Βεβαιότητα

Βεβαιότητα στη φιλοσοφία ονομάζεται η συνειδησιακή κατάσταση κατά την οποία η ορθότητα μιας ιδέας, ενός αξιώματος, συμπεράσματος ή άλλου νοητικού αντικειμένου γίνεται δεκτή χωρίς αμφισβήτηση ή η αμφιβολία για την ορθότητά του υπερνικάται, καθώς η νόηση θεωρεί επαρκείς τις δοκιμασίες στις οποίες υπέβαλε την ιδέα, το συμπέρασμα κλπ., οπότε διαμορφώνει μια πεποίθηση για την ορθότητά τους.

 Είδη βεβαιότητας 
Η βεβαιότητα μπορεί να είναι:

 Δογματική βεβαιότητα, να έχει δηλαδή την πηγή της είτε στη θρησκευτική πίστη (εξ αποκαλύψεως βεβαιότητα), είτε στην αποδοχή της ακλόνητης ορθότητας κληρονομημένων αξιών και δογμάτων, είτε στην «αυθεντία», το κύρος της οποίας θεωρείται επαρκές για να επιβάλει την ορθότητα ιδεών, απόψεων κλπ. (το «αυτός έφα»).
 Λογική βεβαιότητα, δηλαδή προερχόμενη είτε από το αυταπόδεικτο μιας ιδέας που επιβάλλεται άμεσα στη νόηση (άμεση βεβαιότητα), είτε από σειρά συλλογισμών (συλλογιστική, αποδεικτική ή έμμεση βεβαιότητα).
 Γνωσιολογική βεβαιότητα (αγγλ. epistemic certainty) ή αντικειμενική βεβαιότητα, που έχει την πηγή της στη συμφωνία της νοήσεως με την εμπειρία, όταν η νόηση αποδέχεται την ορθότητα του υλικού που της παρέχει η εμπειρική ή πειραματική γνώση.
 Ηθική βεβαιότητα, δηλαδή η αποδοχή χωρίς έλεγχο και αποδείξεις ηθικών αρχών και αξιών.

Η βεβαιότητα συνδέεται στενά με τη γνώση, έστω και αν σύγχρονοι φιλόσοφοι τείνουν να θεωρούν ότι η γνώση έχει χαμηλότερες απαιτήσεις από τη βεβαιότητα. Περαιτέρω, η γνωσιολογική βεβαιότητα διαφέρει από την ψυχολογική ή υποκειμενική βεβαιότητα, η οποία περιγράφει τον υψηλότερο βαθμό στον οποίο ένας άνθρωπος μπορεί να πεισθεί ότι κάτι αληθεύει. Ενώ κάποιος μπορεί να είναι τελείως πεπεισμένος ότι μια συγκεκριμένη πίστη του είναι αληθινή, και μπορεί να είναι ακόμα και ψυχολογικώς ανίκανος να συλλάβει την ψευδή φύση της, αυτό δεν σημαίνει ότι η πίστη του είναι η ίδια πέρα από την ορθολογική αμφισβήτηση ή ότι δεν μπορεί να είναι ψευδής.

Τη βεβαιότητα απορρίπτουν ως ανέφικτη οι φιλόσοφοι και οι φιλοσοφικές σχολές που τείνουν στον σκεπτικισμό ή στον αγνωστικισμό. Αντιθέτως, οι φιλόσοφοι και οι φιλοσοφικές σχολές που τείνουν στον ορθολογισμό και στον εμπειρισμό αποδέχονται με διάφορες παραλλαγές ως εφικτή την κατάκτηση της αληθείας και τη βεβαιότητα.

Παραπομπές

Πηγές
 Ε. Παπά: το λήμμα «βεβαιότης» στη Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια «Χάρη Πάτση», τόμ. 8, σελ. 168

Κατηγορία:Νόηση
Κατηγορία:Έννοιες στην επιστημολογία
Κατηγορία:Έννοιες στη φιλοσοφία του νου