Μαμελούκοι Μπουρτζί

Οι Μαμελούκοι Μπουρτζί ή Κιρκάσιοι Μαμελούκοι, που μερικές φορές αναφέρονται ως δυναστεία Μπουρτζί,   ήταν οι ηγεμόνες τού σουλτανάτου των Μαμελούκων τής Αιγύπτου από το 1382 έως το 1517. Όπως και με τους προηγούμενους Μαμελούκους Μπαχρί (Κιπτσάκοι Μαμελούκοι), τα μέλη τής άρχουσας τάξης των Μαμελούκων Μπουρτζί αγοράστηκαν ως σκλάβοι (μαμελούκοι) και απελευθερώθηκαν, με τους πιο ισχυρούς ανάμεσά τους να αναλαμβάνουν τον ρόλο τού σουλτάνου στο Κάιρο. Κατά τη διάρκεια αυτής τής περιόδου, οι ηγεμόνες Μαμελούκοι ήταν γενικά Κιρκασικής καταγωγής, προερχόμενοι από τον χριστιανικό πληθυσμό τού βόρειου Καυκάσου.     Το όνομα Μπουρτζί, που σημαίνει «τού πύργου», αναφέρεται στην παραδοσιακή κατοικία αυτών των Μαμελούκων, στους στρατώνες τής Ακρόπολης τού Καΐρου.   

Αν και οι σουλτάνοι συνήθως όριζαν τούς γιους τους να τους διαδέχονται μετά θάνατον, ο τελευταίος σπάνια διαρκούσε περισσότερο από λίγα χρόνια, πριν σφετεριστεί ο θρόνος του από έναν από τούς ισχυρούς διοικητές των Μαμελούκων, συνήθως μεταξύ των Μαμελούκων, που είχαν αγοραστεί από προηγούμενους σουλτάνους.  Τα πολιτικά παιχνίδια εξουσίας συχνά γίνονταν σημαντικά, για τον ορισμό ενός νέου σουλτάνου. 

Κατά τη διάρκεια αυτής τής περιόδου, οι Μαμελούκοι πολέμησαν τον Τιμούρ και κατέκτησαν την Κύπρο. Κατά τη διάρκεια τού 15ου αι. το σουλτανάτο αποδυναμώθηκε από εσωτερικές διαμάχες και οικονομική παρακμή, που προκλήθηκαν από πολλαπλούς παράγοντες. Αν και στρατιωτικά ισχυροί, τελικά δεν μπόρεσαν να ανταγωνιστούν τον πιο σύγχρονο στρατό τής Οθωμανικής αυτοκρατορίας, γεγονός που οδήγησε στην τελική τους κατάκτηση το 1517 από τούς Οθωμανούς Τούρκους. 

 Ιστορία 

 Ίδρυση και πρώιμες προκλήσεις 
αριστερά|μικρογραφία|Το ταφικό συγκρότημα τού σουλτάνου Μπαρκούκ στο Κάιρο, που ολοκληρώθηκε το 1386 .
Από το 1250, η Αίγυπτος κυβερνιόταν από την πρώτη δυναστεία των Μαμελούκων, την κυρίως Κουμανική (Κιπτσακική) Τουρκική δυναστεία των Μπαχρί.  Το 1377 ξεκίνησε μία εξέγερση στη Συρία που εξαπλώθηκε στην Αίγυπτο, και την κυβέρνηση ανέλαβαν οι Κιρκάσιοι Μπαρακά και Μπαρκούκ. Ο Μπαρκούκ ανακηρύχθηκε σουλτάνος το 1382, τερματίζοντας τη δυναστεία των Μπαχρί. Εκδιώχθηκε το 1389, αλλά ανακατέλαβε το Κάιρο το 1390. Στην αρχή, η Εξέγερση των Ζαχιρί απείλησε να ανατρέψει τον Μπαρκούκ, αν και η συνωμοσία αποκαλύφθηκε, πριν προλάβουν να κινητοποιηθούν οι ταραχοποιοί. Μόνιμα αυτός στην εξουσία, ίδρυσε τη δυναστεία Μπουρτζί.

Αντιμέτωπος με έναν κοινό εχθρό, τον Τιμούρ, ο Μπαρκούκ ενώθηκε με τον Βαγιαζήτ Α΄ και τον Τοκταμίς σε μία κοινή αντίσταση, και εκτέλεσε τούς απεσταλμένους ειρήνης τού Τιμούρ.  Τούς επόμενους μήνες ο Τιμούρ βρισκόταν σε επιχείρηση στη Γεωργία, και δεν μπορούσε να αντιδράσει στις ενέργειες τού Μπαρκούκ, ενώ ο Μπαρκούκ είχε αποβιώσει μέχρι το 1399.  Το 1401 ο Τιμούρ εισέβαλε στη Συρία και λεηλάτησε το Χαλέπιο  και τη Δαμασκό. Η Συρία ανακτήθηκε από τον γιο τού Μπαρκούκ, τον σουλτάνο Νασίρ-αντ-Ντιν Φαράτζ, μετά το τέλος τού Τιμούρ το 1405, αλλά ο Φαράτζ αντιμετώπιζε συνεχώς εξεγέρσεις από τούς εμίρηδες εκεί, και αναγκάστηκε να παραιτηθεί το 1412.

Μετά τον Φαράζ, ο χαλίφης των Αββασιδών αλ-Μουσταΐν έλαβε την άδεια να κυβερνήσει το σουλτανάτο στο Κάιρο για αρκετούς μήνες, αλλά τον ρόλο τού σουλτάνου σύντομα ανέλαβε ένας άλλος Μαμελούκος, ο Αλ-Μουαγιάντ Σαΐχ. 

 Απόγειο και παρακμή 
μικρογραφία|Ο Μαμελούκος σουλτάνος Καϋτμπάυ ("Mag Caitbeivs Cairi Sultan") τού Φλωρεντινού ζωγράφου Κριστοφάνο ντελ' Αλτίσιμο (16ος αιώ.), Galleria degli Uffizi.
Υπό τη βασιλεία τού σουλτάνου Βαρσμπαΐ, το σουλτανάτο των Μαμελούκων αναπτύχθηκε στην ευρύτερη εδαφική του έκταση. Το 1426 εισέβαλε στο βασίλειο τής Κύπρου, και ανάγκασε τους βασιλείς του να γίνουν υποτελείς των Μαμελούκων. Ωστόσο, ο Βαρσμπαΐ εισήγαγε επίσης μία σειρά από οικονομικές πολιτικές, που ήταν επιζήμιες μακροπρόθεσμα, όπως το κρατικό μονοπώλιο στο εμπόριο μπαχαρικών.  Κατά τη διάρκεια τής βασιλείας τού Βαρσμπαΐ, ο πληθυσμός τής Αιγύπτου μειώθηκε σημαντικά σε σχέση με μερικούς αιώνες πριν, με μόνο το ένα πέμπτο τού αριθμού των πόλεων. Έκανε συχνά επιδρομές στη Μικρά Ασία, αλλά απεβίωσε το 1438.

Κατά τη διάρκεια τής βασιλείας τού Σαΐφ αντ-Ντιν Τζακμάκ, μία προσπάθεια κατάκτησης τής Ρόδου το 1444, που την κατείχαν οι Ιππότες τού Αγίου Ιωάννη, αποκρούστηκε.

Ο Σαΰφ αντ-Ντιν Ινάλ ανήλθε στην εξουσία το 1453, και είχε φιλικές σχέσεις με τον Οθωμανό σουλτάνο Μεχμέτ Β', ο οποίος κατέλαβε την Κωνσταντινούπολη αργότερα εκείνο το έτος, προκαλώντας μεγάλες εορτές στην Αίγυπτο. Η σχέση μεταξύ Οθωμανών και Μαμελούκων έγινε σχέση αντιπαλότητας μετά από αυτό το διάστημα. Και τα δύο κράτη ανταγωνίζονταν συνεχώς για τον έλεγχο τού εμπορίου μπαχαρικών, και οι Οθωμανοί φιλοδοξούσαν να πάρουν τελικά τον έλεγχο των Ιερών Πόλεων τού Ισλάμ.  Υπό τη βασιλεία τού Χουσκαντάμ, ελληνικής καταγωγής,  οι εντάσεις αυξήθηκαν. Τόσο ο Χουσκαντάμ όσο και ο Μεχμέτ Β' υποστήριξαν διαφορετικούς υποψηφίους για το πριγκιπάτο τού Καραμάν.
μικρογραφία|Η Ακρόπολη τού Καϊτμπαΐ στην Αλεξάνδρεια, που ολοκληρώθηκε το 1479 .
Μετά το τέλος τού Μωάμεθ Β΄ το 1481, ο σουλτάνος Καϊτμπαΐ προσέβαλε τον Οθωμανό σουλτάνο Βαγιαζίτ Β΄, παρέχοντας καταφύγιο στον επαναστάτη αδελφό του, Τζεμ. Αργότερα ο Βαγιαζίτ Β΄ κατέλαβε τα Άδανα, την Ταρσό και άλλα μέρη εντός της μαμελουκικής επικράτειας, αλλά δεν μπόρεσε να νικήσει τούς Μαμελούκους κατά τη διάρκεια ενός παρατεταμένου πολέμου, που έληξε το 1491.  Ο Καϊτμπαΐ προσπάθησε επίσης να βοηθήσει τούς Μουσουλμάνους στην Ισπανία απειλώντας τούς Χριστιανούς στη Συρία, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Απεβίωσε το 1496, αφήνοντας αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες δουκάτα σε χρέη, στις μεγάλες βενετικές εμπορικές οικογένειες. 

