Βιβλιοφιλία

Βιβλιοφιλία ονομάζεται η αγάπη προς τα βιβλία και την ανάγνωσή τους, ο θαυμασμός προς αυτά, ιδίως τα σπάνια, και τέλος η αγάπη για τη συλλογή βιβλίων. Ο άνθρωπος με τις ιδιότητες αυτές αποκαλείται βιβλιόφιλος, βιβλιολάτρης και κάποτε στην καθομιλούμενη γλώσσα «βιβλιοφάγος» (ανάλογο της αγγλικής λέξεως bookworm, που κατά κυριολεξία σημαίνει «σκουλήκι των βιβλίων» και αρχικώς είχε μάλλον αρνητική χροιά, υπονοώντας τον οκνηρό που συνεχώς διαβάζει αντί να εργάζεται). Πρέπει να γίνεται διάκριση όλων των παραπάνω όρων από τη βιβλιομανία και τον βιβλιομανή, που έχει παθολογική, ψυχαναγκαστική μανία για τη συλλογή βιβλίων με κριτήριο όχι το περιεχόμενο, αλλά την εμφάνιση και τις εξωτερικές ιδιότητές τους ως υλικών αντικειμένων, με μόνο κοινό στοιχείο με τον βιβλιόφιλο (σε κάποιες περιπτώσεις) το πάθος για τη συλλογή βιβλίων.

Χαρακτηριστικά
Ο βιβλιόφιλος μπορεί να έχει μεγάλη συλλογή από εξειδικευμένα βιβλία. Μερικά χαρακτηριστικά εκτός από τη γενική σπανιότητα είναι η ηλικία της εκδόσεως, η εικονογράφηση από κάποιον διάσημο καλλιτέχνη, η ασυνήθιστη βιβλιοδεσία, η ύπαρξη ιδιόχειρης αφιερώσεως από τον συγγραφέα.Holzenberg, Eric: «The Bibliophile as Bibliographer», The papers of the Bibliographical Society of America, τόμος 104.4 (2010), σσ. 421-431 Ακόμα, η συμπερίληψη του έργου σε κάποιον κατάλογο απαγορευμένων βιβλίων. Συγκεκριμένα αντίτυπα μιας εκδόσεως, τα οποία είναι ίσως δυσεύρετα αλλά όχι αδύνατο να αποκτηθούν είναι εκείνα τα οποία ανήκαν κάποτε σε κάποια διάσημη προσωπικότητα.

Η λέξη βιβλιόφιλος ήταν άγνωστη στην αρχαία ελληνική γλώσσα, καθώς στους κλασικούς και ελληνιστικούς χρόνους οι ελληνόφωνοι χρησιμοποιούσαν τη λέξη φιλόβιβλος.

Ιστορία
Ως τέτοιοι φιλόβιβλοι της κλασικής αρχαιότητας, εκτός από σοφούς ή συγγραφείς όπως ο Αριστοτέλης και ο Ευριπίδης, αναφέρονται και τύραννοι όπως ο Πολυκράτης της Σάμου και ο Πεισίστρατος των Αθηνών. Η εξήγηση είναι απλή: τα βιβλία στην αρχαιότητα ήταν πολύ ακριβά, όντας γραμμένα με το χέρι, και μόνο ελάχιστοι πάμπλουτοι ή πρόσωπα με μεγάλη εξουσία μπορούσαν να κατέχουν κάποια αξιόλογη ποσότητα βιβλίων. Αρκετοί βασιλείς θέλησαν να απαθανατίσουν το όνομά τους με την ίδρυση βιβλιοθηκών, γεγονός που συχνά αλλά όχι πάντοτε ήταν απόρροια της προσωπικής βιβλιοφιλίας τους.

