Διαβάτη, όταν έρθεις στη Σπα...

Διαβάτη, όταν έρθεις στη Σπα... () είναι διήγημα του Γερμανού συγγραφέα Χάινριχ Μπελ. Η πλοκή έχει τη μορφή εσωτερικού μονολόγου ενός νεαρού στρατιώτη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ο οποίος, σοβαρά τραυματισμένος, μεταφέρεται στο σχολείο που φοιτούσε τρεις μήνες νωρίτερα, το οποίο  έχει μετατραπεί σε αυτοσχέδιο στρατιωτικό νοσοκομείο. Ο στρατιώτης παρατηρεί γνωστές λεπτομέρειες, αλλά δεν αναγνωρίζει πού βρίσκεται έως ότου έχει μια αδιαμφισβήτητη επιβεβαίωση ότι βρίσκεται στο παλιό του σχολείο: στον μαυροπίνακα με τον δικό του γραφικό χαρακτήρα είναι γραμμένη η φράση: «Διαβάτη, όταν έρθεις στη Σπα...».

Το διήγημα δημοσιεύτηκε το 1950 στην ομώνυμη συλλογή διηγημάτων του Μπελ που περιγράφουν τη δυστυχία και τις συνέπειες του πολέμου. Είναι ένα από τα πιο διάσημα διηγήματα του συγγραφέα και από τα πιο γνωστά έργα της λογοτεχνίας των ερειπίων.

 Υπόθεση 
Στην αρχή, ο ανώνυμος πρωτοπρόσωπος αφηγητής βρίσκεται σε ένα φορτηγό που τον μεταφέρει μέσα από μια πόλη, μέρη της οποίας καίγονται και την οποία δεν μπορεί να αναγνωρίσει. Επίσης δεν είναι σε θέση να υπολογίσει πόση ώρα ταξιδεύει. Όταν φτάνουν σε ένα αυτοσχέδιο νοσοκομείο εκστρατείας που έχει στηθεί μέσα σε σχολείο, τον μεταφέρουν ξαπλωμένο σε φορείο και στη διαδρομή μέσα από τους διαδρόμους και τις σκάλες παρατηρεί τις προτομές και τα πορτρέτα στους τοίχους. Όλα του φαίνονται παράξενα γνωστά, αλλά το αποδίδει στον πόνο και τον πυρετό του. Του περνάει επίσης η σκέψη ότι ίσως όλα τα σχολεία έχουν την ίδια εσωτερική διαρρύθμιση και διακόσμηση και, ως εκ τούτου, δεν του προκαλεί έκπληξη ότι αναγνωρίζει κάθε εικόνα και πινακίδα. 

Στην αίθουσα καλλιτεχνικών, ενώ περιμένει τον γιατρό, ρωτάει έναν άλλο τραυματία και μαθαίνει ότι βρίσκεται στην πραγματικότητα στο Μπέντορφ, την πόλη του, αλλά ακόμη και τώρα δεν είναι απόλυτα σίγουρος ότι βρίσκεται στο σχολείο όπου πέρασε οκτώ χρόνια, που έχει πάρει το όνομα του Φρειδερίκου του Μέγα σύμφωνα με το εθνικοσοσιαλιστικό πνεύμα της εποχής. Εκτός από το ερώτημα της τοποθεσίας, προκύπτει ένα δεύτερο ερώτημα σχετικά με τη σοβαρότητα των τραυμάτων του. Και τα δύο απαντώνται το ένα μετά το άλλο καθώς τον βάζουν στο αυτοσχέδιο χειρουργικό τραπέζι: Στον μαυροπίνακα, γραμμένη με το δικό του χέρι σαν άσκηση καλλιγραφίας - προς μεγάλη ενόχληση του καθηγητή καλλιτεχνικών τρεις μήνες νωρίτερα - βρίσκεται η μισοτελειωμένη φράση «Ταξιδιώτη, όταν έρθεις στη Σπα.....». Αμέσως μετά από αυτό, συνειδητοποιεί ότι λείπουν τα δύο του χέρια και το ένα του πόδι. Ο αφηγητής αναγνωρίζει τον νοσοκόμο, που τον φρόντιζε ενώ περίμενε τον γιατρό, ως τον κ. Μπίργκελερ, τον επιστάτη του παλιού του σχολείου, ο οποίος πουλούσε γάλα στα παιδιά στο διάλειμμα. Η ιστορία τελειώνει με την άφιξη του γιατρού και τον αφηγητή να ψιθυρίζει στον Μπίργκελερ «Γάλα...».

Αν και η ιστορία είναι γραμμένη σε παρελθοντικό χρόνο, σαν κάποιος να την αφηγείται εκ των υστέρων, δεν διευκρινίζεται αν ο αφηγητής επέζησε από τα τραύματά του.

 Τίτλος 
Ο τίτλος προέρχεται από το διάσημο επίγραμμα του Σιμωνίδη που τιμά την ηρωική Μάχη των Θερμοπυλών το 480 π. Χ., απευθείας από τη μετάφραση του Σίλερ. 

Ὦ ξεῖν', ἀγγέλλειν Λακεδαιμονίοις, ὅτι τῇδε κείμεθα τοῖς κείνων ῥήμασι πειθόμενοι./ Ω ξένε, ανάγγειλε στους Λακεδαιμόνιους ότι εδώ βρισκόμαστε θαμμένοι, υπακούοντας στα προστάγματά τους.

Στα γερμανικά:

Wanderer, kommst du nach Sparta, verkündige dorten, du habest, Uns hier liegen gesehn, wie das Gesetz es befahl./'' Διαβάτη, όταν έρθεις στη Σπάρτη, ανάγγειλε ότι μας είδες να βρισκόμαστε θαμμένοι εδώ, όπως προστάζει ο νόμος.

Το ιστορικό πλαίσιο, επομένως, εξυμνεί τον θάνατο κατά την υπεράσπιση της πατρίδας σε αμυντικό πόλεμο και, στην πραγματικότητα, προετοίμαζε τους μαθητές για έναν ηρωικό θάνατο στον πόλεμο. Ο Μπελ το χρησιμοποιεί για να αποδείξει ότι ακόμη και το «προσανατολισμένο στις ανθρωπιστικές επιστήμες» Γυμνάσιο είχε το πρόγραμμα σπουδών του προσαρμοσμένο στη ναζιστική προπαγάνδα.

Ταυτόχρονα, ο γερμανικός τίτλος συντομεύει τη λέξη Σπάρτη σε Σπα... , φέρνοντας στο νου σκέψεις για τη λουτρόπολη Σπα στο Βέλγιο, όπου βρισκόταν το γερμανικό αρχηγείο κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος παρουσιάζεται έτσι σαν μια μοιραία ιστορία που επαναλαμβάνεται.
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Διήγημα
Κατηγορία:Γερμανική λογοτεχνία
Κατηγορία:Έργα σχετικά με τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
Κατηγορία:Αντιπολεμικά έργα