Η υπόσχεση (Ντύρενματ)

Η υπόσχεση () είναι αστυνομικό μυθιστόρημα του Ελβετού συγγραφέα Φρίντριχ Ντύρενματ, που εκδόθηκε το 1958. 

Ένας αστυνομικός υπόσχεται στους γονείς ενός δολοφονημένου κοριτσιού ότι θα βρει τον ένοχο. Οι αμφιβολίες του για την ενοχή ενός φαινομενικά υπόπτου τον ωθούν να εμπλακεί σε πράξεις που έχουν ολέθρια αποτελέσματα για τον ίδιο. 

Το μυθιστόρημα βασίζεται εν μέρει στην ταινία Συνέβη μέρα μεσημέρι, στο σενάριο της οποίας ο Ντύρενματ συνεργάστηκε, αλλά το τέλος της, που ευθυγραμμιζόταν με το προβλέψιμο τέλος μιας κλασικής αστυνομικής ιστορίας που ολοκληρώνεται με την ανακάλυψη του ενόχου, δεν τον ικανοποίησε και ήθελε να το αλλάξει: ενώ στην ταινία ο επιθεωρητής πετυχαίνει στις έρευνές του, στο μυθιστόρημα αποτυγχάνει λόγω ενός τυχαίου γεγονότος. Σε σχέση με αυτή την οπτική, το βιβλίο εκδόθηκε με τον υπότιτλο Ένα ρέκβιεμ για το αστυνομικό μυθιστόρημα. 

 Πλοκή 
Το αστυνομικό μυθιστόρημα διαδραματίζεται στην Ελβετία και αποτελείται από μια ιστορία-πλαίσιο και μια ενσωματωμένη αφήγηση.

 Αφήγηση πλαισίου 
Ο αφηγητής, ένας συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων, δίνει μια διάλεξη για το έργο του στο Κουρ. Στη συνέχεια, σε ένα μπαρ, συζητά με τον Δρ. Χ., πρώην διοικητή της αστυνομίας του καντονιού της Ζυρίχης, ο οποίος του λέει ότι η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική από τις πλοκές και τις λύσεις που επινοούν οι συγγραφείς και ότι η ιδέα ότι όλοι οι εγκληματίες τιμωρούνται είναι ψέμα. Επικρίνει επίσης το γεγονός ότι η τύχη δεν παίζει κανένα ρόλο στα μυθιστορήματα.

Την επόμενη μέρα, ο Δρ. Χ. μεταφέρει τον συγγραφέα-αφηγητή στη Ζυρίχη. Κατά τη διάρκεια της διαδρομής, σταματούν σε ένα βενζινάδικο όπου συναντούν έναν ηλικιωμένο άνδρα αλκοολικό και «ψυχικά καταρρακωμένο». Ο Δρ. Χ. στη συνέχεια αφηγείται την ιστορία του άνδρα. Είναι ο πρώην αρχιεπιθεωρητής Ματέι, αλάνθαστος ερευνητής, κάποτε ο καλύτερος επιθεωρητής του.

 Η ενσωματωμένη αφήγηση 
Η ιστορία χρονολογείται περίπου 10 χρόνια πριν. Ένας πλανόδιος πωλητής ανακάλυψε τυχαία ένα φρικτό έγκλημα: η 7χρονη Γκρίτλι Μόζερ είχε δολοφονηθεί άγρια ​​στο δάσος. Η αστυνομία και οι κάτοικοι της πόλης αμέσως έστρεψαν στον πωλητή τις υποψίες, που ενισχύθηκαν και από αρκετές συμπτώσεις. Το έγκλημα συνδυάστηκε με δύο άλλες δολοφονίες κοριτσιών που είχαν γίνει πρόσφατα σε κοντινές περιοχές.

Ο Ματέι αναλαμβάνει την υπόθεση και, συντετριμμένος από τη θλίψη των γονιών, δίνει την υπόσχεση να βρει τον δολοφόνο, μια υπόσχεση που άλλαξε ριζικά τη ζωή του. Ο Ματέι δεν ήταν καθόλου πεπεισμένος για την ενοχή του πλανόδιου πωλητή, αλλά δεν τον πίστεψαν. Ένας φιλόδοξος συνάδελφος, μετά από εξαντλητική ανάκριση, κατάφερε να αποσπάσει την ομολογία από τον ύποπτο, ο οποίος το επόμενο βράδυ αυτοκτόνησε στο κελί του. Η υπόθεση λύθηκε για όλους εκτός από τον Ματέι.

Εκείνη την εποχή, ο Ματέι επρόκειτο να φύγει στο εξωτερικό για να αναλάβει μια πολύ σημαντική θέση, αλλά λίγο πριν επιβιβαστεί, αποφάσισε να μην πάει, γεγονός που του κόστισε τη δουλειά του στο αστυνομικό τμήμα. Ο λόγος της παραίτησής του ήταν η υπόσχεσή του και η πεποίθηση ότι ο δολοφόνος θα ξαναχτυπούσε.

Ως απλός πολίτης πλέον, όσο κι αν προσπάθησε να βρει τον ένοχο, δεν βρήκε σχεδόν τίποτα. Ωστόσο, ήταν σίγουρος ότι επρόκειτο για έναν κατά συρροήν δολοφόνο, και μια ζωγραφιά του νεαρού θύματος τον απεικόνιζε, πολύ ψηλό, να οδηγεί ένα μεγάλο μαύρο αυτοκίνητο, όπως και κάποια άλλα στοιχεία. Μια μέρα, τυχαία, ενώ μιλούσε με νεαρούς ψαράδες άκουσε για τα δολώματα που χρησιμοποιούσαν και είχε μια έμπνευση. Έπρεπε να στήσει μια παγίδα, ένα δόλωμα για τον δολοφόνο, να τον περιμένει και να τον κατευθύνει προς ένα νέο έγκλημα ώστε να τον συλλάβει.

Βασιζόμενος στο στοιχείο του μαύρου αυτοκινήτου, ο Ματέι αγόρασε ένα βενζινάδικο, πιστεύοντας ότι ο δολοφόνος θα σταματούσε εκεί για βενζίνη αργά ή γρήγορα. Για να ολοκληρώσει την παγίδα, πήρε μια οικονόμο της οποίας η κόρη Άννα Μαρία έμοιαζε με τη Γκρίτλι. Η αναμονή ξεκίνησε, μια μακρά αναμονή, η οποία έγινε ο μόνος λόγος ύπαρξής του. Μια μέρα, η  Άννα Μαρία επέστρεψε σπίτι με μερικές σοκολάτες, ένα από τα στοιχεία, και παραδέχτηκε ότι «ένας μάγος» της τις είχε δώσει. Την επόμενη μέρα, ο Ματέι την ακολούθησε κρυφά, ανακαλύπτοντας την τοποθεσία στο δάσος όπου το κοριτσάκι είχε συνντήσει τον ξένο. Ειδοποίησε την αστυνομία και τους πρώην συναδέλφους του, οι οποίοι, αν και διστακτικοί, αποφάσισαν να στήσουν παγίδα για τον φερόμενο δολοφόνο. Περίμεναν μέρες, αλλά δεν συνέβη τίποτε και αποφάσισαν να εγκαταλείψουν την επιχείρηση. Ο Ματέι, που υπέφερε από βαθιά κατάθλιψη, στράφηκε στο αλκοόλ. Τα χρόνια πέρασαν χωρίς άλλες δολοφονίες.

Το απροσδόκητο συμπέρασμα ήρθε πολλά χρόνια αργότερα, όταν ο διοικητής, αυτός που διηγούνταν την ιστορία, κλήθηκε στο προσκέφαλο μιας ετοιμοθάνατης ηλικιωμένης γυναίκας. Πήγε απρόθυμα αλλά αυτό που άκουσε ήταν εντελώς απροσδόκητο. Η γυναίκα ομολόγησε ότι ο δολοφόνος των μικρών κοριτσιών, με τελευταίο θύμα τη Γκρίτλι, ήταν ο σύζυγός της Άλμπερτ, ένας ψυχικά διαταραγμένος άνδρας. Είχε προσπαθήσει μάταια να τον αποτρέψει, ακόμη και όταν έφυγε με το μαύρο αυτοκίνητο για να συναντήσει την Άννα Μαρία. Εκείνη την ημέρα, ωστόσο, καθ' οδόν για να διαπράξει το έγκλημα, είχε ένα τροχαίο ατύχημα στο οποίο σκοτώθηκε.

Μετά από αυτή την αποκάλυψη, ο διοικητής επισκέφθηκε τον Ματέι και του τα είπε. Αλλά πλέον, ο πρώην αρχιεπιθεωρητής ήταν εντελώς βυθισμένος στην τρέλα του και δεν κατάλαβε τίποτε. Τώρα είναι ακόμα εκεί, στον ετοιμόρροπο σταθμό, περιμένοντας.

 Ταινίες 

 1958: Συνέβη μέρα μεσημέρι – (Es geschah am hellichten Tag), ισπανοελβετογερμανική ταινία σε σκηνοθεσία Λάντισλας Βάιντα. Σημείο εκκίνησης του μυθιστορήματος, όχι η κινηματογραφική του διασκευή.

 Διασκευές 

 1979: Η υπόσχεση ( La promessa), ιταλική τηλεοπτική ταινία του Alberto Negrin
 1990: Λυκόφως (Szürkület), ουγγρική ταινία μεγάλου μήκους του György Fehér
 1996: Το κρύο πρωινό φως (The Cold Light of Day) αγγλική μεγάλου μήκους ταινία, σε σκηνοθεσία Ρούντολφ βαν ντεν Μπεργκ.
 1997: Συνέβη μέρα μεσημέρι Γερμανική τηλεοπτική ταινία, σε σενάριο του Bernd Eichinger, σκηνοθεσία του Nico Hofmann.
 2001: Η Υπόσχεση (The Pledge), αμερικανική ταινία σε σκηνοθεσία Σον Πεν, με πρωταγωνιστές τους Τζακ Νίκολσον, Ρόμπιν Ράιτ και Πατρίσια Κλάρκσον.  

 Μετάφραση στα ελληνικά 

 Η υπόσχεση, μτφρ. Άγγελος Παρθένης, εκδ. Ροές, 1994 
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Ελβετική λογοτεχνία
Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Αστυνομικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Μυθιστορήματα που έγιναν ταινίες