Κατάλογος Ρωμαίων και Βυζαντινών Αυτοκρατείρων

Ο όρος Ρωμαία αυτοκράτειρα αναφέρεται συνήθως στις συζύγους των Ρωμαίων αυτοκρατόρων, των ηγεμόνων της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Τα καθήκοντα, η δύναμη και η επιρροή των αυτοκρατόρων ποίκιλαν ανάλογα με την χρονική περίοδο, την σύγχρονη πολιτική και τις προσωπικότητες των συζύγων τους και των ίδιων. Οι αυτοκράτειρες συνήθως ήταν ιδιαίτερα σεβαστές και πολλές ασκούσαν μεγάλη επιρροή στις αυτοκρατορικές υποθέσεις. Αρκετές αυτοκράτειρες υπηρετούσαν ως αντιβασιλείς εκ μέρους των συζύγων ή των γιων τους και μια χούφτα κυβερνούσαν ως αυτοκράτειρες που κυβέρνησαν μόνες τους χωρίς σύζυγο.

Δεδομένου ότι μερικές φορές υπήρχαν περισσότεροι από ένας ταυτόχρονοι Ρωμαίοι αυτοκράτορες, υπήρχαν επίσης μερικές φορές δύο ή περισσότερες ταυτόχρονες Ρωμαίες αυτοκράτειρες. Για το μεγαλύτερο μέρος της περιόδου από το 286 έως το 480, η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, αν και παρέμεινε ενιαία πολιτεία, ήταν διοικητικά διαιρεμένη στη Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και την Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Κατά το μεγαλύτερο μέρος αυτής της περιόδου, οι χωρισμένες αυτοκρατορικές αυλές είχαν τις δικές τους γραμμές διαδοχής και, ως αποτέλεσμα, τις δικές τους ακολουθίες ταυτόχρονων Ρωμαίων αυτοκρατόρων. 

Η δυτική αυτοκρατορία έπεσε στα τέλη του 5ου αιώνα, με την τελευταία αυτοκράτειρα να είναι η σύζυγος του αυτοκράτορα Ιούλιου Νέπως. Η ανατολική αυτοκρατορία, που συχνά αναφέρεται ως «Βυζαντινή Αυτοκρατορία» από τους σύγχρονους ιστορικούς, διήρκεσε για σχεδόν άλλη μια χιλιετία μέχρι την πτώση της και την άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453. Η τελευταία αυτοκράτειρα της ανατολής, και η τελευταία Ρωμαία αυτοκράτειρα συνολικά, ήταν η Μαρία της Τραπεζούντας, σύζυγος του αυτοκράτορα Ιωάννη Η΄ Παλαιολόγου.

Αν και η συνταγματική εξουσία των αυτοκρατειρών δεν ορίστηκε ποτέ, ήταν γενικά αποδεκτό ότι η στέψη τους, που τελούνταν μετά από αυτή των συζύγων τους, τους έδινε κάποια αυτοκρατορική εξουσία. Συχνά, τα κύρια καθήκοντά τους ήταν να επιβλέπουν την οργάνωση τελετών στην αυτοκρατορική αυλή, καθώς και να συμμετέχουν σε αυτοκρατορικές και θρησκευτικές υποθέσεις. Αν και η κυβερνητική εξουσία τις περισσότερες φορές ανήκε μόνο στον αυτοκράτορα, οι αυτοκράτειρες μπορούσαν να αποκτήσουν σημαντική εξουσία ως αντιβασίλισσες για μικρά παιδιά ή όταν οι σύζυγοί τους απουσίαζαν. 

Αν και δεσμεύονταν από τις επιθυμίες και την ιδιοσυγκρασία των συζύγων τους, οι αυτοκράτειρες σύζυγοι μπορούσαν κατά καιρούς να γίνουν ουσιαστικά και επιδραστικές συν-αντιβασίλισσες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι αυτοκράτορες ενίσχυαν τη νομιμότητά τους παντρεύοντας την κόρη ενός προηγούμενου αυτοκράτορα. Σε τέτοιες περιπτώσεις, οι αυτοκράτειρες μερικές φορές τόνιζαν τη δυναστική τους νομιμότητα, μεγαλύτερη από αυτή των συζύγων τους, για να επιτύχουν μεγάλη επιρροή. Αρκετές σύζυγοι με επιρροή, όπως η Θεοδώρα, σύζυγος του Ιουστινιανού Α΄, και η Ευφροσύνη, σύζυγος του Αλεξίου Γ΄, διατηρούσαν τις δικές τους αυλές.

 Περίοδος Ηγεμονίας (27 π.Χ. - 284 μ.Χ.) 

 Δυναστεία Ιουλίων-Κλαυδίων (27 π.Χ. - 68 μ.Χ.)
 Λιβία (27 π.Χ.-14 μ.Χ.)
 Λιβία Ορεστίλλα (37)
 Λολλία Παυλίνα (38)
 Μιλωνία Καισωνία (39-41)
 Βαλερία Μεσσαλίνα (41-48)
 Ιουλία Αγριππίνα (49-54)
 Κλαυδία Οκταβία (54-62)
 Ποππαία Σαβίνα (62-65)
 Στατιλία Μεσσαλίνα (66-68)

Έτος των Τεσσάρων Αυτοκρατόρων (69)
 Γαλερία Φουνδάνα (69)

Δυναστεία των Φλαβίων (81–96)
 Δομιτία Λογγίνα (81-96)

Δυναστεία Νέρβα-Αντωνίνων (98-192)
 Πομπηία Πλωτίνα (98-117)
 Βιβία Σαβίνα (117-137)
 Φαυστίνα η Πρεσβύτερη (138-140)
 Φαυστίνα η Νεότερη (161-175)
 Λουκίλλα (163-169)
 Βρουτία Κρισπίνα (178-191/92)

Έτος των Πέντε Αυτοκρατόρων (193)
 Φλαβία Τιτιανή (193)
 Μανλία Σκαντίλλα (193)

Δυναστεία των Σεβήρων (193–227)
 Ιουλία Δόμνα (193-211)
 Φουλβία Πλαυτίλλα (202-205)
 Νόνια Κέλσα (217-218)
 Ιουλία Κορνηλία Παύλα (220)
 Ακουιλία Σεβήρα (220-221 & 221-222)
 Αννία Φαυστίνα (221)
 Σαλλουστία Ορβιάνα (225-227)

Κρίση του Τρίτου Αιώνα (235–285)
 Καικιλία Παυλίνα (235)
 Τρανκουιλλίνα (241-244)
 Μαρκία Οτασιλία Σεβήρα (244-248)
 Ερεννία Ετρουσκίλλα (249-251)
 Κορνηλία Σούπερα (253)
 Κορνηλία Σαλονίνα (253-268)
 Ουλπία Σεβερίνα (270-275)
 Μάγκνια Ούρβικα (283-285)

Κυριαρχία (284–476)
Τετραρχία (284–324)
 Πρίσκα (284-305)
 Ευτροπία (286-305)
 Φλαβία Μαξιμιανή Θεοδώρα (305-306)
 Βαλερία Μαξιμίλλα (306-312)

Δυναστεία του Κωνσταντίνου (306–363)
 Μινερβίνη (306-307)
Φαύστα (307-326)
 Ελένη (324-330)
 Κωνσταντίνα (335-334)
Ιουστίνα (350-353)
 Ευσεβία (353-360)
 Φαυστίνα (361)
 Ελένη (360)
 Χαριτώ (363-364)

Δυναστεία των Βαλεντινιανών (364–383)
 Μαρίνα Σεβήρα (364-370)
 Ιουστίνα (370-375)
 Αλβία Δομινίκη (364-378)
 Φλαβία Μαξίμα Κωνσταντία (374-383)
 Λαέτα (383)

Δυναστεία των Θεοδοσιανών (379–457)
 Αιλία Φλακίλλα (379-386)
 Γάλλα (386-394)
 Μαρία (398-407)
 Θερμαντία (408)
 Γάλλα Πλακιδία (421)
 Λικινία Ευδοξία (437-455)
 Πουλχερία (450-453)
 Μαρκία Ευφημία (467-472)
 Πλακιδία (472)

Μεταγενέστερες αυτοκράτειρες της Ανατολής (457–1439)
Δυναστεία των Λεονιδών (457–515)
 Βηρίνα (457-474)
 Αριάδνη (474-515)
 Ζηνωνίς (475-476)

Δυναστεία του Ιουστινιανού (ανατολικά, 518–602)
 Ευφημία (518-527)
 Θεοδώρα (527-548)
 Σοφία (565-578)
 Ινώ Αναστασία (578-582)
 Κωνσταντίνα (582-602)
 Λεοντία (602-610)

Δυναστεία του Ηράκλειου (610–695)
 Φαβία Ευδοκία (610-612)
 Μαρτίνα (613-641)
 Γρηγορία (630-641)
 Φαύστα (642-668)
 Αναστασία (668-685)
 Ευδοκία (685-695)

Είκοσι χρόνια αναρχίας (695–717)
 Θεοδώρα των Χαζάρων (705-711)

Δυναστεία των Ισαύρων (717–802)
 Μαρία (717-741)
 Άννα (741-743)
 Ειρήνη (733-750)
 Μαρία (751-752)
 Ευδοκία (753-775)
 Ειρήνη η Αθηναία (769-802)
 Μαρία της Άμνιας (788-795)
 Θεοδότη (795-797)

Δυναστεία Νικηφόρων (802–813)
 Θεοφανώ (807-811)
 Προκοπία (811-813)
 Θεοδοσία (813-820)

Δυναστεία των Αμορίων (820–867)
 Θέκλα (820-824)
 Ευφροσύνη (824-829)
 Θεοδώρα (830-842)
 Ευδοκία Δεκαπολίτισσα (855-867)

Μακεδονική δυναστεία (867–1056)
 Ευδοκία Ιγγερίνα (866-882)
 Θεοφανώ Μαρτινιακή (883-893)
 Ζωή Ζαούτζαινα (898-899)
 Ευδοκία Βαϊανή (900)
 Ζωή Καρβωνοψίνα (906-912)
 Ελένη Λεκαπηνή (919-959)
 Θεοδώρα (920-922)
 Θεοφανώ (955/96-969)
 Θεοδώρα (970-976)
 Ελένη του Αλυπίου (976-989)
 Ζωή (1028-1050)
 Αικατερίνη της Βουλγαρίας (1057-1059)

Δυναστεία Δούκα (1059–1081)
 Ευδοκία Μακρεμβολίτισσα (1059-1071)
 Μαρία η Αλανή (1066/71-1078)

Δυναστεία Κομνηνών (1081–1185)
 Ειρήνη Δούκαινα (1081-1118)
 Ειρήνη της Ουγγαρίας (1104-1134)
 Βέρθα του Ζούλτσμπαχ (1146-1159/60)
 Μαρία της Αντιόχειας (1161-1180)
 Αγνή της Γαλλίας (1180-1185)

Δυναστεία των Αγγέλων (1185–1204)
 Μαργαρίτα της Ουγγαρίας (1186-1195 & 1203-1204)
 Ευφροσύνη Δούκαινα Καματηρά (1195-1203)
 Ευδοκία Αγγελίνα (1204)

Δυναστεία των Λασκάρεων (1205–1258· Νίκαια)
 Άννα Κομνηνή Αγγελίνα (1205-1212)
 Φιλίππα της Αρμενίας (1214-1216)
 Μαρία του Κουρτεναί (1219-1221)
 Ειρήνη Λασκαρίνα Παλαιολογίνα (1221-1240)
 (Κωνσταντία) Άννα των Χοενστάουφεν (1240-1254)
 Ελένα Ασανίνα (1235-1252)

Δυναστεία Παλαιολόγων (1259–1439)
 Θεοδώρα Βατάτζαινα (1259-1282)
 Άννα της Ουγγαρίας (1272-1281)
 Γιολάντα του Μομφερράτου (1288/89-1317)
 Ρίτα της Αρμενίας (1296-1320)
 Ειρήνη του Μπράουνσβαϊγκ (1317-1324)
 Άννα της Σαβοΐας (1326-1341 &  1351-1365)
 Ειρήνη Ασανίνα (1347-1354)
 Ελένη Καντακουζηνή (1347-1376 & 1381-1391)
 Ειρήνη Παλαιολογίνα (1354-1357)
 Μαρία Κυράτζα (1356-1373 & 1376-1385)
 Ελένη Δραγάση (1392-1425)
 Ειρήνη Γατελούζου Παλαιολογίνα (1403-1408)
 Άννα της Μόσχας (1414-1417)
 Σοφία του Μομφερράτου (1421-1426)
 Μαρία της Τραπεζούντας (1427-1439)

Δείτε επίσης
Κατάλογος Ρωμαίων Αυτοκρατόρων
Κατάλογος Λατίνων αυτοκρατορικών συζύγων
Κατάλογος βασιλικών συζύγων της Ελλάδας

Κατηγορία:Ρωμαίες Αυτοκράτειρες
Κατηγορία:Σύζυγοι Βυζαντινών Αυτοκρατόρων