Η εκκλησία των Ιησουιτών στο Γκ.

Η εκκλησία των Ιησουιτών στο Γκ. () είναι διήγημα του ΕΤΑ Χόφμαν που δημοσιεύθηκε στη συλλογή Νυχτερινά το 1816. 

Αναγκασμένος να σταματήσει στη μικρή πόλη Γκ. κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού με άμαξα, ο αφηγητής συναντά έναν ζωγράφο, ο οποίος διακοσμεί το τέμπλο της τοπικής εκκλησίας. Γοητεύεται από αυτόν τον εκκεντρικό καλλιτέχνη και προσπαθεί να μάθει το μυστικό του. Αποκαλύπτει μια τραγική καλλιτεχνική μοίρα, αλλά η υπερβολικά έντονη περιέργειά του παραλίγο να του κοστίσει τη ζωή. 

Το διήγημα, μέσα από την τραγική ζωή του ζωγράφου, αναφέρεται στη ρομαντική ιδέα της αδυναμίας των καλλιτεχνών να βρουν την ευτυχία στη ζωή καθώς η επιδίωξη των ύψιστων ιδανικών στην τέχνη τους οδηγεί στην αποτυχία αντιμετώπισης της πραγματικότητας. Πρότυπο για τον καλλιτέχνη Μπέρτολντ είναι ο Αλόις Μολινάρι, τον οποίο ο Χόφμαν γνώρισε στις αρχές του 1797 όταν ο ζωγράφος εργαζόταν για τη διακόσμηση της εκκλησίας των Ιησουιτών στην (τότε πρωσική) πόλη Γκλόγκαου.

 Υπόθεση 
Την ιστορία αφηγείται σε πρώτο πρόσωπο ο περιπλανώμενος Ενθουσιώδης ταξιδιώτης (ένας χαρακτήρας που υιοθέτησε ο Χόφμαν στην πρώτη του συλλογή Φαντασίες εμπνευσμένες από τη μανιέρα του Καλό). Λόγω βλάβης της άμαξας, ο αφηγητής μένει αναγκαστικά για τρεις ημέρες στη μικρή πόλη Γκ. στην Άνω Σιλεσία. Για να περάσει τον χρόνο του, επισκέπτεται τον καθηγητή Αλοΐσιους Βάλτερ, ο οποίος διδάσκει στο τοπικό κολέγιο των Ιησουιτών.

Όταν συναντιούνται, συζητούν για την τέχνη και την αισθητική και ο καθηγητής τον ξεναγεί στην εκκλησία των Ιησουιτών, όπου ένας καλλιτέχνης ονόματι Μπέρτολντ διακοσμεί το τέμπλο. Ο αφηγητής γοητεύεται από την τεχνική του. Αργά το βράδυ, επιστρέφει στην εκκλησία και βοηθά τον Μπέρτολντ, που προτιμά να εργάζεται τη νύχτα υπό το διάχυτο φως των πυρσών. Από τη συζήτησή τους, συνειδητοποιεί ότι αυτός ο ταλαντούχος καλλιτέχνης βρίσκεται στα πρόθυρα της τρέλας, στοιχειωμένος από κάποιο «τερατώδες, ανεπανόρθωτο έγκλημα».

Από περιέργεια για τον αινιγματικό καλλιτέχνη, ο αφηγητής προσπαθεί να αποσπάσει πληροφορίες για το παρελθόν του αλλά ο καθηγητής απαντά με επιφύλαξη. Στις επίμονες ερωτήσεις του, του δίνει μια βιογραφία του ζωγράφου, την οποία έγραψε ένας φοιτητής του κολεγίου που περιστασιακά βοηθούσε τον Μπέρτολντ.

 (Βιογραφία του Μπέρτολντ). Οι φτωχοί γονείς του Μπέρτολντ έστειλαν το αγόρι στη Ρώμη, όπου μαθήτευσε κοντά στον διάσημο τοπιογράφο Γιάκομπ Φίλιπ Χάκερτ. Αναζητώντας ένα άπιαστο ιδανικό, ο νεαρός καλλιτέχνης δεν έβρισκε για καιρό ηρεμία και αναζητούσε «τη θαυμαστή εικόνα του ιδανικού ονείρου». Μια μέρα, ενώ εργάζεται κοντά στη Νάπολη σε μια βίλα, αυτή η θαυμαστή εικόνα του εμφανίζεται φευγαλέα με τη μορφή μιας όμορφης κοπέλας. Ο Μπέρτολντ απεικονίζει το είδωλό του σαν Παναγία και γίνεται διάσημος. Ωστόσο, οι φιλισταίοι παρατήρησαν την ομοιότητα του προσώπου της Παναγίας με την πριγκίπισσα Αντζιόλα Τ. Όταν ο στρατός του Ναπολέοντα εισβάλλει στη νότια Ιταλία, το 1799 στη Νάπολη ανακηρύσσεται δημοκρατία. Ο όχλος δολοφονεί τον Δούκα Τ. και λεηλατεί το παλάτι του. Ο Μπέρτολντ, που τυχαίνει να βρίσκεται κοντά, σώζει μια κοπέλα από τη βία. Αποδεικνύεται ότι είναι η κόρη του Δούκα και η ίδια η «αγνή ομορφιά» που κάποτε τον ενέπνευσε.
 Ο Μπέρτολντ ερωτεύτηκε την πριγκίπισσα, την έφερε στο Μ. στη νότια Γερμανία ως σύζυγό του και σκόπευε να στηρίξει την οικογένειά του με την τέχνη του. Αλλά, ο έγγαμος βίος είχε καταστρέψει την έμπνευση του καλλιτέχνη: έχοντας βρει το ιδανικό του στη γη, ο Μπέρτολντ έχασε το ταλέντο του. Η πριγκίπισσα γέννησε τον γιο τους. Ο Μπέρτολντ της φέρεται σκληρά και εύχεται τον θάνατό της. Οι γείτονες καταγγέλλουν τον τρελό στις αρχές. Όταν η αστυνομία προσπάθησε να τον συλλάβει, το σπίτι ήταν άδειο. Ο Μπέρτολντ επανεμφανίστηκε αργότερα σε μια άλλη πόλη και ακολούθησαν φήμες ότι είχε σκοτώσει τη γυναίκα και τον γιο του για χάρη της τέχνης του. Άρχισε πάλι να ζωγραφίζει αλλά αρρώστησε και ένας πίνακας της Παναγίας και του Βρέφους έμεινε ημιτελής και πουλήθηκε κατά τη διάρκεια της ασθένειάς του. 

Αφού ολοκληρώνει την ανάγνωσή του, ο αφηγητής συζητά το παρελθόν του Μπέρτολντ με τον καθηγητή και την πιθανότητα να είναι δολοφόνος. Ένας πίνακας καλυμμένος με ύφασμα στο παρεκκλήσι είναι το ημιτελές αριστούργημα του Μπέρτολντ. Ο καθηγητής κατάφερε να τον δελεάσει να πάει στο Γκ. με τη μάταιη ελπίδα ότι θα ολοκληρώσει επιτέλους το έργο που είχε ξεκινήσει. 

Ο αφηγητής με την έντονη περιέργεια επιστρέφει στην εκκλησία για να ρωτήσει τον Μπέρτολντ σχετικά με την τύχη της οικογένειάς του. Ο ζωγράφος αρνείται κατηγορηματικά οποιαδήποτε εμπλοκή στη δολοφονία και, ταραγμένος, απειλεί να ρίξει κάτω τη σκαλωσιά και να σκοτωθούν. Ο αφηγητής ξεγλιστρά επιδέξια. Την ίδια μέρα, φεύγει από την πόλη Γκ. με την επισκευασμένη άμαξα. Έξι μήνες αργότερα, από μια επιστολή του καθηγητή, μαθαίνει ότι ο Μπέρτολντ βγήκε ξαφνικά από την κατάθλιψη, ολοκλήρωσε τον ημιτελή πίνακα αλλά στη συνέχεια εξαφανίστηκε. Το καπέλο και το μπαστούνι του βρέθηκαν στις όχθες του Όντερ και όλοι πίστευαν ότι αυτοκτόνησε.

 Επιρροή 
Ο Χόφμαν εμπλούτισε το είδος του καλλιτεχνικού μυθιστορήματος με τη μορφή του καλλιτέχνη-εγκληματία: τόσο παθιασμένα αφοσιωμένου στα ιδανικά του που είναι έτοιμος να θυσιάσει τους πιο κοντινούς του ανθρώπους για χάρη της τέχνης.

Στη νουβέλα του 1831, Το άγνωστο αριστούργημα, ο Μπαλζάκ, όπως και ο Χόφμαν, αναφέρεται στον μακροχρόνιο αγώνα ενός καλλιτέχνη για το αριστούργημα - έναν αγώνα στον οποίο ο καλλιτέχνης ηττάται.

Οι λογοτεχνικοί μελετητές έχουν επισημάνει ομοιότητες στις αντιλήψεις του Χόφμαν και του Γκόγκολ για την τέχνη. Στη νουβέλα του Το πορτρέτο (1834), ο Γκόγκολ προσέφερε τη δική του εκδοχή της τραγωδίας ενός καλλιτέχνη που αντάλλαξε τα ιδανικά του με την υλική επιτυχία. Ο Βισαριόν Μπελίνσκι αποκάλεσε αυτό το έργο «μια φανταστική ιστορία τύπου Χόφμαν».

 Αυτοσαρκασμός 
Όταν ο καθηγητής δίνει τη βιογραφία του Μπέρτολντ στον αφηγητή, του λέει: «Σας τη δίνω, γνωρίζοντας πολύ καλά ότι δεν είστε συγγραφέας - σε αντίθεση με τον συγγραφέα της συλλογής Φαντασίες εμπνευσμένες από τη μανιέρα του Καλό που θα την έκοβε και θα την έραβε για να τη φέρει στα μέτρα του και θα έσπευδε να τη δημοσιεύσει. Αλλά από σας, δεν έχω να φοβηθώ τίποτε».

 Μετάφραση στα ελληνικά 

 Το διήγημα Η εκκλησία των Ιησουιτών στο Γκ. περιλαμβάνεται στη συλλογή του Ε. Τ. Α. Χόφμαν Νυχτερινά, μετάφραση: Γιάννης Καλιφατίδης, εκδόσεις Σμίλη, 2015 
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Ε. Τ. Α. Χόφμαν
Κατηγορία:Γερμανικές νουβέλες
Κατηγορία:Ρομαντισμός