Βραδινό φως (μυθιστόρημα)

Βραδινό φως () είναι αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα του Στέφαν Χέρμλιν που δημοσιεύθηκε το 1979 και θεωρείται από τα σημαντικότερα έργα του. 

Σε 22 κείμενα, ο αφηγητής ανατρέχει σε αναμνήσεις από τη ζωή του. Περιγράφει εμπειρίες από την παιδική του ηλικία στο σπίτι της ανώτερης μεσοαστικής τάξης, την πορεία του προς το Κομμουνιστικό Κόμμα και γεγονότα από τη ναζιστική εποχή, τονίζοντας επανειλημμένα τις προσπάθειές του για αντίσταση. 

Το 1996, τα γεγονότα της ζωής του Χέρμλιν, όπως παρουσιάζονται στο μυθιστόρημα, αμφισβητήθηκαν: μεταξύ πολλών άλλων, η συμμετοχή του συγγραφέα στον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο και τη Γαλλική Αντίσταση και ο θάνατος του πατέρα του στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Ζάξενχαουζεν. Η κατηγορία ήταν ότι ο Χέρμλιν είχε αποδεχθεί σιωπηρά ότι οι βιογράφοι του θεωρούσαν το μυθοπλαστικό τμήμα του βιβλίου σαν αληθινό. Το γεγονός έλαβε μεγάλη δημοσιότητα και συνέχισε τη λογοτεχνική διαμάχη που είχε ξεσπάσει μετά την επανένωση της Γερμανίας σχετικά με την αξιοπιστία και το λογοτεχνικό κύρος όλης της λογοτεχνικής σκηνής της Ανατολικής Γερμανίας.

 Περιεχόμενο 
Ο Στέφαν Χέρμλιν, σε ηλικία 64 ετών, ανατρέχει στη ζωή του που αφηγείται σε σύντομα επεισόδια. Ο πρωτοπρόσωπος αφηγητής στο μυθιστόρημα είναι γιος ενός πολύ πλούσιου Εβραίου επιχειρηματία. Η οικογένεια - που ζει πρώτα στο Κέμνιτς και στη συνέχεια στο Βερολίνο - έχει υπηρέτες, σοφέρ και όλες τις ανέσεις της ανώτερης μεσαίας τάξης. Ο πατέρας του είναι συλλέκτης έργων τέχνης, μεταξύ άλλων ένας πίνακας του Έντβαρτ Μουνκ κρέμεται στον τοίχο. Πατέρας και γιος παίζουν μουσική μαζί στο σπίτι, και διάσημοι άνθρωποι είναι τακτικοί καλεσμένοι στο σαλόνι τους, μεταξύ άλλων ο Βασίλι Καντίνσκι. Ο εσωστρεφής γιος, για τον οποίο η μουσική και η λογοτεχνία ήταν ο κόσμος του από μικρή ηλικία, εντάσσεται στην Κομμουνιστική Ένωση Νέων από μαθητής λυκείου, γοητευμένος από την υπερηφάνεια του προλεταριακού κόσμου, την «άφωνη αριστοκρατία των εργατών». Μετά το 1933, πριν κλείσει τα 20 του χρόνια, περνά στην παρανομία. Αργότερα πολέμησε στον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο και ήταν ενεργό μέλος στη Γαλλική Αντίσταση. Ο αγαπημένος του αδελφός, που τότε ήταν πιλότος μαχητικού αεροσκάφους στη βρετανική RAF, σκοτώθηκε εν ώρα μάχης. Από έναν φίλο του, ο αφηγητής μαθαίνει ότι ο πατέρας του στάλθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Ζάξενχαουζεν και «διατήρησε μια ιδιαίτερη στάση απέναντι στα SS μέχρι το τέλος, μια στάση που εξέφραζε πειθαρχία, ευγένεια και περιφρόνηση». Η φράση «μέχρι το τέλος» ερμηνεύτηκε ότι ο πατέρας του δολοφονήθηκε στο στρατόπεδο. Ο Χέρμλιν δεν το διέψευσε.

Ο Χέρμλιν δεν είχε ποτέ ισχυριστεί ρητά ότι τα κείμενα ήταν απολύτως αυτοβιογραφικά, αλλά ούτε και διέψευσε τις ψευδείς πληροφορίες που προέκυψαν από αυτά. Μόνο προς το τέλος της ζωής του, μετά την έρευνα του δημοσιογράφου Καρλ Κορίνο, παραδέχτηκε ότι πολλά στοιχεία ήταν αναληθή

 Η έρευνα του δημοσιογράφου Καρλ Κορίνο 
Όταν το βιβλίο εκδόθηκε το 1979 στη Λειψία και συγχρόνως στο Δυτικό Βερολίνο, επαινέθηκε ιδιαίτερα από τους λογοτεχνικούς κριτικούς τόσο στην Ανατολή όσο και στη Δύση για τη λογοτεχνική του ποιότητα. Σύντομα θεωρήθηκε μία από τις σημαντικότερες νέες εκδόσεις στην ανατολικογερμανική λογοτεχνία της εποχής, μεταφράστηκε σε δέκα γλώσσες και έκανε πολυάριθμες επανεκδόσεις στην Ανατολική και Δυτική Γερμανία τις επόμενες δεκαετίες.

Το 1996, ο δημοσιογράφος και κριτικός λογοτεχνίας Καρλ Κορίνο δημοσίευσε ένα άρθρο στην εφημερίδα Die Zeit, και στη συνέχεια βιβλίο, όπου κατηγόρησε τον συγγραφέα ότι σιωπηρά ανέχτηκε τη χρήση πληροφοριών από το μυθιστόρημα ως αυτοβιογραφικά του στοιχεία σε βιογραφικά έργα και άλλα κείμενα που τον αφορούσαν. Ο Κορίνο απέδειξε με πολλές λεπτομέρειες ότι πολλές αναφορές διέφεραν σημαντικά από την πραγματική ζωή του Στέφαν Χέρμλιν και της οικογένειάς του. Στην πραγματικότητα ο πατέρας του δεν ήταν ούτε κατά διάνοια τόσο επιτυχημένος όσο υποστήριξε ο Χέρμλιν. Ο πίνακας του Μουνκ, τον οποίο ο Χέρμλιν αργότερα ισχυρίστηκε ότι είχε ξαναδεί σε ένα μουσείο στο Όσλο, βρισκόταν εκεί από το 1917. Δεν υπάρχουν στοιχεία για τη συμμετοχή του Χέρμλιν στον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο ή στη Γαλλική Αντίσταση. Ο αδελφός του δεν σκοτώθηκε στη μάχη, αλλά σε σύγκρουση δύο μεταγωγικών αεροπλάνων στον αέρα πάνω από τον Καναδά. Ο πατέρας του πράγματι φυλακίστηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Ζάξενχαουζεν, αλλά αφέθηκε ελεύθερος σύντομα και  το 1938 μετανάστευσε στο Λονδίνο όπου πέθανε το 1947. 

 Μετάφραση στα ελληνικά 

 Λυκόφως, μτφ. Ήρα Μάνου, εκδ. Καστανιώτης, 1991  

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Ανατολικογερμανική λογοτεχνία