Λούντβιχ βον Μπερτάλανφι

Ο Λούντβιχ βον Μπερτάλανφι (Ludwig von Bertalanffy) (1901-1972) υπήρξε σημαντική μορφή στην ιστορία της επιστήμης, γνωστός κυρίως ως ο θεμελιωτής της Θεωρίας Γενικών Συστημάτων (General Systems Theory - GST). Η θεωρία του, που αναπτύχθηκε από τα μέσα του 20ού αιώνα, επιδιώκει να ενοποιήσει διαφορετικά επιστημονικά πεδία μέσω καθολικών αρχών που ισχύουν για συστήματα κάθε είδους, από βιολογικούς οργανισμούς έως κοινωνικές δομέςvon Bertalanffy 1972, 407.. Η προσέγγισή του απομακρύνεται από τον μηχανιστικό αναγωγισμό της κλασικής επιστήμης, προωθώντας μια ολιστική άποψη όπου το σύνολο είναι περισσότερο από το άθροισμα των μερών τουvon Bertalanffy 1968, 55..

Βίος
Ο Λούντβιχ βον Μπερτάλανφι γεννήθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου 1901 στο Atzgersdorf κοντά στη Βιέννη, σε μια οικογένεια με μακρά παράδοση σε επιστήμες και τέχνεςJung n.d., 2.. Ο παππούς του από την πλευρά της μητέρας του ήταν αυτοκρατορικός σύμβουλος και ιδρυτής τυπογραφείου, ενώ ο παππούς από την πλευρά του πατέρα του ήταν διευθυντής θεάτρου. Σπούδασε στο γυμνάσιο Karl-Ludwig και αργότερα φιλοσοφία και βιολογία στα πανεπιστήμια του Ίνσμπρουκ (Innsbruck) και της Βιέννης, με καθηγητές όπως ο Moritz Schlick του Κύκλου της Βιέννης. Από νωρίς απέρριψε τον λογικό θετικισμό και τον αναγωγισμό, εμπνευσμένος από φιλοσόφους όπως ο Gustav Theodor Fechner, που ήταν και θέμα της διδακτορικής του διατριβής το 1926Jung n.d.,  2..

Μετά το διδακτορικό, εστίασε στη θεωρητική βιολογία, γενόμενος το 1934 καθηγητής στη ΒιέννηJung n.d., 3. Κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, παρέμεινε στην Αυστρία, αλλά το 1948 μετανάστευσε, αρχικά στην Αγγλία και έπειτα στον Καναδά, όπου έγινε διευθυντής έρευνας στο πανεπιστήμιο της Οττάβας Αργότερα εργάστηκε στο πανεπιστήμιο Στάνφορντ, στο Mount Sinai Hospital και στο πανεπιστήμιο της Αλμπέρτα, όπου ίδρυσε κέντρο θεωρητικής ψυχολογίας. Το 1969 μετακινήθηκε στο πανεπιστήμιο του Μπάφαλο, όπου και πέθανε το 1972. Η προσωπική του ζωή χαρακτηριζόταν από ενδιαφέρον για την ιστορία, τη φιλοσοφία και τις τέχνες, με επιρροές από τον Νικόλαο Κουζάνο Nicholas of Cusa και τον Όσβαλντ Σπένγκλερ.

Θεωρία γενικών συστημάτων
Η θεωρία γενικών συστημάτων GST αναπτύχθηκε από τον Μπερτάλανφι ως επέκταση της οργανισμικής βιολογίας, που απέρριπτε τόσο τον μηχανισμό όσο και τον βιταλισμόvon Bertalanffy 1968, 39. Κεντρική ιδέα είναι τα ανοιχτά συστήματα, τα οποία ανταλλάσσουν ύλη, ενέργεια και πληροφορία με το περιβάλλον, διατηρώντας σταθερή κατάσταση (steady state) μέσω μεταβολισμούvon Bertalanffy 1968, 141.. Αντίθετα με τα κλειστά συστήματα, που οδηγούνται σε εντροπία, τα ανοιχτά εισάγουν αρνητική εντροπία, εξηγώντας φαινόμενα όπως η ανάπτυξη και η εξέλιξηvon Bertalanffy 1968, 41..

Κλειδιά έννοιες περιλαμβάνουν την ισοτελικότητα (equifinality), σύμφωνα με την οποία το ίδιο τελικό αποτέλεσμα επιτυγχάνεται από διαφορετικές αφετηρίεςvon Bertalanffy 1968, 140., την ιεραρχική οργάνωσηvon Bertalanffy 1968, 74. και τους ισομορφισμούς, δομικές ομοιότητες μεταξύ πεδίωνvon Bertalanffy 1968, 83. Η θεωρία διατυπώθηκε επίσημα τη δεκαετία του 1940, με μαθηματικά μοντέλα όπως οι εξισώσεις ανάπτυξης (dw/dt = η w^α - K w)von Bertalanffy 1968, 173. Διακρίνεται από την κυβερνητική, καθώς εστιάζει στην πρωτογενή δυναμική ρύθμιση, αντί της δευτερογενούς ανατροφοδότησηςvon Bertalanffy 1972, 413..

Πίνακας: Έννοιες-κλειδιά
 Έννοια Περιγραφή Παράδειγμα Σελίδα Αναφοράς Ανοιχτό Σύστημα Ανταλλαγή με περιβάλλον Οργανισμοί, πληθυσμοί (von Bertalanffy 1968, 141) Ισοτελικότητα Ίδιο τέλος από διαφορετικά μονοπάτια Ανάπτυξη εμβρύων (von Bertalanffy 1968, 140) Ιεραρχία Στρώματα οργάνωσης Από μόρια σε κοινωνίες (von Bertalanffy 1968, 27) Εντροπία Αύξηση αταξίας σε κλειστά Αντίθεση με εξέλιξη (von Bertalanffy 1968, 41)

Συνεισφορές σε άλλους τομείς
Πέρα από τη βιολογία, ο Μπερτάλανφι εφάρμοσε την θεωρία του στην ψυχολογία, βλέποντας το νου και το σώμα ως ισομορφικές πλευρές οργανισμικών γεγονότωνJung n.d.,  14. Στην ψυχιατρική πρότεινε μοντέλα για ψυχικές ασθένειες ως διαταραχές συστημάτωνJung n.d., 15. Στις κοινωνικές επιστήμες, επηρέασε μοντέλα ιστορίας και πολιτισμού, βλέποντας τις κοινωνίες ως συστήματα με "σιδερένιους νόμους" όπως ο ανταγωνισμός και τα ολιγοπώλιαvon Bertalanffy 1968, 217. Φιλοσοφικά, προώθησε τον προοπτικισμό, όπου οι κατηγορίες σκέψης είναι σχετικές βιολογικά και πολιτισμικάvon Bertalanffy 1968, 239.. Επέκρινε τον καρτεσιανό αναγωγισμό, προτείνοντας την οργανισμική επανάστασηvon Bertalanffy 1972, 421..

Κληρονομιά 
Η κληρονομιά του Μπερτάλανφι παραμένει ζωντανή σε πεδία όπως η οικολογία, η διαχείριση και η τεχνητή νοημοσύνηHofkirchner 2019, 263. Ίδρυσε την Society for General Systems Research το 1954, προωθώντας τη διεπιστημονικότητα. Σήμερα, η θεωρία του βοηθά στην κατανόηση σύνθετων προβλημάτων όπως η κλιματική αλλαγή, όπου τα συστήματα απαιτούν ολιστική ανάλυση. Ωστόσο, κριτικές εστιάζουν στην έλλειψη συγκεκριμένων προβλέψεωνvon Bertalanffy 1972, 424. Το έργο του ενθαρρύνει μια ανθρωπιστική προσέγγιση, προειδοποιώντας κατά της τεχνοκρατίαςvon Bertalanffy 1968, 423..

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
Hofkirchner, W. (2019). Social relations: Building on Ludwig von Bertalanffy. Systems Research and Behavioral Science, 36(3), 263-273. https://doi.org/10.1002/sres.2594
Jung, R. (n.d.). Ludwig von Bertalanffy (1901-1972). Retrieved from https://richardjung.cz/bert1.pdf
von Bertalanffy, L. (1968). General system theory: Foundations, development, applications. New York: George Braziller. ISBN 0807604534. Retrieved from https://monoskop.org/images/7/77/Von_Bertalanffy_Ludwig_General_System_Theory_1968.pdf
von Bertalanffy, L. (1972). The history and status of general systems theory. Academy of Management Journal, 15(4), 407-426. https://doi.org/10.5465/255139

Εξωτερικοί σύνδεσμοι


Κατηγορία:Αυστριακοί βιολόγοι