Πορτογαλικές βουλευτικές εκλογές 2025

Πρόωρες βουλευτικές εκλογές διεξήχθησαν στην Πορτογαλία στις 18 Μαΐου 2025 για την εκλογή των μελών της Συνέλευσης της Δημοκρατίας για την 17η Νομοθετική Περίοδο. Και οι 230 έδρες της Συνέλευσης της Δημοκρατίας τέθηκαν προς εκλογή.

Μετά από κατηγορίες περί σύγκρουσης συμφερόντων σχετικά με την οικογενειακή επιχείρηση του πρωθυπουργού, η απερχόμενη κυβέρνηση προκάλεσε ψήφο εμπιστοσύνης, την οποία και έχασε στις 11 Μαρτίου 2025. Ο πρόεδρος της Πορτογαλίας, Μαρτσέλο Ρεμπέλο ντε Σόουζα, προκήρυξε τότε εκλογές για τις 18 Μαΐου: την τρίτη κοινοβουλευτική εκλογή σε λιγότερο από τέσσερα χρόνια.

Η κεντροδεξιά έως δεξιά Δημοκρατική Συμμαχία (AD), με επικεφαλής τον απερχόμενο πρωθυπουργό Λουίς Μοντενέγκρο, κέρδισε τον μεγαλύτερο αριθμό εδρών. Σε σύγκριση με τις εκλογές του 2024, η AD αύξησε το ποσοστό της στο 32% και έλαβε 91 έδρες. Ωστόσο, αυτό υπολειπόταν των 116 εδρών που απαιτούνται για απόλυτη πλειοψηφία. Το ακροδεξιό λαϊκιστικό κόμμα Chega (CH) αύξησε το ποσοστό του σε σχεδόν 23% και κέρδισε 60 έδρες, καθιστώντας το έτσι τη δεύτερη μεγαλύτερη κοινοβουλευτική δύναμη. Το Σοσιαλιστικό Κόμμα (PS) υπέστη μία από τις χειρότερες ήττες του, πέφτοντας στην τρίτη θέση με επίσης σχεδόν 23% των ψήφων και κατακτώντας συνολικά 58 έδρες.

Η συμμετοχή στις εκλογές ήταν 58,3%, η τρίτη υψηλότερη από το 2005, και μόνο στην Πορτογαλία η συμμετοχή έφθασε το 64,4%, ελαφρώς μειωμένη σε σχέση με το 66,2% στις προηγούμενες εκλογές του 2024.

Ιστορικό
Η Δημοκρατική Συμμαχία (AD), η οποία τότε αποτελούνταν από το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (PSD), το CDS – Λαϊκό Κόμμα (CDS–PP) και το Λαϊκό Μοναρχικό Κόμμα (PPM), και με επικεφαλής τον αρχηγό του PSD Λουίς Μοντενέγκρο, κέρδισε τις βουλευτικές εκλογές του 2024 με πολύ μικρή διαφορά, λαμβάνοντας σχεδόν το 29% των ψήφων και 80 έδρες στην 230μελή Συνέλευση της Δημοκρατίας. Το Σοσιαλιστικό Κόμμα (PS), στην εξουσία μεταξύ 2015 και 2024 και με επικεφαλής τον Πέδρο Νούνο Σάντος, ο οποίος εξελέγη μετά την παραίτηση του τότε πρωθυπουργού Αντόνιο Κόστα λόγω έρευνας για φερόμενη διαφθορά που αφορούσε τη σύναψη συμβάσεων για επιχειρήσεις λιθίου και υδρογόνου, είδε σημαντική μείωση της υποστήριξής του, κερδίζοντας μόνο το 28% των ψήφων και 78 έδρες. Το λαϊκιστικό και ακροδεξιό κόμμα Chega (CH) ανέβηκε πολύ στις εκλογές, συγκεντρώνοντας το 18% των ψήφων και 50 έδρες στο Κοινοβούλιο, και έγινε ρυθμιστής με το καλύτερο αποτέλεσμα για τρίτο κόμμα εδώ και δεκαετίες. Η Φιλελεύθερη Πρωτοβουλία (IL) κατάφερε να διατηρήσει τις οκτώ έδρες της και να συγκεντρώσει το 5% των ψήφων. Τα αριστερά/ακροαριστερά κόμματα, το Πορτογαλικό Κομμουνιστικό Κόμμα (PCP) και το Αριστερό Μπλοκ (BE), είχαν, για άλλη μια φορά, απογοητευτικά αποτελέσματα, με το BE να διατηρεί τις πέντε έδρες του και το 4% των ψήφων, ενώ η συμμαχία των Κομμουνιστών είχε το χειρότερο αποτέλεσμά της ποτέ με μόλις 3% των ψήφων και τέσσερις έδρες. Το LIVRE σχεδόν ξεπέρασε το PCP, συγκεντρώνοντας επίσης το 3% των ψήφων και τέσσερις έδρες. Το Άνθρωποι Ζώα Φύση (PAN) κατάφερε να κερδίσει μόνο μία έδρα.

Έντεκα ημέρες μετά την ημέρα των εκλογών, στις 21 Μαρτίου 2024, ο Λουίς Μοντενέγκρο κλήθηκε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Μαρσέλο Ρεμπέλο ντε Σόουζα να σχηματίσει κυβέρνηση, μειοψηφίας σε αυτή την περίπτωση. Η νέα κυβέρνηση ανέλαβε καθήκοντα στις 2 Απριλίου 2024.

Κρίση προϋπολογισμού 2025
Λόγω της έλλειψης λειτουργικής πλειοψηφίας, η κυβέρνηση μειοψηφίας της AD αναγκάστηκε να διαπραγματευτεί με κόμματα της αντιπολίτευσης για την ψήφιση σημαντικής νομοθεσίας και αυτό δημιούργησε προβλήματα σχετικά με τις προοπτικές ενός προϋπολογισμού για το 2025. Η Κυβέρνηση αποφάσισε να διαπραγματευτεί με το Σοσιαλιστικό Κόμμα (PS), ωστόσο, οι πιθανότητες θετικού αποτελέσματος από αυτές τις διαπραγματεύσεις ήταν μικρές, καθώς το PS απέρριψε τις περικοπές στον φόρο εταιρειών (corporate tax) και το προτεινόμενο σχήμα "IRS Νέων" (Φόρος Εισοδήματος Φυσικών Προσώπων), το οποίο θα παρείχε μείωση του φόρου εισοδήματος για νέους κάτω των 35 ετών, και κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι δεν υποχωρεί. Ο πρόεδρος Μαρσέλο Ρεμπέλο ντε Σόουζα προειδοποίησε ότι η έλλειψη συμφωνίας θα μπορούσε να οδηγήσει σε πρόωρες βουλευτικές εκλογές, και παραδέχτηκε ότι ασκούσε πίεση και στα δύο μεγάλα κόμματα για να καταλήξουν σε συμφωνία.

Στις 3 Οκτωβρίου 2024 ο Λουίς Μοντενέγκρο "άφησε" αρκετά μέρη του σχήματος IRS Νέων της κυβέρνησής του και των περικοπών στον φόρο εταιρειών, φέρνοντας τις νέες του προτάσεις πιο κοντά στις πολιτικές που υπερασπιζόταν το PS, χαρακτηρίζοντάς την ως "αδιαμφισβήτητη πρόταση" για τους Σοσιαλιστές. Ο Πέδρο Νούνο Σάντος αναγνώρισε τις παραχωρήσεις που έκανε η κυβέρνηση, αλλά επέμεινε σε περισσότερες προϋποθέσεις για τις περικοπές στον φόρο εταιρειών, κυρίως όσον αφορά τον χρονισμό τους. Ο πρωθυπουργός απέρριψε αυτές τις τελευταίες προϋποθέσεις του PS, αλλά δήλωσε ότι ήταν "σίγουρος" για την έγκριση του προϋπολογισμού από το Κοινοβούλιο.

Στις 17 Οκτωβρίου 2024 ο γενικός γραμματέας του PS, Πέδρο Νούνο Σάντος, ανακοίνωσε ότι το Σοσιαλιστικό Κόμμα θα απείχε στην ψηφοφορία του προϋπολογισμού, διασφαλίζοντας έτσι την έγκριση του εγγράφου μόνο με τις ψήφους του συνασπισμού AD. Στις 31 Οκτωβρίου το Κοινοβούλιο πέρασε τον προϋπολογισμό στην πρώτη γενική ανάγνωση με ψήφους 80 υπέρ έναντι 72 κατά, με τα 78 μέλη του PS να απέχουν. Στην τελική ψηφοφορία, στις 29 Νοεμβρίου 2024, ο προϋπολογισμός επιβεβαιώθηκε με ψήφους 79 υπέρ έναντι 72 κατά, με 77 μέλη του PS να απέχουν.

Υπόθεση Spinumviva
Στις 15 Φεβρουαρίου 2025 η εφημερίδα Correio da Manhã δημοσίευσε μια έρευνα στην οποία αναφερόταν ότι η οικογένεια του πρωθυπουργού Λουίς Μοντενέγκρο είχε μια επιχείρηση με συμφέροντα σε ακίνητα, που ονομάζεται Spinumviva. Ο Μοντενέγκρο επιβεβαίωσε την ύπαρξη της εταιρείας, αλλά αρνήθηκε οποιαδήποτε σύγκρουση συμφερόντων, λέγοντας ότι είχε πουλήσει τις μετοχές του στη σύζυγό του το 2022. Το Chega επέκρινε την έλλειψη απαντήσεων από τον Μοντενέγκρο και παρουσίασε μια πρόταση μομφής. Αυτή απορρίφθηκε από το Κοινοβούλιο με 171 κατά έναντι 49 υπέρ. Αργότερα αποκαλύφθηκε ότι η πώληση των μετοχών του Μοντενέγκρο στη σύζυγό του ήταν άκυρη, καθώς ο νόμος δεν επιτρέπει την πώληση μετοχών μεταξύ συζύγων, καθιστώντας έτσι τον Μοντενέγκρο ακόμα ενεργό μέτοχο της εταιρείας. Αυτό δημιούργησε περαιτέρω ερωτήματα για πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων και ο Μοντενέγκρο πιέστηκε έντονα να αποκαλύψει τον πλήρη κατάλογο των πελατών της επιχείρησής του, αλλά αρνήθηκε να το πράξει.

Δύο εβδομάδες αργότερα, στις 28 Φεβρουαρίου, η εφημερίδα Expresso ανέφερε ότι η Spinumviva λάμβανε μηνιαία πληρωμή 4.500€ από έναν από τους κύριους πελάτες της, την , μια εταιρεία καζίνο, από το 2021, η οποία συνεχιζόταν ενώ ο Μοντενέγκρο ήταν πρωθυπουργός. Έπειτα από αυτό το δημοσίευμα, η Spinumviva αποκάλυψε επίσης τον πλήρη κατάλογο των πελατών και των παρεχόμενων υπηρεσιών. Τα κόμματα ζήτησαν περισσότερες εξηγήσεις από τον πρωθυπουργό, με το Chega να ζητά την παραίτησή του. Την ίδια ημέρα, ο Μοντενέγκρο ανακοίνωσε έκτακτη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου για την 1η Μαρτίου, για να "αναλύσει την προσωπική και πολιτική του κατάσταση". Ανακοίνωσε ότι η Κυβέρνηση θα ζητούσε ψήφο εμπιστοσύνης εάν το Κοινοβούλιο δεν "επικύρωνε" την Κυβέρνηση. Το PCP υπέβαλε πρόταση μομφής αλλά το Σοσιαλιστικό Κόμμα (PS) αντιτάχθηκε σε αυτή την πρόταση. Λίγες μέρες αργότερα, η Εισαγγελία ανακοίνωσε ότι είχε λάβει ανώνυμη καταγγελία εναντίον του Λουίς Μοντενέγκρο και της εταιρείας του, λέγοντας αρχικά ότι εξέταζε την καταγγελία, αλλά αργότερα άνοιξε προκαταρκτική έρευνα για το θέμα, ενώ το Σοσιαλιστικό Κόμμα ανακοίνωσε μια κοινοβουλευτική εξεταστική επιτροπή για τη διερεύνηση της υπόθεσης. Στις 5 Μαρτίου, η πρόταση μομφής των Κομμουνιστών απορρίφθηκε, 88 ψήφους κατά έναντι 14 υπέρ, με 126 αποχές, αλλά ο Λουίς Μοντενέγκρο ανακοίνωσε ψήφο εμπιστοσύνης, η οποία προγραμματίστηκε για τις 11 Μαρτίου.

Πτώση της κυβέρνησης
Στις 11 Μαρτίου 2025 η κυβέρνηση του Λουίς Μοντενέγκρο έπεσε αφού έχασε ψήφο εμπιστοσύνης στο Κοινοβούλιο, με 137 κατά έναντι 87 υπέρ. Μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων της πρότασης, ο πρόεδρος Μαρσέλο Ρεμπέλο ντε Σόουζα πραγματοποίησε συναντήσεις με τους αρχηγούς των κομμάτων στις 12 Μαρτίου και συνεδρίαση του Συμβουλίου της Επικρατείας στις 13 Μαρτίου. Αργότερα την ίδια ημέρα, 13 Μαρτίου, ο Ρεμπέλο ντε Σόουζα ανακοίνωσε τη διάλυση του Κοινοβουλίου και τη διεξαγωγή εκλογών για τις 18 Μαΐου 2025.

 Αποτελέσματα 
+Αποτελέσματα πορτογαλικών βουλευτικών εκλογών του 2025 Αρχείο:Portugal Assemblée de la République 2025b.svg Κόμμα Ψήφοι % +/- Έδρες +/- Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (PPD/PSD)  32,5486 CDS – Λαϊκό Κόμμα (CDS-PP)2PSD/CDS/PPM  0,61  3Σύνολο AD – Συνασπισμός PSD/CDS (PPD/PSD.CDS-PP)33,1591 Σοσιαλιστικό Κόμμα (PS)  23,81 58 Chega (CH)  23,74 60 Φιλελεύθερη Πρωτοβουλία (IL)  5,59 9 LIBRE (L)  4,25 6 Δημοκρατικός Ενωτικός Συνασπισμός (PCP-PEV)  3,03 3 Μπλοκ της Αριστεράς  (BE)  2,08 1Πρόσωπα–Ζώα–Φύση (PAN)  1,43 1 Εναλλακτικοί Εθνικοί Δημοκρατικοί (ADN)  1,35 0Μαζί για το λαό (JPP)  0,34 1Αντιδρώ, Συμπεριλαμβάνω, Ανακυκλώνω (RIR)  0,23 0Volt Portugal (VP)  0,20 0 Κομμουνιστικό Κόμμα των Πορτογάλων Εργαζομένων (PCTP/MRPP)  0,20 0Νέο Δικαίωμα (ND)  0,17 0Ergue-te (E)  0,15 0Φιλελεύθερο-Σοσιαλιστικό Κόμμα (PLS)  0,12Νέο 0Λαϊκό Μοναρχικό Κόμμα (PPM)  0,09 0Εμείς, οι Πολίτες ! (NC)  0,05 0Κόμμα της Γης (MPT)  0,01 0Εργατικό Κόμμα Πορτογαλίας (PTP)  0,01 0 Έγκυρες ψήφοι  97,60  Λευκές ψήφοι  0,81 Άκυρες ψήφοι  1,59 Σύνολο  100 – 230 Αποχή  41,75  Εγγεγραμμένοι/συμμετοχή  58,25

 Επακόλουθα 
Μετά τη δημοσίευση των προκαταρκτικών αποτελεσμάτων, ο Μοντενέγκρο ανακήρυξε τη νίκη, λέγοντας ότι "ο λαός θέλει αυτή την Κυβέρνηση και δεν θέλει καμία άλλη", ενώ ο αρχηγός του PS Πέδρο Νούνο Σάντος παραδέχτηκε την ήττα και συνεχάρη τον Μοντενέγκρο, προσθέτοντας ότι θα παραιτηθεί από την ηγεσία των Σοσιαλιστών. Ξεκίνησε γρήγορα ένας αγώνας ηγεσίας για την εκλογή νέου αρχηγού του κόμματος.

Ο Αντρέ Βεντούρα, ο αρχηγός του Chega, δήλωσε το τέλος του δικομματικού συστήματος στην Πορτογαλία, προειδοποιώντας ότι "δεν έχουν δει τίποτα ακόμα". Ο αρχηγός της Φιλελεύθερης Πρωτοβουλίας Ρούι Ρότσα αναγνώρισε ότι, παρά την αύξηση των ψήφων και των εδρών, το κόμμα "ήθελε περισσότερα", με το αποτέλεσμα των Φιλελευθέρων να θεωρείται κάπως απογοητευτικό, και απέρριψε κυβερνητικές συμφωνίες με την AD. Δύο εβδομάδες μετά την ημέρα των εκλογών, ο Ρότσα ανακοίνωσε την παραίτησή του από την ηγεσία της Φιλελεύθερης Πρωτοβουλίας.

Ο αρχηγός του Livre Ρούι Ταβάρες ευχαρίστησε τους πάνω από 200.000 ψηφοφόρους για την υποστήριξή τους καθώς το κόμμα εξασφάλισε έξι έδρες στο κοινοβούλιο. Ανακοίνωσε τη συγκρότηση μιας κοινοβουλευτικής ομάδας με ισορροπία φύλου και ζήτησε ένα προοδευτικό εθνικό κίνημα για την αντίθεση στον αυξανόμενο δεξιό ριζοσπαστισμό. Επέκρινε την ευρύτερη αριστερά για την έλλειψη σαφούς εναλλακτικού κυβερνητικού σχεδίου και επιβεβαίωσε τον ρόλο του Livre ως σοβαρής και εποικοδομητικής αντιπολίτευσης. Η Μαριάνα Μορτάγουα, η αρχηγός του Αριστερού Μπλοκ (BE), αρνήθηκε να παραιτηθεί, παρά το γεγονός ότι οδήγησε το κόμμα της στο χειρότερο αποτέλεσμα στην ιστορία του, αν και αναγνώρισε τη "μεγάλη ήττα" για το κόμμα και ανακοίνωσε την υποψηφιότητά της για την επανεκλογή της ως αρχηγού του κόμματος.

Ο Πάουλο Ραϊμούντο, ο αρχηγός της CDU, επέμεινε ότι ο συνασπισμός Κομμουνιστών-Πράσινων "αντιστάθηκε σε ένα ιδιαίτερα απαιτητικό πλαίσιο", ενώ η Ινές Σόουζα Ρεάλ, η αρχηγός του PAN, αναγνώρισε ότι τα αποτελέσματα "δεν ήταν αυτά που ήθελαν" αλλά ότι αυτό που έχει σημασία είναι ότι "η φωνή μας δεν σιωπά". Το κόμμα Μαδέιρας Μαζί για τον Λαό (JPP) έγραψε ιστορία ως το πρώτο περιφερειακού τύπου κόμμα που εξελέγη στο εθνικό Κοινοβούλιο, με τον εκλεγμένο βουλευτή του κόμματος, Φιλίπε Σόουζα, να υπόσχεται να είναι η "φωνή των νησιών".

Δύο ημέρες μετά τις εκλογές, στις 20 Μαΐου, ο πρόεδρος Μαρσέλο Ρεμπέλο ντε Σόουζα ξεκίνησε ακροάσεις με τους αρχηγούς των κομμάτων για τον διορισμό πρωθυπουργού, με τα PSD, PS και Chega να είναι τα πρώτα κόμματα που κλήθηκαν, ενώ τα υπόλοιπα κόμματα που εκπροσωπούνται στο Κοινοβούλιο έγιναν δεκτά τις επόμενες ημέρες. Ο πρόεδρος πραγματοποίησε, στις 29 Μαΐου, δεύτερο γύρο ακροάσεων με τους αρχηγούς των τριών κύριων κομμάτων, αφού η καταμέτρηση των ψήφων του εξωτερικού επιβεβαίωσε το Chega ως το δεύτερο μεγαλύτερο κόμμα στο Κοινοβούλιο και τον Αντρέ Βεντούρα ως αρχηγό της αντιπολίτευσης. Μετά από αυτές τις ακροάσεις, ο Πρόεδρος διόρισε τον Λουίς Μοντενέγκρο ως Πρωθυπουργό και του ζήτησε να σχηματίσει κυβέρνηση. Η νέα κυβέρνηση παρουσιάστηκε και εγκρίθηκε από τον πρόεδρο Μαρσέλο Ρεμπέλο ντε Σόουζα στις 4 Ιουνίου και ανέλαβε καθήκοντα στις 5 Ιουνίου.

 Παραπομπές 

2025
Πορτογαλια