Αλ-Χαφίζ των Φατιμιδών

Ο Αμπούλ-Μαϋμούν Αμπντ αλ-Ματζίντ ιμπν Μουχαμάντ ιμπν αλ-Μουστανσίρ, πιο γνωστός με το βασιλικό του όνομα ως αλ-Χαφίζ λι-Ντιν Αλάχ (αραβ.:       ), ήταν ο 11ος χαλίφης των Φατιμιδών, που κυβέρνησε την Αίγυπτο από το 1132 έως το τέλος του το 1149, και ο 21ος ιμάμης τού Χαφιζί Ισμαηλισμού.

Ο αλ-Χαφίζ ανήλθε στην εξουσία ως αντιβασιλιάς μετά το τέλος τού εξαδέλφου του, αλ-Αμίρ μπι-Αχκάμ Αλάχ, τον Οκτώβριο τού 1130. Ο αλ-Αμίρ είχε αφήσει μόνο έναν βρέφος γιο, τον αλ-Ταγίμπ, ως πιθανό διάδοχο, οπότε ο αλ-Χαφίζ -ως το γηραιότερο επιζών μέλος τής δυναστείας- έγινε αντιβασιλιάς. Ο αλ-Ταγίμπ προφανώς παραγκωνίστηκε και πιθανώς σκοτώθηκε από το νέο καθεστώς, το οποίο με τη σειρά του ανατράπηκε μέσα σε λίγες ημέρες από τον στρατό υπό τον Κουταϊφάτ. Ο τελευταίος φυλάκισε τον αλ-Χαφίζ, και κινήθηκε για να εκθρονίσει τούς Φατιμίδες, και να αντικαταστήσει τον Ισμαηλισμό με ένα προσωπικό καθεστώς, πιθανώς βασισμένο στον δωδεκαδιστικό σιιτισμό, με τον ίδιο ως παντοδύναμο αντιβασιλιά τού Κρυφού Ιμάμη. Το καθεστώς τού Κουταϊφάτ ανατράπηκε, όταν δολοφονήθηκε από πιστούς των Φατιμιδών τον Δεκέμβριο τού 1131, και ο αλ-Χαφίζ απελευθερώθηκε και αποκαταστάθηκε ως αντιβασιλιάς.

Στις 23 Ιανουαρίου 1132, ο αλ-Χαφίζ αυτοανακηρύχθηκε νόμιμος ιμάμης και χαλίφης των Ισμαηλιτών. Ενώ ήταν απαραίτητο λόγω τής έλλειψης άλλου κληρονόμου, η διαδοχή ήταν εξαιρετικά ακανόνιστη, καθώς το ιμαμάτο των Ισμαηλιτών είχε προηγουμένως μεταβιβαστεί μόνο από πατέρα σε γιο, με σαφή ονομασία (nass). Ο αλ-Χαφίζ ήταν σε μεγάλο βαθμό αποδεκτός στις περιοχές που κυβερνούσαν οι Φατιμίδες, αλλά πολλοί Ισμαηλίτες οπαδοί στο εξωτερικό αρνήθηκαν να τον αναγνωρίσουν, και θεωρούσαν τον εξαφανισμένο αλ-Ταγίμπ ως ιμάμη τους, προκαλώντας το σχίσμα Χαφιζί - Ταγιμπί στον Ισμαηλισμό Μουσταλί. Ακόμα και στην Αίγυπτο, η νομιμότητά του αμφισβητήθηκε επανειλημμένα, και η βασιλεία του διαταράχθηκε από συνεχείς εξεγέρσεις και αγώνες εξουσίας. Σε μία προσπάθεια να ενισχύσει τη νομιμότητά του, ο αλ-Χαφίζ ήταν ιδιαίτερα δραστήριος στην κατασκευή και αποκατάσταση ιερών, αφιερωμένων σε μέλη τής ευρύτερης οικογένειας των Αλιδών. Η βασιλεία τού αλ-Χαφίζ ήταν ως επί το πλείστον ήσυχη στο εξωτερικό μέτωπο. Παρά τις συνεχιζόμενες εχθροπραξίες με το βασίλειο τής Ιερουσαλήμ γύρω από την Ασκαλών, και οι δύο δυνάμεις ασχολούνταν κυρίως αλλού. Η Αυλή των Φατιμιδών διατήρησε επίσης επαφή με τούς Μπουρίδες στη Συρία, και τον βασιλιά Ρογήρο Β΄ τής Σικελίας, ο οποίος εκείνη την εποχή ξεκίνησε την επέκτασή του στις πρώην φατιμιδικές περιοχές τής Ιφρικίγια, και υιοθέτησε πολλές από τις πρακτικές τής Αυλής των Φατιμιδών για τη δική του διοίκηση.

Ως ηγεμόνας, ο αλ-Χαφίζ προσπάθησε να χαλιναγωγήσει τούς πανίσχυρους βεζίρηδές του, με ανάμεικτη επιτυχία. Αναγκάστηκε επανειλημμένα να υποχωρήσει στις απαιτήσεις διαφόρων στρατιωτικών παρατάξεων, και τελικά δεν μπόρεσε να σταματήσει την εξέλιξη τού βεζιράτου σε ένα de facto σουλτανάτο ανεξάρτητο από τον χαλίφη. Έτσι, ο ίδιος ο γιος τού αλ-Χαφίζ, Χασάν, τον ανάγκασε να τον ονομάσει βεζίρη το 1134, εκτοπίζοντας έναν άλλο γιο τού χαλίφη από τη θέση. Η βασιλεία τού Χασάν αποδείχθηκε τυραννική, και ανατράπηκε από τον στρατό τον Μάρτιο τού 1135. Ο διορισμός τού χριστιανού Μπαχράμ αλ-Αρμανί στη θέση τού βεζίρη στη συνέχεια, προκάλεσε έντονη αντίδραση στον μουσουλμανικό πληθυσμό, λόγω των φιλοχριστιανικών πολιτικών τού Μπαχράμ. Αυτό οδήγησε σε μία ακόμη εξέγερση, και στον διορισμό τού σουνίτη Ριντβάν ιμπν Βαλακσί στη θέση τού βεζίρη το 1137. Ο Ριντβάν όχι μόνο θέσπισε αντι-χριστιανικά και αντι-εβραϊκά μέτρα, αλλά στόχευε να ανατρέψει τον αλ-Χαφίζ, και να αντικαταστήσει τη δυναστεία των Φατιμιδών με ένα σουνιτικό καθεστώς, με επικεφαλής τον ίδιο. Με την υποστήριξη τού πληθυσμού τού Καΐρου, ο αλ-Χαφίζ ματαίωσε τις φιλοδοξίες του, και εκδίωξε τον Ριντβάν το 1139. Για τα επόμενα δέκα χρόνια, ο χαλίφης κυβέρνησε χωρίς βεζίρη, εμπιστευόμενος αντ' αυτού τη διοίκηση σε μία διαδοχή γραμματέων, με τον Ιμπν Μασάλ ως επικεφαλής υπουργό. Αυτή η περίοδος μαστιζόταν από εξεγέρσεις και φυσικές καταστροφές, αλλά ο αλ-Χαφίζ έμεινε μέχρι το τέλος του τον Οκτώβριο του 1149. Οι διάδοχοί του θα υποβιβάζονταν σε μαριονέτες στα χέρια ισχυρών βεζίρηδων, μέχρι το τέλος τού χαλιφάτου των Φατιμιδών το 1171.

εναλλ.=Old black-and-white map of Cairo|μικρογραφία|328x328εσ|Ένα σχέδιο τού Καΐρου της εποχής των Φατιμίδων, όπως ανακατασκευάστηκε από τον Stanley Lane-Poole, που δείχνει την κατά προσέγγιση διάταξη τής πόλης και τη θέση των παλατιών.
εναλλ.=Map of the Middle East showing the Christian states of c. 1140 in colour|δεξιά|μικρογραφία|267x267εσ|Πολιτικός χάρτης τού Λεβάντε .
εναλλ.=Sepia-tinted photograph of a medieval gate with large towers|δεξιά|μικρογραφία|308x308εσ|Η πύλη Μπαμπ αλ-Νασρ στο Κάιρο, φωτογραφημένη το 1867.

 Υποσημειώσεις 

 Παραπομπές 

 Πηγές 















 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Κατηγορία:Χαλιφάτο των Φατιμιδών