Όταν ήμουν νέος

Όταν ήμουν νέος  () είναι μυθιστόρημα του Αυστριακού συγγραφέα Νόρμπερτ Γκστράιν που εκδόθηκε το 2019. Στο τέλος της ίδιας χρονιάς, ο συγγραφέας κέρδισε το Αυστριακό Βραβείο Βιβλίου για το μυθιστόρημα.

Ο πρωταγωνιστής Φραντς αφηγείται τα νεανικά του χρόνια ως φωτογράφος γάμων σε ένα αλπικό χωριό, μέχρι που μια μέρα, κάτω από μυστηριώδεις συνθήκες, μια νύφη σκοτώνεται πέφτοντας στον γκρεμό. Ο Φραντς ταξιδεύει στη συνέχεια στην Αμερική όπου επιβιώνει ως δάσκαλος σκι. Ωστόσο, και εκεί συμβαίνει ένας ακόμη μυστηριώδης θάνατος και εξαφανίσεις. Ο Φραντς εμπλέκεται με κάποιο τρόπο αλλά μέχρι το τέλος, παραμένει ασαφές ποια είναι η σχέση του με αυτά τα γεγονότα καθώς ο αφηγητής μας παραπλανά σκόπιμα. Οι χαρακτήρες παλεύουν με φήμες, νύξεις και ψέματα και ο αναγνώστης μέσα από τις πολλές και διαφορετικές ιστορίες που εμπλέκονται στη βασική αφήγηση, αναζητά στοιχεία μεταξύ μυθοπλασίας, μετα-μυθοπλασίας και διφορούμενης εξαπάτησης.

 Υπόθεση 
Ο νεαρός Φραντς - αφηγητής της ιστορίας -  εργάζεται ως φωτογράφος για τον πατέρα του, ο οποίος διατηρεί ένα πανδοχείο στο Τιρόλο και ειδικεύεται στην οργάνωση γάμων. Ο Φραντς φωτογραφίζει τους μελλόνυμφους. Μια νύφη σκοτώνεται σε ατύχημα ή δολοφονείται - οι συνθήκες παραμένουν αδιευκρίνιστες. Ο Φραντς ανακρίνεται από την αστυνομία, αλλά δεν μπορούν να αποδείξουν ότι είχε εμπλοκή. Ο Φραντς αισθάνεται ένοχος επειδή  λίγες εβδομάδες πριν, στον τόπο του ατυχήματος, φίλησε ένα νεαρό κορίτσι, τη Σάρα, παρά τη θέλησή της. 

Για να απομακρυνθεί από τις φήμες που κυκλοφορούν, ο πατέρας του τον στέλνει στο Τζάκσον του Ουαϊόμινγκ στις ΗΠΑ, όπου αρχίζει να εργάζεται ως εκπαιδευτής σκι σε ένα θέρετρο χειμερινών σπορ, παρόλο που αυτό ακριβώς δεν ήθελε ποτέ να κάνει στην πατρίδα του. Ζει εκεί για περίπου δέκα χρόνια σε ένα μικρό διαμέρισμα, με μόνο τα απολύτως απαραίτητα, και κάνει μερικές χαλαρές γνωριμίες. Συχνάζει σε ένα μπαρ όπου δουλεύει μια κοπέλα, με την οποία ήλπιζε να ξεκινήσει μια σχέση. Μια μέρα, εκείνη εξαφανίζεται. Μήπως έφταιγε αυτός; Ο αδερφός της κοπέλας έκανε την ίδια ερώτηση. Αναπτύσσει ένα είδος σχέσης με έναν καθηγητή που έρχεται μία φορά το χρόνο για σκι και τον προσλαμβάνει ως εκπαιδευτή του. Έναν χειμώνα, ο καθηγητής - που έχει αμφίβολη φήμη όσον αφορά τις γυναίκες και είναι ύποπτος για διεστραμμένες τάσεις - φέρνει μια κοπέλα την οποία συστήνει ως ανιψιά του, αλλά παραδόξως, αυτή εξαφανίζεται μετά από τέσσερις νύχτες. Λίγο αργότερα ο καθηγητής αυτοκτονεί. Το βράδυ πριν από την αυτοκτονία του, έδωσε στον Φραντς ένα ρολόι με χαραγμένο «Για τις μέρες μας μαζί, για τα πάντα». 

Σε ένα ατύχημα, ο Φραντς τραυματίζεται ενώ κάνει σκι και δεν μπορεί πλέον να εργαστεί. Επειδή δεν έχει οικονομίες, επιστρέφει στο Τιρόλο, μετά από δέκα χρόνια απουσίας, σωματικά και ψυχικά καταβεβλημένος και φορτωμένος με ενοχές. Τον βασανίζει ακόμη η ανάμνηση της κοπέλας που φίλησε παρά τη θέλησή της. Τον φιλοξενεί ο αδελφός του, ο οποίος τώρα με τη γυναίκα του διευθύνει το πανδοχείο του πατέρα τους. Ο Φραντς ζει εκεί σε ένα μικρό δωμάτιο, και πάλι μόνο με τα απολύτως απαραίτητα (ένας άνθρωπος που απαιτεί λίγα για τον εαυτό του, σαν να μην θέλει να είναι εκεί, δεν θέλει να τον βλέπουν, σαν να αρνείται την ίδια του την ύπαρξη).

Η σχέση των αδελφών είναι δύσκολη. Ο Φραντς δεν αισθάνεται άνετα, νιώθει σαν βάρος και πιστεύει ότι ο αδελφός του είναι θυμωμένος μαζί του που τον άφησε μόνο με τους γονείς τους (ο πατέρας πέθανε πριν 5 χρόνια, η μητέρα είναι αλκοολική).

Τότε εμφανίζεται πάλι ο επιθεωρητής που είχε ερευνήσει την υπόθεση της νεκρής νύφης. Φαίνεται ακόμη να υποψιάζεται τον Φραντς και του υποβάλει ξανά ερωτήσεις για τη μοιραία νύχτα, καθώς διαδίδονται ακόμη φήμες γι' αυτόν.

Το μυθιστόρημα τελειώνει με μια ακόμη πράξη βίας, τώρα εναντίον του Φραντς. Έχει φύγει πάλι, αυτή τη φορά με προορισμό τη Σικελία. Σε ένα πάρκινγκ που διανυκτέρευσε, δέχθηκε επίθεση, ληστεία και ξυλοδαρμό. Στο νοσοκομείο διαγιγνώσκεται με αμνησία. Και επειδή βρέθηκε χωρίς ταυτότητα και κανείς δεν ξέρει το όνομά του ή την καταγωγή του, αποφασίζει να μην πει τίποτα. Για αυτόν, είναι μια ευκαιρία να εξαφανιστεί.

 Αφηγηματικό ύφος 
Ο πρωτοπρόσωπος αναξιόπιστος αφηγητής, ο Φραντς, αφηγείται την ιστορία από τη δική του οπτική γωνία. Το κείμενο αναφέρεται στις αναμνήσεις του και συχνά υπάρχουν παραλείψεις. Αυτό μπορεί να είναι συνειδητό, για να αποκρύψει ορισμένα πράγματα, ή ασυνείδητο, λόγω αμνησίας ή επειδή ο Φραντς δεν εμπιστεύεται τις αναμνήσεις του. Στο τέλος της ιστορίας, ο Φραντς βρίσκεται στο νοσοκομείο μετά από μια επίθεση. Είναι πολύ πιθανό να γράφει ολόκληρη την ιστορία εκεί, παραλείποντας, ξεχνώντας ή αλλοιώνοντας συνειδητά ορισμένες λεπτομέρειες λόγω του ατυχήματος, θολών αναμνήσεων ή προσπάθειας απόκρυψης γεγονότων. Αυτό οδηγεί επίσης σε μια ασύνδετη, μη χρονολογική αφήγηση, καθώς μπορεί να είναι ακόμη συγκλονισμένος από το ατύχημά του και επομένως απλώς γράφει ό,τι του έρχεται στο μυαλό. 

Το αφηγηματικό ύφος είναι αναξιόπιστο, καθώς ο Φραντς δεν λέει πάντα την αλήθεια. Η αφήγηση στερεί τον αναγνώστη από ορισμένες πληροφορίες που είναι απαραίτητες για να κατανοήσει σωστά τα γεγονότα. Επιπλέον, ορισμένες καταστάσεις μπορεί να έχουν εξελιχθεί εντελώς διαφορετικά από ό,τι περιγράφονται. Ο αναγνώστης πρέπει στη συνέχεια να πάρει τις δικές του αποφάσεις για το ποιον να πιστέψει και ποιον όχι. Για παράδειγμα, λέει ότι φίλησε μια νεαρή κοπέλα, αλλά το ερώτημα παραμένει αν συνέβη κάτι περισσότερο από ένα απλό φιλί. Επίσης η αναξιοπιστία του επιβεβαιώνεται από την καταληκτική πρόταση «Εφόσον κανείς δεν ήξερε τίποτα για μένα, μπορούσα να τους πω ό,τι ήθελα, και αυτή ήταν μια καλή αρχή», όπως παραδέχεται ο ίδιος.

Το μυθιστόρημα περιέχει στοιχεία αστυνομικού μυθιστορήματος και ασχολείται με την ενοχή, την κακοποίηση, τις παιδοφιλικές τάσεις και την αυτοκτονία.

Πολλές παρεμβαλλόμενες ιστορίες αλλά και νύξεις, μερικές από τις οποίες αποτελούνται μόνο από μία πρόταση, υποδεικνύουν βασικές πτυχές του παρελθόντος. Το μυθιστόρημα κατατάσσεται στο ύφος του μεταμοντερνισμού.

 Μετάφραση στα ελληνικά 

 Όταν ήμουν νέος, μτφρ. Κωνσταντίνος Κοσμάς, εκδ. Διάπλαση, 2022 
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Αυστριακή λογοτεχνία
Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Λογοτεχνία του 21ου αιώνα