Πέντε μέρες τον Ιούνιο

Πέντε μέρες τον Ιούνιο () είναι μυθιστόρημα του Στέφαν Χάιμ που πραγματεύεται την εξέγερση της 17ης Ιουνίου 1953 στη Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας. Εκδόθηκε το 1974 από δυτικογερμανικό εκδοτικό οίκο και στη ΛΔΓ 15 χρόνια αργότερα, το 1989, λίγο πριν την επανένωση της Γερμανίας, όταν οι εκδηλώσεις διαμαρτυρίας εναντίον του καθεστώτος είχαν κλιμακωθεί.

Το μυθιστόρημα ανήκει στο είδος της ιστορικής μυθοπλασίας, ο συγγραφέας ανασυνθέτει την εργατική εξέγερση του 1953 χρησιμοποιώντας αυθεντικά έγγραφα και ντοκουμέντα που ενσωματώνει σε μια μυθοπλαστική αφήγηση. Με αυτό το έργο, κατέδειξε τις αντιφάσεις εντός του σοσιαλιστικού συστήματος της ΛΔΓ και έπεσε στη δυσμένεια του καθεστώτος.

Είναι το 1953. Η ΛΔΓ υπάρχει εδώ και τέσσερα χρόνια. Ο Μάρτιν Βίτε, ηγέτης του συνδικάτου μεγάλου εργοστασίου του Ανατολικού Βερολίνου, είναι ένας ένθερμος κομμουνιστής, αλλά όταν το κόμμα απαιτεί αύξηση της παραγωγής, εκφράζει τις επιφυλάξεις του. Ο Βίτε τίθεται σε διαθεσιμότητα, οι εργάτες κατεβαίνουν σε απεργία και στρέφονται τώρα ενάντια στη γραμμή του κόμματος. Οι προσπάθειες καταστολής της διαμαρτυρίας τους αποτυγχάνουν και οι εργάτες ξεχύνονται στους δρόμους - όπου τους περιμένουν τα σοβιετικά τανκς.

Ο Βίτε, ο οποίος μάταια προσπάθησε να μεσολαβήσει μεταξύ της διοίκησης και των εργατών, διχασμένος ανάμεσα στα ιδανικά του - ατομική ελευθερία επιλογής, αγώνας του ατόμου για μια δίκαιη κοινωνία - και την κομματική πειθαρχία, τελικά παραδίδεται στη μοίρα του.

 Υπόθεση 
Ο Μάρτιν Βίτε, πρόεδρος της συνδικαλιστικής επιτροπής του μεγαλύτερου βιομηχανικού εργοστασίου του Ανατολικού Βερολίνου και ο Γραμματέας του Κόμματος Μπάνγκαρτς συζητούν την αύξηση 10% στην παραγωγή, η οποία έχει αποφασιστεί από το Υπουργικό Συμβούλιο της ΛΔΓ. Ο Βίτε εκφράζει την ανησυχία του για το μέτρο και δέχεται επίπληξη από τον Μπάνγκαρτς. Σε εκδήλωση του εργοστασίου, οι πρώτες συνέπειες των αμφιβολιών του Βίτε γίνονται εμφανείς - ο Μπάνγκαρτς δίνει τον λόγο στους εργάτες αντί για αυτόν. Μεταξύ των εργατών, αρχίζουν να εμφανίζονται οι πρώτες επιφυλάξεις και η απόρριψη της ανακοινωθείσας αύξησης παραγωγής. Αργότερα το ίδιο βράδυ, ένας συνάδελφος, ο εργάτης Κάλμαν, επισκέπτεται τον Βίτε στο δωμάτιό του, που υπενοικιάζει από την κυρία Χόφερ και τη νύφη της, Άννα. Κατηγορεί τον Βίτε ότι εκμεταλλεύεται τους εργάτες και απαιτεί να μάθει με ποια πλευρά βρίσκεται, ως μέλος του συνδικάτου. Απειλεί επίσης με απεργία εάν εφαρμοστεί η αύξηση των ποσοστώσεων.

Την επόμενη μέρα, ο Βίτε συναντά την Άννα, της οποίας ο σύζυγος έχει επιστρέψει από τη Δύση. Επειδή δεν θέλει να μείνει μαζί του και δεν έχει πού να κοιμηθεί, ο Βίτε την οδηγεί στη Γκρέτα Ντάλεβιτς, φίλη του και εργάτρια στο εργοστάσιο. Λίγο αργότερα, ο Βίτε τίθεται σε αναγκαστική άδεια λόγω της στάσης του απέναντι στο νέο μέτρο, καθώς θεωρείται πιθανή απειλή για το εργοστάσιο. Εν τω μεταξύ, η κατάσταση στο εργοστάσιο κλιμακώνεται. Στην καντίνα, ο γραμματέας του Κόμματος Μπάνγκαρτς δέχεται επίθεση από τον εργάτη Κάλμαν. Ο Βίτε ανακρίνεται από την Κρατική Ασφάλεια. 

Στο εργοστάσιο, το ηθικό των εργατών γίνεται ολοένα και πιο αρνητικό και οργανώνουν απεργία. Ο Κάλμαν επιλέγεται ως ηγέτης της αντιπροσωπείας που στέλνεται στη διοίκηση, καθώς είναι αμερόληπτος.

Την επόμενη μέρα, ο Βίτε επιστρέφει στο εργοστάσιο και συγκαλεί συνέλευση των ηγετών των συνδικάτων όλων των τμημάτων για να συζητήσουν την κλιμάκωση της κατάστασης. Ο Βίτε πιστεύει ότι το συνδικάτο πρέπει να αποτρέψει τη ρήξη μεταξύ των εργατών και του κόμματος. Η συνέλευση διακόπτεται από μια αντιπροσωπεία εργατών που απαιτεί την ακύρωση του μέτρου και απειλεί με απεργία. Ο Βίτε υπόσχεται να πάει στο υπουργείο, καθώς μόνο εκεί μπορούσαν να ακυρωθούν τα μέτρα. Σε αντάλλαγμα, ως ένδειξη εμπιστοσύνης, ζητά από τους εργάτες να επιστρέψουν στην εργασία τους.

Στο δρόμο του προς το υπουργείο, ο Βίτε συναντά μια διαδήλωση οικοδόμων, οι οποίοι απαιτούν επίσης την κατάργηση της αυξημένης παραγωγής. Η κυβέρνηση αναγκάζεται να ανακαλέσει την αύξηση. Ωστόσο, στο εργοστάσιο του Βίτε, η αναταραχή συνεχίζεται. Για να αποτρέψουν τα χειρότερα, ο Βίτε και άλλοι συνδικαλιστές αποφασίζουν να επιτηρούν το εργοστάσιο και να εκθέσουν την κατάσταση στη Συνδιάσκεψη του Κόμματος. Στη συνδιάσκεψη, η σοβαρότητα της κατάστασης υποτιμάται και ο Βίτε και οι συνάδελφοί του πρέπει να αντιμετωπίσουν το θέμα μόνοι τους. Στο εργοστάσιο, οι εργάτες είναι πλέον ασυγκράτητοι και εκφράζουν τη δυσαρέσκειά τους για ολόκληρο το καθεστώς της ΛΔΓ. Ακόμη και η ανάκληση του μέτρου δεν καταφέρνει να τους ηρεμήσει. Οι εργάτες κηρύσσουν απεργία, ο Βίτε τους ικετεύει να επιστρέψουν στους πάγκους εργασίας τους, αλλά τον εγκαταλείπουν και βγαίνουν στους δρόμους. Οι διαδηλωτές, στους οποίους έχουν ενταχθεί και εργάτες από άλλα εργοστάσια, δέχονται επίθεση από τα σοβιετικά τανκς που σύντομα διαλύουν την εξέγερση. 

Ένα χρόνο αργότερα, ο Βίτε, ο οποίος είναι πλέον παντρεμένος με την Άννα και έχει έναν γιο μαζί της, καλείται από τον νέο Γραμματέα του Κόμματος να εγκρίνει ένα ψήφισμα του Κόμματος. Αν δεν το εγκρίνει, πρέπει να παραιτηθεί από τη θέση του. Για να αποφύγει τις πειθαρχικές διαδικασίες, ο Βίτε τελικά υποχωρεί.

 Μορφή 
Το μυθιστόρημα αποτελείται από μια χρονολογική ακολουθία γεγονότων και ντοκουμέντων της εποχής. Η αφήγηση χωρίζεται σε τρία κεφάλαια: πρόλογο, γεγονότα και επίλογο. Ο πρόλογος περιλαμβάνει τη συζήτηση μεταξύ του συνδικαλιστή Βίτε και του γραμματέα του κόμματος Μπάνγκαρτς στις 13 Ιουνίου στις 2 μ.μ., την απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου της ΛΔΓ της 28ης Μαΐου για αύξηση των ποσοστώσεων παραγωγής και δύο ανακοινώσεις που εξηγούν τους λόγους για το μέτρο (9 Ιουνίου και 11 Ιουνίου). Αυτό προετοιμάζει τον αναγνώστη για την κύρια πλοκή και παρέχει σχετικές πληροφορίες. Το κύριο μέρος της αφήγησης («τα γεγονότα») εκτείνεται στην περίοδο από τις 13 έως τις 17 Ιουνίου 1953.

Τα επιμέρους αφηγηματικά τμήματα σημειώνονται πάντα με ημερομηνία και ώρα, μοιάζοντας έτσι με καταχωρήσεις σε ημερολόγιο. Διακόπτονται από έγγραφα σχετικά με την προγραμματισμένη αύξηση παραγωγής ή από αποφάσεις που σχετίζονται με τις ταραχές που προέκυψαν από αυτό το μέτρο. Εκτός από τα πολιτικά έγγραφα, περιλαμβάνονται και αποσπάσματα από ραδιοφωνικές εκπομπές (και δυτικές) που αναφέρουν την εξέγερση των εργατών ή άρθρα εφημερίδων. Το έργο βασίζεται σε μια συλλογή υλικού 3.000 σελίδων και είναι ένα από τα πιο διεξοδικά ερευνημένα μυθιστορήματα του συγγραφέα. 

Η πλοκή μοιάζει να είναι αληθινή, καθώς ο Χάιμ αναφέρεται σε ένα πραγματικό γεγονός του παρελθόντος. Ωστόσο, επειδή η ιστορία γύρω από τον Βίτε και το εργοστάσιο είναι φανταστική, τα ιστορικά γεγονότα χρησιμοποιούνται μόνο υποστηρικτικά. Ο επίλογος αναφέρεται σε μια συνομιλία μεταξύ του Βίτε και του νέου γραμματέα του κόμματος ακριβώς ένα χρόνο μετά την εξέγερση του 1953.

 Υποδοχή 
Ο Στέφαν Χάιμ εγκαταστάθηκε στο Ανατολικό Βερολίνο το 1952 και λίγο αργότερα έγινε μάρτυρας της εργατικής εξέγερσης του 1953. Αρχικά, ο ίδιος αντιτάχθηκε στους εργάτες και τάχθηκε με την κυβέρνηση. Αυτή η εμπειρία του ενέπνευσε τη συγγραφή ενός έργου με αρχικό τίτλο Ημέρα Χ, το οποίο όμως απορρίφθηκε από όλους τους εκδότες στην Ανατολική Γερμανία το 1956, παρόλο που αυτή η πρώτη έκδοση είχε μια απόλυτα αρνητική στάση απέναντι στη Δύση. Στην αναθεωρημένη έκδοση, η οποία τελικά δημοσιεύτηκε με τον τίτλο 5 μέρες τον Ιούνιο το 1974 στη Δυτική Γερμανία, ο Χάιμ είναι καθαρά επικριτικός και καταδεικνύει τα κακώς κείμενα του ανατολικογερμανικού καθεστώτος, γεγονός που τον οδήγησε σε αντιπαράθεση με το καθεστώς και έπεσε σε δυσμένεια καθώς τα έργα του δεν συμβάδιζαν πλέον με τους στόχους της ανατολικογερμανικής λογοτεχνίας.
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Ανατολικογερμανική λογοτεχνία
Κατηγορία:Ιστορικά μυθιστορήματα