Κρατύλος (διάλογος)

Κρατύλος είναι το όνομα ενός διαλόγου του Πλάτωνα. Οι περισσότεροι σύγχρονοι μελετητές συμφωνούν ότι γράφτηκε κυρίως κατά τη λεγόμενη μέση περίοδο του Πλάτωνα.  Στον διάλογο, ο Σωκράτης ερωτάται από δύο άνδρες, τον Κρατύλο και τον Ερμογένη, αν τα ονόματα είναι «συμβατικά» ή «φυσικά», δηλαδή αν η γλώσσα είναι ένα σύστημα ατθαίρετων σημείων ή αν οι λέξεις έχουν εγγενή σχέση με τα πράγματα που αναπαριστούν.

Ο Κρατύλος ήταν η πρώτη γνωστή πνευματική επιρροή του Πλάτωνα.  Ο Αριστοτέλης αναφέρει ότι ο Κρατύλος επηρέασε τον Πλάτωνα εισάγοντάς τον στις διδασκαλίες του Ηρακλείτου. 

 Περίληψη 
Το θέμα του Κρατύλου είναι η ορθότητα των ονομάτων (αρχαία Ελληνικά: ),  με άλλα λόγια, είναι μια κριτική στο θέμα της ονομασίας. 

Μιλώντας για ένα όνομα ()    και πώς θα σχετιζόταν με το αντικείμενό του, ο Σωκράτης συγκρίνει την αρχική δημιουργία μιας λέξης με το έργο ενός ζωγράφου. Ένας ζωγράφος χρησιμοποιεί το χρώμα για να εκφράσει την ουσία του θέματός του σε έναν πίνακα. Με τον ίδιο τρόπο, ο δημιουργός λέξεων χρησιμοποιεί γράμματα που περιέχουν ορισμένους φθόγγους για να εκφράσει την ουσία του αντικειμένου μιας λέξης. Υπάρχει άλλο γράμμα που είναι καλύτερο για μαλακά πράγματα, άλλο για υγρά πράγματα, και ούτω καθεξής. 

Μια αντίθετη θέση, την οποία υποστηρίζει ο Ερμογένης, είναι ότι τα ονόματα έχουν προκύψει λόγω συνήθειας και συμβάσεων. Δεν εκφράζουν την ουσία του αντικειμένου τους, επομένως μπορούν να αντικατασταθούν με κάτι άσχετο από τα άτομα ή τις κοινότητες που τα χρησιμοποιούν. 

Η διαχωριστική γραμμή μεταξύ των δύο παραπάνω οπτικών είναι συχνά θολή. Στη μεγαλύτερη διάρκεια περισσότερου του διαλόγου, ο Σωκράτης κάνει εικασίες κατόπιν αιτήματος του Ερμογένη σχετικά με την προέλευση ονομάτων και λέξεων. Εξετάζει, έτσι,  τα ονόματα των ολύμπιων θεών, προσωποποιημένες θεότητες και πολλές λέξεις που περιγράφουν αφηρημένες έννοιες. Εξετάζει, για παράδειγμα, αν η ονομασίες χειμμάρων από τα ονόματα του Κρόνου και της Ρέας («ροή» ή «χώρος») είναι εντελώς τυχαίες.

Ο ελληνικός όρος «ρεύμα» (ῥεῦμα) μπορεί να αναφέρεται στη ροή οποιουδήποτε μέσου και δεν περιορίζεται στη ροή του νερού ή άλλων υγρών.  Πολλές από τις λέξεις που χρησιμοποιεί ο Σωκράτης ως παραδείγματα μπορεί να προέρχονται από μια ιδέα που αρχικά συνδεόταν με το όνομα, αλλά έχουν αλλάξει με την πάροδο του χρόνου. Για όσες από αυτές δεν μπορεί να βρει σύνδεση, υποθέτει συχνά ότι έχουν ξένη προέλευση ή έχουν αλλάξει τόσο πολύ, που έχουν χάσει κάθε ομοιότητα με την αρχική λέξη. Δηλώνει, «τα ονόματα έχουν διαστρεβλωθεί τόσο πολύ με κάθε τρόπο, που δεν θα εκπλαγώ αν η παλιά γλώσσα, σε σύγκριση με αυτήν που χρησιμοποιείται τώρα, μας φαινόταν βάρβαρη γλώσσα». 

Η τελική θεωρία των σχέσεων μεταξύ ονόματος και αντικειμένου που ονομάζεται διατυπώνεται από τον Κρατύλο, μαθητή του Ηρακλείτου, ο οποίος πιστεύει ότι τα ονόματα έχουν θεϊκή προέλευση, γεγονός που τα καθιστά απαραίτητα σωστά. Ο Σωκράτης αντικρούει αυτή τη θεωρία υπενθυμίζοντας στον Κρατύλο την ατέλεια ορισμένων ονομάτων στην αποτύπωση των αντικειμένων που επιδιώκουν να σημάνουν. Από αυτό το σημείο, ο Σωκράτης τελικά απορρίπτει τη μελέτη της γλώσσας, πιστεύοντας ότι είναι φιλοσοφικά κατώτερη από τη μελέτη των ίδιων των πραγμάτων.

 Όνομα του Άδη 
μικρογραφία|Αμφορέας που απεικονίζει τον Άδη (δεξιά) με την Περσεφόνη, χρονολογούμενος περίπου από το 470 π.Χ., που σήμερα βρίσκεται στο Μουσείο του Λούβρου
Ένα εκτενές τμήμα του Κρατύλου είναι αφιερωμένο στην προέλευση του ονόματος Άδης. Η ετυμολογία του, μέσα από το πρίσμα της σύγχρονης συγκριτικής γλωσσολογίας, είναι άγνωστη, αλλά φέρει μια παρετυμολογία από την αρχαιότητα με τη σημασία «αθέατος». Οι σύγχρονοι γλωσσολόγοι έχουν προτείνει την πρωτοελληνική μορφή , που σημαίνει κυριολεκτικά «αθέατος».  Η παλαιότερη μαετυρούμενη μορφή είναι , η οποία δεν περιλαμβάνει το προτεινόμενο δίγαμμα. Στον Κρατύλο, ο Σωκράτης υποστηρίζει αστεϊζόμενος μια παρετυμολογία που προέρχεται από τη γνώση (εἰδέναι) «για όλα τα ευγενή πράγματα».

 Το όνομα του Άδη στα αρχαία ελληνικά 
Ο ήχος /w/ χάθηκε σε διάφορες χρονικές στιγμές σε διάφορες διαλέκτους, κυρίως πριν από την κλασική περίοδο.

Στην ιωνική διάλεκτο, το /w/ πιθανότατα είχε εξαφανιστεί πριν γραφτούν τα έπη του Ομήρου (7ος αι. π.Χ.), αλλά η προηγούμενη παρουσία του μπορεί να ανιχνευθεί σε πολλές περιπτώσεις επειδή η παράλειψή του άφησε το μέτρο ελαττωματικό. Για παράδειγμα, οι λέξεις ἄναξ «βασιλιάς φυλής», «άρχοντας», «(στρατιωτικός) ηγέτης»  και  «κρασί» απαντούν στην Ιλιάδα στο μέτρο όπου θα αναμενόταν μια λέξη που αρχίζει από σύμφωνο. Η ανάλυση συγγενών λέξεων και παλαιότερα γραπτά στοιχεία δείχνουν ότι νωρίτερα αυτές οι λέξεις θα ήταν , που μαρτυρείται με αυτή τη μορφή στη μυκηναϊκή ελληνική) και , πρβλ. το κρητικό δωρικό , το λατινικό  και το αγγλικό wine).  

 Πλατωνική θεωρία των μορφών 
Η θεωρία των μορφών του Πλάτωνα εμφανίζεται επίσης στον διάλογο. Για παράδειγμα, ανεξάρτητα από το υλικό από το οποίο είναι κατασκευασμένο ένα σφυρί, εξακολουθεί να ονομάζεται «σφυρί», και έτσι είναι η μορφή του σφυριού.

Η θεωρία των μορφών του Πλάτωνα εμφανίζεται ξανά στο 439c, όταν ο Κρατύλος παραδέχεται την ύπαρξη «ενός καθαυτό ωραίου και ενός καθαυτό αγαθού, και του ίδιου για καθένα από τα πράγματα που υπάρχουν». 

 Επιρροή και κληρονομιά 
Ο Γερμανός ψυχολόγος Καρλ Λούντβιχ Μπίλερ χρησιμοποίησε τον Κρατύλο ως βάση για το οργανικό μοντέλο επικοινωνίας του, το οποίο δημοσιεύτηκε το 1934. 

Ο Ζεράρ Ζενέτ, στο έργο «Mimologie. Voyage en Cratilie» (1976), ξεκινά από τον λόγο του Πλάτωνα για να υποστηρίξει την ιδέα της αυθαιρεσίας του σημαίνοντος: σύμφωνα με αυτή τη θέση, την οποία έχει ήδη υποστηρίξει ο γλωσσολόγος Φερντινάν ντε Σωσίρ, η σύνδεση μεταξύ γλώσσας και αντικειμένων δεν είναι φυσική, αλλά πολιτισμικά καθορισμένη. Οι ιδέες που αναπτύχθηκαν στον Κρατύλο, ενώ ιστορικά υπήρξαν σημαντικό σημείο αναφοράς στην ανάπτυξη της γλωσσολογίας.

 Κείμενα και μεταφράσεις 

 Μια πρώιμη μετάφραση του Κρατύλου έγινε από τον Τόμας Τέιλορ το 1804.
 Πλάτωνας: Κρατύλος, Παρμενίδης, Μεγάλος Ιππίας, Μικρότερος Ιππίας. Σε μετάφραση του Χάρολντ Ν. Φάουλερ. Loeb Classical Library 167. Harvard Univ. Press (αρχική έκδοση 1926). ISBN 978-0-674-99185-9 Καταχώριση HUP
 Plato: Opera, Volume I. Oxford Classical Texts. ISBN 978-0-19-814569-1
 Plato: Complete Works. Hackett, 1997. ISBN 978-0-87220-349-5
 Dalimier, C., 1998, Platon, Cratyle, Paris: Flammarion.
 Méridier, L., 1931, Platon, Cratyle, Paris: Les belles lettres.
 Reeve, C. D. C., 1997, Plato, Cratylus: translated with introduction and notes, Indianapolis and Cambridge: Hackett; reprinted in J. M. Cooper. (ed.) Plato, Complete Works, Indianapolis and Cambridge: Hackett.
 Gören, E., 2016, Platon, Kratylos Cilt 1: Giriş, Metin, Çeviri ve Dizinler, Istanbul, Dergâh Yayınları.

 Παραπομπές 

 Περαιτέρω ανάγνωση 

Ackrill, J. L., 1994, 'Language and reality in Plato's Cratylus, in A. Alberti (ed.) Realtà e ragione, Florence: Olschki: 9–28; repr. in Ackrill, Essays on Plato and Aristotle, Oxford: Oxford University Press, 1997: 33–52.
Ademollo, F., 2011, The 'Cratylus' of Plato: a Commentary, Cambridge: Cambridge University Press
Annas, J., 1982, 'Knowledge and language: the Theaetetus and Cratylus, in Schofield and Nussbaum 1982: 95–114.
Barney, R., 2001, Names and Nature in Plato's Cratylus, New York and London: Routledge.
Baxter, T. M. S., 1992, The Cratylus: Plato's Critique of Naming, Leiden: Brill.
Calvert, B., 1970, 'Forms and flux in Plato's Cratylus, Phronesis, 15: 26–47.
Grote, G., 1865, Plato and the Other Companions of Sokrates, 3 vols., London: John Murray.
Kahn, C. H., 1973, 'Language and ontology in the Cratylus''', in E. N. Lee, A. P. D. Mourelatos, R. M. Rorty (ed.), Exegesis and Argument, New York: Humanities Press, 152–76.
Ketchum, R. J., 1979, 'Names, Forms and conventionalism: Cratylus 383–395', Phronesis, 24: 133–47
Kretzmann, N., 1971, 'Plato on the correctness of names', American Philosophical Quarterly, 8: 126–38
Levin, S. B., 2001, The Ancient Quarrel between Philosophy and Poetry Revisited. Plato and the Literary Tradition, Oxford: Oxford University Press.
Mackenzie, M. M., 1986, 'Putting the Cratylus in its place', Classical Quarterly, 36: 124–50.
Robinson, R., 1969, 'The theory of names in Plato's Cratylus and 'A criticism of Plato's Cratylus, in Essays in Greek Philosophy, Oxford: Clarendon Press, 100–38.
Schofield, M., 1982, 'The dénouement of the Cratylus, in Schofield and Nussbaum 1982: 61–81.
Schofield, M., and Nussbaum, M. (ed.), 1982, Language and Logos, Cambridge: Cambridge University Press.
Silverman, A., 2001, 'The end of the Cratylus: limning the world', Ancient Philosophy, 21: 1–18.
Williams, B., 1982, 'Cratylus' theory of names and its refutation', in Schofield and Nussbaum 1982: 83–93.
Allan, D. J., 1954, 'The problem of Cratylus', American Journal of Philology, 75: 271–87.
Kirk, G. S., 1951, 'The problem of Cratylus', American Journal of Philology, 72: 225–53.
Luce, J. V., 1964, 'The date of the Cratylus, American Journal of Philology, 85: 136–54.
Ross, W. D., 1955, 'The date of Plato's Cratylus, Revue Internationale de Philosophie, 32: 187–96.

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Κρατύλος στο αποθετήριο του ΕΚΠΑ
 Κρατύλος'' στην Εγκυκλοπαίδεια του Πλάτωνα από το Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού
 Η γλώσσα ως αντικείμενο φιλοσοφικού στοχασμού στον Πλάτωνα (Κρατύλος, Θεαίτητος, Σοφιστής, Φαίδρος, Ζ’ Επιστολή), διπλωματική εργασία
 Bibliography on Plato's Cratylus (PDF) (Αγγλικά)
 Cratylus translation by Benjamin Jowett (1892) (Αγγλικά)

Κατηγορία:Πλατωνικοί διάλογοι
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις