Ερνστ Γιαντλ

Ο Ερνστ Γιαντλ ()  (1 Αυγούστου 1925 - 9 Ιουνίου 2000) ήταν Αυστριακός συγγραφέας, ποιητής και μεταφραστής. Έγινε γνωστός για τα πειραματικά του έργα που περιλάμβαναν αντιπολεμική ποίηση, πολιτική ποίηση και χιουμοριστικά λογοπαίγνια, κυρίως ηχητικά και οπτικά ποιήματα στα οποία συνδύαζε πνεύμα, πολιτική κριτική και γλωσσική καινοτομία.

 Βιογραφικά στοιχεία 
Ο Ερνστ Γιαντλ γεννήθηκε στη Βιέννη το 1925 και ήταν γιος τραπεζικού υπαλλήλου. Μετά την αποφοίτησή του από το σχολείο, τοποθετήθηκε σε υπηρεσία εργασίας και τον Αύγουστο του 1943 επιστρατεύτηκε στο Δυτικό Μέτωπο. Το 1944 αυτομόλησε στα αμερικανικά στρατεύματα και φυλακίστηκε στο βρετανικό στρατόπεδο αιχμαλώτων πολέμου στο Στόκμπριτζ. Εκεί εργάστηκε ως διερμηνέας, βελτίωσε τα αγγλικά του και ήρθε σε επαφή για πρώτη φορά με έργα αγγλόφωνων συγγραφέων μεταξύ των οποίων οι Έρνεστ Χέμινγουεϊ, Γερτρούδη Στάιν, Ε.Ε. Κάμινγκς και Τζέραρντ Μάνλεϊ Χόπκινς, που τον επηρέασαν έντονα. Το 1946 απελευθερώθηκε και επέστρεψε στην οικογένειά του στη Βιέννη. Ο πόλεμος του άφησε ισχυρό στίγμα, όπως εμφανίζεται στα αντιπολεμικά ποιήματά του. 

Μετά την απελευθέρωση σπούδασε γερμανική και αγγλική φιλολογία στη Βιέννη. Το 1949 ολοκλήρωσε τις σπουδές του και παντρεύτηκε τη συμφοιτήτριά του Ρόζμπιτα Μπέρτι. Από το 1950 μέχρι τη συνταξιοδότησή του το 1979 εργάστηκε σαν καθηγητής γυμνασίου παράλληλα με τη λογοτεχνική του καριέρα.

Το 1953, το ζεύγος Γιαντλ έζησαν και εργάστηκαν σε σχολεία στο Κέιμπριτζ και στο Λονδίνο. Η λογοτεχνική παραγωγή του Γιαντλ μειώθηκε αλλά γνώρισε τον Έριχ Φριντ, ο οποίος τον μύησε σε μια νέα προσέγγιση στη γλώσσα, η οποία δεν θα έπρεπε πλέον να θεωρείται καθοριστική για το περιεχόμενο του ποιήματος. 

Το 1954 γνώρισε τον Γκέρχαρντ Ρυμ, τον Χ.Κ. Άρτμαν και άλλους ποιητές της Ομάδας της Βιέννης με τους οποίους συνεργάστηκε, όπως και με τη Φριντερίκε Μάιρεκερ, με την οποία ανέπτυξε στενή σχέση και έκτοτε ήταν η δια βίου σύντροφός του, συνυπέγραψαν πολλά ποιήματα και έγιναν κεντρικές προσωπικότητες στην μεταπολεμική πρωτοποριακή αυστριακή λογοτεχνία.

Το 1970/71, ήταν προσκεκλημένος της Γερμανικής Υπηρεσίας Ακαδημαϊκών Ανταλλαγών στο Δυτικό Βερολίνο και το φθινόπωρο του 1971, Επισκέπτης Γερμανός Συγγραφέας στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Όστιν. Το 1972, με τη Μάιρεκερ πραγματοποίησαν μια περιοδεία διαλέξεων στις ΗΠΑ. Το 1977, έδωσε έξι διαλέξεις για τη σύγχρονη ποίηση στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο της Βιέννης. Το 1984, αποδέχτηκε την έδρα ποίησης στο Πανεπιστήμιο Γκαίτε στη Φρανκφούρτη.

Από το 1984, εμφανίστηκε επανειλημμένα με τους μουσικούς της Ορχήστρας Τέχνης της Βιέννης και, από το 1992 και μετά, με τον μουσικό Έριχ Μάιξνερ. Το 1995, πραγματοποιήθηκε συμπόσιο προς τιμήν του στο Πανεπιστήμιο του Ούντινε.

Ο Γιαντλ ήταν μέλος του Σοσιαλιστικού Κόμματος της Αυστρίας από το 1951 και της Ακαδημίας Τεχνών του Βερολίνου από το 1970. Το 1973, ήταν ένας από τους εμπνευστές της Ένωσης Συγγραφέων του Γκρατς, αναλαμβάνοντας την προεδρία της λογοτεχνικής ομάδας το 1983. Από το 1981, ήταν αντεπιστέλλον μέλος της Γερμανικής Ακαδημίας Γλώσσας και Λογοτεχνίας στο Ντάρμστατ και από το 1984, μέλος της Αυστριακής Γερουσίας Τεχνών.

Πέθανε από καρδιακά προβλήματα το 2000 στη Βιέννη.

 Λογοτεχνικό έργο 
Οι εμπειρίες του Γιαντλ κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου διαμόρφωσαν βαθιά το μεταγενέστερο έργο του. Έγινε γνωστός για την πειραματική χρήση της γλώσσας με νέες ποιητικές μορφές και λετριστικές αποσυνθέσεις, που συχνά παραβίαζαν τους κανόνες της γραμματικής, της ορθογραφίας και του νοήματος. Το γνωστό του ποίημα σχτζνγρμμ (1957) αποτελείται μόνο από σύμφωνα και μιμείται τους ήχους του πολέμου, ανακαλώντας το χάος του πολέμου. Επίσης, οι κραυγές πόνου ενός ασθενούς στον οδοντίατρο σε μια ακολουθία ήχων: «Μπουουουουουουουουουουουουουουουουου, ρρρρραν, σσσε, μιρρρ......»   

Τα έργα του συχνά συνδύαζαν τα λογοπαίγνια με τον έντονο κοινωνικό σχολιασμό. Το μεταγενέστερο έργο του έγινε πιο συμβατικό σε μορφή και πιο μελαγχολικό σε περιεχόμενο, αλλά εξακολουθούσε να περιέχει το γλωσσικό του πνεύμα. Ο Γιαντλ έλαβε πολλά βραβεία, συμπεριλαμβανομένου του έγκριτου βραβείου Γκέοργκ Μπύχνερ το 1984. Το έργο του παραμένει πρωτοπόρο της ηχητικής ποίησης, της οπτικής ποίησης και της συγκεκριμένης ποίησης. Η ποίησή του επηρεάστηκε από τα πειραματικά έργα της Ομάδας της Βιέννης αλλά και από τη λογοτεχνία του Τζέιμς Τζόις και τη Γενιά Μπιτ, ιδιαίτερα από τον Άλεν Γκίνσμπεργκ.

Μέσα από τη διασκεδαστική προσέγγιση της γλώσσας, τα ποιήματα του Γιαντλ άγγιζαν τη σύγχρονη πραγματικότητα, τόσο στις πιο δραματικές όσο και στις πιο καθημερινές της πτυχές. Εργάστηκε επίσης σε παιδική ποίηση, πεπεισμένος ότι τα λογοπαίγνια μπορούσαν να αυξήσουν το λογοτεχνικό ενδιαφέρον των παιδιών. 

Εκτός από ποίηση, ο Γιαντλ έγραψε πεζά κείμενα, πολλά ραδιοφωνικά θεατρικά έργα και δύο θεατρικά έργα, και μετέφρασε συγγραφείς από τα αγγλικά, μεταξύ των οποίων οι Τζων Κέιτζ και Ουίσταν Ώντεν. Η δημοτικότητα του Γιαντλ ενισχύθηκε από τις αναγνώσεις του, οι οποίες κυκλοφόρησαν σε δίσκους, καθώς και από τις καλλιτεχνικές του συνεργασίες με μουσικούς της τζαζ.

Το 1990 εκδόθηκαν τα άπαντά του σε τρεις τόμους. Το 2002, εκδόθηκε ανθολογία ποιημάτων σε μετάφραση στα ελληνικά. 

 Υποδοχή 
Ο Ερνστ Γιαντλ άρχισε να γράφει από το 1951. Οι πρώτες δημοσιεύσεις του σε περιοδικά θεωρήθηκαν πολιτισμικές προκλήσεις στη συντηρητική Αυστρία και προκάλεσαν έντονες αντιπαραθέσεις, που εντάθηκαν περαιτέρω από το γεγονός ότι ο Γιαντλ εργαζόταν ως καθηγητής σε σχολείο και δυσφημίστηκε ως «διαφθορέας της νεολαίας». Για μεγάλο χρονικό διάστημα, κανένας εκδότης δεν ήταν πρόθυμος να εκδώσει την πειραματική του ποίηση. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1960 και μετά, σημείωσε τις πρώτες λογοτεχνικές του επιτυχίες, αλλά η αναγνώριση ως ένας από τους σημαντικότερους ποιητές της εποχής του και οι πολυάριθμες τιμητικές διακρίσεις στην πατρίδα του και σε όλο τον γερμανόφωνο κόσμο ήρθαν αργά στην καριέρα του.

 Παραδείγματα ποιημάτων  
Πατέρα, έλα να μου πεις για τον πόλεμοVater komm erzähl vom Krieg
vater komm erzähl vom krieg
vater komm erzähl wiest eingrückt bist
vater komm erzähl wiest gschossen hast
vater komm erzähl wiest verwundt worden bist
vater komm erzähl wiest gfallen bist
vater komm erzähl vom kriegΠατέρα, έλα να μου πεις για τον πόλεμο
Πατέρα, έλα πες μου για τον πόλεμο.
Πατέρα, έλα πες μου πώς σε στρατολόγησαν.
Πατέρα, έλα πες μου πώς πυροβόλησες.
Πατέρα, έλα πες μου πώς τραυματίστηκες.
Πατέρα, έλα πες μου πώς σκοτώθηκες.
Πατέρα, έλα πες μου για τον πόλεμο. 
schtzngrmm 
schtzngrmm,
schtzngrmm,
t-t-t-t,
t-t-t-t,
grrrmmmmm,
t-t-t-t,
s---------c---------h,
tzngrmm,
tzngrmm,
tzngrmm,
grrrmmmmm,
schtzn,
schtzn,
t-t-t-t,
t-t-t-t,
schtzngrmm,
schtzngrmm,
tssssssssssssss,
grrt,
grrrrrt,
grrrrrrrrrt,
scht,
scht,
t-t-t-t-t-t-t-t-t-t,
scht,
tzngrmm,
tzngrmm,
t-t-t-t-t-t-t-t-t-t,
scht
scht
scht
scht
scht, grrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrr t-tt
 Βραβεία και διακρίσεις 

 1974  : Βραβείο Γκέοργκ Τρακλ
 1976  : Βραβείο Λογοτεχνίας της πόλης της Βιέννης
 1978  : Αυστριακό Καλλιτεχνικό Βραβείο Λογοτεχνίας
 1980  : Βραβείο Θεάτρου Μύλχαϊμ
 1982  : Βραβείο Άντον Βίλντγκανς
 1982  : Βραβείο Χειρογράφων
 1984  : Μεγάλο Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας της Αυστρίας
 1984  : Βραβείο Γκέοργκ Μπύχνερ
 1987  : Λογοτεχνικό Βραβείο Κάσελ
 1994  : Βραβείο Φρήντριχ Χαίλντερλιν

 Έργα 

 laut und luise, 1966
 sprechblasen, 1968
 der künstliche baum, 1970
 flöda und der schwan, 1971
 die männer, 1973
 dingfest, 1973
 serienfuss, 1974
 für alle, 1974
 die schöne kunst des schreibens, 1976
 die bearbeitung der mütze, 1978
 Aus der Fremde, 1980
 der gelbe hund, 1980
 selbstporträt des schachspielers als trinkende uhr, 1983/1986
 Das Öffnen und Schließen des Mundes, 1985
 idyllen, 1989
 stanzen, 1992
 peter und die kuh, 1996
 lechts und rinks, 1997
 Poetische Werke, 1997
 Autor in Gesellschaft, δοκίμια και ομιλίες, 1999
 aus dem wirklichen Leben, 1999

 Μεταφράσεις στα ελληνικά 

 Ποιήματα, ανθολογία ποιημάτων του Ερνστ Γιαντλ, μτφρ. Πάνος Τζώνος, εκδ. Εντευκτήριο, 2002  
 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
Έργα του Ερνστ Γιαντλ στη Γερμανική Ψηφιακή Βιβλιοθήκη
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Αυστριακοί λογοτέχνες
Κατηγορία:Αυστριακοί ποιητές
Κατηγορία:Αυστριακοί θεατρικοί συγγραφείς
Κατηγορία:Αυστριακοί μεταφραστές