Αζόφ (πόλη)

Το Αζόφ () είναι πόλη της Ευρωπαϊκής Ρωσίας, στο Όμπλαστ (περιφέρεια) του Ροστόφ. Ο πληθυσμός του Αζόφ το 2025 ήτανЧисленность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2025 года — М.: Росстат, 2025 79.872 κάτοικοι έναντι 80.297 κατοίκων στην τελευταία σοβιετική απογραφή, το 1989. Η πόλη είναι κτισμένη σε υψόμετρο περίπου 40 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, στην αριστερή όχθη του ποταμού Ντον, μόλις 16 χιλιόμετρα από την εκβολή του στην Αζοφική Θάλασσα, η οποία έλαβε την ονομασία της από την πόλη. Το Αζόφ απέχει σε ευθεία γραμμή 25 χιλιόμετρα (κέντρο με κέντρο) νοτιοδυτικά από την πόλη Ροστόφ επί του Ντον, την πρωτεύουσα της Περιφέρειας.

Ιστορία
Η εκβολή του Ντον υπήρξε από την αρχαιότητα σημαντικός εμπορικός κόμβος. Ο Νορβηγός Θορ Χέιερνταλ είχε πραγματοποιήσει αρχαιολογικές ανασκαφές στην περιοχή προς το τέλος της ζωής του, το 2001, προκειμένου να διερευνήσει την άποψή του, βασισμένη στα έργα του Σνόρρι Στούρλουσον, ότι οι Σκανδιναβοί ίσως να είχαν φθάσει αρχικώς στις σημερινές χώρες τους από τα νοτιοανατολικά, ακολουθώντας τις ποτάμιες οδούς.J. Bjornar Storfjell: «Thor Heyerdahl's Final Projects», στο Azerbaijan International, τόμος 10, νο. 2 (θέρος 2002)

Στις αρχές του 3ου αιώνα π.Χ. Έλληνες από το Βασίλειο του Βοσπόρου ίδρυσαν μια αποικία στην τοποθεσία του Αζόφ, η οποία συγχέεται με τον Τάναϊν που είχαν ιδρύσει οι Μιλήσιοι τον 7ο και 6ο αιώνα π.Χ.. Αιώνες αργότερα, στο τελευταίο τρίτο του 1ου αιώνα π.Χ., ο οικισμός πυρπολήθηκε από τον Πολέμονα Α΄ του Πόντου. Αργοτερα Έλληνες έποικοι αποκατέστησαν την πόλη, αλλά οι επιδρομές των Γότθων την εξαφάνισαν τον 3ο αιώνα μ.Χ..

Τον 5ο αιώνα μ.Χ. η περιοχή κατοικήθηκε από τον Κουριδάχο και τους Ακατζίρους του. Η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία παρεχώρησε εδάφη της στους Ουννουγούρους το 460-470 και οι Ούννοι κάτοικοί της έγιναν γνωστοί με την ονομασία «Ουτιγούροι Πρωτοβούλγαροι» όταν εντάχθηκαν στο Δυτικό Τουρανικό Χαγανάτο υπό τον Σάνδιλχο. Αργότερα, τον 7ο αιώνα, ο Χάνος Χουβράτης, ηγέτης των Ονογούρων, ίδρυσε τη «Συνομοσπονδία της Παλαιάς Μεγάλης Βουλγαρίας» εκεί, αλλά μετά ο κληρονόμος του, ο Βαϊανός (Μπατμπαγιάν), την παρέδωσε στους Χαζάρους. Τον 10ο αιώνα, καθώς το κράτος των Χαζάρων αποσυντέθηκε, η περιοχή περιήλθε υπό τον έλεγχο του σλαβικού πριγκιπάτου του Τμουταρακάν. Οι Κιπτσάκοι κατέλαβαν την περιοχή το 1067 και τη μετονόμασαν σε Αζάκ (δηλαδή χαμηλή γη, χαμηλή πεδιάδα), ονομασία από την οποία προήλθε η σημερινή.

Η Χρυσή Ορδή κατέλαβε το μεγαλύτερο μέρος της ακτής τον 13ο και τον 14ο αιώνα, αλλά οι Βενετοί και Γενουάτες έμποροι απέκτησαν άδεια να εγκατασταθούν στη θέση της σημερινής πόλεως Αζόφ, όπου ιδρύθηκε γενουατική αποικία που αποκλήθηκε «Τάνα», μια ανάμνηση της αρχαίας ελληνικής ονομασίας.Γιεβγκένι Αλεξ. Χβαλκόφ (Khvalkov):  Tana, a Venetian and Genoese Black Sea Trading Station in the 1430s: A Social and Economic History, μεταπτυχιακή διατριβή, Central European University, 2011

 Μετά την ανέγερση του Φρουρίου 

Το 1471 η Οθωμανική Αυτοκρατορία απέκτησε τον έλεγχο της τοποθεσίας και έκτισε το ισχυρό Φρούριο του Αζάκ ή Φρούριο του Αζόφ. Το Φρούριο απέκλεισε τους Κοζάκους του Ντόν από το εμπόριο στη Μαύρη Θάλασσα. Οι Κοζάκοι επιτέθηκαν μάταια στο Αζόφ το 1574, το 1593, το 1620 and 1626. Τέλος, τον Απρίλιο του 1637, 3.000 Κοζάκοι του Ντον και 4.000 Ζαποριζιανοί Κοζάκοι πολιόρκησαν το Αζόφ. Οι Οθωμανοί είχαν 4.000 στρατιώτες και 200 κανόνια. Το φρούριο καταλήφθηκε από τους Κοζάκους στις 21 Ιουνίου και ακολούθησε ένα αίτημά τους προς τον Τσάρο για ενισχύσεις και υποστήριξη. Μια τσαρική επιτροπή όμως συνέστησε αποχή, εξαιτίας του κινδύνου γενικευμένου πολέμου Ρωσίας-Τουρκίας και της κακής καταστάσεως των οχυρώσεων του φρουρίου. Τον Ιούνιο του 1641 ο Γαζή Χουσεΐν Ντελή Πασάς της Σιλίστριας πολιόρκησε το Φρούριο με 70 έως 80 χιλιάδες άνδρες, αλλά τον Σεπτέμβριο αναγκάσθηκε να αποσυρθεί εξαιτίας μιας επιδημίας και ανεπαρκούς τροφοδοσίας. Μια δεύτερη ρωσική επιτροπή ανέφερε ότι η νέα πολιορκία είχε αφήσει μικρό μόνο μέρος των τειχών. Τον Μάρτιο του 1642 ο Σουλτάνος Ιμπραήμ απέστειλε τελεσίγραφο και ο Τσάρος διέταξε τους Κοζάκους να εκκενώσουν το φρούριο και τον οικισμό. Οι Οθωμανοί επανακατέλαβαν το Αζόφ τον ΣεπτέμβριοBrian L. Davies: Warfare, State and Society on the Black Sea Steppe, 2007, σσ. 88-90 του 1642.

Το 1693 αναφέρεται ότι το φρούριο ήταν επανδρωμένο με 3.656 στρατιώτες, εκ των οποίων οι 2.272 ήσαν Γενίτσαροι.Ottoman Warfare 1500-1700, Rhoads Murphey, 1999, σελ. 55 Λίγο αργότερα, κατά τις Εκστρατείες του Αζόφ το 1696, ο Τσάρος Μέγας Πέτρος, που επιθυμούσε ναυτική πρόσβαση στη Μαύρη Θάλασσα, κατόρθωσε να ανακαταλάβει το φρούριο και τον οικισμό.Lord Kinross: The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire, εκδ. Perennial, 1979, σελ. 353, ISBN 0-688-03093-9 Το Αζόφ αναβαθμίσθηκε επισήμως σε «πόλη» το 1708, αλλά η καταστροφική Εκστρατεία του Προύθου υποχρέωσε τον Τσάρο να παραδώσει εκ νέου το Αζόφ στους Οθωμανούς το 1711. Μια χιουμοριστική περιγραφή των γεγονότων υπάρχει στον Candide του Βολταίρου. Κατά τον Μέγα Ρωσοτουρκικό Πόλεμο το Αζόφ καταλήφθηκε από το ρωσικό στράτευμα του Κόμη Ρουμιάντσεφ και τελικώς παραχωρήθηκε οριστικώς στη Ρωσία με τη Συνθήκη του Κιουτσούκ-Καϊναρτζή (1774). Επί μία επταετία το Αζόφ ήταν πρωτεύουσα του δικού του ομώνυμου Κυβερνείου, αλλά η ανάπτυξη του γειτονικού Ροστόφ επί του Ντον μείωσε τη σημασία του. Οι Γερμανοί κατέλαβαν (και κατείχαν επί πολλούς μήνες) το Αζόφ τόσο στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (το 1917-1918), όσο και στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (από τον Ιούλιο του 1942 μέχρι τον Φεβρουάριο του 1943).

Αξιοθέατα
Εκτός από το Φρούριο του Αζόφ, που προσφέρει ωραία θέα του ποταμού Ντον και του λιμένα του Αζόφ στα βόρεια, και η πυριτιδαποθήκη του έχει μετατραπεί σε μουσείο, η πόλη διαθέτει το Μουσείο Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Παλαιοντολογίας του Αζόφ, ένα από τα μεγαλύτερα μουσεία σε ολόκληρη τη νότια Ρωσία, και με τη μεγαλύτερη  Παλαιοντολογική συλλογή. Ακριβώς απέναντι από το Μουσείο βρίσκεται η διατηρητέα Οικία Κοβαλέφ. Υπάρχουν επίσης μερικά νέα μνημεία τοπικής σημασίας:

 Το ορειχάλκινο Μνημείο του Μεγάλου Πέτρου, στο κέντρο της πόλεως από το 1996 (με αφορμή την 300ή επέτειο από την ίδρυση του Ρωσικού Ναυτικού).
 Το Μνημείο του Αρχιστρατήγου Αλεξέι Σάιν, από το 2009.
 Το Μνημείο των Ναυτών του Στόλου του Αζόφ, που πολέμησαν ηρωικά στο Δέλτα του Ντόν κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

 «Αδελφοποιημένες» πόλεις 
Το Αζόφ είναι «αδελφοποιημένο» με τις εξής πόλεις/δήμους:

  Αγλαντζιά της Κύπρου (από το 1990)
  Τσιλικόθι (Οχάιο) των ΗΠΑ (1991)
  Φεοντοσίγια της Κριμαίας
  Δήμος Πύλου - Νέστορος της Ελλάδας (2017)
  Σεκάνι της Σερβίας (2018)
  Κουρμπεβουά της Γαλλίας (2018)
  Μπιέλινα της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (2018)

Παραπομπές

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Επίσημος ιστότοπος (στη ρωσική γλώσσα)
 «Αζοφικά νέα» (στη ρωσική γλώσσα)

Κατηγορία:Πόλεις του Όμπλαστ του Ροστόφ
Κατηγορία:Βασίλειο του Βοσπόρου