Συνθήκη του Σαν Τζερμάνο

Η Συνθήκη τού Σαν Τζερμάνο, ιταλ.: Trattato di San Germano υπογράφηκε στις 23 Ιουλίου 1230 στο Σαν Τζερμάνο, το σημερινό Κασίνο, τερματίζοντας τον Πόλεμο των Κλειδιών που είχε ξεκινήσει το 1228. Τα εμπλεκόμενα μέρη ήταν ο πάπας Γρηγόριος Θ΄ και ο Φρειδερίκος Β΄, βασιλιάς τής Σικελίας και αυτοκράτορας τής ΑΓερμανίας. Στις 28 Αυγούστου στο Κεπράνο, η ειρήνη ολοκληρώθηκε με την επανεισδοχή τού αφορισμένου Φρειδερίκου Β΄ στην Εκκλησία.

Οι διαπραγματεύσεις για τη συνθήκη, που ξεκίνησε ο Φρειδερίκος Β΄, ξεκίνησαν τον Νοέμβριο τού 1229. Η Λομβαρδική Ένωση, σύμμαχος τού Γρηγορίου Θ΄, έφερε αντίρρηση στη διαδικασία. Η μεσολάβηση σημαντικών Γερμανών πριγκίπων, ιδίως τού Λεοπόλδου ΣΤ΄ δούκα τής Αυστρίας και τού Χέρμαν φον Ζάλτσα μεγάλου μαγίστρου των Τευτόνων, ήταν απαραίτητη, για να προχωρήσουν τα πράγματα. Ο σημαντικότερος διαπραγματευτής από την παπική πλευρά ήταν ο καρδινάλιος Θωμάς τής Κάπουα, αν και ο πραγματικός εκπρόσωπος τού Γρηγορίου Θ΄ στην υπογραφή ήταν ο Γκουάλα ντε Ρόνιις.

Από εδαφικής άποψης, η συνθήκη ουσιαστικά αποκατέστησε το status quo ante bellum. Ο Φρειδερίκος Β΄ αναγνώρισε το Παπικό Κράτος και ο Γρηγόριος Θ΄ τον αναγνώρισε ως βασιλιά τής Σικελίας και αυτοκράτορα ακέραιο. Εκδόθηκε γενική αμνηστία. Η μεγαλύτερη παραχώρηση ήταν η παραίτηση τού Φρειδερίκου Β΄ από τα ειδικά του δικαιώματα επί της Εκκλησίας στη Σικελία. Παρ' όλα αυτά, η συνθήκη έχει συχνά θεωρηθεί ως νίκη για τον αυτοκράτορα.

 Η κατάσταση τής εποχής 
Οι αιτίες τού Πολέμου των Κλειδιών ήταν η αποτυχία τού Φρειδερίκου Β΄ να ηγηθεί τής ΣΤ΄ Σταυροφορίας σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που είχε συμφωνήσει, και οι φερόμενες παραβιάσεις των εκκλησιαστικών δικαιωμάτων, ειδικά στο Παπικό Κράτος στην κεντρική Ιταλία. Τον Οκτώβριο τού 1227 ο Γρηγόριος Θ΄ αφόρισε τον Φρειδερίκο Β΄. Τον Ιούνιο τού 1228 ο Φρειδερίκος Β΄ έφυγε για την ΣΤ΄ Σταυροφορία, χωρίς την έγκριση τού Γρηγορίου Θ΄.  Κατά τη διάρκεια τής απουσίας του, οι υποδιοικητές του, με διάφορες δικαιολογίες, εισέβαλαν στο Παπικό Κράτος. ; . Ο Γρηγόριος Θ΄ απάλλαξε τούς υπηκόους του από τούς όρκους πίστης τους, και εξαπέλυσε πόλεμο στην αμφισβητούμενη κεντρική ιταλική επικράτεια και στη νότια Ιταλία, με στόχο την κατάσχεση τού βασιλείου τής Σικελίας. 

