Γοτθικός Πόλεμος (401-403)

Ο Γετικός Πόλεμος ή Γοτθικός Πόλεμος τού 401–403 διεξήχθη μεταξύ τής Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και των Βησιγότθων. Διοικητής τού ρωμαϊκού στρατού ήταν ο Φλάβιος Στιλίχων, ενώ των Βησιγότθων ηγήθηκε ο Αλάριχος. Ο πόλεμος διεξήχθη στη βόρεια Ιταλία, και εκτός από μία σειρά μικρών μαχών, έγιναν δύο μεγάλες μάχες, οι οποίες κερδήθηκαν -και οι δύο- από τούς Ρωμαίους.

 Η εποχή 
Μετά το τέλος τού Αυτοκράτορα Θεοδοσίου Α΄, η Αυτοκρατορία χωρίστηκε σε μία Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και μία Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Δεν ήταν σαφές, πού ακριβώς βρισκόταν η διαχωριστική γραμμή. Ένα πρόβλημα προέκυψε, όταν το 395 ο Αλάριχος, πρώην στρατηγός τού ρωμαϊκού στρατού και ηγεμόνας των Βησιγότθων, επαναστάτησε και εισέβαλε στην Ελλάδα (Εξέγερση τού Αλάριχου Α΄). Ο Στιλίχων, αρχιστράτηγος τού στρατού τής Δύσης, και λίγο πιο κάτω από τον ανώτερό του, ήθελε να τον απωθήσει, αλλά απωθήθηκε από την Ανατολική Αρχή, επειδή μετακινήθηκε εκτός τής επικράτειάς του.

Μετά την αποχώρηση τού Στιλίχωνα, οι Γότθοι εξακολουθούσαν να αποτελούν απειλή για την Ανατολική Αυτοκρατορία, και επειδή δεν διέθετε αρκετό ανθρώπινο δυναμικό για να τούς αντιμετωπίσει μόνη της, κατέληξε σε ειρηνευτική συμφωνία με τούς Γότθους το 398. Με αυτόν τον τρόπο η Ανατολική Αυτοκρατορία ανέλαβε κάθε είδους δεσμεύσεις προς τούς Γότθους. Ο Αλάριχος απέκτησε τον τίτλο τού magister militum per Illyricum,  που σήμαινε ότι κατείχε τον υψηλότερο στρατιωτικό βαθμό σε αυτήν την επαρχία. Συμφώνησαν επίσης στην εγκατάσταση των Γότθων στην επαρχία τού Ιλλυρικού, η οποία αμφισβητούνταν από τη Δυτική Αυτοκρατορία. 

 Ο πόλεμος 

 Προανάκρουσμα 
Δεν είναι σαφές γιατί ο Αλάριχος μετακινήθηκε δυτικά. Οι αρχαίες πηγές δεν αναφέρουν για ποιο σκοπό ο Αλάριχος εισέβαλε στη βόρεια Ιταλία. Αυτό που είναι βέβαιο, είναι ότι η γοτθική εξέγερση τού Τριβιγίλδου, ακολουθούμενη από το πραξικόπημα τού Γαϊνά στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, αποδείχθηκε δυσμενής για τούς Γότθους στο Ιλλυρικό. Ο Γαϊνάς, αρχιστράτηγος τού στρατού και ο νέος ισχυρός άνδρας, έβλεπε τον Αλάριχο ως ανταγωνιστή. Εκμεταλλευόμενος την εξουσία του, ο Γαϊνάς διέταξε τον Αυτοκράτορα Αρκάδιο να αποκηρύξει τις υπηρεσίες τού Αλάριχου, και να παραχωρήσει την επαρχία τού Ιλλυρικού, όπου έμεναν οι Βησιγότθοι, στη Δύση.

Λόγω αυτής τής διοικητικής αλλαγής, ο Αλάριχος έχασε τον στρατιωτικό του βαθμό τού στρατηγού, και το δικαίωμα σε νομικές παροχές για τούς άνδρες του. Ο Γαϊνάς ήλπιζε να χάσει με αυτό έναν επικίνδυνο αντίπαλο για τη Δυτική Αυτοκρατορία.  Ωστόσο ο Γαϊνάς ανατράπηκε με τη βοήθεια των Ούννων τού Ουλντίν, κάτι που μπορεί επίσης να ήταν ένας λόγος για τον Αλάριχο να κινηθεί δυτικά.  Ο ιστορικός Τόμας Μπερνς υποστηρίζει, ότι ο Αλάριχος πιθανότατα είχε απεγνωσμένα ανάγκη από προμήθειες για να θρέψει τον στρατό του. 

Χρησιμοποιώντας τον Κλαυδιανό ως πηγή, ο ιστορικός Γκάι Χάλσαλ αναφέρει, ότι η επίθεση τού Αλάριχου ξεκίνησε στην πραγματικότητα στα τέλη τού 401, αλλά επειδή ο Στιλίχων βρισκόταν στη Ραιτία «για να διευθετήσει τα συνοριακά ζητήματα», οι δύο συναντήθηκαν για πρώτη φορά στην Ιταλία μόλις το 402. 
μικρογραφία|400x400εσ|Οι βαρβαρικές εισβολές.

 Η εκστρατεία του Στιλίχωνα στο Βορρά 
Ο Στιλίχων είχε συγκεντρώσει έναν μεγάλο στρατό στη βόρεια Ιταλία.   Με αυτόν τον στρατό σχεδίαζε το 401 να βαδίσει εναντίον των Βανδάλων και των Αλανών, οι οποίοι αποτελούσαν σημαντική απειλή για τη Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Οι ίδιοι οι Βάνδαλοι και οι Αλανοί καταδιώκονταν από τούς Ούννους, και οι παραμεθόριες επαρχίες Ραιτία και Νωρικόν κινδύνευαν να καταληφθούν από τούς μετακινούμενους λαούς. Όταν ο Στιλίχων ολοκλήρωσε τις προετοιμασίες του, βάδισε με τον αυτοκρατορικό στρατό προς τα βόρεια, εναντίον των εισβολέων.

 Πολιορκία του Άστι 
Ο Αλάριχος εκμεταλλεύτηκε αυτή την κίνηση στρατευμάτων εισβάλλοντας στην Επαρχία τής Ιταλίας, το οποίο έλαβε χώρα το φθινόπωρο τού ίδιου έτους.  Η είσοδος τού Αλάριχου στην Ιταλία ακολούθησε την πορεία που υποδεικνύεται στην ποίηση τού Κλαυδιανού, όταν διέσχισε τα αλπικά σύνορα τής χερσονήσου κοντά στην πόλη Ακυληία. Σε διάστημα έξι έως εννέα μηνών υπήρχαν αναφορές για γοτθικές επιθέσεις κατά μήκος των βόρειων ιταλικών δρόμων, όπου ο Αλάριχος εντοπίστηκε από Ρωμαίους ταξιδιώτες. Χωρίς να συναντήσει μεγάλη αντίσταση, βάδισε λεηλατώντας προς το Μεδιόλανον (Μιλάνο), όπου διέμενε ο Αυτοκράτορας Ονώριος. Ο Αυτοκράτορας έφυγε βιαστικά από την ταχεία προέλαση των Γότθων, αλλά δεν προχώρησε πέρα από την πόλη Χάστα (Άστι), η οποία σύντομα πολιορκήθηκε από τον Αλάριχο.

Ο Στιλίχων παρέμεινε με την κύρια δύναμη βόρεια των Άλπεων. Ο επερχόμενος χειμώνας τον εμπόδισε να αντικαταστήσει τον Αυτοκράτορα. Μόλις τα περάσματα των Άλπεων επέτρεψαν τον Μάρτιο τού 402, ο Στιλίχων επέστρεψε στην Ιταλία με μία επίλεκτη εμπροσθοφυλακή. Ο Αλάριχος συνάντησε για πρώτη φορά τον Στιλίχωνα κατά μήκος τής διαδρομής μέσω της Via Postumia. Με αυτόν τον τρόπο ανάγκασε τον Αλάριχο να λύσει την πολιορκία. 
μικρογραφία|400x400εσ|Το σύστημα των φρουρίων που προστάτευε το πέρασμα των Ιουλιανών Άλπεων εγκαταλείφθηκε το 401, επιτρέποντας στον Αλάριχο να ξεκινήσει την εισβολή του στην Ιταλία.

 Μάχες της Πολεντία και της Βερόνα 
Δόθηκαν δύο μάχες. Η πρώτη ήταν στην Πολεντία στις 4 Απριλίου 402 (Κυριακή τού Πάσχα), όπου ο Στιλίχων (σύμφωνα με τον Κλαυδιανό) κέρδισε μία εντυπωσιακή νίκη, αιχμαλωτίζοντας τη σύζυγο και τα παιδιά τού Αλάριχου, και το πιο σημαντικό, κατάσχεσε μεγάλο μέρος τού θησαυρού που είχε συλλέξει ο Αλάριχος τα τελευταία πέντε χρόνια.  Ο Στιλίχων καταδίωξε τα υποχωρούντα στρατεύματα τού Αλάριχου, και προσφέρθηκε να επιστρέψει τούς αιχμαλώτους, αλλά απορρίφθηκε. Η δεύτερη μάχη ήταν στη Βερόνα, όπου ο Αλάριχος ηττήθηκε για δεύτερη φορά. 

Παρά την ήττα, ο Στιλίχων έδωσε στον Αλάριχο ελεύθερη υποχώρηση. Ο Στιλίχων πρόσφερε στον Αλάριχο ανακωχή, και τού επέτρεψε να αποσυρθεί από την Ιταλία. Τού επετράπη να ταξιδέψει στην Ιλλυρία με τα εναπομείναντα στρατεύματά του, και μάλιστα έλαβε οικονομική υποστήριξη για τρόφιμα. Ο Κουλικόφσκι εξηγεί αυτή την περίπλοκη, αν όχι εντελώς συμφιλιωτική συμπεριφορά, δηλώνοντας: «δεδομένου τού ψυχρού πολέμου τού Στιλίχωνα με την Κωνσταντινούπολη, θα ήταν ανόητο να καταστραφεί ένα πιθανό όπλο τόσο προσβλητικό και βίαιο, όσο ο Αλάριχος θα μπορούσε αργότερα να αποδειχθεί». Οι παρατηρήσεις τού Χάλσαλ είναι παρόμοιες, καθώς υποστηρίζει ότι η «απόφαση τού Ρωμαίου στρατηγού να επιτρέψει την αποχώρηση τού Αλάριχου στην Παννονία έχει νόημα, όταν βλέπουμε ότι η δύναμη τού Αλάριχου περιέρχεται στην υπηρεσία τού Στιλίχωνα, και ότι η νίκη τού Στιλίχωνα είναι λιγότερο ολοκληρωτική, από ό,τι θέλει να σας κάνει να πιστέψετε».  Ίσως πιο αποκαλυπτική είναι η αφήγηση τού Έλληνα ιστορικού Ζώσιμου -ο οποίος έγραψε μισό αιώνα αργότερα: «πράγμα που υποδεικνύει ότι συνήφθη συμφωνία μεταξύ τού Στιλίχωνα και τού Αλάριχου το 405»- υποδηλώνοντας, ότι ο Αλάριχος βρισκόταν εκείνη την εποχή σε «δυτική υπηρεσία», πιθανώς ως αποτέλεσμα μίας συμφωνίας που έγινε το 402.  Μεταξύ 404 και 405 ο Αλάριχος παρέμεινε σε μία από τις τέσσερις Παννονικές επαρχίες, από την οποία μπορούσε «να φέρει την Ανατολή εναντίον τής Δύσης, απειλώντας ενδεχομένως και τις δύο».

 Συνέπειες 
Άμεση συνέπεια αυτού τού πολέμου ήταν η μεταφορά τής κατοικίας τού Αυτοκράτορα στη Ραβέννα. Το Μιλάνο, η πόλη όπου διέμενε ο Αυτοκράτορας Ονώριος, αποδείχθηκε τελικά ότι δεν ήταν και τόσο ασφαλές. Ως εκ τούτου, αποφασίστηκε να μεταφερθεί η Αυλή στη Ραβέννα, μία πόλη που περιβαλλόταν από μία βαλτώδη περιοχή. Η μόνη πρόσβαση ήταν ένας τεχνητός δρόμος, τον οποίο μπορούσε εύκολα να υπερασπιστεί κάποιος, εάν χρειαζόταν. Η ρωμαϊκή νίκη έγινε δεκτή αρχικά με χαρά από τον πληθυσμό, και ο Ονώριος πήγε στη Ρώμη, για να εορτάσει τον θρίαμβο συνοδευόμενος από τον στρατηγό του.

Σύμφωνα με τον ιστορικό A.D. Lee, η επιστροφή τού Αλάριχου στα βορειοδυτικά Βαλκάνια έφερε στην Ιταλία μόνο μία προσωρινή ανακούφιση, καθώς ξεκίνησε ένας νέος πόλεμος, όταν το 405 μία άλλη γοτθική φυλή ενώθηκε με άλλους βαρβάρους, αυτή τη φορά εκτός τής Αυτοκρατορίας, διέσχισε τον μέσο Δούναβη και προέλασε στη βόρεια Ιταλία, όπου λεηλάτησε την ύπαιθρο και πολιόρκησε πόλεις και χωριά. Αυτή η φυλή είχε επικεφαλής τον Ραδαγάισο.  Αν και η αυτοκρατορική κυβέρνηση αγωνίστηκε να συγκεντρώσει επαρκή στρατεύματα για να περιορίσει αυτές τις βαρβαρικές εισβολές, ο Στιλίχων κατάφερε να καταστείλει την απειλή τής φυλής υπό τον Ραδαγάισο, όταν αυτός χώρισε τις δυνάμεις του σε τρεις ξεχωριστές ομάδες. Ο Στιλίχων περικύκλωσε τον Ραδαγάισο κοντά στη Φλωρεντία, και άφησε τούς εισβολείς να υποταχθούν.  Εν τω μεταξύ, ο Αλάριχος -στον οποίο είχαν δοθεί τα διάσημα τού μαγίστρου τού Στρατού από τον Στιλίχωνα και τώρα κρατούνταν από τη Δύση- περίμενε να παραδοθεί, από τη μία ή την άλλη πλευρά για να υποκινήσει σε δράση τον Στιλίχωνα, αναγκάζοντάς τον να αντιμετωπίσει δυσκολίες από ακόμη περισσότερους βαρβάρους. 

 Πηγές 
 Κλαύδιος Κλαυδιανός
 Αυρήλιος Προυδέντιος Κλήμης
 Ζώσιμος, Νέα Ιστορία

Βιβλιογραφία








 Schreiber, Hermann (1979). De Goten, Vorsten en vazallen, Amsterdam: Meulenhoff .

 Αναφορές 

Κατηγορία:Πόλεμοι των Γότθων
Κατηγορία:Πόλεμοι της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας