Κρίση αλμυρότητας του Μεσσηνίου

Η Κρίση Αλμυρότητας του Μεσσηνίου (Messinian Salinity Crisis, MSC) αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά γεωλογικά φαινόμενα της ιστορίας της Γης, κατά το οποίο η Μεσόγειος Θάλασσα υπέστη δραστικές αλλαγές λόγω απομόνωσης από τον Ατλαντικό ωκεανό. Αυτή η περίοδος, που διήρκησε από 5,97 έως 5,33 εκατομμύρια χρόνια πριν, οδήγησε στην απόθεση εκατομμυρίων κυβικών χιλιομέτρων αλατιού και επηρέασε το παγκόσμιο κλίμα και τη θαλάσσια ζωήAgiadi et al. 2024, 4767. Παρά τις δεκαετίες έρευνας, παραμένουν διαφωνίες σχετικά με τον βαθμό ξήρανσης και τον μηχανισμό επαναπλήρωσης, με ορισμένους να υποστηρίζουν καταστροφική πλημμύρα και άλλους σταδιακές διεργασίεςRoveri et al. 2025, 485..

Γεωλογικό πλαίσιο
Κατά το τέλος του Μειοκαίνου, η Μεσόγειος ήταν μια ημίκλειστη λεκάνη, συνδεδεμένη με τον Ατλαντικό μέσω διαδρόμων όπως ο Βητικός Διάδρομος (Betic Corridor), μια αρχαία υδάτινη οδός που συνέδεε τη Μεσόγειο με τον Ατλαντικό Ωκεανό, (κλείσιμο ~7,1 Ma) και ο Ρίφιος (~6,8 Ma)Roveri et al. 2025, 490.. Η τεκτονική δραστηριότητα στην περιοχή του Γιβραλτάρ περιόρισε τις ροές νερού, ενώ κλιματικές διακυμάνσεις λόγω τροχιακών κύκλων του ΜιλάνκοβιτςΟι κύκλοι του Μιλάνκοβιτς περιγράφουν τις συλλογικές επιδράσεις των αλλαγών στις πλανητικές κινήσεις της Γης στην κλιματική της αλλαγή σε βάθος χιλιάδων ετών. Οι κύριοι παράγοντες είναι η αλλαγή στην εκκεντρότητα της τροχιάς, η μεταβολή της κλίσης του άξονα της Γης (περίπου 41.000 ετών) και η μετάπτωση του άξονα (περίπου 26.000 ετών). Αυτοί οι κύκλοι θεωρούνται υπεύθυνοι για τις παγετώδεις και μεσοπαγετώδεις περιόδους του Πλειστόκαινου, αλλά επηρεάζουν και μακροπρόθεσμες κλιματικές αλλαγές. ενίσχυσαν την εξάτμιση των υδάτωνPensa et al. 2025, 2.. Στη λεκάνη της Ερυθράς θάλασσας, παρόμοιες διεργασίες οδήγησαν σε ξήρανση ~6,2 Ma, με απόθεση αλατιού και ανυδρίτηPensa et al. 2025, 1.. Το απολιθωματικό αρχείο πριν και μετά την κρίση δείχνει στρωματοποίηση της υδάτινης στήλης και διακυμάνσεις αλατότητας ήδη από το πρώιμο ΜεσσήνιοAgiadi et al. 2024, 4768..

Αίτια της κρίσης
Τα αίτια της MSC συνδέονται με τεκτονικούς και κλιματικούς παράγοντες. Η περιορισμένη σύνδεση με τον Ατλαντικό αύξησε την αλατότητα, οδηγώντας σε απόθεση ανθρακικών, γύψου και αλατιούRoveri et al. 2025, 486.. Κλιματικές αλλαγές προκάλεσαν ±12% διακυμάνσεις στις βροχοπτώσεις, ενισχύοντας την εξάτμιση σε ξηρές περιόδουςAgiadi et al. 2024, 4769.. Στην Ερυθρά, η ξήρανση αποδίδεται στην αρχή της MSC, με διάβρωση 750–1000 mPensa et al. 2025, 4.. Η αφαίρεση Ca2+ από τα ωκεάνια νερά μείωσε την ταφή CaCO3Η "ταφή" του CaCO₃ αναφέρεται στην εναπόθεση ιζημάτων για τον σχηματισμό πετρωμάτων όπως ο ασβεστόλιθος,, αυξάνοντας το pH και μειώνοντας το pCO2Krijgsman et al. 2024..

Διαδικασία της κρίσης
Η MSC διαιρείται σε τρεις φάσεις. Στη φάση 1 (5,97-5,60 Ma), αποτέθηκαν πρωτογενείς γύψοι σε περιθωριακές λεκάνες. Στη φάση 2 (5,60-5,55 Ma), ακολούθησε πλήρης απομόνωση με απόθεση αλατιού και γύψων. Στη φάση 3 (5,55-5,33 Ma), επικράτησαν υφάλμυρες συνθήκεςΟι υφάλμυρες συνθήκες αναφέρονται σε περιβάλλοντα υφάλμυρου νερού, που έχουν μέτρια αλατότητα μεταξύ γλυκού και θαλασσινού νερού. Αυτό συμβαίνει συνήθως σε εκβολές ποταμών και δέλτα, όπου το γλυκό νερό από τα ποτάμια αναμιγνύεται με το θαλασσινό νερό, δημιουργώντας μια διαφοροποίηση της αλατότητας. Μοναδικές κοινότητες οργανισμών εξελίχθηκαν για να ευδοκιμήσουν σε αυτές τις συνθήκες, όπου η αλατότητα μπορεί να ποικίλλει, και ορισμένα είδη είναι ακόμη και σε θέση να ανέχονται ευρεία φάσματα αλατότητας (ευρυαλοειδή). λιμνοθάλασσας, με εισροή από την Παρατηθύ και ταλαντώσεις επιπέδου ±600 m.. Η επαναπλήρωση ~5,33 Ma μπορεί να ήταν σταδιακή, με ανοιχτό το Στενό του Γιβραλτάρ καθ' όλη τη διάρκειαRoveri et al. 2025, 501.. Στην Ερυθρά, η ξήρανση τελείωσε με πλημμύρα από τον Ινδικό ωκεανό ~6,2 MaPensa et al. 2025, 9.. Αυτές οι φάσεις αντανακλούν κύκλους του Μιλάνκοβιτς, με λόγο στροντίου 87Sr/86SrΟ λόγος των ισοτόπων στροντίου 87Sr/86Sr είναι μια γεωχημική αναλογία που χρησιμοποιείται σε διάφορους τομείς, όπως η λιθογένεση, η γεωχρονολόγηση, η χημεία των υδάτων και η αρχαιολογία, καθώς το στρόντιο αντικαθιστά συχνά το ασβέστιο στα ορυκτά. Αυτός ο λόγος μπορεί να ποικίλλει ανάλογα με την πηγή του στροντίου, όπως η διάβρωση πετρωμάτων ή η ηφαιστειακή δραστηριότητα, καθιστώντας τον χρήσιμο για την παρακολούθηση της προέλευσης υλικών ή την κατανόηση γεωλογικών διεργασιών. ομοιογενεις στη φάση 3.

Συνέπειες της κρίσης
Η MSC είχε βαθιές επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα, με 23.032  "εμφανίσεις απολιθωμάτων" ή "περιστατικά απολιθωμάτων" να δείχνουν περιορισμένη κάλυψη κατά την κρίση λόγω διατήρησης. Είδη από την Παρατηθύ εισέβαλαν, ενώ μεγαλύτερα taxa προτιμήθηκαν στα αρχείαAgiadi et al. 2024, 4770.. Παγκοσμίως, η εξαγωγή ιόντων αλατιού (~7-10%) επηρέασε το κλίμα, προκαλώντας ψύξη. Η διάβρωση και η επαναπλήρωση σχημάτισαν ασυμφωνίες, όπως το S-re reflector στην ΕρυθράPensa et al. 2025, 7.. Οι διαφωνίες για καταστροφική vs. σταδιακή επαναπλήρωση επηρεάζουν μοντέλα ωκεανογραφίαςRoveri et al. 2025, 497..

Η MSC αποκαλύπτει πώς τεκτονικές και κλιματικές δυνάμεις διαμορφώνουν θαλάσσιες λεκάνες, με συνέπειες για τη βιοποικιλότητα και το κλίμα. Παρά τις προόδους, χρειάζονται περαιτέρω έρευνες για να επιλυθούν διαφωνίες σχετικά με την ξήρανση και επαναπλήρωσηRoveri et al. 2025, 503. Το απολιθωγματικό αρχείο προσφέρει εργαλεία για κατανόηση σύγχρονων αλλαγών, όπως η εισβολή ειδώνAgiadi et al. 2024, 4772.. Συμπερασματικά, η MSC υπογραμμίζει αλληλεπιδράσεις τεκτονικής, κλίματος και βιολογίας, με μαθήματα για σύγχρονες αλλαγές. Μελλοντικές έρευνες χρειάζονται για σχετικά υδρογεωχημικά μοντέλα

Παραπομπές σημειώσεις

Βιβλιογραφία
Agiadi, K., Hohmann, N., Gliozzi, E., Thivaiou, D., Bosellini, F. R., Taviani, M., Bianucci, G., Collareta, A., Londeix, L., Faranda, C., Bulian, F., Koskeridou, E., Lozar, F., Mancini, A. M., Dominici, S., Moissette, P., Bajo Campos, I., Borghi, E., Iliopoulos, G., Antonarakou, A., Kontakiotis, G., Besiou, E., Zarkogiannis, S. D., Harzhauser, M., Sierro, F. J., Camerlenghi, A., García-Castellanos, D. 2024. A revised marine fossil record of the Mediterranean before and after the Messinian salinity crisis. Earth System Science Data 16: 4767-4785. https://doi.org/10.5194/essd-16-4767-2024
Krijgsman, W., Rohling, E. J., Palcu, D., Raad, F., Amarathunga, U., Flecker, R. M., Florindo, F., Roberts, A., Sierro, F. J., Aloisi, G. 2024. Causes and consequences of the Messinian salinity crisis. Nature Reviews Earth & Environment. https://doi.org/10.1038/s43017-024-00533-1
Pensa, T., Huertas, A. D., Afifi, A. M. 2025. Desiccation of the Red Sea basin at the start of the Messinian salinity crisis was followed by major erosion and reflooding from the Indian Ocean. Communications Earth & Environment 6. https://doi.org/10.1038/s43247-025-02642-1
Roveri, M., Lugli, S., Manzi, V. 2025. The Desiccation and Catastrophic Refilling of the Mediterranean: 50 Years of Facts, Hypotheses, and Myths Around the Messinian Salinity Crisis. Annual Review of Marine Science 17: 485-509. https://doi.org/10.1146/annurev-marine-021723-110155

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

 Arizona University: Geology 212, Lecture 17: "When the Mediterranean Dried Up". (Accessed 7/16/06)
 The Messinian Salinity Crisis by Ian West (Internet Archive copy)
 A brief history of the Messinian on Sicily by Rob Butler. Archived
 Messinian online

Κατηγορία:Παλαιογεωγραφία