Μονοπάτι από πέτρες

Μονοπάτι από πέτρες  () είναι μυθιστόρημα του Έρικ Νόιτς που εκδόθηκε το 1964 στο Χάλλε της ΛΔΓ. Περιγράφει την κοινωνικοπολιτική εξέλιξη ενός ιδιοτελούς τεχνίτη χωρίς κοινωνικό όραμα σε ταξικά συνειδητοποιημένο σοσιαλιστή. Γραμμένο στο ύφος του σοσιαλιστικού ρεαλισμού, το έργο έθετε ηθικά πρότυπα για την αλληλεγγύη και τη συνύπαρξη στη σοσιαλιστική κοινωνία. Ωστόσο, παρά τη σαφώς σοσιαλιστική οπτική, περιλαμβάνει μια ρεαλιστική απεικόνιση της καθημερινής ζωής στη ΛΔΓ. 

Με περισσότερα από 500.000 αντίτυπα, ήταν ένα από τα πιο δημοφιλή βιβλία της ανατολικογερμανικής λογοτεχνίας. Το 1965 διασκευάστηκε σε ταινία η οποία απαγορεύθηκε. 

 Ιστορικό 
Το 900 σελίδων μυθιστόρημα αναφέρεται στην κατασκευή του (φανταστικού) χημικού βιομηχανικού συγκροτήματος Σκόνα στο βιομηχανικό Χημικό Τρίγωνο της Ανατολικής Γερμανίας γύρω από τις πόλεις Χάλε, Σκόπαου και Λόινα στη Σαξονία-Άνχαλτ. Η χημική παραγωγή είχε μεγάλη σημασία για τη ΛΔΓ και η επέκταση των μεγάλης κλίμακας βιομηχανιών - που προϋπήρχαν και ήταν από τα μεγαλύτερα εργοστάσια οπλισμού στο Γ' Ράιχ - προωθήθηκε από το κράτος και το κόμμα. Χρειάζονταν χιλιάδες εργάτες και μηχανικοί. Αυτό ερχόταν σε έντονη αντίθεση με την έλλειψη ειδικευμένων εργατών, που προέκυψε από τις απώλειες του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και τη μετανάστευση στη Δύση. Μεγάλα εργοτάξια γίνονταν έτσι σημεία κοινωνικών αντιφάσεων: παράλληλα με εξειδικευμένους χημικούς, ανειδίκευτοι εργάτες, καθώς και κάθε είδους τυχοδιώκτες, πρώην Ναζί, εγκληματίες και άλλοι, έβρισκαν δουλειά και τροφή. Ο Νόιτς στο μυθιστόρημα δημιουργεί ένα σύνολο χαρακτήρων που αντανακλά τις συγκρούσεις της εποχής.

Αν και το βιβλίο στο σύνολό του προωθεί την ιδέα του υπαρκτού σοσιαλισμού, ο Νόιτς, σε αντίθεση με πολλά έργα της εποχής, περιγράφει ρεαλιστικά την καθημερινή σοσιαλιστική ζωή στη ΛΔΓ: την εκτεταμένη έλλειψη υλικών που επανειλημμένα σταματούσε την κατασκευή, τους στενόμυαλους κανονισμούς της σχεδιασμένης οικονομίας και το χάος που προέκυπτε, την ανταγωνιστική συμπεριφορά μεταξύ συντρόφων, την ​​καταστροφή του περιβάλλοντος και άλλες λεπτομέρειες που σε καμία περίπτωση δεν ακολουθούσαν τη γραμμή του κόμματος. Η απεικόνιση της εργατικής τάξης από τον Νόιτς διαφέρει επίσης σημαντικά από την εξιδανικευμένη επίσημη εικόνα που παρουσίαζε η ηγεσία της ΛΔΓ. 

 Υπόθεση 
Το 1959, στο μεγάλο εργοτάξιο Σκόνα επικρατούσε χάος. Έλλειπαν υλικά και, λόγω σφαλμάτων σχεδιασμού, κάποια νεοαναγερθέντα κτίρια έπρεπε να κατεδαφιστούν, κυρίως επειδή ο διευθυντής του εργοταξίου Τρούτμαν, αν και μέλος του Κόμματος, παρέμενε στην αστική σκέψη.

Ο Χάνες Μπάλα, ξυλουργός και εργοδηγός, ένας ανήσυχος τυχοδιώκτης που περιπλανιέται από το ένα εργοτάξιο στο άλλο, εργάζεται εκεί. Τα ιδανικά του είναι: άνετη ζωή, χρήματα, γυναίκες και να είναι κυρίαρχος στο εργοτάξιο. Ο Μπάλα και οι άντρες του συνεργείου του δεν εκτιμούν ιδιαίτερα τη γραφειοκρατία της σχεδιασμένης οικονομίας, ωστόσο είναι από τα πιο παραγωγικά συνεργεία. Για να προμηθευτούν τα υλικά που λείπουν, καταφεύγουν στις δικές τους αναρχικές μεθόδους: συχνά κλέβουν υλικά από άλλα συνεργεία για να ολοκληρώσουν το έργο τους. Παρά ταύτα, η παραβατική τους συμπεριφορά γίνεται ανεκτή από τη διεύθυνση του εργοταξίου λόγω της υψηλής ποιότητας εργασίας τους.

Όταν ο ιδεαλιστής αξιωματούχος του Κόμματος Βέρνερ Χόρατ ξεκινά εργασία στο εργοτάξιο, αρχικά νιώθει ότι η εξουσία του υπονομεύεται από τον Μπάλα. Παρ' όλα αυτά, τον θεωρεί ικανό εργάτη και καταφέρνει να τον πείσει να υποστηρίξει την ιδέα του για αυξημένη παραγωγικότητα με στόχο την έγκαιρη ολοκλήρωση του έργου. Ο μεγαλύτερος σε ηλικία, έμπειρος μηχανικός Χέσελμπαρτ τους υποστηρίζει στον αγώνα τους.
μικρογραφία|Ο Έρικ Νόιτς σε συζήτηση για το μυθιστόρημα. Βιβλιοθήκη Μπέρτολτ Μπρεχτ, Ανατολικό Βερολίνο, 27 Νοεμβρίου 1964.
Ο Μπάλα εντυπωσιάζεται όλο και περισσότερο από τη συνέπεια της στάσης του Χόρατ, ο οποίος τον υπερασπίστηκε στον γραμματέα της περιφέρειας, και δέχεται τις κομματικές επιπλήξεις για πράξεις που κάποτε θεωρούσε σωστές. Έτσι, η εξέγερση του Μπάλα, ακόμη και η καθοδήγηση απεργίας στο εργοτάξιο, είναι απλώς στάδια στην ανάπτυξη ενός ανθρώπου από «αναρχικό αναζητητή της ευτυχίας» σε «υπεύθυνη προσωπικότητα της εργατικής τάξης». Ο Μπάλα και ο Χόρατ σύντομα αναπτύσσουν αμοιβαίο σεβασμό. 

Η εκκολαπτόμενη φιλία τους απειλείται λόγω της αντιπαλότητας για την νεαρή μηχανικό Κάτι Κλέε, η οποία έφτασε στο εργοτάξιο ταυτόχρονα με τον Χόρατ. Οι δύο άντρες την ερωτεύονται, αλλά ο Χόρατ τελικά κερδίζει την καρδιά της και ξεκινά μια μυστική ερωτική σχέση καθώς είναι ήδη παντρεμένος - μια εξωσυζυγική σχέση εκείνη την εποχή αποτελούσε κατάφωρη παραβίαση της ηθικής του κόμματος - και δεν θέλει να αφήσει την οικογένειά του. Η Κλέε μένει έγκυος αλλά δεν αποκαλύπτει το όνομα του πατέρα, προστατεύοντας έτσι τον Χόρατ, ο οποίος πέφτει σε μια κρίση και πρέπει να επιλέξει ανάμεσα στο καθήκον και στην αγάπη του για την Κλέε. Η αναταραχή εξαπλώνεται στο εργοτάξιο μέχρι να διευκρινιστεί η πατρότητα.

Ως εκπρόσωπος του κόμματος, ο Χόρατ, με την υποστήριξη των Χέσελμπαρτ και Μπάλα, διαχειρίζεται την κατάσταση στο εργοτάξιο. Ωστόσο, όταν η Κλέε τελικά αποφασίζει να χωρίσει και ανακοινώνει δημόσια τη σχέση τους, χάνει όλες τις κομματικές του θέσεις. Η σύζυγός του υποβάλλει αίτηση διαζυγίου και ο Χόρατ αναγκάζεται να εργαστεί σαν εργάτης στο συνεργείο του Χάνες Μπάλα. Ο Μπάλα και ο Χέσελμπαρτ είναι τελικά οι μόνοι που τον υπερασπίζονται κατά τη διάρκεια της διαδικασίας διαγραφής από το κόμμα.

Στη συνέχεια, ο Μπάλα, που έχει ωριμάσει, μεταστρέφεται σε έναν συνειδητό σύντροφο. Προωθεί την εισαγωγή των τελευταίων τεχνολογιών στη Σκόνα και, κατά μία έννοια, ακολουθεί τα βήματα του Χόρατ.

 Διασκευές 
Το 1964, ο Χάινερ Μύλερ έγραψε ένα θεατρικό έργο με τίτλο Το εργοτάξιο βασισμένο στο μυθιστόρημα.  Οι πρόβες για την πρεμιέρα βρίσκονταν σε εξέλιξη κατά τη διάρκεια της 11ης Ολομέλειας της Κεντρικής Επιτροπής του Κόμματος τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους. Το δράμα του Μύλερ ήταν ανάμεσα στα έργα που επικρίθηκαν σφοδρά από τον Έριχ Χόνεκερ, τότε Γραμματέα του Εθνικού Συμβουλίου Άμυνας. Οι πρόβες διακόπηκαν και το έργο απαγορεύτηκε. Ο Μύλερ αναθεώρησε το έργο αρκετές φορές για να καταστεί δυνατή η παράσταση. Παρ' όλα αυτά, η πρεμιέρα δεν έγινε παρά το 1980, και ακόμη και τότε βρισκόταν σε κίνδυνο, επειδή ένας χαρακτήρας του έργου εξέφραζε κριτική άποψη για την κατασκευή του Τείχους του Βερολίνου.

Το 1965, το μυθιστόρημα διασκευάστηκε σε ταινία σε σκηνοθεσία Φρανκ Μπάγιερ και κυκλοφόρησε στους κινηματογράφους στις 30 Ιουνίου 1966. Ο Μπάγιερ ενέτεινε τη συμπάθεια που μετέφερε ο Νόιτς για τον αντιφατικό ήρωά του Χάνες Μπάλα, επιλέγοντας τον δημοφιλή ηθοποιό Μάνφρεντ Κρουγκ για τον ρόλο. Η ταινία χρησιμοποιεί τις τεχνικές του γουέστερν, κάτι που ήταν ασυνήθιστο για τις ανατολικογερμανικές παραγωγές εκείνης της εποχής. Έκανε πρεμιέρα στο 8ο Φεστιβάλ Εργατών της ΛΔΓ στο Πότσνταμ και στη συνέχεια προβλήθηκε σε κινηματογράφους πριν απαγορευτεί λόγω «αντισοσιαλιστικών τάσεων». Οι διακοπές στις προβολές οργανώθηκαν για να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι δήθεν δυσαρεστημένοι εργάτες διαμαρτύρονταν για το μήνυμα της ταινίας. Υπάρχουν διαφορετικές απόψεις ως προς το αν μεμονωμένες σκηνές ή η ίδια η πλοκή οδήγησαν στην απαγόρευση της ταινίας. Σε κάθε περίπτωση, η ταινία εξαφανίστηκε από τους κινηματογράφους μετά από τρεις ημέρες. Προβλήθηκε δημόσια για πρώτη φορά μετά το 1966 στη ΛΔΓ το φθινόπωρο του 1989. 
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Ανατολικογερμανική λογοτεχνία
Κατηγορία:Μυθιστορήματα που έγιναν ταινίες