Μαμελούκοι Μπαχρί

Οι Μαμελούκοι Μπαχρί (αραβ.: المماليك البحرية), μερικές φορές αναφέρεται ως δυναστεία των Μπαχρί,   ήταν οι ηγεμόνες τού σουλτανάτου των Μαμελούκων τής Αιγύπτου από το 1250 έως το 1382, που διαδέχθηκαν τη δυναστεία των Αγιουβιδών. Τα μέλη τής άρχουσας τάξης των Μαμελούκων αγοράστηκαν ως σκλάβοι (μαμελούκοι) και απελευθερώθηκαν, με τον πιο ισχυρό ανάμεσά τους να αναλαμβάνει τον ρόλο τού σουλτάνου στο Κάιρο.  Ενώ αρκετοί σουλτάνοι Μαμελούκων Μπαχρί προσπάθησαν να εγκαθιδρύσουν κληρονομικές δυναστείες μέσω των γιων τους, αυτές οι προσπάθειες τελικά απέτυχαν, με τον ρόλο τού σουλτάνου συχνά να περνάει σε έναν άλλο ισχυρό Μαμελούκο. 

Οι Μαμελούκοι Μπαχρί ήταν κυρίως Κιπτσάκοι Τούρκοι στην καταγωγή.   Δεκατέσσερις από τους δεκαοκτώ σουλτάνους μεταξύ 1279 και 1390 ανήκαν στον Οίκο τού Καλαβουνί.  Μετά το 1382/1390, τους διαδέχθηκε ένα δεύτερο καθεστώς Μαμελούκων, οι Μαμελούκοι Μπουρτζί, οι οποίοι ήταν σε μεγάλο βαθμό Κιρκασιακής καταγωγής.  Το όνομα Μπαχρί ή Μπαχρίγια σημαίνει «τού ποταμού», αναφερόμενο στην τοποθεσία των αρχικών στρατώνων τους στο νησί Ρόντα στον Νείλο (Νahr al-Nil) στο Κάιρο,  στην ακρόπολη τού Αλ-Ρόντα, η οποία κτίστηκε από τον Αγιουβίδη σουλτάνο ας-Σαλίχ Αγιούμπ.  

 Ιστορία 
Οι Μαμελούκοι σχημάτισαν μία από τις πιο ισχυρές και πλουσιότερες αυτοκρατορίες τής εποχής, που διήρκεσε από το 1250 έως το 1517 στην Αίγυπτο, τη Βόρεια Αφρική και την Εγγύς Ανατολή - Λεβάντε.

 Ανάπτυξη 
Το 1250, όταν απεβίωσε ο Αγιουβίδης σουλτάνος ας-Σαλίχ Αγιούμπ, οι Μαμελούκοι που είχε ως σκλάβους, δολοφόνησαν τον γιο και κληρονόμο του αλ-Μουαζάμ Τουρανσάχ, και η Σατζάρ αλ-Ντουρ, χήρα τού ας-Σαλίχ, έγινε σουλτάνα τής Αιγύπτου. Παντρεύτηκε τον αταμπέη (αρχιστράτηγο) εμίρη Αϊμπάκ και παραιτήθηκε, με τον Αϊμπάκ να γίνεται σουλτάνος. Αυτός κυβέρνησε από το 1250 έως το 1257.  

Οι Μαμελούκοι εδραίωσαν την εξουσία τους σε δέκα χρόνια, και τελικά εγκαθίδρυσαν τη δυναστεία των Μπαχρί. Έμμεσα βοηθήθηκαν από την λεηλασία τής Βαγδάτης από τους Μογγόλους το 1258, η οποία ουσιαστικά κατέστρεψε το χαλιφάτο των Αββασιδών. Ως αποτέλεσμα, το Κάιρο απέκτησε μεγαλύτερη εξέχουσα θέση, και παρέμεινε έκτοτε πρωτεύουσα των Μαμελούκων.
μικρογραφία|Ενθρονισμένος πρίγκιπας. Πιθανώς Αίγυπτος 1334. Μακαμάτ τού αλ-Χαριρί.  «Στους πίνακες αντικατοπτρίζεται προφανώς η μορφή προσώπου αυτών των [κυβερνώντων] Κιπτσάκων, όπως και οι ιδιαίτερες μόδες και τα αξεσουάρ που προτιμούσαν». 
Οι Μαμελούκοι ήταν ισχυροί ιππικοί πολεμιστές, που συνδύασαν τις πρακτικές των τουρκικών λαών τής στέπας από τους οποίους προέρχονταν, με την οργανωτική και τεχνολογική πολυπλοκότητα και ιππική δεινότητα των Αράβων. Το 1260 οι Μαμελούκοι νίκησαν έναν μογγολικό στρατό στη μάχη τού Άιν Τζαλούτ στο σημερινό Ισραήλ, και τελικά ανάγκασαν τους εισβολείς να υποχωρήσουν στην περιοχή τού σύγχρονου Ιράκ.  Η ήττα των Μογγόλων από τους Μαμελούκους ενίσχυσε τη θέση των Μαμελούκων στη νότια λεκάνη τής Μεσογείου.   Ο Μπαϊμπάρς, ένας από τους ηγέτες στη μάχη, έγινε ο νέος σουλτάνος μετά τη δολοφονία τού σουλτάνου Κουτούζ στο δρόμο τής επιστροφής.  

Το 1250 ο Μπαϊμπάρς ήταν ένας από τους Μαμελούκους διοικητές που υπερασπίστηκαν τη Μανσούρα, εναντίον των Σταυροφόρων ιπποτών τού Λουδοβίκου Θ΄ τής Γαλλίας, ο οποίος αργότερα ηττήθηκε οριστικά, αιχμαλωτίστηκε στη μάχη τού Φαρισκούρ και εξαγοράστηκε. Ο Μπαϊμπάρς είχε επίσης συμμετάσχει στην κατάληψη τής Αιγύπτου από τους Μαμελούκους. Το 1261, όταν έγινε σουλτάνος, ίδρυσε ένα χαλιφάτο-μαριονέτα των Αββασιδών στο Κάιρο,  και οι Μαμελούκοι πολέμησαν τα απομεινάρια των Σταυροφορικών κρατών στην Παλαιστίνη, μέχρι που τελικά κατέλαβαν την Άκρα το 1291. 

 Τάταροι και Μογγόλοι 
Πολλοί Τάταροι εγκαταστάθηκαν στην Αίγυπτο και προσλήφθηκαν από τον Μπαϊμπάρ.   Νίκησε τους Μογγόλους στη μάχη τού Ελμπιστάν  και έστειλε τον Αββασίδη χαλίφη με μόνο 250 άνδρες να προσπαθήσουν να ανακαταλάβουν τη Βαγδάτη, αλλά δεν τα κατάφερε. Το 1266 κατέστρεψε την Αρμενία τής Κιλικίας, και το 1268 ανακατέλαβε την Αντιόχεια από τους Σταυροφόρους.   Επιπλέον, πολέμησε τους Σελτζούκους,  και τους Ασασίνους. Επέκτεινε επίσης τη μουσουλμανική εξουσία στη ΝουβίαIbn Taghri/ vol. 7 για πρώτη φορά, πριν από το τέλος του το 1277.

Ο σουλτάνος Καλαβούν νίκησε μία εξέγερση στη Συρία με επικεφαλής τον Σουνκούρ αλ-Ασκάρ το 1280,   και επίσης νίκησε μία άλλη μογγολική εισβολή το 1281 με επικεφαλής τον Αμπακά έξω από τη Χομς.  Αφού πέρασε η μογγολική απειλή, ανακατέλαβε και άλωσε την Τρίπολη από τους Σταυροφόρους το 1289.  Ο γιος τού Χαλίλ πολιόρκησε και κατέλαβε την Άκρα, την τελευταία πόλη των Σταυροφόρων, το 1291. 
μικρογραφία|Επικράτεια τής Χρυσής Ορδής το 1389.
Οι Μογγόλοι ανανέωσαν την εισβολή τους το 1299,  αλλά ηττήθηκαν ξανά το 1303 στη Μάχη τού Σακχάμπ.  Οι Αιγύπτιοι Μαμελούκοι σουλτάνοι συνήψαν σχέσεις με τη Χρυσή Ορδή, η οποία ασπάστηκε το Ισλάμ , και σύναψε συνθήκη ειρήνης με τους Μογγόλους  το 1322.

Ο σουλτάνος Αλ-Νασίρ Μουχαμάντ παντρεύτηκε μία Μογγόλο πριγκίπισσα το 1319. Οι διπλωματικές του σχέσεις ήταν πιο εκτεταμένες από κάθε προηγούμενου σουλτάνου, και περιλάμβαναν Βούλγαρους, Ινδούς και Αβησσυνούς ηγεμόνες, καθώς και τον πάπα, τον βασιλιά τής Αραγωνίας και τον βασιλιά τής Γαλλίας.  Ο Αλ-Νασίρ Μουχαμάντ οργάνωσε την εκ νέου διάνοιξη ενός καναλιού το 1311, που συνέδεε την Αλεξάνδρεια με τον Νείλο.  Απεβίωσε το 1341.

 Η πτώση 
Οι συνεχείς αλλαγές σουλτάνων που ακολούθησαν, οδήγησαν σε μεγάλη αναταραχή στις επαρχίες. Εν τω μεταξύ το 1349 η Αίγυπτος, και το Λεβάντε γενικότερα, επλήγησαν από την Επιδημία Πανώλης, η οποία λέγεται ότι σκότωσε πολλούς κατοίκους.  

Το 1382, ο τελευταίος Μπαχρί σουλτάνος Χατζί Β΄ εκθρονίστηκε, και το σουλτανάτο ανέλαβε ο Κιρκάσιος εμίρης Μπαρκούκ. Εκδιώχθηκε το 1389, αλλά επέστρεψε στην εξουσία το 1390, εγκαινιάζοντας μία εποχή, όπου το σουλτανάτο ελέγχονταν από τους Μαμελούκους Μπουρτζί. 

 Στρατιωτική οργάνωση 
Σε γενικό επίπεδο, ο στρατός κατά τη διάρκεια τής δυναστείας Μπαχρί μπορεί να χωριστεί σε διάφορες πτυχές:

 Μαμελούκοι: Ο πυρήνας τόσο τής πολιτικής, όσο και τής στρατιωτικής βάσης, αυτοί οι σκλάβοι στρατιώτες διαιρούνταν περαιτέρω σε Χασακί (συγκρίσιμοι με την αυτοκρατορική φρουρά), Βασιλικούς Μαμελούκους (Μαμελούκοι υπό την άμεση διοίκηση τού σουλτάνου) και τακτικούς Μαμελούκους (συνήθως ανατεθειμένοι σε τοπικούς εμίρηδες).
 Αλ-Χαλκά: Αυτές οι κυρίως ελεύθερες επαγγελματικές δυνάμεις βρίσκονταν επίσης απευθείας υπό τη διοίκηση τού σουλτάνου.
 Ουαφιντίγια: Τούρκοι και Μογγόλοι που μετανάστευσαν στα σύνορα τής δυναστείας μετά την εισβολή των Μογγόλων, στους οποίους συνήθως χορηγούνταν γη, σε αντάλλαγμα για στρατιωτική θητεία· ήταν ένοπλες δυνάμεις με μεγάλη αναγνώριση.
 Άλλα σώματα: Κυρίως φυλές Βεδουίνων, και σε διαφορετικές περιπτώσεις ποικίλες ομάδες Τουρκομάνων και άλλων εγκατεστημένων Αράβων.

 Λίστα Σουλτάνων Μπαχρί 
Regnal name(s)Personal nameReignal-Malikah Ismat ad-Din Umm-KhalilΣατζάρ αλ-Ντουρ (σουλτάνα)1250–1250al-Malik al-Mu'izz Izz al-Din Aybak al-Jawshangir al-Turkmani al-SalihiΙζ-αντ-Ντιν Αϋμπάκ1250–1257Sultan Al-AshrafΜουζαφάρ-αντ-Ντιν Μουσά1250–1252Sultan Al-MansurΝουρ αντ-Ντιν Αλί1257–1259Sultan Al-MuzaffarΣαΰφ αντ-Ντιν Κουτούζ1259–1260Sultan Abul-Futuh – Al-Zahir - Al-Bunduqdari - Ρουκν-αντ-Ντιν Μπαϊμπάρς Α΄ 1260–1277Sultan Al-Sa'id Nasir-ad-Din Μουχαμάντ Μπαρακά Χανمحمد برکہ خان1277–1279σουλτάν Αλ-Αντίλسلطان العادل  Μπαντρ-αλ-Ντιν Σολαμίς  بدر الدین سُلامش1279AΑλ-Μανσούρ – المنصور Al-Alfi - الالفیAs-Salehi - الصالحیΣαΰφ-αντ-Ντιν Καλαβούνسیف الدین قلاوون 1279–1290Sultan Al-Ashrafسلطان الاشرفΣαλάχ-αντ-Ντιν Χαλίλصلاح الدین خلیل1290–1293Al-Nasirالناصر Νασίρ-αντ-Ντιν Μουχαμάντناصر الدین محمد1293–1294 (first reign)Al-Adil Al-Turki Al-Mughliالعادل الترکی المغلی Ζαΰν-αντ-Ντιν Κιτμπουγκάزین الدین کتبغا 1294–1297Al-Mansurالمنصور Χουσάμ-αντ-Ντιν Λαχίνحسام الدین لاچین1297–1299Al-Nasirالناصر Νασίρ-αντ-Ντιν Μουχαμάντناصر الدین محمد1299–1309 (Second reign)Sultan Al-Muzaffar Al-Jashankirسلطان المظفرالجاشنکیر  Ρουκ-αντ-Ντιν Μπαϊμπάρς Β΄رکن الدین بیبرس 1309Al-Nasirالناصر Νασίρ-αντ-Ντιν Μουχαμάντناصر الدین محمد1309–1340(Third reign)Al-Mansurالمنصور Σαΰφ-αντ-Ντιν Αμπού-Μπακρسیف الدین أبو بکر1340–1341Al-Ashrafالأشرف Αλά-αντ-Ντιν Κουτζούκعلاء الدین کجک1341–1342Sultan Al-Nasir سلطان الناصر Σιχάμπ-αντ-Ντιν Αχμάντشھاب الدین أحمد1342Sultan As-Salehسلطان الصالح  Iμάντ-αντ-Ντιν Ισμαΐλعماد الدین إسماعیل1342–1345Sultan Al-Kamilسلطان الکامل Σαΰφ-αντ-Ντιν Σαμπάν Α΄سیف الدین شعبان اول1345–1346Sultan Al-Muzaffar<سلطان المظفر Σαΰφ-αντ-Ντιν Χατζί Α΄سیف الدین حاجی اول1346–1347Al-Nasir Abu Al-Ma'aliالناصر أبو المعالیΜπαντρ-αντ-Ντιν Αλ-Χασάν] بدر الدین الحسن1347–1351 (first reign)Sultan As-Salehسلطان الصالح  Σαλάχ-αντ-Ντιν μπιν Μουχαμάντ صلاح الدین بن محمد1351–1354Al-Nasir Abu Al-Ma'ali Nasir-ad-Dinالناصر أبو المعالی ناصر الدین Μπαντρ-αντ-Ντιν Αλ-Χασάν بدر الدین الحسن1354–1361 (second reign)Al-Mansurالمنصور Σαλάχ-αντ-Ντιν-Μουχαμάντصلاح الدین محمد1361–1363Al-Ashraf Abu Al-Ma'ali الأشرف أبو المعالی Ζαΰντ-αντ-Ντιν Σαμπάν Β΄زین الدین شعبان ثانی1363–1376Al-Mansurالمنصور Αλά-αντ-Ντιν Αλίعلاء الدین علی1376–1382Sultan As-Salehسلطان الصالحΣαλάχ-αντ-Ντιν Χατζί Β΄صلاح الدین حاجی ثانی1382 (first reign)Al-Zahirالظاہر Σαΰφ-αντ-Ντιν Μπαρκούκسیف الدین برقوق 1382–1389Sultan As-Salehسلطان الصالح المظفر المنصورΣαλάχ-αντ-Ντιν Χατζί Β΄صلاح الدین حاجی ثانی1389 (second reign)

Μετά τον Ας-Σαλέχ, η δυναστεία Μπουρτζί ανέλαβε το σουλτανάτο των Μαμελούκων υπό τον Σαΐφ-αντ-Ντιν Μπαρκούκ το 1389–90.

Γενεαλογία Δυναστείας Μπαχρί

 Δείτε επίσης 
 δουλεμπόριο στον Εύξεινο Πόντο
 Χρονολόγιο των Τουρκικών λαών (500–1300)
 Η Αίγυπτος στον Μεσαίωνα
 Κατάλογος σουνιτικών δυναστειών

 Σημειώσεις 

 Αναφορές 

 Βιβλιογραφία 

 Al-Maqrizi, al-Mawaiz wa al-'i'tibar bi dhikr al-khitat wa al-'athar, Matabat aladab, Cairo 1996, 
 Idem in French: Bouriant, Urbain, Description topographique et historique de l'Egypte, Paris 1895.
 Ayalon, D.: The Mamluk Military Society. London, 1979.
Ibn Taghri, al-Nujum al-Zahirah Fi Milook Misr wa al-Qahirah, al-Hay'ah al-Misreyah 1968
 Idem in English: History of Egypt, by Yusef. William Popper, translator Abu L-Mahasin ibn Taghri Birdi, University of California Press 1954.
 Shayyal, Jamal, Prof. of Islamic history, Tarikh Misr al-Islamiyah (History of Islamic Egypt), dar al-Maref, Cairo 1266, 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Κατηγορία:Μεσανατολικές δυναστείες
Κατηγορία:Αφρικανικές δυναστείες
Κατηγορία:Μαμελουκικό Σουλτανάτο (Κάιρο)