Τι απομένει

Τι απομένει () είναι νουβέλα της Ανατολικογερμανίδας συγγραφέα Κρίστα Βολφ που γράφτηκε το 1979 αλλά δημοσιεύθηκε το 1990, μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Αναφέρεται σε μια συγγραφέα από το Ανατολικό Βερολίνο που βρίσκεται υπό συνεχή παρακολούθηση από τη Στάζι και περιγράφει μια μέρα της ζωής της, αποκαλύπτοντας τις ψυχολογικές συνέπειες αυτής της παρακολούθησης. 

 Ιστορικό 
Το 1976, η Κρίστα Βολφ συνυπέγραψε - με 11 άλλους συγγραφείς - την αίτηση κατά της στέρησης της υπηκοότητας και του εκπατρισμού από την Ανατολική Γερμανία του τραγουδοποιού Βολφ Μπίρμαν. Η συνέπεια για τη συγγραφέα ήταν η μετατροπή της μυστικής παρακολούθησής της από τη Στάζι, η οποία ίσχυε από το 1962, σε απροκάλυπτη παρακολούθηση, μάλλον επιτήρηση με σκοπό τον εκφοβισμό. Η Κρίστα Βολφ παρακολουθούνταν συνεχώς από τρεις άνδρες σε ένα αυτοκίνητο παρκαρισμένο σε χώρο στάθμευσης απέναντι από το διαμέρισμά της. Η νουβέλα αναφέρεται σ' αυτήν την περίοδο. Σύμφωνα με τη συγγραφέα, γράφτηκε στα τέλη του 1979 και αναθεωρήθηκε δέκα χρόνια αργότερα, μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Δημοσιεύτηκε το καλοκαίρι του 1990 και πυροδότησε μεγάλη λογοτεχνική διαμάχη και έντονες συζητήσεις στα γερμανικά μέσα ενημέρωσης σχετικά με την πολιτική αξιοπιστία και το λογοτεχνικό κύρος της Βολφ και ολόκληρης της λογοτεχνικής σκηνής της Ανατολικής Γερμανίας. 

Το 1993, στα αρχεία της Στάζι βρέθηκαν 42 έγγραφα που τεκμηριώνουν την παρακολούθηση της Βολφ. Βρέθηκε επίσης ένα αντίγραφο 130 σελίδων που τεκμηριώνει τις δικές της δραστηριότητες ως πληροφοριοδότρια της Στάζι με το κωδικό όνομα Μαργκαρέτε κατά τα έτη 1959-1961, το οποίο κατέγραφε επτά συναντήσεις της με αξιωματικούς. Είχε συντάξει τρεις εκθέσεις, οι οποίες, ωστόσο, παρουσίαζαν θετικά τα εμπλεκόμενα άτομα. Σαν αποτέλεσμα, σε εσωτερικά αρχεία του 1962, η Στάζι επέκρινε την «απροθυμία» της Βολφ να συνεργαστεί και άρχισε να παρακολουθείται η ίδια η συγγραφέας - μια κατάσταση που συνεχίστηκε μέχρι το τέλος της ΛΔΓ.  

 Παρουσίαση 
Η ιστορία αφηγείται μια μέρα από τη ζωή μιας ανώνυμης συγγραφέα από το Ανατολικό Βερολίνο, της οποίας το διαμέρισμα και οι επαγγελματικές δραστηριότητες παρακολουθούνται ανοιχτά από τη Στάζι. Η αφήγηση διερευνά τις συνέπειες αυτής της παρακολούθησης, ιδιαίτερα τα συναισθήματα που προκύπτουν, την αυτοεξερεύνηση και τις αλλαγές στην καθημερινή ζωή της γυναίκας. Ως αφηγήτρια σε πρώτο πρόσωπο, εμπλέκεται σε έναν συνεχή εσωτερικό μονόλογο, μια αέναη αυτοεξέταση, στην οποία μερικές φορές χωρίζεται σε «εσύ», «εγώ» και ένα τρίτο πρόσωπο - μια συμπεριφορά που προκαλείται από την καταπιεστική εξωτερική πίεση. Ένα από αυτά τα «εγώ» αντιπροσωπεύει την αρχικά πιστή της στάση απέναντι στο κράτος της ΛΔΓ, ενώ ένα άλλο αγωνίζεται απεγνωσμένα να βρει μια νέα γλώσσα που θα μπορούσε να εκφράσει αυθεντικά και ζωντανά τις εμπειρίες της. 

Η αφήγηση απεικονίζει μια καθημερινή ζωή που παύει να είναι ιδιωτική όταν ξένοι εισέρχονται στο διαμέρισμά της κατά την απουσία της, αφήνοντας σαφώς ορατά ίχνη ως αποδεικτικά στοιχεία. Οι συνομιλίες μέσα στο διαμέρισμα είναι δυνατές μόνο με το τηλέφωνο αποσυνδεδεμένο. Οι τηλεφωνικές κλήσεις γίνονται φάρσα που παίζεται μόνο με κωδικοποιημένες λέξεις και ασήμαντα πειράγματα. Η καθημερινή της ρουτίνα διαμορφώνεται γύρω από αυτή την παρακολούθηση. Δεν εμπιστεύεται κανέναν και υποψιάζεται τους πάντες.

Καθώς το μυθιστόρημα προχωρά, η ίδια αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη εμμονή με την επιτήρηση που δέχεται. Αναρωτιέται αν οι τρεις άντρες είναι εκεί, παρατηρεί το χρώμα του αυτοκινήτου, τι κάνουν... Στον δρόμο, αναρωτιέται αν την ακολουθούν. Συμπτώματα άγχους και νευρικότητας, όπως ανησυχία, αϋπνία, απώλεια βάρους και τριχόπτωση, διαπερνούν την αφήγηση, ιδιαίτερα το αίσθημα της παράνοιας και η αυτοαμφισβήτηση που προκαλεί στην καθημερινή ζωή της η παρακολούθηση. Είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι η αφηγήτρια δεν χρησιμοποιεί ποτέ πλήρη ονόματα και το δικό της όνομα παραμένει άγνωστο. 

Στο τέλος, περιγράφει μια βραδιά ανάγνωσης σε πολιτιστικό κέντρο με θέμα «Ανάπτυξη - Ευημερία - Σταθερότητα», όπου η συγγραφέας αναρωτιέται πόσοι θεατές είναι άνθρωποι της Στάζι. Στη συνέχεια, ανησυχεί για τους θεατές που μπορεί να κάνουν ενοχλητικές ερωτήσεις (λόγω της παρουσίας της Στάζι). 

 Μεταφράσεις στα ελληνικά 

 Τι απομένει, μτφ. Γιάννης Κέλογλου, εκδ. Γραφές, 2003

 Τι απομένει, μτφ. Βασίλης Τσαλής, εκδ. Καστανιώτης, 2019 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικές νουβέλες
Κατηγορία:Πολιτικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Μυθιστορήματα που έγιναν ταινίες
Κατηγορία:Ανατολικογερμανική λογοτεχνία