορία εσωτερικά. Το μεγαλύτερο μέρος τού στρατού βρισκόταν στην Ιταλία, και στη Γαλατία ο επαρχιακός έπαρχος στην Αρελάτη σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια μίας εξέγερσης των στρατιωτών του.  Στην Ιταλία, μετά το τέλος τού Ονωρίου, αναδύθηκε ένας νέος Αυτοκράτορας, ο Ιωάννης, ο οποίος είχε την υποστήριξη των στρατηγών Καστίνου και Αέτιου. Τώρα που το μεγαλύτερο μέρος τού ρωμαϊκού στρατού έμενε αλλού, ο Θεοδώριχος απέρριψε την ειρηνευτική συμφωνία τού Κωνστάντιου, και επαναστάτησε. Χωρίς να συναντήσει σημαντική αντίσταση, κατέλαβε όλη την Ακουιτανία, και εξασφάλισε στον εαυτό του πρόσβαση στη Μεσόγειο Θάλασσα. Στη συνέχεια ανέβηκε στην Αρελάτη, για να ασκήσει πίεση στους Ρωμαίους. Μερικοί ιστορικοί θεωρούν αυτή την προσπάθεια, ως δήλωση πίστης στη δυναστεία τού Θροδοσίου, με την ελπίδα ότι θα αποκτούσε μία πιο ευνοϊκή συνθήκη. 

Το καλοκαίρι τού 425 ο Ιωάννης ανατράπηκε από έναν στρατό τής Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, μετά το οποίο ο Βαλεντινιανός Γ΄ ενθρονίστηκε ως ο νέος Αυτοκράτορας. Τρεις ημέρες μετά τον αποκεφαλισμό τού Ιωάννη, ο Αέτιος έφθασε στην Ιταλία με έναν μεγάλο στρατό Ούννων. Αγνοώντας την εκτέλεσή του, και μετά από μία σύντομη αψιμαχία με τον στρατό τού Άσπαρ, ο Αέτιος έκανε ειρήνη. Δέχθηκε τον Βαλεντινιανό Γ΄ ως Αυτοκράτορα, και τού δόθηκε η υψηλή θέση τού praefectus praetorio per Gallia (έπαρχος τού πραιτορίου στις Γαλατίες), εμπιστευόμενος σε αυτόν την κυριαρχία τής Γαλατίας και τής Ισπανίας. Ο διορισμός τού Αέτιου ως επικεφαλής τής Γαλατίας θεωρείται ως ένας ελιγμός από το νέο καθεστώς, για να κρατήσει μακριά από την κεντρική κυβέρνηση πιθανούς ταραχοποιούς. Ο νεοδιορισμένος έπαρχος έφυγε από την Ιταλία με τον στρατό που ήδη διέθετε, και ενισχύθηκε με μεγάλο αριθμό Ούννων ως μισθοφόρων. Συνοδευόμενος από αυτόν τον τεράστιο στρατό, ο Αέτιος έθεσε τέλος στην εξέγερση των Γότθων φοιδεράτων.

 Ήττα εναντίον του Αέτιου 
δεξιά|μικρογραφία|Ομοίωμα της ρωμαϊκής πόλης Αρελάτης (Αρλ).
Ο Αέτιος έφθασε την άνοιξη τού 426 στην Αρελάτη, η οποία πολιορκούνταν από τον Θεοδώριχο.   Φαίνεται ότι οι Γότθοι τράπηκαν σε φυγή, όταν αντιλήφθηκαν τον στρατό τού Αέτιου. Δεν υπάρχει κάποια αναφορά σε μάχη στις σωζόμενες πηγές. Παρ' όλα αυτά, ορισμένοι ιστορικοί υποθέτουν ότι κοντά στην πόλη διεξήχθη μάχη, και ότι οι Γότθοι υπονόμευαν την περιοχή. Το αποτέλεσμα τής άφιξης τού Αέτιου είναι αδιαμφισβήτητο: οι Γότθοι αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν στην Ακουιτανία.

 Συνέπειες 
Με την ήττα εναντίον τού Αέτιου, η εξέγερση έλαβε τέλος. Ακολούθησαν ειρηνευτικές συνομιλίες στις οποίες ανανεώθηκε η προηγουμένως συναφθείσα συνθήκη με τούς Ρωμαίους, με ανταλλαγή ομήρων.  Ο μετέπειτα Αυτοκράτορας Άβιτος ήταν ένας από εκείνους τούς ομήρους, που παρέμειναν στην αυλή τού Θεοδώριχου. Εκεί γνώρισε τούς γιους του και τούς δίδαξε. 

Με τον Αέτιο ως Γαλάτη έπαρχο, και από το 429 ως magister militum per Gallias (μάγιστρο τού  στρατού στις Γαλατίες), η ειρήνη φαίνεται να επέστρεψε στη νότια Γαλλία. Η περίοδος μετά από αυτό μέχρι το 435 πέρασε χωρίς μεγάλα επεισόδια, μεταξύ των Βησιγότθων και των Ρωμαίων. Παρ' όλα αυτά, ο Θεοδώριχος δεν είχε εγκαταλείψει την προσπάθειά του για περισσότερη δύναμη, επειδή το 430 ένας Γοτθικός στρατός συνέχισε να βαδίζει προς την Αρελάτη, για να επιβάλει ευνοϊκότερες συνθήκες. Αυτός ο Γοτθικός στρατός ηττήθηκε επίσης από τον Αέτιο, και πάλι όχι μακριά από την Αρελάτη.  Από όσο είναι γνωστό, οι Βησιγότθοι δεν εκπλήρωσαν στρατιωτικά καθήκοντα στις ισπανικές επαρχίες κατά τη διάρκεια αυτής τής περιόδου. 

Παρ' όλα αυτά, το 436 ξεκίνησε μία μεγάλης κλίμακας σύγκρουση (ο Γοτθικός Πόλεμος τού 436–439) μεταξύ των Γότθων και των Ρωμαίων, η οποία καταγράφηκε ως αιματηρός πόλεμος.  Επειδή δεν υπάρχουν εξηγήσεις γι' αυτές τις εχθροπραξίες, οι ιστορικοί τοποθετούν αυτά τα γεγονότα στο ευρύτερο πλαίσιο τής ιστορίας.  

 Παράρτημα 

Πρωτογενείς πηγές:
 Πρόσπερος ο Ακουιτανός
 Ορόσιος
 Υδάτιος
 Σιδώνιος Απολλινάριος

Δευτερεύουσες πηγές:








Αναφορές:

Κατηγορία:Πόλεμοι των Γότθων