Μανουήλ (ευνούχος)

Ο Μανουήλ (απεβ. π. Ιούνιος 646) ήταν Ρωμαίος ευνούχος και στρατηγός αρμενικής καταγωγής, ο οποίος διοίκησε την αποτυχημένη εκστρατεία τού Αυτοκράτορα Κώνστα Β΄ για την ανάκτηση τής Αιγύπτου μετά την αραβική κατάκτηση.

 Βιογραφία 
Τον Οκτώβριο τού 641, ο Κύρος τής Αλεξάνδρειας, ο οποίος ήταν και Ρωμαίος κυβερνήτης τής Αιγύπτου και Πατριάρχης Αλεξανδρείας, υπέγραψε συνθήκη με έναν εισβάλλοντα μουσουλμανικό στρατό με επικεφαλής τον Αμρ ιμπν αλ-Ας, συμφωνώντας να τούς παραδώσει την Αλεξάνδρεια μετά από 11μηνη ανακωχή. Ο Κύρος απεβίωσε λίγους μήνες αργότερα, και όταν η ανακωχή έληξε στις 29 Σεπτεμβρίου 642, ο Αμρ οδήγησε τον στρατό του στην Αλεξάνδρεια, ολοκληρώνοντας την αραβική κατάκτηση τής Αιγύπτου. Έγινε ο πρώτος Άραβας κυβερνήτης τής Αιγύπτου, αλλά ο χαλίφης σύντομα τον αντικατέστησε με τον αντιδημοφιλή Αμπνταλά ιμπν αλ-Σαάντ, ο οποίος απέσπασε υψηλούς φόρους υποτέλειας (jizya) από τον πληθυσμό τής Αλεξάνδρειας. Με τη σειρά τους, ορισμένοι από την αλεξανδρινή ελίτ έστειλαν επιστολές παραπόνων στον Αυτοκράτορα Κώνστα Β', ζητώντας του να ανακτήσει την Αίγυπτο, και αναφέροντας ότι η Αλεξάνδρεια φρουρούνταν μόνο από μία μικρή δύναμη περίπου 1000 Αράβων στρατιωτών.

Εκείνη την εποχή ο Μανουήλ ήταν ένας Αρμένιος ευνούχος στην υπηρεσία τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Στα τέλη τού 645 ο Κώνστας Β' τον έστειλε στην Αίγυπτο με στόλο 300 πλοίων. Ο Μανουήλ και τα στρατεύματά του αποβιβάστηκαν στην Αλεξάνδρεια, χωρίς να αντιμετωπίσουν κάποια αντίσταση, και εύκολα υπερίσχυσαν τής μικρής αραβικής φρουράς της, ανακαταλαμβάνοντας έτσι την πόλη. Την επόμενη φορά που οι Άραβες εισπράκτορες φόρων έφθασαν για να εισπράξουν τη τζίζια, ο Μανουήλ τούς έστειλε μακριά με άδεια χέρια, καυχώμενος ότι ήταν στρατιωτικός, και όχι κληρικός όπως ο Κύρος. 

Ο Αμρ βρισκόταν στη Μέκκα εκείνη την εποχή, έχοντας απολυθεί από τη θέση τού κυβερνήτη τής Αιγύπτου. Όταν ο χαλίφης Ουθμάν άκουσε για την ολοκληρωτική αποτυχία τού Αμπνταλά εναντίον τού Μανουήλ, έστειλε τον Αμρ με 15.000 στρατιώτες στην Αίγυπτο. Εν τω μεταξύ, ο Μανουήλ και τα στρατεύματά του εξαπλώθηκαν σε όλο το Δέλτα τού Νείλου. Σύμφωνα με τον αλ-Μακριζί, «στρατοπέδευαν σε ένα χωριό, έπιναν το κρασί των κατοίκων, έτρωγαν το φαγητό τους και λεηλατούσαν όπου και αν πήγαιναν». Ο Ιμπν αλ-Αθίρ προσθέτει ότι «απέσπασαν χρήματα και προμήθειες από ανθρώπους στην περιοχή τής πρωτεύουσας, είτε ήταν φιλικοί προς τον σκοπό τους είτε όχι».  Ο ιστορικός Άλφρεντ Τζ. Μπάτλερ επέκρινε έντονα τον στρατό τού Μανουήλ για σπατάλη χρόνου στο Δέλτα, υποστηρίζοντας, ότι αν είχαν κατευθυνθεί κατευθείαν προς το Φρούριο τής Βαβυλώνας, θα μπορούσαν να το είχαν φθάσει πριν από τον Αμρ, και να το είχαν ανακαταλάβει εύκολα από τον Αμπνταλά. 

Οι δυνάμεις τού Μανουήλ και τού Αμρ συναντήθηκαν στη μικρή οχυρωμένη πόλη Νικίου (Coptic   Πασχάτι), περίπου τα δύο τρίτα τής διαδρομής από την Αλεξάνδρεια στο Φουστάτ, στη Μάχη τού Νικίου. Οι Άραβες επικράτησαν, και οι μικρότερες Ρωμαϊκές δυνάμεις υποχώρησαν χωρίς τάξη πίσω στην Αλεξάνδρεια. Έκλεισαν τις πύλες τής πόλης πίσω τους, αλλά οι Άραβες κατάφεραν να γκρεμίσουν τα τείχη, και να εισβάλουν στην πόλη. Ο ίδιος ο Μανουήλ πέθανε στις επόμενες μάχες, μαζί με πολλούς από τούς στρατιώτες του. Οι Άραβες στη συνέχεια επιδόθηκαν σε εκτεταμένες πυρπολήσεις, λεηλασίες και σφαγές. Επίσης, αιχμαλώτισαν πολλές γυναίκες και παιδιά τής Αλεξάνδρειας ως σκλάβους. Η εκκλησία τού Αγίου Μάρκου στη Βαυκαλίδα, όπου φυλάσσονταν τα λείψανά του, κάηκε, όπως και όλα τα μοναστήρια γύρω από αυτήν.  Ο ίδιος ο Αμρ παρενέβη για να σταματήσει τη σφαγή. Το τζαμί Ράχμα (τζαμί τού Ελέους) κτίστηκε αργότερα επάνω στο σημείο όπου το έκανε.

Η ήττα των δυνάμεων τού Μανουήλ σηματοδότησε την προτελευταία προσπάθεια τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας να ανακτήσει την Αίγυπτο για περίπου 500 χρόνια, πριν ο Αυτοκράτορας Μανουήλ Α΄ Κομνηνός στείλει εκεί μία εκστρατεία που δεν επέτυχε τον 12ο αι.  

Παραπομπές

 Πηγές 












Κατηγορία:Αραβική κατάκτηση της Αιγύπτου
Κατηγορία:Βυζαντινά πρόσωπα των Αραβοβυζαντινών Πολέμων