Αμπού αλ-Μισκ Καφούρ

Ο Αμπού αλ-Μισκ Καφούρ, αραβ.: أبو المسك كافور (905 – 968), επίσης γνωστός ως αλ-Λαϊθί, αλ-Σουρί, αλ-Λαμπί ήταν μία κυρίαρχη προσωπικότητα τής Αιγύπτου των Ιχσιδιδών και τής Συρίας.  Αρχικά μαύρος σκλάβος, πιθανώς από την Αβησσυνία, διορίστηκε βεζίρης τής Αιγύπτου, και έγινε de facto ηγεμόνας της από το 946 μετά το τέλος τού κυρίου του, Μουχαμάντ μπιν Τουγκτζ. Στη συνέχεια, κυβέρνησε τις περιοχές των Ιχσιδιτών —την Αίγυπτο και τη νότια Συρία (συμπεριλαμβανομένης τής Δαμασκού)— μέχρι το τέλος του το 968. 

 Βιογραφία 
Ο Αμπού αλ-Μισκ Καφούρ, τού οποίου το όνομα σημαίνει «καμφορά με μοσχοβολιά»,  περιγράφεται από τις πηγές ποικιλοτρόπως ως προερχόμενος από την Αβησσυνία (Αιθιοπία).  Ο Μουχαμάντ ιμπν Τουγκτζ, ο ιδρυτής τής δυναστείας των Ιχσιδιδών τής Αιγύπτου, τον αγόρασε ως σκλάβο το 923. Καταγράφεται ότι είχε σκούρα επιδερμίδα και ήταν ευνούχος. Αναγνωρίζοντας την ευφυΐα και το ταλέντο τού σκλάβου, ο Ιμπν Τουγκτζ τον απελευθέρωσε.  Η ιστορία λέει ότι ο Καφούρ απελευθερώθηκε, επειδή κρατούσε τα μάτια του καρφωμένα στον κύριό του, ενώ άλλοι κρατούσαν τα μάτια τους στα δώρα τού κυρίου. Έτσι, ο ιστορικός Φίλιπ Χίτι σημείωσε ότι ο Καφούρ θα ανταμειβόταν γενναιόδωρα για τέτοια αφοσίωση. 

Ο Ιμπν Τουγκτζ διόρισε τον Καφούρ ως επιβλέποντα τής πριγκιπικής εκπαίδευσης των δύο γιων του. Ο Αιγύπτιος ηγεμόνας στη συνέχεια προήγαγε τον Καφούρ σε στρατιωτικό αξιωματικό. Ως διοικητής πεδίου, ο Καφούρ πραγματοποίησε στρατιωτική αποστολή στη Συρία το 945. Ορίστηκε επικεφαλής ορισμένων εκστρατειών στη Χετζάζη. Ο Καφούρ συμμετείχε σε ορισμένες διπλωματικές ανταλλαγές μεταξύ των Ιχσιδιδών και τού χαλίφη τής Βαγδάτης. .

Ο Καφούρ έγινε ο de facto ηγεμόνας τής Αιγύπτου το 946 (καθώς ο Καφούρ ήταν ο φύλακας των γιων τού μπιν Τουγκτζ, κυβέρνησε στη θέση τους μετά το τέλος τού πατέρα τους). Αν και οι μεταγενέστεροι ιστορικοί τον έχουν παρουσιάσει ως δίκαιο και μετριοπαθή ηγεμόνα, οφείλει μεγάλο μέρος τής φήμης του στα καυστικά σατιρικά ποιήματα που απηύθυνε εναντίον του ο αλ-Μουταναμπί, ένας μεσαιωνικός Άραβας ποιητής.

Ο Καφούρ απεβίωσε τον Απρίλιο του 968, και τάφηκε στην Ιερουσαλήμ δίπλα στους εμίρηδες Ιχσιδίδες, σε μία τοποθεσία κοντά στην Πύλη των Φυλών στο Χαράμ αλ-Σαρίφ. 

 Ιδιότητα ως πρώην σκλάβος 
Η ιδιότητα τού Καφούρ ως πρώην σκλάβου δεν τον εμπόδισε να ανέλθει στην εξουσία υπό τους Ιχσιδίδες. Ήταν σύνηθες για τούς Μαμελούκους (δηλαδή, τους πρώην σκλάβους) να εισέρχονται στον στρατιωτικό οργανισμό, και μάλιστα να καταλαμβάνουν υψηλές θέσεις σε αυτόν,  και πολλοί Αφρικανοί όπως ο Καφούρ, απασχολούνταν σε διάφορα επαγγέλματα, και διατηρούσαν μία συνεκτική κουλτούρα που αλληλεπιδρούσε με αυτή των οικοδεσποτών τους.  Η άνοδος τού Καφούρ στην εξουσία, από Αφρικανό σκλάβο σε ηγεμόνα τής Αιγύπτου και τμημάτων τής Συρίας, είναι ένα από τα πρώτα παραδείγματα στην ισλαμική ιστορία ενός ηγεμόνα με την πιο ταπεινή καταγωγή. 

 Πολιτικές 

 Εσωτερική πολιτική 
Ενώ ο Καφούρ κατείχε de facto τον έλεγχο τής Αιγύπτου, λειτουργούσε πίσω από την πρόσοψη των ηγεμόνων Ιχσιδιδών. Στην επιθανάτια κλίνη του, ο Ιμπν Τουγκτζ είχε διορίσει τον Καφούρ ως κηδεμόνα των δύο γιων του. Το 946 ο Καφούρ βοήθησε τον μεγαλύτερο γιο, Ανουτζούρ, να εξασφαλίσει τη διαδοχή τού Ιμπν Τουγκτζ. Και το 961 βοήθησε τον Αλί ιμπν αλ-Ιχσίντ, τον νεότερο αδελφό τού Ανουτζούρ, να εξασφαλίσει τον αιγυπτιακό θρόνο. Μόνο το 966, μετά το τέλος τού Αλί, ο Καφούρ αυτοανακηρύχθηκε δημόσια ως ο μοναδικός κυρίαρχος τής Αιγύπτου. .

Ο Καφούρ, παρά την τρομερή πίεση που ασκήθηκε επάνω του, διατήρησε τη σταθερότητα στο εσωτερικό τής Αιγύπτου. Κατά τη διάρκεια τού 947 και τού 948, πολέμησε και κατέστειλε την εξέγερση τού Γκαλμπούν. Το 954 απέτρεψε με επιτυχία ένα αποτυχημένο πραξικόπημα τού Ανουτζούρ. Επέζησε επίσης από την εξάπλωση τής ανατρεπτικής Ισμαηλικής προπαγάνδας εναντίον του. Η ικανότητά του να επιλύει εσωτερικές πολιτικές περιπλοκές, θεωρείται ότι παρέτεινε σημαντικά τη διάρκεια ζωής των Ιχσιδιδών. .

 Εξωτερική πολιτική 
Ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα τού Αμπού αλ-Μισκ Καφούρ ήταν η επιτυχημένη προστασία τού κατεστημένου των Ιχσιδιδών από τούς Χαμδανίδες (στη Συρία), τούς Φατιμίδες (στη βόρεια Αφρική, δυτικά τής Αιγύπτου), τούς Καρματιανούς (στην Αραβική χερσόνησο) και τούς Νουβίους (από το Σουδάν). .

Νωρίτερα, ο αφέντης τού Καφούρ, Μουχαμάντ ιμπν Τουγκτζ, τον εμπιστεύτηκε να χειριστεί τις στρατιωτικές εκστρατείες τής Συρίας και τής Χετζάζης (στην Αραβική Χερσόνησο). Τα στρατιωτικά και διπλωματικά του μέτρα εξασφάλισαν τη Δαμασκό για τούς Ιχσιδίδες (από τους Χαμδανίδες) το 947. . Ο Σαΐφ αλ-Νταουλά, κυβερνήτης τού Χαλεπίου, είχε προσπαθήσει να κατακτήσει τη Συρία, αλλά οι προσπάθειές του ματαιώθηκαν από τον Καφούρ, και ο πρώτος αναγνώρισε την κυριαρχία τού δεύτερου σε τμήματα τής Συρίας. 

Μπόρεσε επίσης να καθυστερήσει την επέκταση των Φατιμιδών στην Αίγυπτο, ματαιώνοντας τις προσπάθειες των πρακτόρων των τελευταίων. Όσο ο Καφούρ ήταν ζωντανός, το κατεστημένο των Ιχσιδιδών κρατούσε τούς Φατιμίδες μακριά. Μετά το τέλος του, οι Φατιμίδες ανέλαβαν την εξουσία. .

 Οικονομία 
Ο Καφούρ γενικά διατήρησε την οικονομική σταθερότητα στην Αίγυπτο, παρά τις σοβαρές οπισθοδρομήσεις: .

 Μία πυρκαγιά κατέστρεψε το εμπορικό τμήμα τής Φουστάτ το 954.
 Ένας μεγάλος σεισμός συγκλόνισε την Αίγυπτο το 955 ή στις αρχές τού 956.
 Επανάληψη τού πληθωρισμού των τιμών των τροφίμων (που μερικές φορές οδήγησε σε λιμό) και επακόλουθες πολιτικές αναταραχές, το 949, το 952, το 955 και το 963–968.

Εκτός από τις μεγάλες κυβερνητικές δαπάνες, η διακυβέρνηση τού Καφούρ απείχε από εκβιαστικές δημοσιονομικές πρακτικές. Τα χρυσά νομίσματά του παρουσίαζαν αξιοσημείωτη σταθερότητα, αν και παρουσίασαν διακυμάνσεις. Ο Καφούρ προσέλαβε επίσης τις υπηρεσίες ικανών διοικητών και εμπόρων, όπως ο Γιακούμπ ιμπν Κιλίς, συμβάλλοντας στα οικονομικά του επιτεύγματα. .

 Χορηγία των τεχνών 
Ο Αμπού αλ-Μισκ Καφούρ απέκτησε δημοτικότητα ως προστάτης λογίων και συγγραφέων. Ίσως η πιο φημισμένη προστασία, σύμφωνα με τον A.Ζ. Ερενκρόιτς, ήταν αυτή τού ποιητή αλ-Μουταναμπί. . Σε αντάλλαγμα, ο αλ-Μουταναμπί επαίνεσε τον πρώην σκλάβο. Ωστόσο, μετά την αποτυχία τού Καφούρ να τον ανταμείψει με το υψηλό αξίωμα στο οποίο επιθυμούσε, ο αλ-Μουταναμπί χλεύασε τον Καφούρ. Έτσι, ο Καφούρ απαθανατίστηκε στην ποίηση τού αλ-Μουταναμπί, ο οποίος ήταν ο μεγαλύτερος ποιητής τής εποχής τού Καφούρ, σύμφωνα με τον Φίλιπ Χίτι. 

Καθώς ήταν ευσεβής άνθρωπος, ο Καφούρ ένιωθε πιο άνετα με τους ουλεμάδες (μουσουλμανικό επιστημονικό κατεστημένο) παρά με τους ποιητές. Περιβαλλόταν από θρησκευόμενους άνδρες, μερικούς από τους οποίους κατέκλυσε με δώρα. Κατασκεύασε δύο τζαμιά στη Γκίζα και στο αλ-Μουκατάμ και ένα νοσοκομείο. . Παρ' όλα αυτά, εξακολουθούσε να προσκολλάται σε δεισιδαιμονίες, εγκαταλείποντας κάποτε ένα σπίτι, πιστεύοντας ότι βρισκόταν υπό την κυριαρχία ενός τζίνι. 

Ο Καφούρ διατηρούσε επίσης μία μεγαλοπρεπή και πολυτελή Αυλή. Ωστόσο, σε περιόδους λιμού, αυτή δεν ταίριαζε στον γενικό πληθυσμό.  Εκτός από τα τζαμιά και το νοσοκομείο, ο Καφούρ κατασκεύασε μία σειρά από πολυτελή παλάτια, και τούς κήπους Καφουρίγια στην πρωτεύουσά του. Μέχρι στιγμής δεν έχουν βρεθεί αρχαιολογικά ευρήματα από τις συνεισφορές του. .

 Δείτε επίσης 
 Δουλεία στο Ισλάμ
 Κατάλογος ηγεμόνων τής Αιγύπτου
 Ιστορία τής Αιγύπτου

 Αναφορές 

 Πηγές 
 Bianquis, Thierry (1998). "Autonomous Egypt from Ibn Ṭūlūn to Kāfūr, 868–969". In Petry, Carl F. (ed.). The Cambridge History of Egypt, Volume 1: Islamic Egypt, 640–1517. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 86–119. ISBN 0-521-47137-0.
 Ehrenkreutz, A. S. (1978). "Kāfūr". In van Donzel, E.; Lewis, B.; Pellat, Ch. & Bosworth, C. E. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume IV: Iran–Kha. Leiden: E. J. Brill. pp. 418–419. OCLC 758278456.
 Fromherz, Allen J. (2012). "Kafur, Abu al-Misk". In Emmanuel Kwaku Akyeampong; Henry Louis Gates Jr. (eds.). Dictionary of African biography. Oxford; New York: Oxford University Press. ISBN 9780195382075.


Κατηγορία:Ευνούχοι
Κατηγορία:Ιχσιδίδες