Οι παπικές δυνάμεις εκκαθάρισαν τα Παπικά Κράτη από τα αυτοκρατορικά στρατεύματα, αλλά η προέλασή τους στη Σικελία ήταν αργή, και τα οικονομικά τους ήταν περιορισμένα. Ο Φρειδερίκος Β΄, έχοντας ανακτήσει με επιτυχία την Ιερουσαλήμ με Σταυροφορία, επέστρεψε στην Ιταλία, και γρήγορα έστειλε τις παπικές δυνάμεις πίσω στην επικράτειά τους.  Αρκετές πολιορκίες ήταν ακόμη σε εξέλιξη, όταν οι διαπραγματεύσεις για ειρήνη παρατάθηκαν για πρώτη φορά από τον Φρειδερίκο Β΄. ; .

 Οι διαπραγματεύσεις 
Η πρωτοβουλία για ειρήνη δεν προήλθε από τον Γρηγόριο Θ΄, αλλά από τον Φρειδερίκο Β΄ και πιθανώς και από ορισμένα μέλη τού Κολεγίου των καρδιναλίων.  Τον Οκτώβριο του 1229 η Ρωμαϊκή Σύγκλητος παρέκαμψε τον Γρηγόριο Θ΄, και ξεκίνησε διαπραγματεύσεις με τον Φρειδερίκο Β΄.  Στις 4 Νοεμβρίου ο καρδινάλιος Θωμάς τής Κάπουα έφθασε στο Ακουίνο για να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις εκ μέρους τού πάπα. ; . Στις 10 Νοεμβρίου ο Γρηγόριος Θ΄ έδωσε στον καρδινάλιο Ιωάννης Κολόννα την εξουσία να απαλλάξει τον Φρειδερίκο Β΄ από τον αφορισμό του. Την ίδια ημέρα ενημέρωσε τον σύμμαχό του, τη Λομβαρδική Ένωση, ότι είχε ξεκινήσει διαπραγματεύσεις. Στις 11 Νοεμβρίου έγραψε στον Φρειδερίκο Β΄ εκφράζοντας επίσημα την επιθυμία του να τον δεχτεί πίσω στην Εκκλησία, και να κάνει ειρήνη. 

Ο Θωμάς και ο Ιωάννης ήταν οι κύριοι παπικοί διαπραγματευτές.  Οι επιστολές και τα μητρώα τού Θωμά αποτελούν σημαντική πηγή για τη διαδικασία.  Παρόλα αυτά, συχνά αναφέρεται σε πληροφορίες που μπορούσαν να κοινοποιηθούν μόνο προφορικά.  Οι διαπραγματευτές τού Φρειδερίκου Β΄ ήταν ο Χέρμαν φον Ζάλτσα μέγας μάγιστρος τού Τευτονικού Τάγματος, , claims that Hermann von Salza "obtained an armistice" without specifying when. ο Λάντο αρχιεπίσκοπος τού Ρέτζιο και ο Μαρίνος αρχιεπίσκοπος τού Μπάρι.  Οι διαπραγματεύσεις ήταν παρατεταμένες, με τις πρεσβείες να μετακινούνται μεταξύ τής παπικής και τής αυτοκρατορικής Αυλής. ; . Οι βροχές, ωστόσο, άφησαν τους δρόμους σε κακή κατάσταση, εμποδίζοντας τα ταξίδια. 

Τον Φεβρουάριο τού 1230, η Λομβαρδική Ένωση έφερε αντίρρηση στις διαπραγματεύσεις. Τον Μάρτιο, ο Θωμάς ενημέρωσε τον Γρηγόριο Θ΄ ότι ο Φρειδερίκος Β΄ θα μπορούσε να τού δώσει αυτό που ήθελε, αρκεί να άρει αμέσως τον αφορισμό.  Τελικά, οι Γερμανοί πρίγκιπες παρενέβησαν εκ μέρους τού Φρειδερίκου Β΄ για να σώσουν τις διαπραγματεύσεις.  Τον Απρίλιο τού 1230, ωστόσο, για να τον εμποδίσει να συμμετάσχει στις διαπραγματεύσεις, ο Γρηγόριος Θ΄ ανανέωσε τον αφορισμό τού Ραϊνάλδου τού Ούρσλινγκεν, ο οποίος είχε ηγηθεί τής εισβολής στα Παπικά Κράτη. 

Τον Μάιο τού 1230 οι παπικοί εκπρόσωποι ήταν έτοιμοι να άρουν τον αφορισμό τού Φρειδερίκου Β΄, εφόσον ο αυτοκράτορας αναγνώριζε την παπική κυριότητα τής Γκαέτα και τής Σάντα Αγκάτα ντεϊ Γκότι. Αυτός αρνήθηκε. Στις 9 Ιουλίου συμφωνήθηκε τελικά μία φόρμουλα αποδεκτή και από τα δύο μέρη. 

 Οι όροι 
Σύμφωνα με τους όρους τής ειρήνης, ο αφορισμός τού Φρειδερίκου Β΄ θα ήρετο, και όλες οι άλλες παπικές πράξεις εναντίον του θα ακυρώνονταν. Επρόκειτο να εκδοθεί γενική αμνηστία σε όσους είχαν υποστηρίξει τον πάπα. Επιτράπηκε η επιστροφή των εξόριστων. Οι περιουσίες των Ναϊτών και των Ιωαννιτών που είχε κατασχέσει ο Φρειδερίκος Β΄, επρόκειτο να επιστραφούν, όπως και οποιεσδήποτε εκτάσεις είχε κατασχέσει από τη Ρωμαϊκή Εκκλησία. Ο Φρειδερίκος Β΄ παραιτήθηκε από την παραδοσιακή εξουσία λεγάτου του επί τής Σικελικής Εκκλησίας, συμφωνώντας σε ελεύθερες εκκλησιαστικές εκλογές, και απαλλάσσοντας τον κλήρο από κοσμικά δικαστήρια, φόρους και τέλη. ; .

Ο Φρειδερίκος Β΄ θα αναγνώριζε την ανεξαρτησία τού Παπικού Κράτους. , refers to the "independence of the Papal State", but , mentions only "papal rights in the duchy of Spoleto or in Le Marche". Το καθεστώς τής Γκαέτα και τής Σάντα Αγκάτα θα επιλυόταν με περαιτέρω συζήτηση ή διαιτησία εντός δώδεκα μηνών, αφήνοντας στον πάπα ορισμένα δικαιώματα σε δύο πόλεις τού βασιλείου τής Σικελίας. ; . Ως εγγύηση, ο παπισμός θα διατηρούσε τον έλεγχο ορισμένων σικελικών κάστρων, μέχρι την εκτέλεση της συνθήκης. 

Ο πάπας θα αναγνώριζε τη συνθήκη τής Γιάφας τού 1229, η οποία είχε τερματίσει την ΣΤ΄ Σταυροφορία, και είχε αποκαταστήσει την Ιερουσαλήμ υπό χριστιανική κυριαρχία. 

 Τελετές 
Η δημόσια τελετή, που επιβεβαίωνε τη συμφωνημένη «μορφή ειρήνης», τελέστηκε στο Σαν Τζερμάνο στις 23 Ιουλίου 1230. Ο Φρειδερίκος Β΄ ήταν παρών, ενώ ο Γρηγόριος Θ΄ εκπροσωπήθηκε προσωπικά από τον μοναχό Γκουάλα ντε Ρόνιις. Χτύπησαν οι καμπάνες των εκκλησιών. Στη συνέλευση συμμετείχαν πρίγκιπες και κληρικοί από τη Γερμανία και την Ιταλία, αρκετοί καρδινάλιοι και αυτοκρατορικοί αξιωματούχοι. Οι κατηγορίες τού πάπα εναντίον τού Φρειδερίκου Β΄ που οδήγησαν στον αφορισμό του διαβάστηκαν δημόσια από τον πατριάρχη Μπέρτολντ πατριάρχη τής Ακυληίας, τον Έμπερχαρντ αρχιεπίσκοπο τού Σάλτσμπουργκ και τον Ζίγκφριντ επίσκοπο τού Ρέγκενσμπουργκ. 

Ο Θωμάς κόμης τής Ατσέρα, εκ μέρους τού Φρειδερίκου Β΄, ορκίστηκε στα Ευαγγέλια να υπακούσει στην Εκκλησία και στη συμφωνημένη «μορφή ειρήνης». Στη συνέχεια, ορκίστηκαν όρκοι από τους fidejussores τού Φρειδερίκου Β΄, πρίγκιπες που δεσμεύτηκαν ότι για οκτώ μήνες από την ημέρα άρσης τού αφορισμού του, θα διασφάλιζαν τη συμμόρφωσή του, και θα αγωνίζονταν για την Εκκλησία, σε περίπτωση που αθετούσε τους όρους. Όλοι οι όρκοι καταγράφηκαν σε «επιστολές μαρτυρίας», στις οποίες τα μέρη έθεταν τις σφραγίδες τους, συμπεριλαμβανομένου τής αυτοκρατορικής χρυσής βούλας. Τα πρωτότυπα θα έμπαιναν στα παπικά αρχεία με αντίγραφα, που θα διανέμονταν σε όλους τους άλλους. 

Μετά την τελετή, ο Γκουάλα επέστρεψε στη Ρώμη. Στις 25 Ιουλίου επέστρεψε στο Σαν Τζερμάνο για να άρει την απαγόρευση, που είχε επιβληθεί από τον καρδινάλιο Πελάγιο τού Αλμπάνο κατά τη διάρκεια τού πολέμου.  Στις 28 Ιουλίου ο Λεοπόλδος ΣΤ΄ δούκας τής Αυστρίας, ο οποίος είχε διαδραματίσει ηγετικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις, απεβίωσε ξαφνικά.  Στις 28 Αυγούστου στο Σεπράνο, ο Θωμάς και ο Ιωάννης απελευθέρωσαν επίσημα τον Φρειδερίκο Β΄ από τον αφορισμό του σε δημόσια τελετή. ; . As a consequence of the two separate acts—peace and readmission—, and , refer to the "treaties of San Germano and Ceprano". Την 1η Σεπτεμβρίου ο Γρηγόριος Θ΄ φιλοξένησε τον Φρειδερίκο Β΄ σε ένα από τα σπίτια τής οικογένειάς του στην Ανάγνι. Οι δύο τους μοιράστηκαν το φιλί τής ειρήνης, και είχαν συνομιλίες τόσο κατ' ιδίαν, όσο και δημόσια.  Η σκηνή σκηνοθετήθηκε ως ένας πατέρας (Γρηγόριος Θ΄) που λαμβάνει πίσω έναν άσωτο γιο (Φρειδερίκος Β΄). Ο Γρηγόριος Θ΄ σε αυτή την περίπτωση έδωσε χάρη σε όλους τους Σικελούς επισκόπους, που είχαν παραμείνει πιστοί στον Φρειδερίκο Β¨.  Στις 2 Σεπτεμβρίου δείπνησαν μαζί με τον Χέρμαν φον Ζάλτσα. Η συνάντησή τους περιγράφεται τόσο στη βιογραφία τού Γρηγορίου Θ΄ στο Liber censuum, όσο και στις επιστολές τού Φρειδερίκου Β΄.  Ανεξάρτητες αναφορές υπάρχουν στα Chronica regia Coloniensis και Breve chronicon de rebus Siculis . 

Τον Σεπτέμβριο ο Φρειδερίκος Β΄ εξέδωσε μία εγκύκλιο, που περιέγραφε την τελετή τής 28ης Αυγούστου σε όλη την Ευρώπη. Ο Γρηγόριος Θ΄ έστειλε επιστολές τους επόμενους μήνες. Αυτές οι δημόσιες τελετές βοήθησαν να διαβεβαιωθεί το κοινό, ότι είχε επιτευχθεί ειρήνη. 

 Επιβολή 
Η εφαρμογή των όρων τής συνθήκης δεν κύλησε ομαλά. Στις 15 Οκτωβρίου 1230 ο Γρηγόριος Θ΄ έγραψε στον Φρειδερίκο Β΄ ζητώντας αμνηστία για ορισμένους από τους υποστηρικτές του στα Καπιτανάτα. ; . Στις 19 Ιανουαρίου 1231 έγραψε υπενθυμίζοντας στον αυτοκράτορα να αποκαταστήσει τις κατασχεμένες περιουσίες των Ναϊτών και των Ιωαννιτών. Μέχρι και το καλοκαίρι τού 1233, η κατάσταση των πολιτών τής Γκαέτα στα μάτια τού Φρειδερίκου Β΄ ήταν ένα ανοιχτό ζήτημα. 

Μετά τη συνθήκη, ο Βερτόλδος του Ούρσλινγκεν επαναστάτησε εναντίον τού Φρειδερίκου Β΄. Τον Μάιο τού 1231 ή μετά, υποχώρησε στο Αντροντόκο, όπου ο αδελφός του, δούκας Ραϊνάλδος, προσπάθησε να τον πείσει να υποταχθεί. Πολιορκήθηκε από αυτοκρατορικές δυνάμεις, και παραδόθηκε στον Ερρίκο τής Μόρα τον Ιούλιο του 1233, μετά την οποία αυτός και ο Ραϊνάλδος εγκατέλειψαν τη Σικελία. 

 Ανάλυση 
Οι σύγχρονοι ιστορικοί τείνουν να θεωρούν τη συμπεριφορά τού Φρειδερίκου Β΄ μετά την απόβασή του στην Ιταλία, ως εξαιρετικά συγκρατημένη. Γρήγορα ανέτρεψε σχεδόν όλες τις παπικές κατακτήσεις και τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις που είχε ξεκινήσει, αντί να εισβάλει στο Παπικό Κράτος. Έχει αναγνωριστεί ότι η ικανότητά του να κυβερνά ενώ ήταν αφορισμένος, παρεμποδίστηκε σοβαρά. Στο βαθμό που κατάφερε να άρει τον αφορισμό του, και ο Γρηγόριος Θ΄ απέτυχε να θέσει το βασίλειο τής Σικελίας υπό τον έλεγχό του: η ειρήνη έχει θεωρηθεί ως νίκη για τον Φρειδερίκο Β΄. . See, e.g., : "the peace agreement was a victory for Frederick, not for Gregory." Οι δημόσιες τελετές, ωστόσο, οργανώθηκαν προσεκτικά για να διατηρηθεί η τιμή τού πάπα.  Ο Πίτερ Πάρτνερ υποστηρίζει ότι η συνθήκη τού Σαν Τζερμάνο δείχνει, πώς η εξουσία τού πάπα ήταν στην πραγματικότητα ανεξάρτητη από τις στρατιωτικές του δυνατότητες. 

 Σημειώσεις 

 Βιβλιογραφία 
 Abulafia, David (1988). Frederick II: A Medieval Emperor. Allen Lane.
 Brentano, Robert (1994). A New World in a Small Place: Church and Religion in the Diocese of Rieti, 1188–1378. University of California Press.
 Carbonetti Vendittelli, Cristina (2005). "Pace di San Germano (1230)". Enciclopedia Federiciana. Vol. 2. Istituto dell'Enciclopedia Italiana Treccani.
 Loud, G. A. (2016) [2011]. "The Papal 'Crusade' against Frederick II in 1228–1230". In Michel Balard (ed.). La Papauté et les croisades / The Papacy and the Crusades. Routledge. pp. 91–103.
 Matthew, Donald (1992). The Norman Kingdom of Sicily. Cambridge University Press.
 Partner, Peter (1972). The Lands of St. Peter: The Papal State in the Middle Ages and the Early Renaissance. University of California Press.
 Schaller, Hans Martin (1993). "Eboli, Tommaso di". Dizionario Biografico degli Italiani (in Italian). Vol. 42: Dugoni–Enza. Rome: Istituto dell'Enciclopedia Italiana. pp. 266–271. ISBN <bdi>978-88-12-00032-6</bdi>.
 Tyerman, Christopher (2007). God's War: A New History of the Crusades. Penguin.
 Van Cleve, Thomas C. (1969). "The Crusade of Frederick II". In R. L. Wolff; H. W. Hazard (eds.). A History of the Crusades, Volume II: The Later Crusades, 1189–1311. University of Wisconsin Press. pp. 429–462.
 Whalen, Brett Edward (2019). The Two Powers: The Papacy, the Empire, and the Struggle for Sovereignty in the Thirteenth Century. University of Pennsylvania Press.

Κατηγορία:Πόλεμοι των Γουέλφων και Γιβελλίνων
Κατηγορία:Συνθήκες της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας