Σαχρμπανού

Η Σα(χ)ρμπανού (περσικά: شهربانو, «Κυρά της Γης») φέρεται να ήταν μία από τις συζύγους του Χουσεΐν ιμπν Αλί, τρίτου Σιίτη Ιμάμη και εγγονού του προφήτη Μωάμεθ του Ισλάμ, καθώς και μητέρα του διαδόχου του, Αλί ιμπν ΧουσεΐνMichael Curtis, Religion and Politics in the Middle East (1982), σελ. 132. Αναφέρεται ότι ήταν πριγκίπισσα του Οίκου των Σασσανιδών, κόρη του Ισδιγέρδη Γ΄, τελευταίου Σασσανίδη αυτοκράτορα της ΠερσίαςMehrdad Kia, The Persian Empire: A Historical Encyclopedia, 1ος τόμος (2016), σελ. 6.

 Ονομασία 
Η Σαχρμπανού έχει επίσης αναφερθεί με πολλά άλλα ονόματα από διαφορετικούς συγγραφείς: ΣαχαρμπαναουάιRoudat al-Wa'zin, 1ος τόμος, σελ. 237'Uyyun al-Mu'jizat, σελ. 31Ghayat al-Ikhtisar, σελ. 155, ΣαχζανάνAl-Shiblanji, Nur al-Abbsar, σελ. 126, Σαχτζαχάν, Τζαχανσάχ, Σαλάμα'Usul al-Kafi, 1ος τόμος, σελ. 466Siyar 'Alam al-Nubala', 14ος τόμος, σελ. 237Kalifa Khayyat, al-Tabaqat, σελ. 238Al-Nisaburi, al-Asami wa al-Kuna., ΣαλάφαAl-Dhahabi, Tarikh al-Islam, 2ος τόμος, σελ. 46Al-Imama fi al-Islam, σελ. 116Ansab al-Ashraf, σελ. 102AlBustani, Da'irat al-Ma'arif, 9ος τόμος, σελ. 355Nur al-Abbsar, σελ. 136Al-Kamil, 2ος τόμος, σελ. 464, ΓαζάλαSafwat al-Safwa, 2ος τόμος, σελ. 25Shadharat al-Dhahab, 1ος τόμος, σελ. 104Sir al-Si;sila al-'Alawiya, σελ. 31Nihayat al-Irab, 21ος τόμος, σελ. 324Kulasat al-Dhahab al-Masbuk, σελ. 8 και ΣαδίραAl-Ithaf bi Hub al-Ashraf, σελ. 49.

 Βιογραφία 
Ισλαμικοί θρύλοι αναφέρουν ότι η Σαχρμπανού συνελήφθη κατά τη διάρκεια της μουσουλμανικής κατάκτησης της Περσίας. Όταν παρουσιάστηκε ενώπιον της αραβικής αριστοκρατίας και της προσφέρθηκε η επιλογή συζύγου, ζήτησε να παντρευτεί τον Χουσεΐν.

Η Σαχρμπανού θεωρείται ιερή μορφή από τα σιιτικά δόγματα και είναι ιδιαίτερα σεβαστή στο Ιράν. Ωστόσο, η ιστορικότητά της είναι αβέβαιη. Ισλαμικοί συγγραφείς, όπως οι αλ-Μουμπαράντ, Γιακούμπι και αλ-Κουλαϊνί, άρχισαν να αναφέρονται στη Σαχρμπανού και το αυτοκρατορικό περσικό της υπόβαθρο από τον 9ο αιώνα και μετά. Ωστόσο, οι πρώτες πηγές δεν αναφέρουν τη μητέρα του Αλί ιμπν Χουσεΐν ούτε του αποδίδουν βασιλική καταγωγή από τη μητέρα. Οι πρώτες αναφορές ήταν από τον Ιμπν Σαάντ και τον Ιμπν Κουτάιμπα, επίσης τον 9ο αιώνα, οι οποίοι την περιγράφουν ως σκλάβα από το Σινδ. Αυτό οδηγεί την Ιρανική Εγκυκλοπαίδεια να θεωρήσει ότι η Σαχρμπανού ήταν «αναμφισβήτητα θρυλική».

 Οικογενειακό υπόβαθρο 
Οι ισλαμικές ιστορίες σχετικά με τη Σαχρμπανού αναφέρουν γενικά ότι ήταν κόρη του Ισδιγέρδη Γ΄, του τελευταίου Σασσανίδη αυτοκράτορα της Περσίας. Ωστόσο, έχουν δοθεί και άλλες ταυτοποιήσεις για την καταγωγή της. Ο Μουχάμαντ ιμπν Αχμάντ Ναϊσαμπούρι αναφέρει μια παράδοση ότι ήταν κόρη του πατέρα του Ισδιγέρδη, πρίγκιπα Σαχριγιάρ, γιου του Χοσρόη Β΄. Ο Ιμπν Σαχρ Ασούμπ αναφέρει ότι ο πατέρας της ήταν ο νουσιτζάν, ένας Πέρσης ηγεμόνας, του οποίου η ταυτότητα δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί περαιτέρω. Αυτές είναι απόψεις μειοψηφίας, ωστόσο, με την πεποίθηση ότι είναι κόρη του Ισδιγέρδη να είναι η πιο επικρατούσαMoshe Gil, The Babylonian encounter and the Exilarchic House in the light of Cairo Geniza documents and parallel Arab sources, Judaeo Arabic Studies, (2013), σελ. 162.

Οι αναφορές σχετικά με τη μητέρα της Σαχρμπανού σιωπούν. Καταγράφεται ότι ο Ισδιγέρδης είχε αρκετές συζύγους και παλλακίδες, με τον Αλ-Ταμπαρί και τον Ιμπν Χαλντούν να κάνουν συγκεκριμένες αναφορές σε έναν γάμο που είχε κάνει με μια γυναίκα στο Μερβ. Ωστόσο, ο Ζαμίρ Νάκβι πιστεύει ότι η μητέρα της Σαχρμπανού ήταν μια πριγκίπισσα του Σινδ ονόματι Μαχ Ταλάτ ή Μαχά Ταλάτ. Πιθανώς ήταν μέλος της βουδιστικής δυναστείας Ράι, με την οποία οι Σασσανίδες αυτοκράτορες διατηρούσαν καλές σχέσεις. Η σημερινή πόλη Ματλί, όπου υποτίθεται ότι έλαβε χώρα ο γάμος της με τον Ισδιγέρδη, μπορεί να πήρε το όνομά της.

Εκτός από τη Σαχρμπανού, ο ιστορικός Αλ-Μασούντι παρέχει τα ονόματα τεσσάρων άλλων παιδιών του Ισδιγέρδη Γ΄: δύο γιων, δηλαδή του Περόζη και του Βαράμη, και δύο θυγατέρων, της Αντράγκ και της Μαρδαουάντ. Ενώ ιστορικά έχει καταγραφεί ότι τα αδέρφια της είχαν δραπετεύσει στον αυτοκράτορα Τανγκ της Κίνας, οι ισλαμικές παραδόσεις αναφέρουν ότι οι αδελφές της Σαχρμπανού αιχμαλωτίστηκαν μαζί της. Η μία φέρεται να παντρεύτηκε τον Αμπντουλάχ, γιο του χαλίφη Ουμάρ, και έγινε η μητέρα του γιου του, Σαλίμ, ενώ μια άλλη παντρεύτηκε τον Μωάμεθ, γιο του χαλίφη Αμπού Μπακρ, και έγινε η μητέρα του γιου του, ΚασίμShaykh Muhammad Mahdi Shams al-Din, The Authenticity of Shi'ism, Shi'ite Heritage: Essays on Classical and Modern Traditions (2001), σελ. 49. Στη Σαχρμπανού έχουν επίσης αποδοθεί και άλλα φερόμενα αδέρφια, συμπεριλαμβανομένης της Γκαγιανμπανού, της Ιζντουντάντ, η οποία παντρεύτηκε τον Εβραίο εξίλαρχο ΜποστανάιPeter Crawford, The War of the Three Gods: Romans, Persians and the Rise of Islam (2013), σελ. 207, και της Μιχρμπανού, η οποία παντρεύτηκε τον Τσαντραγκούπτα, τον Ινδό βασιλιά του ΟυτζάινCarla Bellamy, The Powerful Ephemeral: Everyday Healing in an Ambiguously Islamic Place (2011), σελ. 209.

 Σύλληψη και γάμος 
Οι αναφορές για τη σύλληψη της Σαχρμπανού αναφέρουν γενικά ότι συνελήφθη κατά τη διάρκεια της μουσουλμανικής κατάκτησης του Χορασάν, είτε από τον Αμπντάλα ιμπν Αμίρ είτε από τον Χουράιθ ιμπν Τζαμπίρ. Η πριγκίπισσα (πιθανώς μαζί με τις αδερφές της) μεταφέρθηκε στη συνέχεια ως σκλάβα στη Μεδίνα, όπου παρουσιάστηκε στον Χαλίφη, τον οποίο ο αλ-Κουλαϊνί αναγνωρίζει ως τον Ουμάρ ιμπν αλ-Χαττάμπ. Ένα χαντίθ που αναφέρεται από τον ασ-Σαφάρ αλ-Κούμι στο σιιτικό χαντίθ Μπασαΐρ αντ-Νταραζάτ δίνει την ακόλουθη αφήγηση για την άφιξη της Σαχρμπανού στην αυλή του Ουμάρ:Υπάρχει διαφωνία μεταξύ διαφόρων αφηγήσεων σχετικά με τις λεπτομέρειες της ιστορίας. Στο Κιτάμπ αλ-Καφί, ήταν απόφαση του Ουμάρ να επιλέξει η Σαχρμπανού τον σύζυγό της, σε αντίθεση με τον Αλί. Αλλού, περιλαμβάνεται εμπλοκή του Σαλμάν του Πέρση. Αλλού, αναφέρεται ότι ο εν λόγω χαλίφης δεν ήταν στην πραγματικότητα ο Ουμάρ, αλλά ο διάδοχός του, Οθμάν. Σε σχέση με αυτό, η ιστορικός Μάρι Μπόρις δηλώνει ότι η αφήγηση του αλ-Κουμί αγνοεί ότι η κατάκτηση του Χορασάν έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια της βασιλείας του τελευταίου, καθώς και το γεγονός ότι ο υποτιθέμενος γιος της Σαχρμπανού, ο Αλί, δεν γεννήθηκε παρά μόνο μια δεκαετία μετά τον θάνατο του Ουμάρ.

 Θάνατος 
μικρογραφία|260x260εσ|Ιερό της Σαχρμπανού στο Ρέι, Ιράν
Οι πρώτες πηγές περί της Σαχρμπανού δεν αναφέρουν καθόλου την τελική της μοίρα, αλλά επικεντρώνονται κυρίως στα γεγονότα της αιχμαλωσίας και του γάμου της. Μεταγενέστερες αναφορές πρόσθεσαν περαιτέρω λεπτομέρειες στην ιστορία, με πολλαπλές παραλλαγές να εμφανίζονται σχετικά με τον θάνατό της. Οι λογοτεχνικές παραδόσεις αναφέρουν ότι πέθανε, όταν γέννησε τον γιο της, Αλί ιμπν Χουσεΐν, το 659 μ.Χ.

Λέγεται ότι θάφτηκε στο Κοιμητήριο αλ-Μπάκι στη Μεδίνα, με τον τάφο της να βρίσκεται δίπλα σε αυτόν του κουνιάδου της, Χασάν ιμπν Αλί.

Μια άλλη αναφορά αναφέρει ότι η Σαχρμπανού έζησε για να δει τη Μάχη της Καρμπάλα το 680 μ.Χ. Έχοντας γίνει μάρτυρας της σφαγής της οικογένειάς της κατά τη διάρκεια της μάχης, η πριγκίπισσα πνίγηκε στον Ευφράτη για να αποφύγει την ταπείνωση της αιχμαλωσίας από τους Ομεϋάδες. Σύμφωνα με μια άλλη αναφορά, η Σαχρμπανού απεβίωσε στις 5 Σαμπάν του 60 μ.Χ. στη Δαμασκό, αφού δραπέτευσε από τον κύριό της, καθώς ήταν σκλάβα.

Μια τρίτη εκδοχή, όπως και με την προηγούμενη αφήγηση, αναφέρει ότι η Σαχμπανού ήταν ζωντανή κατά τη διάρκεια της Καρμπάλα, αλλά περιλαμβάνει μια θαυματουργή πτυχή στην ιστορία. Αναφέρει ότι, πριν από τον θάνατό του, ο Χουσεΐν έδωσε στη Σαχμπανού το άλογό του και της ζήτησε να δραπετεύσει στην πατρίδα της στην Περσία. Την καταδίωξαν στενά οι στρατιώτες του Γιαζίντ και, καθώς πλησίαζε τα βουνά που περιβάλλουν το Ρέι, προσπάθησε να επικαλεστεί τον Θεό απεγνωσμένα. Ωστόσο, στην εξάντλησή της μίλησε λάθος και αντί να πει «Γιαλάχου!» (Ω Θεέ μου!), είπε «Για κου!» (Ω βουνό!). Το βουνό άνοιξε τότε ως εκ θαύματος και εκείνη μπήκε μέσα αφήνοντας πίσω της μόνο ένα κομμάτι από το πέπλο της, που είχε πιαστεί, καθώς το χάσμα έκλεισε πίσω της. Αυτό έγινε αντικείμενο λατρείας, με την περιοχή να γίνεται ιερό καθώς και δημοφιλής τόπος προσκυνήματος.

Η Μαίρη Μπόις πίστευε ότι η τελευταία ιστορία ήταν μια επινόηση του δέκατου αιώνα, θεωρώντας πιθανό ότι το ιερό ήταν προηγουμένως αφιερωμένο στη ζωροαστρική θεότητα Αναχίτα (Αναχίτ στους Αρμένιους). Αναφέρει ότι, καθώς ο Ζωροαστρισμός και η λατρεία της Αναχίτ έγιναν λιγότερο κυρίαρχες στην περιοχή, πιθανότατα δημιουργήθηκε ένας σύνδεσμος μεταξύ του χώρου και της Σαχρμπανού, προκειμένου να αντικατασταθεί η λατρεία της Περσίδας πριγκίπισσας. Είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι η λέξη «Μπανού» (Κυρά) συνδέεται στενά με την Αναχίτα, γεγονός που καθιστά πιθανό ότι το «Σαχρμπανού» (Κυρά της γης) ήταν ο τίτλος, που χρησιμοποιήθηκε αρχικά για την αφιέρωση του παλιού ιερού.

 Ιστορικότητα 
Η ιστορικότητα της Σαχρμπανού είναι εξαιρετικά αμφισβητήσιμη, καθώς δεν υπάρχει διαθέσιμη πηγή, που να μπορεί να επιβεβαιώσει ή να αρνηθεί με βεβαιότητα την ύπαρξή τηςD. Pinault, Horse of Karbala: Muslim Devotional Life in India (2016), σελ. 71. Ενώ ήταν σίγουρα στην επιρροή του πατέρα του Χουσεΐν, Αλί ιμπν Αμπί Ταλίμπ, να τον παντρέψει με μια αιχμάλωτη κόρη του Ισδιγέρδη Γ΄Salo Wittmayer Baron, A Social and Religious History of the Jews - Volume 1 (1957), σελ. 270, οι σύγχρονες πηγές δεν αναφέρουν κανένα τέτοιο γεγονός. Πρώιμες ιστορίες σχετικά με την εισβολή στην Περσία από συγγραφείς όπως ο Ιμπν Αμπντ Ραμπί και ο αλ-Ταμπαρί, συχνά γραμμένες με μεγάλη προσοχή στη λεπτομέρεια, δεν αποδεικνύουν καμία σχέση μεταξύ της βασιλικής οικογένειας των Σασσανιδών και μιας συζύγου του Χουσεΐν. Το ίδιο ισχύει και για ένα ευρύ φάσμα πηγών, όπως ο δικαστής Χαναφί Αμπού Γιουσούφ στην πραγματεία του για τη φορολογία, το Κιτάμπ αλ-Χαράτς, ούτε ο Φερντοσί στο έπος του, το Σαχναμέ.

Οι πρώτες αναφορές για τη μητέρα του Αλί ιμπν Χουσεΐν προέρχονται διακόσια χρόνια αργότερα από τον Ιμπν Σα'ντ και τον Ιμπν Κουτάιμπα τον 9ο αιώνα, οι οποίοι την περιγράφουν και οι δύο ως σκλάβα από το Σινδ ονόματι Γαζάλα ή Σολάφα. Συνεχίζουν ισχυριζόμενοι ότι, μετά τον θάνατο του πατέρα του, ο Αλί απελευθέρωσε τη μητέρα του και την έδωσε σε γάμο με έναν πελάτη του Χουσεΐν ονόματι Ζουγιάιντ, με τον οποίο γέννησε έναν γιο, τον Αμπντουλάχ. Ο Γιακούμπι, ο οποίος έγραψε περίπου την ίδια εποχή με τον Ιμπν Κουτάιμπα, ήταν ο πρώτος που υπέδειξε ότι η μητέρα του Αλί ήταν σκλάβα κόρη του Ισδεγέρδη, δηλώνοντας ότι ο Χουσεΐν την έλεγε Γαζάλα. Το Ταρίκ-ι Κουμ και το Φιράκ αλ-Σιά, και τα δύο γραμμένα γύρω στον 10ο αιώνα, δίνουν μια παρόμοια ιστορία, αλλά αναφέρουν ότι αρχικά ονομαζόταν είτε Σαχρμπανού είτε Τζαχανσάχ και αργότερα μετονομάστηκε σε Σολάφα.

Υπάρχει επομένως μια συνέπεια μεταξύ των πρώιμων πηγών ότι η μητέρα του Αλί ονομαζόταν Γαζάλα ή Σολάφα και ότι ήταν μια σκλάβα από την Ανατολή, που ανήκε στον Χουσεΐν. Η διαφωνία προκύπτει μόνο σχετικά με την αρχική της ταυτότητα και την μετέπειτα μοίρα. Ο Ιμπν Μπαμπαγουάχ, ωστόσο, γράφοντας επίσης τον 10ο αιώνα, καταγράφει μια σιιτική παράδοση που συνδυάζει τις δύο ιστορίες. Αναφέρει ότι ο Αλί ήταν γιος μιας κόρης του Ισδεγέρδη, που πέθανε κατά τον τοκετό. Στη συνέχεια ανατράφηκε από μια παλλακίδα του Χουσεΐν, η οποία θεωρήθηκε δημόσια ότι ήταν η μητέρα του. Όταν ο Αλί αργότερα κανόνισε να παντρευτεί η παλλακίδα, χλευάστηκε λόγω της πεποίθησης ότι είχε δώσει τη μητέρα του. Αυτή η παράδοση υποστηρίζει τις προηγούμενες αφηγήσεις, παρέχοντας παράλληλα μια εξήγηση για τις αντιφάσεις. Με βάση τις διάφορες μαρτυρίες, η Μαίρη Μπόις υπέθεσε ότι η μητέρα του Αλί ήταν μια παλλακίδα Σίντι, την οποία αργότερα απελευθέρωσε και κανόνισε να παντρευτεί. Η ιστορία της Σαχρμπανού εμφανίστηκε στη συνέχεια για να εξηγήσει τις πτυχές, που μπορεί να θεωρήθηκαν δυσάρεστες.

Πιστεύεται επίσης ότι ο θρύλος της Σαχρμπανού χρησιμοποιήθηκε για να παράσχει μια σύνδεση μεταξύ της προϊσλαμικής Περσίας και του Σιιτισμού, κάτι που θεωρείται εξαιρετικά σημαντική πτυχή για τους Πέρσες που προσηλυτίστηκαν της περιόδου. Μέσω της Σαχρμπανού, οι Σιίτες Ιμάμηδες κατείχαν νομιμότητα με δύο μορφές: μέσω της πατρικής τους καταγωγής από τον Αλί ιμπν Αμπί Ταλίμπ και τη Φατιμά, κόρη του Μωάμεθ, και της μητρικής τους καταγωγής από τους αρχαίους Πέρσες βασιλιάδεςMohammad Ali Amir-Moezzi, Christian Jambet, What is Shi'i Islam?: An Introduction (2018), κεφ. 2. Μεταγενέστερες ενσαρκώσεις της ιστορίας μπορεί να μεγέθυναν την περσική πτυχή με αυτό κατά νου, με αυξανόμενη έμφαση να δίνεται στη βασιλική οικογένεια της πριγκίπισσας. Ο Αλί ιμπν Αμπί Ταλίμπ παίζει σημαντικό ρόλο σε αυτό, με αυτόν και τη Σαχρμπανού να συνομιλούν στα περσικά, με αυτόν να επιμένει στην ελευθερία της και την ευγένεια της τάξης της, καθώς και να προβλέπει τη γέννηση του μελλοντικού Ιμάμη.

Είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι για αρκετούς αιώνες, οι συγγραφείς που ανέφεραν την ιστορία ήταν σχεδόν αποκλειστικά Πέρσες ή Πέρσες Σιίτες. Στη συνέχεια, φαίνεται ότι η Σαχρμπανού χρησίμευσε ως παράγοντας σύγκλισης μεταξύ των διωκόμενων Σιιτών και των κατακτημένων Περσών. Μια παρόμοια προσπάθεια επιχειρήθηκε αρκετούς αιώνες αργότερα για να συνδεθεί η μητέρα του δωδέκατου Ιμάμη με τους Βυζαντινούς αυτοκράτορες και τον Απόστολο Σίμωνα, συνδέοντας έτσι τους Ιμάμηδες με τον Σιιτισμό, τον Μανδαϊσμό και τον Χριστιανισμό, αν και αυτό αποδείχθηκε λιγότερο επιτυχημένη.

Ο Ιρανός ακαδημαϊκός και πολιτικός Μορτέζα Μοταχάρι αντιτάχθηκε σε αυτή τη συλλογιστική, δηλώνοντας ότι η πιθανή σασσανιδική καταγωγή των Σιιτών Ιμάμηδων δεν θα προσέλκυε ιδιαίτερα τους Πέρσες στον Σιιτισμό. Σημειώνοντας ότι η μητέρα του Γιαζίντ Γ΄ πιστεύεται ότι είναι κόρη του Περόζη Γ΄Patricia Crone, The Nativist Prophets of Early Islamic Iran: Rural Revolt and Local Zoroastrianism (2012), σελ. 5,  ο Μοταχάρι πρόσθεσε ότι οι Πέρσες δεν είχαν αντίστοιχη κλίση προς τη δυναστεία των Ομεϋαδών. Ομοίως, ο στρατηγός των Ομεϋαδών Ουμπάιντ Αλλάχ ιμπν Ζιγιάντ δεν είναι ιδιαίτερα σεβαστός με βάση την μητρική περσική καταγωγή του. Επιπλέον, ο Μοταχάρι υποστήριξε ότι η Σαχρμπανού δεν τιμάται στο Ιράν περισσότερο από τις μητέρες των άλλων Ιμάμηδων, οι οποίες προέρχονταν από ένα πλήθος εθνοτικών υποβάθρων, όπως η Ναρτζίς, η οποία πιστεύεται ότι ήταν Ρωμαία παλλακίδα. 


 Παραπομπές 

 Περαιτέρω ανάγνωση 

 Alizadeh, Mahbanoo; Zand, Roxane (2013). "Bībī Shahrbānū". In Madelung, Wilferd; Daftary, Farhad (eds.). Encyclopaedia Islamica Online. Brill Online. ISSN 1875-9831.




 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

Κατηγορία:Αιχμάλωτοι πολέμου
Κατηγορία:Χασεμίτες
Κατηγορία:Θρυλικά πρόσωπα