Οικογένεια Λάπτσαν

Η οικογένεια Λάπτσαν (κροατικά: Lapčani, γερμανικά: Lappatten, Lapitz, λατινικά: γένους Lapxanorum, Lapzanorum, Lapzanorum de Charino, Lapçanorum, Lapcanin, Lapçane, Lapchane, Lapuch, Lapach, Lapech, Lapcinich) ήταν μία από τις δώδεκα ευγενείς φυλές του Βασιλείου της Κροατίας, που αναφέρονται στην Pacta conventa. Η έδρα τους ήταν η πόλη Λάπατς στην πρώην Ζουπάνιγια Λούκα της Δαλματίας. Τα ευγενή τους δικαιώματα επιβεβαιώθηκαν στο δεύτερο μισό του 13ου αιώνα. Τον 14ο αιώνα αναπτύχθηκε ο ξεχωριστός κλάδος Καρινιάν, με έδρα το Κάριν, των οποίων το όνομα τελικά θα γινόταν πιο κυρίαρχο από το Λάπτσαν. 

Το οικόσημο της οικογένειας περιγράφεται τον 15ο αιώνα και ενώθηκε με αυτό της οικογένειας Κουριάκοβιτς στα μέσα του 17ου αιώνα και χρησιμοποιήθηκε από την αυστροβαυαρική ευγενή οικογένεια Σίντσεντορφ.

 Ετυμολογία 
Η ετυμολογία του ονόματος της οικογένειας είναι άγνωστη. Πιθανόν προέρχεται από το τοπωνύμιο Λάπατς και η αρχική φυλετική ονομασία έχει ξεχαστεί προ πολλού. Ο Μπράνιμιρ Γκούσιτς προσπάθησε να το συσχετίσει με τον ποταμό Λάμπε, από όπου φέρεται να μετανάστευσαν οι Λευκοί Κροάτες. 

 Οικόσημο 
αριστερά|μικρογραφία|Το κοινό οικόσημο των Λάπτσαν (δεξιά) και Κουριάκοβιτς (αριστερά), από το Siebmachers Wappenbuch το 1605.
Το οικόσημο του Λάπτσαν αναφέρθηκε και περιγράφηκε αρχικά σε γερμανο-ελβετικές εραλδικές συλλογές από τα τέλη του 15ου αιώνα. Σε αυτά αναφέρεται ως die krabatten ή crawatt von Lapitz ή Lapatten, που σημαίνει «Κροάτες του Λάπτσαν». Σύμφωνα με αυτά, το οικόσημο είχε έναν «φυσικό γκρι» αετό, που περιγράφεται ως «αετός εκκολαπτόμενος» ή «γεράκι που σηκώνεται», χωρίς «στολίδι οικόσημου». Αυτά τα χαρακτηριστικά ως σύμβολο καταγωγής μπορούν να βρεθούν στα οικόσημα νεότερων ευγενών οικογενειών των Μπόμπολιτς, Τσέγκελ, Ντόμπρετσιτς, Όρσιτς και Ουτιέσενιτς.

Λόγω αυτών των γαμήλιων σχέσεων, τα οικόσημα τόσο της οικογένειας Λάπτσαν όσο και της οικογένειας Κουριάκοβιτς, κατά γυναικεία γραμμή, έγιναν μέρος της αυστριοβαυαρικής οικογένειας ευγενών του Σίντσεντορφ. Αυτό συνέβη με τον γάμο του Ιβάν Λάπτσανιν και της Κλάρα Τόρκβατ Κουριάκοβιτς, αδελφής του Ιβάν Κάρλοβιτς, της οποίας η κόρη Αμαλία ντε Λάπιτς παντρεύτηκε μέλος της οικογένειας ευγενών Τράουτμανσντορφ, της οποίας η εγγονή Σουζάνα παντρεύτηκε τον Πίλγκραμ Β΄ φον Σίντσεντορφ. Κατά την εποχή του δισέγγονου Γκέοργκ Λούντβιχ φον Σίντσεντορφ (1616–1681), με διάταγμα του 1648 του Φερδινάνδου Γ΄της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, τα οικόσημα της οικογένειας Λάπτσαν και Κουριάκοβιτς ενώθηκαν επίσημα και ως επί το πλείστον με αυτή τη μορφή χρησιμοποιήθηκαν από την οικογένεια Σίντσεντορφ σε πολλά πορτρέτα, χαρακτικά και νομίσματα 

 Ιστορία 
Θεωρείται ότι η φυλή προέρχεται από το Λάπατς στην πρώην ζουπάνιγια Λούτσκα της περιοχής της Δαλματίας, με την οποία σχετίζεται επίσης η οχυρωμένη πόλη Λάπατς, η Λάπατσκα ζούπα και το Λάπατσκο πόλγιε («πεδίο Λάπατς») στην περιοχή της Λίκα. Ως μέρος μιας διπλής οικονομίας που αποτελείται από την εποχιακή κτηνοτροφία και τη μεσογειακή γεωργία, το δεύτερο Λάπατς ήταν πιθανώς το θερινό κτήμα της φυλής.

Θεωρείται ότι το πρώτο γνωστό μέλος είναι ο Βνίχα Λάπτσαν (Vunycha, Vonycha, Vnicha, Vnyche de Lapuch),  ο οποίος παντρεύτηκε την Κροάτισσα πριγκίπισσα Κλάουντα, κόρη του βασιλιά Δημητρίου Ζβόνιμιρ (1075–1089). Για αυτόν τον γάμο, υποτίθεται ότι του δόθηκαν κτήματα στο Κάριν της Δαλματίας.  Η ιστορία καταγράφεται τον 14ο αιώνα, αλλά θεωρείται ότι έχει ιστορική αυθεντικότητα. Ένας άλλος πιθανός πρώιμος πρόγονος είναι ο ζούπαν Μάρτιν Κάρινιαν και Λάπτσαν, ο οποίος θεωρείται γιος του παραπάνω ζευγαριού σε ορισμένες πρωτογενείς πηγές και ένας από τους δώδεκα ευγενείς, που αναφέρονται στην Πάκτα κονβέντα (1102), που διαπραγματεύτηκαν με τον Κολομάν, βασιλιά της Ουγγαρίας . Παλαιότεροι ιστορικοί τον συσχετίζουν με τον Μάρτιν Λαψάνοβιτς, ο οποίος φέρεται να έλαβε από τον βασιλιά Κολομάν την ζουπάνιγια Τσετίνα το 1105.

Η βέβαιη αναφορά της φυλής γίνεται από τα μέσα του 12ου αιώνα, συγκεκριμένα, το 1166, όταν καταγράφονται οι Στάντσε Πέτροφ και Μπερίνια Τσρνότιν ως μάρτυρες για την εκκλησία του Αγίου Χρυσόγονου από το Ζαντάρ και τον οικισμό Καμένιανε. Λόγω δικαστικής διαμάχης με την εκκλησία και κληρονομιάς του παππού του Στάντσε, Πρίπκο, το 1181 απέκτησε ως κληρονομικό χωριό το Κοκιτσάνε. Το 1183, τα μέλη της φυλής έχτιζαν μια εκκλησία του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή στο Λάπατς. Από το πρώτο μισό του 13ου αιώνα καταγράφεται συνεχής διαμάχη με την εκκλησία του Αγίου Χρυσόγονου από το Ζαντάρ σχετικά με την ιδιοκτησία του χωριού Κοκιτσάνε, το οποίο το 1239 ο Βενετσιάνος κνέζος του Ζαντάρ παραχώρησε στην εκκλησία, ούτε επιβεβαιώθηκε από τον Λουδοβίκο Α΄ της Ουγγαρίας το 1360. 

Το 1258, ο Μπόγκνταν και ο Στάνισλαβ του Χρέλιν, καθώς και ο Στίπαν και ο Ράντοβαν του Μπόγκντοσλαβ, για τις υπηρεσίες τους στον κνεζ Λάντισλαβ Γκούσιτς της Κρμπάβα, έλαβαν το χωριό Γκομίλιανε στην πρώην Ζουπάνια Μπουζάνι στην κεντρονότια Λίκα. Το 1263, ευγενείς από το Λάπατς κατηγορήθηκαν ότι διατάραξαν την ελευθερία των υπηκόων ενός βασιλιά σε φρούριο, αλλά τους υπερασπίστηκε στην αυλή ο Μπαν της Σλαβονίας, Ρόλαντ Α΄ Ράτοτ, λόγω της αφοσίωσής τους, της εγκατάστασης σε παραμεθόριες περιοχές και του μικρού αριθμού τους. Η εκστρατεία ολοκληρώθηκε με την επιβεβαίωση των δικαιωμάτων των ευγενών τους από τον βασιλιά Μπέλα Δ΄ της Ουγγαρίας. 

Το 1294, ο Γκρούμπαν του Στιέπαν πούλησε ορισμένες γαίες κοντά στον Ούνα. Στην περιοχή του Ντρέζνικ ήταν υποτελείς της οικογένειας Μπάμπονιτς, με τελευταία αναφορά το 1292. Το 1322, ο βασιλιάς Κάρολος Α΄ επικύρωσε το βασιλικό έγγραφο του 1263 και έδωσε στους εκπροσώπους της φυλής Πέταρ Γκιρούζλοφ, Μίχοβιλ Χέλιν και Στόικο ακόμη περισσότερα προνόμια και δικαιώματα, τα οποία θα επικυρώνονταν από τους επόμενους βασιλιάδες. Το 1334, επικυρώθηκε η παραχώρηση του κτήματος Γκράμπροβνικ στο Λάπατσκο Πόλιε στον Βουκ Χέμοφ και τους αδελφούς Γιούρκο και Χεμ του Χέμιν από τους ευγενείς της οικογένειας Κουριάκοβιτς (κλάδου των Γκούσιτς). Στην ενδοχώρα του Ζάνταρ, από το 1361 καταγράφηκαν ως μάρτυρες της διαμάχης για το Κοκιτσάνε, την αγορά γης στο ίδιο χωριό και το Μπούτιντσι, ως πολίτες του Ζάνταρ και ούτω καθεξής. 

Τον 14ο αιώνα τα κτήματά τους βρίσκονταν κυρίως στην ζουπάνιγια Λούκα. Μερικοί μετακόμισαν στην πόλη Ζαντάρ και έγιναν πολίτες. Υποτίθεται ότι είχε στενή σχέση με την οικογένεια Κάτσιτς, επειδή το 1355 στο Ποντνάντιν αναφέρονται οι Λάπτσιτς de genere Cachichorum. Μερικοί κλάδοι μετανάστευσαν στο Πούνγιε (πρώην ζουπάνιγια Πσετ), με τελευταία αναφορά το 1447, και στο Μπούζανι το 1490. Στην ενδοχώρα του Ζαντάρ αναφέρονται για τελευταία φορά το 1460. Κατά την κατάκτηση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, τα δαλματικά εδάφη τους εγκαταλείφθηκαν.

Σύμφωνα με τον Βιέκοσλαβ Κλάιτς, οι οικογένειες του 15ου αιώνα που κατάγονται από αυτούς είναι οι: Μπάλντατσιτς, Μπορίτσεβιτς, Μποζίλοβιτς, Τσιμπούντινιτς, Τσούλιτς, Γκργκούριτς, Χρβάτιν, Χβαόκοβιτς, Κάρλοβιτς, Κένλιτς, Κρτσέλιτς, Μρτσέλιτς, Μέριτσιτς, Μούρτιλιτς, Νάσμανιτς, Ρατσέτσεβιτς, Ράτκοβιτς, Σίλιτς, Στανίτσκοβιτς, Σταρίτσκι, Στρίτσιτς, Τούλαβτσιτς, Ουτίσενιτς και Βόισλαβιτς. Μέχρι τις αρχές του 16ου αιώνα, οι απόγονοι των Λάπτσαν από το Γκομιλιάνε εξαπλώθηκαν κοντά στη Βάσκα και διακλαδίστηκαν σε πολλές οικογένειες, μεταξύ των οποίων οι Ντόμπρετσιτς, Γιάριτς, Κούλιτς, Ρόσκοβιτς, Μπουντισάβλιεβιτς, Γιάντρι, Τούνκο, Κράλιτς, Κρζνάριτς, Μαβάρ και Λούτσκοβιτς, που αναφέρονται το 1501 και 1508. Επίσης, από την οικογένεια Λάπτσαν φέρεται να κατάγονταν οι ευγενείς οικογένειες Όρσιτς και Ουτιεσίνοβιτς.

 Αξιοσημείωτα μέλη 
δεξιά|μικρογραφία|Σελίδα Drugi Novljanski Brevijar από τον ιερέα Μαρτίνατς από τον 15ο αιώνα.

 Ο ιερέας Μαρτίνατς, Κροάτης γραμματέας γλαγολιτικής γραφής από το Γκρόμπνικ, καλλιγράφος και εικονογράφος του 15ου αιώνα. Θεωρείται ο ιδρυτής της κροατικής πατριωτικής ποίησης.

 Κλάδος Καρινιάνι 
Αν και ήδη από τον 11ο αιώνα θα μπορούσε να είχε σχηματιστεί ο κλάδος, διαφοροποιούνται σαφώς στα μέσα του 14ου αιώνα. Σε έγγραφο του 1350 από τη Βράνα αναφέρονται ο Ιβάν, γιος του Ντίσογιε, ο Γιάκοβ του Γκργκουρ και ο Στιέπαν του Μρντέσα, οι οποίοι κατάγονταν όλοι από το Κάριν. Ένα χρόνο αργότερα, στο Σάμπορ της κροατικής αριστοκρατίας στο Ποντμπρίζανε, αναφέρεται ο βασιλικός αξιωματούχος Νάσμαν, γιος του Πέτρους, γιος του Γιούρισλαβ από το Κάριν, στον οποίο δόθηκαν κτήματα στο Ντραγκίνιτς στον Φράνιο Ντράγκινιτς από την ευγενή οικογένεια Ντράγκινιτς και αντικαταστάθηκαν με κτήματα στη Ντομπρούτσα Βας από τον κνεζ Νίκολα ή Νόβακ από το Μπρίμπιρ. Οι απόγονοι του Πέτρους ονομάζονταν επίσης Πετρούσεβιτς ή Πετρίσεβιτς.

Το 1360 με βασιλικό έγγραφο από τον βασιλιά Λουδοβίκο Α' της Ουγγαρίας επιβεβαιώθηκε πλήρως η κατοχή των κτημάτων στο Κάριν από την οικογένεια Λάπτσαν. Τεκμηρίωσαν τα δικαιώματά τους με την παραχώρηση του βασιλιά Ζβόνιμιρ στον Βνίχα Λάπτσαν και ότι είναι «οι αληθινοί κληρονόμοι και διάδοχοί του». Μετά από αυτό, αυτός ο κλάδος χωρίστηκε και άρχισε να αυτοαποκαλείται Καρινιάνι. Άμεσοι απόγονοι από αυτούς τους ευγενείς μπορούν να ακολουθηθούν στις ιστορικές πηγές και από τον 14ο και τον 15ο αιώνα διακλαδίστηκαν σε πολλές οικογένειες, συμπεριλαμβανομένων των Νάσμανιτς, Μπούμπιτς, Μπόρινιτς, Κορλάτοβιτς, Σλαβούτινιτς, Στίπκοβιτς, Ντράζετιτς, Μποζλάτσνοβιτς, Μάρκοβιτς, Ζούβελιτς, Μρντέσιτς, Μάρινιτς και Ματιάσεβιτς και πιθανώς Ντουίμοβιτς και Μάτανιτς.

Μεταξύ 1379 και 1416, όταν απεβίωσε, ένα εξέχον άτομο ήταν ο Βλαντίχα του Γιούραϊ του Πέτρους, ο οποίος είχε σπίτι στο Ζαντάρ, κτήματα στην περιοχή του Κάριν και στην ενδοχώρα του Ζαντάρ, και υπηρέτησε ως δικαστής ενός ευγενούς στο Πόντγκρατζε. Το 1433, ορκισμένος ευγενής δικαστής του Λούκα Ζουπάνια ήταν ο Παβάο Κόρλατ. Το 1444, εκπρόσωποι των Τίχλιτς, Ιβάν Μαρίνοβιτς, Μίχοβιλ Κορλάτοβιτς, Νίκολα Ντράζετιτς και Ράτκο Μποζίτσκοβιτς πήγαν στο Ζαντάρ για να διατάξουν την κατασκευή της εκκλησίας του Αγίου Ματθαίου στο χωριό, η οποία από τον 17ο αιώνα είναι η σερβική ορθόδοξη εκκλησία του Αγίου Νικολάου. Μαζί τους ήταν συγγενής ο Γιούραϊ Κορλάτοβιτς, κνεζ της φυλής Μογκόροβιτς στη Λίκα το 1499, ο οποίος το 1505 αγόρασε κάποιες εκτάσεις στο Τίχλιτς και άλλες, το 1512 έγινε ζούπαν του Μπουζάνι, έχτισε το κάστρο Κόρλατ(οβιτς) και αγόρασε το κάστρο Οπόροβατς το 1513. Με το τελευταίο κάστρο είχε μια διαμάχη ιδιοκτησίας με το μοναστήρι της Αγίας Μαργαρίτας στη Μπιέλα (κοντά στο Νταρουβάρ). Διακρίθηκε στις μάχες εναντίον των δυνάμεων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, συμπεριλαμβανομένης της βοήθειας προς τον Πέταρ Κρούζιτς στην Πολιορκία του Κλις το 1527, και υποστήριξε τη στέψη του Ιωάννη Ζάπολια. Ο κλάδος Κορλάτοβιτς εγκαταστάθηκε μόνιμα τον 16ο αιώνα στο Ζαντάρ. 

Είχαν κτήματα στο Κάριν, το Ναντίν, την Ανατολική Κρμπάβα και το Πούνγιε. Για τελευταία φορά αναφέρονται ονομαστικά, ως αυτοπροσδιορισμός, στην ενδοχώρα του Ζαντάρ το 1498, και το 1510 στην Τσέτινα. 

 Αξιοσημείωτα μέλη 

 Νάσμαν Πετρούσεβιτς (1360–1361)
 Βλάντιχα Πετρούσεβιτς (1379–1416)
 Γιουράι Κορλάτοβιτς (1499–1536)

 Δείτε επίσης 

 Κροατική αριστοκρατία
 Δώδεκα ευγενείς φυλές της Κροατίας

 Παραπομπές 

 Πηγές 












Κατηγορία:Κροατικές ευγενείς οικογένειες