Βαταυοί

Οι Βαταυοί ήταν αρχαίος κελτογερμανικός λαός εγκατεστημένος αρχικώς στο ομώνυμο «νησί των Βαταυών» στις εκβολές του Ρήνου, αργότερα σε ολόκληρη την περιοχή των εκβολών και στη συνέχεια βρισκόταν στα βόρεια σύνορα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. H καταγωγή τους είναι αβέβαιη, αλλά φαίνεται ότι εγκαταστάθηκαν στις εκβολές περί το 50-15 π.Χ., όταν μια στρατιωτική ελίτ των Χάττων που ήταν σύμμαχος της Ρώμης εντάχθηκε σε μια κοινότητα επηρεασμένοι από τους Κέλτες και είχε ήδη ζήσει εκεί πολύ πριν από την άφιξη των Ρωμαίων. Κατά τη διάρκεια των πολλών αιώνων που εμφανίζονται στα ιστορικά αρχεία, οι Βαταυοί συνδέονταν πάντοτε με επίλεκτες μονάδες ιππικού στον ρωμαϊκό στρατό, οι οποίες ήταν διάσημες για την ικανότητά τους να διασχίζουν ποτάμια ένοπλες και έφιππες χωρίς να «σπάσουν» τη γραμμή.

Η περιοχή των Βαταυών, η Βαταυία αναφέρεται ήδη από τον Ρωμαίο ηγέτη Ιούλιο Καίσαρα ως το «Νησί των Βαταυών» ή Μπαταβίων (λατινικά: Insula Batavorum) στην αφήγησή του για τις εκστρατείες του στη Γαλατία το 58-52 π.Χ. - αν και δεν εξήγησε ποιοι ήταν οι Βαταυοί. Ο Τακίτος, γράφοντας περί το 100 μ.Χ., ανέφερε ότι είχαν μια ειδική παλιά συμμαχία (antiquae societatis) με την Αυτοκρατορία, ως σημαντικοί συνεισφέροντες στον ρωμαϊκό στρατό, και ότι δεν πλήρωναν καμία άλλη μορφή εισφοράς ή φόρου. Μερικοί σύγχρονοι μελετητές έχουν υπονοήσει ότι αυτή η σχέση θεμελιώθηκε από τον ίδιο τον Καίσαρα, ο οποίος είχε μια «γερμανική μονάδα ιππικού» που πολέμησε μαζί του στη Γαλλία, και στη συνέχεια στον Ρωμαϊκό εμφύλιο πόλεμό του. Σύμφωνα με αυτές τις προτάσεις, αυτή η δύναμη εξελίχθηκε αργότερα στη σωματοφυλακή των αυτοκρατορικών διαδόχων του Καίσαρα στη Δυναστεία των Ιουλίων και Κλαυδίων, οι οποίοι συνέχισαν να στρατολογούν Βαταυούς για αυτόν τον ρόλο.

Ελάχιστα στοιχεία υπάρχουν σχετικώς με τη γλώσσα των Βαταυών, ακόμα και κατά τη ρωμαϊκή εποχή. Πάντως μεγάλο ποσοστό των ονομάτων τους έχουν γερμανικές ετυμολογίες, ενώ ένα μικρότερο ποσοστό είναι κελτικά. Οι μελετητές πιστεύουν ότι μολονότι, όπως και οι Χάττοι, οι Βαταυοί είχαν επηρεασμένο από τους Κέλτες υπόβαθρο, «εντάχθηκαν από ενωρίς στη διαδικασία του εκγερμανισμού», που λάβαινε χώρα κοντά στον Ρήνο.Callies, Horst: «Bataver § 1. Historisches», στο Reallexikon der Germanischen Altertumskunde, επιμ. Heinrich Beck, Dieter Geuenich, Heiko Steuer, τόμ. 2 (2η έκδοση), De Gruyter, 1975, ISBN 978-3-11-006740-81975, σελ. 90

Από μακρού οι ειδικοί έχουν υποστηρίξει ότι το τοπωνυμικό Batavia έχει γερμανική ετυμολογία, από το bat-awjō: Το πρώτο συνθετικό ανακατασκευάζεται ως η ρίζα της λέξεως bataz, που σημαίνει «ευεργετικός», «ωφέλιμος» στην πρωτογερμανική, κάτι που αντανακλάται π.χ. μετά από αιώνες στα σύγχρονα αγγλικά best και better. Το δεύτερο συνθετικό θα μπορούσε να αναφέρεται σε λιβάδια, πλημμυρικές πεδιάδες και νησιά, με απώτατη προέλευση την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή λέξη για το νερό. Ολόκληρη η ονομασία συνεπώς σημαίνει κάτι σαν «καλό νησί». Ωστόσο αυτή η ετυμολόγηση δεν γίνεται αποδεκτή από όλους: Ο Νόρμπερτ Βάγκνερ έχει υποστηρίξει ότι το όνομα των Βαταυών μπορεί να ετυμολογηθεί ως κελτικό. Δηλαδή το πρώτο μέρος από το λατινογαλατικό battu(ere), και αυτό από την κατηγορία μονομάχων andabata. Παλαιότερα είχε υποστηριχθεί ότι το bata προήλθε από το γαλατικό ρήμα που σημαίνει «κτυπώ» και ο Βάγκνερ συμπεραίνει ότι έτσι η σημασία του «Βαταυοί» είναι «μαχητές». Με βάση το δεύτερο μέρος της ονομασίας καταλήγει ότι αυτή είναι πιθανώς προγενέστερη του εκγερμανισμού του κάτω Ρήνου.Derks & Teitler 2019, σελ. 55, Wagner 2015

Παραπομπές

Πηγές
 Το ομώνυμο λήμμα στη Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια «Χάρη Πάτση», τόμ. 8, σελ. 123

Κατηγορία:Πρώιμοι γερμανικοί λαοί