Αμπντ Αλάχ ιμπν Αλί

Ο Αμπού Μουχαμάντ Αμπντ Αλάχ ιμπν Αλί (αραβ.:  )  ( – 764 μ.Χ.) ήταν μέλος τής δυναστείας των Αββασιδών, και έπαιξε ηγετικό ρόλο στην άνοδό της στην εξουσία, κατά τη διάρκεια τής Επανάστασης των Αββασιδών. Ως κυβερνήτης τής Συρίας, εδραίωσε τον έλεγχο των Αββασιδών στην επαρχία, εξαλείφοντας τα υπολείμματα τής δυναστείας των Ομεϋαδών, και καταστέλλοντας τις φιλο-Ομεϋαδικές εξεγέρσεις. Μετά το τέλος τού ανιψιού του και πρώτου χαλίφη των Αββασιδών, αλ-Σαφάχ, το 754, ξεκίνησε μία εκστρατεία για τον τίτλο τού χαλίφη εναντίον τού αδελφού τού αλ-Σαφάχ, αλ-Μανσούρ, αλλά ηττήθηκε και φυλακίστηκε. Σκοτώθηκε το 764.

 Ρόλος στην Επανάσταση των Αββασιδών 
Ο Αμπντ Αλλάχ ήταν μέλος τής Δυναστείας των Αββασιδών και θείος των δύο πρώτων Αββασιδών χαλιφών, των αλ-Σαφάχ (βασ. 750–754 ) και αλ-Μανσούρ (βασ. 754–775 ). 

Στις αρχές τού 749, η εξέγερση κατά των Ομεϋαδών, που είχε ξεκινήσει υπό τον Αμπού Μουσλίμ στο Χουρασάν, είχε επικρατήσει στις ανατολικές περιοχές τού χαλιφάτου, και οι στρατοί τού Χουρασάν σάρωναν δυτικά, διασχίζοντας την Περσία, προς τα σύνορα τού Ιράκ. Τον Οκτώβριο τού 749 ο αλ-Σαφάχ ανακηρύχθηκε χαλίφης στην Κούφα, και γρήγορα κέρδισε την αποδοχή τού Αμπού Μουσλίμ και των Κουφάν, αποτρέποντας έτσι μία προσπάθεια των Αλιδών να λάβουν τον έλεγχο τής επανάστασης. Για να εδραιώσει τον έλεγχο των Αββασιδών, ο αλ-Σαφάχ διόρισε μέλη τής οικογένειάς του για να διοικήσουν τούς στρατούς: ο αδελφός του, ο μελλοντικός αλ-Μανσούρ, στάλθηκε για να ηγηθεί της πολιορκίας τού Ουασίτ, ενώ ο Αμπν Αλλάχ στάλθηκε για να αντιμετωπίσει τον Ομεϋάδη χαλίφη Μαρουάν Β΄ (βασ. 744–750 ) στην Τζαζίρα. 

Έτσι ο Αμπντ Αλάχ κατείχε την ανώτατη διοίκηση στην αποφασιστική Μάχη τού Ζαμπ, όπου οι δυνάμεις των Αββασιδών νίκησαν τον Μαρουάν Β΄, και ηγήθηκε τής καταδίωξης τού Μαρουάν Β΄, πρώτα στη Συρία, όπου κατέλαβε την πρωτεύουσα των Ομεϋαδών, τη Δαμασκό, και στη συνέχεια στην Παλαιστίνη, αναγκάζοντας τον Μαρουάν Β΄ να φύγει στην Αίγυπτο. Ο αδελφός του, Σαλίχ ιμπν Αλί, ακολούθησε τον Μαρουάν Β΄ στην Αίγυπτο, όπου ο ηγεμόνας των Ομεϋαδών συνελήφθη και εκτελέστηκε.  

 Κυβερνήτης τής Συρίας, και καταστολή των εξεγέρσεων των Ομεϋαδών 
Ως ο πρώτος Αββασίδης κυβερνήτης τής Συρίας, ο Αμπντ Αλλάχ αποδείχθηκε αδυσώπητος εχθρός των Ομεϋαδών, διώκοντας σθεναρά τα μέλη τής οικογένειας. Σύμφωνα με τον Σουηδό ανατολιστή Καρλ Βίλχελμ Ζέττερστεεν, «δεν δίστασε σε καμία μέθοδο, για να τους εξοντώσει ολοκληρωτικά. Κατά τη διάρκεια τής παραμονής του στην Παλαιστίνη, δολοφονήθηκαν περίπου ογδόντα από αυτούς ταυτόχρονα».  Τόσο αποτελεσματικός ήταν αυτός ο διωγμός, που μόνο ένα μέλος τής δυναστείας, ο εγγονός τού χαλίφη Χισάμ ιμπν Αμπντ αλ-Μαλίκ, Αμπντ αλ-Ραχμάν ιμπν Μουαβίγια, κατάφερε να γλιτώσει τον θάνατο και να καταφύγει στην αλ-Ανταλούς, όπου ίδρυσε μία νέα δυναστεία των Ομεϋαδών.  Ο Αμπντ Αλλάχ ιμπν Αλί παρουσίασε τις μαζικές δολοφονίες των Ομεϋαδών ως αντίποινα, για τον θάνατο τού Χουσεΐν στην Καρμπάλα. 

Αυτή η σκληρή καταστολή και οι λεηλασίες των νικηφόρων στρατιωτών τού Χουρασάν, σύντομα προκάλεσαν μία εξέγερση από τις συριακές φυλές, με επικεφαλής τον κυβερνήτη τού Τζουντ Κινασρίν, Αμπούλ-Ουάρντ ιμπν αλ-Καουθάρ. Μαζί τους προστέθηκε ο Αμπού Μουχαμάντ αλ-Σουφιανί, απόγονος τού χαλίφη Μουαβία Α΄, ο οποίος έθεσε τον εαυτό του ως υποψήφιο για την αναβίωση τού χαλιφάτου των Ομεϋαδών. Οι επαναστάτες αρχικά σημείωσαν επιτυχία, νικώντας έναν στρατό των Αββασιδών υπό τον αδελφό τού Αμπντ Αλλάχ, Αμπντ αλ-Σαμάντ, κοντά στην Κινασρίν, αλλά ο Αμπντ Αλλάχ τελικά τούς νίκησε βαριά στο Μαρτζ αλ-Αχράμ στα τέλη τού 750. Ο Αμπντ αλ-Ουάρντ έπεσε, ενώ ο Αμπού Μουχαμάντ κατέφυγε στην έρημο.   Ένας ανιψιός τού Αμπού Μουχαμάντ, ο αλ-Αμπάς ιμπν Μουχαμάντ, εξεγέρθηκε στο Χαλέπιο λίγο αργότερα, αλλά ο αλ-Μανσούρ, ο οποίος κυβερνούσε την Τζαζίρα, έστειλε στρατεύματα που κατέστειλαν την εξέγερση, πριν φτάσει ο Αμπντ Αλλάχ. Στη συνέχεια ο Αμπντ Αλλάχ βάδισε προς το συνοριακό φρούριο Σουμεϊσάτ, όπου είχαν συγκεντρωθεί διάσπαρτοι πιστοί των Ομεϋαδών υπό τον Ισχάκ ιμπν Μοσλέμ αλ-Ουκαϊλί.  Τελικά, επιτεύχθηκε διακανονισμός μέσω διαπραγματεύσεων μεταξύ τού Ισχάκ και τού αλ-Μανσούρ, και πολλοί από τούς φιλο-Ομεϋάδες ηγέτες έγιναν δεκτοί στις τάξεις των Αββασιδών.  Μία άλλη εξέγερση, με επικεφαλής τον Αμπάν ιμπν Μουαβιγιά, εγγονό τού Χισάμ ιμπν Αμπντ αλ-Μαλίκ, ξεκίνησε το καλοκαίρι τού 751 κοντά στο Σουμεϊσάτ, αναγκάζοντας τον Αμπντ Αλλάχ να διακόψει μία επιδρομή σε Ρωμαϊκά εδάφη, για να την καταστείλει. Ένας άλλος πιστός των Ομεϋαδών, ο Αμπντ αλ-Σαμάντ ιμπν Μουχαμάντ ιμπν αλ-Χατζάτζ ιμπν Γιουσούφ, κατάφερε να ξεφύγει από την ήττα και την αιχμαλωσία μέχρι το 755. 

 Προσφορά για το Χαλιφάτο 
Παρά την επανεμφάνιση φιλο-Ομεϊαδικών εξεγέρσεων στην Τζαζίρα, τα επόμενα χρόνια ο Αμπντ Αλλάχ προφανώς κατάφερε να εξασφαλίσει την αφοσίωση τής συριακής φυλετικής αριστοκρατίας, και η επαρχία παρέμεινε ως επί το πλείστον ήρεμη. Μέχρι το τέλος τού αλ-Σαφάχ τον Ιούνιο τού 754, κατατάσσονταν, μαζί με τον αλ-Μανσούρ και τον αντιβασιλιά τής ανατολής, Αμπού Μουσλίμ, ως ένας από τούς τρεις πιο ισχυρούς άνδρες στο χαλιφάτο.   Ο αλ-Σαφάχ απεβίωσε καθ' οδόν προς τη Μέκκα, και στην επιθανάτια κλίνη του όρισε τον αλ-Μανσούρ ως κληρονόμο του. Εκείνη την εποχή, ο Αμπντ Αλάχ προετοίμαζε μία μεγάλη εκστρατεία εναντίον τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, και είχε συγκεντρώσει έναν μεγάλο στρατό για τον σκοπό αυτό. Μόλις έλαβε την είδηση τού τέλους τού αλ-Σαφάχ, ο Αμπντ Αλάχ αυτοανακηρύχθηκε χαλίφης, ισχυριζόμενος ότι ο αλ-Σαφάχ τού είχε υποσχεθεί τη διαδοχή, ως ανταμοιβή για τον ρόλο του στην ανατροπή τού Μαρουάν Β'.   

Η αλήθεια τού ισχυρισμού τού Αμπντ Αλάχ, και το επίπεδο νομιμότητας που απολάμβανε έναντι τού αλ-Μανσούρ, είναι δύσκολο να εκτιμηθεί μετά την επικράτηση εχθρικών παραδόσεων μετά την ήττα του, αλλά, όπως σχολιάζει ο Π. Κομπ, «αυτό στο οποίο συμφωνούν όλες οι αναφορές είναι ότι η διαδοχή τού αλ-Σαφάχ δεν είχε εξασφαλιστεί σταθερά πριν από το τέλος του», και υπάρχουν ενδείξεις ότι ο Αμπντ Αλάχ «είχε παρουσιάσει τον εαυτό του ως προφανή διάδοχο [...] τα λίγα χρόνια πριν από το τέλος τού αλ-Σαφάχ».  Ο Αμπντ Αλάχ απολάμβανε ευρεία υποστήριξη στη Συρία, τόσο από τα ιθαγενή στρατεύματα τής Συρίας-Τζαζίρα, όσο και από τις συριακές ελίτ, που προσπαθούσαν να ανακτήσουν την προνομιακή θέση που κατείχαν υπό τούς Ομεϋάδες, καθώς και από τους στρατιώτες τού Χουρασάν, που είχε διοικήσει κατά τη διάρκεια τής Επανάστασης.  

Καθώς ο στρατός τού Αμπντ Αλάχ ξεκίνησε την προέλασή του στο Ιράκ, ο αλ-Μανσούρ στράφηκε στον Αμπού Μουσλίμ για υποστήριξη. Αν και ο χαλίφης δεν εμπιστευόταν την ισχύ τού Αμπού Μουσλίμ, το γεγονός ότι ήταν παγκοσμίως δημοφιλής στους Χουρασανούς στρατιώτες τής Επανάστασης, τον καθιστούσε ιδανικό υποψήφιο, για να αντιμετωπίσει τον Αμπντ Αλλάχ, και να συσπειρώσει το μεγαλύτερο μέρος τού Χουρασανικού στρατού, που αποτελούσε τον κύριο πυλώνα τού καθεστώτος, στο πλευρό τού χαλίφη.  Οι δύο στρατοί συναντήθηκαν στη Νίσιβι τον Νοέμβριο τού 754. Ο στρατός τού Αμπντ Αλάχ ήταν διαλυμένος από αμφιβολίες, καθώς οι Χουρασανοί ήταν απρόθυμοι να πολεμήσουν τον Αμπού Μουσλίμ. Πράγματι, σύμφωνα με τον Ζέτερστεεν, ο Αμπντ Αλάχ «λέγεται ότι σκότωσε 17.000 Χουρασανούς στον στρατό του, επειδή φοβόταν ότι δεν θα πολεμούσαν ποτέ εναντίον τού Αμπού Μουσλίμ».  Οι Σύριοι εξακολουθούσαν να αγανακτούν με την ήττα τους, στα χέρια τού Αμπντ Αλλάχ στη μάχη τού Ζαμπ. Σύμφωνα με τα λόγια τού Χιου Ν. Κένεντι, ο Αμπντ Αλάχ «υποψιάστηκε προδοσία παντού, και έφυγε πριν η μάχη εξελιχθεί πραγματικά», αναζητώντας καταφύγιο στη Βασόρα, όπου ένας άλλος αδελφός του, ο Σουλεϊμάν, ήταν κυβερνήτης.   Παρά τη νίκη που μόλις είχε κερδίσει στο όνομά του, ο πανούργος αλ-Μανσούρ κινήθηκε γρήγορα για να εξοντώσει τον Αμπού Μουσλίμ, τον κύριο εναπομείναντα αντίπαλό του. Λίγους μήνες αργότερα, ο Αμπού Μουσλίμ πείστηκε να παρουσιαστεί στην Αυλή τού χαλιφάτου, όπου και δολοφονήθηκε. 

Ο Αμπντ Αλάχ παρέμεινε στη Βασόρα υπό την προστασία τού αδελφού του μέχρι την απόλυσή του, δύο χρόνια αργότερα. Ο Αμπντ Αλάχ φυλακίστηκε τώρα με εντολή του αλ-Μανσούρ, μέχρι που, το 764, «οδηγήθηκε σε ένα σπίτι που είχε υπονομευτεί σκόπιμα· αυτό έπεσε επάνω του, και τον έθαψε κάτω από τα ερείπια» (Ζέτερστέεν). Κατά τη στιγμή τού θανάτου του, λέγεται ότι ήταν 52 ετών. 

Παρά την εξέγερση τού Αμπντ Αλάχ, τον διαδέχθηκε στη Συρία ο αδελφός του Σαλίχ και η οικογένειά του, οι οποίοι παρέμειναν οι κορυφαίοι Αββασίδες ηγεμόνες στην επαρχία για τον επόμενο μισό αιώνα.  

 Αναφορές 

 Πηγές 

 Grohmann, Adolph & Kennedy, Hugh (1995). "Ṣāliḥ b. ʿAlī". In Bosworth, C. E.; van Donzel, E.; Heinrichs, W. P. & Lecomte, G. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume VIII: Ned–Sam. Leiden: E. J. Brill. p. 985. ISBN 978-90-04-09834-3.

 Kennedy, Hugh (2004). The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the 6th to the 11th Century (Second ed.). Harlow: Longman. ISBN 978-0-582-40525-7.
 Zetterstéen, K.V. (1987). "ʿAbd Allāh b. ʿAlī". In Houtsma, Martijn Theodoor (ed.). E.J. Brill's first encyclopaedia of Islam, 1913–1936, Volume I: A–Bābā Beg. Leiden: BRILL. pp. 22–23. ISBN 90-04-08265-4.

 Περαιτέρω ανάγνωση 
 Bahramian, Ali (2015). "ʿAbd Allāh b. ʿAlī". In Madelung, Wilferd; Daftary, Farhad (eds.). Encyclopaedia Islamica Online. Brill Online. ISSN 1875-9831.

Κατηγορία:Εξεγέρσεις εναντίον του Χαλιφάτου των Αββασιδών
Κατηγορία:Αββασίδες κυβερνήτες
Κατηγορία:Αββασίδες στρατηγοί