Αμπντ Αλάχ αλ-Μαχντί Μπιλάχ

Ο Αμπού Μουχαμάντ Αμπντ Αλάχ ιμπν αλ-Χουσαΰν, αραβ.:    (31 Ιουλίου 874 – 4 Μαρτίου 934), περισσότερο γνωστός με το βασιλικό του όνομα αλ-Μαχντί μπι'λάχ (αραβ.:  , «ο Σωστά Καθοδηγούμενος από τον Θεό»), ήταν ο ιδρυτής τού χαλιφάτου των Ισμαηλικών Φατιμιδών, τού μόνου σημαντικού σιιτικού χαλιφάτου στην ισλαμική ιστορία, και ο 11ος Ιμάμης τού ισμαηλικού κλάδου τού σιισμού.

Γεννήθηκε ως Σαΐντ ιμπν αλ-Χουσαΰν (  ) στο Ασκάρ Μουκράμ σε μία οικογένεια που ηγήθηκε τού μυστικού δικτύου ισμαηλικών ιεραποστολών (da'wa), διαδίδοντας για λογαριασμό τού κρυφού ιμάμη, Μουχαμάντ ιμπν Ισμαήλ, ο οποίος θα επέστρεφε ως ο προφητευμένος ισλαμικός μεσσίας (mahdi). Ορφανός σε νεαρή ηλικία, μετακόμισε στη Σαλαμίγια, την έδρα τής οικογένειας, όπου υιοθετήθηκε από τον θείο του. Στα μέσα τής δεκαετίας τού 890, ο Σαΐντ διαδέχθηκε την ηγεσία τής επεκτεινόμενης , η οποία είχε επεκταθεί και είχε αποκτήσει υποστηρικτές σε όλο τον τότε μουσουλμανικό κόσμο. Ωστόσο, οι ισχυρισμοί του ότι δεν ήταν απλώς διαχειριστής τού κρυφού ιμάμη, αλλά ότι αυτός και οι πρόγονοί του κατείχαν το ίδιο το ιμαμάτο, οδήγησαν το 899 σε σχίσμα στο κίνημα των Ισμαηλιτών: όσοι δεν αναγνώρισαν τούς ισχυρισμούς του αποσχίστηκαν, για να γίνουν οι Καρματιανοί. Το σχίσμα ακολουθήθηκε από εξεγέρσεις φιλο-ϊσμαηλικών Βεδουίνων στη Συρία το 902-903, οι οποίες ξεκίνησαν χωρίς τη συγκατάθεσή του από υπερβολικά ένθερμους υποστηρικτές, οι οποίοι στόχευαν να τον αναγκάσουν να αναδειχθεί ως . Η εξέγερση των Βεδουίνων κατεστάλη από τούς Αββασίδες, αλλά έστρεψε την προσοχή των αρχών τού χαλιφάτου των Αββασιδών σε αυτόν, αναγκάζοντάς τον να εγκαταλείψει τη Σαλαμίγια, και να καταφύγει πρώτα στη Ράμλα, στη συνέχεια στη Φουστάτ στην Αίγυπτο, και τέλος στη Σιτζιλμάσα, σε αυτό που είναι τώρα το Μαρόκο. Εκεί παρέμεινε ζώντας ως έμπορος, μέχρι που ένας από τούς ιεραποστόλους του, ο Αμπού Αμπνταλάχ αλ-Σιί, επικεφαλής των Βερβέρων Κουταμά, ανέτρεψε τη δυναστεία των Αγλαβιδών τής Ιφρικίγια το 909.

Ανακηρύχθηκε χαλίφης, και ανέλαβε την εξουσία στην Ιφρικίγια τον Ιανουάριο τού 910. Διακήρυξε το δικαίωμά του να κατακτήσει τον κόσμο στο όνομα τού Θεού, αλλά σύντομα ήρθε σε ρήξη με τον Αμπού Αμπνταλάχ και άλλους κορυφαίους ιεραποστόλους, οι οποίοι απογοητεύτηκαν που δεν ήταν ο ημι-θεϊκός , που προπαγάνδιζαν. Ο αλ-Μαχντί κατάφερε να εκκαθαρίσει αυτούς τούς αντιφρονούντες, αλλά έπρεπε να ξεπεράσει μία σειρά από εξεγέρσεις εναντίον τής εξουσίας του, είτε λόγω τής αντίθεσης στις απαιτήσεις των Κουταμά, τής ραχοκοκαλιάς τής εξουσίας του, είτε λόγω τής απογοήτευσης των οπαδών του, από την αποτυχία του να υλοποιήσει τις ισμαηλιστικές χιλιαστικές υποσχέσεις. Το κράτος που έκτισε ο αλ-Μαχντί, αν και στηριζόταν σε μία μεσσιανική ιδεολογία, ήταν κατά τα άλλα συμβατικά οργανωμένο, και βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στο προσωπικό τού προηγούμενου καθεστώτος των Αγλαβιδών, και στα σπαθιά των Κουταμά. Οι επεκτατικοί του στόχοι σημείωσαν μόνο μέτρια επιτυχία: δύο εισβολές στην Αίγυπτο αποκρούστηκαν από τούς Αββασίδες, αφήνοντας μόνο την Κυρηναϊκή στα χέρια του, ενώ ο πόλεμος με τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία στη νότια Ιταλία χαρακτηρίστηκε από επιδρομές για λεηλασία και σκλάβους, και δεν οδήγησε σε διαρκή επιτυχία. Στη δύση, οι επανειλημμένες προσπάθειές του να επιβάλει την κυριαρχία των Φατιμιδών στους άτακτους Βέρβερους αμφισβητήθηκαν, όχι μόνο από τις αντιπαλότητες των Βέρβερων, αλλά και από τούς Ομεϋάδες τής αλ-Ανταλούς, και εξασφάλισαν μόνο προσωρινή επιτυχία. Το 921 μετέφερε την Αυλή του στη νεόκτιστη οχυρωμένη πόλη-παλάτι τής Μαχντίγια στις ακτές τής Τυνησίας, και πέρασε εκεί το υπόλοιπο τής ζωής του. Μετά το τέλος του το 934, τον διαδέχθηκε ο μοναχογιός του, ο αλ-Καΐμ.
μικρογραφία|250x250εσ|Χάρτης της κατακερματισμένης αυτοκρατορίας των Αββασιδών , με περιοχές που εξακολουθούν να βρίσκονται υπό άμεσο έλεγχο της κεντρικής κυβέρνησης των Αββασιδών σε σκούρο πράσινο, και υπό αυτόνομους ηγεμόνες που τηρούν την ονομαστική κυριαρχία των Αββασιδών σε ανοιχτό πράσινο
εναλλ.=Geophysical map of the Levant, with major cities and boundaries of the early Islamic provinces marked|δεξιά|μικρογραφία|302x302εσ|Χάρτης της Συρίας με τις επαρχίες της και τους κύριους οικισμούς της τον 9ο/10ο αιώνα
δεξιά|μικρογραφία|Ερείπια τής βόρειας πύλης τής Σιτζιλμάσα.
δεξιά|μικρογραφία|250x250εσ|Η Σκίφα Κάχλα, η πύλη προς την ξηρά τής Μαχντίγια.
δεξιά|μικρογραφία|250x250εσ|Χάρτης που δείχνει την έκταση τής εξέγερσης τού Ιμπν Χαφσούν στο Εμιράτο της Κόρδοβας.
εναλλ.=Political map of Morocco|μικρογραφία|250x250εσ|Δυναστίες τού δυτικού Μαγκρέμπ (Μαρόκο), πριν από τούς Φατιμίδες.
δεξιά|μικρογραφία|250x250εσ|Ο τσάρος Συμεών Α΄ τής Βουλγαρίας (αριστερά) στέλνει απεσταλμένους στον χαλίφη αλ-Μαχντί (δεξιά). Μικρογραφία τού 12ου αι. από το Σύνοψις Ιστοριών τού Σκυλίτζη, χειρόγραφο τής Μαδρίτης.

 Δείτε επίσης 
 Λίστα Ισμαηλιτών ιμάμηδων
 Λίστα διεκδικητών του Μαχντί

 Αναφορές 

 Πηγές 
 Andani, Khalil (2016). "A Survey of Ismaili Studies (Part 1): Early Ismailism and Fatimid Ismailism". Religion Compass. 10 (8): 191–206. doi:10.1111/rec3.12205.
 Benchekroun, Chafik T. (2016). "Les Idrissides entre Fatimides et Omeyyades". Revue des mondes musulmans et de la Méditerranée (in French). 139 (139): 29–50. doi:10.4000/remmm.9412.
 Bloom, Jonathan M. (2007). Arts of the City Victorious: Islamic Art and Architecture in Fatimid North Africa and Egypt. New Haven and London: Yale University Press. ISBN <bdi>978-0-300-13542-8</bdi>.
 Brett, Michael (1996). "The Realm of the Imām: The Faṭīmids in the Tenth Century". Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London. 59 (3): 431–449. doi:10.1017/S0041977X00030585. JSTOR 619802. S2CID 162934630.
 Brett, Michael (2001). The Rise of the Fatimids: The World of the Mediterranean and the Middle East in the Fourth Century of the Hijra, Tenth Century CE. The Medieval Mediterranean. Vol. 30. Leiden: BRILL. ISBN 9004117415.
 Brett, Michael (2017). The Fatimid Empire. The Edinburgh History of the Islamic Empires. Edinburgh: Edinburgh University Press. ISBN <bdi>978-0-7486-4076-8</bdi>.
 Canard, Marius (1942–1947). "L'impérialisme des Fatimides et leur propagande". Annales de l'Institut d'études orientales (in French). VI: 156–193.
 Canard, Marius (1965). "Fāṭimids". In Lewis, B.; Pellat, Ch. & Schacht, J. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume II: C–G. Leiden: E. J. Brill. pp. 850–862. OCLC 495469475.
 Crone, Patricia; Treadwell, Luke (2003). "A new text on Ismailism at the Samanid court". Texts, documents, and artefacts: Islamic studies in honour of D.S. Richards. Leiden: Brill. pp. 37–67. ISBN <bdi>978-9-00412864-4</bdi>. Archived from the original on 2024-07-09. Retrieved 2024-03-21.
 Dachraoui, Farhat (1981). Le Califat Fatimide au Maghreb (296-365 H. / 909-975 Jc.). Historie Politique et Institutions [The Fatimid Caliphate in the Maghreb (296-365 AH / 909-975 CE). Political History and Institutions] (PhD thesis) (in French). Tunis.
 Dachraoui, F. (1986). "al-Mahdī ʿUbayd Allāh". In Bosworth, C. E.; van Donzel, E.; Lewis, B. & Pellat, Ch. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume V: Khe–Mahi. Leiden: E. J. Brill. pp. 1242–1244. ISBN <bdi>978-90-04-07819-2</bdi>.
 Daftary, Farhad (2007). The Ismāʿı̄lı̄s: Their History and Doctrines (Second ed.). Cambridge: Cambridge University Press. ISBN <bdi>978-0-521-61636-2</bdi>.
 Daftary, Farhad (2018). "The Early Ismaili Imamate: Background to the Establishment of the Fatimid Caliphate". In Daftary, Farhad; Jiwa, Shainool (eds.). The Fatimid Caliphate: Diversity of Traditions. London and New York: I.B. Tauris, in association with the Institute of Ismaili Studies. pp. 10–21. ISBN <bdi>978-1-78831-133-5</bdi>.
 Eustache, D. (1971). "Idrīsids". In Lewis, B.; Ménage, V. L.; Pellat, Ch. & Schacht, J. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume III: H–Iram. Leiden: E. J. Brill. pp. 1035–1037. OCLC 495469525.
 Fine, John V. A. Jr. (1991) [1983]. The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century. Ann Arbor: University of Michigan Press. ISBN <bdi>0-472-08149-7</bdi>.
 Haider, Najam (2014). Shī'ī Islam: An Introduction. New York: Cambridge University Press. ISBN <bdi>978-1-107-03143-2</bdi>.
 Halm, Heinz (1991). Das Reich des Mahdi: Der Aufstieg der Fatimiden [The Empire of the Mahdi: The Rise of the Fatimids] (in German). Munich: C. H. Beck. ISBN <bdi>978-3-406-35497-7</bdi>.
 Halm, Heinz (2014). "Fāṭimids". In Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Rowson, Everett (eds.). Encyclopaedia of Islam (3rd ed.). Brill Online. ISSN 1873-9830.
 Jiwa, Shainool (2018). The Fatimids. 1. The Rise of a Muslim Empire. London and New York: I.B. Tauris. ISBN <bdi>978-1-78453-935-1</bdi>.
 Kennedy, Hugh (2004). The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the 6th to the 11th Century (Second ed.). Harlow: Longman. ISBN <bdi>978-0-582-40525-7</bdi>.
 Lev, Yaacov (1984). "The Fāṭimid Navy, Byzantium and the Mediterranean Sea, 909–1036 CE/297–427 AH". Byzantion. 54: 220–252. ISSN 0378-2506.
 Lev, Yaacov (1988). "The Fāṭimids and Egypt 301–358/914–969". Arabica. 35 (2): 186–196. doi:10.1163/157005888X00332.
 Lev, Yaacov (1995). "The Fāṭimids and Byzantium, 10th–12th Centuries". Graeco-Arabica. 6: 190–208. OCLC 183390203.
 Madelung, Wilferd (1971). "Imāma". In Lewis, B.; Ménage, V. L.; Pellat, Ch. & Schacht, J. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume III: H–Iram. Leiden: E. J. Brill. pp. 1163–1169. doi:10.1163/1573-3912_islam_COM_0369. OCLC 495469525.
 Madelung, Wilferd (1978). "Ismāʿīliyya". In van Donzel, E.; Lewis, B.; Pellat, Ch. & Bosworth, C. E. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume IV: Iran–Kha. Leiden: E. J. Brill. pp. 198–206. OCLC 758278456.
 Madelung, Wilferd (1978). "Ḳarmaṭī". In van Donzel, E.; Lewis, B.; Pellat, Ch. & Bosworth, C. E. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume IV: Iran–Kha. Leiden: E. J. Brill. pp. 660–665. OCLC 758278456.
 Madelung, Wilferd (1991). "Manṣūr al-Yaman". In Bosworth, C. E.; van Donzel, E. & Pellat, Ch. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume VI: Mahk–Mid. Leiden: E. J. Brill. pp. 438–439. ISBN <bdi>978-90-04-08112-3</bdi>.
 Madelung, Wilferd (1996). "The Fatimids and the Qarmatīs of Bahrayn". In Daftary, Farhad (ed.). Mediaeval Isma'ili History and Thought. Cambridge University Press. pp. 21–73. ISBN <bdi>978-0-521-00310-0</bdi>.
 Manzano, Eduardo (2019). La corte del califa: Cuatro años en la Córdoba de los omeyas [The Court of the Caliph: Four Years in Umayyad Córdoba] (in Spanish). Barcelona: Editorial Crítica. ISBN <bdi>978-8-49199028-4</bdi>.
 Metcalfe, Alex (2009). The Muslims of Medieval Italy. Edinburgh: Edinburgh University Press. ISBN <bdi>978-0-7486-2008-1</bdi>.
 Öz, Mustafa (2012). "Ubeydullāh el-Mehdî". TDV Encyclopedia of Islam, Vol. 42 (Tütün – Vehran) (in Turkish). Istanbul: Turkiye Diyanet Foundation, Centre for Islamic Studies. pp. 23–25. ISBN <bdi>978-975-389-737-2</bdi>.
 Walker, Paul E. (1998). "The Ismāʿīlī Daʿwa and the Fāṭimid Caliphate". In Petry, Carl F. (ed.). The Cambridge History of Egypt, Volume 1: Islamic Egypt, 640–1517. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 120–150. ISBN <bdi>0-521-47137-0</bdi>.
</div>

Κατηγορία:Χαλιφάτο των Φατιμιδών