Τηλεταινία

Τηλεταινία (ή τηλεοπτική ταινία) είναι μια ταινία με διάρκεια παρόμοια με μια μεγάλου μήκους κινηματογραφική ταινία που γυρίζεται και διανέμεται αρχικά από ή σε ένα επίγειο ή καλωδιακό τηλεοπτικό δίκτυο.  Σε αντίθεση με τις κινηματογραφικές ταινίες που προβλήθηκαν για πρώτη φορά σε κινηματογράφους, τις ταινίες που γυρίστηκαν απευθείας σε βίντεο που κυκλοφόρησαν μόνο σε οικιακά μέσα και τις ταινίες που κυκλοφόρησαν ή παρήχθησαν για πλατφόρμες στρίμινγκ.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, μια τηλεταινία μπορεί να προβληθεί ως μίνι σειρά, κάτι που συνήθως υποδηλώνει ότι χωρίζεται σε περισσότερα από ένα μέρη.

 Προέλευση και ιστορία 
μικρογραφία|Ο Στάνλεϊ Άνταμς (αριστερά) και ο Κλοντ Ρέινς στο τηλεοπτικό μιούζικαλ The Pied Piper of Hamelin, 1957
Κάποιοι προάγγελοι των τηλεταινιών είναι τα Talk Faster, Mister, από την RKO Pictures, και το 1957 The Pied Piper of Hamelin, βασισμένο στο ομότιτλο ποίημα του Ρόμπερτ Μπράουνινγκ, με πρωταγωνιστή τον Βαν Τζόνσον, ένα από τα πρώτα κινηματογραφημένα οικογενειακά μιούζικαλ που γυρίστηκαν απευθείας για την τηλεόραση. Αυτή η ταινία γυρίστηκε σε Τεχνικόλορ, γεγονός που αποτελεί τηλεοπτική πρωτιά. Τα περισσότερα οικογενειακά μιούζικαλ της εποχής, όπως το Πίτερ Παν, δεν γυρίστηκαν αλλά μεταδόθηκαν ζωντανά και διατηρήθηκαν σε κινεσκόπιο, η μόνη (σχετικά φθηνή) μέθοδος μαγνητοσκόπησης τηλεοπτικού προγράμματος μέχρι την εφεύρεση της βιντεοκασέτας.

Τα τηλεοπτικά δίκτυα είχαν τον έλεγχο των πιο πολύτιμων ωρών υψηλής τηλεθέασης που ήταν διαθέσιμες για προγραμματισμό, επομένως οι συντελεστές ανεξάρτητων τηλεταινιών αναγκάζονταν να συμβιβαστούν με λιγότερες τηλεοπτικές αγορές και λιγότερο επιθυμητές χρονικές περιόδους. Αυτό σήμαινε πολύ μικρότερα έσοδα από διαφημίσεις και τέλη αδειών σε σύγκριση με τα προγράμματα που παρείχαν τα δίκτυα. Fifties Television: The Industry and Its Critics, William Boddy, University of Illinois Press, 1992, 

Ο όρος «ταινία φτιαγμένη για τηλεόραση» επινοήθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες στις αρχές της δεκαετίας του 1960 ως κίνητρο για να μείνει σπίτι το κινηματογραφικό κοινό ώστε να παρακολουθήσει αυτό που προωθούνταν ως ισοδύναμο μιας κινηματογραφικής ταινίας πρώτης προβολής. Ξεκινώντας το 1961 με το Saturday Night at the Movies του NBC, τηλεοπτική πρεμιέρα μιας μεγάλης κινηματογραφικής ταινίας σε ώρα υψηλής τηλεθέασης, τα άλλα δίκτυα σύντομα αντέγραψαν αυτό το μοτίβο. Η πρώτη από αυτές τις ταινίες φτιαγμένες για τηλεόραση είναι το See How They Run, το οποίο έκανε πρεμιέρα στο NBC στις 7 Οκτωβρίου 1964.  Μια προηγούμενη ταινία, Οι 5 δολοφόνοι, με πρωταγωνιστές τους Λι Μάρβιν και Ρόναλντ Ρέιγκαν, γυρίστηκε ως τηλεοταινία, αν και το NBC αποφάσισε ότι παραήταν βίαιη για την τηλεόραση και τελικά κυκλοφόρησε στους κινηματογράφους.

Η δεύτερη ταινία που θεωρήθηκε τηλεοπτική, The Hanged Man του Ντον Σίγκελ, προβλήθηκε από το NBC στις 18 Νοεμβρίου 1964. 

Αυτές οι ταινίες αρχικά κάλυπταν χρονικό διάστημα 90 λεπτών (μαζί με τις διαφημίσεις), ενώ αργότερα επεκτάθηκαν σε δύο ώρες και συνήθως μεταδίδονταν ως εβδομαδιαία τηλεοπτική σειρά. Σε πολλές πρώιμες τηλεταινίες έπαιζαν σημαντικοί αστέρες και σε ορισμένες δίνονταν υψηλότεροι προϋπολογισμοί από τις τυπικές τηλεοπτικές σειρές ίσης διάρκειας.

Το 1996, 264 ταινίες γυρισμένες για τηλεόραση δημιουργήθηκαν από πέντε από τα έξι μεγαλύτερα αμερικανικά τηλεοπτικά δίκτυα της εποχής (ABC, CBS, NBC, Fox και WB).  Μέχρι το 2000, είχαν δημιουργηθεί μόνο 146 τηλεταινίες από αυτά τα πέντε δίκτυα,  ενώ ο αριθμός των ταινιών που γυρίζονταν για την καλωδιακή τηλεόραση ετησίως στις ΗΠΑ διπλασιάστηκε μεταξύ 1990 και 2000. 

Από πολλές απόψεις, οι τηλεοπτικές ταινίες μοιάζουν με τις ταινίες Β' κατηγορίας, ταινίες χαμηλού προϋπολογισμού που κυκλοφόρησαν από μεγάλα στούντιο από τη δεκαετία του 1930 έως τη δεκαετία του 1950 για βραχυπρόθεσμες προβολές σε κινηματογράφους. Όπως και οι ταινίες που προορίζονταν για την τηλεόραση, οι ταινίες Β' κατηγορίας σχεδιάστηκαν ως προϊόντα μίας χρήσης, είχαν χαμηλό κόστος παραγωγής και παρουσίαζαν ηθοποιούς δεύτερης κατηγορίας. 

 Παραδείγματα 
μικρογραφία|Διαφήμιση της αμερικανικής ταινίας Satan's School for Girls, 19 Σεπτεμβρίου 1973
Η σειρά του ABC Γκαλάκτικα έκανε πρεμιέρα σε ένα κοινό άνω των 60 εκατομμυρίων ανθρώπων στις 17 Σεπτεμβρίου 1978.

Η πιο δημοφιλής τηλεταινία όλων των εποχών ήταν η ταινία Η επόμενη μέρα του ABC, η οποία έκανε πρεμιέρα στις 20 Νοεμβρίου 1983, σε ένα κοινό περίπου 100 εκατομμυρίων ανθρώπων.  Η ταινία απεικόνιζε την Αμερική μετά από πυρηνικό πόλεμο με τη Σοβιετική Ένωση και αποτέλεσε αντικείμενο πολλών διαμαχών και συζητήσεων κατά την κυκλοφορία της λόγω της γλαφυρότητάς της και του θέματός της. Η τηλεοπτική ταινία του BBC Threads: Η ημέρα μετά το σήμερα του 1984, κέρδισε παρόμοια φήμη στο Ηνωμένο Βασίλειο, καθώς είχε θέμα της δύο οικογένειες και εργαζόμενους του Δημοτικού Συμβουλίου του Σέφιλντ πριν και μετά από έναν πυρηνικό πόλεμο. Οι δύο ταινίες συχνά συγκρίνονται μεταξύ τους.

