Μάχη της Σουφέτουλας (647)

Η μάχη της Σουφέτουλας (αραβ.: Ma'rakat Sbeitla) έλαβε χώρα το 647 μεταξύ των Αραβικών μουσουλμανικών δυνάμεων τού χαλιφάτου Ρασιντούν και τής Ρωμαϊκής Εξαρχίας τής Αφρικής . 

 Επισκόπηση 
Η Εξαρχία τής Αφρικής βρισκόταν σε εσωτερική αναταραχή, λόγω τής σύγκρουσης μεταξύ τού κυρίως Ορθόδοξου (Χαλκηδόνιου) πληθυσμού, και των υποστηρικτών τού Μονοθελητισμού, μίας προσπάθειας συμβιβασμού μεταξύ των Χαλκηδονίων και τού Μονοφυσιτισμού, που επινοήθηκε και προωθήθηκε από τον Αυτοκράτορα Ηράκλειο το 638.

Το 642–643 οι Άραβες είχαν καταλάβει την Κυρηναϊκή και το ανατολικό μισό της Τριπολίτιδας, μαζί με την Τρίπολη. Σύμφωνα με τον Ιμπν Αμπντ αλ-Χακάμ, ο Αμρ ιμπν αλ-Ας κατέλαβε την Τρίπολη όταν επτά από τούς στρατιώτες του από τη φυλή Μαντλίτζ, υποκλάδο τής Κινανά, ανακάλυψαν κατά λάθος ένα ρήγμα στα τείχη της.  Οι επτά διείσδυσαν στην πόλη, και προκάλεσαν αναταραχή. Νομίζοντας ότι μία πολύ μεγαλύτερη μουσουλμανική δύναμη είχε διασπάσει την άμυνά τους, η Ρωμαϊκή φρουρά τράπηκε σε φυγή, και άφησε την Τρίπολη στον Αμρ.  Μόνο μία εντολή τού χαλίφη Ουμάρ (βασ. 634–644) σταμάτησε την επέκτασή τους προς τα δυτικά.

Το 646 ο έξαρχος Γρηγόριος ο Πατρίκιος εξαπέλυσε μία εξέγερση εναντίον τού Αυτοκράτορα Κώνστα Β' . Ο προφανής λόγος ήταν η υποστήριξη τού τελευταίου στον Μονοθελιτισμό, αλλά αναμφίβολα ήταν και μία αντίδραση στην μουσουλμανική κατάκτηση τής Αιγύπτου, και την απειλή που αυτή αποτελούσε για τη Ρωμαϊκή Αφρική. Η εξέγερση φαίνεται να βρήκε ευρεία υποστήριξη και στον πληθυσμό, όχι μόνο μεταξύ των εκρωμαϊσμένων Αφρικανών, αλλά και μεταξύ των Βερβέρων τής επαρχιακής ενδοχώρας.

 Η μάχη 
Το 647 ο διάδοχος τού Ομάρ, Ουθμάν, διέταξε τον Αμπνταλά ιμπν Σαάντ να εισβάλει στην Εξαρχία με 20.000 άνδρες. Οι Μουσουλμάνοι εισέβαλαν στη δυτική Τριπολίτιδα και προήλασαν μέχρι τα βόρεια σύνορα τής Ρωμαϊκής επαρχίας τής Βυζακινής. Ο Γρηγόριος αντιμετώπισε τούς Άραβες κατά την επιστροφή τους στη Σουφέτουλα, αλλά κατά τη διάρκεια τής μάχης δολοφονήθηκε από τον Αμπντάλα ιμπν Ζουμπαΐρ, και ο στρατός του στη συνέχεια ηττήθηκε. Αρχεία από το al-Bidayah wal Nihayah αναφέρουν, ότι τα στρατεύματα τού Αμπντουλάχ περικυκλώθηκαν πλήρως από τον στρατό τού Γρηγορίου. Ωστόσο ο Αμπντουλάχ ιμπν Ζουμπαΐρ εντόπισε τον Γρηγόριο στο άρμα του, και ζήτησε από τον Αμπντουλάχ ιμπν Σαάντ να ηγηθεί ενός μικρού αποσπάσματος για να τον αναχαιτίσει. Η αναχαίτιση ήταν επιτυχής, και ο Γρηγόριος σκοτώθηκε από την ομάδα ενέδρας τού Ζουμπαΐρ. Κατά συνέπεια, το ηθικό τού Ρωμαϊκού στρατού άρχισε να καταρρέει, και σύντομα ηττήθηκαν. 

Ο Αγάπιος τής Ιεράπολης και ορισμένες συριακές πηγές υποστηρίζουν ότι επέζησε τής ήττας, και κατέφυγε στην Κωνσταντινούπολη, όπου συμφιλιώθηκε με τον Κώνστα, αλλά οι περισσότεροι σύγχρονοι μελετητές δέχονται την αφήγηση των Αράβων χρονικογράφων για το τέλος του στη μάχη. Οι αραβικές αφηγήσεις υποστηρίζουν επίσης ότι οι Μουσουλμάνοι αιχμαλώτισαν την κόρη τού Γρηγορίου, η οποία είχε πολεμήσει στο πλευρό τού πατέρα της. Μεταφέρθηκε πίσω στην Αίγυπτο ως αιχμάλωτη, αλλά έπεσε από την καμήλα κατά την πορεία, και απεβίωσε.

 Οι συνέπειες 
Μετά το τέλος τού Γρηγορίου, οι Άραβες λεηλάτησαν τη Σουφέτουλα, και έκαναν επιδρομές σε όλη την Εξαρχία, ενώ οι Ρωμαίοι υποχώρησαν στα φρούριά τους. Μη μπορώντας να εισβάλουν στις Ρωμαϊκές οχυρώσεις, και ικανοποιημένοι με τα τεράστια ποσά λεηλασίας που είχαν αποσπάσει, οι Άραβες συμφώνησαν να αποχωρήσουν, με αντάλλαγμα την καταβολή ενός μεγάλου φόρου υποτέλειας σε χρυσό.

Παρά το γεγονός ότι η αραβική επιδρομή δεν συνεχίστηκε για κάποιο χρονικό διάστημα, και παρά την αποκατάσταση των δεσμών με την Κωνσταντινούπολη, η Ρωμαϊκή κυριαρχία στην Αφρική κλονίστηκε εκ βάθρων από την εξέγερση τού Γρηγορίου και την αραβική νίκη. Οι βερβερικές φυλές ειδικότερα απέρριψαν την υποταγή τους στην Αυτοκρατορία, και το μεγαλύτερο μέρος τής νότιας Τυνησίας φαίνεται να έχει ξεφύγει από τον έλεγχο τής Καρχηδόνας. Έτσι, η Μάχη τής Σουφέτουλας σηματοδότησε «την αρχή για το τέλος τής Ρωμαϊκήής κυριαρχίας στην Αφρική». 

 Αναφορές 

 Βιβλιογραφία 



Κατηγορία:Μάχες των Αραβοβυζαντινών Πολέμων
Κατηγορία:Μάχες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας