Ο έβδομος σταυρός

Ο έβδομος σταυρός () είναι μυθιστόρημα της Γερμανίδας συγγραφέα Άννας Ζέγκερς που εκδόθηκε το 1942 στα γερμανικά στο Μεξικό και ταυτόχρονα στα αγγλικά στις Ηνωμένες Πολιτείες. Συγκαταλέγεται στα κορυφαία έργα της γερμανικής λογοτεχνίας της εξορίας. 

Αναφέρεται στην απόδραση επτά κρατουμένων το 1937 από ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης κατά τη διάρκεια της ναζιστικής εποχής. Παρόλο που μόνο ένας από τους επτά καταφέρνει τελικά να διασωθεί, το μυθιστόρημα μεταφέρει συμβολικά την ελπίδα και την πεποίθηση ότι η αντίσταση κατά του ναζιστικού καθεστώτος είναι εφικτή. Η αφήγηση σκιαγραφεί μια ποικιλόμορφη διατομή της γερμανικής κοινωνίας και της ναζιστικής Γερμανίας το 1937, λίγο πριν από το ξέσπασμα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και, με την έκδοσή του τον Σεπτέμβριο του 1942, στόχευε να δώσει στους ανθρώπους θάρρος, διαβεβαιώνοντάς τους ότι ακόμη και ο χειρότερος πόλεμος, η τρομοκρατία και η καταστροφή θα φτάσουν κάποτε στο τέλος. 

Σχεδιασμένο σαν αστυνομικό μυθιστόρημα, το έργο επικεντρώνεται στην ανάδειξη της ιδιαίτερης ατμόσφαιρας της εποχής, με κυρίαρχη τη διάβρωση του γερμανικού έθνους από τη ναζιστική ιδεολογία αλλά και την αντίσταση πολλών, και στις συνέπειες της απόδρασης στην καθημερινή ζωή άλλων ανθρώπων. 

Το 1944 διασκευάστηκε σε κινηματογραφική ταινία σε σκηνοθεσία Φρεντ Τσίνεμαν. 

 Υπόθεση 
Νωρίς ένα ομιχλώδες φθινοπωρινό πρωινό, επτά κρατούμενοι  (οι Βαλάου, Μπόιτλερ, Πέλτσερ, Μπελόνι, Φύλγκραμπε, Άλντινγκερ και Γκέοργκ Χάισλερ) δραπετεύουν από ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης Βεστχόφεν κοντά στη Φρανκφούρτη αφού χτύπησαν τον φρουρό. Ξεκινά έρευνα με σκυλιά και προβολείς. Ο διοικητής του στρατοπέδου Φάρενμπεργκ διατάζει να αποκλειστεί η περιοχή και ορκίζεται να τους συλλάβει εντός επτά ημερών. Βάζει να κοπούν επτά πλατάνια στην κεντρική πλατεία του στρατοπέδου και στήνει επτά σταυρούς που προορίζονται για τους φυγάδες. Όλοι οι κρατούμενοι του στρατοπέδου υφίστανται δρακόντειες τιμωρίες. Η Γκεστάπο σύντομα αναλαμβάνει την έρευνα.

Φαίνεται ότι θα καταφέρει να τηρήσει την προθεσμία του, καθώς οι επτά σταυροί που είχε στήσει γεμίζουν γρήγορα: Ο Μπόιτλερ συλλαμβάνεται μετά από λίγες ώρες και σύρεται πίσω στο στρατόπεδο, όπου ανακρίνεται και βασανίζεται. Ο Πέλτσερ δεν προχωρά πολύ μακριά και συλλαμβάνεται στο γειτονικό χωριό. Εκεί κρύβεται και ο Γκέοργκ Χάισλερ, ο οποίος καταφέρνει να διαφύγει. Ο Μπελόνι, πρώην ακροβάτης τσίρκου, παγιδεύεται σε ένα σπίτι και προσπαθεί να δραπετεύσει από τις στέγες. Για να αποφύγει τη σύλληψη πέφτει και σκοτώνεται επειδή οι περαστικοί κάλεσαν τους άντρες της Γκεστάπο που τον πυροβόλησαν στα πόδια. Ο Βαλάου, πρώην μέλος του εργατικού συμβουλίου και βουλευτής, τον οποίο ο Χάισλερ θαύμαζε και συμβουλευόταν για την απόδραση, προδίδεται από έναν φίλο και μετά τη σύλληψή του, αρνείται να μιλήσει και ξυλοκοπείται μέχρι θανάτου. Η σύζυγος και η αδερφή του συλλαμβάνονται και τα παιδιά του τοποθετούνται σε ναζιστικό αναμορφωτήριο. Ο Άλντινγκερ, τον οποίο όλοι πίστευαν ότι θα ήταν ο πρώτος που θα συλληφθεί λόγω της ηλικίας του, καταφέρνει να φτάσει στην πόλη του, όπου πριν τη σύλληψή του ήταν δήμαρχος, αλλά καταρρέει και μεταφέρεται νεκρός στο σπίτι του. Μετά από λίγες μέρες, ο Φύλγκραμπε, πλούσιος επιχειρηματίας που έκανε δωρεές σε κομμουνιστές πριν σταλεί σε στρατόπεδο συγκέντρωσης, δεν μπορεί πλέον να αντέξει την πίεση και παραδίδεται οικειοθελώς στην Γκεστάπο, ελπίζοντας σε ευνοϊκή μεταχείριση. Ωστόσο, κι αυτός δολοφονείται. 

Ένας από τους φυγάδες, ο κομμουνιστής Γκέοργκ Χάισλερ παραμένει ασύλληπτος. Τις πρώτες ώρες μετά την απόδραση, είναι μόνος. Παρακολουθεί τη σύλληψη του Μπόιτλερ και προσπαθεί να φτάσει στη Φρανκφούρτη. Μετά από πολλές περιπέτειες, αναζητά καταφύγιο στον καθεδρικό ναό όπου διανυκτερεύει κρυμμένος σε μια κόγχη. Αλλάζει τα ρούχα της φυλακής με ρούχα που έκλεψε, την επόμενη μέρα τα βρίσκει ο ιερέας και τα καίει. Έχει τραυματιστεί στο χέρι και πηγαίνει σε ένα εβραϊκό ιατρείο για θεραπεία, ο γιατρός τον περιποιείται αλλά αργότερα το περιστατικό αναφέρεται. Ο γιατρός καταγγέλλεται επίσης. Γεμάτος ελπίδα, καταφεύγει στην ερωμένη του Λένι, αλλά αυτή τώρα έχει σχέσεις με έναν Ναζί, έχει ένα παιδί μαζί του και προσποιείται ότι δεν αναγνωρίζει, φοβούμενη για τη ζωή της. Το σπίτι της πρώην γυναίκας του βρίσκεται υπό συνεχή παρακολούθηση. Όταν ένα βράδυ δέχεται τον εραστή της, τον περνούν για τον Γκέοργκ, τον συλλαμβάνουν και τον ξυλοκοπούν βάναυσα. Η σπιτονοικοκυρά της κάνει έξωση.

Μόνος πλέον, ο Χάισλερ προσπαθεί να βρει κάποιον από το παρελθόν που μπορεί να τον βοηθήσει, αλλά αυτό αποδεικνύεται εξαιρετικά δύσκολο, καθώς όλοι όσοι τον γνωρίζουν βρίσκονται υπό παρακολούθηση της Γκεστάπο. Αναγνωρίζεται από δύο παλιούς γνωστούς του, αλλά παρά την υψηλή αμοιβή που προσφέρεται, αυτοί αποφασίζουν να μην τον καταδώσουν. Τελικά συναντά τον παιδικό του φίλο, Πάουλ Ρέντερ, με τον οποίο δεν είχε επαφή για καιρό. Ο Ρέντερ τον φιλοξενεί και του προσφέρει βοήθεια και καταφέρνει να δραπετεύσει στην Ολλανδία με πλοίο. Ο διοικητής Φάρενμπεργκ διατάζεται να εγκαταλείψει τη διοίκηση του Βεστχόφεν και αυτοπυροβολείται. 

 Ιστορικό πλαίσιο 
Από το 1933, τα SA άρχισαν να ιδρύουν στρατόπεδα κράτησης εκτός από τις υπάρχουσες φυλακές. Εβραίοι, πολιτικοί αντίπαλοι, κομμουνιστές, Σίντι και Ρομά, ομοφυλόφιλοι, άτομα με νοητική υστέρηση, Μάρτυρες του Ιεχωβά και οι λεγόμενοι «αντικοινωνικοί» φυλακίστηκαν και ως επί το πλείστον δολοφονήθηκαν. Μέχρι το τέλος του 1938, είχαν φτάσει τους 60.000. 

Η Άννα Ζέγκερς, που ήταν Εβραία και κομμουνίστρια, έγραψε το μυθιστόρημα μεταξύ 1937 και 1939, ενώ βρισκόταν εξόριστη στη Γαλλία. Τον Μάρτιο του 1941 κατάφερε να φτάσει στο Μεξικό με την οικογένειά της μέσω Μαρτινίκας, Νέας Υόρκης και Βερακρούζ. Το 1942, το βιβλίο εκδόθηκε ταυτόχρονα στα γερμανικά στο Μεξικό και στα αγγλικά στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η απεικόνιση του στρατοπέδου Βεστχόφεν κοντά στη Φρανκφούρτη  από την Άννα Ζέγκερς βασίζεται σε αφηγήσεις κρατουμένων στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Ζάξενχαουζεν. Η πραγματική απόδραση του αντιναζί Μαξ Τσόρνιτσκι από το στρατόπεδο συγκέντρωσης Όστχοφεν μπορεί να χρησίμευσε ως πρότυπο, αν και αυτό το στρατόπεδο είχε ήδη διαλυθεί το 1934.

 Μεταφράσεις στα ελληνικά 

 Ο έβδομος σταυρός, μτφ. Σταύρος Καμπουρίδης, εκδ. Ζαχαρόπουλος, 1981
 Ο έβδομος σταυρός, μτφ. Αρετή Κοντογιώργη, εκδ. Κέδρος, 2008 

 Διασκευές 

 1944: Ο έβδομος σταυρός, αμερικανική ταινία του Φρεντ Τσίνεμαν, με τον Σπένσερ Τρέισι στον ρόλο του πρωταγωνιστή και την Τζέσικα Τάντι.
 Το λιμπρέτο της Ένατης Συμφωνίας του Γερμανού συνθέτη Χανς Βέρνερ Χέντσε βασίζεται στον Έβδομο σταυρό.

 Παραπομπές 


Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Μυθιστορήματα που έγιναν ταινίες
Κατηγορία:Μυθιστορήματα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου