Μοιρασμένος ουρανός

Μοιρασμένος ουρανός (), είναι μυθιστόρημα της Ανατολικογερμανίδας συγγραφέα Κρίστα Βολφ που δημοσιεύθηκε το 1963. Η συγγραφέας περιγράφει την κοινωνία και τα προβλήματα στη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας στις αρχές της δεκαετίας του 1960, σε μια «αναζήτηση για προσωπική ακεραιότητα μέσα σε ένα ελαττωματικό σύστημα». Το βιβλίο κέρδισε το βραβείο Χάινριχ Μαν και έκανε τη συγγραφέα διάσημη τόσο στην Ανατολική όσο και στη Δυτική Γερμανία. Έχει μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες και διασκευάστηκε σε ταινία. 

Το μυθιστόρημα αρχίζει σαν μια ιστορία αγάπης, αλλά σύντομα εξελίσσεται σε μια πιο σύνθετη πλοκή που υποκινείται από πολιτικά γεγονότα και παρουσιάζει τη διασπασμένη Γερμανία ως αιτία έντασης: ο άνδρας αυτομολεί στο Δυτικό Βερολίνο για μεγαλύτερη προσωπική και επαγγελματική ελευθερία, και η κοπέλα, μετά από μια σύντομη διαμονή μαζί του, απορρίπτει τη Δύση και επιστρέφει στο Ανατολικό Βερολίνο. Ο δυτικός τρόπος ζωής παρουσιάζεται ως εμπορικός και υλιστικός, ενώ η ανατολική κοινωνία παρά τις αρνητικές πτυχές της, είναι στο τέλος η παραδειγματική επιλογή της ηρωίδας.  

 Αφηγηματική διαδικασία 
Την ιστορία αφηγείται η Ρίτα, μια νεαρή γυναίκα που, νοσηλευόμενη το 1961 μετά από ένα ατύχημα - ο γιατρός υποψιάζεται ότι η κατάρρευσή της οφείλεται σε δυστυχισμένη ερωτική σχέση - βρίσκεται ακόμη σε κατάσταση σοκ και σταδιακά ανασυνθέτει τα δύο τελευταία χρόνια της ζωής της, τα οποία εξηγούν τους λόγους της κατάρρευσής της. Οι σκηνές που διαδραματίζονται στο σανατόριο όπου αναρρώνει είναι γραμμένες σε ενεστώτα χρόνο, ενώ τις διακόπτουν αναδρομές στο παρελθόν, οι αναμνήσεις της. Τα δύο χρονικά επίπεδα εναλλάσσονται συνεχώς σε μια αλληλουχία 30 κεφαλαίων, διατηρώντας το καθένα τη δική του χρονολογική σειρά. 

Ανάμεσα σε αναφορές στο παρόν, όπως τα οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά προβλήματα της Ανατολικής Ευρώπης και το βάρος του ναζισμού, αλλά και με ενθουσιασμό για επιτεύγματα όπως τα διαστημικά ταξίδια στις κομμουνιστικές χώρες (η αποστολή του Γκαγκάριν), η Ρίτα αφηγείται την ιστορία αγάπης της με τον Μάνφρεντ, που είναι το κύριο θέμα της πλοκής.

Η δράση ξεκινά στην Ανατολική Γερμανία τον Ιούνιο του 1961, λίγο πριν την ανέγερση του Τείχους του Βερολίνου.

 Υπόθεση 
Η 19χρονη Ρίτα Ζάιντελ και ο δέκα χρόνια μεγαλύτερος χημικός Μάνφρεντ Χέρφουρθ γνωρίζονται το 1959 σε έναν χορό στο χωριό της Ρίτας και ερωτεύονται, αν και είναι διαφορετικοί. Η Ρίτα προέρχεται από αγροτικό περιβάλλον και είναι συναισθηματική, ενώ ο Μάνφρεντ κατάγεται από αστική οικογένεια και είναι πρακτικός άνθρωπος. 

Το ζευγάρι αρραβωνιάζεται και ζουν σε ένα μικρό διαμέρισμα στη σοφίτα στο σπίτι των γονιών του Μάνφρεντ στο Χάλε, όπου εκείνος εργάζεται και η Ρίτα αρχίζει να σπουδάζει δασκάλα, κάτι που περιλαμβάνει και εργασία σε ένα εργοστάσιο κατασκευής βαγονιών για να συμπληρώσει τις σπουδές της με γνώσεις για τον κόσμο της εργατικής τάξης.

Ο Μάνφρεντ, ο οποίος μεγάλωσε σε δύσκολη οικογένεια, απογοητεύεται για το μέλλον του στη ΛΔΓ όταν μία εφεύρεσή του απορρίπτεται από τους οικονομικούς αξιωματούχους και αποφασίζει να εγκαταλείψει την Ανατολική Γερμανία. Το 1961, εκμεταλλευόμενος την ευκαιρία ενός συνεδρίου χημείας, παραμένει στο Δυτικό Βερολίνο, πεπεισμένος ότι η Ρίτα θα τον ακολουθήσει. Της γράφει και η Ρίτα τον επισκέπτεται αλλά νιώθει αποξενωμένη στον υλιστικό κόσμο της Δύσης. Αυτός προσπαθεί να την πείσει να παραμείνει, καθώς είχε ήδη καλύτερες επαγγελματικές προοπτικές, αυτή προσπαθεί να τον πείσει να επιστρέψει, ο καθένας τους επιμένει στη δική του θέση χωρίς επιτυχία. Λίγο μετά την επιστροφή της, χτίζεται το Τείχος. Ο χωρισμός της από τον Μάνφρεντ τη βυθίζει σε βαθιά παραίτηση, οδηγώντας την σε απόπειρα αυτοκτονίας, πέφτει στα κινούμενα βαγόνια του τρένου. Ωστόσο, διασώζεται. Μετά από παραμονή δύο μηνών στο σανατόριο, όπου γράφει την ιστορία, η Ρίτα επιστρέφει στην πόλη και συνεχίζει να ζει και να αγωνίζεται για τη βελτίωση της κοινωνίας μέσω σοσιαλιστικών μεταρρυθμίσεων. 

Ο τίτλος προέρχεται από τη σκηνή του αποχωρισμού τους στο Δυτικό Βερολίνο: ο Μάνφρεντ σχολιάζει με πικρή ειρωνεία τον χωρισμό τον δικό τους και ολόκληρης της Γερμανίας, λέγοντας ότι τουλάχιστον ο ουρανός δεν μπορεί ποτέ να χωριστεί σε δύο μέρη, ούτε καν από τους κομμουνιστές.  Η Ρίτα τον αντικρούει: πιστεύει ότι αυτός, και όχι η πολιτική, είναι υπεύθυνος για τον χωρισμό τους. 

 Αναφορές στην ιστορική πραγματικότητα 
Το μυθιστόρημα παρεκκλίνει σε μεγάλο βαθμό από το τυπικό περιεχόμενο της προπαγανδιστικής λογοτεχνίας του σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Σκιαγραφεί μια ρεαλιστική εικόνα της ΛΔΓ στις αρχές της δεκαετίας του 1960, εκθέτει τη σκοτεινή πλευρά της ζωής, αναφέρεται στην οικονομική κατάσταση και τους λόγους για την ανεπάρκεια υλικών αγαθών για τις ανάγκες του πληθυσμού απλά και άμεσα – αλλά ως εκεί. Τελικά, επικρατεί πάντα η θετική και αισιόδοξη άποψη, ικανοποιώντας έτσι τις απαιτήσεις των σοσιαλιστικών επιταγών στην ανατολικογερμανική λογοτεχνία.

Η Ρίτα και ο Μάνφρεντ αντιπροσωπεύουν τα δύο αντίπαλα κοινωνικά συστήματα της εποχής. Ο Μάνφρεντ βλέπει τη διαφυγή στη Δυτική Γερμανία ως τον μόνο τρόπο σωτηρίας από την αυθαίρετη διακυβέρνηση και την ανικανότητα της πολιτικής ηγεσίας της ΛΔΓ. Η Ρίτα, από την άλλη πλευρά, αναγνωρίζει τις αδυναμίες του σοσιαλιστικού συστήματος, αλλά είναι έτοιμη να δεχτεί υλικές απώλειες προκειμένου να συμβάλει στην περαιτέρω ανάπτυξη του σοσιαλιστικού ιδεώδους.

 Μετάφραση στα ελληνικά 

 Μοιρασμένος ουρανός, μτφ. Κυριακή Χρυσομάλλη-Henrich εκδ. UNIVERSITY STUDIO PRESS, 2009 

 Διασκευές 

 Το 1964 το μυθιστόρημα διασκευάστηκε στην ομώνυμη ταινία σε σκηνοθεσία Κόνραντ Βολφ. 
 Η θεατρική διασκευή έκανε πρεμιέρα στη Δρέσδη το 2013.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Πολιτικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Μυθιστορήματα που έγιναν ταινίες
Κατηγορία:Ανατολικογερμανική λογοτεχνία