Σύμφωνα με τον Άρθουρ Χ. Μίντερς (Arthur H. Minters), η ιδιωτική συλλογή βιβλίων απετέλεσε ένα είδος «μόδας» στην αρχαία Ρώμη, με πολλούς οπαδούς, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονταν ο Κικέρων και ο Τίτος Πομπώνιος Αττικός. Παρόμοια παράδοση βιβλιοφιλίας υπήρχε και στην αρχαία Κίνα.

Στη νεότερη εποχή η βιβλιοφιλία πέρασε από διάφορα στάδια, αναλόγως και με τις αισθητικές απαιτήσεις της εποχής. Ξεκίνησε η συνήθεια της εξειδικεύσεως στην απόκτηση βιβλίων μιας συγκεκριμένης ιστορικής περιόδου, μιας συγκεκριμένης θεματολογίας, ακόμα και ενός μόνο συγγραφέως. Στη Γαλλία, για παράδειγμα, γνωστοί βιβλιόφιλοι ήταν ο Σολέν, που είχε στη συλλογή του αποκλειστικώς σπάνια θεατρικά βιβλία, και ο ιατρός Παγέν, ο οποίος συνέλεγε βιβλία με θέμα μόνο τον βίο και το έργο του Μονταίνιου (η συλλογή του βρίσκεται σήμερα στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας, στο Παρίσι). Ο Ιταλός πρίγκιπας Μπονκομπάνι διατηρούσε στη Ρώμη συλλογή βιβλίων μαθηματικών. Ο γνωστότερος ωστόσο βιβλιόφιλος στην αναγεννησιακή και μετααναγεννησιακή Ευρώπη υπήρξε ο Ζαν Γκρολιέ ντε Σερβιέρ, Γενικός Θησαυροφύλακας της Γαλλίας τον 16ο αιώνα, ο οποίος, όντας ιταλικής καταγωγής, έγινε ο «μαικήνας» του Άλδου Μανούτιου. Ο Γκρολιέ βιβλιοδετούσε ο ίδιος πολλά από τα βιβλία της συλλογής του, που συνολικά αριθμούσαν περί τις τρεις χιλιάδες, με σχέδια δικής του εμπνεύσεως τα οποία εκτελούσαν οι καλύτεροι Γάλλοι τεχνίτες της εποχής. Γνωστοί για τη βιβλιοφιλία τους ήταν και ο Καρδινάλιος Μαζαρέν, καθώς και οι Ζαν Μπατίστ Κολμπέρ, Φαλκονέ, Νοντιέ και Μπρυνέ. Ο τελευταίος συνέγραψε το οκτάτομο Εγχειρίδιο του βιβλιοπώλη.

Ο όρος bibliophile εισάχθηκε το 1820 στην αγγλική γλώσσα. Ονομαστοί Βρετανοί βιβλιόφιλοι υπήρξαν ο Λόρδος Σπένσερ και ο Μαρκήσιος του Μπλάντφορντ. Ο μεταξύ τους ανταγωνισμός στις αρχές του 19ου αιώνα «άφησε εποχή» και οδήγησε π.χ. την τιμή μιας πιθανής πρώτης εκδόσεως του Δεκαημέρου στο «εκπληκτικό και άνευ προηγουμένου ποσό των 2260 λιρών στερλινών». Στις ΗΠΑ διακεκριμένος βιβλιόφιλος ήταν ο Τζ. Π. Μόργκαν, ο οποίος το 1884 πλήρωσε 24.750 δολάρια (σχεδόν 700 χιλιάδες ευρώ σε σημερινές τιμές) για μια έκδοση του 1459 του Ψαλτηρίου του Μάιντς. Επίσης ο Άντριου Κάρνεγκι, που ίδρυσε περί τις χίλιες βιβλιοθήκες στις ΗΠΑ και δαπάνησε για τον εξοπλισμό τους δεκάδες εκατομμύρια δολάρια σε σημερινές τιμές.

Οι περισσότεροι από τους προαναφερθέντες κληροδότησαν με τον θάνατό τους τις συλλογές τους σε δημόσιες, δημοτικές ή πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες και συνέβαλαν στη βιβλιογραφική έρευνα. Τον 19ο αιώνα πολλοί βιβλιόφιλοι στην Ευρώπη οργανώθηκαν σε συλλόγους ανά χώρα, τις λεγόμενες «εταιρείες βιβλιόφιλων», με σπουδαιότερη τη γαλλική (ιδρύθηκε το 1820), οι οποίες πραγματοποίησαν και δικές τους εκδόσεις, με καλή αισθητική, συντελώντας έτσι στη διάδοση της αγάπης προς το βιβλίο και προσφέροντας πολλές υπηρεσίες στη διάχυση και την εκλαΐκευση φιλολογικών γνώσεων. Αξιόλογη είναι και η γερμανική εταιρεία, με πολλές εκδόσεις. Αντίστοιχος σύλλογος ωστόσο υπήρχε στην Αγγλία ήδη από το 1734.

Στην Ελλάδα δεν ιδρύθηκαν τέτοιες εταιρείες βιβλιόφιλων, υπήρξαν όμως και υπάρχουν πολλοί βιβλιόφιλοι, καταγραφόμενοι ιστορικώς ήδη από τον Μεσαίωνα, όπως ο Επίσκοπος Θεσσαλονίκης Ευστάθιος και ο Μιχαήλ Ακομινάτος. Την περίοδο της Τουρκοκρατίας και τον 19ο αιώνα πολλοί Έλληνες του εξωτερικού υπήρξαν βιβλιόφιλοι, ιδίως την εποχή του νεοελληνικού Διαφωτισμού, όπως οι Αδαμάντιος Κοραής, Κ. Νικολόπουλος, Γεώργιος Γεννάδιος, Μιχαήλ Ποστολάκας, Τάσος Νερούτσος, Κωνσταντίνος Σάθας, Ιωάννης Φιλήμων, Γεώργιος Αλ. Μαυροκορδάτος και άλλοι. Εντός του νεοελληνικού κράτους γνωστοί ως βιβλιόφιλοι ήταν, μεταξύ άλλων, οι Μάρκος Ρενιέρης (η βιβλιοθήκη του οποίου δωρήθηκε μετά τον θάνατό του το 1897 στην Εθνική Βιβλιοθήκη), Ιωάννης Γεννάδιος, Αθανάσιος Βερναρδάκης, Αλέξιος Κολυβάς, Σπυρίδων Δεβιάζης, Δημήτριος Γούναρης, Παναγιώτης Καλογερόπουλος, Γιάννης Ψυχάρης και Σπυρίδων Λοβέρδος. Ο τελευταίος δημιούργησε την ομώνυμη βιβλιοθήκη στην Κηφισιά με 30.000 τόμους, χειρόγραφα και κώδικες.

 Δείτε επίσης 
 Βιβλιομανία

Παραπομπές

Πηγές
 Το ομώνυμο λήμμα στη Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια «Χάρη Πάτση», τόμος 8, σσ. 402-403


 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Bulletin du Bibliophile (1834-) Bulletin du bibliophile (1834). 

 Βιβλιογραφία 
 Richard de Bury: The Love of Books: "The Philobiblon", αγγλ. μετάφραση E.C. Thomas, εκδ. Alexander Moring, Λονδίνο 1902
 Thomas Frognall Dibdin: Bibliomania, εκδ. Henry G. Bohn, Νέα Υόρκη 1809
 Harper, H.H.: Book-Lovers, Bibliomaniacs and Book Clubs, The Riverside Press, Cambridge 1904
 Holzenberg, Eric. «The Bibliophile as Bibliographer», The papers of the Bibliographical Society of America, τόμ. 104.4 (2010), σσ. 421-431
 Stebbins, Robert A.: The Committed Reader: Reading for Utility, Pleasure, and Fulfillment in the Twenty-First Century, Scarecrow, Lanham 2013

Κατηγορία:Βιβλία
Κατηγορία:Ανάγνωση