Αλέξανδρος (λογοθέτης)

Ο Αλέξανδρος ήταν ανώτερος οικονομικός αξιωματούχος τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, που δραστηριοποιήθηκε κατά τη βασιλεία τού Ιουστινιανού Α΄ (ωασ. 527 – 565). Ο τίτλος του αναφέρεται ως "discussor" στα λατινικά και λογοθέτης στα ελληνικά. Λέγεται ότι είχε το παρωνύμιο "Ψαλίδιος", για τη μείωση τού μεγέθους των χρυσών νομισμάτων. Η κύρια πηγή γι' αυτόν είναι ο Προκόπιος. 

 Βιογραφία 
Ο τίτλος του αναφέρεται ως «discussor» στα λατινικά και λογοθέτης στα ελληνικά. Ενώ ήταν σαφώς οικονομικός αξιωματούχος με έδρα την Κωνσταντινούπολη, ο Αλέξανδρος φέρεται να στάλθηκε σε ειδικές αποστολές, και μάλιστα ανέλαβε στρατιωτικά καθήκοντα. Μπορεί να κατείχε τούς πρόσθετους τίτλους «scriniarius» (λογιστής) ή «numerarius» (λογιστής). Η θέση του αφορούσε ειδικά τον στρατό. 

 Η πληρωμή στρατού 
Ο Προκόπιος αναφέρει ότι ο Αλέξανδρος έγινε διαβόητος για την τακτική του να κατηγορεί τον Ρωμαϊκό Στρατό για απάτη σε βάρος τού κράτους. Το αξίωμά του τού επέτρεπε να εξοικονομεί μεγάλα χρηματικά ποσά για το κράτος, και επίσης να πλουτίζει μέσω αμφισβητήσιμων πρακτικών.  «Ούτε βέβαια η μεταχείριση των στρατιωτών πρέπει να αποσιωπηθεί· διότι επάνω τους έβαλε στην εξουσία τον πιο αχρείο από όλους τούς άνδρες, διατάζοντάς τον να εισπράττει από αυτήν την πηγή όσο το δυνατόν περισσότερα, και αυτοί οι αξιωματικοί γνώριζαν καλά ότι το δωδέκατο μέρος αυτού που θα προμηθεύονταν έτσι, θα τούς έπεφτε. Και τούς έδωσε τον τίτλο τού «λογοθέτη». Και αυτοί κάθε χρόνο επινόησαν το ακόλουθο σχέδιο. Σύμφωνα με έναν νόμο, ο στρατιωτικός μισθός δεν δίνεται σε όλους το ίδιο χρόνο με το χρόνο, αλλά όταν οι άνδρες είναι ακόμα νέοι και έχουν μόλις καταταχθεί στον στρατό, το ποσοστό είναι χαμηλότερο, ενώ για εκείνους που έχουν υπηρετήσει και βρίσκονται τώρα περίπου στη μέση τής θητείας, αυτό αυξάνεται. Αλλά όταν έχουν γεράσει και πρόκειται να απολυθούν από τον στρατό, ο μισθός είναι πολύ πιο επιβλητικός, με σκοπό όχι μόνο να μπορούν, όταν στο μέλλον ζουν ως ιδιώτες πολίτες, να έχουν επαρκή για τη συντήρησή τους, αλλά και να μπορούν, όταν είναι η μοίρα τους να έχουν εκμετρήσει πλήρως τη διάρκεια τής ζωής τους, να μπορούν να αφήνουν από την περιουσία τους κάποια παρηγοριά στα μέλη τού νοικοκυριού τους. Έτσι, ο χρόνος, προάγοντας συνεχώς τούς στρατιώτες που βρίσκονται χαμηλότερα στην κλίμακα, στο βαθμό εκείνων που έχουν αποβιώσει ή απολυθεί από τον στρατό, ρυθμίζει με βάση την αρχαιότητα τις πληρωμές, που πρέπει να γίνονται από το Θησαυροφυλάκιο (Ταμείο) σε κάθε άνδρα. Αλλά οι λογοθέτες, όπως ονομάζονται, δεν επέτρεπαν την αφαίρεση των ονομάτων των αποθανόντων από τούς καταλόγους, ακόμη και όταν μεγάλος αριθμός απεβίωνε ταυτόχρονα από άλλες αιτίες, και ιδιαίτερα, όπως συνέβαινε με τούς περισσότερους, κατά τη διάρκεια των πολυάριθμων πολέμων. Επιπλέον, δεν συμπλήρωναν πλέον τούς καταλόγους στρατολόγησης, και μάλιστα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Και το αποτέλεσμα αυτής τής πρακτικής αποδείχθηκε ατυχές για όλους τούς εμπλεκόμενους: πρώτον, για το Κράτος, καθώς ο αριθμός των στρατιωτών σε ενεργό υπηρεσία ήταν πάντα ελλιπής· δεύτερον, για τους επιζώντες στρατιώτες, καθώς παραγκωνίζονταν από εκείνους που έχουν αποβιώσει πολύ πριν, και έτσι βρίσκονταν σε θέση κατώτερη από αυτήν που τούς αξίζει, και ότι ελάμβαναν μισθό που είναι χαμηλότερος, από ό,τι αν είχαν στον βαθμό τον οποίο δικαιούνται· και, τέλος, για τούς λογοθέτες, οι οποίοι όλο αυτό το διάστημα έπρεπε να κατανείμουν στον Ιουστινιανό ένα μερίδιο από τα χρήματα των στρατιωτών. 

«Επιπλέον, αυτοί [οι λογοθέτες] συνέχιζαν να καταπιέζουν τούς στρατιώτες με πολλές άλλες μορφές τιμωριών, σαν να τούς ανταπέδιδαν έτσι για τούς κινδύνους που αντιμετώπιζαν στους πολέμους, κατηγορώντας μερικούς ότι ήταν «Έλληνες», σαν να ήταν εντελώς αδύνατο για οποιονδήποτε άνθρωπο από την Ελλάδα να είναι αξιοπρεπής άνθρωπος, άλλους ότι ήταν στην υπηρεσία χωρίς εντολή από τον Αυτοκράτορα, παρόλο που μπορούσαν να αποδείξουν, σε αυτό το σημείο, μία αυτοκρατορική εντολή, την οποία ωστόσο οι λογοθέτες είχαν το θράσος να καταγγείλουν χωρίς δισταγμό. Και άλλους εξακολουθούσαν να κατηγορούν, με το σκεπτικό ότι για μερικές ημέρες είχαν τύχει να λείπουν από τούς συστρατιώτες τους. Αργότερα, επίσης, μερικοί από τούς Φρουρούς του Παλατιού στάλθηκαν σε όλη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, και φαινομενικά έψαχναν για κάποιον από τούς στρατούς που ήταν εντελώς ακατάλληλοι για ενεργό υπηρεσία. Και τόλμησαν να αφαιρέσουν τις ζώνες από μερικούς από αυτούς ως ακατάλληλους, ή πολύ ηλικιωμένους, και αυτοί στη συνέχεια έπρεπε να ζητιανεύουν το ψωμί τους από τούς ευσεβείς στην πλατεία τής αγοράς, έτσι ώστε να γίνονται συνεχής αιτία δακρύων και θρήνου από την πλευρά όλων όσων τούς συναντούσαν. Και από τούς υπόλοιπους αυτοί απαιτούσαν μεγάλα χρηματικά ποσά, με σκοπό να μην υποστούν την ίδια μοίρα, έτσι ώστε οι στρατιώτες, πληγωμένοι από πολλαπλούς τρόπους, να έχουν γίνει οι φτωχότεροι από όλους τούς ανθρώπους, και να μην έχουν την παραμικρή όρεξη για πόλεμο. Ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο η ρωμαϊκή δύναμη καταστράφηκε στην Ιταλία. 

 Στις Θερμοπύλες 
Ο Αλέξανδρος στάλθηκε στην Ιταλία, λίγο μετά την ανάκληση τού Βελισάριου. Αρχικά σταμάτησε στις Θερμοπύλες, όπου αναδιοργάνωσε την τοπική άμυνα. Μία φρουρά που αποτελούνταν κυρίως από εντόπιους αγρότες, αντικαταστάθηκε από τακτικά στρατεύματα. Το κόστος τής παρουσίας τους εκεί ουσιαστικά πληρώθηκε από όλες τις πόλεις τής Ελλάδας. Τα αστικά και ψυχαγωγικά τους κεφάλαια διοχετεύτηκαν στο αυτοκρατορικό ταμείο με αυτό το πρόσχημα, μία απόφαση που εγκρίθηκε από τον Ιουστινιανό Α΄.  Ο Προκόπιος έχει μία μάλλον ζοφερή άποψη για τον χειρισμό τής κατάστασης από τον Αλέξανδρο: «Το φυλάκιο στις Θερμοπύλες βρισκόταν από νωρίς υπό τη φροντίδα των αγροτών τής περιοχής, οι οποίοι φρουρούσαν εκ περιτροπής το τείχος εκεί, όποτε αναμενόταν ότι κάποιοι βάρβαροι θα έκαναν επίθεση στην Πελοπόννησο. Αλλά όταν ο Αλέξανδρος επισκέφθηκε τον τόπο στην εν λόγω περίσταση, προσποιούμενος ότι ενεργούσε προς το συμφέρον των Πελοποννησίων, αρνήθηκε να εμπιστευτεί το φυλάκιο εκεί στους αγρότες. Έτσι, τοποθέτησε εκεί στρατεύματα ύψους δύο χιλιάδων, και όρισε ότι η αμοιβή τους δεν θα προερχόταν από το αυτοκρατορικό θησαυροφυλάκιο, αλλά αντ' αυτού μετέφερε στο θησαυροφυλάκιο όλα τα αστικά κεφάλαια, και τα κεφάλαια για τα θεάματα όλων των πόλεων τής Ελλάδας, με το πρόσχημα ότι αυτοί οι στρατιώτες θα συντηρούνταν από εκεί. Κατά συνέπεια σε όλη την Ελλάδα, και όχι μόνο στην ίδια την Αθήνα, κανένα δημόσιο κτίριο δεν αναστηλώθηκε, ούτε μπορούσε να γίνει κάτι άλλο απαραίτητο. Ο Ιουστινιανός Α΄ ωστόσο χωρίς κανένα δισταγμό, επιβεβαίωσε αυτά τα μέτρα τού "Ψαλίδσ".» 

 Στην Ιταλία 
Μόλις ο Αλέξανδρος έφθασε στην Ιταλία, έλαβε οικονομικά μέτρα που αποδείχθηκαν αντιδημοφιλή. Αύξησε τις οικονομικές απαιτήσεις για τις ιταλικές πόλεις και τον πληθυσμό, μειώνοντας παράλληλα τα κεφάλαια τού στρατού που στάθμευε εκεί, αποξενώνοντας ουσιαστικά και τις δύο ομάδες.  «Πράγματι, όταν ο Αλέξανδρος ο λογοθέτης στάλθηκε εκεί [στην Ιταλία], είχε το θράσος να επιβάλει αυτές τις κατηγορίες χωρίς τύψεις στους στρατιώτες, και προσπάθησε να αποσπάσει χρήματα από τούς Ιταλούς, ισχυριζόμενος ότι τούς τιμωρούσε για τη συμπεριφορά τους κατά τη διάρκεια τής βασιλείας τού Θεοδώριχου και των Γότθων. Και δεν ήταν μόνο οι στρατιώτες, που καταπιέζονταν από την ένδεια και τη φτώχεια, λόγω της συμπεριφοράς τού Λογοθέτη, αλλά και οι υφιστάμενοι που υπηρετούσαν όλους τούς στρατηγούς, μία προηγουμένως πολυάριθμη και ιδιαίτερα σεβαστή ομάδα, που εργαζόταν υπό το βάρος τής πείνας και τής απόλυτης ένδειας. Διότι δεν είχαν τα μέσα για να εξασφαλίσουν τις συνήθεις ανάγκες τους.» 

Ο Αλέξανδρος έλαβε μία άλλη αμφιλεγόμενη απόφαση, καταργώντας την ετήσια μερίδα σιτηρών των φτωχών στη Ρώμη. Ήταν ένα περιττό έξοδο για το κράτος, αλλά με την κατάργησή της ήταν σίγουρο ότι οι φτωχοί θα λιμοκτονούσαν.  «Ο Θεοδώριχος διέταξε να μεταδοθεί αυτό το έθιμο στα τέκνα τους και τούς απογόνους τους. Και στους επαίτες, που είχαν τη θέση τους δίπλα στην εκκλησία τού Αποστόλου Πέτρου, διέταξε το Θησαυροφυλάκιο (Ταμείο) να παρέχει για πάντα κάθε χρόνο 3.000 μέτρα σιτηρών. Αυτές τις απολαβές συνέχισαν να λαμβάνουν όλοι αυτοί οι επαίτες, μέχρι που ο Αλέξανδρος, που ονομαζόταν «Ψαλίδας», έφθασε στην Ιταλία. Διότι αυτός ο άνθρωπος αποφάσισε αμέσως, χωρίς κανένα δισταγμό, να τις καταργήσει όλες. Όταν το έμαθε αυτό ο Ιουστινιανός Α΄ Αυτοκράτορας των Ρωμαίων, έβαλε τη σφραγίδα τής έγκρισής του σε αυτή την πορεία δράσης, και τίμησε τον Αλέξανδρο με ακόμη μεγαλύτερη τιμή από πριν.» 

Το 541 ο Κωνσταντιανός, ο Αλέξανδρος και εννέα άλλοι οδήγησαν τον Ρωμαϊκό Στρατό εναντίον τής πόλης τής Βερόνας, ενός οχυρού των Οστρογότθων. Ο στρατός τους τελικά ηττήθηκε στη Μάχη τής Φαβεντίας (542). 

Μία επιστολή του Τωτίλα προς τη Ρωμαϊκή Σύγκλητο αναφέρει τον Αλέξανδρο ως παράδειγμα «αυτοκρατορικής αδικίας και καταπίεσης». Αυτή φαίνεται να είναι η τελευταία αναφορά σε αυτόν. Η τύχη του μετά τη Φαβεντία είαι άγνωστη. 

 Αναφορές 

 Πηγές 




Κατηγορία:Πρόσωπα του Γοτθικού Πολέμου (535-554)
Κατηγορία:Βυζαντινοί αξιωματούχοι
Κατηγορία:Βυζαντινοί του 6ου αιώνα