Ιμπραχίμ αλ-Ιμάμ

Ο Αμπού Ισάκ Ιμπραχίμ ιμπν Μουχαμάντ ιμπν Αλί ιμπν Αμπντ Αλάχ ιμπν αλ-Αμπάς, αραβ.: ابو إسحاق إبراهيم بن محمد بن علي بن عبد الله بن العباس  ( 701/2 – 749), πιο γνωστός ως Iμπραχίμ αλ-Ιμάμ (  ), ήταν ο ηγέτης τής οικογένειας των Αββασιδών και τού παράνομου κινήματος Χασιμίγια, που προετοίμασε και ξεκίνησε την Επανάσταση των Αββασιδών εναντίον τού χαλιφάτου των Ομεϋαδών.

Κληρονόμησε την ηγεσία τού κινήματος από τον πατέρα του, Μωάμεθ, το 743, και έπαιξε σημαντικό ρόλο στην εξάπλωσή του στο Χουρασάν, κυρίως διορίζοντας τον Αμπού Μουσλίμ ως τοπικό ηγέτη. Ο Ιμπραήμ δεν έζησε για να δει την επιτυχία τής επανάστασης: φυλακίστηκε και απεβίωσε τον Αύγουστο του 749, είτε σκοτώθηκε με εντολή τού τελευταίου χαλίφη των Ομεϋαδών, Μαρουάν Β΄, είτε από πανώλη. Λίγο αργότερα, ο αδελφός του Αμπού αλ-Αμπάς έγινε ο πρώτος χαλίφης των Αββασιδών με το όνομα αλ-Σαφάχ.

 Ο βίος του 

 Προέλευση και οικογένεια 
Ο Ιμπραήμ γεννήθηκε το 701/2, σύμφωνα με την παράδοση στο Ουμαγιμά,  ένα χωριό νότια τής Νεκράς Θάλασσας, στη σημερινή νότια Ιορδανία, όπου ο παππούς του, Αλί ιμπν Αμπντ Αλλάχ ιμπν αλ-Αμπάς, αγόρασε κτήματα και εγκατέστησε την οικογένεια των Αββασιδών.  Η ημερομηνία αγοράς τού Ουμαγιμά και η εγκατάσταση των Αββασιδών εκεί, ωστόσο, δεν είναι βέβαιη, καθώς ορισμένες παραδόσεις δείχνουν ότι συνέβη πολύ αργότερα, κατά τη διάρκεια τής βασιλείας τού αλ-Ουαλίντ Α΄ (βασ. 705–715 ). 

Ο Ιμπραήμ ήταν γιος μίας ελεύθερης γυναίκας (ουμμ βαλάντ) και είχε έναν αμφιθαλή αδελφό, τον Μουσά, και τρεις ετεροθαλείς αδελφούς: τον Αμπούλ-Αμπάς (αργότερα χαλίφη αλ-Σαφάχ), τον Αμπού Τζαφέρ (αργότερα ο χαλίφης αλ-Μανσούρ) και τον αλ-Αμπάς.  Ο παππούς τού Ιμπραήμ, Αλί, ήταν εξαιρετικά ευσεβής, αλλά κατά τα άλλα αδιάκριτος,  και ο πατέρας τού Ιμπραχίμ, Μουχαμάντ ιμπν Αλί, αναφέρεται ότι καθιερώθηκε ως ηγέτης τής οικογένειας των Αββασιδών ήδη πολύ πριν από το τέλος τού Αλί το 736.   Πριν μετακομίσει στη Χουμέιμ, στη Δαμασκό, την πρωτεύουσα των Ομεϋαδών, ο Μουχαμάντ προφανώς είχε γίνει φίλος και μαθητής τού Αμπού Χασίμ, γιου τού Μωάμεθ ιμπν αλ-Χαναφίγια και εγγονού τού Αλί ιμπν Αμπού Τάλιμπ, και ηγέτη (ιμάμη) τού Αλιδικού νομιμοποιημένου κινήματος Κεϊσανιτών Σιιτών των Χασιμίγια.   Ο Αμπού Χασίμ μετακόμισε επίσης στο Χουμέιμ, και εκεί, το 716/7, λίγο πριν το τέλος του, ο Αμπού Χασίμ κληροδότησε την ηγεσία των Χασιμίγια στον Μωάμεθ και την οικογένεια των Αββασιδών.   Ο Μωάμεθ ηγήθηκε των Χασιμίγια μέχρι το τέλος του τον Αύγουστο/Σεπτέμβριο τού 743. Η θητεία του σημαδεύτηκε από δύο επιτεύγματα: τη μεταφορά τού κέντρου δραστηριότητας τού κινήματος μακριά από την αρχική του βάση στην Κούφα, στην απομακρυσμένη ανατολική επαρχία Χουρασάν, και την εδραίωση τής ηγεσίας των Αββασιδών. Οι Χασιμίγια τού Χουρασάν φαίνεται ότι αρχικά υποστήριξαν την ευρύτερη υπόθεση των Αλιδών, και ο τοπικός ηγέτης τους, Σουλεϊμάν ιμπν Καθίρ αλ-Χουζαΐ, επέδειξε ανεξάρτητες τάσεις. Ωστόσο, ειδικά μετά την αποτυχία των αντίπαλων εξεγέρσεων των Αλιδών τού Ζαΐντ ιμπν Αλί και τού γιου του Γιαχία ιμπν Ζαΐντ το 740 και το 743, το κίνημα τέθηκε πιο σταθερά υπό την κηδεμονία των Αββασιδών.   Σε όλη τη διάρκεια, ο ιμάμης των Αββασιδών παρέμεινε κρυμμένος -και επομένως ασφαλής- από τις διώξεις των Ομεϋαδών, και δημόσια η προπαγάνδα των Χασιμίγια μιλούσε αόριστα για έναν ηγέτη από την «Οικογένεια τού Προφήτη», εκμεταλλευόμενη έτσι την ευρεία υποστήριξη προς έναν υποψήφιο των Αλιδών, αλλά αξιοποιώντας την προς όφελος των Αββασιδών. 

 Ηγεσία των Χασιμίγια 

εναλλ.=Map of western Eurasia and northern Africa showing the Umayyad Caliphate in green covering most of the Middle East, with the Byzantine Empire outlined in orange and the Lombard principalities in blue|μικρογραφία|300x300εσ|Το Χαλιφάτο των Ομεϋαδών στη μεγαλύτερη έκτασή του , πριν από την Εξέγερση των Βερβέρων και την Επανάσταση των Αββασιδών.
Όταν ο Ιμπραχίμ ανέλαβε την ηγεσία των Χασιμίγια μετά το τέλος τού πατέρα του, το κίνημα εισήλθε σε μία νέα, πιο μαχητική φάση. Αρκετοί από τούς πράκτορές του (da'i) παρότρυναν τον Ιμπραήμ να ξεκινήσει αμέσως μία εξέγερση, αλλά εκείνος αρνήθηκε.  Ο ίδιος ο Ιμπραχίμ ήταν μία δημοφιλής προσωπικότητα, γνωστός για τη γενναιοδωρία του, αλλά είχε επίσης μία ψύχραιμη και πρακτική διάθεση.  Το 744/5 διόρισε τον Αμπού Σαλαμά ως επικεφαλής  στην Κούφα, και τον επόμενο χρόνο, 745/6, έστειλε τον Αμπού Μουσλίμ να κατευθυνθεί στο Χουρασάν ως πληρεξούσιο εκπρόσωπο.  Οι Χασιμίγια τού Χουρασάν προφανώς είχαν ζητήσει ένα μέλος τής οικογένειας των Αββασιδών ως συμβολική ηγεσία, αλλά ο Ιμπραχίμ προφανώς έκρινε, ότι ήταν πολύ επικίνδυνο και πρόωρο να στείλει εκεί έναν από τούς δικούς του συγγενείς, καθώς η πιθανή σύλληψή του από τούς Ομεϋάδες θα έθετε σε κίνδυνο τούς Αββασίδες, αποκαλύπτοντας τον ρόλο τους σε αυτήν.  Ο Αμπού Μουσλίμ ήταν Αββασίδης μαβλά και είχε υιοθετηθεί ως μέλος τής οικογένειας των Αββασιδών από τον Ιμπραήμ για να ενισχύσει τη θέση του,  αλλά η καταγωγή του είναι ασαφής, και πιθανότατα ήταν χαμηλής καταγωγής.  Ως αποτέλεσμα, ο μακροχρόνιος Σουλεϊμάν ιμπν Καθίρ αλ-Χουζαΐ αντέδρασε με εχθρότητα στην άφιξη τού Αμπού Μουσλίμ.   Ο Ιμπραχίμ είχε δώσει ρητά εντολή στον Αμπού Μουσλίμ να υπακούει στον Σουλεϊμάν σε όλα,  αλλά τον είχε επίσης εξοπλίσει με εκτεταμένη εξουσία στο Χουρασάν και σε ολόκληρη την ισλαμική ανατολή. Εκμεταλλευόμενος τις τοπικές αντιπαλότητες, ο Αμπού Μουσλίμ κατάφερε σταδιακά να παραγκωνίσει τον βετεράνο ηγέτη, ως τον πραγματικό επικεφαλής των Χασιμίγια στο Χουρασάν.   

Την εποχή τής άφιξης τού Αμπού Μουσλίμ στο Χουρασάν, το ίδιο το χαλιφάτο των Ομεϋαδών μαστιζόταν από έναν καταστροφικό εμφύλιο πόλεμο, την Τρίτη Φίτνα (744–747), μεταξύ αντίπαλων μελών τής δυναστείας των Ομεϋαδών. Ο πόλεμος επιδείνωσε τις φυλετικές συγκρούσεις, ειδικά την αντιπαλότητα Καΐς-Γιαμάν. Ο τελικός νικητής, Μαρουάν Β', ήταν υπέρμαχος των Καΐς.  Η βία επεκτάθηκε και στο Χουρασάν, όπου οι εξεγέρσεις του αλ-Χαρίθ ιμπν Σουραΐτζ και του Τζουνταΐ αλ-Κιρμανί τράβηξαν την προσοχή τού κυβερνήτη των Ομεϋαδών, Νασρ ιμπν Σαγιάρ.  Η βία ενέτεινε την εκτεταμένη δυσαρέσκεια των Αράβων τού Χουρασάν προς το καθεστώς των Ομεϋαδών, το οποίο θεωρούνταν καταπιεστικό και άδικο, ειδικά σε θέματα φορολογίας -συμπεριλαμβανομένης τής είσπραξης φόρων από μη Μουσουλμάνους, οι οποίοι έτσι είχαν εξουσία επί των Μουσουλμάνων- και στην απασχόληση των τοπικών στρατιωτικών δυνάμεων σε παρατεταμένες, αιματηρές και άκαρπες εκστρατείες.  

Στις αρχές τού 747, ο Ιμπραχίμ φέρεται να διέταξε τον Αμπού Μουσλίμ και τούς επικεφαλής των οπαδών του να έρθουν για διαβούλευση στη Μέκκα, υπό την κάλυψη τού προσκυνήματος Χατζ. Στον δρόμο, ωστόσο, έλαβαν μία επιστολή από τον Ιμπραχίμ, που τούς διέταζε να γυρίσουν πίσω, και να κηρύξουν δημόσια μία εξέγερση.  Αυτό που έγινε γνωστό ως η Επανάσταση των Αββασιδών, κηρύχθηκε στις 30 Μαΐου 747. Με την υποστήριξη των δυσαρεστημένων φυλών Γιαμάν, το κίνημα κατάφερε γρήγορα να πάρει τον έλεγχο τού Χουρασάν. Με επικεφαλής τον Καχταμπά ιμπν Σαμπίμπ αλ-Ταΐ, ο οποίος διορίστηκε από τον Ιμπραήμ ως διοικητής, οι Χουρασάνιοι βάδισαν δυτικά, αρχικά καταδιώκοντας τον Νασρ ιμπν Σαγιάρ, και στη συνέχεια προς την καρδιά τού χαλιφάτου.   Μεταγενέστερες παραδόσεις αναφέρουν ότι πριν τον στείλει στο Χουρασάν, ο Ιμπραχίμ είχε αναθέσει στον Αμπού Μουσλίμ τη στρατολόγηση μεταξύ των Γιαμάνων, και την εξόντωση όλων των αραβόφωνων στο Χουρασάν. Οι σύγχρονοι ιστορικοί θεωρούν ότι και τα δύο δημιουργήθηκαν εκ των υστέρων, για συγκεκριμένους σκοπούς: το πρώτο για να αντικατοπτρίσει την τελική κυριαρχία των Γιαμάν στους στρατούς τής Αββασιδικής Επανάστασης, κάτι που ήταν φυσικό, καθώς ήταν οι περισσότεροι δυσαρεστημένοι με το καθεστώς των Ομεϋαδών, που έκλινε προς τούς Καϊς, και το δεύτερο ως εφεύρεση των αραβικών κύκλων κατά τη διάρκεια τού Χαλιφάτου των Αββασιδών, καθώς οι Ιρανοί και οι Τούρκοι κυριαρχούσαν ολοένα και περισσότερο στη διοίκηση τού χαλιφάτου και τον στρατό. 

 Το τέλος και η διαδοχή 
Ταυτόχρονα, ωστόσο, οι Ομεϋάδες κατάφεραν να ανακαλύψουν τον ρόλο και την τύχη τού Ιμπραήμ: από τη Χουμέια, ο ιμάμης μεταφέρθηκε πρώτα στη Δαμασκό, και στη συνέχεια στο αρχηγείο τού Μαρουάν Β' στη Χαρράν. Δίνονται αρκετές διαφορετικές αφηγήσεις για το πώς συνέβη αυτό, υποδεικνύοντας τη σύγχυση, που επικρατούσε ακόμη και εκείνη την εποχή ως προς τα ακριβή γεγονότα.   Λίγο μετά τη φυλάκισή του, κάποια στιγμή τον Αύγουστο τού 749, ο Ιμπραχίμ απεβίωσε, ακριβώς τη στιγμή που οι στρατοί των Χασιμίγια εισέρχονταν στο Ιράκ.   Η αιτία τέλους τού Ιμπραήμ είναι ασαφής, με ορισμένες παραδόσεις να επιμένουν ότι ο Μαρουάν Β' τον έπνιξε, τον δηλητηρίασε, ή τον σκότωσε με άλλο τρόπο, ενώ άλλες παραδόσεις δείχνουν ότι ο Ιμπραήμ απεβίωσε από πανώλη.   Σύμφωνα με τον ιστορικό Μοσέ Σαρόν, ο Μαρουάν Β' είναι απίθανο να ήθελε τον θάνατο τού ιμάμη των Αββασιδών, καθώς το γεγονός ότι είχε τον ηγέτη τής εξέγερσης υπό τον έλεγχό του, τού επέτρεπε να διαπραγματευτεί, αντί να πολεμήσει μέχρι τέλους.  Πράγματι, τουλάχιστον μία παράδοση υποδηλώνει ότι ο Ιμπραχίμ δεν φυλακίστηκε, αλλά οδηγήθηκε από το Ουμαγιμά με τιμές, συνοδευόμενος από αρκετά άλλα εξέχοντα μέλη τής οικογένειάς του, στο πλαίσιο διαπραγματεύσεων με τον Μαρουάν Β', και ότι μόνο κατά την άφιξή του στη Δαμασκό συνελήφθη ο Ιμπραχίμ.  Αρκετές παραδόσεις επιμένουν ότι στη Χαρράν ο Ιμπραήμ συναντήθηκε με τον Μαρουάν Β' αρκετές φορές, αλλά ότι προσπάθησε να αποκηρύξει οποιαδήποτε σχέση με την εξέγερση των Χασιμίγια. 

Σύμφωνα με την μεταγενέστερη παράδοση των Αββασιδών, ο Ιμπραήμ όρισε τον αδελφό του Αμπούλ-Αμπάς ως διάδοχό του, αλλά η πραγματικότητα ήταν προφανώς πιο συγκεχυμένη, ή τουλάχιστον άγνωστη στην ηγεσία των Χασιμίγια, καθώς μετά την κατάληψη τής Κούφα και την είδηση τού τέλους τού Ιμπραήμ, οι απαιτήσεις για έναν Αλίδη χαλίφη έγιναν έντονες.  Μόνο με την υποστήριξη των διοικητών των Χουρασανών, παρά την απροθυμία τού Αμπού Σαλαμά, στις 28 Νοεμβρίου 749 ο Αμπούλ-Αμπάς ανακηρύχθηκε χαλίφης στην Κούφα.   Οι δύο γιοι τού Ιμπραήμ, ο Αμπντ αλ-Ουαχάμπ και ο Μουχαμάντ, απόλαυσαν στρατιωτική σταδιοδορμία εναντίον τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ενώ παράλληλα ανέλαβαν τον τιμητικό ρόλο τής ηγεσίας τού ετήσιου προσκυνήματος Χατζ. 

 Αναφορές 

 Πηγές 
 Hawting, Gerald R. (2000). The First Dynasty of Islam: The Umayyad Caliphate AD 661–750 (Second ed.). London and New York: Routledge. ISBN 0-415-24072-7.
 Kennedy, H. (1993). "Muḥammad b. ʿAlī b. ʿAbd Allāh". In Bosworth, C. E.; van Donzel, E.; Heinrichs, W. P. & Pellat, Ch. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume VII: Mif–Naz. Leiden: E. J. Brill. p. 396. doi:10.1163/1573-3912_islam_SIM_5342. ISBN 978-90-04-09419-2.
 Moscati, S. (1960). "Abū Muslim". In Gibb, H. A. R.; Kramers, J. H.; Lévi-Provençal, E.; Schacht, J.; Lewis, B. & Pellat, Ch. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume I: A–B. Leiden: E. J. Brill. p. 141. doi:10.1163/1573-3912_islam_SIM_0235. OCLC 495469456.
 Omar, F. (1971). "Ibrāhīm b. Muḥammad". In Lewis, B.; Ménage, V. L.; Pellat, Ch. & Schacht, J. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume III: H–Iram. Leiden: E. J. Brill. pp. 988–989. doi:10.1163/1573-3912_islam_SIM_3440. OCLC 495469525. 



Κατηγορία:Αββασίδες χαλίφηδες