Χαλίντ ιμπν Γιαζίντ

Ο Χαλίντ ιμπν Γιαζίντ (πλήρες όνομα Αμπού Χασίμ Χαλίντ ιμπν Γιαζίντ ιμπν Μουαβίγια ιμπν Αμπί Σουφγιάν, αραβ.:   ),  668–704 ή 709, ήταν πρίγκιπας των Ομεϋάδων και φερόμενος ως αλχημιστής.

Ως γιος τού χαλίφη των Ομεϋαδών Γιαζίντ Α΄, ο Χαλίντ υποτίθεται ότι θα γινόταν χαλίφης μετά το τέλος τού μεγαλύτερου αδελφού του, Μουαβία Β΄, το 684. Ωστόσο, ο Μαρουάν Α΄, ένας ανώτερος Ομεϋαδής από άλλο κλάδο τής φυλής, επιλέχθηκε αντί τού πολύ νεότερου Χαλίντ. Παρά το γεγονός ότι έχασε το χαλιφάτο από τον Μαρουάν Α΄, ο Χαλίντ δημιούργησε στενούς δεσμούς με τον γιο και διάδοχο τού Μαρουάν Α΄, τον χαλίφη Αμπντ αλ-Μαλίκ, ο οποίος τον διόρισε σε διαδοχικούς διοικητικούς και στρατιωτικούς ρόλους. Συμμετείχε σε μία σειρά από επιτυχημένες στρατιωτικές εκστρατείες το 691, αλλά στη συνέχεια επέλεξε να αποσυρθεί στο κτήμα του στη Χομς, όπου έζησε το υπόλοιπο τής ζωής του. Μπορεί να ασχολήθηκε με κάποιο επίπεδο ποίησης και μελέτης των χαντίθ.

Ένας μεγάλος αριθμός αλχημικών γραπτών αποδόθηκε στον Χαλίντ, συμπεριλαμβανομένων και πολλών αλχημικών ποιημάτων. Η υποτιθέμενη αλχημική δραστηριότητα τού Χαλίντ ήταν πιθανώς μέρος ενός θρύλου, που αναπτύχθηκε στους αραβικούς λογοτεχνικούς κύκλους τού 9ου αι., οι οποίοι επίσης τού απέδωσαν ψευδώς την χορηγία των πρώτων μεταφράσεων ελληνικών φιλοσοφικών και επιστημονικών έργων στα αραβικά (στην πραγματικότητα, η χορηγία μεταφράσεων από τον χαλιφάτο ξεκίνησε κατά τη διάρκεια τής βασιλείας τού αλ-Μανσούρ, 754–775).

Μερικά από τα αραβικά αλχημικά έργα που αποδίδονται στον Χαλίντ μεταφράστηκαν αργότερα στα λατινικά με την λατινική ονομασία Calid. Ένα από αυτά τα έργα, το Liber de compositione alchemiae («Βιβλίο για αλχημιστικές συνθέσεις»), ήταν το πρώτο αραβικό έργο για την αλχημεία που μεταφράστηκε στα λατινικά, από τον Ρόμπερτ τού Τσέστερ το 1144.

 Ο βίος του 
δεξιά|μικρογραφία|300x300εσ|Γενεαλογικό δέντρο των Σουφγιανιδών, τής άρχουσας οικογένειας τού Χαλιφάτου των Ομεϋαδών, στην οποία ανήκε ο Χαλίντ.
Ο Χαλίντ πιθανότατα γεννήθηκε γύρω στο 668. Ήταν γιος τού χαλίφη των Ομεϋαδών Γιαζίντ Α΄ (βασ. 680–683 ) και τής Φακιτά μπιντ Αμπί Χισάμ ιμπν Ουτμπά ιμπν Ραμπιά. . Όταν ο μεγαλύτερος ετεροθαλής αδελφός του, Μουαβίγια ιμπν Γιαζίντ, απεβίωσε μετά από μία πολύ σύντομη βασιλεία ως χαλίφης το 684, ο Χαλίντ ήταν ακόμα ανήλικος. . Ξεκίνησε αγώνας για τη διαδοχή μεταξύ των υποστηρικτών τού νεαρού Χαλίντ, και εκείνων που ευνοούσαν τον Μαρουάν ιμπν αλ-Χακάμ (623 ή 626–685), ο οποίος δεν ανήκε στον κυρίαρχο κλάδο των Σουφγιανιδών τής οικογένειας των Ομεϋαδών, αλλά ήταν πολύ μεγαλύτερος και πιο έμπειρος. . Τελικά, ο Μαρουάν εξελέγη από την ελίτ των Ομεϋαδών τής Συρίας, με την προϋπόθεση ότι ο Χαλίντ θα τον διαδεχόταν απευθείας. Ο Μαρουάν νυμφεύτηκε επίσης τη μητέρα τού Χαλίντ, Φακιτά, για να επισφραγίσει τον δεσμό μεταξύ αυτού και τού επίδοξου διαδόχου του, Χαλίντ. .

Ωστόσο, βλέποντας ότι ο Χαλίντ ήταν πολιτικά αδύναμος, ο Μαρουάν απομάκρυνε αυτόν και τον μικρότερο αδελφό του Αμπντ Αλάχ ιμπν Γιαζίντ από τη γραμμή διαδοχής, υπέρ των δικών του γιων, Αμπντ αλ-Μαλίκ και Αμπντ αλ-Αζίζ. ; . Όταν ο Χαλίντ υπενθύμισε στον Μαρουάν την υπόσχεση που έδωσε κατά την άνοδό του, ο Μαρουάν προσέβαλε δημόσια τη μητέρα του Φακιτά. Σύμφωνα με αυτό που πιθανότατα είναι μεταγενέστερος θρύλος, η Φακιτά σκότωσε τον Μαρουάν για εκδίκηση. ; . Παρά ταύτα, αναπτύχθηκαν στενοί δεσμοί μεταξύ τού Χαλίντ και τού γιου τού Μαρουάν, Αμπντ αλ-Μαλίκ, και όταν ο τελευταίος έγινε χαλίφης, ο Χαλίντ έγινε σύμβουλός του και νυμφεύτηκε την κόρη του Αϊσά. .

Το καλοκαίρι τού 691, ο Χαλίντ διορίστηκε διοικητής στην πολιορκία τού ηγέτη των Καϊσί, Ζουφάρ ιμπν αλ-Χαρίθ αλ-Κιλαμπί, στην αλ-Καρκίσια τής Τζαζίρα από τον Αμπντ αλ-Μαλίκ. . Μετά από αυτή τη νίκη, ο χαλίφης διόρισε τον Χαλίντ διοικητή τής αριστερής πτέρυγας τού στρατού του στη Μάχη τού Μασκίν (691) εναντίον τού Μουσάμπ ιμπν αλ-Ζουμπαΐρ, η οποία είχε ως αποτέλεσμα την κατάκτηση τού Ιράκ των Ζουμπαΐρ από τούς Ομεϋάδες. .

Μετά από αυτή τη σύντομη θητεία ως στρατιωτικού διοικητή, ο Χαλίντ φαίνεται ότι πέρασε το υπόλοιπο τής ζωής του στη Χομς, . η οποία τού είχε ήδη οριστεί ως εμιράτο από τον Μαρουάν. . Μπορεί να ασχολήθηκε με κάποιο επίπεδο ποίησης και μελέτης χαντίθ. . Απεβίωσε το 704 ή το 709. . 704 is the more likely date (cf. ). In the early 10th century, a third-generation descendant of Khalid, Sa'id ibn Abu Sufyan ibn Harb, was recorded as living in Syria (see ).

 Θρύλος γύρω από τον Χαλίντ 
Αρκετές αραβικές πραγματείες για την αλχημεία και τα αλχημικά ποιήματα έχουν αποδοθεί στον Χαλίντ. . Αυτά τα γραπτά θεωρούνται γενικά ως ψευδεπίγραφα (ψευδείς αποδόσεις), που χρονολογούνται από τον 8ο ή 9ο αι. το νωρίτερο. See , who refers to  and  for the late 9th century as the earliest date, and to  for a possible 8th-century dating. An early dating is also regarded as likely for some works by  (as cited by ). Δεν είναι σαφές, γιατί αυτά τα έργα αποδόθηκαν συγκεκριμένα στον Χαλίντ.

Σύμφωνα με μία θεωρία που διατύπωσε ο Γερμανός μελετητής Μάνφρεντ Ούλμανν, η ιδέα ότι ο Χαλίντ ενδιαφερόταν για την αλχημεία προήλθε από τον ιστορικό τού 9ου αι. αλ-Μπαλαντουρί, ο οποίος παρέθεσε την περιγραφή τού διδασκάλου του αλ-Μανταϊνί για τον Χαλίντ ως «επιδιώκοντας αυτό που είναι αδύνατο, δηλαδή, αλχημεία». Σύμφωνα με τη θεωρία τού Ούλμαν, το χαμένο έργο τού αλ-Μανταϊνί θα έγραφε «επιδιώκοντας αυτό που είναι αδύνατο» (αναφερόμενος στην αποτυχία τού Χαλίντ να ανέλθει στο χαλιφάτο), ενώ οι λέξεις «δηλ. αλχημεία» θα είχαν προστεθεί ως ερμηνευτική ερμηνεία από τον αλ-Μπαλαντουρί, ο οποίος έτσι πυροδότησε τον θρύλο τού Χαλίντ ως αλχημιστή. ; cf. . The Arabic words of the quote are . Σύμφωνα με μία άλλη θεωρία που προτάθηκε από τον Γάλλο μελετητή Πιερ Λορύ, τα γραπτά που αποδίδονται στον Χαλίντ γράφτηκαν αρχικά σε ένα πολύ πιο ταπεινό περιβάλλον από το αυλικό περιβάλλον, στο οποίο εργάζονταν οι περισσότεροι φιλόσοφοι και επιστήμονες τού 8ου και 9ου αι., και αποδόθηκαν σκόπιμα σε έναν Ομεϋάδη πρίγκιπα, για να τούς προσδώσουν μία αύρα ευγένειας. ; cf. .

Σε κάθε περίπτωση, ο Χαλίντ συνδέθηκε ευρέως με την αλχημεία από τον 9ο αι. και μετά από συγγραφείς όπως ο αλ-Τζαχίζ (776–868/869), ο αλ-Μπαλαντουρί (820–892), ο αλ-Ταμπαρί (839–923) και ο Αμπού αλ-Φαράζ αλ-Ισφαχανί (897–967). ; ; cf. . Επίσης, πιστώνεται από τον αλ-Τζαχίζ και αργότερα από τον Ιμπν αλ-Ναντίμ () ότι ήταν ο πρώτος που διέταξε τη μετάφραση ελληνικών φιλοσοφικών και επιστημονικών έργων στα αραβικά. ; . Στην πραγματικότητα, ωστόσο, αυτές οι μεταφράσεις ξεκίνησαν μόλις στα τέλη τού 8ου αι. (το νωρίτερο κατά τη διάρκεια τής βασιλείας τού Αββασίδη χαλίφη αλ-Μανσούρ,βασ. 754–775), . και η απόδοση αυτών στον Χαλίντ θεωρείται γενικά μέρος τού θρύλου, που τον περιβάλλει. , referring to .

 Αλχημικά γραπτά 
Η μεγάλη πλειοψηφία των αλχημικών έργων που αποδίδονται στον Χαλίντ δεν έχουν ακόμη μελετηθεί. ; cf. . Ένας σχετικά μεγάλος αριθμός αραβικών έργων σώζεται ακόμη. A full overview is given by . Υπάρχουν επίσης ορισμένα έργα που έχουν διατηρηθεί στα λατινικά, με -ή χωρίς- το αντίστοιχο αραβικό πρωτότυπο.

 Αραβικά έργα 
Τα ακόλουθα αραβικά έργα σώζονται:
  ("The Diwan of the Stars and the Paradise of Wisdom", a collection () of alchemical poems and treatises compiled at a relatively late date).
  ("The Book of the Element").
  ("The Book of his Testament to his Son on the Art"); Arabic title as given by .
  ("Khalid's Questions to the Monk Maryanos"), also known as  ("Epistle of the Wise Monk Maryanos to the Prince Khalid ibn Yazid") or in its Latin translation as  ("Book on the Composition of Alchemy") or  ("Testament of Morienus"),. perhaps dating to the late 10th century.
  ("The Instructive Word on the Divine Art").
  ("Epistle on the Noble Art and its Properties").
 Various unnamed alchemical treatises, poems and epistles.

Αρκετά αραβικά έργα που απαριθμούνται από τον Ιμπν αλ-Ναντίμ στο  (γραμμένο το 987) πιθανότατα έχουν πλέον χαθεί: . Instead of ,  reports .





 Λατινικά έργα 
Υπάρχουν επίσης ορισμένα λατινικά αλχημικά γραπτά που αποδίδονται στον Χαλίντ, του οποίου το όνομα εκλατινίστηκε σε αυτά τα έργα ως Calid filius Jazidi . Είναι αμφίβολο, αν ορισμένα από αυτά είναι πραγματικές μεταφράσεις από τα αραβικά, . αλλά τουλάχιστον δύο λατινικές πραγματείες έχουν βρεθεί να αντιστοιχούν στενά με ένα υπάρχον αραβικό πρωτότυπο. Μία από αυτές είναι το Liber de compositione alchemiae («Βιβλίο για τη σύνθεση της Αλχημείας», μετάφραση του  που αναφέρθηκε παραπάνω), το οποίο περιέχει έναν διάλογο μεταξύ τού Χαλίντ και του ημιθρυλικού βυζαντινού μοναχού Moρένιου ( αραβ.:  , , ίσως από το ελληνικό Μαριανός). ; cf. . Ήταν το πρώτο ολοκληρωμένο αραβικό αλχημικό έργο που μεταφράστηκε στα λατινικά, μία εργασία που ολοκληρώθηκε στις 11 Φεβρουαρίου 1144 από τον Άγγλο αραβολόγο Ρόμπερτ τού Τσέστερ. . There is some doubt about whether the attribution of the preface of the work to Robert of Chester is authentic, but the dating of the translation does not depend on this (see ; cf. ).  Ένα άλλο έργο που σώζεται τόσο στα αραβικά όσο και στα λατινικά, είναι μία άτιτλη  («Επιστολή»), τής οποίας ο λατινικός μεταφραστής είναι άγνωστος. .

Άλλα λατινικά κείμενα που αποδίδονται στον Χαλίντ περιλαμβάνουν:
 Liber secretorum alchemiae ("The Book of the Secrets of Alchemy")According to , this work is based on a lost Arabic original dating at the earliest to the 11th century.
 Liber trium verborum ("The Book of the Three Words") classifies this work as a translation from the Arabic.

 Δείτε επίσης 
 Αλχημεία και χημεία στον μεσαιωνικό ισλαμικό κόσμο
 Ιμπν Ουμαγίλ
 Τζαμπίρ ιμπν Χαγιάν
 <i id="mwAUM">Hermetica</i> § Αραβικά αλχημικά <i id="mwAUQ">Hermetica</i>
 Λατινικές μεταφράσεις τού 12ου αι.

 Σημειώσεις 

 Αναφορές 

 Βιβλιογραφία 





 Dapsens, Marion (2021a). «Arabice appellatur Elixir» : les Masā'il Khālid li-Maryānus al-rāhib dans leurs versions arabe et latine (PhD dissertation). Université catholique de Louvain. hdl:2078.1/252488.














Κατηγορία:Δυναστεία των Ομεϋαδών