Μετά από αρκετά χρόνια πολιτικής αστάθειας και διαφορών για τη διαδοχή, ο τελευταίος σημαντικός σουλτάνος των Μαμελούκων ήταν ο Κανσούχ αλ-Γκουρί, ο οποίος ανήλθε στην εξουσία το 1501. Ενώ επιχείρησε κάποιες μεταρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένης τής δημιουργίας τού πρώτου στρατιωτικού συντάγματος με πυροβόλα, δεν μπόρεσε να τούς ενσωματώσει πλήρως στον στρατό των Μαμελούκων, και δεν μπόρεσε να διορθώσει τα οικονομικά προβλήματα τής χώρας. 

 Κατάκτηση από τους Οθωμανούς 
Μέχρι το 1516 οι Οθωμανοί ήταν απαλλαγμένοι από άλλες ανησυχίες —ο σουλτάνος Σελίμ Α΄ είχε μόλις νικήσει τούς Σαφαβίδες Πέρσες στη Μάχη τού Τσαλντιράν το 1514 — και έστρεψε όλη τους τη δύναμη εναντίον των Μαμελούκων, οι οποίοι εξακολουθούσαν να κυβερνούν στη Συρία και την Αίγυπτο, για να ολοκληρώσει την οθωμανική κατάκτηση τής Μέσης Ανατολής. The Ottoman Empire: A Short History by Saraiya Faroqhi p.60ff Ο Αλ-Γκουρί οδήγησε τον στρατό του να αντιμετωπίσει την εισβολή τού Σελίμ Α΄ στη Συρία το 1516, αλλά απεβίωσε στη Μάχη τού Μαρτζ Νταμπίκ, και ο στρατός των Μαμελούκων ηττήθηκε. 

Το 1517 οι Οθωμανοί ολοκλήρωσαν την κατάκτησή τους, με την κατάληψη του Καΐρου στις 22 Ιανουαρίου.  Το κέντρο τής εξουσίας μεταφέρθηκε από το Κάιρο στην Κωνσταντινούπολη. Ωστόσο οι Μαμελούκοι συνέχισαν να υπάρχουν ως πολιτική και στρατιωτική τάξη στην Οθωμανική Αίγυπτο. Ενώ οι κυβερνήτες διορίζονταν από τον Οθωμανό σουλτάνο, οι Μαμελούκοι ανταγωνίζονταν για επιρροή στο εσωτερικό τής χώρας, και κατείχαν πολλές υψηλές πολιτικές θέσεις. Τελικά καταστράφηκαν και εξοντώθηκαν από τον Μεχμέτ Αλί Πασά κατά την άνοδό του στην εξουσία στην Αίγυπτο, στις αρχές του 19ου αι. 

 Πνευματική καλλιέργεια 
Μερικοί από τους Κιρκάσιους Μαμελούκους που αποτελούσαν την άρχουσα ελίτ εκείνη την περίοδο, μπορούσαν να μιλούν την Κιρκασική γλώσσα τής προέλευσής τους,  αλλά γενικά έμαθαν τουρκικά ενώ βρίσκονταν στην Αίγυπτο, συγκεκριμένα τα Κιπτσακικά Τουρκικά,  καθώς ήταν η κύρια ομιλούμενη γλώσσα μεταξύ των Μαμελούκων, κατά την ευρύτερη περίοδο τού σουλτανάτου των Μαμελούκων.    Η κύρια γλώσσα γραφής ήταν τα κλασικά αραβικά, ενώ η κοινή γλώσσα τού γενικού πληθυσμού ήταν μία μορφή καθομιλουμένης αραβικής.   Τα Κιπτσακικά Τουρκικά χρησιμοποιούνταν επίσης στη γραφή, αλλά σε μικρότερο βαθμό, και κυρίως για ένα μαμελουκικό κοινό. Με την πάροδο τού χρόνου, αντικαταστάθηκαν σε αυτόν τον ρόλο από τα Ογκούζ Τουρκικά, λόγω επιρροής από την Τουρκική Μ. Ασία.  

 Κατάλογος σουλτάνων Μπουρτζί 
Tιμητικό όνομαΠροσωπικό όνομαΒασιλείαAl-ZahirΣαΰφ-αντ-Ντιν Μπαρκούκ1382–13891η φοράSultan As-Saleh Al-Muzaffar Al-MansurΣασλάχ-αντ-Ντιν Χατζί Β΄I1389Al-ZahirΣαΰφ-αντ-Ντιν Μπαρκούκ1390–13992η φοράAl-NasirΝασίρ-αντ-Ντιν Φαράτζ1399–14051η φοράAl-MansurΙζ αντ-Ντιν αλ-Αζίζ1405Al-NasirΝασίρ-αντ-Ντιν Φαράτζ1405–14122η φοράAl-AdilΑλ-Μουσταΐν Μπιλάχ1412Al-Mu'ayyadShaykh al-Mahmudi  1412–1421Al-MuzaffarAhmad1421Al-ZahirSayf ad-Din Tatar  1421As-SalehAn-Nasir ad-Din Muhammad1421–1422Al-AshrafSayf-ad-Din Barsbay1422–1437Al-AzizJamal-ad-Din Yusuf1437–1438Al-ZahirSayf ad-Din Jaqmaq1438–1453Al-MansurFakhr-ad-Din Uthman1453Al-AshrafSayf-ad-Din Inal1453–1461Al-Mu'ayyadShihab-ad-Din Ahmad1461Al-Zahir</small>Sayf ad-Din Khushqadam1461–1467Al-ZahirSayf ad-Din Bilbay1467Al-ZahirΤαϊμούρ Μπουγκά1467–1468Al-AshrafΣαΰφ-αντ-Ντιν Καΐτ Μπέη1468–1496Al-NasirΜουχαμάντ μπιν Καΐντ Μπέη1496–1497 1η φοράAl-Zahir1497Al-NasirΜουχαμάντ μπιν Καΐτ Μπαΰ1497–1498 2η φοράAl-ZahirΚανσούζ αλ-Ασραφί1498–1500Al-AshrafΑλ-Ασράφ Τζανμπαλάτ1500–1501Al-AdilΣαΰφ αντ-Ντιν Τουμάν Μπέη Α΄ Tuman Bay I1501Al-Ashraf Κανσούχ Αλ-Γκαουρί1501–1516Al-Ashraf Τουμάν Μπέη Β΄1516–1517Η δυναστεία Μπουρτζί τού Μαμελουκικού σουλτανάτου τού Καΐρου εκτοπίζεται από την Oθωμανική αυτοκρατορία από τον σουλτάνο Σελίμ Α΄ το 1517.

 Η πορτοκαλί σκιασμένη σειρά υποδηλώνει σύντομη διακοπή τής κυριαρχίας τής δυναστείας Μπουρτζί από τη δυναστεία Μπαχρί .
 Η ασημένια σκιασμένη σειρά υποδηλώνει διακοπή τής κυριαρχίας τής δυναστείας Μπουρτζί από τη δυναστεία των Αββασιδών.

 Δείτε επίσης 
 Ιστορία της Αραβικής Αιγύπτου
 δουλεμπόριο στη Μαύρη Θάλασσα
 Ιστορία της Οθωμανικής Αιγύπτου
 Κατάλογος σουνιτικών μουσουλμανικών δυναστειών

 Αναφορές 

 Αναφορές 

 Πηγές 


 Περαιτέρω ανάγνωση 


Κατηγορία:Μαμελουκικό Σουλτανάτο (Κάιρο)