Βαρσουμάς Νισίβεως

Ο Βαρσουμάς (συρ. ܒܪ ܨܘܡܐ, λατ. μεταγραφή Barṣaumâ), ονομασία που σχετίζεται με τη συριακή φράση Bar Sawma = «γιος της νηστείας», ήταν επίσκοπος της  Νισίβεως (πόλη της Μεσοποταμίας) τον 5ο αιώνα μ.Χ. και σημαντική μορφή στην πρώιμη ιστορία της Εκκλησίας της Ανατολής. Υπό την ηγεσία του η τοπική Εκκλησία μείωσε τους δεσμούς της με τους Χριστιανούς της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και ευθυγραμμίσθηκε με το κίνημα των Νεστοριανών. Δεν πρέπει να συγχέεται με τον σύγχρονό του Μονοφυσίτη αρχιμανδρίτη Βαρσουμά τον εκ Σαμοσάτων ή τον αιρετικό του επόμενου αιώνα Βαρσουμά τον Πέρση.

Αρχικώς σπούδασε και μετά δίδασκε στη Σχολή της Εδέσσης, όπου δάσκαλος και μέντοράς του ήταν ο Ίβας, Επίσκοπος Εδέσσης. Ο Βαρσουμάς, ο Ίβας και άλλοι κληρικοί αφορίσθηκαν επειδή υπεστήριξαν τις νεστοριανές διδασκαλίες, που ήδη από το 431 είχαν κηρυχθεί αιρετικές, από την Γ΄ Οικουμενική Σύνοδο. Παρά το ότι ο Ίβας απαλλάχθηκε από την κατηγορία της αιρέσεως στην Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο το 451, μετά τον θανατό του το 457 οι συνεργάτες του εκδιώχθηκαν μια φορά ακόμα από τις θέσεις τους. Ο Βαρσουμάς και άλλοι ακόλουθοι του Ίβα κατέφυγαν έτσι στην Περσία των Σασσανιδών, όπου ο Βαρσουμάς απέκτησε γρήγορα την εύνοια του βασιλέως Περόζη Α΄ και έγινε αρχιεπίσκοπος Νισίβεως. Μπόρεσε έτσι να υπονομεύσει τον Πατριάρχη της Εκκλησίας της Ανατολής Βαβαίο, γνωστό για τις φιλορωμαϊκές τάσεις του, και επωφελούμενος από μια επιστολή του τελευταίου με απρόσεκτη φρασεολογία, ο Βαρσουμάς τον κατέδωσε στον Περόζη, ο οποίος τον εκτέλεσε.

Με τον τρόπο αυτόν ο Βαρσουμάς εξελίχθηκε στο ισχυρότερο πρόσωπο στην Περσική Εκκλησία, παρά το ότι δεν έγινε ποτέ «Κατόλικος» (Πατριάρχης) της. Ως προεδρεύων στη Σύνοδο του Μπεθ Λαπάτ που οργάνωσε ο ίδιος το έτος 484, κατήργησε την αγαμία των επισκόπων, επέτρεψε τον δεύτερο γάμο στους πρεσβυτέρους και διακόνους, και ανεκήρυξε επισήμως τον Νεστοριανισμό ως το δόγμα της Εκκλησίας της Ανατολής. Ο ίδιος ο Βαρσουμάς επωφελήθηκε από την αλλαγή που επέφερε και πήρε ως σύζυγό του τη μοναχή Μαμμαία. Βεβαίως υπήρξε αντίδραση από μέλη της Εκκλησίας σε τόσο μεγάλες μεταβολές και το 485 οι αντίπαλοι του Βαρσουμά κατόρθωσαν να εκλέξουν Πατριάρχη τον μετριοπαθή Ακάκιο με την ελπίδα ότι θα έστρεφε την Εκκλησία της Ανατολής σε πιο Ορθόδοξες θέσεις. Ωστόσο, παρά τις έντονες συζητήσεις και διενέξεις που είχε με τον Βαρσουμά, ο Ακάκιος δεν μπόρεσε να αποτρέψει την πλήρη επικράτηση των Νεστοριανών. Οι δυο τους επανασυμφιλιώθηκαν στη Σύνοδο του Μπεθ Εντράι. Το επόμενο έτος έγινε σύνοδος στην Κτησιφώντα, ο Βαρσουμάς δεν συμμετείχε και οι σύνεδροι απεφάσισαν να υιοθετήσουν τις διδαχές του Θεοδώρου Μοψουεστίας. Την ίδια περίοδο άρχισε η εξάπλωση του Μονοφυσιτισμού στην αρχιεπισκοπή του Βαρσουμά.

Μετά το κλείσιμο της Σχολής της Εδέσσης από τον Βυζαντινό Αυτοκράτορα Ζήνωνα το 489, ο Βαρσουμάς καλοδέχθηκε τους δασκάλους και σπουδαστές της στην περιφέρειά του και ξανάνοιξε τη Σχολή της Νισίβεως, που απετέλεσε κομβικό κέντρο του Νεστοριανισμού στην Ανατολή. Ο Βαρσουμάς απεβίωσε το 491 ή το 495. Στη διάρκεια του βίου του συνέγραψε επιστολές, 6 λόγους, εκκλησιαστικούς ύμνους και Θεία Λειτουργία.

Παραπομπές

Πηγές
 Becker, Adam H.: Το λήμμα «Barṣawma of Nisibis» στο Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage: Electronic Edition
 Το αντίστοιχο λήμμα στη Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια «Χάρη Πάτση», τόμος 7, σελ. 828

Κατηγορία:Αρχιεπίσκοποι
Κατηγορία:Πρόσωπα της Αυτοκρατορίας των Σασσανιδών