Μάχη του Ανγκλόν

Η Μάχη του Ανγκλόν έλαβε χώρα το 543 μ.Χ., κατά τη διάρκεια τής Ρωμαϊκής εισβολής στην Αρμενία, η οποία κυβερνιόταν από τούς Σασσανίδες (" Περσαρμενία ").

Αφού έλαβαν τα νέα για μία εξέγερση στην Περσία και μία επιδημία στον στρατό τού βασιλιά Χοσρόη Α΄, οι Ρωμαίοι στρατοί στην Ανατολή, υπό τις διαταγές τού Αυτοκράτορα Ιουστινιανού Α΄, ξεκίνησαν μία βιαστική εισβολή στην Περσαρμενία. Οι αριθμητικά λιγότερες περσικές δυνάμεις στην περιοχή έστησαν μία σχολαστική ενέδρα στο ορεινό φρούριο Ανγκλόν, νικώντας αποφασιστικά τις Ρωμαϊκές δυνάμεις σε μία αντιπαράθεση, που έμοιαζε με πολιορκία.

 Η εποχή 
Ο Σασσανίδης ηγεμόνας Χοσρόης Α΄ είχε ξεκινήσει μία εισβολή στην Κομμαγηνή το 542, αλλά υποχώρησε στο Αδουρβαδαγάν και σταμάτησε στο Αδούρ Γουσνάσπ, σκοπεύοντας να ξεκινήσει μία εκστρατεία εναντίον τής Ρωμαϊκής Αρμενίας. Οι Ρωμαίοι διαπραγματεύονταν με τον Χοσρόη Α΄, μέχρι που έλαβαν πληροφορίες για την επιδημία τής λεγόμενης πανώλης τού Ιουστινιανού στις δυνάμεις τού Χοσρόη Α΄, και για μία εξέγερση στην Περσία από τον πρίγκιπα Ανοσαζάντ. Βλέποντας αυτό ως ευκαιρία, ο Αυτοκράτορας Ιουστινιανός Α΄ διέταξε όλες τις ρωμαϊκές δυνάμεις στην Ανατολή να εισβάλουν στη Σασσανιδική Αρμενία.

 Η Ρωμαϊκή εισβολή 
μικρογραφία|300εσ|Χάρτης της Σασσανιδικής Αρμενίας.
Ο Μαρτίνος ήταν ο νεοδιορισμένος μάγιστρος τού Στρατού στην Ανατολή (magister militum per Orientem) εκείνη την εποχή, αλλά σύμφωνα με πρωτογενείς πηγές, δεν είχε μεγάλη εξουσία έναντι των άλλων στρατηγών. Η ρωμαϊκή δύναμη εισβολής, η οποία αριθμούσε συνολικά 30.000 άνδρες, ήταν αρχικά διασκορπισμένη:

 Ο Μαρτίνος και οι δυνάμεις του, σταθμευμένοι στο Σιθαριζούμ με τον Ιλδεγέρ και τον Θεόκτιστο
 Ο Πέτρος και ο Αδόλιος και οι δυνάμεις τους
 Ο Βαλεριανός μάγιστρος τού Στρατού τής Αρμενίας, σταθμευμένος κοντά στη Θεοδοσιόπολη, · ενώθηκε με τον Ναρσή (Περσαρμένιο)  και το σύνταγμά του από Ερούλους (υπό τον Φιλημούθ και τον Βήρο) και Αρμένιους.

Ο Ιούστος, ο Περάνιος, ο Δομνεντίολος, ο Ιωάννης γιος τού Νικήτα, και ο Ιωάννης ο Λαίμαργος έμειναν στη Φισώνα, κοντά στη Μαρτυρόπολη. Επιτέθηκαν στην Ταραυνίτιδα (Ταρώνα) και στη συνέχεια υποχώρησαν.

Στόχος τής επίθεσης ήταν το Ντβιν, η πρωτεύουσα τής Σασσανιδικής Αρμενίας. Η πόλη ήταν ένα σημαντικό εμπορικό κέντρο στην περιοχή, διέθετε άφθονα εφόδια, και ήταν κατάλληλη για δράση ιππικού. Επιπλέον ήταν το μέρος, από όπου προέρχονταν οι Χριστιανοί απεσταλμένοι, που ήταν πιθανό να περάσουν στο ρωμαϊκό πλευρό. Σύμφωνα με τον Syvänne, ο Καθολικός και ο αδελφός του μπορεί να σχεδίασαν την επιχείρηση μαζί με τον Βαλεριανό.

Οι περσικές δυνάμεις στην Περσαρμενία αριθμούσαν 4.000 άνδρες, και βρίσκονταν υπό τη διοίκηση του Ναβέδη. Συγκεντρώθηκαν στο ορεινό χωριό Aνγελόν, π. 21 χλμ από το Ντβιν Procopius, History of the Wars, Book II, Chapter 25 (πιθανώς πανομοιότυπο με το Ανκές/Ανγκέγκ/Ανγκέλ, περιοχή Ντσαχγκόντν, επαρχία Αϋραράτ, βασίλειο τής Αρμενίας) . Το χωριό Ανγκλόν διέθετε ένα ομώνυμο φρούριο σκαρφαλωμένο στην κορυφή τού απόκρημνου βουνού, και περιτριγυρισμένο από σπίτια χωριού, που συνωστίζονταν σε έναν στενό χώρο. Ο Ναβέδης προετοίμασε μία αμυντική θέση για μία περίτεχνη ενέδρα, εμποδίζοντας τις εισόδους τού χωριού με πέτρες και κάρα, σκάβοντας «ένα είδος τάφρου», και στήνοντας ενέδρες στα σπίτια τού χωριού έξω από το φρούριο, ενώ παράλληλα παράταξε έναν στρατό από κάτω. Μερικοί ήταν τοποθετημένοι στο ίδιο το φρούριο, αποτελώντας το τελευταίο στοιχείο τής ενέδρας.

Οι Ρωμαϊκές δυνάμεις ενώθηκαν μόνο αφού διέσχισαν τα περσικά σύνορα, στην πεδιάδα τού Ντβιν. Πιθανότατα αριθμούσαν περισσότερους από 20.000 άνδρες. Ο Πέτρος προχώρησε πρώτος, πιθανώς ως εμπροσθοφυλακή. Οι Ρωμαίοι βάδιζαν σε αυστηρούς σχηματισμούς, αλλά μόλις ανακάλυψαν ότι οι Πέρσες ήταν συγκεντρωμένοι στην Ανγκλόν, εξαπλώθηκαν για να λεηλατήσουν. Σύμφωνα με τον Προκόπιο, οι Ρωμαίοι στρατηγοί δεν είχαν μία σωστή ενότητα μεταξύ τους (βλ. #Ανάλυση). Μία ημέρα πορείας από το Ανγκλόν, ένας αιχμάλωτος Πέρσης κατάσκοπος είπε στους Ρωμαίους ότι ο Ναβέδης είχε τραπεί σε φυγή. Καθώς οι ρωμαϊκές δυνάμεις προχωρούσαν στο τραχύ έδαφος τού Ανγκλόν, πιθανότατα υπέθεσαν ότι οι Πέρσες κρύβονταν στις οχυρώσεις. Σύντομα οι Ρωμαίοι ανιχνευτές ενημέρωσαν τούς διοικητές τους για την παρουσία ενός περσικού στρατού στο ύπαιθρο. Μόλις έλαβαν αυτά τα νέα, ο ρωμαϊκός στρατός σχημάτισε βιαστικά έναν σχηματισμό μίας γραμμής. Οι δυνάμεις τού Μαρτίνου σχημάτισαν το κέντρο, οι δυνάμεις τού Πέτρου σχημάτισαν το δεξί, και οι δυνάμεις τού Βαλεριανού (πιθανώς ενωμένες με τον Ναρσή και τούς Ερούλους και τούς Αρμενίους του) σχημάτισαν το αριστερό. Ο σχηματισμός ήταν ατελής, λόγω τής τραχύτητας τού εδάφους και τού γεγονότος ότι σχηματίστηκε αυθόρμητα. Οι Πέρσες ήταν παραταγμένοι σε μικρό χώρο. Ο Ναβέδης τούς είχε διατάξει να μην ξεκινήσουν τη μάχη, παρά μόνο όταν δεχθούν επίθεση.

Ο Ναρσής, οι τακτικοί του στρατιώτες και οι Έρουλοι ήταν οι πρώτοι, που αντιμετώπισαν τούς Πέρσες σε μάχη σώμα με σώμα. Προφανώς, ένα μέρος τού περσικού στρατού ηττήθηκε, και το περσικό ιππικό υποχώρησε (ή προσποιήθηκε υποχώρηση) προς το φρούριο μέσω ενός στενού δρόμου. Τη φυγή τους ακολούθησε ο Ναρσής και οι άνδρες του ως koursores (βοηθιτικό ιππικό). Οι υπόλοιποι Ρωμαίοι ενώθηκαν επίσης. Καθώς οι Ρωμαίοι που τούς καταδίωκαν, περνούσαν από τα στενά δρομάκια και το ανώμαλο έδαφος τού χωριού κάτω από το φρούριο, οι Πέρσες (πιθανώς αποβιβασμένοι ιππείς) εξαπέλυσαν την ενέδρα τους από τα κτίρια τού χωριού έξω από το φρούριο, επιτιθέμενοι στους Ερούλους, και σκοτώνοντας τον διοικητή τους Ναρσή σε μάχη σώμα με σώμα. Άλλοι Ρωμαίοι ιππείς που είχαν ακολουθήσει τις δυνάμεις τού Ναρσή, ήταν τώρα παγιδευμένοι στο ανώμαλο έδαφος σε στενά δρομάκια. Ο Ναβέδης διέταξε μία γενική αντεπίθεση, που περιελάμβανε μία έξοδο των Περσών, που βγήκαν από το φρούριο και πυροβόλησαν εναντίον των μαζών των Ρωμαίων, ειδικά των ελαφρώς θωρακισμένων Ερούλων στην ανοιχτή περιοχή, και άλλων Ρωμαίων που ήταν παγιδευμένοι σε στενά δρομάκια. Οι Ρωμαίοι και οι διοικητές τους πανικοβλήθηκαν και τράπηκαν σε φυγή, αφήνοντας πίσω τους τον βαρύ εξοπλισμό τους (συμπεριλαμβανομένων όπλων, πανοπλιών, ζώων μετακίνησης και αποσκευών). Οι Πέρσες δεν τούς καταδίωξαν πέρα από το ανώμαλο έδαφος, φοβούμενοι ενέδρα από τούς πολύ μεγαλύτερους Ρωμαίους, αλλά οι Ρωμαίοι συνέχισαν να τρέπονται σε φυγή από την περιοχή. Ο Αδόλιος ήταν μεταξύ εκείνων που σκοτώθηκαν στην υποχώρηση.

 Ανάλυση 
Η μόνη πηγή που περιγράφει τη μάχη, είναι ο Ρωμαίος ιστορικός Προκόπιος, του οποίου η αφήγηση είναι ιδιαίτερα επικριτική για την απόδοση τού ρωμαϊκού στρατού στην εκστρατεία. Ωστόσο, οι σύγχρονες πηγές έχουν αμφισβητήσει τις εκτιμήσεις του.

Η δύναμη (το σύνολο των ανδρών) στη μάχη θεωρείται παράδειγμα τής «ανεπάρκειας» πολλών από τούς στρατολογημένους στρατιώτες. Άλλοι σημειώνουν την έλλειψη συντονισμού μεταξύ των Ρωμαίων στρατηγών. Ωστόσο, σύμφωνα με τον J.B. Bury, ο Προκόπιος (ο οποίος ήταν σύντροφος τού στρατηγού Βελισάριου) έχει υπερβάλει ως προς την ανικανότητα των Ρωμαίων στρατηγών σε αυτή την εκστρατεία και τη σοβαρότητα τής ήττας τους. Ο Petersen, επίσης, θεωρεί πτυχές τής περιγραφής τής μάχης από τον Προκόπιο -συμπεριλαμβανομένης τής διαίρεσης τού ρωμαϊκού στρατού και τής κλιμακωτής ανάπτυξής τους- ως μία παραμορφωμένη περιγραφή αυτού που ήταν στην πραγματικότητα σκόπιμες στρατιωτικές στρατηγικές και τακτικές, ενόψει των περιορισμών υλικοτεχνικής υποστήριξης και τής ανάγκης για αμοιβαία υποστηρικτικές φάλαγγες. Οι στρατιώτες «αναμεμειγμένοι με την αμαξοστοιχία των αποσκευών» πιθανότατα προστάτευαν πολύτιμο εξοπλισμό και προμήθειες πολιορκίας. Παρά την εκτίμηση τού Προκόπιου ότι η δύναμη ήταν κακώς οργανωμένη και καθοδηγούμενη, οι Ρωμαίοι στην πραγματικότητα κατάφεραν να αναπτυχθούν γρήγορα, για να αντιμετωπίσουν τον περσικό στρατό στο πεδίο τής μάχης, και να τον νικήσουν στην πρώτη αναμέτρηση. Ο Sarantis et al. (2013) εστιάζει στην σχολαστική ενέδρα των αμυνόμενων, χαρακτηρίζοντάς την ως «ηρωική».

Το Ανγκλόν είναι ένα παράδειγμα τής λιγότερο συνηθισμένης μορφής αμυντικής οχύρωσης, στην οποία οι οικισμοί βρίσκονται εκτός των αμυντικών δομών. Αυτό παρατηρείται μερικές φορές στον Καύκασο. Ένα άλλο παράδειγμα παρατηρείται στην πολιορκία τού Τζαχέρ/Σιντερούν το 557.

Το αποτέλεσμα τής μάχης έδωσε ώθηση στους Πέρσες στον Λαζικό Πόλεμο.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Μάχες της Αρμενίας
Κατηγορία:Δεκαετία 540 στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία
Κατηγορία:Συγκρούσεις της δεκαετίας 540
Κατηγορία:Μάχες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας