Το γέλιο

Το γέλιο (Γαλλικά: Le Rire. Essai sur la signification du comique) είναι φιλοσοφικό δοκίμιο του Γάλλου φιλοσόφου Ανρί Μπεργκσόν, το οποίο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1900. Το έργο αποτελεί μία από τις σημαντικότερες θεωρητικές προσεγγίσεις στο φαινόμενο του κωμικού και του γέλιου στη νεότερη φιλοσοφία και αισθητική. Ο Μπεργκσόν εξετάζει τη φύση του κωμικού, τις κοινωνικές του λειτουργίες και τους μηχανισμούς που προκαλούν το γέλιο, εστιάζοντας κυρίως στη σχέση του με την ανθρώπινη συμπεριφορά και τη ζωή μέσα στην κοινωνία.Laughter: An Essay on the Meaning of the Comic by Henri Bergson. gutenberg.org. Ανακτήθηκε στις 23/01/2026.

Το γέλιο προέρχεται από τρία άρθρα που δημοσιεύτηκαν αρχικά στο περιοδικό Revue de Paris και στη συνέχεια συγκεντρώθηκαν σε ενιαίο τόμο. Η συγγραφή του εντάσσεται στο ευρύτερο φιλοσοφικό έργο του Μπεργκσόν.

Το έργο μεταφράστηκε στα Ελληνικά το 1914, Εκδοτικός Οίκος Γεωργίου Δ. Φέξη, από τον Νίκο Καζαντζάκη και το 1998, Εκδόσεις Εξάντας, από τον Βασίλη Τομανά.Σύγχρονη Γαλλική Φιλοσοφία. Bergson, Henri. frenchphilosophy.gr. Ανακτήθηκε στις 22/01/2026.Ανρί Μπεργκσόν. Το γέλιο. Μετάφραση Βασίλης Τομανάς. Εξάντας. Αθήνα. 1998.

 Περιεχόμενο και βασικές ιδέες 
Σύμφωνα με τον Μπεργκσόν, το γέλιο προκαλείται όταν η ανθρώπινη συμπεριφορά εμφανίζεται άκαμπτη, αυτοματοποιημένη ή ανελαστική, σε αντίθεση με τη φυσική ρευστότητα και προσαρμοστικότητα της ζωής.

Ο φιλόσοφος υποστηρίζει ότι:

 Το κωμικό δεν υπάρχει έξω από τα όρια αυτού που είναι αυστηρά ανθρώπινο.

 Το φυσικό περιβάλλον του κωμικού είναι η αδιαφορία. Το γέλιο δεν έχει εχθρό μεγαλύτερο από τη συγκίνηση. Απευθύνεται στην καθαρή νόηση.

 Το γέλιο λειτουργεί ως κοινωνικός μηχανισμός διόρθωσης, επιπλήττοντας έμμεσα συμπεριφορές που παρεκκλίνουν από την κοινωνική ευελιξία και προσαρμογή.

Στο έργο αναλύονται μορφές του κωμικού, όπως το κωμικό των μορφών και των κινήσεων (πρώτο κεφάλαιο), το κωμικό των καταστάσεων και των λέξεων (δεύτερο κεφάλαιο) και το κωμικό των χαρακτήρων (τρίτο κεφάλαιο) με παράλληλες αναφορές σε λογοτεχνικά έργα.Laughter by Henri Bergson. ebsco.com. Ανακτήθηκε στις 23/01/2026.

 Το γέλιο και η κοινωνία 
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον κοινωνικό ρόλο του γέλιου. Ο Μπεργκσόν θεωρεί ότι το γέλιο δεν είναι ατομική αντίδραση, αλλά προϋποθέτει μια ομάδα που μοιράζεται κοινούς κανόνες και αξίες. Μέσω του γέλιου, η κοινωνία επιβάλλει άτυπα τη συμμόρφωση και αποθαρρύνει την υπερβολική εκκεντρικότητα ή την κοινωνική ακαμψία.

 Υποδοχή και επιρροή 
Το γέλιο γνώρισε ευρεία απήχηση και μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες. Επηρέασε την αισθητική θεωρία, τη φιλοσοφία του θεάτρου, τη λογοτεχνική κριτική και μεταγενέστερες θεωρίες του χιούμορ. Παρά την κριτική που έχει δεχθεί –ιδίως για τον περιορισμό του συναισθηματικού στοιχείου στο κωμικό– το έργο παραμένει σημείο αναφοράς για τη φιλοσοφική ανάλυση του γέλιου.

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

Κατηγορία:Ανρί Μπεργκσόν
Κατηγορία:Βιβλία φιλοσοφίας
Κατηγορία:Γέλιο
Κατηγορία:Κωμωδία