Μαργαρίτα της Ναβάρρας (Βασίλισσα της Σικελίας)

Η Μαργαρίτα της Ναβάρρας, γαλλ.: Marguerite, ισπαν.: Margarita, ιταλ.: Margherita di Navarra e di Sicilia (π. 1135 – 12 Αυγούστου 1183) από τον Οίκο των Χιμένεθ ήταν βασίλισσα τής Σικελίας ως σύζυγος τού Γουλιέλμου Α΄ (βασ. 1154–1166) και αντιβασίλισσα κατά την ανηλικότητα τού γιου της, Γουλιέλμου Β΄.

 Σύζυγος τού βασιλιά 
Η Μαργαρίτα ήταν κόρη τού βασιλιά Γκαρθία Ραμίρεθ τής Ναβάρρας και τής Μαργαρίτας ντε λ'Αιγκλ.  Παντρεύτηκε σε νεαρή ηλικία τον Γουλιέλμο Α΄ τής Σικελίας, το 1149, τον τέταρτο γιο τού Ρογήρου Β΄ τής Σικελίας. Σύμφωνα με τον αρχειονόμο τού Παλέρμο Ιζιντόρο Λα Λούμια, στα τελευταία της χρόνια ήταν bella ancora, superba, leggiera («όμορφη ακόμη, περήφανη, ανάλαφρη»).

Κατά τη διάρκεια τής βασιλείας τού συζύγου της, η Μαργαρίτα αγνοήθηκε σε μεγάλο βαθμό από τον Γουλιέλμο Α΄, ο οποίος περνούσε μεγάλο μέρος τού χρόνου του μακριά από την Αυλή, συχνά επισκεπτόμενος τα πολλά προσωπικά του χαρέμια.  Ωστόσο, θεωρείται ότι ήταν μία ισχυρότερη και πιο ικανή διοικητική υπάλληλος από τον σύζυγό της, και αρκετές φορές τον έπεισε να ενεργήσει εκεί που ήταν αποφασισμένος να παραμείνει παθητικός. Συνεργάστηκε στενά με τον Μάγιο τού Μπάρι,  τον αρχιναύαρχο (ammiratus ammiratorum) τού βασιλιά, και συχνά συμμάχησαν στην προσπάθεια να υπονομεύσουν τούς αντιπάλους τής μοναρχίας, αν και κάποτε κρατήθηκε μαζί με δύο από τους τρεις γιους της από τον Ματέο Μπονέλο κατά τη διάρκεια μίας εξέγερσης, κατά την οποία ο μεγαλύτερος γιος της σκοτώθηκε σε λειτουργία.

 Αντιβασίλισσα 
Ήταν επιθυμία τού Γουλιέλμου να τον διαδεχθεί ο μεγαλύτερος γιος του, και ο δεύτερος γιος του να λάβει το πριγκιπάτο τής Κάπουα. Αυτό έγινε, και την ημέρα τής στέψης τού Γουλιέλμου Β', η Μαργαρίτα κήρυξε γενική αμνηστία σε όλο το βασίλειο, η οποία κάλυπτε τούς επαναστάτες βαρόνους όπως τον Τανκρέδο, ανιψιό τού συζύγου της. Η νέα αντιβασίλισσα ανακάλεσε επίσης τη λίγο δημοφιλή πράξη τού εκλιπόντος συζύγου της: την επιβολή χρημάτων εξαγοράς σε επαναστατικές πόλεις. Η πρώτη δουλειά τής Μαργαρίτας ήταν να διορίσει ένα ισχυρό άτομο στην κενή θέση τού ναυάρχου (ο Μάγιο είχε αποβιώσει). Προήγαγε τον καΐδη Πέτρο, έναν μουσουλμάνο προσήλυτο και ευνούχο, προς μεγάλη ενόχληση πολλών ευγενών ή οικείων τού παλατιού.

Η βασιλομήτωρ δεν εμπιστευόταν την αριστοκρατία τη γηγενή της περιοχής, και έγραψε μία επιστολή στον εξάδελφό της, Ρόθρουντ αρχιεπίσκοπο της Ρουέν, ζητώντας του να στείλει έναν από τους Γάλλους συγγενείς της, από την πλευρά τής μητέρας της, για να τη βοηθήσει να κυβερνήσει. Ο εξάδελφός της , Γκιλμπέρτο κόμης τής Γκραβίνα, που ήταν ήδη παρών στο νότο, ήταν εχθρός τού Πέτρου, και σύμφωνα με τον Ούγο Φαλκάνδο, ήταν έντονα αντίθετος με την κυβέρνηση τού εξαδέλφου του.

Ήταν σε αυτή την κατάρρευση των σχέσεων μεταξύ αυλής και ευγενών, που ο Πέτρος αυτομόλησε στην Τυνησία και ασπάστηκε ξανά το Ισλάμ. Με αυτό, η Μαργαρίτα αναγκάστηκε να ανακηρύξει τον προδότη εξάδελφό της Γκιλμπέρτο κατεπάνω τής Απουλίας και τής Καμπανίας, και να τον στείλει στην Ιταλική χερσόνησο, για να προετοιμαστεί για την επερχόμενη εισβολή του Φρειδερίκου Α΄ Μπαρμπαρόσα. Σε αυτό το σημείο, η δημοτικότητα τής βασιλομήτορος, που εξασφαλίστηκε από τέτοιες λαϊκίστικες πρώιμες πράξεις όπως αναφέρθηκαν παραπάνω, είχε μειωθεί σημαντικά, και ήταν γνωστή στον δρόμο ως «η Ισπανίδα».

Μετά την αναχώρηση τού Γκιλμπέρτο στην Απουλία, ο αδελφός τής Μαργαρίτας, Ροδρίγο, έφθασε στο Παλέρμο. Ο Ροδρίγο, στον οποίο δόθηκε εντολή να αλλάξει το όνομά του σε Ερρίκο, θεωρούνταν συνήθως νόθος γιος τής Μαργαρίτας ντε λ'Αίγκλ, και ο βασιλιάς Γκαρθία δεν τον αναγνώρισε ποτέ. Ήταν προορισμένος να γίνει μία διχαστική και επικίνδυνη προσωπικότητα στο μέλλον τής βασιλείας τού ανιψιού του. Προς το παρόν, ωστόσο, η Μαργαρίτα τον μετέφερε στην Απουλία με τον τίτλο τού κόμη τού Μοντεσκαλιόζο. Ευτυχώς γι' αυτήν, μία πιο ευνοϊκή οικογενειακή άφιξη συνέβη σχεδόν ταυτόχρονα. Ο Ρόθρουντ τής Ρουέν είχε στείλει μήνυμα για την έκκλησή της στον Στέφανο τού Περς, έναν άλλο εξάδελφό της. Ο Στέφανος ξεκινούσε τότε για Σταυροφορία με μία συνοδεία 37 ιπποτών. Αποφάσισε να σταματήσει πρώτα στο Παλέρμο. Εκεί πείστηκε να παραμείνει, και διορίστηκε καγκελάριος τον Νοέμβριο του 1166. Ο Πέτρος του Μπλουά, ο μικρότερος αδελφός του Γουλιέλμος και ο Βάλτερ Οφάμιλ, ήταν μεταξύ των ιπποτών, και ο Πέτρος και ο Βάλτερ υπηρέτησαν ως διδάσκαλοι του Γουλιέλμου Β'.

