Νυχτερινά (Χόφμαν)

Είναι η δεύτερη συλλογή του συγγραφέα μετά τις Φαντασίες εμπνευσμένες από τη μανιέρα του Καλλό (1814/15), η οποία είχε μεγάλη επιτυχία και έκανε τον συγγραφέα γνωστό.

 Παρουσίαση 
Με αυτή τη συλλογή ο Χόφμαν στράφηκε στις παράξενες και απειλητικές πτυχές φαινομενικά δαιμονικών δυνάμεων που οδηγούν τους ανθρώπους στον φόβο, την απελπισία και την τρέλα. Αν και δεν απέφυγε εντελώς τα απόκοσμα στοιχεία των ιστοριών με φαντάσματα, ασχολήθηκε κυρίως με τα παράξενα φαινόμενα της ψυχής, όπως τις επιπτώσεις των ψυχικών διαταραχών - παθολογικές καταστάσεις που ήθελε να προσεγγίσει καλλιτεχνικά. 

Οι ιστορίες περιλαμβάνουν συχνά δολοφονίες και αυτοκτονίες, βία, προδοσίες, καθώς και σκοτεινά προαισθήματα, όνειρα, παραισθήσεις, έμμονες ιδέες και τρέλα και κατατάσσονται στο είδος του Σκοτεινού Ρομαντισμού και τη λογοτεχνία του φανταστικού. Η δομή τους προαναγγέλλει τη δομή των αστυνομικών μυθιστορημάτων: συνήθως στο πρώτο μισό εμφανίζονται ανεξήγητα γεγονότα και στο δεύτερο μισό γίνεται μια προσπάθεια να εξηγηθούν.

 Ο όρος Νυχτερινά 
μικρογραφία|Η κλήση του Αγίου Ματθαίου, Καραβάτζο, περ. 1599-1600
Ο όρος Νυχτερινά προέρχεται από την ιστορία της τέχνης και αναφέρεται στην αναπαράσταση νυχτερινών σκηνών υπό τεχνητό φως, με σαφείς αντιθέσεις μεταξύ φωτός και σκότους (κιαροσκούρο) λόγω του ανομοιόμορφου φωτισμού, ώστε ορισμένες περιοχές φωτίζονται, ενώ άλλες παραμένουν κρυμμένες στο σκοτάδι της νύχτας. Η τεχνική απαντάται συχνά στα έργα των Καραβάτζο, Γιάκομπ φαν Ράουσντελ, Ζωρζ ντε λα Τουρ και Ρέμπραντ, τους οποίους θαύμαζε ο Χόφμαν. 

Τον 18ο αιώνα, το αυξανόμενο ενδιαφέρον για το γκροτέσκο και το αλλόκοτο, τον θάνατο και την τρέλα, αρχικά εμφανή στη γοτθική λογοτεχνία, πρόσθεσε στην αρχική έννοια την έννοια της νύχτας ως μεταφορά για ευάλωτες και ακραίες καταστάσεις του νου, ένα περιβάλλον στο οποίο κινούνται και τα Νυχτερινά του Χόφμαν. Στην αναζήτηση μιας ολοκληρωμένης εξήγησης της ανθρώπινης ύπαρξης, η νύχτα αναδείχθηκε σε σύμβολο για περιοχές που αψηφούσαν την ορθολογική κατανόηση.  

Ο όρος χρησιμοποιήθηκε επίσης και στη μουσική: νυκτωδία. Τα Νυχτερινά (1839) είναι ένας κύκλος μουσικής για πιάνο του Ρόμπερτ Σούμαν, εμπνευσμένος από τη ζοφερή ατμόσφαιρα του έργου του Χόφμαν.  

 Περιεχόμενο 

 Πρώτος τόμος 

 Ο άνθρωπος της άμμου: η ιστορία ενός φοιτητή, ο οποίος υπέστη ένα παιδικό τραύμα που κατέστρεψε τη ζωή του. Αυτό το τραύμα επιστρέφει επανειλημμένα στη ζωή του με τη μορφή του κολασμένου αλχημιστή Κοπέλιους, ο οποίος τώρα παριστάνει τον έμπορο Κόπολα. Στην προσπάθειά του να ξεφύγει από τον εφιάλτη, ερωτεύεται αλλά βυθίζεται ακόμη πιο βαθιά στην τρέλα, όταν καταλαβαίνει ότι η αγαπημένη του είναι ένα άψυχο αυτόματο του Κόπολα.

 Ίγκνατς Ντένερ: μια ιστορία ληστών, που προοριζόταν για την προηγούμενη συλλογή, αλλά απορρίφθηκε από τον εκδότη. Ένας ενάρετος θηροφύλακας βρίσκεται μπλεγμένος σε μια σειρά από τραγικά και υπερφυσικά γεγονότα με αποτέλεσμα να καταδικασθεί σε θάνατο με ψευδείς κατηγορίες για συμμετοχή σε ληστεία και φόνο. Μόνο τυχαία αποδεικνύεται η αθωότητά του. 
 Η εκκλησία των Ιησουιτών στο Γκ.: η ιστορία ενός ταλαντούχου ζωγράφου για τον οποίο κυκλοφορούν φήμες ότι σκότωσε τη γυναίκα και τον γιο του από αγάπη για την τέχνη.
 Ο Επινίκιος ύμνος: η ιστορία μιας τραγουδίστριας όπερας που χάνει τη φωνή της αφού έφυγε από την εκκλησία κατά τη διάρκεια της χορωδιακής εκτέλεσης του Επινίκιου ύμνου. Το ανεξήγητο ψυχολογικό φαινόμενο συνδυάζεται με μια παρεμβαλλόμενη παρόμοια ιστορία από την ισπανική κατάκτηση της Γρανάδας, τονίζοντας τη διαχρονικότητα των μυστηριωδών φαινομένων.

 Δεύτερος τόμος 

 Το έρημο σπίτι: η ιστορία της μυστηριώδους έλξης του αφηγητή για ένα ετοιμόρροπο αρχοντικό και την όμορφη κάτοικό του, την οποία βλέπει στο παράθυρο. Στην πραγματικότητα, το σπίτι κατοικείται από μια τρελή ηλικιωμένη γυναίκα που κατάφερε να τον μαγέψει με τη μαγνητική της δύναμη.

 Τα πρωτοτόκια: μια γοτθική ιστορία για την καταστροφή μιας παλιάς αριστοκρατικής οικογένειας λόγω της απληστίας, του φθόνου και του δυστυχισμένου έρωτα.

 Ο ιερός όρκος: η μυστηριώδης εγκυμοσύνη μιας ψυχικά ασταθούς κυρίας και ο όρκος της, μια παραλλαγή της νουβέλας του Χάινριχ φον Κλάιστ Η μαρκησία φον Ο, με τη δράση να μεταφέρεται στην Πολωνία.

 Η πέτρινη καρδιά: μια παρωδία των συναισθηματικών ιστοριών του Ζαν Πωλ. Ένας ηλικιωμένος αυλικός σύμβουλος προσπαθεί να επιβραδύνει το πέρασμα του χρόνου διοργανώνοντας γιορτές στο κτήμα του, όπου οι καλεσμένοι παρελαύνουν με ενδυμασίες της δεκαετίας του 1760, όταν ξαφνικά πιστεύει ότι είδε τον κατά τριάντα χρόνια νεότερο εαυτό του να παρακολουθεί το πλήθος.  

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Βικιπηγή: Νυχτερινά  – Πλήρη κείμενα στα γερμανικά.

 Μετάφραση στα ελληνικά 

 Νυχτερινά, μετάφραση: Γιάννης Καλιφατίδης, εκδόσεις Σμίλη, 2015 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Ε. Τ. Α. Χόφμαν
Κατηγορία:Γερμανικές νουβέλες
Κατηγορία:Λογοτεχνία του φανταστικού
Κατηγορία:Ρομαντισμός