Βολιτώδη

Τα Βολιτώδη (Boletales) είναι μία τάξη Αγαρικομυκήτων, που περιλαμβάνει πάνω από 2600 είδη, με μια μεγάλη ποικιλία διαφορετικών μορφών καρποσωμάτων. Τα πιο γνωστά μέλη αυτής της ομάδας είναι οι βωλίτες και μέχρι πρόσφατα τα Βολιτώδη πιστευόταν ότι περιέχουν μόνο βωλιτόμορφα. Τα Βολιτώδη πλέον είναι γνωστό ότι περιέχουν ξεχωριστές ομάδες από αγαρικόμορφα, γαστερόμορφα και άλλους τύπους καρποσωμάτων. 

 Ταξινόμηση 
αριστερά|μικρογραφία|Γομφίδιος ο υπορόδινος (Gompidius subroseus), οικογένεια Γομφιδιοειδών (Gomphidiaceae)
Η τάξη των Βολιτωδών δημιουργήθηκε αρχικά για να περιγράψει τους βωλίτες, αλλά με βάσει μικρομορφολογικά και μοριακά φυλογενετικά χαρακτηριστικά ένα αριθμός από μη βωλιτόμορφα είδη έχουν τοποθετηθεί σε αυτή την τάξη. Η τάξη επίσης περιλαμβάνει κάποια μανιτάρια με ελάσματα, στις οικογένειες των Gomphidiaceae, Serpulaceae, Tapinellaceae, Hygrophoropsidaceae και Paxillaceae, τα οποία έχουν την ίδια υφή σάρκας με τους βωλίτες, σποροφόρο ιστό (υμένιο) που αποσπάται επίσης εύκολα από το πιλίδιο, και παρόμοια μικροσκοπικά χαρακτηριστικά των σπορίων και κυστιδίων. Οι ταξινομικές μελέτες που χρησιμοποιούν δευτερογενείς μεταβολίτες και αργότερα μοριακές φυλογενετικές αποδείξεις μετακίνησαν πολλές διαφορετικές στην εμφάνιση ομάδες στα Βολιτώδη, συμπεριλαμβανομένων των Σκληροδερματοειδών (Sclerodermataceae - γαιόμπαλες) και των Ριζοπωγωνοειδών (Rhizopogonaceae - ψευδότρουφες).

Οι φυλογενετικές αναλύσεις δείχνουν ότι τα Σκληροδερμαροειδή (Sclerodermataceae), Βωλιτινελοειδή (Boletinellaceae) και Γυροποροειδή (Gyroporaceae) σχηματίζουν μια διακριτή ομάδα μέσα στα Βολιτώδη, και μαζί με τα Πισολιθοειδή (Pisolithaceae) και τα Αστροειδή (Astraceae) ομαδοποιούνται στην υποτάξη Sclerodermatineae. Έτσι, τα βωλιτόμορφα του γένους Βωλετινέλος (Boletinellus) και Φλεβόπους (Phlebopus) είναι πιο συγγενή με τις γαιόμπαλες του γένους Σκληρόδερμα (Scleroderma) από ότι με το γένος Βωλίτης (Boletus). Παρόμοια, το βωλιτόμορφο γένος Σουίλος (Suillus) είναι πιο συγγενές με τα αγαρικόμορφα και τις ψευδότρουφες των γενών Χρωγόμφος (Chroogomphus), Γομφίδιος (Gomphidius) και Ριζοπώγων (Rhizopogon), από ότι με το γένος Βωλίτης. 

Σε ορισμένα παλαιότερα συστήματα ταξινόμησης, ένα μέρος της οικογένειας των Βωλιτοειδών χωρίστηκε για να σχηματίσει την οικογένεια των Στροβιλομυκητοειδών (Strobilomycetaceae). Ωστόσο, πιο πρόσφατες μελέτες μοριακής γενετικής έχουν διαπιστώσει ότι είναι μια μη φυσική ομαδοποίηση. Σύμφωνα με στοιχεία του 2025 από την ιστοσελίδα Catalogue of Life, τα Βωλιτώδη περιλαμβάνουν 17 οικογένειες, 199 γένη και περίπου 2600 είδη. 

 Οικολογία 
αριστερά|μικρογραφία|Ψευδοβωλίτης ο παρασιτικός (Pseudoboletus parasiticus) πάνω σε Σκληρόδερμα το κίτρινο (Scleroderma citrinum)
Τα Βωλιτώδη είναι κατά κύριο λόγο εκτομυκορριζικοί μύκητες, και γι αυτό εντοπίζονται κυρίως σε - ή κοντά σε - δασικές περιοχές. Κάποια είδη είναι παρασιτικά, αντί για εκτομυκορριζικά. Μέλη της οικογένειας των Γομφιδιοειδών πιστεύεται ότι παρασιτούν πάνω σε μέλη της οικογένειας των Σουιλοειδών (Suillaceae). Αυτές οι σχέσεις είναι συχνά ιδιαίτερα εξειδικευμένες ανάμεσα σε συγκεκριμένα είδη. Άλλοι παρασιτικά βωλιτόμορφα συμπεριλαμβάνουν τον Ψευδοβωλίτη τον παρασιτικό (Pseudoboletus parasiticus), ο οποίος μεγαλώνει πάνω στο Σκληρόδερμα το κίτρινο (Scleroderma citrinum).  Κάποια λίγα είδη είναι σαπροτροφικά και ζουν πάνω σε ξύλο, όπως αυτά του γένους  Buchwaldoboletus.

 Βρωσιμότητα και ταυτοποίηση 
δεξιά|μικρογραφία|Το είδος Paxillus involutus, οικογένεια Paxillaceae
Τα βωλιτόμορφα αναγνωρίζονται συνήθως έχοντας μια επιφάνεια σαν σφουγγάρι κάτω από το πιλίδιο, αντί για τα συνηθισμένα ελάσματα. Εντοπίζονται με μια ποικιλία χρωμάτων, όπως κόκκινα, λευκά, καφές και γκρι. Πολλά από τα μη βρώσιμα βωλιτόμόρφα είναι είτε λευκά ή κόκκινα, και αυτά θα πρέπει να αποφεύγονται κατά τη συλλογή.

Το γένος Βωλίτης περιλαμβάνει πολλά εδώδιμα είδη, κυρίως τον Βωλίτη τον εδώδιμο (Boletus edulis), τον Βωλίτη τον χαλκόχρου (Boletus aereus) και τον Βωλίτη τον πευκόφιλο (Boletis pinophillus), αν και πολλά άλλα τρώγονται επίσης όπως ο Boletus badius. Ο Βωλίτης ο εδώδιμος και οι συγγενείς του είναι μεγάλης εμπορικής σημασίας σε Ευρώπη και Βόρεια Αμερική. Είδη του Σουίλου θεωρούνται από πολλούς γλοιώδη και χωρίς γεύση, αλλά στη Ρωσία συχνά γίνονται τουρσί και πωλούνται και στο εμπόριο με αυτό τον τρόπο. Πολλά βωλιτόμορφα αν και δεν είναι τοξικά, είναι παρόλα αυτά πικρά στη γεύση και δεν τρώγονται.

Η οικογένεια Paxillaceae περιλαμβάνει έναν αριθμό ειδών, που έχουν εμπλακεί σε θανατηφόρες δηλητηριάσεις. Μερικοί βωλίτες είναι επίσης πολύ τοξικοί (αν και γενικά όχι θανατηφόροι), με κύριο παράδειγμα τον εξέχοντα Βωλίτη τον σατανά (Boletus satanas) και συγγενικά είδη. Παρόλα αυτά πολλοί κυνηγοί μανιταριών προτείνουν στους αρχάριους να ξεκινούν με βωλίτες, καθώς τα θανατηφόρα μπερδέματα είναι λιγότερο πιθανά από ότι με τα αγαρικόμορφα. 

 Παραπομπές 

 Εξωτερικές συνδέσεις 

 Οι Βωλίτες (Βωλιτώδη) του Michael Kuo, MushroomExpert.com, Μάρτιος 2005
 Οι Βωλίτες του Μίτσιγκαν από τον Alexander H. Smith and Harry D. Thiers, 1971.  (Πλήρης μονογραφία) 

Κατηγορία:Τάξεις βασιδιομυκήτων
Κατηγορία:Βωλιτώδη
Κατηγορία:Σελίδες με πηγές CS1 στα Γερμανικά (de)
Κατηγορία:Αγαρικομύκητες