Το 1167 η Μαργαρίτα έκανε ό,τι μπορούσε για να στείλει βοήθεια (με τη μορφή χρημάτων) στον πολιορκημένο πάπα Αλέξανδρο Γ΄ στη Ρώμη, ο οποίος τότε αντιστεκόταν στον κοινό τους εχθρό, τον Φρειδερίκο Α΄ τής Γερμανίας. Το φθινόπωρο τού ίδιου έτους, ωστόσο, έκανε ένα φρικτό λάθος. Διόρισε τον Στέφανο στην κενή αρχιεπισκοπή τού Παλέρμο. Με αυτό, όχι μόνο η αριστοκρατία, αλλά και ο κλήρος, περιφρονούσαν πλέον τη βασιλομήτορα αντιβασίλισσα, η οποία παρόλα αυτά ήταν αγαπητή στον λαό. Ο αδελφός της Ερρίκος έφθασε στη Σικελία την ίδια εποχή, και προκάλεσε νέα προβλήματα, κατηγορώντας τη βασιλομήτορα ότι βρισκόταν υπό τη γοητεία τού εραστή της Ριχάρδου κόμη τού Μολίζε. Οι ισχυρισμοί, που επινοήθηκαν από τούς φίλους του, ήταν, όπως ήταν αναμενόμενο, εντελώς ψευδείς. Οι φίλοι του σύντομα τον έπεισαν να δείξει το δάχτυλο στον -τάχα αιμομικτικό- Στέφανο τού Περς, εξίσου αθώο με τον Ριχάρδο τού Μολίζε. Γύρω από τον Ερρίκο ξέσπασε μία μεγάλη συνωμοσία, αλλά ο Στέφανος ήταν πολύ γρήγορος και ο κίνδυνος διαλύθηκε, και η Μαργαρίτα τελικά έπεισε (δηλαδή δωροδόκησε) τον Ερρίκο να φύγει από τη Σικελία για την Ισπανία. Η Μαργαρίτα αποκαλούσε τον Στέφανο «αδελφό της», μιλούσε γι' αυτόν πολύ οικεία, και τον κοίταζε πεινασμένα, γεγονός που οδήγησε σε υποψίες ότι έτρεφαν στοργή.

Το 1168, τα γεγονότα, που αφορούσαν τους επαναστατημένους υποτελείς που αντιτάχθηκαν στους Ναβαρρέζους και Γάλλους αυλικούς, κορυφώθηκαν. Κυκλοφόρησε επίσης φήμη ότι ο Γουλιέλμος δολοφονήθηκε, και ο Στέφανος του Περς σχεδίαζε να νυμφεύσει τον αδελφό του με την πριγκίπισσα Κωνσταντία, θεία τού Γουλιέλμου -η οποία ήταν περιορισμένη στο Σαντίσιμο Σαλβατόρε τού Παλέρμο ως μοναχή από την παιδική ηλικία, λόγω μίας πρόβλεψης ότι «ο γάμος της θα κατέστρεφε τη Σικελία»- για να διεκδικήσει τον θρόνο, παρά την ύπαρξη τού Ερρίκου, αδελφού τού Γουλιέλμου Α΄. Ο Στέφανος αναγκάστηκε να φύγει. Στη συνέχεια, ο Γκιλμπέρτο τής Γκραβίνα εξορίστηκε επίσης. Το 1169 έφυγε και ο Πέτρος τού Μπλουά.

Η Μαργαρίτα έμεινε τώρα χωρίς κανέναν οικογενειακό συγγενή, για να σώσει τον γιο και κηδεμονευόμενό της στη Σικελία: η κυβέρνηση είχε αποσπαστεί από τα χέρια της. Διαμαρτυρήθηκε για την εκδίωξη τού εξαδέλφου της από την αρχιεπισκοπή, και έστειλε επιστολές στον πάπα και στον Τόμας Μπέκετ, αρχιεπίσκοπο τού Καντέρμπερι, για να τους παρακαλέσει να αποκαταστήσουν τον ευνοούμενό της, αλλά δεν έλαβε καμία σημασία από τον Αλέξανδρο, και ελάχιστη πραγματική σημασία από τον Θωμά. Η de facto αντιβασιλεία της τελειώνει εδώ, αν και ήταν de jure αντιβασίλισσα μέχρι την ενηλικίωση τού γιου της το 1171.

 Υστεροφημία 
μικρογραφία|Τάφος της Μαργαρίτας στον καθεδρικό ναό τού Μονρεάλε.
Η Μαργαρίτα έζησε μέχρι το 1183, προικίζοντας ως κληρονομιά της ένα αβαείο Βενεδικτίνων στη θέση τής Σάντα Μαρία ιν Μανιάτσε,  που κατασκευάστηκε από τον Γεώργιο Μανιάκη περισσότερο από έναν αιώνα νωρίτερα, και μία εκκλησία στο Σαν Μάρκο ντ'Αλούντσιο, το πρώτο κάστρο του Ροβέρτου Γυισκάρδου στη Σικελία. Είναι θαμμένη στον καθεδρικό ναό τού Μονρεάλε στο Παλέρμο.

Ενδιαφέρουσα είναι η αλληλογραφία της με τον Τόμας Μπέκετ. Ο Τόμας τής έγραψε «σού οφείλουμε ευγνωμοσύνη» για την υποστήριξή της προς αυτόν εναντίον του βασιλιά Ερρίκου Β' της Αγγλίας. Ο Τόμας έγραψε επίσης στον Ρικάρντο Πάλμερ, επίσκοπο των Συρακουσών, ζητώντας του, ως αντίπαλο οποιουδήποτε άλλου υποψηφίου για την έδρα τού Πάλμερ εκτός από τον ίδιο, να εργαστεί για την υπόθεση τής βασιλομήτορος και τού Στεφάνου. Πιο ενδιαφέρον από οποιαδήποτε από αυτές τις ανταλλαγές, ωστόσο, είναι το χρυσό μενταγιόν, που βρίσκεται τώρα στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης στη Νέα Υόρκη . Φέρει την επιγραφή ISTUD REGINE MARGARETE SICULORUM TRANSMITTIT PRESUL RAINAUDUS BATONIORIUM και τις μορφές τής Μαργαρίτας και τού Ρέτζιναλντ επισκόπου τού Μπαθ.

Σε μία αντίληψη βασισμένη σε προηγούμενη ιστοριογραφία, ο John Julius Norwich μίλησε για την «πλήρη ανικανότητά της να κυβερνήσει», αλλά η επιτυχία τού Στεφάνου κατά τη σύντομη θητεία του είναι αναμφισβήτητη, και αυτή κατηγορείται κυρίως για την άρνησή της να δει την απογοήτευση, που προκάλεσαν οι συγγενείς της στην τοπική αριστοκρατία. Η Ζακλίν Άλιο, η βιογράφος της, αποδίδει στη Μαργαρίτα την ικανή διακυβέρνηση σε δύσκολες συνθήκες, προσδιορίζοντάς την ως τη σπουδαιότερη Σικελή βασίλισσα της Νορμανδο-Σουαβικής εποχής.  Στην πρώτη βιογραφία αυτής τής βασίλισσας, η Άλιο την περιγράφει ως «την πιο ισχυρή γυναίκα στην Ευρώπη για πέντε -γεμάτα γεγονότα- χρόνια» και «την πιο σημαντική γυναίκα τής μεσαιωνικής Σικελίας».  Η Άλιο συμπεραίνει επίσης ότι η Μαργαρίτα και η Κονσταντία, η οποία θα γινόταν επίσης βασιλομήτωρ αντιβασίλισσα, ως κουνιάδα, γνωρίζονταν, και η νεαρή Κονσταντία είχε μιμηθεί τον τρόπο ηγεσίας τής Μαργαρίτας, επομένως μπορεί να υπήρχε ισχυρή φιλία μεταξύ τους, αν δεν ήταν εύθραυστη. (Ωστόσο, μετά το τέλος τού Ερρίκου, τού νεότερου γιου τής Μαργαρίτας το 1172, ως μοναδική κληρονόμος τού Γουλιέλμου Β΄ από τότε και στο εξής, η Κωνσταντία παρέμεινε περιορισμένη στο μοναστήρι της για το υπόλοιπο τής ζωής τής Μαργαρίτας, είτε με επιθυμία τής τελευταίας, είτε όχι.)

 Οικογένεια 
Η Μαργαρίτα και ο Γουλιέλμος Α΄ τής Σικελίας είχαν τέκνα:

 Ρογήρος Δ΄, δούκας τής Απουλίας, απεβίωσε πριν από τον πατέρα του .
 Ροβέρτος, πρίγκιπας τής Κάπουα, απεβίωσε πριν από τον πατέρα του .
 Γουλιέλμος Β΄ βασιλιάς τής Σικελίας, διαδέχθηκε τον πατέρα του .
 Ερρίκος, πρίγκιπας τής Κάπουα .

 Αναφορές 

 Πηγές 


 Huston, Emmaleigh. (2021). Power Through Patronage: Examining Margaret of Navarre's Political Influence Through Sicily's Cathedral of Monreale. (Publication No. 2679) [MA Thesis, University of Wisconsin-Milwaukee]. ProQuest Dissertations & Theses Global.




 Norwich, John Julius. The Kingdom in the Sun 1130–1194. Longman: London, 1970.

Κατηγορία:Οίκος των Ωτβίλ
Κατηγορία:Ινφάντας της Ναβάρρας
Κατηγορία:Βασίλισσες της Σικελίας