Κάστρα και αγροτόσπιτα

Κάστρα και αγροτόσπιτα () είναι μεγάλου μήκους ασπρόμαυρη ταινία της κινηματογραφικής εταιρείας της Ανατολικής Γερμανίας DEFA σε σκηνοθεσία Κουρτ Μέτσιγκ, βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα και σενάριο του Κουρτ Μπάρτελ. Προβλήθηκε το 1957 στο Ανατολικό Βερολίνο και αναφέρεται στις επιπτώσεις της αγροτικής μεταρρύθμισης στη ΛΔΓ σε ένα μικρό χωριό του Μεκλεμβούργου μετά το τέλος του πολέμου, μεταξύ 1945 και 1953. Είναι ταινία-ιστορικό ντοκουμέντο, αφιερωμένη στην οικοδόμηση της σοσιαλιστικής κοινωνίας.

 Υπόθεση 

 Μέρος 1ο: Ο καμπούρης Άντον (102 λεπτά) 
Το πρώτο μέρος επικεντρώνεται στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια στο Χόλτσεντορφ του Μεκλεμβούργου. Τον Ιούνιο του 1945, ο βαρόνος φον Χόλτσεντορφ και η σύζυγός του φεύγουν από το φεουδαρχικό κτήμα τους προς τη Δύση μπροστά στον κίνδυνο του προελαύνοντος Κόκκινου Στρατού, αφήνοντας τους υπηρέτες και εργάτες τους υπό σοβιετική ζώνη κατοχής. 17 χρόνια νωρίτερα, ο πρώην αμαξάς του, Άντον Τσουκ με το παρατσούκλι «καμπούρης Άντον», είχε παντρευτεί την έγκυο υπηρέτρια Μάρτε. Πατέρας του παιδιού της ήταν ο τότε νεαρός βαρόνος, ο οποίος είχε υποσχεθεί γραπτώς ότι  θα έδινε στη νόθα κόρη του Άνεγκρετ ένα σημαντικό ποσό όταν παντρευόταν. Ο Άντον κατέχει το έγγραφο του βαρόνου και ο επιθεωρητής κτημάτων Μπρόκερ το γνωρίζει και σκοπεύει να παντρέψει τον γιο του Έκεκχαρτ με την κοπέλα, η οποία επί πλέον θα κληρονομήσει όλη την περιουσία καθώς ο βαρόνος είναι άτεκνος. Αλλά μετά το 1945, οι συνθήκες άλλαξαν. Η Άνεγκρετ, αγνοώντας την καταγωγή της, ερωτεύεται τον Χάιντς Κλιμ, έναν μηχανουργό που έχει επιστρέψει από τον πόλεμο. Μέσα από κουτσομπολιά και ίντριγκες, μαθαίνει την αλήθεια για τους γονείς της και φεύγει από το χωριό πιστεύοντας ότι ο Χάιντς δεν θέλει να έχει καμία σχέση μαζί της.

 Μέρος 2ο: Η επιστροφή της Άνεγκρετ στην πατρίδα (101 λεπτά) 
Το δεύτερο μέρος καλύπτει τις αρχές της δεκαετίας του 1950. Η νέα κομμουνιστική κυβέρνηση διένειμε τα κτήματα των μεγαλοϊδιοκτητών στα πλαίσια της αγροτικής μεταρρύθμισης ώστε αγρότες, υπηρέτες και ακτήμονες γεωργικοί εργάτες να μπορούν να καλλιεργούν τα δικά τους χωράφια. Ο Άντον και η σύζυγός του βγάζουν τα προς το ζην από το χωράφι τους. Δύο χρόνια αργότερα, η Άνεγκρετ επιστρέφει στο χωριό με δίπλωμα γεωπονίας για να εφαρμόσει μεταρρυθμίσεις που θα βελτίωναν την παραγωγικότητα, καθώς η κυβέρνηση σκοπεύει να κολεκτιβοποιήσει όλα τα αγροκτήματα. Οι αγρότες, ειδικά οι πλουσιότεροι, είναι σκεπτικοί. 

Οι αντιπαλότητες στο χωριό, ωστόσο, δεν έχουν τελειώσει - ούτε οι πολιτικές ούτε οι προσωπικές. Ο Άντον εξακολουθεί να ελπίζει στο έγγραφό του, και ο Μπρόκερ, που τώρα εργάζεται στον Γερμανικό Συνεταιρισμό Σπόρων, παίρνει εκδίκηση από την Άνεγκρετ για την χαμένη «κληρονομιά». Καθώς υπάρχουν προβλήματα, υποκινεί τους αγρότες, οι οποίοι είναι ήδη δύσπιστοι απέναντι στις νέες μεθόδους της, εναντίον της. Κατά τη διάρκεια της εξέγερσης της 17ης Ιουνίου 1953, η «παλιά φρουρά» ηττάται. Ο Άντον συνειδητοποιεί ότι το έγγραφό του είναι άχρηστο και βρίσκει κατανόηση από τα μέλη του γεωργικού συνεταιρισμού, τα οποία τον καλωσορίζουν στην κοινότητά τους. Η Άνεγκρετ και ο Κλιμ παντρεύονται τελικά.  

 Κριτική και προπαγάνδα 
Η ταινία αναφέρεται στα προβλήματα που προέκυψαν τα πρώτα χρόνια της αγροτικής μεταρρύθμισης στη ΛΔΓ: Τα μέσα παραγωγής ήταν ανεπαρκή και οι αγρότες μετά βίας μπορούν να παράγουν αρκετά για να καλύψουν τις δικές τους ανάγκες ενώ συγχρόνως οι απαιτούμενες ποσοστώσεις παραγωγής τους φέρνουν σε απόγνωση. Η αναγκαστική κολεκτιβοποίηση της γεωργίας απεικονίζεται ως μία από τις αιτίες της εξέγερσης στις 17 Ιουνίου 1953, με αξιοσημείωτη ειλικρίνεια για την εποχή. 

Όμως ο κομματικός αξιωματούχος Κουρτ Μπάρτελ δεν αφήνει την ελπίδα να χαθεί: ενθουσιώδεις εργάτες ενισχύουν τους λιπόψυχους, και όταν μια σοβιετική θεριζοαλωνιστική μηχανή μαζεύει τελικά τη σοδειά, όχι μόνο ικανοποιούνται οι απαιτούμενες ποσοστώσεις παραγωγής, αλλά ενισχύεται και η ανάγκη για ενοποίηση των χωραφιών και των μονάδων παραγωγής. 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικές δραματικές ταινίες
Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Ανατολικογερμανική λογοτεχνία
Κατηγορία:Ταινίες βασισμένες σε γερμανικά μυθιστορήματα