Αχασβήρος (μυθιστόρημα)

Αχασβήρος () είναι μυθιστόρημα του Στέφαν Χάιμ που εκδόθηκε το 1981 και βασίζεται στον θρύλο του Περιπλανώμενου Ιουδαίου. 

Αφηγείται την ιστορία του Αχασβήρου σε τρεις αλληλένδετες αφηγηματικές σφαίρες: Στη βιβλική εποχή, ως Πεπτωκώς άγγελος παροτρύνει τον Ιησού Χριστό να αντισταθεί στο μαρτύριο. Στον 16ο αιώνα, ως επαναστάτης αιρετικός προκαλεί τη δυσαρέσκεια του Λουθηρανού θεολόγου του 16ου αιώνα Πάουλ φον Άιτσεν. Στη σύγχρονη εποχή, σε μια ανταλλαγή επιστολών μεταξύ ενός επιστήμονα του (φανταστικού) Ινστιτούτου Επιστημονικού Αθεϊσμού της ΛΔΓ και ενός Ισραηλινού καθηγητή Πανεπιστημίου, οι οποίοι συζητούν την πιθανότητα επανεμφάνισης του Αχασβήρου.

Η ιστορία παρουσιάζεται σαν να βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα, σαν ο συγγραφέας να είχε καταφέρει να αποκτήσει πρόσβαση σε έγγραφα που διαφωτίζουν ορισμένα γεγονότα όπως την ύπαρξη του διαβόλου ή τα τεχνάσματα που χρησιμοποιεί για να θολώσει τα όρια μεταξύ καλού και κακού. Παράλληλα, αναδύεται μια κρυφή σάτιρα για το πνευματικό κλίμα μιας χώρας που περιγράφεται ως καταπιεστική και αποπνικτική, μια καλυμμένη κριτική του υπαρκτού σοσιαλισμού, συχνά με κωμικό αποτέλεσμα.

Ο Αχασβήρος του Χάιμ είναι ένας ασυμβίβαστος ανατρεπτικός και επαναστάτης. Αυτό τον συνδέει με τη βιογραφία του Στέφαν Χάιμ, ο οποίος ήταν αντιφρονών υπό τρία διαφορετικά πολιτικά συστήματα: Χίτλερ, Μακάρθι και Ούλμπριχτ.

 Ο μύθος 
Ο Αχασβήρος ή Ασουήρος ήταν ένας Εβραίος υποδηματοποιός στην Οδό του Μαρτυρίου στην Ιερουσαλήμ. Όταν ο Ιησούς, μεταφέροντας τον Σταυρό στον Γολγοθά, έφτασε έξω από το σπίτι του και σταμάτησε για να ξεκουραστεί, ο υποδηματοποιός του αρνήθηκε τη σκιά του σπιτιού του, τον χλεύασε και του ζήτησε να συνεχίσει τον δρόμο του. Από τότε είναι καταραμένος να περιπλανιέται στη γη μέχρι την Ημέρα της Κρίσης. Έτσι, ο Αχασβήρος έγινε ο Περιπλανώμενος Ιουδαίος, που εμφανίστηκε επανειλημμένα ανά τους αιώνες με διάφορες μορφές και σε διαφορετικά μέρη του κόσμου, και πάντα κάποιοι μάρτυρες τον αναγνώριζαν. Σε εποχές που οι άνθρωποι ήταν λιγότερο καχύποπτοι, φαίνεται ότι πολλοί εκμεταλλεύτηκαν την ευρέως διαδεδομένη πίστη στον θρύλο και υποδύθηκαν τον Περιπλανώμενο Εβραίο, μαζεύοντας φιλανθρωπικές δωρεές.  

 Περιεχόμενο 

 Το βιβλικό-μυθικό επίπεδο 
μικρογραφία|Απεικόνιση του  Περιπλανώμενου Ιουδαίου, 1890
Στο πρώτο μέρος, ο Αχασβήρος είναι ένας Πεπτωκώς άγγελος που εκδιώχθηκε από τον Θεό μαζί με τον Εωσφόρο την έκτη ημέρα της δημιουργίας επειδή αρνήθηκαν να αποτίσουν φόρο τιμής στον Αδάμ. Στόχος του είναι να βελτιώσει την κακή παγκόσμια τάξη και εμπλέκεται όπου οι άνθρωποι εξεγείρονται ενάντια στους καταπιεστές τους. Δεν απορρίπτει τον Σωτήρα από μικροπρέπεια. Τον αγαπά, είναι έτοιμος να πεθάνει για αυτόν, προσπαθεί να τον πείσει να αντισταθεί, να αφήσει κάτω τον Σταυρό, να πάρει το σπαθί που του δίνει κρυφά και να αντισταθεί στους βασανιστές του και στη συνέχεια να χρησιμοποιήσει τη δύναμή του για να ηγηθεί στον αγώνα για την ελευθερία προκειμένου να εγκαθιδρύσει τελικά έναν δίκαιο κόσμο. Του λέει: «Νομίζεις ότι αυτός εκεί πάνω νοιάζεται αν καρφώσουν καρφιά στα χέρια και τα πόδια σου και σε αφήσουν να πεθάνεις στον σταυρό; Αυτός έφτιαξε τον κόσμο όπως είναι, και εσύ νομίζεις ότι θα τον αλλάξεις με τον φρικτό θάνατό σου;» και ακόμη: «Η αλήθεια δεν ανήκει σε καμία κεντρική εξουσία αλλά τη βλέπουν μόνο όσοι θέλουν να δουν». Αλλά ο Ιησούς αρνείται να ενεργήσει ως επαναστάτης. Έτσι, όταν όλα τα επιχειρήματα αποτυγχάνουν, από απογοήτευση αρνείται να τον βοηθήσει. 

 Εποχή της Μεταρρύθμισης 
Το δεύτερο μέρος, με ένα άλμα μιάμισης χιλιετίας, διαδραματίζεται κατά τη Μεταρρύθμιση. Ο Προτεσταντισμός έχει επικρατήσει σε μέρη της Ευρώπης. Ένα αρχικά επαναστατικό κίνημα έχει εδραιωθεί και μετατρέπεται σε κυρίαρχη δύναμη. Τα ιδανικά με τα οποία ξεκίνησε έχουν φθαρεί και οι ηγέτες καταπιέζουν, εκβιάζουν και διώκουν ακριβώς όπως και οι παλιοί.

Εδώ, παρουσιάζεται μια μυστηριώδης ιστορία: Ο Πάουλους φον Άιτσεν, ιστορικό πρόσωπο που σύμφωνα με τον θρύλο υπήρξε μάρτυρας της εμφάνισης του Αχασβήρου το 1547, νεαρός γιος εμπόρου υφασμάτων από το Αμβούργο, ταξιδεύει στη Βιτεμβέργη για να σπουδάσει στη θεολογική σχολή. Κατά τη διάρκεια διανυκτέρευσης σε πανδοχείο στη Λειψία, συναντά τον Λόιχτεντραγκερ, έναν παράξενο άντρα που τον συνοδεύει και τον βοηθά να περάσει τις εξετάσεις με άριστα, τον εμπνέει να γράφει κηρύγματα, πυροδοτεί το πάθος του και είναι πάντα εκεί όταν χρειάζεται. Από τον τρόπο που περπατάει (κουτσαίνει), τον τρόπο που μυρίζει ή που εμφανίζεται, ο αναγνώστης συμπεραίνει ότι ο Λόιχτεντραγκερ είναι ο διάβολος. Υποστηρίζει τον Άιτσεν να δημιουργήσει μια αξιοσέβαστη θεολογική καριέρα με θέσεις εξουσίας και επιρροής και να γίνει ένας τρομερός, ανελέητος κριτής με δράση κατά των αιρετικών. Έτσι, η Μεταρρύθμιση αποκτά ένα πρόσωπο τόσο καταπιεστικό που ο ίδιος ο Λούθηρος δεν αναγνωρίζει πλέον. Τέλος, κανονίζει μια συνάντηση του Άιτσεν με τον Αχασβήρο, που εμφανίζεται με τη μορφή ενός Ολλανδού αιρετικού ιεροκήρυκα και συγκρούεται με τον Άιτσεν. Όποιος κάνει τέτοιες ανατρεπτικές δηλώσεις όπως ο Αχασβήρος, κατά τη γνώμη του Επιθεωρητή Άιτσεν, δεν έχει δικαίωμα να ζήσει. Τον καταδικάζει σε θάνατο, αλλά όπως γνωρίζουμε δεν μπορεί να πεθάνει μέχρι τη Δευτέρα Παρουσία. Ως τιμωρία, τον Άιτσεν τον παίρνει ο διάβολος στο τέλος του μυθιστορήματος. 

 Στη ΛΔΓ 
Το τρίτο μέρος διαδραματίζεται στο παρόν στη ΛΔΓ. Το 1980, διεξήχθη μια επιστημονική αλληλογραφία σχετικά με την ύπαρξη του Αχασβήρου μεταξύ του καθηγητή Δρ. Ζίγκφριντ Μπάιφους, επικεφαλής του Ινστιτούτου Επιστημονικού Αθεϊσμού της ΛΔΓ (το οποίο δεν υπήρχε) και του Δρ. Γιοχάναν Λόιχτεντραγκερ, καθηγητή στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ. Και οι δύο είχαν γράψει για τον Αχασβήρο. Ο Δρ. Λόιχτεντραγκερ, ωστόσο, ισχυρίζεται ότι τον είχε συναντήσει και παρουσιάζει «αδιάσειστα στοιχεία» ότι ο Αχασβήρος εξακολουθεί να ζει σήμερα και διατηρεί κατάστημα υποδημάτων στην Ιερουσαλήμ, στην Οδό του Μαρτυρίου. Ο Μπάιφους τον αντικρούει.

Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς του 1981, ο Δρ. Ζίγκφριντ Μπάιφους εξαφανίστηκε ξαφνικά. Δύο ξένοι τον επισκέφτηκαν χωρίς να έχουν διασχίσει τα σύνορα της ΛΔΓ. Κοντά στο διαμέρισμα του Μπάιφους, στον όγδοο όροφο πολυκατοικίας κοντά στο Σημείο Ελέγχου Τσάρλι, υπήρχε μια τρύπα στο τείχος του Βερολίνου. Οι δύο άνδρες εξαφανίστηκαν μαζί με τον επικεφαλής του Ινστιτούτου Επιστημονικού Αθεϊσμού, αφήνοντας πίσω τους μόνο οσμή από θειάφι. Έτσι, ενώ στην πραγματικότητα ο καθηγητής απήχθη από τον διάβολο, οι αξιωματούχοι εξετάζουν την περίπτωση της παράνομης διέλευσης των συνόρων (έγκλημα κατά του κράτους σύμφωνα με το άρθρο 213 του Ποινικού Κώδικα της ΛΔΓ) και το θεωρούν ακατανόητο. Αλλά ο αναγνώστης της εποχής, μπορούσε μόνο να αναρωτηθεί τι ήταν το ακατανόητο σε μια τόσο ξεκάθαρη υπόθεση. 
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Ανατολικογερμανική λογοτεχνία