Πολιορκία του Χάνδακος

Η πολιορκία τού Χάνδακα το 960–961 ήταν το κεντρικό στοιχείο τής εκστρατείας τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας για την ανάκτηση τής Κρήτης, η οποία από τη δεκαετία τού 820 κυβερνιόταν από Μουσουλμάνους Άραβες. Η εκστρατεία ακολουθήθηκε μία σειρά από αποτυχημένες προσπάθειες ανάκτησης τού νησιού από τούς Μουσουλμάνους, που χρονολογούνται από το 827, λίγα μόνο χρόνια μετά την αρχική κατάκτηση τού νησιού από τούς Άραβες, και ηγήθηκε ο στρατηγός και μελλοντικός Αυτοκράτορας Νικηφόρος Φωκάς. Διήρκεσε από το φθινόπωρο τού 960 έως την άνοιξη τού 961, όταν καταλήφθηκε το κύριο μουσουλμανικό φρούριο και πρωτεύουσα τού νησιού, ο Χάνδαξ (σημερινό Ηράκλειο). Η ανακατάληψη τής Κρήτης ήταν ένα σημαντικό επίτευγμα για τούς Ρωμαίους, καθώς αποκατέστησε τον Ρωμαϊκό έλεγχο στα παράλια τού Αιγαίου, και μείωσε την απειλή των Σαρακηνών πειρατών, για τούς οποίους η Κρήτη είχε προσφέρει ορμητήριο.

 Η Κρήτη υπό μουσουλμανική κυριαρχία 
Το νησί τής Κρήτης είχε κατακτηθεί στα τέλη τής δεκαετίας τού 820 από μία μεγάλη ομάδα εξόριστων από τη μουσουλμανική Ισπανία. Στα χρόνια που ακολούθησαν την αρχική απόβαση, η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία εξαπέλυσε επανειλημμένες εκστρατείες για να τούς απωθήσει και να ανακτήσει το νησί, αλλά αυτές έληξαν με ήττα. Οι Σαρακηνοί εγκατέστησαν το οχυρό τους, τον Χάνδακα, στη βόρεια ακτή, το οποίο έγινε η πρωτεύουσα τού νέου εμιράτου τής Κρήτης.    Η μουσουλμανική κατοχή τής Κρήτης είχε καταστροφικές συνέπειες για τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, καθώς άνοιξε τη ναυτική του καρδιά, το Αιγαίο Πέλαγος, σε επιδρομές από τούς μουσουλμανικούς στόλους,   τόσο από τούς ίδιους τούς Κρητικούς Σαρακηνούς,  όσο και από εκείνους τού Λεβάντε, που χρησιμοποίησαν την Κρήτη ως προωθημένη βάση ή σταθμό, όπως φάνηκε κατά τη λεηλασία τής Θεσσαλονίκης από τον Λέοντα τον Τριπολίτη το 904, όταν πολλοί από τούς περισσότερους από 20.000 Θεσσαλονικείς αιχμαλώτους πωλήθηκαν ή δωρίθηκαν ως σκλάβοι στην Κρήτη.  

Η πρώτη σημαντική προσπάθεια των Ρωμαίων να ανακτήσουν το νησί έγινε το 842-843, υπό τον λογοθέτη Θεόκτιστο. Σημείωσε κάποια πρόοδο, και προφανώς επέτρεψε την αποκατάσταση των ανακτημένων τμημάτων τού νησιού ως θέματος, όπως αποδεικνύεται από την παρουσία ενός στρατηγού τής Κρήτης στο σύγχρονο Τακτικόν Ουσπένσκι. Ωστόσο ο Θεόκτιστος αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την εκστρατεία, και τα στρατεύματα που έμειναν πίσω ηττήθηκαν γρήγορα από τούς Σαρακηνούς.   Την άνοιξη τού 866, ο αντιβασιλιάς Βάρδας σκόπευε να ξεκινήσει μία εκστρατεία για την ανάκτηση τής Κρήτης, αλλά δολοφονήθηκε την παραμονή τής αναχώρησής της.  Περαιτέρω Ρωμαϊκέές προσπάθειες ανακατάληψης το 911 (177 πλοία υπό τον ναύαρχο Ιμέριο) και το 949 (128 πλοία υπό τον Κωνσταντίνο Γογγύλη) απέτυχαν παταγωδώς, παρά τούς μεγάλους πόρους και τις δυνάμεις που συγκεντρώθηκαν.   Σύμφωνα με τον Χρήστο Μακρυπούλια, παρά την συχνά σχολαστική προετοιμασία τους, οι Ρωμαϊκές εκστρατείες κατά τής Κρήτης απέτυχαν, λόγω περιορισμών στον εφοδιασμό και τη στρατηγική τής φθοράς που ακολουθούσαν οι Σαρακηνοί της Κρήτης. Η επιτυχία ή η αποτυχία στον έλεγχο τής Κρήτης εξαρτιόταν τελικά από τον έλεγχο τού Χάνδακα, ο οποίος άφησε τούς Ρωμαίους στην επισφαλή θέση να διατηρούν πολιορκία για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα μακριά από τις βάσεις ανεφοδιασμού τους. Ασφαλείς πίσω από τα τείχη τού Χάνδακα, οι Σαρακηνοί μπορούσαν να περιμένουν μέχρι οι αντίπαλοί τους να αποδυναμωθούν αρκετά, ώστε να εξαπολύσουν μία καταστροφική αντεπίθεση. 

Αποφασισμένος να εκδικηθεί την καταστροφή τού 949, προς το τέλος τής βασιλείας του, ο Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ζ΄ Πορφυρογέννητος (βασ. 913–919, 945–959) ανανέωσε τις προετοιμασίες για την κατάληψη τού νησιού. Μετά το τέλος του το 959 το έργο περιήλθε στον γιο και διάδοχό του, Ρωμανό Β΄ (βασ. 959–963). Με την υποστήριξη και την παρότρυνση τού πρωθυπουργού του, Ιωσήφ Βρίγγα, ο Ρωμανός Β΄ προχώρησε και διόρισε τον δομέστικο των Σχολών τής Ανατολής, Νικηφόρο (Β΄) Φωκά, έναν ικανό στρατιωτικό και διακεκριμένο βετεράνο των πολέμων κατά των Μουσουλμάνων στην ανατολική Μ. Ασία, ως αρχιστράτηγο τής εκστρατείας.   Ο Νικηφόρος (Β΄) κινητοποίησε τον Ρωμαϊκό στρατό τής Μ. Ασίας,  και συγκέντρωσε μία μεγάλη δύναμη νότια τής Εφέσου.  Αυτή η εκστρατεία ήταν πολύ μεγαλύτερη από τις προηγούμενες, κυρίως λόγω τής σχετικής εσωτερικής σταθερότητας που προκλήθηκε από πρόσφατες νίκες στα ανατολικά σύνορα, και μία μακροχρόνια ειρήνη με τούς Βουλγάρους.  Σύμφωνα με τον Λέοντα τον Διάκονο, ο στόλος αποτελούνταν από πολλούς δρόμωνες εξοπλισμένους με ελληνικόν πυρ. 

 Ιστορικές πηγές 
Οι σύγχρονοι μελετητές βασίζονται κυρίως σε τρεις σχεδόν σύγχρονες πηγές, για τα γεγονότα που περιβάλλουν την ανακατάληψη τής Κρήτης από τούς Ρωμαίους: την ιστορία τού Λέοντα τού Διακόνου, το ποίημα «Η Άλωσις τής Κρήτης» τού Θεοδοσίου τού Διακόνου και τη συνέχεια τού χρονικού τού Συμεών τού Λογοθέτη.  Ο κατά τα άλλα άγνωστος Θεοδόσιος ο Διάκονος έγραψε το ποίημά του το 961/962, ως έναν πανηγυρικό για την ανακατάληψη τού νησιού, και το παρουσίασε στον Νικηφόρο (Β΄) λίγο πριν την άνοδό του στον αυτοκρατορικό θρόνο το 963.   Ο Λέων ο Διάκονος, ο οποίος γεννήθηκε , ολοκλήρωσε την ιστορία του μετά το 992, και αποτελεί σημαντική Ρωμαϊκή πηγή για την περίοδο 959–975, συμπεριλαμβανομένων πολλών ανεκδότων και μαρτυριών αυτοπτών μαρτύρων. Αν και σύντομα ξεχάστηκε από τούς ίδιους τούς Ρωμαίους, χρησίμευσε ως πηγή για μεταγενέστερους ιστορικούς όπως ο Ιωάννης Σκυλίτζης και ο Ιωάννης Ζωναράς. Τα δύο πρώτα κεφάλαια τού έργου τού Λέοντα ασχολούνται με την ανακατάληψη τύς Κρήτης.   Ο Συμεών ο Λογοθέτης έγραψε κατά τη διάρκεια τού βασιλείας τού Νικηφόρου Β΄ (963–969) και μερικές φορές ταυτίζεται με τον Συμεών τον Μεταφραστή ή με έναν άλλο Συμεών, που κατείχε διαδοχικά αξιώματα υπό τον Νικηφόρο Β΄ και τον Ιωάννη Α΄ Τσιμισκή (βασ. 969–976). Το έργο του εκτείνεται μέχρι το 948, και η συνέχεια, πιθανώς γραμμένη από τον ίδιο τον Συμεών, φθάνει μέχρι το 963. Δεν σώζεται στην αρχική του μορφή, αλλά σε δύο παραλλαγές: μία ως το 6ο και τελευταίο βιβλίο τού Συνεχιστή τού Θεοφάνη, που ασχολείται με τη βασιλεία τού Κωνσταντίνου Ζ΄ και τού Ρωμανού Β΄ μέχρι την άνοιξη τού 961, και μία συνοπτική έκδοση έως το 962 ως μέρος τού χρονικού τού Ψευδο-Συμεών.  Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο ιστορικός Αντώνιος Καλδέλλης, ένα μεγάλο μέρος τής αφήγησης τού Συμεών, στην οποία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό η σύγχρονη ακαδημαϊκή έρευνα, προέρχεται, συχνά σχεδόν αυτολεξεί, από την παρόμοια αφήγηση τού Προκόπιου τής Καισαρείας για την εκστρατεία τού Βελισάριου εναντίον τού βασιλείου των Βανδάλων. 

 Απόβαση στην Κρήτη και πρώτες συγκρούσεις 
Χρησιμοποιώντας ράμπες, η εκστρατευτική δύναμη αποβιβάστηκε γρήγορα και με τάξη.  Ο Συνεχιστής τού Θεοφάνους και ο Θεοδόσιος ο Διάκονος αναφέρουν, ότι οι Ρωμαίοι δεν αντιμετώπισαν αντίσταση κατά την αποβίβαση,  αλλά ο Λέων ο Διάκονος αναφέρει, ότι οι Σαρακηνοί περίμεναν τη Ρωμαϊκή απόβαση παραταγμένοι για μάχη. Ο Φωκάς συγκέντρωσε γρήγορα τα στρατεύματά του στον τυπικό Ρωμαϊκό σχηματισμό μάχης σε τρία τμήματα, και επιτέθηκε στον στρατό των Σαρακηνών. Οι Σαρακηνοί διέλυσαν τη Ρωμαϊκή επίθεση, και τράπηκαν σε φυγή στις οχυρώσεις τού Χάνδακα, υφιστάμενοι πολλές απώλειες.  Ο Λέων ο Διάκονος περιγράφει την πόλη ως ισχυρά οχυρωμένη, τόσο από τη φύση, όσο και από την τέχνη: 

