Ο πότης (μυθιστόρημα)

Ο πότης () είναι μυθιστόρημα του Χανς Φάλαντα. Ο συγγραφέας έγραψε το έργο το 1944, ενώ ήταν φυλακισμένος σε ναζιστικό ψυχιατρικό άσυλο. Το μυθιστόρημα δημοσιεύθηκε μετά θάνατον το 1950.

Η ιστορία απεικονίζει την καθοδική πορεία ενός άνδρα που μετατρέπεται από νηφάλιος, αξιοσέβαστος έμπορο σε έναν αυτοκαταστροφικό αλκοολικό. Βασίστηκε στις προσωπικές εμπειρίες του συγγραφέα με τον αλκοολισμό. .

 Ιστορικό 
Ο Φάλαντα ήταν διάσημος συγγραφέας στη Γερμανία από τη δεκαετία του 1930. Η επιτυχία του, ωστόσο, δεν του προσέφερε καμία διαφυγή από τον εθισμό του στο αλκοόλ και τα ναρκωτικά. Εισήχθη σε κλινικές αρκετές φορές, από τις οποίες έβγαινε κάθε φορά που υποχωρούσαν τα σωματικά συμπτώματα στέρησης. Επειδή ο ψυχολογικός εθισμός δεν αντιμετωπίστηκε ποτέ, υποτροπίαζε επανειλημμένα. Μια ευτυχής γι' αυτόν παρενέργεια ήταν ότι δεν επιστρατεύτηκε ποτέ, ούτε όταν, στο τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, επιστρατεύτηκαν τόσο αγόρια όσο και ηλικιωμένοι άνδρες.

Αφού πυροβόλησε την πρώην σύζυγό του σε κατάσταση μέθης, ο συγγραφέας εισήχθη για τρεισήμισι μήνες (από τον Σεπτέμβριο έως τον Δεκέμβριο του 1944) ως ψυχικά άρρωστος εγκληματίας στο άσυλο φρενοβλαβών Κρατικό Ίδρυμα Άλτστρελιτς στα περίχωρα του Νοϊστρέλιτς. Ενώ ήταν φυλακισμένος, έγραψε κρυφά το λεγόμενο «Χειρόγραφο του πότη». Για να το προστατεύσει, το μεταμόρφωσε ως κωδικοποιημένο χειρόγραφο - ήταν δυσανάγνωστο, πυκνογραμμένο, γραμμένο ανάποδα και ξαναγραμμένο στα κενά μεταξύ των γραμμών, ώστε το περιεχόμενό του να μην είναι κατανοητό από το προσωπικό και τους υπαλλήλους του ασύλου. Είναι αυτοβιογραφικό, σε μορφή ημερολογίου, και αφηγείται την ιστορία ενός άνδρα που βρίσκεται υπό την επήρεια αλκοόλ, μια έντονη εξερεύνηση των ταπεινώσεων και των προσωπικών κρίσεων των προηγούμενων ετών. Το μυθιστόρημα, που τελικά δημοσιεύτηκε μετά τον θάνατο του συγγραφέα, αποτελεί μέρος αυτού του χειρογράφου. Η διαδικασία αποκρυπτογράφησης διήρκεσε μήνες. Ο πότης, με το μυθιστόρημα Ο εφιάλτης που έγραψε αργότερα, είναι τα πιο προσωπικά έργα του Φάλαντα. 

Το τραγικό τέλος του μυθιστορήματος παρουσιάζει μια θεμελιώδη διαφορά με την προσωπική μοίρα του Φαλάντα, ο οποίος είχε ξαναρχίσει να γράφει κατά τη διάρκεια της κράτησής του το 1944 και φαινόταν να έχει επιτέλους ανακτήσει τον ψυχικό έλεγχο. Ωστόσο, η υγεία του είχε επιδεινωθεί σοβαρά από χρόνια καταχρήσεων και πέθανε το 1947.

 Υπόθεση 
Η επιχείρηση του 41χρονου χονδρέμπορου Έρβιν Ζόμερ αντιμετωπίζει δυσκολίες εδώ και καιρό. Όταν από αμέλεια χάνει από τον νεαρό ανταγωνιστή του, τον Χάιντσε, ένα τριετές συμβόλαιο για την προμήθεια της τοπικής φυλακής με 1.500 κρατούμενους και η τράπεζα δεν του παρέχει πλέον πίστωση, πνίγει τη θλίψη του στο ποτό. Ξεκινά με κρασί, αλλά σύντομα καταναλώνει δυνατά οινοπνευματώδη ποτά. Αποξενώνεται ολοένα και περισσότερο από τη σύζυγό του Μάγκντα, η οποία ανακαλύπτει τον αλκοολισμό του και την οικονομική κατάρρευση της επιχείρησης και προσπαθεί να τον πείσει να αναζητήσει θεραπεία. Όσο περισσότερο ο Ζόμερ υποκύπτει στο αλκοόλ, τόσο πιο ασταθής και απρόβλεπτος γίνεται. Φοβούμενος ότι η γυναίκα του σύντομα θα παγώσει τον τραπεζικό του λογαριασμό, αποσύρει ένα μεγάλο ποσό αλλά απατεώνες τον εξαπατούν και το παίρνουν.

Ο Ζόμερ πιστεύει ότι έχει απόλυτα λογικές εξηγήσεις για όλες τις πράξεις του, κατά τη δική του άποψη. Προς απογοήτευσή του, ανακαλύπτει ότι οι άλλοι τις ερμηνεύουν συνεχώς εις βάρος του και ότι δεν είναι σε θέση να τους αντικρούσει με επαρκή στοιχεία. Ένας καβγάς με τη σύζυγό του και τα απειλητικά λόγια που φέρεται να της είπε, τα οποία άκουσε η υπηρέτριά τους Έλζε, οδηγούν σε κατηγορία για απόπειρα ανθρωποκτονίας, την οποία, προς έκπληξή του, πιστεύει η αστυνομία.

Αυτό αποδεικνύεται η αρχή ενός εφιάλτη για τον Ζόμερ, ο οποίος βρίσκεται υπό κράτηση. Η απελευθέρωση που περίμενε αποδεικνύεται λανθασμένος υπολογισμός: αντί να αθωωθεί για την παρεξήγηση που περιβάλλει τον καβγά με τη σύζυγό του - ο Ζόμερ, άλλωστε, επιμένει στην αθωότητά του - κηρύσσεται παράφρων λόγω του αλκοολισμού του και κλείνεται σε ψυχιατρικό ίδρυμα, όπου η ζωή του μετατρέπεται σε κόλαση: βρίσκεται στο έλεος των ψυχιάτρων και στη ζοφερή συντροφιά με κάθε είδους αντικοινωνικά άτομα από το περιθώριο της κοινωνίας.

Όταν η απελευθέρωσή του πλησιάζει, η Μάγκντα τον επισκέπτεται στο άσυλο για πρώτη φορά. Του λέει ότι η επιχείρηση ανθίζει ξανά. Αναφέρει επίσης ότι έχει ξεκινήσει μια σχέση με τον νεαρό ανταγωνιστή τους - τον Χάινριχ Χάιντσε - και υπέβαλε αίτηση διαζυγίου για να τον παντρευτεί. Έξαλλος, ο Ζόμερ της επιτίθεται και τον ακινητοποιεί ο φρουρός. 

Το επόμενο πρωί, ο Ζόμερ πηγαίνει στο φαρμακείο του ασύλου, εκμεταλλεύεται τη σύντομη απουσία της νοσοκόμας και κλέβει ένα σωληνάριο με υπνωτικά χάπια και ένα μπουκάλι με αιθανόλη με την ετικέτα Αλκοόλ 95%. Τα καταναλώνει και καταρρέει αναίσθητος. Αυτό ανακαλύπτεται και δεν μπορεί να αποφυλακιστεί. Ο διευθυντής του ιδρύματος διατάζει τον εγκλεισμό του εφ' όρου ζωής ως «ψυχικά ασθενής». 

Σαν διαφυγή, αποφασίζει να δώσει τέλος στη ζωή του. Όχι με βίαιη πράξη - παραδέχεται ότι είναι πολύ δειλός για κάτι τέτοιο - αλλά μολύνεται σκόπιμα με μικρόβιο φυματίωσης από συγκρατούμενούς του. Καθώς αρχίζει να νιώθει τα πρώτα σημάδια της θανατηφόρας ασθένειας, φαντάζεται τον εαυτό του, γεμάτο ενέργεια από υπερβολική δόση αλκοόλ, να αιωρείται στην αγκαλιά της πρώην ερωμένης του, χαμένος στη μέθη και τη λήθη: «Και αν αυτό μου συμβεί την ώρα του θανάτου μου, θα ευλογήσω τη ζωή μου και δεν θα έχω υποφέρει μάταια!».

 Σχόλια 
Αξιοσημείωτο γεγονός είναι ότι πουθενά στο μυθιστόρημα δεν υπάρχει έστω και μία αναφορά στον πόλεμο ή στον ναζισμό. Αυτό παρά το γεγονός ότι ο Φάλαντα έγραψε το χειρόγραφο τον Σεπτέμβριο του 1944, μετά την απόβαση στη Νορμανδία των Συμμάχων και κατά τη διάρκεια της Μάχης του Άρνεμ, και ενώ οι πρώτες μονάδες του Κόκκινου Στρατού στο Ανατολικό Μέτωπο είχαν διασχίσει τα γερμανικά σύνορα στην Ανατολική Πρωσία κατά την προέλασή τους προς το Βερολίνο.

 Διασκευές 
Το μυθιστόρημα έχει διασκευαστεί δύο φορές με τον ίδιο τίτλο για την τηλεόραση. Το 1967, ο πρωταγωνιστής Ζίγκφριντ Λόβιτς έλαβε το βραβείο Χρυσή Κάμερα για την ερμηνεία του. Ένα ριμέικ με πρωταγωνιστή τον Χάραλντ Γιούνκε, το οποίο απέσπασε εξαιρετικές κριτικές, προβλήθηκε το 1995. Ο Τομ Τόελ σκηνοθέτησε και ο Ούλριχ Πλένζντορφ έγραψε το σενάριο, βασισμένο στο μυθιστόρημα του Φαλάντα.

 Μετάφραση στα ελληνικά 
 Ο πότης, μτφ. Έμη Βαϊκούση, εκδ. Κίχλη, 2012 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Μυθιστορήματα που έγιναν ταινίες