Ρωμάνος Γεώργιος

Γεννήθηκε στο καπετανοχώρι Βορίζια. Κοντά στον Μιχ. Κουρμούλη μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και στον ξεσηκωμό του Γένους στην Κρήτη του ’21, υπήρξε από τους πιο δραστήριους αγωνιστές.

Από στεργιανός αγωνιστής, γίνηκε χαϊνης των κυμάτων, κουρσεύοντας τουρκικά και συμμαχικά του εχθρού. Γύρισε στη στεριά κι οργανώθηκε στις «Πατούλιες» της Μεσαράς. Από τα λημέρια του στ’ Αστερούσια και τις αετοφωλιές του Ρούβα, χτυπούσε αλύπητα τους εχθρούς. Στην επανάσταση του 1866 πήρε μέρος σ’ όλες τις επιχειρήσεις από το Μεγ. Κάστρο μέχρι την θάλασσα του Λιβυκού κι από τα Λασιθιώτικα μέχρι τα Αμάρι όπου τραυματίστηκε πολεμώντας τον Ρεσίτ πασά. Αναγνωρίστηκε Υπαρχηγός του Κόρακα στις ένδεκα ανατολικές επαρχίες του νησιού (Φλεβάρης 1867). Το Μάη του 1867 πολέμησε με τους δύο γιούς του τον Ομέρ πασά στις μάχες του Λασιθίου. Επικηρύχθηκε από τον Χουσεϊν Αβνή πασά με πεντακόσιες λίρες, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Υπήρξε αγαπητός, σεβαστός κι εξαίρετος άνθρωπος, αντιπροσωπευτικός τύπος κρητικού αγωνιστή. Οι απόγονοί του σήμερα ακούγονται Ρωμανάκηδες.

Ας τα πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Ο Ρωμάνος χάϊνεψε από μικρός ύστερα από ένα επεισόδιο πού έγινε στο Βίκο, ένα χωριό που σήμερα δεν υπάρχει. Εκεί  ζούσε ο Αγάς της περιοχής που όταν γίνονταν γάμος  χριστιανών έπρεπε, πρώτα να περάσει απ’ αυτόν η νύφη και μετά την έδινε στον γαμπρό.

Σ’ ένα απ’ αυτούς έτυχε να είναι εκεί ο Στρατής από τα Σκούρβουλα και ο Ρωμάνος. Όταν ο Αγας ζήτησε τη νύφη, ο γαμπρός αντιστάθηκε και τότε συλλαμβάνεται, σφαγιάζεται και το συκώτι του γίνεται κέρασμα στους καλεσμένους. Παίρνει τη νύφη και την οδηγεί στα ιδιαίτερα του αλλά εκεί τον περιμένουν ο Στρατής και ο Ρωμάνος συνεννοημένοι με τον φύλακα ο οποίος ήταν κρυπτοχριστιανός από τους Κουρμούληδες. Του κόβουν το κεφάλι, το αφήνουν πάνω σε ένα τράφο παίρνουν τη νύφη και μαζί με όλους τους χωριανούς βγαίνουν στο βουνό στο πλευρό του Μιχάλη Κουρμούλη. Το χωριό καταστράφηκε, ξεθεμελιώθηκε και δεν ξαναχτίστηκε. Ο Ρωμάνος από τότε βγήκε στο βουνό μαζί με τους άλλους χωριανούς, τους Χαϊνηδες και έγινε ένας γενναίος υπερασπιστής της σκλαβωμένης Κρήτης και εκδικητής των Τούρκων.  Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία κοντά στο Μιχάλη Κουρμούλη και απετέλεσε σημαντικό στέλεχος του ξεσηκωμού  της Μεσαράς Αναγνωρίστηκε πολέμαρχος της Στερεάς αλλά και κουρσάρος στις γύρω θάλασσες της Κρήτης κατά των Τουρκικών πλοίων όπως ήταν η Κάσος. Ήταν τόσο φοβερός που οι Τούρκοι τον ονόμασαν Καπλάνη που στα τούρκικα σημαίνει «Τίγρης» και το παρατσούκλι αυτό ακολουθεί ακόμη και σήμερα τους απογόνους του. Μάχες που πήρε μέρος: Στις Αγιές Παρασκιές, τη Βόνη και το Γαλατά όπου μαζί με τον Κόρακα σκότωσαν πολλούς Τούρκους και έπιασαν τέσσερις αιχμαλώτους, πολλά πρόβατα και βόδια που ήταν η τροφή των αμάχων στις σπηλιές των βουνών. Στις Ασίτες που χτυπήθηκε ο Κοκκινίδης  και τρέχουν ο Ρωμάνος με τον Κόρακα και το Πετροπουλάκη στο Κρουσώνα όπου χάλασαν τα σχέδια των Τούρκων. Στη μάχη της Πυργού που μετά απ’ αυτή κατάστρωναν σχέδιο για να χτυπήσουν διάφορα τουρκοχώρια. Χωρίζονται σε δύο σώματα, το ένα με αρχηγό τον Κόρακα, Μαστραχά, Αγγελιδάκη και Κατεχάκη χτυπούν στο Καταλαγάρι και φτάνουν στους Κουνάβους. Το άλλο με τον Ρωμάνο, Βλαχάκη και Μητσιά χτυπούν στις Βασιλειές το μοναστήρι της Σπιλιώτισσας έρχεται στη Σκυλού. Τα δύο σώματα ενώνονται και παίρνουν μέρος στη μεγάλη μάχη στο χωριό Χουμέρι όπου κατατροπώνουν τους Τούρκους. Στην Αρμουγέλα βορειανατολικά της Γέργεργης, ο Αρίφ Πασάς που έχει έρθει από το Ηράκλειο να αντιμετωπίσει τους επαναστάτες μοιράζει το στρατό σε τρία σώματα, το ένα πάει στις πάνω Ασίτες, το άλλο εναντίον του Κόρακα και το άλλο το στέλνει πάνω απ’ τις Ασίτες στην τοποθεσία Σκορδά. Το Μάη του  1866 ο Ρωμάνος και ο Κατεχάκης χτυπούν τους Τούρκους στο χωριό Αξέντι και τους κλείνουν στον πύργο τους. Στις 2 του Σεπτέμβρη του 1866 ειδοποιούνται και κατεβαίνουν από το δάσος  του Ρούβα με οπλαρχηγό το Ρωμάνο και βρίσκονται στις Ασίτες. Το πρωί αντιλαμβάνονται ότι έχουν κυκλωθεί από τους Τούρκους και οπισθοχωρούν προς τα Ριζοχώρια. Ο Κόρακας αποσύρεται προς τη Μεσαρά. Ο Ρωμάνος με τον Μαστραχά και τον Τσικριτζή αποφασίζουν να αντισταθούν. Η μάχη έγινε στην Αρμουγέλα. Εκεί φάνηκε η γενναιότητά του, όχι μόνο αυτού αλλά και του γιού του Ζαχαρία. Στη μάχη αυτή ο καπετάν Ρωμάνος τραυματίστηκε και όταν είδε την γενναιότητα του γιού του, έβγαλε το σπαθί του και του το χάρισε αναγνωρίζοντάς τον άξιο διάδοχό του. Ο λαϊκός ποιητής λέει γι’ αυτά που ακολούθησαν:Τρεις μέρες κάνουν πόλεμο μεσ’ το βουνό στη Ρίζα

Γέργερη, Νύβριτος, Ζαρός, Βροντήση και Βορίζια

Άντρες  γυναίκες και παιδιά ήτανε τιμωρία

Κι εσκάψανε κι εγδύσανε εκείνα τα χωριά.