Διότι από τη μία πλευρά είχε τη θάλασσα ως σίγουρη άμυνα, και από την άλλη πλευρά ήταν κτισμένο σε έναν σχεδόν επίπεδο και πλατύ βράχο, επάνω στον οποίο ήταν κτισμένα τα τείχη, και η κατασκευή του ήταν κάτι καινούργιο και ασυνήθιστο. Διότι ήταν κτισμένο από χώμα και τρίχες κατσικιών και χοίρων, αναμεμειγμένες και συμπιεσμένες καλά. Ήταν αρκετά φαρδύ, ώστε δύο άμαξες να μπορούν εύκολα να κάνουν έναν κύκλο επάνω από τα τείχη και να προσπερνούν η μία την άλλη, και ήταν αρκετά υψηλό, και επιπλέον δύο εξαιρετικά φαρδιές και βαθιές τάφροι είχαν σκαφτεί γύρω του. — Λέων ο Διάκονος, Ιστορία, I.5.

Από την αφήγηση των Λέοντα και Θεοδοσίου φαίνεται, ότι ο Φωκάς αρχικά ήλπιζε να καταλάβει τον Χάνδακα με επίθεση, αλλά όταν αυτό απέτυχε, κατέληξε σε μακροχρόνια πολιορκία,  κατασκευάζοντας ένα οχυρωμένο στρατόπεδο μπροστά από τον Χάνδακα, και τοποθετώντας τον στόλο του σε ένα ασφαλές αγκυροβόλιο κοντά, με εντολή να αποκλείσει την πόλη, και να καταστρέψει τυχόν πλοία που θα προσπαθούσαν να την εγκαταλείψουν.  Σύμφωνα με τον Λέοντα, ο Φωκάς έδωσε στη συνέχεια εντολή στον Νικηφόρο Παστιλά, στρατηγό τού Θέματος των Θρακών και διακεκριμένο βετεράνο των πολέμων εναντίον των Αράβων στην Ανατολή, να πάρει μία «ομάδα επίλεκτων ανδρών» και να πραγματοποιήσει μία επιδρομή στην κρητική ύπαιθρο, για να εξερευνήσει την κατάσταση και να συγκεντρώσει προμήθειες. Η πρόσβαση στο εσωτερικό θα μείωνε την ποσότητα των προμηθειών που έπρεπε να μεταφερθούν δια θαλάσσης, κάτι που θα γινόταν πρόβλημα αργότερα στην εκστρατεία.  Θεωρώντας την ύπαιθρο σχετικά ασφαλή, ο Παστιλάς και οι άνδρες του περιπλανιόντουσαν απρόσεκτα, απολαμβάνοντας φαγητό και κρασί. Οι Μουσουλμάνοι, οι οποίοι ήταν προσεκτικά κρυμμένοι και παρακολουθούσαν τις μετακινήσεις τους από τα ύψη, το είδαν αυτό ως μία εξαιρετική ευκαιρία, και συγκεντρώθηκαν για μάχη. Ο Λέων υποστηρίζει ότι αν και μεθυσμένοι, οι Ρωμαίοι έδωσαν μία καλή μάχη, μέχρι που ο ίδιος ο Παστιλάς, όταν τραυματίστηκε από πολλά βέλη, έπεσε. Τότε η πειθαρχία των Ρωμαίων κατέρρευσε και ηττήθηκαν, με μόνο λίγους άνδρες να έχουν επιβιώσει για να αναφέρουν την καταστροφή στον Φωκά. 

 Πολιορκία του Χάνδακα 
Αφού άκουσε τα νέα για το σφαγιασμένο τάγμα του, ο Φωκάς αποφάσισε να κινηθεί γρήγορα και να εδραιώσει μία σταθερή πολιορκία τής πόλης. Επιθεώρησε το τείχος τής πόλης, και το διαπίστωσε εξαιρετικά ισχυρό. Ως αποτέλεσμα, διέταξε τούς άνδρες του να αρχίσουν να κατασκευάζουν μία περιμετρική οχύρωση από ακτή σε ακτή μπροστά από την πλευρά τής ξηράς τού τείχους τής πόλης.  Ωστόσο, η ατυχία του Παστιλά έδειξε επίσης στον Φωκά ότι θα έπρεπε να ασφαλίσει τα νώτα του, πριν επικεντρωθεί στην πολιορκία.  Επέλεξε μία μικρή ομάδα νεότερων στρατιωτών, και τούς οδήγησε έξω από το στρατόπεδο τη νύχτα κρυφά. Οι Ρωμαίοι πήραν μερικούς αιχμαλώτους, από τούς οποίους έμαθαν ότι μία δύναμη ανακούφισης, σύμφωνα με τον Λέοντα περίπου 40.000 άνδρες, συγκεντρωνόταν σε έναν κοντινό λόφο για να επιτεθεί στο Ρωμαϊκό στρατόπεδο. Ο Φωκάς επέτρεψε στους άνδρες του να ξεκουραστούν την επόμενη ημέρα, και ξεκίνησε ξανά μόνο όταν έπεσε το βράδυ, καθοδηγούμενοι από εντόπιους (πιθανώς γηγενείς Χριστιανούς). Γρήγορα και αθόρυβα, οι άνδρες του περικύκλωσαν το αραβικό στρατόπεδο. Στη συνέχεια, ο Φωκάς διέταξε να ηχήσουν οι σάλπιγγες, και όρμησε στους κοιμισμένους Άραβες. Αιφνιδιασμένοι, οι Άραβες δεν σκέφτηκαν να αντισταθούν, αλλά προσπάθησαν να φύγουν, μόνο και μόνο για να συναντήσουν άλλα Ρωμαϊκά στρατεύματα. 

Ο αραβικός στρατός ανακούφισης εξοντώθηκε, και ο Φωκάς έδωσε εντολή στους άνδρες του να κόψουν τα κεφάλια των πεσόντων, και να τα πάρουν μαζί τους καθώς επέστρεφαν στη βάση τους, μετακινούμενοι ξανά μόνο κατά τη διάρκεια της νύχτας. Την επόμενη μέρα, έβαλε τους άνδρες του να καρφώσουν μερικά από τα κεφάλια μπροστά στα τείχη τής πόλης, και πέταξαν άλλα με καταπέλτες μέσα στην ίδια την πόλη. Το θέαμα προκάλεσε μεγάλη αναστάτωση και θρήνο στους κατοίκους, οι οποίοι είδαν τούς συγγενείς και τούς φίλους τους νεκρούς. Αλλά παρέμειναν αποφασισμένοι να αντισταθούν, και απέκρουσαν μία επίθεση με επικεφαλής τον Φωκά λίγο αργότερα.  Ο Φωκάς χρησιμοποίησε τοξότες και μηχανές ρίψης εναντίον των αμυνόμενων, ενώ προσπαθούσε να σκαρφαλώσει στο τείχος χρησιμοποιώντας σκάλες. Το φρούριο, ωστόσο, άντεξε στην πίεση των βομβαρδισμών, και οι σκάλες συντρίφθηκαν. Ο Φωκάς σύντομα ακύρωσε την επίθεση. Αποφάσισε τώρα να αποκλείσει την πόλη για τον χειμώνα, ενώ οι μηχανικοί του άρχισαν να σχεδιάζουν και να κατασκευάζουν πιο σημαντικές πολιορκητικές μηχανές. 

Ήταν περίπου σε αυτό το σημείο, που ο εμίρης τής Κρήτης, Αμπντ αλ-Αζίζ, απηύθυνε έκκληση σε πολλούς από τούς συναδέλφους του Μουσουλμάνους ηγεμόνες για βοήθεια.  Οι απεσταλμένοι του πήγαν πρώτα στον Ιχσιδίδη ηγεμόνα τής Αιγύπτου, Ουνουτζούρ ιμπν αλ-Ιχσίντ, αλλά εκείνος δεν έδειξε ιδιαίτερη διάθεση να τούς βοηθήσει. Ως αποτέλεσμα, οι Κρητικοί στράφηκαν στον Φατιμίδη χαλίφη αλ-Μουίζ λι-Ντιν Αλάχ, αν και ήταν ετερόδοξος και σκληρός αντίπαλος τού κατ' όνομα επικυρίαρχου των Κρητικών, τού Αββασίδη χαλίφη.  Για τον αλ-Μουίζ, αυτή ήταν μία χρυσή ευκαιρία να παρουσιάσει τον εαυτό του ως τον πραγματικό πρωταθλητή τού τζιχάντ στα μάτια τού ισλαμικού κόσμου. Έγραψε επιστολές στον Ρωμανό Β΄ απαιτώντας να εγκαταλείψουν οι δυνάμεις του την Κρήτη, διαφορετικά η εκεχειρία που υπογράφηκε μεταξύ τους το 958 θα τερματιζόταν, και στον Ουνουτζούρ προτείνοντας μία κοινή προσπάθεια εναντίον των Ρωμαίων, ενώνοντας τούς στόλους τους στις 20 Μαΐου 961 στην Τολμέιτα τής Κυρηναϊκής. Ακόμα και αν ο στόλος των Ιχσιδιδών δεν ερχόταν, δήλωσε ο αλ-Μουίζ, θα έπλεε μόνος του για να βοηθήσει την Κρήτη. Τελικά, δεν προέκυψε τίποτε από αυτό, καθώς οι Ρωμαίοι κατέκτησαν τον Χάνδακα πριν καν ο στόλος των Φατιμιδών ετοιμαστεί να σαλπάρει. 

Η δεύτερη επίθεση στον Χάνδακα έλαβε χώρα τον Μάρτιο τού 961. Αυτή τη φορά οι Ρωμαίοι χρησιμοποίησαν πολύ πιο αποτελεσματικές πολιορκητικές μηχανές εναντίον τού Χάνδακα, αλλά δεν μπόρεσαν να αποκτήσουν ερείσματα στην πόλη. Εν τω μεταξύ, οι Μουσουλμάνοι παρέμειναν λίγο έξω από την εμβέλεια των Ελλήνων τοξοτών, ώστε να μπορούν να παρακολουθούν τα τείχη, αλλά να μην εξοντώνονται από τα βλήματα.  Ο Φωκάς σύντομα χρησιμοποίησε έναν πολιορκητικό κριό στα τείχη, αλλά αυτό ήταν μία προσποίηση. Ενώ οι Μουσουλμάνοι επικεντρώνονταν στον πολιορκητικό κριό, οι υπονομευτές έσκαψαν κάτω από τα τείχη, και έθεσαν εκρηκτικά και εύφλεκτα υλικά κάτω από τα αδύναμα σημεία. Σύντομα, κατάφεραν να καταστρέψουν ένα τεράστιο τμήμα τού τείχους, όπου ο Ρωμαϊκός στρατός άρχισε να εισβάλλει στην πόλη. Οι αμυνόμενοι σχημάτισαν γρήγορα μία γραμμή μέσα στην πόλη, αλλά ήταν πολύ αργά. Στις 6 Μαρτίου οι Μουσουλμάνοι κατατροπώθηκαν, και τράπηκαν σε φυγή πίσω στους δρόμους.  Στους στρατιώτες επετράπη η παραδοσιακή τριήμερη λεηλασία, πριν ο στρατός ξεκινήσει πάλι. 

 Οι συνέπειες 
μικρογραφία|Το φρούριο τού Τεμένους κτίστηκε από τον Νικηφόρο (Β΄) Φωκά μετά την κατάκτηση τού εσωτερικού τού νησιού.
Με την κατάληψη τού Χάνδακα, η υπόλοιπη Κρήτη συνθηκολόγησε γρήγορα με τον Ρωμαϊκό στρατό, και το νησί επανήλθε στην κυριαρχία τής Κωνσταντινούπολης, ενώ η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία κατέβαλε μακροπρόθεσμη προσπάθεια για τον εκχριστιανισμό τού νησιού.  Το νησί οργανώθηκε ως τακτικό θέμα, με στρατηγό με έδρα τον Χάνδακα. Καταβλήθηκαν εκτεταμένες προσπάθειες για τον εκχριστιανισμό τού πληθυσμού, με επικεφαλής τον Ιωάννη Ξένο και τον Νίκωνα «τον Μετανείτε».   Βρισκόμενη στη νότια είσοδο τού Αιγαίου Πελάγους, η κατάκτηση τής Κρήτης ήταν ιδιαίτερα ωφέλιμη για τούς Ρωμαίους λόγω τής στρατηγικής της θέσης για την εξαπόλυση επιδρομών στις ακτές τής Βόρειας Αφρικής. 

Από την άλλη πλευρά, η δέσμευση τόσων πολλών Ρωμαϊκών δυνάμεων στην Κρήτη και την Ανατολή άφησε ανοικτό το δρόμο για τα σχέδια των ίδιων των Φατιμιδών στις Ρωμαϊκές κτήσεις στη Δύση: Οι δυνάμεις των Φατιμιδών προχώρησαν στην κατάληψη τής Ταορμίνας, τού κύριου Ρωμαϊκού φρουρίου στη Σικελία, ακολουθούμενη από μία μακρά πολιορκία τής Ρομέττας, τού τελευταίου Ρωμαϊκού οχυρού στην Κοιλάδα των Ντεμόνε.  Ο Νικηφόρος (Β΄) Φωκάς, ο οποίος έγινε Αυτοκράτορας το 963, έστειλε μία τεράστια αποστολή βοήθειας στο νησί το 964, συμπεριλαμβανομένων πολλών βετεράνων τής κατάκτησης τής Κρήτης. Ωστόσο, οι Ρωμαίοι ηττήθηκαν πριν καταστραφεί η Ρομέττα, μαζί και ο στόλος τους, σηματοδοτώντας την ολοκλήρωση της μουσουλμανικής κατάκτησης τής Σικελίας.  

Σε μία πολύ διαστρεβλωμένη μορφή, τα γεγονότα τής Πολιορκίας τού Χάνδακα, και ιδιαίτερα η μορφή τού Νικηφόρου Β΄ Φωκά, ο οποίος φέρεται να έστειλε τον γιο του να κυβερνήσει το νησί, κατέχουν εξέχουσα θέση σε μεταγενέστερες παραδόσεις για τη Ρωμαϊκή περίοδο, που κυκλοφόρησαν στην Κρήτη μεταξύ των τοπικών Ελλήνων κατοίκων κατά την περίοδο τής Βενετοκρατίας. 

 Αναφορές 

 Πηγές 

















 Treadgold, Warren (1997). A History of the Byzantine State and Society. Stanford, California: Stanford University Press. ISBN 0-8047-2630-2.
Wortley, John, ed. (2010). John Skylitzes: A Synopsis of Byzantine History, 811–1057. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-76705-7.

Κατηγορία:Πολιορκίες των Αραβοβυζαντινών Πολέμων
Κατηγορία:Μεσαιωνική Κρήτη
Κατηγορία:Πολιορκίες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας
Κατηγορία:Δεκαετία 960 στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία
Κατηγορία:Συγκρούσεις της δεκαετίας 960