Γοτθικός Πόλεμος (248-253)

Ο Γοτθικός Πόλεμος τού 248–253 έλαβε χώρα μεταξύ των ετών 248 και 249, καθώς και το έτος 253. Στο πλαίσιο αυτού τού πολέμου, έλαβε χώρα μία σειρά από μάχες και λεηλασίες από τούς Γότθους και τούς συμμάχους τους στην ανατολική επικράτεια τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, και συγκεκριμένα στα Βαλκάνια. Με την παύση τής καταβολής φόρου υποτέλειας που είχε καταβάλει προηγουμένως ο Ρωμαίος Αυτοκράτορας Φίλιππος ο Άραβας (βασ. 244–249) προς τις φυλές πέρα από τον Δούναβη, οι Γότθοι και οι σύμμαχοί τους, με επικεφαλής τον βασιλιά Οστρογόθα και τούς υποδιοικητές του Αργέδο και Γουνδέρικο, κινήθηκαν προς τα ρωμαϊκά σύνορα, και ξεκίνησαν μία σειρά επιθέσεων, μεταξύ άλλων και εναντίον τής οχυρωμένης πόλης Μαρκιανούπολης (σήμερα Ντέβνια) στη Θράκη. Μετά από αυτές τις ενέργειες, οι Γότθοι υποχώρησαν με τα λάφυρα τού πολέμου.

Το 250 οι εισβολές συνεχίστηκαν: οι Καρπιανοί επιτέθηκαν στη Δακία, ενώ ο Γότθος βασιλιάς Κνίβας, διοικητής διαφόρων ομάδων Γότθων και άλλων συμμαχικών λαών, νίκησε τούς Ρωμαίους σε δύο μεγάλες μάχες. Σε μία από αυτές σκότωσε τον Ρωμαίο Αυτοκράτορα Δέκιο (βασ. 249–251) και τον συναυτοκράτορα γιο του Ερέννιο Ετρούσκο (βασ. 251). Ο επόμενος Αυτοκράτορας Τρεβωνιανός Γάλλος (βασ. 251–253) υποσχέθηκε να πληρώνει ετήσιο φόρο υποτέλειας σε περίπτωση φυγής των εισβολέων, ωστόσο, δεν τήρησε την υπόσχεσή του, γεγονός που προκάλεσε νέες επιθέσεις το 253, αν και ο κυβερνήτης και μελλοντικός Αυτοκράτορας Αιμιλιανός (βασ. 253) κατάφερε να σταματήσει αυτές τις επιδρομές.

 Η εποχή 
μικρογραφία|Σηστέρτιος τού Φιλίππου τού Άραβα (βασ. 244–249). Χαλκός, 28 χλστ, 16,6 γραμ. Εμπρός όψη: προτομή προς τα δεξιά, με δάφνινο στεφάνι και χλαμύδα, επιγρ.: IMP M IVL PHILIPPVS AVG. Πίσω όψη: Η Δακία όρθια προς τα αριστερά, λέων και αετός στο έδαφος,  επιγρ.: PROVINCIA DACIA, AN[NO] III.
Δύο παράγοντες μπορούν να διακριθούν, που συνέβαλαν στην αυξανόμενη δυσαρέσκεια τού πληθυσμού που ζούσε βόρεια του Δούναβη κατά τον 3ο αι., η οποία κορυφώθηκε με το ξεκίνημα τού Γοτθικού Πολέμου: Ο πρώτος και σημαντικότερος ήταν ότι από την εποχή τού Σεβήρου Αλεξάνδρου (βασ. 222–235), υπήρχαν συνεχείς μετεγκαταστάσεις νέων χωριών κοντά στα σύνορα με τον Δούναβη. Εκείνη την εποχή αναφέρεται ότι οι πόλεις Ολβία και Τιράς, παλαιές ελληνικές αποικίες στη σημερινή Ουκρανία, καταστράφηκαν από πολεμιστές ενός νέου και ισχυρού λαού, που λεηλατούσε την περιοχή. Στη συνέχεια, την άνοιξη τού 238, ομάδες πολεμιστών τού ίδιου λαού, που γενικά αναφέρονται ως Σκύθες, διέσχισαν τα εδάφη των Καρπιανών και Δακών, και εισέβαλαν στην Κάτω Μοισία, όπου κατέλαβαν και λεηλάτησαν την πόλη Ίστρος.

Ο δεύτερος παράγοντας ήταν οι ενέργειες τού Αυτοκράτορα Φιλίππου τού Άραβα (βασ. 244–249), ο οποίος, ενθαρρυμένος από τις πολιτικές του επιτυχίες, ειδικά σε σχέση με την Αυτοκρατορία των Σασσανιδών τού Σαπούρ Α' (βασ. 240, 242–272), αποφάσισε να επανεξετάσει την κατάσταση των γερμανικών φυλών, και αποφάσισε να σταματήσει να πληρώνει τούς ετήσιους φόρους υποτέλειας, που είχε καθιερώσει το 238 ο Μαξιμίνος Θράκας (βασ. 235–238), που χορηγούνταν με σκοπό τον κατευνασμό των επιθετικών φυλών τής περιοχής. Ακύρωσε επίσης όλες τις άλλες συμφωνίες που είχαν γίνει προηγουμένως. 

 Οι εισβολές του Οστρογόθα 
μικρογραφία|Αντωνιανός τού σφετεριστή Πακατιανού (βασ. 248-249), Εμπρός όψη: προτομή προς τα δεξιά με ακτινωτό στέμμα, IMP TI CL MAR PACATIANVS PF IN[VICTVS]. Πίσω όψη: η Ρώμη καθιστή προς τα αριστερά κρατά Νίκη και μακρύ σκήπτρο, ROMAE AETER[NA] AN[NOS] MIL[LE] ET PRIMO. Άργυρος, 4,38 γραμ.

Σύμφωνα με το De origine actibusque Getarum τού Ρωμαίου ιστορικού Ιορδάνη, ως συνέπεια τής αναστολής τής καταβολής φόρου υποτέλειας στα τέλη τού 248, ο Οστρογόθας, βασιλιάς των Οστρογότθων και των Βησιγότθων, διέσχισε τον Δούναβη με στρατό αποτελούμενο από Γότθους και συμμαχικές γερμανο-σαρματικές φυλές (Ταϊφάλοι, Βάσταρνες, Ασδίγγοι και Καρπιανοί), που εκτιμάται από τον συγγραφέα σε 300.000 άνδρες, και ηγήθηκε μίας εισβολής στη Μοισία και τη Θράκη. Ταυτόχρονα ο Πακατιανός (βασ. 248) έγινε Αυτοκράτορας από τα δικά του στρατεύματα, που στάθμευαν κοντά στον Δούναβη. Ο Ιορδάνης αναφέρει ότι η Γοτθική εισβολή τού Οστρογόθα ήταν επιτυχής, λόγω τής αμέλειας των στρατιωτών που φρουρούσαν τα σύνορα τού Δούναβη. 

Για να αντιμετωπίσει αυτή τη χαοτική κατάσταση, ο Φίλιππος διόρισε τον συγκλητικό Δέκιο διοικητή των λεγεώνων, που ήταν στρατοπεδευμένες στην Παννονία και τη Μοισία. Μόλις έφθασε σε αυτή την περιοχή, όπως αφηγείται ο Ιορδάνης, ο Δέκιος θεώρησε αδύνατο να συγκρατήσει τούς εισβολείς, και προτίμησε να απολύσει τούς στρατιώτες του από τη στρατιωτική υπηρεσία.  Οι στρατιώτες εξεγέρθηκαν, και παρουσιάστηκαν στον Οστρογόθα ζητώντας την προστασία του, η οποία και τούς χορηγήθηκε, ενώνοντας τις δυνάμεις τους με τούς εισβολείς. Οι Γότθοι υποδιοικητές τού Οστρογόθα, ονόματι Αργέδο και ο Γουδέρικο, στάλθηκαν για να λεηλατήσουν ξανά τη Μοισία, κατευθυνόμενοι στη συνέχεια προς την οχυρωμένη πόλη Μαρκιανούπολη στη Θράκη. Μετά από μία μακρά πολιορκία, ανάγκασαν τούς χωρικούς να τούς δώσουν χρήματα, για να σταματήσουν την επίθεσή τους. Έπειτα από αυτό, ο Οστρογόθας υποχώρησε στη χώρα του με τα λάφυρα.

 Η άνοδος του Δέκιου και η εισβολή του βασιλιά Κνίβα 
αριστερά|μικρογραφία|150εσ|Προτομή τού Γάιου Μέσιου Κόιντου Τραϊανού Δέκιου (βασ. 249-251).
μικρογραφία|Γοτθικές εισβολές των ετών 250-251.
μικρογραφία|Aureus τού Δεκίου. Εμπρός όψη: IMP CMQ TRAIANVS DECIVS AVG. Πίσω όψη: Νίκη κρατά στεφάνι και κλάδο φοίνικα, VICTORIA AVGG. Χρυσός, 4,32 γραμ.

Την άνοιξη τού 249, ο Δέκιος, ηγούμενος ακόμη των λεγεώνων της Παννονίας και της Μοισίας, ανακηρύχθηκε Αυτοκράτορας από τα στρατεύματά του, και αποφάσισε να βαδίσει εναντίον τής Ρώμης, για να εκθρονίσει τον Φίλιππο. Το προκύπτον στρατιωτικό κενό αναπόφευκτα προσέλκυσε περισσότερους εισβολείς.  Την επόμενη χρονιά, οι Καρπιανοί εισέβαλαν στη Δακία, την ανατολική Άνω Μοισία και τη δυτική Κάτω Μοισία. Ταυτόχρονα, ο Γότθος βασιλιάς Κνίβας, διάδοχος τού Οστρογότθα, οργάνωσε τις δυνάμεις του, και άδραξε την ευκαιρία να επιτεθεί και στούς Ρωμαίους. Οι δυνάμεις τού Κνίβα προφανώς περιλάμβαναν Γότθους, Βανδάλους και Ταϊφάλους, καθώς και ορισμένους αποστάτες Ρωμαίους βετεράνους. Δεδομένης τής περιγραφής των Σκυθών, που παρέχεται από τον Ζώσιμο, είναι σχεδόν βέβαιο ότι δεν υπήρχαν Σαρματικά στοιχεία, όπως οι Ροξολανοί. 

Ο Κνίβας χώρισε τον στρατό του σε δύο μέρη, και έστειλε περίπου 20.000 στρατιώτες του να επιτεθούν στη Μοισία, η οποία εκείνη την εποχή ήταν απροστάτευτη, και στη συνέχεια στη Φιλιππούπολη (σημερινή Πλόβντιβ, στη Βουλγαρία), ενώ ο ίδιος οδήγησε 70.000 άνδρες στην Εύσκια (Νόβαι). Ο στρατηγός Τρεβωνιανός Γάλλος έδιωξε τον Κνίβα από την περιοχή, αναγκάζοντάς τον να καταφύγει στη Νικόπολη του Δούναβη. Καθώς πλησίαζε ο Αυτοκράτορας Δέκιος, ο Γότθος βασιλιάς αποφάσισε να κατευθυνθεί προς την περιοχή τού όρους Αίμου, και στη συνέχεια ξεκίνησε για τη Φιλιππούπολη.

Με την αναχώρηση τού Κνίβα, ο Δέκιος διέσχισε το όρος Αίμος, ίσως μέσω τού περάσματος Σίπκα, και στρατοπέδευσε στη Βερόη (σημερινή Στάρα Ζαγόρα), όπου αργότερα ηττήθηκε σε μία αιφνιδιαστική επίθεση από τον βασιλιά των Γοτθων. Ο στρατός του εξοντώθηκε, και αναγκάστηκε να επιστρέψει στην Εύσκια, όπου συναντήθηκε με τον Τρεβωνιανό Γάλλο, ο οποίος είχε τοποθετηθεί με μεγάλη δύναμη για να προστατεύσει τα σύνορα. Εκεί ο Δέκιος συγκέντρωσε τον στρατό αυτής τής περιοχής, και προετοιμάστηκε για περαιτέρω συγκρούσεις. Ταυτόχρονα ο Κνίβας πολιόρκησε τη Φιλιππούπολη, η οποία έπεσε το καλοκαίρι μετά από μακρά πολιορκία. Ο βασιλιάς των Γότθων συμμάχησε στη συνέχεια με τον τοπικό κυβερνήτη, Τίτο Ιούλιο Πρίσκο, εναντίον των Ρωμαίων. 

Η λεηλασία τής Φιλιππούπολης ώθησε τον Αυτοκράτορα να δράσει. Αφού αναχαίτισε τούς Γερμανούς αντάρτες και επισκεύασε τις οχυρώσεις του Δούναβη, ξεκίνησε να πολεμήσει τούς Γότθους, οι οποίοι ήταν περικυκλωμένοι από τις αριθμητικά ανώτερες Ρωμαϊκές δυνάμεις, καθώς προσπαθούσαν να υποχωρήσουν. Ο Δέκιος τούς αντιμετώπισε στη Μάχη της Αβρίττου, σε μία τοποθεσία κοντά στη μικρή πόλη Φόρουμ Τερεβρόνιι ή Αβρίτους (σημερινό Ραζγκράντ). Ο Ρωμαϊκός στρατός παγιδεύτηκε σε έναν βάλτο, καθώς προσπαθούσε να προελάσει, και τόσο ο Αυτοκράτορας όσο και ο γιος του Ερέννιος Ετρούσκος σκοτώθηκαν στη μάχη.  

 Η τελευταία εισβολή και οι συνέπειες 
μικρογραφία|Aντωνινιανός τού Tρεβωνιανού Γάλλου (βασ. 251-253). Εμπρός όψη: προτομή με ακτινωτό στέμμα, IMP CC VIB TREB GALLVS AUG. Πίσω όψη: η Ελευθερία κρατάει πίλο ελευθερίας και σκήπτρο, LIBERTAS PUBLICA. Άργυρος, 21 χλστ, 3,6 γραμ.
μικρογραφία|Αντωνιανός τού σφετεριστή Αιμιλιανού (βασ. 253), Εμπρός όψη: προτομή με ακτινωτό στέμμα, IMP CAES AEMILIANVS PF AVG. Πίσω όψη: βαδίζων Άρης, MARTI PACIF. 2,37 γραμ.

Ως συνέπεια της Μάχης τής Αβρίτου, τα νέα τής καταστροφής έφθασαν στις εναπομείνασες λεγεώνες τού Δούναβη, οι οποίες ανακήρυξαν διοικητή τους τον Τρεβωνιανό Γάλλο (βασ. 251–253) ως Αυτοκράτορα. Αυτός επέτρεψε στον Κνίβα να φύγει με τα λάφυρά του, και τού υποσχέθηκε να πληρώσει φόρο υποτέλειας, με αντάλλαγμα εκείνος να μην εισβάλει ξανά στις ρωμαϊκές κτήσεις.   Παρά την υπόσχεση πληρωμής, ο τότε κυβερνήτης τής Μοισίας και τής Παννονίας και μελλοντικός Αυτοκράτορας Αιμιλιανός (βασ. 253) αρνήθηκε να καταβάλει τον φόρο υποτέλειας. Αυτό, σε συνδυασμό με την πανώλη του Κυπριανού (251–270), μία πανδημία ευλογιάς που κατέστρεψε μεταξύ 15% και 30% τού πληθυσμού τής Αυτοκρατορίας,   προκάλεσε μία νέα εισβολή των Γότθων τού Κνίβα στη Μοισία και τη Θράκη το 253. Ο Αιμιλιανός κατάφερε να αποκρούσει με επιτυχία τούς εισβολείς, οι οποίοι εκδιώχθηκαν και καταδιώχθηκαν πέρα από τον Δούναβη με μία αστραπιαία επίθεση στα εδάφη τους, θέτοντας έτσι τέλος στη βαρβαρική απειλή. 

Ο Αιμιλιανός ανέκτησε μεγάλες ποσότητες λείας και απελευθέρωσε χιλιάδες αιχμαλώτους Ρωμαίους πολίτες. Πιθανώς μεταξύ των απελευθερωμένων ήταν ο Γναίος Βαλέριος Σεραπίων, ο οποίος αφιέρωσε έναν αχρονολόγητο βωμό, που βρέθηκε στον Απούλον (σημερινή Άλμπα Ιούλια) στη Ρωμαϊκή Δακία, ευχαριστώντας τον για την απελευθέρωσή του από τούς Καρπίους (Liberatus a Carpis). Ως συνέπεια αυτών των γεγονότων, τα σύνορα τού Δούναβη παρέμειναν ήσυχα για μερικά χρόνια. Το 256 και το 257, εκμεταλλευόμενοι την πολιτική αστάθεια τής Αυτοκρατορίας, ένας συνασπισμός βαρβαρικών φυλών με επικεφαλής τούς Καρπίους, εισέβαλε στη Μοισία, λεηλάτησε τη Θράκη και πολιόρκησε τη Θεσσαλονίκη. 

Τα επόμενα χρόνια οι εχθρικές φυλές τής λεκάνης τού Δούναβη ηγήθηκαν νέων εισβολών, η σημαντικότερη από τις οποίες ήταν αυτή τού 267 ή 268, υπό την ηγεσία των Γότθων. Σε αυτή την εισβολή, οι βάρβαροι διείσδυσαν μέχρι το Αιγαίο Πέλαγος, εισβάλλοντας σε διάφορες νησιωτικές και παράκτιες περιοχές. Αποβιβάστηκαν στη Μακεδονία και λεηλάτησαν τη Θράκη, μέχρι που σταμάτησαν και ηττήθηκαν στη Μάχη της Ναϊσσού το 268-269, από τον Γαλλιηνό (βασ. 260–268) ή τον Κλαύδιο Β΄ Γοτθικό (βασ. 268–270).

 Δείτε επίσης 
 Γοτθικοί Πόλεμοι

 Σημειώσεις 

 Αναφορές 

 Βιβλιογραφία 










 Zosimus (6th century). Nova Historia (PDF). English translation of the work of the historian Zósimo.

Κατηγορία:Γότθοι
Κατηγορία:Πόλεμοι των Γότθων