Πατρόνα Χαλίλ

Ο Πατρόνα Χαλίλ (αλβανικά: Halil Patrona· οθωμανικά τουρκικά: پاترونه خلیل· τουρκικά: Patrona Halil· περ. 1690 – 25 Νοεμβρίου 1730) ήταν Οθωμανός στρατιωτικός και ναυτικός αλβανικής καταγωγής, γνωστός σήμερα ως ο πρωτεργάτης μιας μαζικής λαϊκής εξέγερσης το 1730, η οποία οδήγησε στην εκθρόνιση του σουλτάνου Αχμέτ Γ΄ και στην άνοδο του Μαχμούτ Α΄, σηματοδοτώντας έτσι το δραματικό τέλος της λεγόμενης «Εποχής της Τουλίπας»Altınay, Ahmet Refik (Hrz. Haydar Ali Dirioz), (1973) Lale Devri.

 Πρώτα χρόνια 
Γεννήθηκε σε αλβανική οικογένεια στη Χρούπιστα, χωριό του Σαντζακιού του Μοναστηρίου (σημερινό Άργος Ορεστικό της Ελλάδας). 

Εντάχθηκε στα σώματα των Γενιτσάρων και, αφού συμμετείχε σε εξέγερσή τους στη Νις και ηγήθηκε μίας ακόμη το 1720 στο Βιδίνιο, μετέβη στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί ασχολήθηκε μερικώς με το εμπόριο και τις χειρωνακτικές τέχνες, μεταξύ των οποίων και η εργασία σε χαμάμ, ενώ υπήρξε ναύτης του Οθωμανικού στόλου. 

Μεγάλο μέρος του χρόνου του το περνούσε στις ταβέρνες (μεϊχανέ) του Γαλατά, χώρους κοινωνικής δικτύωσης και ζύμωσης, ιδίως μεταξύ κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων και ομάδων με ελλιπή θεσμική εκπροσώπηση. Ο Χαλίλ ήταν ευρύτερα γνωστός ως Χορπεστελή Αρναούτ Χαλίλ, προσωνύμιο που παρέπεμπε τόσο στον τόπο καταγωγής του όσο και στην αλβανική του εθνοτική ταυτότητα. Ωστόσο, μεταξύ των Αλβανών συμπατριωτών του επικράτησε το προσωνύμιο «Πατρόνα» (= Αντιναύαρχος), τίτλος που, ανεξάρτητα από την αρχική του σημασία, απέκτησε συμβολικό βάρος ως ένδειξη ισχύος και κύρους μέσα στις ταραγμένες κοινωνικές ζυμώσεις των αρχών του 18ου αιώνα.

 Η Εξέγερση 
Οι οπαδοί του Πατρόνα Χαλίλ αριθμούσαν περίπου δώδεκα χιλιάδες γενιτσάρους, στην πλειονότητά τους Αλβανοί. Για εβδομάδες μετά το ξέσπασμα της εξέγερσης, η εξουσία της αυτοκρατορίας βρέθηκε ουσιαστικά στα χέρια των εξεγερμένων, δημιουργώντας ένα κλίμα οξείας αβεβαιότητας και πολιτικής ρευστότητας. Ο Χαλίλ συνόδευσε έφιππος τον νέο σουλτάνο κατά τη μετάβασή του στο Τέμενος του Εγιούπ, όπου έλαβε χώρα η τελετή περίζωσης του Μαχμούτ Α΄ με το Σπαθί του Οσμάν· μια τελετή που επισημοποιούσε την έναρξη κάθε νέας σουλτανικής βασιλείας. Πολλοί υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι καθαιρέθηκαν και αντικαταστάθηκαν, συχνά σύμφωνα με τις υποδείξεις του θρασέος και πλέον ισχυρού εξεγερμένου, ο οποίος στεκόταν ενώπιον του σουλτάνου ξυπόλητος και ντυμένος με την παλιά του στολή του απλού στρατιώτη. Ανάμεσα σε όσους ωφελήθηκαν προσωρινά από την επιρροή του ήταν και ένας Έλληνας χασάπης, ονόματι Γιαννάκης, ο οποίος είχε δανείσει χρήματα στον Χαλίλ κατά τις τρεις κρίσιμες ημέρες της αναταραχής. Ως ένδειξη ευγνωμοσύνης, ο Πατρόνα επέβαλε στο σουλτανικό Ντιβάνι τον διορισμό του Γιαννάκη στη θέση του Ηγεμόνα της Μολδαβίας. Ωστόσο, ο τελευταίος δεν ανέλαβε ποτέ επίσημα τα καθήκοντα της θέσης αυτής, καθώς η πολιτική συγκυρία μεταβλήθηκε ταχύτατα.

Στην καταστολή της εξέγερσης συνεργάστηκε ο Χάνος της Κριμαίας με τον Μεγάλο Βεζίρη, τον Μουφτή και τον Γενιτσάρ Αγά. Ο Χαλίλ θανατώθηκε παρουσία του ίδιου του σουλτάνου, λίγο μετά συνεδρίαση του Ντιβανιού, κατά την οποία είχε τολμήσει να απαιτήσει την κήρυξη πολέμου κατά της Ρωσίας. Την ίδια τύχη είχε και ο Έλληνας φίλος του, Γιαννάκης, όπως και περίπου επτά χιλιάδες από τους υποστηρικτές του. Η αντιζηλία που έτρεφαν πολλοί αξιωματικοί των Γενιτσάρων προς τον Πατρόνα, καθώς και η προθυμία τους να συμβάλουν στην εξόντωσή του, διευκόλυναν σημαντικά τις προσπάθειες των υποστηρικτών του Μαχμούτ Α΄ να τερματίσουν οριστικά την ανταρσία.

Οι μετέπειτα εξελίξεις της εξέγερσης γέννησαν βαθιά ανησυχία σχετικά με τη δημόσια ασφάλεια και την κοινωνική τάξη στην πρωτεύουσα. Ως αποτέλεσμα, το οθωμανικό κράτος προχώρησε στην ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου και ρύθμισης της καθημερινής ζωής στην Κωνσταντινούπολη, εγκαθιδρύοντας αυστηρότερες πολιτικές επιτήρησης και κοινωνικής πειθαρχίας με στόχο τη σταθεροποίηση της πρωτεύουσας μετά τη μεγαλύτερη λαϊκή εξέγερση της Εποχής της Τουλίπας.

 Παραπομπές 
Κατηγορία:Αλβανοί επαναστάτες
Κατηγορία:Γενίτσαροι
Κατηγορία:Οθωμανοί αλβανικής καταγωγής
Κατηγορία:Εκτελεσθέντες για πολιτικά εγκλήματα