Battle rap

Battle rap (ή rap battle) ονομάζεται η μορφή διαγωνιστικής ραπ αναμέτρησης κατά την οποία δύο MCs (Master of Ceremony) ανταγωνίζονται λεκτικά, αυτοσχεδιάζοντας ή εκτελώντας προετοιμασμένους στίχους με σκοπό να υπερισχύσουν του αντιπάλου τους. Αποτελεί βασικό στοιχείο της κουλτούρας του hip hop και έχει εξελιχθεί σε αυτόνομο υποείδος με οργανωμένες διοργανώσεις και διεθνείς λίγκες.

 Ύφος και τεχνική 
Το battle rap χαρακτηρίζεται από:

 έντονο στοιχείο braggadocio (αυτοπροβολή και υπερβολή),
 λεκτικές επιθέσεις, ειρωνεία και προσωπικές αιχμές,
 πολύπλοκες ρίμες και τεχνικά σχήματα,
 χρήση λογοπαιγνίων και μεταφορών.

Αρχικά βασιζόταν στον αυτοσχεδιασμό (freestyle), όμως από τη δεκαετία του 2000 επικράτησε η προετοιμασμένη μορφή (written battles), με θεατρικότητα, δομημένους γύρους (battle rounds) και κριτική επιτροπή ή ψηφοφορία κοινού.

 Ιστορία 
Η πρακτική των rap battles εμφανίστηκε στη σκηνή του East Coast hip hop στα τέλη της δεκαετίας του 1970. Ένα από τα πρώτα καταγεγραμμένα ιστορικά battles ήταν η αναμέτρηση του Kool Moe Dee με τον Busy Bee Starski το 1982, η οποία θεωρείται κομβική, καθώς σηματοδότησε τη μετάβαση από το διασκεδαστικό ύφος για να ευχαριστεί το κοινό σε πιο επιθετική και τεχνικά απαιτητική ραπ γραφή.

Κατά τη δεκαετία του 1980, η battle μορφή αποτέλεσε βασικό στοιχείο της ταυτότητας των MCs. Πολλές δημόσιες αντιπαραθέσεις (diss battles) ηχογραφήθηκαν και κυκλοφόρησαν δισκογραφικά, όπως:

 The Roxanne Wars (1984–1985)
 Juice Crew vs. Boogie Down Productions (1986–1988)
 Kool Moe Dee vs. LL Cool J (1987–1991)
 MC Serch vs. MC Hammer (1989–1994)

 Επαγγελματικές λίγκες 
Από τα τέλη της δεκαετίας του 1990 και ιδιαίτερα μετά το 2008, το battle rap οργανώθηκε σε αυτόνομες λίγκες με δομημένες διοργανώσεις.

Μεταξύ των πιο γνωστών είναι:

 Ultimate Rap League (ΗΠΑ)
 King of the Dot (Καναδάς)
 Grind Time Now (ΗΠΑ)
 Don’t Flop (Ηνωμένο Βασίλειο)
 Queen of the Ring (ΗΠΑ)
 End of the Week (Γαλλία)
 VideoBattleTurnier (VBT) (Γερμανία)

Οι διοργανώσεις αυτές συνέβαλαν στην παγκοσμιοποίηση του battle rap μέσω διαδικτυακής προβολής σε πλατφόρμες όπως το YouTube.

 Battle rap στη μαζική κουλτούρα 
Το battle rap έγινε ευρύτερα γνωστό στο παγκόσμιο κοινό μέσω της ταινίας 8 Mile (2002), με πρωταγωνιστή τον Eminem. Η ταινία απεικονίζει την underground battle σκηνή του Ντιτρόιτ και συνέβαλε στη διεθνή δημοφιλία της μορφής.

Πολλοί καλλιτέχνες της mainstream σκηνής ξεκίνησαν από battles ή διατήρησαν ενεργή παρουσία σε battle leagues.

 Battle rap στην Ελλάδα 

Η παρουσία του battle rap στην Ελλάδα συνδέεται με τη διαμόρφωση της πρώτης γενιάς ελληνικού hip hop στα μέσα της δεκαετίας του 1990. Οι πρώτες μορφές λεκτικής αντιπαράθεσης εμφανίστηκαν τόσο μέσω δισκογραφικών κυκλοφοριών (diss tracks) όσο και σε ζωντανές εμφανίσεις, στο πλαίσιο συναυλιών και φεστιβάλ.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, οι Ζωντανοί Νεκροί (ΖΝ) συνδέθηκαν με την ευρύτερη διάδοση ενός πιο επιθετικού και αντιπαραθετικού ύφους στο ελληνικό hip hop. Το σχήμα συνέβαλε στη δημοφιλία του battle rap στην Ελλάδα, υιοθετώντας δημόσια αντιπαραθετική ρητορική, λεκτικές επιθέσεις και έντονη σκηνική παρουσία.

Το battle rap, ως μορφή ζωντανής ή δισκογραφικής λεκτικής αναμέτρησης μεταξύ MCs, είχε ήδη καθιερωθεί διεθνώς· στην ελληνική περίπτωση, ωστόσο, συνδέθηκε ιδιαίτερα με την αισθητική και τη θεματολογία που ανέπτυξαν οι ΖΝ. Το ύφος αυτό περιλάμβανε προσωπικές επιθέσεις, έντονη αυτοπροβολή και αναφορές σε κοινωνικές ιεραρχίες, καθώς και στοιχεία που αντλούσαν από το gangsta rap. Κατά τις ίδιες πηγές, η στροφή αυτή διαφοροποιήθηκε από την προηγούμενη περίοδο της ελληνικής σκηνής, η οποία είχε ισχυρότερα χαρακτηριστικά κοινωνικής διαμαρτυρίας και πολιτικού σχολιασμού.

Η σκηνική και δισκογραφική παρουσία των ΖΝ λειτούργησε ως σημείο αναφοράς για νεότερους καλλιτέχνες που υιοθέτησαν την ανταγωνιστική ρητορική και τη λογική της «κόντρας» ως στοιχείο καλλιτεχνικής ταυτότητας.

 Η κόντρα hip hop – low bap 

Κατά τις πρώτες δύο δεκαετίες της ελληνικής hip hop σκηνής, μία από τις πιο γνωστές και μακροχρόνιες αντιπαραθέσεις υπήρξε εκείνη ανάμεσα στο ρεύμα που ταυτίστηκε με το low bap και σε άλλα σχήματα της ευρύτερης hip hop σκηνής.

Η αντιπαράθεση εκφράστηκε τόσο σε επίπεδο δηλώσεων όσο και μέσω στίχων, συναυλιών και δημόσιων τοποθετήσεων, διαμορφώνοντας για μεγάλο χρονικό διάστημα δύο διακριτές αφηγήσεις για το τι συνιστά «αυθεντικό» ελληνικό hip hop. Η σύγκρουση αυτή αποτέλεσε καθοριστικό στοιχείο της ταυτότητας της σκηνής στα μέσα της δεκαετία του 1990 και της επόμενης, επηρεάζοντας τη θεματολογία, την αισθητική και τις συμμαχίες μεταξύ καλλιτεχνών.

Παρότι με την πάροδο του χρόνου οι διαχωριστικές γραμμές αμβλύνθηκαν, η συγκεκριμένη κόντρα καταγράφεται ως μία από τις σημαντικότερες εσωτερικές αντιπαραθέσεις στην ιστορία του ελληνικού hip hop.

 Ζωντανά MC battles και φεστιβάλ 

 Πρώτα καταγεγραμμένα MC battles στην Ελλάδα 
Οι πρώτες οργανωμένες και καταγεγραμμένες διοργανώσεις MC battles στην Ελλάδα πραγματοποιήθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 2000, σε περίοδο έντονης αναδιάρθρωσης της σκηνής.

Aπό τις πρώτες αναγνωρισμένες διοργανώσεις ήταν οι εκδηλώσεις MC Battle – The Great Champ, που διοργανώθηκαν στην Αθήνα από το Family The Label, με συμμετοχή εκπροσώπων της τότε ανερχόμενης freestyle σκηνής. Οι διοργανώσεις αυτές σηματοδότησαν τη μετάβαση από τις άτυπες λεκτικές αναμετρήσεις σε πλατείες και συναυλιακούς χώρους σε οργανωμένους διαγωνισμούς με κοινό και κριτική επιτροπή.

Οι νικητές των πρώτων αυτών battles συγκαταλέγονται μεταξύ των πιο αναγνωρίσιμων μορφών της μεταγενέστερης σκηνής, καθώς η επιτυχία τους λειτούργησε ως εφαλτήριο για ευρύτερη αναγνωρισιμότητα και δισκογραφική δραστηριότητα.

Παράλληλα, διοργανώθηκε το Hip-Hop Battle of the Bands, διαγωνιστική συνάντηση συγκροτημάτων που, αν και δεν είχε αποκλειστικά battle χαρακτήρα, αποτέλεσε σημαντική πλατφόρμα ανάδειξης νέων σχημάτων. Αν και δεν εδραιώθηκε ως σταθερός θεσμός, ανέδειξε καλλιτέχνες που αργότερα διαδραμάτισαν ρόλο στη διαμόρφωση του ήχου της επόμενης γενιάς του ελληνικού hip hop.

 THHF Battles και θεσμοποίηση του freestyle 
Καθοριστικό ρόλο στη θεσμοποίηση των MC battles διαδραμάτισε το χιπ χοπ φεστιβάλ Θεσσαλονίκης THHF, το οποίο ενσωμάτωσε διαγωνιστικές αναμετρήσεις μεταξύ ράπερ στο πρόγραμμά του από το 2006. Τα THHF MC Battles πραγματοποιούνταν έως και το 2016, έτος της τελευταίας διοργάνωσης του φεστιβάλ. Επανεμφανίστηκαν μεταγενέστερα μέσω του Street Mode Festival, που φιλοξένησε θεσμούς του THHF έως το 2019.

 Μορφές και χαρακτηριστικά 
Το battle rap στην ελληνική σκηνή εκδηλώθηκε διαχρονικά σε τρεις βασικές μορφές:

 Δισκογραφική αντιπαράθεση (diss tracks): Κυκλοφορίες με άμεσες ή έμμεσες αναφορές σε άλλους καλλιτέχνες.
 Ζωντανή αντιπαράθεση (MC battles): Αυτοσχεδιαστικές ή προετοιμασμένες λεκτικές αναμετρήσεις μπροστά σε κοινό.
 Open mics και cyphers: Λιγότερο ανταγωνιστικές μορφές συμμετοχής σε συναυλίες, φεστιβάλ ή διαδικτυακές διοργανώσεις, που συνέβαλαν στην ανάδειξη νέων MCs.

Κεντρικά χαρακτηριστικά των battles αποτελούν η λεκτική οξύτητα, η ρητορική επινοητικότητα, η σκηνική παρουσία και η άμεση αντίδραση του κοινού, η οποία λειτουργεί συχνά ως άτυπος μηχανισμός αξιολόγησης. Από τα τέλη της δεκαετίας του 2000 και έπειτα, η διάδοση διαδικτυακών πλατφορμών ενίσχυσε την προβολή των βιντεοσκοπημένων battles και συνέβαλε στη διαμόρφωση νέων μορφών ανταγωνιστικής παρουσίασης, διευρύνοντας την αναγνωρισιμότητα της freestyle σκηνής στην Ελλάδα.

 Δείτε επίσης 

 Hip hop
 Ελληνικό Hip hop
 Low bap

 Παραπομπές