Graf Zeppelin (αεροπλανοφόρο)

Το Graf Zeppelin ήταν το πρωτοπόρο πλοίο της ομώνυμης κλάσης δύο αεροπλανοφόρων που παραγγέλθηκαν από το Kriegsmarine. Ήταν το μοναδικό αεροπλανοφόρο που καθελκύστηκε από τη Γερμανία και αποτελούσε μέρος της προσπάθειας του Ναυτικού να συγκροτήσει στόλο ανοικτής θαλάσσης, ικανό να κάνει προβολή ισχύος πέρα από τα στενά όρια της Βαλτικής και της Βόρειας Θάλασσας.

Η ναυπήγησή του ξεκίνησε στις 28 Δεκεμβρίου 1936, στις εγκαταστάσεις της Deutsche Werke στο Κίελο. Ονομάστηκε προς τιμήν του κόμη () Φερδινάνδου φον Τσέπελιν (Zeppelin) και καθελκύστηκε στις 8 Δεκεμβρίου 1938. Παρόλο που είχε ολοκληρωθεί κατά 85% όταν ξέσπασε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος τον Σεπτέμβριο του 1939, παρέμεινε ημιτελές εξαιτίας των μεταβαλλόμενων πολεμικών προτεραιοτήτων και εν τέλει της ολοκληρωτικής ήττας της Γερμανίας. Βρισκόταν στη Βαλτική καθ’ όλη τη διάρκεια της σύρραξης. Τον Μάρτιο του 1935, με την ήττα της Γερμανίας να είναι πια προδιαγεγραμμένη, το πλήρωμα φύλαξής του το βύθισε στα ανοικτά του Στσέτσιν. Οι Σοβιετικοί το ανέλκυσαν τον Μάρτιο του επόμενου έτους και τελικά το βύθισαν ξανά στο πλαίσιο δοκιμών όπλων. Το ναυάγιο ανακαλύφθηκε από πολωνικό ερευνητικό πλοίο τον Ιούλιο του 2006.

 Περιγραφή 
Το Graf Zeppelin είχε ολικό μήκος 262,5 m, πλάτος 36,2 m και μέγιστο βύθισμα 8,5 m. Με πλήρη φόρτο μάχης θα είχε εκτόπισμα 34.090 t (33.550 LT). Το σύστημα πρόωσης του αποτελούνταν από τέσσερις ατμοστροβίλους υπερυψηλής πίεσης οι οποίοι τροφοδοτούνταν από δεκαέξι λέβητες και μπορούσε να αποδώσει έως και 200.000 shp. Η μέγιστη ταχύτητα πλεύσης ήταν 33,8 kn ενώ η ακτίνα δράσης υπολογιζόταν σε  με ταχύτητα 19 kn. Εφόσον ολοκληρώνονταν και έμπαινε σε υπηρεσία, θα είχε πλήρωμα 1.760 ανδρών.

Θα έφερε 42 αεροσκάφη συνολικά, όλα τους κατάλληλα τροποποιημένα για επιχειρήσεις από αεροπλανοφόρα. Η προβλεπόμενη σύνθεση του αεροπορικού συγκροτήματος αποτελούνταν από 12 βομβαρδιστικά κάθετης εφόρμησης Junkers Ju 87 Stuka, 10 μαχητικά Messerschmitt Bf 109T και 20 τορπιλοπλάνα-βομβαρδιστικά Fieseler Fi 167. Κατά τη διάρκεια της ναυπήγησης  αποφασίστηκε η αλλαγή της σύνθεσης του αεροπορικού συγκροτήματος σε 30 Ju 87 και 12 Bf 109, ενώ τα Fi 167 αφαιρέθηκαν πλήρως.

Το Graf Zeppelin θα έφερε επίσης οκτώ πυροβόλα . Ο αριθμός αυτός αυξήθηκε αργότερα σε δεκαέξι. Η αντιαεροπορική του πυροβολαρχία αποτελούνταν από δέκα πυροβόλα  (αργότερα αυξήθηκαν σε δώδεκα) καθώς και είκοσι δύο πυροβόλα  και είκοσι οκτώ των 2 cm.

Το κατάστρωμα πτήσης του πλοίου προστατευόταν με θωράκιση πάχους έως 45 mm «Wotan Weich». Κάτω από το κατάστρωμα πτήσης υπήρχε δεύτερο θωρακισμένο κατάστρωμα, πάχους 60 mm, για την προστασία των ζωτικών μερών του πλοίου από αεροπορικές επιθέσεις. Η θωρακισμένη ζώνη στην ίσαλο είχε πάχος 100 mm στο κεντρικό τμήμα του πλοίου.

 Ιστορικό 

1935–1941
Στις 16 Νοεμβρίου 1935 υπεγράφη το συμβόλαιο ανάθεσης της ναυπήγησης του «Αεροπλανοφόρου Α» (), δηλαδή του Graf Zeppelin. Το έργο ανέλαβε η Deutsche Werke στο Κίελο και υπήρξαν σημαντικές καθυστερήσεις διότι η εταιρεία εργαζόταν ήδη στο μέγιστο των δυνατοτήτων της και η δεξαμενή που απαιτούνταν για το Graf Zeppelin ήταν δεσμευμένη από το νέο θωρηκτό Gneisenau , το οποίο καθελκύστηκε στις 8 Δεκεμβρίου 1936. Οι εργασίες πάνω στο Graf Zeppelin ξεκίνησαν στις 28 Δεκεμβρίου. Καθελκύστηκε στις 8 Δεκεμβρίου 1938, την 24η επέτειο της Ναυμαχίας των Νήσων Φώκλαντ και βαπτίστηκε από την κόρη του Φερδινάνδου φον Ζέπελιν. Επίσης εκφώνησε λόγο ο Γκέρινγκ στην τελετή καθέλκυσης. Στα τέλη του 1939 το πλοίο είχε ολοκληρωθεί κατά 85% και προβλέπονταν να είναι έτοιμο έως τα μέσα του 1940. Επίσης, ως τον Σεπτέμβριο του 1939 η Luftwaffe είχε συγκροτήσει τρεις μοίρες αεροσκαφών, μαχητικών Bf 109 και βομβαρδιστικών Stuka.

Παρόλα αυτά η κατάληψη της Νορβηγίας από τους Γερμανούς τον Απρίλιο του 1940 εξάλειψε κάθε πιθανότητα ολοκλήρωσης του Graf Zeppelin. Το Kriegsmarine ήταν πλέον επιφορτισμένο με την προστασία της νορβηγικής ακτογραμμής και των πολυάριθμων λιμενικών εγκαταστάσεων της χώρας και χρειαζόταν επειγόντως μεγάλους αριθμούς παράκτιων και αντιαεροπορικών πυροβόλων. Κατά τη διάρκεια διάσκεψης με τον Χίτλερ στις 28 Απριλίου 1940, ο ναύαρχος Έριχ Ραίντερ (Erich Raeder) πρότεινε τη διακοπή όλων των εργασιών στο Graf Zeppelin, υποστηρίζοντας ότι ακόμη και αν το πλοίο εντασσόταν σε υπηρεσία μέχρι το τέλος του 1940, η τελική εγκατάσταση των πυροβόλων του θα απαιτούσε άλλους δέκα μήνες ή και περισσότερο (το αρχικό σύστημα ελέγχου πυρός του πλοίου είχε πωληθεί στη Σοβιετική Ένωση στο πλαίσιο εμπορικής συμφωνίας). Ο Χίτλερ συναίνεσε στη διακοπή των εργασιών και επέτρεψε να αφαιρεθούν τα πυροβόλα των 15 cm του Graf Zeppelin για να μεταφερθούν στη Νορβηγία. Τα δώδεκα βαριά αντιαεροπορικά πυροβόλα του αεροπλανοφόρου είχαν ήδη διατεθεί αλλού.

Τον Ιούλιο του 1940, το Graf Zeppelin ρυμουλκήθηκε από το Κίελο στη Γκντίνια (Γκότενχαφεν) και παρέμεινε εκεί για σχεδόν έναν χρόνο. Λίγο πριν από τη γερμανική εισβολή στη Σοβιετική Ένωση τον Ιούνιο του 1941, το αεροπλανοφόρο μετακινήθηκε εκ νέου, αυτή τη φορά στο Στσέτσιν, ώστε να προστατευθεί από σοβιετικές αεροπορικές επιθέσεις. Μέχρι τον Νοέμβριο ο γερμανικός στρατός είχε προωθηθεί τόσο βαθιά στη σοβιετική ενδοχώρα που δεν υπήρχε πλέον απειλή αεροπορικής επίθεσης και το Graf Zeppelin επέστρεψε στη Γκντίνια.

1942
Τον Απρίλιο του 1942 ο Ραίντερ συναντήθηκε με τον Χίτλερ για να συζητήσουν λεπτομερώς ζητήματα ναυτικής στρατηγικής. Σε εκείνο το χρονικό σημείο η χρησιμότητα των αεροπλανοφόρων στον σύγχρονο ναυτικό πόλεμο ήταν πλέον πασιφανής. Βρετανικά αεροπλανοφόρα είχαν παραλύσει τον ιταλικό στόλο στον Τάραντα τον Νοέμβριο του 1940, είχαν προκαλέσει κρίσιμες ζημιές στο θωρηκτό Bismarck τον Μάιο του 1941 και είχαν εμποδίσει το θωρηκτό Tirpitz από το να επιτεθεί σε δύο νηοπομπές με προορισμό τη Σοβιετική Ένωση τον Μάρτιο του 1942. Στον Ειρηνικό η ιαπωνική επίθεση επίθεση στο Περλ Χάρμπορ τον Δεκέμβριο του 1941 προξένησε μεγάλες ζημιές στον αμερικανικό στόλο. Ο Ραίντερ, επιδιώκοντας να εξασφαλίσει αεροπορική προστασία για τις κύριες μονάδες επιφανείας του Kriegsmarine, ενημέρωσε τον Χίτλερ ότι το Graf Zeppelin θα μπορούσε να ολοκληρωθεί σε έναν χρόνο περίπου, ενώ θα απαιτούνταν ακόμα έξι μήνες για την ολοκλήρωση των θαλάσσιων δοκιμών και την εκπαίδευση του αεροπορικού συγκροτήματος. Στις 13 Μαΐου 1942, με την έγκριση του Χίτλερ, η Ανώτατη Ναυτική Διοίκηση διέταξε την επανέναρξη των εργασιών για την ολοκλήρωση του αεροπλανοφόρου.

Ωστόσο, παρέμεναν σοβαρά τεχνικά προβλήματα. Ο Ραίντερ επιθυμούσε νεότερα αεροσκάφη, ειδικά σχεδιασμένα για χρήση σε αεροπλανοφόρα. Από την άλλη πλευρά ο Γκαίρινγκ, επικεφαλής της Luftwaffe, απάντησε ότι η ήδη υπερφορτωμένη γερμανική αεροπορική βιομηχανία δεν μπορούσε σε καμία περίπτωση να ολοκληρώσει τον σχεδιασμό, τις δοκιμές και τη μαζική παραγωγή τέτοιων αεροσκαφών πριν από το 1946. Αντ’ αυτού, πρότεινε τη μετατροπή υφιστάμενων αεροσκαφών (και πάλι των Junkers Ju 87 και Messerschmitt Bf 109) ως προσωρινή λύση, έως ότου θα μπορούσαν να αναπτυχθούν εξειδικευμένοι τύποι. Η εκπαίδευση των πιλότων αεροπλανοφόρων στο Travemünde θα επανεκκινούσε επίσης.

Τα αεροσκάφη αυτά ήταν βαρύτερες εκδόσεις των αντίστοιχών τους που επιχειρούσαν από βάσεις στην ξηρά και εξαιτίας αυτού απαιτούνταν πλήθος αλλαγών σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό του Graf Zeppelin: οι υπάρχοντες καταπέλτες έπρεπε να εκσυγχρονιστούν, απαιτούνταν ισχυρότερα βαρούλκα για το σύστημα σύλληψης, το κατάστρωμα πτήσεων, οι ανελκυστήρες και τα δάπεδα των υπόστεγων χρειάζονταν επίσης ενίσχυση. Οι εξελίξεις στη ναυτική τεχνολογία υπαγόρευσαν και άλλες τροποποιήσεις: εγκατάσταση ραντάρ έρευνας αέρος και κεραιών, αναβαθμισμένου ραδιοεξοπλισμού, θωρακισμένης καμπίνας διεύθυνσης μαχητικών τοποθετημένη στον κύριο ιστό (γεγονός που με τη σειρά του απαιτούσε βαρύτερο και ισχυρότερο ιστό για να αντέξει το πρόσθετο βάρος της καμπίνας), πρόσθετη θωράκιση για τη γέφυρα και το κέντρο διεύθυνσης πυρός· νέο καμπύλο κάλυμμα καπνοδόχου για την προστασία της καμπίνας διεύθυνσης μαχητικών από τον καπνό, αντικατάσταση των μονών αντιαεροπορικών πυροβόλων των 20 mm με τετραπλά Flakvierling 38 (με αντίστοιχη αύξηση των αποθεμάτων πυρομαχικών) για τη βελτίωση της συνολικής αντιαεροπορικής άμυνας και πρόσθετες προεξοχές () και στις δύο πλευρές του κήτους, ώστε να διατηρηθεί η ευστάθεια του πλοίου υπό το πρόσθετο βάρος.

Το γερμανικό ναυτικό επιτελείο ήλπιζε ότι όλες αυτές οι αλλαγές θα μπορούσαν να ολοκληρωθούν έως τον Απρίλιο του 1943 και πως οι αρχικές δοκιμές του αεροπλανοφόρου θα λάμβαναν χώρα τον Αύγουστο του ίδιου έτους. Μέχρι τον χειμώνα του 1943–1944 αναμενόταν να είναι έτοιμο για επιχειρησιακή χρήση.

Τη νύχτα της 27–28 Αυγούστου 1942, ενώ ήταν ακόμη αγκυροβολημένο στο Γκότενχαφεν, το Graf Zeppelin χτυπήθηκε από τη μοναδική συμμαχικής αεροπορικής επίθεσης που στράφηκε εναντίον του κατά τη διάρκεια του πολέμου. Του επιτέθηκαν τρία βαριά βομβαρδιστικά Avro Lancaster της Νο. 106 Μοίρας της RAF, καθένα εφοδιασμένο με μία ειδική βόμβα τύπου «Capital Ship». Ένας πιλότος, ο οποίος δεν μπόρεσε να δει το αεροπλανοφόρο λόγω καταχνιάς, έριξε τη βόμβα του στην εκτιμώμενη θέση του Gneisenau. Ένας άλλος πίστευε ότι είχε επιτύχει άμεσο πλήγμα στο Graf Zeppelin, ωστόσο δεν υπάρχει καμία γνωστή καταγραφή που να δείχνει ότι το πλοίο υπέστη οποιαδήποτε ζημιά από πλήγμα βόμβας εκείνη τη νύχτα.

1943–1945
Στις 5 Δεκεμβρίου 1942, το Graf Zeppelin ρυμουλκήθηκε πίσω στο Κίελο και μπήκε σε πλωτή δεξαμενή. Φαινόταν ότι ίσως τελικά να ολοκληρωνόταν, όμως έως τα τέλη Ιανουαρίου 1943 ο Χίτλερ είχε απογοητευθεί σε τέτοιο βαθμό από το Kriegsmarine, ιδίως τον στόλο επιφανείας, ώστε διέταξε όλες οι κύριες μονάδες του να τεθούν εκτός υπηρεσίας και να διαλυθούν. Ο Ραίντερ απαλλάχθηκε από τα καθήκοντά του και αντικαταστάθηκε από τον Διοικητή των Υποβρυχίων Καρλ Ντένιτς (Karl Dönitz). Αν και ο Ντένιτς κατάφερε τελικά να μεταπείσει τον Χίτλερ σχετικά με την καταστροφή των υπαρχόντων σκαφών, διακόπηκαν οι εργασίες σε όλα τα νέα πλοία επιφανείας, ακόμη και σε εκείνα που πλησίαζαν στην ολοκλήρωση όπως το Graf Zeppelin. Στις 30 Ιανουαρίου 1943, κάθε σημαντική εργασία στο πλοίο έπαυσε, αν και ορισμένες περιορισμένες προσωρινές εργασίες συνεχίστηκαν έως τον Μάρτιο.

Τον Απρίλιο του 1943 το Graf Zeppelin ρυμουλκήθηκε εκ νέου προς ανατολάς, αρχικά στο Γκότενχαφεν, κατόπιν στο ανοιχτό αγκυροβόλιο του Σβινεμύντε (Swinemünde) και τελικά ελλιμενίστηκε σε μια απομονωμένη προβλήτα στον ποταμό Πάρνιτς, περίοπου 3 km από το Στσέτσιν. Εκεί παρέμεινε εγκαταλελειμμένο για τα επόμενα δύο χρόνια, επανδρωμένο μονάχα από προσωπικό φύλαξης 40 ανδρών. Όταν δυνάμεις του Κόκκινου Στρατού πλησίασαν την πόλη τον Απρίλιο του 1945, το πλήρωμα του Zeppelin άνοιξε τις βαλβίδες του πλοίου που έκατσε στη λάσπη σε ρηχά νερά. Στη συνέχεια ομάδα μηχανικών παγίδευσε το εσωτερικό του σκάφους με εκρηκτικά και βόμβες βυθού με σκοπό να διατρήσει τη καρίνα του και να καταστρέψει κρίσιμα μηχανήματα. Στις 18:00 της 25ης Απριλίου 1945, ακριβώς τη στιγμή που οι Σοβιετικοί εισέρχονταν στο Στσέτσιν, ο κυβερνήτης Wolfgang Kähler έστειλε με ασύρματο την εντολή στην ομάδα να πυροδοτήσει τα εκρηκτικά. Ο καπνός που ξεχύθηκε από την καπνοδόχο του αεροπλανοφόρου επιβεβαίωσε ότι εξερράγησαν, καθιστώντας το πλοίο άχρηστο για τους νέους του ιδιοκτήτες για πολλούς μήνες ακόμη.

 Μεταπολεμική περίοδος 
Η τύχη του αεροπλανοφόρου μετά την παράδοση της Γερμανίας παρέμεινε για πολλά χρόνια άγνωστη εκτός της Σοβιετικής Ένωσης. Τις δεκαετίες που ακολούθησαν το τέλος του πολέμου εμφανίστηκαν διάφορες εικασίες από Δυτικούς ιστορικούς σχετικά με την τύχη του. Σύμφωνα με τον Γερμανό ιστορικό Έριχ Γκρένερ (Erich Gröner) οι Σοβιετικοί το ανέλκυσαν και το ρυμούλκησαν στο Λένινγκραντ. Ένω έπλεε προς τα εκεί, προσέκρουσε σε νάρκη στα ανοικτά της Φινλανδίας εν μέσω καταιγίδας. Ο Γκρένερ υποστήριξε ότι το Graf Zeppelin έφτασε στο Λένινγκραντ και διαλύθηκε για σκραπ στα 1948–1949. Οι ναυτικοί ιστορικοί Robert Gardiner και Roger Chesneau αναφέρουν ότι το πλοίο ρυμουλκήθηκε εκτός του Στσέτσιν τον Σεπτέμβριο του 1947, αλλά δεν έφτασε ποτέ στο Λένινγκραντ· υπέθεσαν ότι προσέκρουσε σε νάρκη και βυθίστηκε ενώ ρυμουλκούνταν.

Στην πραγματικότητα οι Σοβιετικοί δεν μπόρεσαν να το επισκευάσουν εντός του χρονικού διαστήματος που προέβλεπαν οι όροι της Συμμαχικής Τριμερούς Ναυτικής Επιτροπής, με αποτέλεσμα να χαρακτηριστεί ως πλοίο «Κατηγορίας C». Βάσει της ταξινόμησής αυτής προβλέπονταν η καταστροφή του ή η βύθισή του σε βαθιά ύδατα έως τις 15 Αυγούστου 1946. Σύμφωνα με τα σοβιετικά αρχεία, το Συμβούλιο Υπουργών διέταξε στις 19 Μαρτίου 1947 την καταστροφή των γερμανικών πλοίων. Το Zeppelin ανελκύστηκε τον Μάρτιο του 1946 και στις 14 Αυγούστου το ρυμουλκήθηκε στο λιμάνι του Σβινεμύντε και δύο ημέρες αργότερα στη τελική του θέση. Υποβλήθηκε σε πέντε σειρές ελεγχόμενων εκρήξεων που προσομοίασαν διάφορα είδη πληγμάτων και διατρήσεων. Το Zepelin δεν βυθίστηκε και ακολούθησαν δύο πλήγματα από τορπίλες. Ο δεύτερος τορπιλισμός του, από το αντιτορπιλικό Σλάβνι, του έδωσε και την χαρακτηριστική βολή και βυθίστηκε 25 λεπτά αργότερα.

 Εντοπισμός του ναυαγίου 
Η ακριβής θέση του ναυαγίου παρέμενε άγνωστη για δεκαετίες. Το εντόπισε στις 12 Ιουλίου 2006 ερευνητικό πλοίο της πολωνικής πετρελαϊκής εταιρείας Petrobaltic σε βάθος μεγαλύτερο των 80 m. Στη συνέχεια το Πολωνικό Ναυτικό χρησιμοποίησε ρομποτικά υποβρύχια προκειμένου να επιβεβαιώσει ότι όντως επρόκειτο για το Graf Zeppelin αναφέροντας πως ήταν βέβαιο κατά 99% πως ήταν το γερμανικό αεροπλανοφόρο.

 Σημειώσεις 

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 
















 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Κατηγορία:Γερμανικά αεροπλανοφόρα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου