Γοτθικός Πόλεμος στην Ισπανία (416-418)

Ο Γοτθικός Πόλεμος στη Ρωμαϊκή Ισπανία (Ιβηρική) ήταν μία στρατιωτική επιχείρηση των Βησιγότθων, που ανατέθηκε από τη Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Αυτή η επιχείρηση αποτελούνταν από πολλαπλές εκστρατείες, που έλαβαν χώρα μεταξύ 416 και 418 και κατευθύνθηκαν εναντίον των Βανδάλων και των Αλανών, για την αποκατάσταση τής ρωμαϊκής εξουσίας στις ισπανικές επαρχίες Βαιτική, Λουζιτανία και Καρθαγενική.  Από όσο είναι γνωστό, ο ρωμαϊκός στρατός πεζικού δεν συμμετείχε στις μάχες, μόνο μονάδες φοιδεράτων πολέμησαν στο πλευρό των Ρωμαίων.  Σύμφωνα με τον Tόμσον, οι Ασδίγοι στη Γαλικία έπαιξαν αμφίβολο ρόλο σε αυτόν τον πόλεμο.

 Πηγές 
Η ιστορία αυτού τού πολέμου παραδίδεται συνοπτικά: η κύρια πηγή είναι ο Υδάτιος (400-469) επίσκοπος του Τσάβες. Χωρίς τα Χρονικά του, καμία ιστορία της Ισπανίας δεν θα ήταν γνωστή τον 5ο αι.  Ένας άλλος σύγχρονος είναι ο Ορόσιος (375-420). Επιπλέον, ο Σιδόνιος Απολλινάριος (430-486), το ανώνυμο Γαλατικό Χρονικό τού 452, και ο Ισίδωρος τής Σεβίλλης (560-636) αποτελούν χρήσιμες πηγές. Επίσης, εξέχοντες ιστορικοί όπως ο Ε.Α. Τόμσον και ο Β.Π. Μπαχράκ έχουν γράψει τα απαραίτητα για την περίοδο.

Οι γενικές γραμμές των γεγονότων είναι γνωστές. Μετά από τρία χρόνια πολέμου, οι Βησιγότθοι συνέτριψαν τούς εχθρούς τής Ρώμης στην Ισπανία (Βάνδαλοι και Αλανοί), και σχεδόν τους κατέστρεψαν. Ο Φρεδεβάλ βασιλιάς των Σιλινγών, αιχμαλωτίστηκε και ο Αττάκης βασιλιάς των Αλανών στη Λουζιτανία, σκοτώθηκε. Ο Γκουνδέριχος βασιλιάς των Ασδίγων Βανδάλων στη Γαλισία, στάθηκε τυχερός, επειδή δεν δέχτηκε επίθεση από τούς Βησιγότθους. Δυστυχώς, ο λόγος γι' αυτό δεν έχει αναφερθεί, και η απάντηση έχει δοθεί από μεταγενέστερους ιστορικούς. Σύμφωνα με τον Τόμπσον, ο Γκουνδέριχος έγινε δεκτός από τον Αυτοκράτορα ως σύμμαχος, και τα στρατεύματά του ήταν αυτά που κατάφεραν ένα βαρύ πλήγμα στούς Αλανούς στην Καρχηδόνα. Εκείνη τη στιγμή ο Κωνστάντιος σκέφτηκε ότι ήταν αρκετό, και παρενέβη αναγκάζοντας τούς Βησιγότθους να σταματήσουν την εκστρατεία τους, έτσι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την Ισπανία.

 Η εποχή 

 Η εισβολή των βαρβάρων 
μικρογραφία|Αναπαράσταση τής λεηλασίας τής Γαλατίας το 407–409, βασισμένη στον Πίτερ Χέδερ (2005).
Στις 31 Δεκεμβρίου 405 ένας συνασπισμός βαρβαρικών λαών (Αλανών,  Βανδάλων [Ασδίνγων και Σιλίνγων] και Σουηβών) διέσπασε την άμυνα των Ρωμαίων στα σύνορα τού Ρήνου, και εισέβαλε στη Γαλατία, γεγονός που είναι γνωστό ως Διάβαση τού Ρήνου. Στο πέρασμά τους, ακολούθησε μία σειρά από καταστροφές. Λίγο αργότερα, ο επαναστατημένος βρετανικός στρατός υπό την ηγεσία τού Κωνσταντίνου (Γ΄) διέσχισε τη Μάγχη. Με ένα μείγμα μάχης και διπλωματίας, ο Βρετανός σφετεριστής σταθεροποίησε την κατάσταση, και εγκαθίδρυσε τον έλεγχό του στη Γαλατία και τη Ρωμαϊκή Ισπανία (σύγχρονη Ισπανία και Πορτογαλία). Επιπλέον δεν είχε πολλά να φοβηθεί από τον αυτοκρατορικό πεζικό στρατό, που είχε αποσυρθεί εν μέρει λόγω τού Πολέμου τού Ραδαγάισου, ή είχε περάσει με το μέρος του.

Ο Κωνσταντίνος κατάφερε να καταλήξει σε συμφωνία με τούς Αλανούς και τούς Βανδάλους, η οποία του επέτρεψε να εδραιώσει την εξουσία του, ενώ οι Αλανοί και οι Βάνδαλοι με τη σειρά τους μπορούσαν να διασφαλίσουν τα δικά τους συμφέροντα. Κατάφερε επίσης να πείσει ένα μέρος των Αλανών με επικεφαλής τον βασιλιά Γκόαρ να πολεμήσουν στο πλευρό του. Από αυτούς τούς βαρβάρους, ο Κωνσταντίνος δημιούργησε ένα σύνταγμα, που ονομάστηκε Ονωριανό, στο οποίο ανέθεσε να φυλάει τα ορεινά περάσματα στα Πυρηναία.  Το 409 ο στρατηγός τού Κωνσταντίνου Γερόντιος επαναστάτησε εναντίον του στην Ισπανία, και τα συντάγματα των Αλανών αποσύρθηκαν από τα Πυρηναία, επιτρέποντας στούς Αλανούς και τούς Βανδάλους να εισέλθουν στην Ιβηρική χερσόνησο χωρίς προβλήματα. 

 Η άφιξη των βαρβάρων στην Ισπανία 
Τον Οκτώβριο τού 409 οι φυλές των Βανδάλων, των Αλανών και των Σουηβών έφθασαν στην Ισπανία, όπου λεηλάτησαν. Οι Ρωμαίοι δεν μπορούσαν να κάνουν πολλά με αυτό. Οι περισσότερες στρατιωτικές μονάδες τού Κωνσταντίνου βρίσκονταν στην επαρχία τής Ταραγόνας, όπου είχαν αναπτυχθεί στον πόλεμο εναντίον τού επαναστατημένου στρατηγού Γερόντιου.

Οι Ισπανο-Ρωμαίοι, όπως και οι συμπολίτες τους στη Γαλατία, φαίνεται ότι δεν κατέβαλαν κάποια προσπάθεια να πολεμήσουν τούς εισβολείς. Αντίθετα, εισήλθαν στις οχυρωμένες πόλεις, χωριά και κάστρα, με την ελπίδα ότι οι Αλανοί και οι Βάνδαλοι θα προχωρούσαν. Οι εισβολείς που ήταν νομάδες στην περιοχή τους δεν φαίνεται να έκαναν κάποια προσπάθεια να καταλάβουν τα οχυρωμένα μέρη. Οι κάτοικοι, αν και μπορούσαν να βγουν στην ύπαιθρο μόνο με κάποιο κίνδυνο, διαπίστωσαν ότι τα χωράφια είχαν εξαντληθεί από τρόφιμα. Σε ορισμένες περιοχές ξεκίνησε λιμός, όπως αναφέρουν οι σύγχρονοι. Δεν ήταν ασυνήθιστο για μία μητέρα να τρώει τα ίδια της τα παιδιά.

 Η διαίρεση της Ισπανίας 
Το 411 ο Γερόντιος, παίρνοντας όλες τις ένοπλες δυνάμεις του, έφυγε από την Ισπανία, για να πολεμήσει τον Κωνσταντίνο. Οι νεοφερμένοι κάλυψαν αυτό το κενό εξουσίας, και αποφάσισαν να καταλάβουν τη γη, και να τη μοιράσουν μεταξύ τους. Οι Αλανοί ήταν η πιο σημαντική ομάδα, και κατείχαν τις επαρχίες Λουζιτανία και Ταρρακωνησία, οι Σιλίνγοι Βάνδαλοι έλαβαν τη Βαιτική, ενώ οι Ασδίνγοι Βάνδαλοι και οι Σουηβοί μοιράστηκαν μεταξύ τους τη μικρότερη επαρχία τής Γαλισίας.

Με τούς Ισπανο-Ρωμαίους γαιοκτήμονες, συνήψαν μία συμφωνία για την κατανομή τής γης με βάση τη φιλοξενία, δηλαδή οι Αλανοί και άλλοι εισβολείς γίνονταν φιλοξενούμενοι των Ρωμαίων γαιοκτημόνων, και λάμβαναν ένα σημαντικό μέρος τού εισοδήματος από τα κτήματά τους. Σε αντάλλαγμα γι' αυτό το εισόδημα, οι φιλοξενούμενοι «προστάτευαν» τούς οικοδεσπότες τους από ληστές και λεηλασίες. Ίδρυσαν επίσης τούς δικούς τους οικισμούς. Αυτές οι ρυθμίσεις φαίνεται ότι έφεραν προσωρινά ειρήνη στην Ισπανία.

Ο αυτοκρατορικός στρατός τού Ονωρίου βρισκόταν σε απόσταση στην Ιταλία, όπου είχε προορισμό μετά τον πόλεμο εναντίον τού Ραδάγαισου να περιορίσει τούς Βησιγότθους. Μετά την πτώση τής Ρώμης το 410, βρίσκονταν στον νότο, και τώρα κατευθύνονταν βόρεια. Επιπλέον, ο στρατός έπρεπε να προστατεύσει την ιταλική επαρχία από τούς σφετεριστές Κωνσταντίνο, Ιοβίνο και Ηρακλειανό. Μόνο αφού ο Κωνστάντιος (Γ΄), ο αρχιστράτηγος τού στρατού τού Ονωρίου, εξουδετέρωσε αυτές τις απειλές και σύναψε ειρήνη με τούς Βησιγότθους το 415, οι Ρωμαίοι συγκέντρωσαν τα στρατεύματα που θα μπορούσαν να δώσουν, για να αναπτυχθούν στούς εισβολείς.  Ωστόσο, η δυνατότητα γι' αυτό παρέμεινε περιορισμένη, καθώς οι συνεχιζόμενοι πόλεμοι είχαν μειώσει στο μισό τον ρωμαϊκό στρατό από το 395. 

 Η συμμαχία με τους Βησιγότθους 
Η Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία βρισκόταν σε πόλεμο με τούς Βησιγότθους από το 410, αν και υπήρξαν περίοδοι συνεργασίας. Απλώς είχε πολύ λίγους άνδρες για να νικήσει τούς Βησιγότθους, αλλά αντίθετα, οι Βησιγότθοι στρατιώτες ήταν επίσης απαραίτητοι για την άμυνα τής Αυτοκρατορίας ενάντια στούς εχθρούς της.

Το 414 ο Αταούλφος βασιλιάς των Βησιγότθων, νυμφεύτηκε τη Γάλα Πλακιδία, κόρη τού Αυτοκράτορα Θεοδοσίου Α΄ (379-395). Μετά τη σύναψη αυτού τού γάμου, οι σχέσεις με τούς Ρωμαίους διαταράχθηκαν ξανά από τον στρατηγό τού Ονωρίου Κωνστάντιο (ο οποίος αργότερα έγινε Αυτοκράτορας ως Κωνστάντιος Γ΄), ο οποίος είχε προχωρήσει στον αποκλεισμό των μεσογειακών λιμανιών τής Γαλατίας. Σε απάντηση σε αυτό, ο Αταούλφος ανακήρυξε τον Πρίσκο Άτταλο "αυτοκράτορα" στα Βουρδίγαλα (Μπορντώ) το 414. Αλλά ο θαλάσσιος αποκλεισμός τού Κωνστάντιου ήταν επιτυχής, και το 415 ο Αταούλφος αντάλλαξε τη Νότια Γαλλία με τη Βόρεια Ισπανία. Ο Πρίσκος Άτταλος διέφυγε, έπεσε στα χέρια τού Κωνστάντιου και εξορίστηκε στο νησί Λιπάρι.

Ο Αταούλφος διέσχισε τα Πυρηναία και εγκατέστησε την αυλή του στο Μπαρκίνο (σημερινή Βαρκελώνη) στην Ταρρακωνησία. Παρ' όλα αυτά, η άφιξη στην Ισπανία ήταν ειρηνική, καθώς ο Αταούλφος δεν συνάντησε αντίσταση. Χωρίς να επιβεβαιώνεται από πηγές, φαίνεται ότι ο Αταούλφος και ο Κωνστάντιος κατέληξαν σε συμφωνία. Η ειρηνική είσοδος στη Βαρκελώνη, καθώς και η σύλληψη τού Πρίσκου  Αττάλου, φαίνεται να αντανακλούν αυτό, προφανώς βασισμένο στην επιθυμία των Βησιγότθων για ειρηνική συνύπαρξη με τούς Ρωμαίους και σε αυτήν τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας να χρησιμοποιήσει τη δύναμη των Γότθων, για να πολεμήσει τις άλλες φυλές που είχαν μεταναστεύσει στο εσωτερικό τής Ισπανίας χρόνια νωρίτερα.

 Ο πόλεμος στην Ισπανία 
Αφού μοίρασαν την Ισπανία μεταξύ τους, οι Αλανοί και οι Βάνδαλοι ήλπιζαν να λάβουν το καθεστώς των φοιδεράτων από τούς Ρωμαίους, και απηύθυναν αίτημα στον Αυτοκράτορα Ονώριο. Σε αντάλλαγμα για την ειρήνη, προσφέρθηκαν να πολεμήσουν για την Αυτοκρατορία ως σύμμαχοι, και για να δείξουν την καλή τους θέληση, ήταν πρόθυμοι να δώσουν ομήρους. Ωστόσο, με τη συμβουλή τού επικεφαλής συμβούλου του, τού αρχιστράτηγου Κωνστάντιου, ο Αυτοκράτορας απέρριψε αυτό το αίτημα, με εξαίρεση τούς Ασδίνγους Βανδάλους.  Ο Ονώριος επέλεξε να υποτάξει τούς βαρβάρους στην Ισπανία, εφαρμόζοντας το «διαίρει και βασίλευε», θέλοντας να τούς αποδυναμώσει. Για να υλοποιήσει αυτό το σχέδιο, οι Βησιγότθοι, με τούς οποίους είχε πρόσφατα συνάψει μία νέα συνθήκη ειρήνης, ήταν το κύριο πλεονέκτημά του.

 Η θέση των Ασδίνγων στον πόλεμο 
Στην Ισπανία, οι Αλανοί χωρίζονταν σε δύο κύριες ομάδες: μία ομάδα με επικεφαλής τον Ρεσπενδίαλ βρισκόταν στην Καρθαγένη, και μία ομάδα υπό την ηγεσία τού Αττάκη στη Λουζιτανία.  Οι Βάνδαλοι χωρίζονταν επίσης σε δύο ομάδες: στους Σιλίνγους και στούς Ασδίνγους, αν και με τη διαφορά ότι ήταν γνωστοί για πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα (από τον 2ο αι.) ως ξεχωριστές φυλετικές ενώσεις. Οι Σιλίνγοι βρίσκονταν στη νότια επαρχία τής Βαιτικής και οι Ασδίνγοι στη βόρεια Γαλισία.

Στο σχέδιο επίθεσης τού Ονωρίου για την αποκατάσταση τής ρωμαϊκής εξουσίας στις ισπανικές επαρχίες, οι Ασδίνγοι ανέλαβαν ένα ειδικό έργο. Δεν ανέθεσε την ανακατάληψη τής επαρχίας τής Καρθαγένης στούς Βησιγότθους, αλλά διέταξε τούς Ασδίνγους να το πράξουν.  Ακόμη και πριν οι Βησιγότθοι αναλάβουν δράση, οι Ασδίνγοι υπό την ηγεσία τού βασιλιά Γουνδέριχου αντιτάχθηκαν στούς Αλανούς τού Ρεσπενδίαλ, και τούς νίκησαν σε μία μάχη, που πιθανώς έλαβε χώρα κοντά στις πόλεις Τολέτουμ και Κονσαβούρα. Οι κατακτημένοι έπρεπε να τεθούν υπό την εξουσία τού Γκουνδέριχου, και να εγκαταλείψουν την Καρθαγένη. 

 Η εκστρατεία των Βησιγότθων 
Στα μέσα τού έτους 416, ο στρατός των Βησιγότθων έφυγε από το Μπαρκίνο (Βαρκελώνη), και ξεκίνησε την εκστρατεία του εναντίον των Σιλινγών. Έτρεφαν ιδιαίτερη δυσαρέσκεια εναντίον αυτού τού λαού, επειδή οι Σιλίνγοι είχαν επωφεληθεί από την έλλειψη τροφίμων μεταξύ των Βησιγότθων τα προηγούμενα χρόνια, και είχαν πωλήσει το σιτάρι τους σε εξωφρενικές τιμές.  Δεν είναι γνωστό πόσο μεγάλος ήταν ο στρατός των Βησιγότθων, αλλά πιθανότατα θα ήταν περίπου 10.000. Εκτός από τον Βάλλια, δεν έχουν παραδοθεί ονόματα τής ρωμαϊκής διοίκησης, κάτι που θα μπορούσε να υποδηλώνει ότι ο ίδιος ο Βάλλιος κατείχε την ανώτατη διοίκηση. Η εκστρατεία τούς οδήγησε κατά μήκος τής ακτής προς την επαρχία τής Βαιτικής, την οποία οι Σιλίνγοι είχαν οικειοποιηθεί. Οι πηγές δεν αναφέρουν πώς έγινε το ταξίδι: υπάρχει η υποψία ότι οι Βησιγότθοι μεταφέρθηκαν δια θαλάσσης με πλοία τού αυτοκρατορικού Ναυτικού. 

Στα νότια τής Βαιτικής, οι Βησιγότθοι αποβιβάστηκαν στην ξηρά, και σύντομα επιτέθηκαν στούς Σιλίνγους. Μετά από μία σειρά σύντομων μαχών που συνήθως κατέληγαν αβέβαιες, ο Βάλλια κατάφερε να συλλάβει τον βασιλιά τους Φρεδέβαλ μέσω μίας ενέδρας.  Μία αποφασιστική μάχη μεταξύ των δύο στρατών έλαβε χώρα κοντά στη «δυτική Κάλπη» (Καρτεία), όπου οι Βησιγότθοι προκάλεσαν μία καταστροφική ήττα στούς Σιλινγούς.  Οι επιζώντες Σιλίνγοι κατέφυγαν βόρεια με τις οικογένειές τους, όπου αναζήτησαν καταφύγιο στούς Ασδίνγους.

Ο επόμενος στόχος των Βησιγότθων ήταν οι Αλανοί τού Αττάκη. Οι Βησιγότθοι προήλασαν βόρεια, και εισέβαλαν στην επικράτειά τους. Στη Μέριδα, την πρωτεύουσα τής Λουζιτανίας, τούς συνάντησε ο στρατός των Αλανών με επικεφαλής τον βασιλιά Αττάκη. Στη μάχη που έλαβε χώρα κοντά στην πόλη, ο στρατός των Αλανών ηττήθηκε, και ο βασιλιάς τους σκοτώθηκε στη μάχη.  Όπως ακριβώς είχε κάνει η άλλη ομάδα Αλανών και οι Σιλίνγοι, οι επιζώντες επέλεξαν να καταφύγουν στην επικράτεια των Ασδινγών για να ενωθούν μαζί τους, και χωρίς να διορίσουν νέο ηγέτη. 

 Το τέλος του πολέμου 
δεξιά|μικρογραφία|Αποκατάσταση τής Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το 418, μετά τον πόλεμο των Βησιγότθων εναντίον των βαρβάρων στην Ισπανία.
Οι Γότθοι σταμάτησαν να πολεμούν, μόνο όταν έλαβαν εντολή από τον Κωνστάντιο. Οι λόγοι γι' αυτό έχουν οδηγήσει σε πολλές εικασίες. Οι περισσότερες από αυτές τις εικασίες έχουν προσπαθήσει να εξηγήσουν την ενέργεια τού Κωνστάντιου, αναφερόμενες στην κατάσταση που επικρατούσε στη Γαλατία. Επιπλέον, πολλοί ιστορικοί κυριαρχούνται από την πεποίθηση, ότι οι αυτοκρατορικές αρχές προφανώς δεν είχαν αντίρρηση για την παρουσία των βαρβάρων, εφόσον διατηρούνταν η ρωμαϊκή διοικητική δομή, και ότι οι τελευταίοι είχαν πλέον αντιμετωπιστεί. Οι Γότθοι είχαν απογυμνώσει τη Βαιτική και τη Λουζιτανία από τούς Βανδάλους και Αλανούς κατοίκους τους.

Τώρα που ο στόχος τού πολέμου είχε επιτευχθεί, μετά την ήττα των Αλανών το 418 ο Κωνστάντιος διέταξε τούς Γότθους να σταματήσουν την εκστρατεία, και να πάνε στη Γαλατία, όπου τούς δόθηκε μία περιοχή εγκατάστασης στην επαρχία τής Ακουιτανίας. Αυτό σήμαινε ότι δεν διεξήχθη πόλεμος εναντίον των βαρβάρων, που παρέμειναν στη Γαλισία. Η Αυτοκρατορία συνέχισε τη συμφωνία συμμαχίας της με τούς Ασδίνγους, ενώ οι Σουηβοί τελικά έμειναν και αυτοί μόνοι. 

Όταν οι «εχθροί» υποτάχθηκαν, ο Γουνδέριχος κυριάρχησε σε όλους τούς εναπομείναντες Βανδάλους και Αλανούς στην Ισπανία.

Με αυτή την έκβαση τού πολέμου, ο Ρωμαίος Αυτοκράτορας Ονώριος κατάφερε να ανακτήσει τις επαρχίες του, που είχαν καταληφθεί το 407, και να αποκαταστήσει την αυτοκρατορική κυβέρνηση σε αυτές. Για το έτος 420 υπάρχουν στοιχεία για την ύπαρξη κυβερνήτη για την Ισπανία, και είχε και πάλι τον δικό της πεζικό στρατό.  Παρ' όλα αυτά η ειρήνη ήταν βραχύβια, καθώς ο βασιλιάς Γουνδέριχος των Βανδάλων θεωρούσε ήδη τη στρατιωτική του δύναμη αρκετά ισχυρή μέσα σε δύο χρόνια μετά τον πόλεμο, για να επεκτείνει την επικράτειά του εις βάρος των Σουηβών. Το 421 ο στρατός του έφυγε από την ορεινή Γαλισία και κινήθηκε νότια, όπου κατέλαβε τη Βαιτική, και νίκησε τον ρωμαϊκό στρατό πεδίου.

 Πρωτογενείς πηγές 
 Ορόσιος
 Ζώσιμος, Έλληνας συγγραφέας ιστορίας, "Historia Nova"
 Σωζομενός
 Προσπέρ Μεριμέ
 Αμμ. Μαρκελλίνος
 Γαλατικό Χρονικό του 452
 Ολυμπιόδωρος ο Θηβαίος, Ιστορίες (μόνο μία περίληψη αυτού τού έργου τού 10ου αι. από τον Φώτιο Α΄ Κωνσταντινουπόλεως)

 Βιβλιογραφία 






 Αναφορές 

Κατηγορία:Πόλεμοι της Ισπανίας
Κατηγορία:Πόλεμοι των Γότθων