Λεηλασία της Δαμιέτης (853)

Η Λεηλασία τής Δαμιέτης ήταν μία επιτυχημένη επιδρομή στην πόλη-λιμάνι τής Δαμιέτης στο Δέλτα τού Νείλου από το Ρωμαϊκό Ναυτικό στις 22-24 Μαΐου 853. Η πόλη, τής οποίας η φρουρά απουσίαζε εκείνη την εποχή, λεηλατήθηκε και λαφυραγωγήθηκε, αποδίδοντας όχι μόνο πολλούς αιχμαλώτους, αλλά και μεγάλες ποσότητες όπλων και προμηθειών, που προορίζονταν για το Αραβικό εμιράτο τής Κρήτης. Η Ρωμαϊκή επίθεση, η οποία επαναλήφθηκε τα επόμενα χρόνια, σόκαρε τις αρχές των Αββασιδών, και ελήφθησαν επείγοντα μέτρα για την επανοχύρωση των ακτών και την ενίσχυση τού τοπικού στόλου, ξεκινώντας μία αναβίωση τού αιγυπτιακού ναυτικού, που κορυφώθηκε κατά τις περιόδους των Τουλουνιδών και των Φατιμιδών.

 Η εποχή 
Κατά τη δεκαετία τού 820, η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία υπέστη δύο μεγάλες απώλειες, που κατέστρεψαν τη ναυτική της υπεροχή στη Μεσόγειο: την έναρξη της αραβικής μουσουλμανικής κατάκτησης τής Σικελίας, και την κατάκτηση τής Κρήτης από τούς Ανδαλουσιανούς εξόριστους. Αυτές οι απώλειες οδήγησαν σε μία εποχή, όπου οι Άραβες πειρατές έκαναν επιδρομές στις χριστιανικές βόρειες ακτές τής Μεσογείου σχεδόν κατά βούληση. Η ίδρυση τού εμιράτου τής Κρήτης, το οποίο έγινε καταφύγιο για τα μουσουλμανικά πλοία, άνοιξε το Αιγαίο Πέλαγος για επιδρομές, ενώ ο —αν και μερικός— έλεγχός τους στη Σικελία επέτρεψε στους Άραβες να κάνουν επιδρομές, και ακόμη και να εγκατασταθούν στην Ιταλία και τις ακτές τής Αδριατικής.   Αρκετές Ρωμαϊκές προσπάθειες να ανακαταλάβουν την Κρήτη αμέσως μετά την ανδαλουσιανή κατάκτηση, καθώς και μία μεγάλης κλίμακας εισβολή το 842/43, απέτυχαν με βαριές απώλειες.  

 Ρωμαϊκή εκστρατεία εναντίον της Δαμιέτης 
Το 853 η Ρωμαϊκή κυβέρνηση δοκίμασε μία νέα προσέγγιση: αντί να επιτεθεί άμεσα στην Κρήτη, προσπάθησε να αποκόψει τις γραμμές ανεφοδιασμού τού νησιού, κυρίως από την Αίγυπτο, η οποία, σύμφωνα με τα λόγια τού Αλεξάντερ Βασιλίεφ, ήταν «το οπλοστάσιο των Κρητών πειρατών».   Ο Άραβας ιστορικός αλ-Ταμπαρί αναφέρει ότι τρεις στόλοι, συνολικά σχεδόν 300 πλοίων, προετοιμάστηκαν και στάλθηκαν σε ταυτόχρονες επιδρομές σε μουσουλμανικές ναυτικές βάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι ακριβείς στόχοι των δύο πρώτων στόλων είναι άγνωστοι, αλλά ο τρίτος, που αποτελούνταν από 85 πλοία και 5.000 άνδρες υπό έναν διοικητή γνωστό από αραβικές πηγές μόνο ως «Ιμπν Κατούνα», κατευθύνθηκε προς τις αιγυπτιακές ακτές. 

Διάφορες ταυτίσεις έχουν προταθεί από σύγχρονους μελετητές για τον «Ιμπν Κατούνα», αλλά χωρίς κάποια αδιάσειστη απόδειξη. Με βάση την ομοιότητα των συμφώνων στα ονόματά τους, ο Ανρί Γκρεγκουάρ πρότεινε ποικιλοτρόπως μία ταύτιση με τον Σέργιο Νικητιάτη, ο οποίος ωστόσο πιθανότατα απεβίωσε το 843, και με τον Κωνσταντίνο Κοντομύτη.  Σε μεταγενέστερο έργο του το 1952 πρότεινε, ότι θα μπορούσε να ταυτιστεί με τον παρακοιμωμένο Δαμιανό, θεωρώντας το αραβικό όνομα απόδοση τού Ρωμαϊκού τίτλου επί τού κοιτώνος («υπεύθυνος τού αυτοκρατορικού υπνοδωματίου»).  Προηγουμένως, το 1913, ο Σύριος μελετητής E.W. Brooks είχε προτείνει μία ταύτιση με τον στρατηγό Φωτεινό. 

Οι αιγυπτιακές ναυτικές άμυνες ήταν αδύναμες. Ο αιγυπτιακός στόλος είχε παρακμάσει από την ακμή του κατά την εποχή των Ομεϋαδών και απασχολούνταν κυρίως στον Νείλο παρά στη Μεσόγειο. Οι οχυρώσεις κατά μήκος των παράκτιων πορειών, οι οποίες είχαν επανδρωθεί από εθελοντικές φρουρές, είχαν εγκαταλειφθεί στα τέλη τού 8ου αι. Οι Ρωμαίοι το εκμεταλλεύτηκαν αυτό το γεγονός το 811/12, και ξανά περίπου το , εξαπολύοντας επιδρομές κατά των ακτών τής Αιγύπτου.  Ο Ρωμαϊκός στόλος έφθασε στη Δαμιέτη στις 22 Μαΐου 853. Η φρουρά τής πόλης απουσίαζε από μία εορτή για την Ημέρα τής Αραφά, που διοργάνωσε ο κυβερνήτης Ανμπασάχ ιμπν Ισχάκ αλ-Νταμπί στη Φουστάτ. Οι κάτοικοι τής Δαμιέτης εγκατέλειψαν την ανυπεράσπιστη πόλη, η οποία λεηλατήθηκε για δύο ημέρες, και στη συνέχεια πυρπολήθηκε από τα Ρωμαϊκά στρατεύματα. Οι Ρωμαίοι απήγαγαν περίπου 600 Αράβισες και Κόπτισες γυναίκες, καθώς και μεγάλες ποσότητες όπλων και άλλων προμηθειών, που προορίζονταν για την Κρήτη.  Στη συνέχεια ο στόλος έπλευσε ανατολικά, και επιτέθηκε στο ισχυρό φρούριο Ουστούμ. Αφού το κατέλαβαν, έκαψαν τα πολλά πυροβολικά και τις πολιορκητικές μηχανές που βρέθηκαν εκεί, πριν επιστρέψουν στην πατρίδα τους. 

 Οι συνέπειες και ο αντίκτυπος 
Αν και η επιδρομή στη Δαμιέτη ήταν, σύμφωνα με τον ιστορικό Βασίλειο Χρηστίδη, «μία από τις πιο λαμπρές στρατιωτικές επιχειρήσεις» που ανέλαβε ο Ρωμαϊκός στρατός, αγνοείται εντελώς στις Ρωμαϊκές πηγές, πιθανώς επειδή οι περισσότερες αναφορές είναι διαστρεβλωμένες από την εχθρική τους στάση απέναντι στον Μιχαήλ Γ΄ (βασ. 842–867 ) και τη βασιλεία του. Ως αποτέλεσμα, η επιδρομή είναι γνωστή μόνο μέσω δύο αραβικών αναφορών, του αλ-Ταμπαρί και τού Γιακουμπί.  

Οι Ρωμαίοι επέστρεψαν και λεηλάτησαν ξανά τη Δαμιέτη το 854. Μία άλλη επιδρομή πιθανώς έλαβε χώρα το 855, καθώς οι αραβικές πηγές δείχνουν, ότι η άφιξη ενός Ρωμαϊκού στόλου στην Αίγυπτο είχε προβλεφθεί από τις αρχές των Αββασιδών. Το 859 ο Ρωμαϊκός στόλος επιτέθηκε στα Φάραμα.   Παρά τις επιτυχίες αυτές, η πειρατεία των Σαρακηνών στο Αιγαίο συνεχίστηκε αμείωτη, και έφθασε στο αποκορύφωμά της στις αρχές τού 900, με τη λεηλασία της Θεσσαλονίκης, τής δεύτερης μεγαλύτερης πόλης τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, το 904, και τις δραστηριότητες των αποστατών Λέοντα τού Τριπολίτη και Δαμιανού της Ταρσού. Μόλις το 961 οι Ρωμαίοι ανακατέλαβαν την Κρήτη, και εξασφάλισαν τον έλεγχο τού Αιγαίου.  

Στις πιο άμεσες επακόλουθες εξελίξεις, σύμφωνα με τούς Άραβες χρονικογράφους, η επιδρομή οδήγησε στην συνειδητοποίηση τής ευάλωτης θέσης τής Αιγύπτου από τη θάλασσα. Μετά από μία μακρά περίοδο παραμέλησης, οι θαλάσσιες άμυνες τής Αιγύπτου ενισχύθηκαν επειγόντως από τον κυβερνήτη Ανμπασά. Μέσα σε εννέα μήνες από την επιδρομή, η Δαμιέτη επανοχυρώθηκε, μαζί με την Τίννις και την Αλεξάνδρεια. Διάφορα έργα πραγματοποιήθηκαν στη Ροζέτα, το Μπορόλο, το Ασμούν, την ατ-Τίνα και τη Νασταράβα, ενώ παράλληλα ναυπηγήθηκαν πλοία και συστάθηκαν νέα πληρώματα. Οι περισσότεροι ναυτικοί στρατολογήθηκαν βίαια από τούς Κόπτες και τούς Άραβες τής ενδοχώρας, γεγονός που χάρισε στον Ανμπασά κακή φήμη στις σύγχρονες πηγές, και παράπονα εναντίον του απευθύνθηκαν στον χαλίφη αλ-Μουταβακίλ. Μεταγενέστερες αραβικές πηγές, όπως ο αλ-Μακριζί και οι κοπτικές πηγές, επιβεβαιώνουν ότι ο νέος στόλος χρησιμοποιήθηκε σε επιδρομές εναντίον των Ρωμαίων τα επόμενα χρόνια, αν και δεν καταγράφονται λεπτομέρειες.   Αυτή η δραστηριότητα θεωρείται γενικά ότι σηματοδότησε την αναγέννηση τού αιγυπτιακού ναυτικού, το οποίο αριθμούσε 100 πλοία υπό τη δυναστεία των Τουλουνιδών (868–905) και έφθασε στο αποκορύφωμά του αργότερα υπό τούς Φατιμίδες (969–1171).   For the activities of the Egyptian fleets in the later 9th century, cf. .

 Παραπομπές 

 Πηγές 





 Lilie, Ralph-Johannes; Ludwig, Claudia; Pratsch, Thomas; Zielke, Beate (2013). Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit Online. Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften. Nach Vorarbeiten F. Winkelmanns erstellt (in German). Berlin and Boston: De Gruyter. 


 Whittow, Mark (1996). The Making of Byzantium, 600–1025. Berkeley and Los Angeles, California: University of California Press. ISBN 978-0-520-20496-6.

Κατηγορία:Στρατιωτική ιστορία της Μεσογείου
Κατηγορία:Αίγυπτος υπό το Χαλιφάτο των Αββασιδών
Κατηγορία:9ος αιώνας στην Αίγυπτο