Μια άλλη δημοφιλής και αναγνωρισμένη τηλεταινία ήταν Η μονομαχία του 1971, σε σενάριο του Ρίτσαρντ Μάθεσον και σκηνοθεσία του Στίβεν Σπίλμπεργκ με πρωταγωνιστή τον Ντένις Γουίβερ. Η ποιότητα και η δημοτικότητα της Μονομαχίας ήταν τέτοια, που κυκλοφόρησε στους κινηματογράφους της Ευρώπης και της Αυστραλίας, ενώ είχε και περιορισμένη κυκλοφορία σε ορισμένες αίθουσες στις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά. Η ταινία του 1971 Brian's Song που γυρίστηκε για την τηλεόραση, κυκλοφόρησε επίσης για λίγο στους κινηματογράφους μετά την επιτυχία της στην τηλεόραση, και μάλιστα επανακυκλοφόρησε το 2001. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι τηλεταινίες της περιόδου είχαν πιο τολμηρό περιεχόμενο στις εκδόσεις που προετοιμάστηκαν για να προβληθούν στους ευρωπαϊκούς κινηματογράφους. Τέτοια παραδείγματα είναι οι ταινίες The Legend of Lizzie Borden, Μάνσον, ο σαδιστής δολοφόνος, Prince of Bel Air και Spectre.

Πολλές τηλεταινίες που κυκλοφόρησαν τη δεκαετία του 1970 αποτέλεσαν πηγή διαμάχης, όπως οι ταινίες Born Innocent (1974) και Sarah T. - Portrait of a Teenage Alcoholic (1975) με τη Λίντα Μπλερ , καθώς και Dawn: Portrait of a Teenage Runaway του 1976 και συνέχειά της Alexander: The Other Side of Dawn (1977). Μια άλλη σημαντική ταινία ήταν η απεικόνιση ενός θύματος βιασμού από την Ελίζαμπεθ Μοντγκόμερι στο δράμα A Case of Rape (1974). 

Η ταινία My Sweet Charlie (1970) με την Πάτι Ντιουκ ασχολήθηκε με τις φυλετικές προκαταλήψεις, ενώ η ταινία That Certain Summer (1972), με πρωταγωνιστές τους Χαλ Χόλμπρουκ και Μάρτιν Σιν, αν και αμφιλεγόμενη, θεωρήθηκε η πρώτη τηλεταινία που προσέγγισε το θέμα της ομοφυλοφιλίας με μη απειλητικό τρόπο. Η ταινία Όρκος σιωπής, που ασχολείται με το θέμα της άμβλωσης σε τρεις διαφορετικές δεκαετίες (1950, 1970 και 1990), σημείωσε τεράστια επιτυχία και ήταν η ταινία του HBO με την υψηλότερη τηλεθέαση που έχει καταγραφεί ποτέ.

Αν ένα δίκτυο παραγγείλει ένα δίωρο τηλεοπτικό πιλοτικό επεισόδιο για μια προτεινόμενη εκπομπή, συνήθως το μεταδίδει ως τηλεοταινία για να ανακτήσει μέρος του κόστους, ακόμη και αν το δίκτυο επιλέξει να μην αγοράσει τη σειρά.  Συχνά, μια επιτυχημένη σειρά μπορεί να δημιουργήσει μια τηλεοπτική συνέχεια μετά το τέλος της προβολής της. Για παράδειγμα, το Babylon 5: The Gathering ξεκίνησε τη σειρά επιστημονικής φαντασίας Babylon 5 και θεωρείται ξεχωριστή από την κανονική σειρά ωριαίων επεισοδίων της εκπομπής. Το Babylon 5 έχει επίσης αρκετές τηλεοπτικές συνέχειες. Το ριμέικ του Γκαλάκτικα του 2003 ξεκίνησε ως μίνι σειρά δύο επεισοδίων που αργότερα συνεχίστηκε ως εβδομαδιαίο τηλεοπτικό πρόγραμμα. Ένα ακόμη παράδειγμα είναι η ταινία Sabrina, the Teenage Witch του Showtime, η οποία ξεκίνησε την ομώνυμη κωμική σειρά που αρχικά προβλήθηκε στο ABC, και χρησιμοποίησε την ίδια ηθοποιό (Μελίσα Τζόαν Χαρτ) για τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Ο όρος «τηλεταινία» χρησιμοποιείται επίσης συχνά ως "συνέχεια" σειρών που έχουν τελειώσει από καιρό, όπως τα Return to Mayberry και A Very Brady Christmas. Μπορούν επίσης να είναι σπιν οφ τηλεοπτική σειράς όπως τα The Incredible Hulk Returns, The Trial of the Incredible Hulk και The Death of the Incredible Hulk.

Στην ελληνική τηλεόραση, ένα τέτοιο παράδειγμα είναι η τηλεταινία που προβλήθηκε από το Mega Channel στις 7 Οκτωβρίου του 2009 και αποτελεί την ολοκλήρωση της ιστορίας της ομότιτλης σειράς, η οποία προβλήθηκε τις σεζόν 2007-2008 και 2008-2009.  Αργότερα, προβλήθηκε από το Open TV η τηλεταινία Το κόκκινο ποτάμι με βάση την ομότιτλη σειρά του Μανούσου Μανουσάκη, που με τη σειρά της βασίστηκε στο ομώνυμο ιστορικό μυθιστόρημα του Χάρη Τσιρκινίδη. Η προβολή της τηλεταινίας σε τέσσερα μέρη έγινε μεταξύ 18 και 20 Μαΐου 2021, συμπίπτοντας με τη 19 Μαΐου, ημέρα μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, λόγω της θεματολογίας του έργου. 

Ενίοτε, οι τηλεταινίες χρησιμοποιούνται ως συνέχειες επιτυχημένων κινηματογραφικών ταινιών. Για παράδειγμα, μόνο η πρώτη ταινία της σειράς Η αδελφή μου και εγώ κυκλοφόρησε στους κινηματογράφους, με τον τίτλο Δίδυμοι μπελάδες. Οι ταινίες Parent Trap II, III και Hawaiian Honeymoon δημιουργήθηκαν για την τηλεόραση, και ομοίως, οι συνέχειες του Διώκτη του μεσονυχτίου έχουν κυκλοφορήσει όλες ως ταινίες που έχουν γυριστεί για τηλεόραση, παρά το γεγονός ότι η πρώτη είχε μια ισχυρή πορεία στους κινηματογράφους. Αυτού του είδους οι ταινίες μπορεί να κυκλοφορούν, και πιο συχνά κυκλοφορούν, απευθείας σε βίντεο. Έχουν υπάρξει κάποιες ταινίες, όπως το Ντιούκς: Η αρχή (ένα πρίκουελ της κινηματογραφικής έκδοσης του Οι Ντιούκς) που βασίστηκαν στη σειρά Ντιουκς και Texas του James A. Michener, οι οποίες έχουν κυκλοφορήσει σχεδόν ταυτόχρονα σε DVD και στην τηλεόραση, αλλά δεν έχουν κυκλοφορήσει ποτέ στους κινηματογράφους.

Τα τηλεοπτικά μιούζικαλ έχουν επίσης γίνει δημοφιλή. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η σειρά Μιούζικαλ στο σχολείο, η οποία προέβαλε τις δύο πρώτες ταινίες της στο Disney Channel. Η πρώτη τηλεταινία σημείωσε τόσο μεγάλη επιτυχία που δημιουργήθηκε μια συνέχεια, High School Musical 2, που έκανε πρεμιέρα τον Αύγουστο του 2007 μπροστά σε 17,2 εκατομμύρια θεατές (αυτό την κατέστησε το μη αθλητικό πρόγραμμα με την υψηλότερη τηλεθέαση στην ιστορία της καλωδιακής τηλεόρασης και την πρεμιέρα ταινίας με την υψηλότερη τηλεθέαση που προβλήθηκε για καλωδιακή τηλεόραση).  Λόγω της δημοτικότητας των δύο πρώτων ταινιών, η δεύτερη συνέχεια του HSM, High School Musical 3: Senior Year, κυκλοφόρησε ως κινηματογραφική ταινία το 2008 αντί να προβληθεί στο Disney Channel. Το High School Musical 3 έγινε ένα από τα μιούζικαλ με τις υψηλότερες εισπράξεις.

Αντίστοιχα, τηλεταινίες ενδέχεται να προκύψουν και από ζωντανές εκδηλώσεις, εμπλουτισμένες με επιπλέον υλικό. Τέτοια περίπτωση είναι η συναυλία στο Θέατρο Λυκαβηττού τον Ιούνιο του 1999 του ελληνικού ροκ συγκροτήματος Socrates Drank the Conium με αφορμή την επανένωσή τους,  που γυρίστηκε ως τηλεταινία με τον τίτλο Socrates: 30 χρόνια μετά... σε σκηνοθεσία Μάνου Γεράνη. 

 Παραγωγή και ποιότητα 
Σε ένα άρθρο της εφημερίδας The New York Times του 1991, αναφέρεται ότι «λίγα αντικείμενα της ποπ κουλτούρας προκαλούν μεγαλύτερη συγκατάβαση από μια ταινία που προορίζεται για την τηλεόραση».  Οι τηλεταινίες που γυρίζονται από κανάλια στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι συνήθως φτηκες παραγωγές και θεωρούνται χαμηλής ποιότητας. Στιλιστικά, οι ταινίες αυτές συχνά μοιάζουν με μεμονωμένα επεισόδια δραματικών τηλεοπτικών σειρών.

Αντίστοιχα, οι τηλεταινίες συνήθως απασχολούν μικρότερα συνεργεία και σπάνια περιλαμβάνουν ακριβά ειδικά εφέ. Συχνά, χρησιμοποιούνται διάφορες τεχνικές για την εξυπηρέτηση τηλεταινιών με χαμηλό προϋπολογισμό και υποτυπώδη σενάρια, όπως μοντάζ σε στιλ βίντεο κλιπ, αναδρομές στο παρελθόν ή επαναλαμβανόμενα πλάνα και εκτεταμένα δραματικά πλάνα σε αργή κίνηση. Ωστόσο, η λιγότερο ακριβή ψηφιακή μορφή βίντεο 24p έχει επιφέρει βελτιώσεις στην ποιότητα των τηλεταινιών.

Παρ' όλα αυτά, υπάρχουν αξιοσημείωτες εξαιρέσεις υψηλής τηλεταινιών ποιότητας με γνωστούς ηθοποιούς και συντελεστές που κέρδισαν ακόμη και βραβεία, όπως το Πρόσκληση σε ληστεία, μια καναδική τηλεταινία του 1992 σε σκηνοθεσία Αλ Γουάξμαν με πρωταγωνιστές τους Μπεν Κρος, Κέιτ Νέλιγκαν και Μπράιαν Ντένεχι, που χάρισε στη Νέλιγκαν βραβείο Gemini το 1993.
 Δείτε επίσης 

 Μίνι σειρά
 Σαπουνόπερα
 Τηλενουβέλα
 Τηλεοπτικό πρόγραμμα

 Παραπομπές 
Fifties Television: The Industry and Its Critics, William Boddy, University of Illinois Press, 1992, 

O'Connor, John J. "A TV Movie With a Familiar Ring". The New York Times. 1 January 1991.

 Βιβλιογραφία 
 Marill, Alvin H. Movies Made for Television, 1964–2004. Lanham, Md.: Scarecrow Press, 2005. ISBN 0-8108-5174-1. (Vol. 1: 1964–1979; Vol. 2: 1980–1989; Vol. 3: 1990–1999; Vol. 4: 2000–2004; Vol. 5: Indexes.)
 Marill, Alvin H. Movies Made for Television, 2005–2009. Lanham, Md.: Scarecrow Press, 2010. ISBN 0-8108-7658-2.
 Marill, Alvin H. Big Pictures on the Small Screen: Made-for-TV Movies and Anthology Dramas. Westport, Conn.: Praeger Publishers, 2007. ISBN 0-275-99283-7

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 



Κατηγορία:Ορολογία τηλεόρασης

Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις