Ναυμαχία του Φοίνικος

Η ναυμαχία του Φοίνικος ή των Ιστών (Καταρτιών) (αραβ.: Ma'rakat Dhat al-Sawari) ήταν μία ναυμαχία, που διεξήχθη το 655 μεταξύ τού χαλιφάτου Ρασιντούν υπό τη διοίκηση τού Αμπού αλ-Αβάρ και τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας με επικεφαλής τον Αυτοκράτορα Κώνστα Β' (βασ. 641–668).

Η μάχη ήταν μέρος τής πρώτης εκστρατείας τού Μουαβίγια, κυβερνήτη τής Συρίας, για να φθάσει στην Κωνσταντινούπολη, και θεωρείται «η πρώτη αποφασιστική σύγκρουση τού Ισλάμ στα βάθη».  

 Η ημερομηνία 
Ο Αλ-Ταμπαρί καταγράφει δύο πιθανές ημερομηνίες γι' αυτή τη ναυμαχία: 651–652 (31 Έ.Ε.) σύμφωνα με τον αλ-Βακιντί, και 654–655 (34 Έ.Ε.) σύμφωνα με τον Αμπού Μασάρ αλ-Σιντί.  Τα χρονικά τού Αρμένιου Σεβέου και τού Ρωμαίου Θεοφάνη συμφωνούν με την τελευταία ημερομηνία. 

 Επισκόπηση 
αριστερά|μικρογραφία|Ο μουσουλμανικός στόλος αναχωρεί πριν από τη Μάχη των Καταρτιών, όπως απεικονίζεται στο Tareekh Al-Islam Al-Musawwar (δημοσιεύτηκε το 1964).
Τη δεκαετία τού 650, το Αραβικό χαλιφάτο ολοκλήρωσε την κατάκτηση τής Περσίας των Σασσανιδών, και συνέχισε την επιτυχημένη επέκτασή του στα εδάφη τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Το 645 ο Αμπνταλά ιμπν Σαντ διορίστηκε κυβερνήτης τής Αιγύπτου από τον θετό αδελφό του, Ρασιντούν χαλίφη Ουθμάν, αντικαθιστώντας τον ημι-ανεξάρτητο Αμρ ιμπν αλ-Ας. Ο Ουθμάν επέτρεψε στον κυβερνήτη τής Συρίας, Μουαβίγια ιμπν Αμπί Σουφιάν, να επιτεθεί στο νησί τής Κύπρου το 649, και η επιτυχία αυτής τής εκστρατείας έθεσε τις βάσεις, για την ανάληψη ναυτικών δραστηριοτήτων από την κυβέρνηση τής Αιγύπτου. Ο Αμπνταλά ιμπν Σαντ δημιούργησε ένα ισχυρό ναυτικό, και αποδείχθηκε ικανός ναυτικός διοικητής. Υπό την ηγεσία του, το μουσουλμανικό ναυτικό κέρδισε μία σειρά από ναυτικές νίκες, συμπεριλαμβανομένης τής απόκρουσης μίας Ρωμαϊκής αντεπίθεσης στην Αλεξάνδρεια το 646. Ridpath, John Clark. 

Το 654 ο Μουαβίγια πραγματοποίησε εκστρατεία στην Καππαδοκία, ενώ ο στόλος του, υπό τη διοίκηση τού Αμπούλ-Αβάρ, προέλαυνε κατά μήκος των νότιων ακτών τής Μ. Ασίας. Ο Αυτοκράτορας Κώνστας επιβιβάστηκε εναντίον της με μεγάλο στόλο. 

 Η μάχη 
Οι δύο δυνάμεις συναντήθηκαν στα ανοικτά των ακτών τού όρους Φοίνικα στη Λυκία,  κοντά στο λιμάνι τού Φοίνικα (σύγχρονο Φινικέ). Σύμφωνα με τον χρονικογράφο τού 9ου αι. Θεοφάνη τον Ομολογητή, καθώς ο Αυτοκράτορας προετοιμαζόταν για μάχη, την προηγούμενη νύχτα ονειρεύτηκε ότι βρισκόταν στη Θεσσαλονίκη. Ξυπνώντας, διηγήθηκε το όνειρο σε έναν ερμηνευτή ονείρων, που είπε: Αυτοκράτορα, μακάρι να μην είχες κοιμηθεί, ούτε είχες δει αυτό το όνειρο για την παρουσία σου στη Θεσσαλονίκη: σύμφωνα με τον ερμηνευτή, η νίκη θα δινόταν στους εχθρούς τού Αυτοκράτορα.   Ο ερμηνευτής ερμήνευσε το όνειρο με αυτόν τον τρόπο, επειδή η λέξη «Θεσσαλονίκη» ακούγεται παρόμοια με τις λέξεις «δως άλλω νίκη», που σημαίνει «δώσε σε άλλον τη νίκη». 

Λόγω τής θαλασσοταραχής, ο Ταμπαρί περιγράφει τα Ρωμαϊκά και Αραβικά πλοία να είναι παραταγμένα σε γραμμές και δεμένα μεταξύ τους, για να επιτρέπουν τη μάχη σώμα με σώμα. Οι Άραβες νίκησαν στη μάχη, αν και οι απώλειες ήταν βαριές και για τις δύο πλευρές, και ο Κώνστας μόλις που διέφυγε στην Κωνσταντινούπολη.  Σύμφωνα με τον Θεοφάνη, κατάφερε να διαφύγει ανταλλάσσοντας στολές με έναν από τούς αξιωματικούς του. 

 Πολιορκία της Κωνσταντινούπολης το 655 
Μετά την ήττα τους, η ανάπαυλα που δόθηκε στους Ρωμαίους αποδίδεται συνήθως στην υποχώρηση τού Αραβικού στόλου μετά τη νίκη του, και στη σύγκρουση για την εξουσία τού Οθμάν μεταξύ τού πληρώματος: ήταν τα πρώτα ξεσπάσματα εμφυλίου πολέμου μεταξύ των Μουσουλμάνων.     Δεν καταγράφονται περαιτέρω ναυτικές επιθέσεις σε αυτή την αποστολή, στις παραδοσιακές αραβικές πηγές.

Ωστόσο ο Αρμένιος ιστορικός Σεβεός καταγράφει, ότι ο Αραβικός στόλος συνέχισε μετά τη μάχη τού Φοίνικα, για να επιχειρήσει πολιορκία τής Κωνσταντινούπολης. Η πολιορκία, ωστόσο, ήταν ανεπιτυχής, λόγω μίας σφοδρής καταιγίδας που βύθισε τα πλοία με τα πολεμικά μηχανήματα, ένα γεγονός που οι Ρωμαίοι απέδωσαν σε θεϊκή παρέμβαση. Η χερσαία δύναμη με επικεφαλής τον Μουαβίγια στη Χαλκηδόνα, έχοντας χάσει το πυροβολικό και τις πολιορκητικές μηχανές της, επέστρεψε στη Συρία στη συνέχεια.   Ομοίως, ο Ιμπν Καθίρ αναφέρει ότι ο Μουαβίγια προήλασε μέχρι τη Χρυσούπολη περίπου την ίδια χρονιά.

Οι μουσουλμανικές πηγές συνήθως δεν αναφέρουν αυτό το γεγονός, αλλά αντιστοιχεί σε αναφορές σε άλλες χριστιανικές ιστορίες τής ανατολικής Μεσογείου, όπως το Χρονικό τού Θεοφάνη. Υποδηλώνει ότι οι εισβολές στη Ρόδο, την Κύπρο και τη Μικρά Ασία στις αρχές τής δεκαετίας τού 650 ήταν προπαρασκευαστικές, για μία ολοκληρωτική επίθεση στα τείχη τής Κωνσταντινούπολης. Επίσης, παρέχει μία στρατηγική εξήγηση για την υποχώρηση τού Αραβικού στόλου μετά τη νίκη στη Μάχη των Ιστών (Καταρτιών), καθώς η Πρώτη Φίτνα δεν θα ξεσπούσε παρά ένα χρόνο αργότερα, ίσως επηρεασμένη από τις αποτυχίες εναντίον των Ρωμαίων και στον Καύκασο.  

 Οι συνέπειες 
Τόσο ο στόλος των Ρασιντούν, όσο και ο Ρωμαϊκός υπέστησαν σημαντικές απώλειες. Παρ' όλα αυτά, η νίκη των Μουσουλμάνων ήταν ένα σημαντικό γεγονός στη ναυτική ιστορία τής Μεσογείου. Από καιρό που θεωρούνταν «ρωμαϊκή λίμνη», η Μεσόγειος έγινε επίκεντρο τής διαμάχης μεταξύ τής ναυτικής ισχύος του ανερχόμενου χαλιφάτου και τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Αυτή η σύγκρουση θα συνεχιζόταν τις επόμενες δεκαετίες, με τούς Μουσουλμάνους να χρησιμοποιούν την υπεροχή τους στη Μεσόγειο για να φτάσουν μέχρι τη Σικελία, και να εγκαταστήσουν οχυρά στη Δυτική Ευρώπη. Η νίκη άνοιξε επίσης τον δρόμο για την αδιαμφισβήτητη μουσουλμανική επέκταση κατά μήκος των ακτών τής Βόρειας Αφρικής.

 Δείτε επίσης 
 Ναυτικό του πρώιμου χαλιφάτου

 Αναφορές 

Κατηγορία:Ιστορία της Επαρχίας Αττάλειας
Κατηγορία:Πολιορκίες της Κωνσταντινούπολης
Κατηγορία:Στρατιωτική ιστορία της Μεσογείου
Κατηγορία:Ναυμαχίες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας