Airspeed Horsa

Το Airspeed AS.51 Horsa, σχεδίασης και κατασκευής της βρετανικής Airspeed Ltd, ήταν ανεμόπτερο μεταφοράς στρατευμάτων που κατασκευάστηκε σε μεγάλους αριθμούς χρησιμοποιήθηκε στα χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Έχοντας εντυπωσιαστεί από την δράση των γερμανικών αερομεταφερόμενων δυνάμεων στα πρώτα στάδια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όπως στη Μάχη της Γαλλίας, οι Σύμμαχοι επιδίωξαν να δημιουργήσουν αντίστοιχες δυνάμεις. Το βρετανικό Υπουργείο Πολέμου, θεωρώντας ότι ο ρόλος των στρατιωτικών ανεμοπτέρων θα ήταν κομβικός για τη συγκρότηση αερομεταφερόμενων δυνάμεων, προχώρησε στην εξέταση των διαθέσιμων επιλογών. Η αξιολόγηση του General Aircraft Hotspur έδειξε ότι υστερούσε σε μέγεθος, με αποτέλεσμα να εκδοθεί η Προδιαγραφή X.26/40 βάσει της οποίας η Airspeed Limited σχεδίασε το Horsa που μπορούσε να μεταφέρει έως και 30 πλήρως εξοπλισμένους στρατιώτες.

Τα Horsa χρησιμοποιήθηκαν σε μεγάλους αριθμούς από τη βρετανική Αεροπορία Στρατού και τη RAF για τη διεξαγωγή ποικίλων αεραποβατικών επιχειρήσεων καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου. Ανεμόπτερα αυτού του τύπου χρησιμοποιήθηκαν μεταξύ άλλων στην αποτυχημένη επίθεση κατά του γερμανικού εργοστασίου βαρέος ύδατος στο Ργιουκάν (Rjukan) της Νορβηγίας, κατά την συμμαχική εισβολή στη Σικελία και στην απόβαση στη Νορμανδία. Εκτός των Βρετανών και οι Αμερικανοί, όπως και άλλες δυνάμεις ενέταξαν σε υπηρεσία αριθμό τέτοιων ανεμοπτέρων.

Ιστορικό υπόβαθρο
Στα πρώτα στάδια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου ο γερμανικός στρατός ήταν πρωτοπόρος στις αεραποβατικές επιχειρήσεις. Οι δυνάμεις αυτές είχαν διεξαγάγει αρκετές επιτυχείς επιχειρήσεις κατά τη διάρκεια της Μάχης της Γαλλίας το 1940, συμπεριλαμβανομένης της επίθεσης από στρατεύματα που μεταφέρθηκαν με ανεμόπτερα για να καταλάβουν το οχυρό Έμπεν-Εμέλ.Flanagan 2002, p. 6. Έχοντας εντυπωσιαστεί από την απόδοση και τις δυνατότητες των γερμανικών αεραποβατικών επιχειρήσεων, οι Σύμμαχοι αποφάσισαν να προχωρήσουν στη συγκρότηση αντίστοιχων σχηματισμών.Harclerode 2005, p. 197. Στις 22 Ιουνίου 1940 ο  Τσώρτσιλ έδωσε με υπόμνημά του εντολή στο Γραφείο Πολέμου (War Office) να διερευνήσει τη δυνατότητα δημιουργίας σώματος 5.000 αλεξιπτωτιστών.Otway 1990, p. 21. Δημιουργήθηκαν δύο βρετανικές αερομεταφερόμενες μεραρχίες καθώς και άλλες μικρότερες μονάδεςHarclerode 2005, p. 107. ενώ κατά τη διάρκεια του 1941 και οι Ηνωμένες Πολιτείες ξεκίνησαν ένα παρόμοιο πρόγραμμα.Mondey 2002, p. 14.

Στο πλαίσιο του σχηματισμού των μονάδων αυτών, κρίθηκε από τους αξιωματούχους του Γραφείου Πολέμου πως τα μεταφορικά ανεμόπτερα θα αποτελούσαν αναπόσπαστο στοιχείο μιας τέτοιας δύναμης. Αρχικά θεωρήθηκε ότι θα χρησιμοποιούνταν για τη μεταφορά αλεξιπτωτιστών. Βάσει αυτής της προσέγγισης, μεταγωγικά αεροσκάφη θα μετέφεραν αλεξιπτωτιστές και ταυτόχρονα θα ρυμουλκούσαν ένα ανεμοπλάνο στο οποίο θα επέβαιναν επιπλέον στρατιώτες. Η ιδέα αυτή προέκυψε ως αντιστάθμισμα για τις σοβαρές ελλείψεις σε μεταγωγικά στα πρώτα στάδια του πολέμου, καθώς με αυτόν τον τρόπο ο αριθμός των στρατευμάτων που μπορούσαν να ριφθούν σε μια επιχείρηση από έναν δεδομένο αριθμό μεταγωγικών αεροσκαφών θα αυξανόταν σημαντικά. Τα κενά ανεμοπλάνα θα ρυμουλκούνταν πίσω στη βάση.Manion 2008, p.28

Εν τέλει ο σχεδιασμός στράφηκε στη χρήση ανεμοπλάνων για την προσγείωση τόσο στρατευμάτων όσο και βαρέος εξοπλισμού στο θέατρο επιχειρήσεων.Flint 2006, p. 15. O πρώτος τύπος που αναπτύχθηκε ήταν το General Aircraft Hotspur το οποίο πραγματοποίησε την πρώτη του πτήση στις 5 Νοεμβρίου 1940.Lynch 2008, p. 31. Εντοπίστηκαν αρκετά προβλήματα στον σχεδιασμό του Hotspur, με σοβαρότερο την αδυναμία του να μεταφέρει επαρκή αριθμό στρατευμάτων. Υπήρχαν επίσης ανησυχίες ότι τα ανεμοπλάνα θα έπρεπε να ρυμουλκούνται σε διάταξη «σε σειρά», κάτι που θα ήταν εξαιρετικά επικίνδυνο τη νύχτα ή μέσα σε νέφη.Smith 1992, p. 13. Έτσι αποφασίστηκε ότι το Hotspur θα χρησιμοποιούνταν μόνο ως εκπαιδευτικόOtway 1990, p. 23. ενώ η βρετανική βιομηχανία συνέχισε την ανάπτυξη διαφόρων ανεμοπτέρων, συμπεριλαμβανομένης της σχεδίασης που εξελίχθηκε τελικά στο Horsa. Στις 12 Οκτωβρίου 1940 εκδόθηκε η σχετική προδιαγραφή (X.26/40) από το Υπουργείο Αεροπορίας,Flint 2006, p. 35. βάσει της οποίας θα έπρεπε να χρησιμοποιηθεί το ξύλο ως δομικό υλικό στο μέγιστο δυνατό βαθμό προκειμένου να εξοικονομηθούν κρίσιμα αποθέματα μετάλλων.Mrazek 2011, p. 331. 

Η Airspeed συγκρότησε ομάδα με επικεφαλής τον αεροναυπηγό Άλφρεντ Χέσελ Τίλτμαν (A. H. Tiltman)Mrazek 1977, pg. 70. Βάσει του αρχικού σχεδιασμού, οι αλεξιπτωτιστές θα πηδούσαν από θύρες στις δύο πλευρές της ατράκτου του ανεμοπτέρου ενώ αυτό θα παρέμενε υπό ρυμούλκηση. Οι προσγειώσεις για την αποβίβαση στρατιωτών θα είχαν δευτερεύοντα ρόλο. Οι θύρες, τοποθετημένες σε μεγάλη απόσταση μεταξύ τους, επέτρεπαν την ταυτόχρονη έξοδο, καθώς και τη δυνατότητα των στρατευμάτων να βάλλουν κατά στόχων ενώ βρίσκονταν ακόμη επί του ανεμοπτέρου. Για τον σκοπό αυτό προβλεπόταν η ύπαρξη αρκετών θυρίδων πυρός στην οροφή και στην ουρά. Εν τέλει η ιδέα αυτή εγκαταλείφθηκε και αποφασίστηκε ότι το ανεμόπτερο θα χρησιμοποιούνταν μονάχα για την προσγείωση στρατευμάτων.

Περιγραφή
Το ήταν ένα μεγάλων διαστάσεων υψηλοπτέρυγο μονοπλάνο. Μπορούσε να μεταφέρει έως και 30 πλήρως εξοπλισμένους στρατιώτες, ένα Jeep ή ένα αντιαρματικό πυροβόλο. Το Horsa Mark I είχε εκπέτασμα πτερύγων 27 m και μήκος 20 m ενώ όταν ήταν πλήρως φορτωμένο ζύγιζε 6920 kg.Smith 1992, p. 15. Η μεταγενέστερη έκδοση ήταν το AS 58 Horsa II, το οποίο πλήρως έμφορτο είχε βάρος 7140 kg καθώς και αρθρωτό ρύγχος, ενισχυμένο δάπεδο και διπλούς τροχούς στο ρύγχος για την υποστήριξη του πρόσθετου βάρους των οχημάτων. Το συρματόσχοινο ρυμούλκησης συνδεόταν στο σκέλος του τροχού στο ρύγχος αντί για τα δύο σημεία στις πτέρυγες, όπως στο Horsa I. Ήταν κατασκευασμένο σχεδόν εξολοκλήρου από ξύλοMrazek 2011, p. 336. και θεωρείτο ανθεκτικό και ιδιαίτερα ευέλικτο για ανεμόπτερο. Η άτρακτος αποτελούνταν από τρία τμήματα που συνδέονταν μεταξύ τους με κοχλίες: το εμπρόσθιο τμήμα περιλάμβανε το κόκπιτ του πιλότου και την κύρια θύρα φόρτωσης, το μεσαίο χρησιμοποιούνταν για τη μεταφορά στρατευμάτων ή φορτίου και το οπίσθιο στήριζε το ουραίο σύνολο.

Ο σύνδεσμος της ατράκτου στο οπίσθιο άκρο του κύριου τμήματος μπορούσε να αποσπαστεί κατά την προσγείωση ώστε να διευκολύνεται η ταχεία αποβίβαση στρατευμάτων και εξοπλισμού, που γίνονταν χάρη σε ειδικές ράμπες.Morgan 2014, p. 59. Αρχικά, το ουραίο τμήμα αποκοπτόταν με την πυροδότηση ενός δακτυλίου Cordtex γύρω από το πίσω μέρος της ατράκτου. Ωστόσο αυτή η μέθοδος θεωρήθηκε επικίνδυνη, ιδίως αν η πυροδότηση προκαλούνταν πρόωρα εξαιτίας εχθρικών πυρών.Manion (2008), p.33 Στις αρχές του 1944 αναπτύχθηκε μια μέθοδος αποσύνδεσης του ουραίου τμήματος που χρησιμοποιούσε οκτώ κοχλίες ταχείας απελευθέρωσης και κόφτεςγια την κοπή των συρματόσχοινων ελέγχου.

Το Horsa ήταν εξοπλισμένο με σταθερό τρίκυκλο σύστημα προσγείωσης. Κατά τις επιχειρησιακές πτήσεις το κύριο σύστημα μπορούσε να απορριφθεί και η προσγείωση γινόταν τότε χάρη στον ελεύθερα περιστρεφόμενο τροχό στο ρύγχος και σε ένα ελαστικά αναρτημένο πέδιλο στο κάτω μέρος της ατράκτου.

Παραγωγή
Τον Φεβρουάριο του 1941 δόθηκε η πρώτη παραγγελία για 400 ανεμόπτερα και εκτιμήθηκε ότι η Airspeed θα μπορούσε να τα παραδώσει έως τον Ιούλιο του 1942.Smith 1992, p. 14. Εξετάστηκε επίσης η δυνατότητα κατασκευής επιπλέον 400 ανεμοπτέρων στις Βρετανικές Ινδίες για χρήση από ινδικές αερομεταφερόμενες δυνάμεις, όμως το σχέδιο αυτό εγκαταλείφθηκε όταν διαπιστώθηκε ότι η αναγκαία ξυλεία θα έπρεπε να εισαχθεί στην Ινδία. Παραγγέλθηκαν επτά πρωτότυπα, τα δύο εκ των οποίων κατασκεύασε η Fairey Aircraft για χρήση σε πτητικές δοκιμές όσο η Airspeed ολοκλήρωνε τα υπόλοιπα για δοκιμές εξοπλισμού και φόρτωσης. Στις 12 Σεπτεμβρίου 1941, το πρώτο πρωτότυπο (DG597), ρυμουλκούμενο από ένα Armstrong Whitworth Whitley, πραγματοποίησε την πρώτη του πτήση, έντεκα μήνες έπειτα από την έκδοση της Προδιαγραφής X3/41.Flint 2006, p. 56. Βάσει της προαναφερθείσας προβλέπονταν επίσης η κατασκευή 200 Horsa τύπου AS 52, ικανών να μεταφέρουν βόμβες. Εν τέλει η ιδέα αυτή εγκαταλείφθηκε καθώς ήταν διαθέσιμα άλλα βομβαρδιστικά αεροσκάφη με αποτέλεσμα να ακυρωθεί η παραγγελία των AS 52.Bowyer 1976, p. 37.

Στις αρχές του 1942 ξεκίνησε η παραγωγή των ανεμοπτέρων και έως τον Μάιο του 1942, είχαν παραγγελθεί περίπου 2.345 από τον Στρατό. Το Horsa είχε σχεδιαστεί εξαρχής ώστε να κατασκευάζεται από επιμέρους εξαρτήματα και από μια σειρά τριάντα τμημάτων. Την παραγωγή του θα αναλάμβαναν κατά κύριο λόγο ξυλουργεία, καθώς δεν είχαν εμπλοκή στην παραγωγή άλλων πιο κρίσιμων για την πολεμική προσπάθεια αεροσκαφών. Η διασπορά της παραγωγής περιόριζε επίσης πιθανές απώλειες σε περίπτωση γερμανικής αεροπορικής επίθεσης.

Τα πρώτα 695 ανεμόπτερα κατασκευάστηκαν στο εργοστάσιο της Airspeed στο Κρίστσερτς (Christchurch)Thetford 1968, p. 588. ενώ η παραγωγή των υπολοίπων πραγματοποιήθηκε από διάφορους υπεργολάβους. Σε αυτούς περιλαμβάνονταν η Austin Motors και ένας όμιλος που συντονιζόταν από τους κατασκευαστές επίπλων Harris Lebus.Lloyd 1982, p. 22. Οι ίδιοι αυτοί ανάδοχοι κατασκεύασαν και μια βελτιωμένη έκδοση του ανεμοπτέρου, που έλαβε την ονομασία AS.53 Horsa Mk II. Το Horsa Mk II είχε σχεδιαστεί ειδικά για τη μεταφορά οχημάτων, διαθέτοντας ενισχυμένο δάπεδο και αρθρωτό ρύγχος.

Καθώς οι περισσότεροι υπεργολάβοι δεν διέθεταν αεροδρόμια για την παράδοση των ανεμοπτέρων, τα τμήματα αποστέλλονταν σε Μονάδες Συντήρησης της RAF που αναλάμβαναν την τελική συναρμολόγηση. Σε αυτή τη διαδικασία οφείλονται ενδεχομένως οι σημαντικές αποκλίσεις που καταγράφονται στις πηγές ως προς τον αριθμό μονάδων που κασκευάστηκαν. Εκτιμάται πως ολοκληρώθηκαν μεταξύ 3.655 και 3.799 μονάδων.Lynch 2008, p. 203.

Επιχειρησιακή ιστορία

Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος
Το Horsa χρησιμοποιήθηκε επιχειρησιακά για πρώτη φορά τη νύχτα της 19ης προς 20ή Νοεμβρίου 1942, στην αποτυχημένη επίθεση κατά του γερμανικού εργοστασίου βαρέος ύδατος στο Ργιουκάν (Rjukan) στη Νορβηγία (Επιχείρηση Freshman). Δύο ανεμόπτερα Horsa, καθένα εκ των οποίων μετέφερε 15 σκαπανείς, καθώς και ένα ρυμουλκό αεροσκάφος τύπου Handley Page Halifax συνετρίβησαν εξαιτίας των δυσμενών καιρικών συνθηκών. Και οι 23 επιζώντες  εκτελέστηκαν κατόπιν διαταγής του Χίτλερ, κατά παράβαση των Συμβάσεων της Γενεύης που προστατεύουν τους αιχμαλώτους πολέμου από συνοπτικές εκτελέσεις.

Στο πλαίσιο της προετοιμασίας για περαιτέρω επιχειρησιακή χρήση, 30 Horsa ρυμουλκήθηκαν αεροπορικώς από βομβαρδιστικά Halifax από βάσεις στη Μεγάλη Βρετανία προς τη Βόρεια Αφρική· τρία από αυτά τα αεροσκάφη χάθηκαν κατά τη μεταφορά.Mondey 2002, p. 15. Στις 10 Ιουλίου 1943, τα 27 εναπομείναντα ανεμόπτερα χρησιμοποιήθηκαν κατά τη συμμαχική εισβολή στη Σικελία, η οποία αποτέλεσε την πρώτη μεγάλης κλίμακας επιχείρηση για τον τύπο.

Σημαντικές αγγλοαμερικανικές δυνάμεις αναπτύχθηκαν κατά την απόβαση και τη μάχη της Νορμανδίας, στο πλαίσιο της βρετανικής Επιχείρηση Tonga και των αμερικανικών αεραποβατικών επιχειρήσεων. Η πρώτη μονάδα που προσγειώθηκε στη Γαλλία κατά τη διάρκεια της μάχης ήταν μια βρετανική δύναμη η οποία μεταφέρθηκε από έξι Horsa και κατέλαβε τις γέφυρες του καναλιού της Καέν και του ποταμού Ορν. Κατά την αρχική φάση της επιχείρησης, 320 Horsa χρησιμοποιήθηκαν για τη μεταφορά τμημάτων της 6ης Αερομεταφερόμενης Μεραρχίας ενώ στη συνέχεια ακολούθησε το δεύτερο κύμα, με 296 επιπλέον Horsar. 

Η Αεροπορία του Στρατού των ΗΠΑ (United States Army Air Forces, USAAF) απέκτησε περίπου 400 Horsa στο πλαίσιο μιας μορφής αντίστροφου Lend-Lease.Morgan 2014, p. 50. Ικανό να μεταφέρει έως και 30 στρατιώτες,Munson 1972, p. 169. το Horsa ήταν σημαντικά μεγαλύτερο από το αμερικανικό Waco CG-4A.

Σε βρετανική υπηρεσία, τα Horsa αποτέλεσαν βασικό στοιχείο σε αρκετές μεγάλες επιθετικές επιχειρήσεις που ακολούθησαν τις επιτυχημένες αποβάσεις στη Νορμανδία, συμπεριλαμβανομένων της [[Απόβαση στην Προβηγκία|Απόβασης στην Προβηγκία], της Επιχείρησης Market Garden καθώς και της Επιχείρησης Varsity. Η τελευταία αυτή επιχείρηση ήταν και η τελική για το Horsa και περιλάμβανε δύναμη 440 ανεμοπτέρων που μετέφεραν στρατιώτες της 6ης Αερομεταφερόμενης Μεραρχίας πέρα από τον Ρήνο.Fredriksen 2001, p. 14.

Τα Horsa ρυμουλκούνταν από διάφορα αεροσκάφη: τετρακινητήρια βαριά βομβαρδιστικά που είχαν αποσυρθεί από ενεργό επιχειρησιακή υπηρεσία, όπως τα Short Stirling και Handley Page Halifax, τα δικινητήρια βομβαρδιστικά Armstrong Whitworth Albemarle και Armstrong Whitworth Whitley, καθώς και από αμερικανικά μεταγωγικά όπως τα Douglas C-47 Skytrain/Dakota. Κατά την Επιχείρηση  Market Garden συνολικά 1.336 C-47 μαζί με 340 Stirling χρησιμοποιήθηκαν για τη ρυμούλκηση 1.205 ανεμοπτέρων.Morrison 1999, p. 56. Τα ανεμόπτερα ρυμουλκούνταν με σύστημα πρόσδεσης που συνδεόταν σε σημεία και των δύο πτερύγων και προσέφερε επίσης ενδοεπικοινωνία μεταξύ ρυμουλκού και ανεμοπτέρου. Οι πιλότοι των ανεμοπτέρων προέρχονταν συνήθως από τη βρετανική Αεροπορία Στρατού αν και κατά καιρούς χρησιμοποιήθηκαν και πιλότοι της RAF.

Μεταπολεμική περίοδος
Η Καναδική Βασιλική Αεροπορία (Royal Canadian Air Force, RCAF) παρέλαβε μικρό αριθμό Horsa Mk II τα οποία και αξιολόγησε. Τρία από αυτά τα εναπομείναντα αεροσκάφη πωλήθηκαν ως πλεονάζον υλικό στις αρχές της δεκαετίας του 1950 και διαλύθηκαν.Milberry 1984, p. 197. Η Ινδία επίσης απέκτησε μικρό αριθμό Horsa προς αξιολόγηση.Swanborough 1997, p. 7. Λόγω των χαμηλών τιμών για το πλεονάζον υλικό στο Ηνωμένο Βασίλειο, πολλά αγοράστηκαν και μετατράπηκαν σε ρυμουλκούμενα, αποθήκες ακόμη και εξοχικές «κατοικίες»."Glider Cottage." Popular Mechanics, October 1947, p. 134.

Εκδόσεις
AS.51 Horsa I
Έκδοση παραγωγής.

AS.52 Horsa
Έκδοση του Horsa με δυνατότητα μεταφοράς βομβών. Δεν εντάχθηκε σε παραγωγή.

AS.53 Horsa
Περαιτέρω εξέλιξη του Horsa. Δεν εντάχθηκε σε παραγωγή.

AS.58 Horsa II
Εκδοχή του Horsa I με αρθρωτό ανοιγόμενο ρύγχος που επέτρεπε την άμεση φορτοεκφόρτωση εξοπλισμού.

Δείτε επίσης
 Συγκρίσιμα αεροσκάφη
DFS 230
General Aircraft Hamilcar
General Aircraft Hotspur
Gotha Go 242
Slingsby Hengist
Waco CG-4A

 Κατάλογοι
Κατάλογος αεροσκαφών του Β' Παγκοσμίου Πολέμου

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία  






























 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Horsa
Κατηγορία:Ανεμόπτερα
Κατηγορία:Αεροσκάφη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου