Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας

Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας (Γαλλικά: L'institution imaginaire de la société) είναι φιλοσοφικό και κοινωνιολογικό έργο του Έλληνα φιλοσόφου, κοινωνιολόγου και ψυχαναλυτή Κορνήλιου Καστοριάδη που πρωτοεκδόθηκε στη Γαλλία το 1975. Μεταφράστηκε στα Ελληνικά από τους Σωτήρη Χαλικιά, Γιούλη Σπαντιδάκη και Κώστα Σπαντιδάκη και εκδόθηκε το 1978 από τις Εκδόσεις Κέδρος.Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας. kedros.gr. Ανακτήθηκε στις 01/01/2026.

Το έργο αποτελεί μία από τις κεντρικές συνεισφορές του Καστοριάδη στη σύγχρονη κοινωνική και πολιτική φιλοσοφία και θεωρείται από τα σημαντικότερα του 20ού αιώνα στην ανάλυση της κοινωνικής οντολογίας και της θεσμισμένης κοινωνίας.Γιώργος Οικονόμου. Η Φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας. lifo.gr. 10/10/2014. Ανακτήθηκε στις 01/01/2026.  Γράφτηκε στην περίοδο μετά την εμπειρία του με την ομάδα Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα και αντανακλά την ώριμη θεωρητική σκέψη του συγγραφέα για το κοινωνικό φαντασιακό, τη δημιουργία και την αυτόνομη δράση των κοινωνιών.The Imaginary Institution of Society. mitpress.mit.edu. Ανακτήθηκε στις 01/01/2026.

 Κεντρικές ιδέες 
Μια κεντρική διάκριση του έργου είναι ανάμεσα στην αυτονομία και την ετερονομία: στις αυτόνομες κοινωνίες τα μέλη αναγνωρίζουν ότι οι θεσμοί τους είναι δικές τους δημιουργίες και μπορούν να ξανασκεφτούν ή να αναθεωρήσουν τις νομιμοποιήσεις τους, ενώ στις ετερονομημένες κοινωνίες οι νόρμες αποδίδονται σε εξωκοινωνικές πηγές (π.χ. θεϊκές ή «νόμους της ιστορίας»).Konstantinos Kavoulakos. Cornelius Castoriadis on Social Imaginary and Truth. ejournals.lib.uoc.gr. Ανακτήθηκε στις 01/01/2026. 

Έμφαση δίνεται επίσης στην ενεργητική συμμετοχή των ανθρώπων στην παραγωγή και ανατροφοδότηση των νοημάτων που συγκροτούν το κοινωνικό πλαίσιο, και στην άμεση δημοκρατία ως μορφή κοινωνικής αυτονομίας – στοιχεία που αποτελούν σημαντικά σημεία αναφοράς στη σύγχρονη πολιτική φιλοσοφία και κριτική θεωρία.

Η συλλογική αυτονομία σημαίνει ότι η κοινωνία δίνει η ίδια συνειδητά στον εαυτό της τους νόμους της, αποκλείοντας κάθε ιδέα ετερονομίας, δηλαδή εξω-κοινωνικής πηγής των νόμων και των θεσμών, είτε αυτή η πηγή θεωρηθεί φυσική είτε υπερβατική (π.χ. ολιγαρχικά καθεστώτα, θρησκείες, ελεύθερη αγορά κ.λπ.). Η αυτονομία μεταφράζεται στο πολίτευμα της άμεσης δημοκρατίας, το οποίο σύμφωνα με τον Καστοριάδη είναι η ρητή αναστοχαστική αυτοθέσμιση της κοινωνίας.Ηλίας Σεκέρης. H φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας και η ενθήκευση της οικονομίας. aftoleksi.gr. 29 Ιουνίου 2023. Ανακτήθηκε στις 01/01/2026.

 Επιρροή και πρόσληψη 
Αν και θεωρητικά απαιτητικό και πολύπλευρο, το έργο Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας έχει αναδειχθεί σε ένα από τα πιο πολυσυζητημένα φιλοσοφικά και κοινωνιολογικά κείμενα των τελευταίων δεκαετιών, επηρεάζοντας μελέτες σχετικά με την αυτονομία, τη δημοκρατία, τη δημιουργικότητα και την πολιτική δράση. Στην Ελλάδα και διεθνώς, αποτελεί σημείο αναφοράς για τη μελέτη της κοινωνικής δημιουργίας πέρα από καθαρά υλιστικές ή δομικές αναλύσεις.Γιώργος Ν. Οικονόμου. Το κοινωνικό φαντασιακό δημιουργεί την κοινωνία. efsyn.gr. 29/11/2025. Ανακτήθηκε στις 01/01/2026.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Άμεση δημοκρατία
Κατηγορία:Πολιτικά βιβλία
Κατηγορία:Βιβλία πολιτικής φιλοσοφίας
Κατηγορία:Κοινωνική φιλοσοφία