Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών

Το Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών (ΔΕΔ-Μ) (αγγλικά: Trans-European Transport Network, TEN-T) είναι ένα σχεδιαζόμενο δίκτυο οδικών, σιδηροδρομικών, αεροπορικών και υδάτινων μεταφορικών υποδομών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το δίκτυο ΔΕΔ-Μ / TEN-T αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου συστήματος Διευρωπαϊκών Δικτύων (Trans-European Networks – TENs), το οποίο περιλαμβάνει επίσης ένα δίκτυο τηλεπικοινωνιών (eTEN) και ένα ανακοινωθέν ενεργειακό δίκτυο (TEN-E ή Ten-Energy). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε τα πρώτα σχέδια δράσης για τα Διευρωπαϊκά Δίκτυα το 1990.

Το ΔΕΔ-Μ / TEN-T προβλέπει συντονισμένες βελτιώσεις σε κύριους οδικούς άξονες, σιδηροδρομικές γραμμές, εσωτερικές πλωτές οδούς, αεροδρόμια, θαλάσσιους λιμένες και συστήματα διαχείρισης κυκλοφορίας, παρέχοντας ολοκληρωμένες και διατροπικές διαδρομές μεγάλων αποστάσεων και υψηλών ταχυτήτων. Η απόφαση για την υιοθέτηση του TEN-T ελήφθη από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρώπης τον Ιούλιο του 1996. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εργάζεται για την προώθηση των διευρωπαϊκών δικτύων συνδυάζοντας πολιτική καθοδήγηση, ενιαίο συντονισμό, έκδοση κατευθυντήριων γραμμών και χρηματοδότηση των επιμέρους έργων ανάπτυξης.

Τα έργα αυτά διαχειρίζονται σε τεχνικό και χρηματοοικονομικό επίπεδο από τον Εκτελεστικό Οργανισμό Καινοτομίας και Δικτύων (Innovation and Networks Executive Agency – INEA), ο οποίος αντικατέστησε τον Εκτελεστικό Οργανισμό του Διευρωπαϊκού Δικτύου Μεταφορών (TEN-T EA) στις 31 Δεκεμβρίου 2013. 

 Ιστορία 
Οι κατευθυντήριες γραμμές του ΔΕΔ-Μ / TEN-T υιοθετήθηκαν αρχικά στις 23 Ιουλίου 1996, με την Απόφαση υπ’ αριθ. 1692/96/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για την ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών. Τον Μάιο του 2001, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ενέκριναν την Απόφαση υπ’ αριθ. 1346/2001/ΕΚ, η οποία τροποποίησε τις κατευθυντήριες γραμμές του ΔΕΔ-Μ / TEN-T όσον αφορά τους θαλάσσιους λιμένες, τους εσωτερικούς λιμένες και τους διατροπικούς τερματικούς σταθμούς.

Τον Απρίλιο του 2004, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ενέκριναν την Απόφαση υπ’ αριθ. 884/2004/ΕΚ, η οποία τροποποίησε την Απόφαση 1692/96/ΕΚ σχετικά με τις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για την ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών. Η αναθεώρηση του Απριλίου 2004 αποτέλεσε μια πιο ουσιαστική μεταβολή της πολιτικής του ΔΕΔ-Μ / TEN-T, με στόχο την προσαρμογή στη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στις συνακόλουθες αλλαγές στις ροές κυκλοφορίας.

Η εξέλιξη του ΔΕΔ-Μ / TEN-T διευκολύνθηκε από πρόταση του 1994, η οποία περιλάμβανε σειρά έργων προτεραιότητας.

Τον Δεκέμβριο του 2013, με τους Κανονισμούς (ΕΕ) 1315/2013 (Κατευθυντήριες γραμμές ΔΕΔ-Μ / TEN-T) και (ΕΕ) 1316/2013 (Μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη» – Connecting Europe Facility 1), το δίκτυο ΔΕΔ-Μ / TEN-T ορίστηκε σε τρία επίπεδα: το Συνολικό Δίκτυο (Comprehensive Network) και το Κεντρικό Δίκτυο (Core Network), εντός του οποίου καθορίστηκαν οι 9 διάδρομοι του Κεντρικού Δικτύου.

Στις 17 Οκτωβρίου 2013 ανακοινώθηκαν οι εννέα κύριοι διάδρομοι του Κεντρικού Δικτύου (αντί των 30 έργων προτεραιότητας του ΔΕΔ-Μ / TEN-T). Αυτοί είναι οι εξής:

 Διάδρομος Βαλτικής – Αδριατικής (Πολωνία – Τσεχία/Σλοβακία – Αυστρία – Ιταλία)
 Διάδρομος Βόρειας Θάλασσας – Βαλτικής (Φινλανδία – Εσθονία – Λετονία – Λιθουανία – Πολωνία – Γερμανία – Κάτω Χώρες/Βέλγιο)
 Διάδρομος Μεσογείου (Ισπανία – Γαλλία – Βόρεια Ιταλία – Σλοβενία – Κροατία – Ουγγαρία)
 Διάδρομος Ανατολής / Ανατολικής Μεσογείου (Γερμανία – Τσεχία – Αυστρία/Σλοβακία – Ουγγαρία – Ρουμανία – Βουλγαρία – Ελλάδα – Κύπρος)
 Διάδρομος Σκανδιναβίας – Μεσογείου (Φινλανδία – Σουηδία – Δανία – Γερμανία – Αυστρία – Ιταλία)
 Διάδρομος Ρήνου – Άλπεων (Κάτω Χώρες/Βέλγιο – Γερμανία – Ελβετία – Ιταλία)
 Διάδρομος Ατλαντικού  (πρώην Διάδρομος Λισαβόνας – Στρασβούργου) (Πορτογαλία – Ισπανία – Γαλλία)
 Διάδρομος Βόρειας Θάλασσας – Μεσογείου (Ιρλανδία – Ηνωμένο Βασίλειο – Κάτω Χώρες – Βέλγιο – Λουξεμβούργο – Μασσαλία, Γαλλία)
 Διάδρομος Ρήνου – Δούναβη (Γερμανία – Αυστρία – Σλοβακία – Ουγγαρία – Ρουμανία, με κλάδο Γερμανία – Τσεχία – Σλοβακία)

Τον Ιούλιο του 2021, με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2021/1153 (Μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη (Connecting Europe Facility - CEF)» 2), οι εννέα διάδρομοι του Κεντρικού Δικτύου επεκτάθηκαν, σε ορισμένες περιπτώσεις σημαντικά (όπως ο Ατλαντικός, ο Βόρειας Θάλασσας – Βαλτικής και ο Σκανδιναβικός – Μεσογειακός), ενώ ο Διάδρομος Βόρειας Θάλασσας – Μεσογείου, λόγω του Brexit, τροποποιήθηκε ώστε να περιλαμβάνει πλέον τις συνδέσεις Ιρλανδίας – Βελγίου – Κάτω Χωρών και Ιρλανδίας – Γαλλίας.

Τον Δεκέμβριο του 2021, η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για νέο Κανονισμό σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές του ΔΕΔ-Μ / TEN-T (COM 2021/821) προτείνει, μεταξύ άλλων, τη μελλοντική κατάργηση ορισμένων διαδρόμων του Κεντρικού Δικτύου (Orient/East–Med, Βόρειας Θάλασσας – Μεσογείου), την ενσωμάτωσή τους σε άλλους διαδρόμους (Ρήνου – Δούναβη, Βόρειας Θάλασσας – Άλπεων), καθώς και τη δημιουργία νέων ευθυγραμμισμένων διαδρόμων (Βαλτική Θάλασσα – Μαύρη Θάλασσα – Αιγαίο Πέλαγος, Δυτικά Βαλκάνια).

 Συνδέσεις με γειτονικές χώρες 
Η ανάπτυξη του ΔΕΔ-Μ στα Βαλκάνια (Αλβανία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Κόσοβο, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία και Σερβία) ανατέθηκε το 2017 στην Κοινότητα Μεταφορών Νοτιοανατολικής Ευρώπης (Southeast Europe Transport Community).

Το 2017 αποφασίστηκε ότι τα Διευρωπαϊκά Δίκτυα Μεταφορών θα επεκταθούν περαιτέρω στην Ανατολική Ευρώπη και θα περιλαμβάνουν τα κράτη-μέλη της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης. Η ανατολικότερη επέκταση του Διευρωπαϊκού Δικτύου Μεταφορών έφθασε στην Αρμενία τον Φεβρουάριο του 2019.

Σύμφωνα με την πρόταση του 2021, οι συνδέσεις προβλέπεται επίσης να επεκταθούν προς το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ελβετία, τη Νότια Μεσόγειο, την Τουρκία και τα Δυτικά Βαλκάνια.

Τον Ιούλιο του 2022 συμφωνήθηκε η σύνδεση τεσσάρων ευρωπαϊκών διαδρόμων μεταφορών με τη Μολδαβία και την Ουκρανία, καθώς και η αφαίρεση της Ρωσίας και της Λευκορωσίας από τον χάρτη του ΔΕΔ-Μ. Έκθεση του Αυγούστου 2023 συνέστησε την επέκταση του ΔΕΔ-Μ στη Μολδαβία και την Ουκρανία με σιδηροδρομική γραμμή κανονικού εύρους (1.435 mm), ώστε να διευκολυνθεί η ένταξή τους στα σιδηροδρομικά δίκτυα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με ορισμένες γραμμές να κατασκευάζονται παράλληλα με τις γραμμές εύρους 1.520 mm, ώστε να αποφεύγονται διακοπές κατά την περίοδο κατασκευής.

 Κεντρικοί διάδρομοι του ΔΕΔ-Μ 
Αυτή είναι η ολοκληρωμένη λίστα των κεντρικών διαδρόμων του ΔΕΔ-Μ:
Διάδρομος Ονομασία Από  μέσω  Προς  Μήκος 1  Διάδρομος Βαλτικής – Αδριατικής
Baltic–Adriatic Corridor Γκντίνια   Βιέννη  Ραβέννα  2400 km 2  Διάδρομος Βόρειας Θάλασσας – Βαλτικής
North Sea–Baltic Corridor Ελσίνκι   Βαρσοβία  Αμβέρσα  3200 km 3  Διάδρομος Μεσογείου
Mediterranean Corridor Αλχεθίρας   Λυών –  Βενετία  Μίσκολτς 3000 km 4  Διάδρομος Ανατολής / Ανατολικής Μεσογείου
Orient/East–Med Corridor Αμβούργο   Βουδαπέστη –  Σόφια –  Αθήνα  Λευκωσία 3700 km 5  Διάδρομος Σκανδιναβίας – Μεσογείου
Scandinavian–Mediterranean Corridor Ελσίνκι   Κοπενχάγη –  Μόναχο  Βαλέτα  4858 km 6  Διάδρομος Ρήνου – Άλπεων
Rhine–Alpine Corridor Γένοβα   Κολωνία  Ρότερνταμ 1300 km 7  Διάδρομος Ατλαντικού
Atlantic Corridor Λισαβόνα   Βιτόρια-Γκαστέις  Στρασβούργο 8200 km 8  Διάδρομος Βόρειας Θάλασσας – Μεσογείου
North Sea–Mediterranean Corridor Δουβλίνο   Κορκ –  Χάβρη  Βρυξέλλες 933 km 9  Διάδρομος Ρήνου – Δούναβη
Rhine–Danube Corridor Στρασβούργο  Βουδαπέστη  Κωνστάντζα  2137 km

 Λίστα δικτύων του ΔΕΔ-Μ 
Κάθε είδος μεταφορών του ΔΕΔ-Μ διαθέτει το δικό του δίκτυο.

 Διευρωπαϊκό Δίκτυο Οδικών Μεταφορών
 Διευρωπαϊκό Δίκτυο Σιδηροδρομικών Μεταφορών που χωρίζεται σε Υψηλών Ταχυτήτων και σε Συμβατικών Ταχυτήτων 
 Διευρωπαϊκό Δίκτυο Εσωτερικών Πλωτών Οδών και Λιμένων Εσωτερικής Ναυσιπλοΐας
 Διευρωπαϊκό Δίκτυο Θαλάσσιων Λιμένων
 Θαλάσσιες Αρτηρίες (προστέθηκαν με την Απόφαση αριθ. 884/2004/ΕΚ  )
 Διευρωπαϊκό Δίκτυο Αεροδρομίων
 Διευρωπαϊκό Δίκτυο Συνδυασμένων Μεταφορών
 Διευρωπαϊκό Δίκτυο Διαχείρισης και Πληροφοριών Ναυτιλίας
 Διευρωπαϊκό Δίκτυο Διαχείρισης Εναέριας Κυκλοφορίας, το οποίο περιλαμβάνει τις έννοιες του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού και του SESAR
 Διευρωπαϊκό Δίκτυο Εντοπισμού Θέσης και Πλοήγησης, το οποίο περιλαμβάνει το Galileo.

 Παραπομπές