Μονόλογος για έναν οδηγό ταξί

Μονόλογος για έναν οδηγό ταξί ( είναι τηλεοπτική ταινία της κινηματογραφικής εταιρείας DEFA της Ανατολικής Γερμανίας σε σκηνοθεσία του Γκύντερ Στάνκε και σενάριο του Γκύντερ Κούνερτ. Η διάρκειας 37 λεπτών ασπρόμαυρη ταινία, με την πειραματική αισθητική και το αφηγηματικό ύφος, αποκλίνει από τα πρότυπα των ταινιών της ανατολικογερμανικής τηλεόρασης. Οι σχεδόν άναρχες σκέψεις στο ύφος συνεχούς ροής της συνείδησης του πρωταγωνιστή στο τιμόνι ενός σοβιετικής κατασκευής οχήματος δημιουργούν μια σκοτεινή, σουρεαλιστική, αγχωτική ατμόσφαιρα. 

Η ταινία, που επρόκειτο να μεταδοθεί στα πλαίσια του χριστουγεννιάτικου προγράμματος στις 23 Δεκεμβρίου του 1962, απαγορεύτηκε λίγο πριν από την προγραμματισμένη μετάδοση λόγω «μοντερνιστικών τάσεων» και «διαστρέβλωσης της σοσιαλιστικής άποψης για την κοινωνία». Πειθαρχικές διαδικασίες κινήθηκαν κατά του σκηνοθέτη, στον οποίο αργότερα επιτράπηκε να σκηνοθετεί μόνο κωμωδίες. Η ταινία αποκαταστάθηκε και μεταδόθηκε για πρώτη φορά το 1990. 

 Υπόθεση 
Η πλοκή διαδραματίζεται την παραμονή των Χριστουγέννων στο Ανατολικό Βερολίνο. Ένας οδηγός ταξί μεταφέρει στο νοσοκομείο μια νεαρή σε προχωρημένη εγκυμοσύνη γυναίκα, η οποία είχε λιποθυμήσει σε ένα κατάστημα. Η γυναίκα τον παρακαλεί να ειδοποιήσει τον άνδρα της, το όνομά του είναι Ένγκλερ και εργάζεται στο τυπογραφείο μιας εφημερίδας. Ο οδηγός ξεκινά να τον βρει, παρόλο που η βάρδια του τελειώνει σε λίγο και λαχταρά μόνο ένα ήσυχο βράδυ στο σπίτι του. Διχασμένος ανάμεσα στο καθήκον και τη συνείδηση, ψάχνει για ώρες και αντιμετωπίζει ακατανοησία, αντίσταση και εχθρότητα από πρόσωπα σκοτεινά και λυπημένα, ενοχλημένα ή απελπισμένα, ποτέ χαρούμενα. Η οδύσσεια αναζήτησης σύντομα μετατρέπεται σε μια αυτοκριτική για τη ζωή, την κοινωνία, την ανθρώπινη αποξένωση και την τεταμένη σχέση με τη γυναίκα του που τον θεωρεί αποτυχημένο και τους συναδέλφους του. 

 Η αιτιολόγηση της απαγόρευσης 
Ο Κουρτ Χάγκερ, μέλος του Πολιτικού Γραφείου του Κόμματος, στη συνάντηση του Πολιτικού Γραφείου της Κεντρικής Επιτροπής και του Προεδρείου του Υπουργικού Συμβουλίου με συγγραφείς και καλλιτέχνες, αναφέρθηκε στην ταινία στις 25 Μαρτίου 1963 ως εξής:

«Ένα από τα πιο σημαντικά καθήκοντα της λογοτεχνίας και της τέχνης μας είναι να μεταφέρουμε την γνήσια αισιοδοξία της σοσιαλιστικής κοσμοθεωρίας μας, γεμάτης με τη χαρά της ζωής. Από αυτή την οπτική γωνία, σχολιάζουμε την τηλεοπτική όπερα Η απόδραση του Φέτσερ και την τηλεοπτική ταινία Μονόλογος για έναν οδηγό ταξί. Το κείμενο και των δύο έργων είναι του Γκύντερ Κούνερτ και ο ρόλος του σκηνοθέτη και του συγγραφέα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη στην αξιολόγησή τους. Και οι δύο ταινίες διακατέχονται από βαθύ σκεπτικισμό απέναντι στην ανθρωπότητα και την ικανότητά της να αλλάξει τον κόσμο - έναν σκεπτικισμό ξένο προς τη σοσιαλιστική μας κοσμοθεωρία. Στον Μονόλογο για έναν οδηγό ταξί, ένας ταξιτζής βοηθά μια νεαρή γυναίκα που πρόκειται να γεννήσει. Την πηγαίνει στο νοσοκομείο, αλλά δεν δέχεται καμία πληρωμή και περνάει όλη την ημέρα προσπαθώντας να βρει τον πατέρα του παιδιού, συναντώντας συνεχώς εμπόδια. Αν και το έργο διαδραματίζεται στη ΛΔΓ, το άτομο αφήνεται στην τύχη του. Η σχέση μεταξύ του ταξιτζή και της συζύγου του, οι σχέσεις με τους συναδέλφους του, οι σχέσεις των χαρακτήρων που εμφανίζονται στην ιστορία, διαστρεβλώνονται συνεχώς. 

Αυτή η τηλεοπτική ταινία αποκαλύπτει ξεκάθαρα τάσεις που αμφισβητούν την αξία και την αξιοπρέπεια των ανθρώπων. Ο οδηγός ταξί, που παρουσιάζεται εδώ σαν ένας συνηθισμένος άνθρωπος, τρέφει συνεχώς απαισιόδοξες και μηδενιστικές σκέψεις που ούτε αντικρούονται ούτε διαψεύδονται από την πλοκή ή τις σκέψεις άλλων. Όταν ο οδηγός ταξί μαλώνει με έναν επιβάτη που τον απειλεί να τον καταγγείλει, ο οδηγός σκέφτεται: «Καταγγελία. Φίλε, πάντα καταγγελία. Ένα έθνος επίδοξων και υποψήφιων αστυνομικών, αυτό είμαστε και ήμασταν  πάντα. Μπράβο μας!». Σε άλλο σημείο, ο οδηγός ταξί σκέφτεται: «Τι κάνεις εδώ, οδηγέ ταξί, συνηθισμένε καταναλωτή, συνηθισμένε άνθρωπε, συνηθισμένε ηττημένε, συνηθισμένε αποτυχημένε; Γιατί δεν βρίσκεσαι κάτω από το χριστουγεννιάτικο δέντρο σου, δίπλα στη ζεστή σόμπα, στο άνετο κρεβάτι σου; Γιατί νοιάζεσαι για αυτούς που δεν νοιάζονται για εσένα;». Η δυσφήμιση και η διαστρέβλωση της κοινωνίας μας εντείνεται από το γεγονός ότι, όπως ήδη αναφέρθηκε, ο οδηγός ταξί - «ο ήρωας» - συναντά πάντα ακατανοησία, αντίσταση και εχθρότητα στην προσπάθειά του να βοηθήσει κάποιον άλλον. Ο ταξιτζής έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την εποχή του, η οποία του βάζει «δεσμά». Το κείμενο αναφέρει ακριβώς: «Αρκετά πια με αυτή την αυτοκτονική ευπρέπεια. Αρκετά με την ενόραση σε διαρκώς νέες ανάγκες που δεν είναι καθόλου ανάγκες. Στοχασμός, διορατικότητα, προσοχή, επιείκεια: όλα τα δεσμά, αλυσίδες που «ποτέ δεν ακούγονται πιο γλυκές», αλυσίδες σαν φίδια, που σφίγγουν διαρκώς και σε στριμώχνουν. Αρκετά πια! Απελευθερώσου. Πες όχι. Όχι, όχι!» Οι κανόνες της ζωής στη σοσιαλιστική κοινωνία - ευπρέπεια, στοχασμός, αλληλοβοήθεια, συντροφικότητα κ.λπ. - που αναγνωρίζονται και υποστηρίζονται ως ηθικοί κανόνες από έναν διαρκώς αυξανόμενο αριθμό εργαζομένων, έτσι δυσφημούνται. Οι άνθρωποι καλούνται να επαναστατήσουν ενάντια σε αυτά τα δεσμά της «αυτοκτονικής ευπρέπειας», ενάντια στην ενόραση για την αναγκαιότητα της φροντίδας για τους άλλους. Υποτίθεται ότι έτσι πρέπει να απελευθερωθούν από όλους τους ηθικούς κανόνες της συνύπαρξης στη σοσιαλιστική κοινωνία. Μήπως ο Κούνερτ υπονοεί ότι είναι απαραίτητο να επιστρέψουμε στην ηθική της εκμεταλλευτικής κοινωνίας, που βασίζεται στον εγωισμό και τον ανταγωνισμό; Μπορούμε να το θεωρήσουμε μόνο ως προσβλητική, πνευματική αλαζονεία προς τον εργαζόμενο λαό της δημοκρατίας μας, όταν αναφέρεται ως «έθνος επίδοξων αστυνομικών», ως «απλοί καταναλωτές, μέσοι άνθρωποι, μέσοι ηττημένοι, μέσοι αποτυχημένοι». 

Σε περιεχόμενο και μορφή, και τα δύο έργα έρχονται σε αντίθεση με τις θεμελιώδεις απαιτήσεις της σοσιαλιστικής ρεαλιστικής τέχνης. Αντί για σοσιαλιστικό κομματικό προσανατολισμό για τη δημοκρατία μας και τον λαό της, βρίσκουμε σκεπτικιστική αποστασιοποίηση, περιφρόνηση για την εργασία και τον αγώνα του εργαζόμενου λαού. Αντί για την αλήθεια και την ομορφιά της ζωής μας με όλες τις συγκρούσεις της, βρίσκουμε μια παραμορφωμένη, πρωτόγονη, σχηματική εικόνα μιας ζωής χωρίς ζεστασιά, χωρίς ανθρώπινο μεγαλείο. Υπό το πρόσχημα της αντιμετώπισης των ανθρώπινων προβλημάτων στην καθημερινότητά μας, η λατρεία του ατομικισμού εντός της σοσιαλιστικής κοινότητας αντιπαραβάλλεται, ιδιαίτερα στον Μονόλογο, με την υπαρξιακή φιλοσοφία της απελπισίας. Ο λόγος, η μουσική και η εικόνα συνεργάζονται για να σφυρηλατήσουν οπτικά και ακουστικά στον ακροατή έναν σκληρό, χωρίς αγάπη, ζοφερό κόσμο, έναν κόσμο στη σκιά της ατομικής βόμβας, όπου οι άνθρωποι, απογυμνωμένοι από κάθε ατομικότητα, ενεργούν σαν φιγούρες σε ένα πανοπτικό.

Δημοσιεύθηκε στη Νέα Γερμανία, επίσημη εφημερίδα του Ενιαίου Σοσιαλιστικού Κόμματος Γερμανίας, στις 30 Μαρτίου 1963 και αποτελεί ντοκουμέντο κρατικής λογοκρισίας στη ΛΔΓ. 

 Ρόλοι 

 Φρεντ Ντύρεν: Κλάους Ντ., οδηγός ταξί 
 Τζίνα Πρέσγκοτ: Κυρία Ντ.
 Μαριάνε Βύνσερ: Επιβάτισσα ταξί
 Χέλγκα Γκέρινγκ: Νοσοκόμα
 Μπέλα Βάλντριτερ: Ηλικιωμένη γυναίκα
 Έλσε Βολτζ: Κυρία Ένγκλερ
 Άγκνες Κράους: Πωλήτρια
 Κρίστελ Φίσερ: Θυρωρός
 Γκαμπριέλε Μπάρενμπουργκ: Έγκυος γυναίκα
 Χέλγκα Πιούρ: αφηγήτρια
 Βάλτερ Ζουπέ: Πελάτης ταξί
 Άντολφ Πέτερ Χόφμαν: Κος Ένγκλερ
 Γιοχάνες Μάους: Οδηγός ταξί
 Χορστ Γιόνισκαν: Οδηγός ταξί
 Άξελ Τρίμπελ: Θυρωρός
 Γιόχεν Τόμας: Οδηγός ταξί
 Όσβαλντ Φέρντερερ: Επόπτης βάρδιας
 Νίκο Τούροφ: Χοντρός άντρας
 Χανς Χαρντ-Χάρντλοφ: Αρχιτυπογράφος
 Πίτερ Χιλ: Νεαρός τυπογράφος
 Ότο Κριγκ-Χέλμπιγκ: Ηλικιωμένος τυπογράφος
 Πίτερ Ρόις : Γιος του κ. Ένγκλερ 
 Στέφαν Μέγιερ: Παιδί
 Ρολφ Ρίπεργκερ: Υπολοχαγός
 Βάλτερ Ε. Φους: Μύλερ
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικές ασπρόμαυρες ταινίες
Κατηγορία:Ανατολικογερμανική λογοτεχνία