Γοτθικός Πόλεμος (436-439)

Ο Γοτθικός Πόλεμος (436–439) ήταν μία στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ των Γότθων φοιδεράτων και τής Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, υπό τον Αυτοκράτορα Βαλεντινιανό Γ΄ . Πραγματοποιήθηκε κυρίως στις Γαλατικές επαρχίες από το 436 έως το 439. Οι βασικές προσωπικότητες που εμπλέκονταν, ήταν ο ηγέτης των Γότθων Θεοδώριχος Α΄ και ο αρχιστράτηγος τού Ρωμαϊκού στρατού, Αέτιος. Σύγχρονες πηγές χαρακτηρίζουν αυτή τη σύγκρουση ως πόλεμο. Επιπλέον, υπήρξαν εξεγέρσεις των Βουργουνδών και των Βαγαυδών κατά την ίδια περίοδο.

 Πηγές 
Η προέλευση τού Γοτθικού Πολέμου (436–439) και οι συγκεκριμένες μάχες, που έλαβαν χώρα κατά τη διάρκειά του δεν έχουν τεκμηριωθεί επαρκώς. Η απουσία ολοκληρωμένων αρχείων που να περιγράφουν λεπτομερώς τις μάχες, καθιστά δύσκολη την ανακατασκευή τής εξέλιξης τού πολέμου.  Οι διαθέσιμες γνώσεις μας προέρχονται κυρίως από αποσπασματικές αφηγήσεις, που παρέχονται από χρονικογράφους, οι οποίες συμπληρώνονται από περιστασιακές αναφορές που βρίσκονται σε έργα ποιητών, ρητόρων και θεολόγων. Ο Πρόσπερος ο Ακουιτανός είναι η πιο σημαντική πρωτογενής πηγή που τεκμηριώνει τα γεγονότα, και έχουμε πρόσθετες πληροφορίες που παρέχονται από τον Υδάτιο και τον Σιδώνιο Απολλινάριο.

 Η εποχή 
Οι Βησιγότθοι εγκαταστάθηκαν στη Γαλατία Ακουιτανική ως φοεδεράτοι μετά τον Γοτθικό Πόλεμο στην Ισπανία το 418. Ωστόσο, αποδείχθηκαν αναξιόπιστοι μεταξύ 418 και 435.  Το 426 ξεκίνησε μία σημαντική εξέγερση κατά τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, η οποία κατεστάλη με στρατιωτική επέμβαση υπό την ηγεσία τού Αέτιου. Επιπλέον, το 430, ο Αέτιος νίκησε έναν γοτθικό στρατό.

 Οι αιτίες 
Όπως και με την προηγούμενη εξέγερση τού Θεοδώριχου Α΄, ο λόγος αυτού τού πολέμου δεν είναι σαφής από τις σύγχρονες πηγές. Επομένως, η προέλευσή του πρέπει να συναχθεί από την πολιτική κατάσταση τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας εκείνη την εποχή. Η Αυτοκρατορία ήταν σχετικά σταθερή σε σύγκριση με την προηγούμενη δεκαετία, μετά την επίλυση τού Εμφυλίου Πολέμου μεταξύ Βονιφάτιου και Αέτιου, ο οποίος κατέληξε υπέρ τού δεύτερου. Κατά συνέπεια, ο Αέτιος έγινε η πιο ισχυρή προσωπικότητα στη Δυτική Αυτοκρατορία από το 433 έως το 450. Έφθασε στον βαθμό τού magnificus vir parens patriusque noster (μεγαλοπρεπής ανήρ και πατήρ τού πατρός ημών) και ανέλαβε τον ρόλο τού «προστάτη» τής μητέρας αυτοκράτειρας Γάλλας Πλακιδίας, και τού νεαρού γιου της Βαλεντινιανού Γ΄. 

Ωστόσο, νέες εντάσεις προέκυψαν με την εμφάνιση τρομερών δυνάμεων, όπως οι Βουργουνδοί φοιδεράτοι υπό τον βασιλιά Γκούντερ, οι οποίοι ασκούσαν σημαντική επιρροή στην ανατολική Γαλατία, και αποτελούσαν απειλή για τον Αέτιο.  Επιπλέον, ο Θεοδώριχος Α΄ παρέμεινε αποφασισμένος στην προσπάθειά του για εξουσία, περιπλέκοντας περαιτέρω την πολιτική κατάσταση. 

 Η πορεία του πολέμου 

 Η αρχή 
Το 436, ενώ ο ρωμαϊκός στρατός αντιμετώπιζε μία εξέγερση των Βαγαυδών στη Γαλατία Λουγδουνική και μία αναζωπύρωση τής Βουργουνδικής δραστηριότητας, ο Θεοδώριχος τερμάτισε τη συνθήκη με τούς Ρωμαίους. Σύμφωνα με τον Χιουζ, μία συμμαχία σχηματίστηκε μεταξύ των Γότθων και των Βουργουνδών, η οποία υποκινήθηκε από τη δυσαρέσκεια τού Θεοδώριχου με τη ρωμαϊκή κυριαρχία, και την επιθυμία του να επεκταθεί σε περιοχές που βρέχονταν από τη Μεσόγειο.  Ο Θεοδώριχος εξαπέλυσε εισβολές σε γειτονικές περιοχές, δίνοντας προτεραιότητα στην κατάληψη τής Ναρβόνης, μίας βασικής παράκτιας πόλης. Οι δυνάμεις του πολιόρκησαν την πόλη, ενώ παράλληλα εξασφάλισαν την πρόσβαση στην Ισπανία, νικώντας φρουρές που στάθμευαν στα περάσματα των Πυρηναίων.

 Η αντίδραση του Αέτιου 
Ο ρωμαϊκός στρατός χρειάστηκε λίγο χρόνο, για να κινητοποιηθεί εναντίον των Γότθων. Ο Αέτιος, αρχιστράτηγος τού δυτικού Ρωμαϊκού Στρατού, βρισκόταν στην Ιταλία για να παρακολουθήσει αγώνες, που διοργανώνονταν για να εορτάσει τον διορισμό του ως πατρίκιου. Το ταυτόχρονο ξεκίνημα των Γοτθικών και των Βουργουνδικών εξεγέρσεων, τον ανάγκασε να αναπτύξει αποτελεσματικά τον στρατό. Στη Γαλατία, είχε στη διάθεσή του μόνο τον στρατό πεδίου των Κομιτάτων. Ο στρατηγός Λιτόριος είχε ήδη σταλεί, για να καταστείλει τούς εξεγερμένους Βαγαυδούς με ένα μέρος αυτής τής δύναμης. Ο Αέτιος, ο οποίος είχε εγκαθιδρύσει μία εύθραυστη ειρήνη σε όλη την τεράστια Αυτοκρατορία του, δίσταζε να ηγηθεί των Γότθων με μονάδες από άλλες περιοχές, καθώς φοβόταν ότι αυτό θα άφηνε αυτές τις περιοχές ευάλωτες. Αντ' αυτού, έστειλε μία αντιπροσωπεία στην αυλή τού βασιλιά των Ούννων Ρουγίλα, ζητώντας στρατιωτική βοήθεια. Αν και ο χρόνος είναι αβέβαιος, είναι πολύ πιθανό ότι το 436-437 οι Ούννοι έλαβαν τμήματα τής Παννονίας κοντά στον ποταμό Σάβο. 

Πριν από την άφιξη αυτού τού στρατού στη Γαλατία, ο Αέτιος χρησιμοποίησε τις διαθέσιμες δυνάμεις για να καταστείλει τη συνδυασμένη Γοτθική και Βουργουνδική εξέγερση.

 Η εκστρατεία του Λιτόριου 
Το 436 ο στρατηγός Λιτόριος κατέστειλε με επιτυχία την εξέγερση των Βαγαυδών στην Αρμορική. Στη συνέχεια οδήγησε τον στρατό του προς τα νότια, και το 437 ένωσε τις δυνάμεις του με ένα απόσπασμα Ούννων, για να καταστείλει τη γοτθική εξέγερση. 

Ο Λιτόριος επικέντρωσε τις προσπάθειές του στη Ναρμβόνη, η οποία πολιορκούνταν από τούς Γότθους. Ωστόσο, με την άφιξη των ρωμαϊκών δυνάμεων, οι Γότθοι υποχώρησαν, αφήνοντας την πόλη ανακουφισμένη. Στη συνέχεια, ο Λιτόριος αντιμετώπισε τούς Γότθους στην Ακουιτανία, μετατοπίζοντας τη σύγκρουση στην καρδιά τής γοτθικής επικράτειας. Ο στρατός τού Θεοδώριχου βρέθηκε σταδιακά σε αμυντική θέση, υποχωρώντας τελικά στο οχυρό του στην πρωτεύουσα, την Τουλούζη, η οποία τέθηκε υπό πολιορκία από τούς Ρωμαίους. Μετά από μία παρατεταμένη πολιορκία, ο Θεοδώριχος τελικά παραδόθηκε στον στρατηγό Λιτόριο.

 Ανακωχή και επανέναρξη του πολέμου 
Ο Θεοδώριχος αναγκάστηκε να καταθέσει τα όπλα του, και να τιμήσει τη συνθήκη με τούς Ρωμαίους,  η οποία τον υποχρέωνε να παράσχει στρατεύματα στον ρωμαϊκό στρατό, σε περίπτωση ήττας εναντίον των Σουηβών στην Ισπανία το 438.  Παρά τη συμφιλίωση μεταξύ Γότθων και Ρωμαίων, οι εχθροπραξίες συνεχίστηκαν. Οι ιστορικοί εικάζουν, ότι οι εξελίξεις στην Ισπανία και τη Μεσόγειο, όπου οι Βάνδαλοι ασχολούνταν όλο και περισσότερο με την πειρατεία, συνέβαλαν σε αυτή την αναζωπύρωση τής σύγκρουσης. Πηγές αναφέρουν έναν ανανεωμένο πόλεμο μεγάλης κλίμακας, που αρχικά αμφισβήτησε τούς Γότθους.

Μετά την επιστροφή τού Αέτιου στη Ραβέννα μετά το γάμο τού Βαλεντινιανού Γ' και τής Λικινίας Ευδοξίας στην Κωνσταντινούπολη στις αρχές τού 438, έκανε αλλαγές στη δομή διοίκησης τού στρατού στη Γαλατία. Ο Άβιτος, που πιθανότατα υπηρετούσε ως magister militum per Gallias (μάγιστρος τού Στρατού για τις Γαλατίες), ανέλαβε το ρόλο τού praefectus praetorio Galliarum (πραιτοριανού επάρχου των Γαλατών), με τον Λιτόριο να τον διαδέχεται. Ο ίδιος ο Αέτιος ανέλαβε προσωρινά την ανώτατη διοίκηση, και συμμετείχε ενεργά στην πολεμική προσπάθεια. 

 Μάχη του Κολουβράριου Όρους 
Ένα από τα λίγα αξιοσημείωτα επιτεύγματα που έχουν καταγραφεί σχετικά με την εμπλοκή τού Αέτιου, αφορά μία σημαντική νίκη, που επέτυχε σε μία κρίσιμη μάχη, κατά την οποία φέρεται να νίκησε 8.000 Γότθους.

Δεδομένων των πολιτικών αναγκών στη Ραβέννα, ο Αέτιος έκρινε απαραίτητο να εμπιστευτεί τη συνέχιση τού Γοτθικού πολέμου στον Λιτόριο, μετά από αυτή τη μάχη. Σε αναγνώριση των προσπαθειών του, ο Αυτοκράτορας ανέθεσε την ανέγερση ενός αγάλματος προς τιμήν του, με τον Μεροβαύδη να εκφωνεί επαινετικά σχόλια. Πιθανώς, ο Αέτιος είχε απόλυτη εμπιστοσύνη στη στρατηγική οξυδέρκεια των στρατηγών του, τού Λιτόριου και τού Σιγισβούλτ, ιδιαίτερα λαμβάνοντας υπόψη τη σημαντική ήττα, που είχαν υποστεί προηγουμένως οι Γότθοι. 

 Μάχη της Τολόσας 
μικρογραφία|300x300εσ|Η αιχμαλωσία τού Λιτόριου από τον Θεοδώριχο στη μάχη τής Τολόσας, Αντουάν Ριβάλζ (1706).
Το 439 οι Βησιγότθοι αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν στην πρωτεύουσά τους, την Τολόσα (νυν Τουλούζη), λόγω τής αυξανόμενης αμυντικής πίεσης από τούς Ρωμαίους. Ο Ρωμαϊκός Στρατός, με επικεφαλής τον στρατηγό Λιτόριο, πολιόρκησε την Τολόσα. Ο βασιλιάς Θεοδώριχος Α΄ των Βησιγότθων επιχείρησε να επιτεθεί στο ρωμαϊκό στρατόπεδο κατά τη διάρκεια τής πολιορκίας, αλλά απέτυχε, με αποτέλεσμα βαριές απώλειες για τον στρατό του. Σύμφωνα με τον Πρόσπερο, «λόγω τής στοχαστικότητας των Ρωμαίων, οι ευκαιρίες άλλαξαν, και οι Γότθοι έγιναν η ισχυρή πλευρά». Επιπλέον, μετά την αποτυχημένη επίθεση, ο στρατηγός Λιτόριος συνελήφθη από τούς Γότθους, και εκτελέστηκε. 

Εν μέσω τού χάους που ακολούθησε, ο Βετέρικος, ένας Γότθος που υπηρετούσε στον Ρωμαϊκό Στρατό, ανέλαβε προσωρινά την ηγεσία. Ο Πρόσπερος αναφέρει συνοπτικά: «την ίδια περίοδο ο Βετέρικος θεωρούνταν πιστός στο κράτος μας, και γνωστός για τις συχνές επιδείξεις τής πολεμικής του ικανότητας». Ο Βετέρικος σταθεροποίησε με επιτυχία την κατάσταση μετά την καταστροφική απόπειρα τού Θεοδώριχου. Ακολούθησαν μάχες, και οι Ρωμαίοι έστειλαν νέα στρατεύματα, που αποτελούνταν κυρίως από βοηθητικές δυνάμεις των Ούννων, για να αντιμετωπίσουν τούς Γότθους.

 Το τέλος του πολέμου και οι συνέπειες 
Σε απάντηση στην επείγουσα κατάσταση, ο Αέτιος ανέλαβε τη διοίκηση τού Γαλλικού στρατού. Το 439 ο Αέτιος ταξίδευσε νότια, για να τερματίσει τη σύγκρουση. Ο Αέτιος σκόπευε να ολοκληρώσει τον πόλεμο με σημαντικό θρίαμβο, ενισχύοντας το ηθικό στη Δύση, και αποτρέποντας περαιτέρω Γοθικές επεκτατικές προσπάθειες. Γρήγορα κατευθύνθηκε προς την Τολόσα, και ξεκίνησε την πολιορκία μίας γοτθικής στρατιωτικής κατασκήνωσης κοντά στην πρωτεύουσά τους. Μετά από ένα σύντομο διάλειμμα για την κατασκευή πύργων πολιορκίας, οι δυνάμεις τού Θεοδώριχου διέσπασαν τις άμυνας τού στρατοπέδου, και καταπίεσαν τούς υπερασπιστές του, αφήνοντάς τους χωρίς διαφυγή. Τελικά, οι Ρωμαίοι κατέληξαν νικητές, και οι Βησιγόθοι υπέστησαν σημαντικές απώλειες.  Ο Αέτιος αναγκάστηκε να κάνει ειρήνη με τούς Βησιγότθους, επειδή έπρεπε να αναπτύξει μέρος των στρατευμάτων του εναντίον των Βανδάλων στον Πόλεμο κατά των Βανδάλων, οι οποίοι είχαν εν τω μεταξύ καταλάβει την Καρχαδόνα.

 Ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις 
Οι ειρηνευτικές συνομιλίες με τούς Γότθους διεξήχθησαν από τον πραιτοριανό έπαρχο Επάρχιο Άβιτο. Σύμφωνα με τον Σιδώνιο Απολλινάριο, χάρη σε μεγάλο βαθμό στη δέσμευσή του, ο Θεοδώριχος σύναψε ειρήνη.  Η ειρήνη ήταν κατά κάποιο τρόπο μη ικανοποιητική για τούς Ρωμαίους, επειδή η νίκη δεν ήταν ολοκληρωτική, και ο ρωμαϊκός στρατός είχε επίσης βγει από τη μάχη χτυπημένος. Πιθανώς, ορισμένοι από τούς όρους ειρήνης περιλάμβαναν την αποχώρηση από την Ακουιτανία των Αλανών, οι οποίοι είχαν προηγουμένως εγκαταλείψει τούς Βησιγότθους.  Ο Υδάτιος και ο Πρόσπερο χρονολογούν αυτήν την ειρήνη στο 439. Η ακριβής ημερομηνία πιθανότατα θα ήταν στα τέλη τού 439 ή στις αρχές τού 440, επειδή είναι γνωστό ότι ο Αέτιος επέστρεψε στην Ιταλία το 440. 

Η ρωμαϊκή νίκη εξασφάλισε τη μελλοντική Γοτθική υποταγή για περισσότερα από είκοσι χρόνια. Εκτός από ένα σύντομο διάλειμμα υπό τον Θορισμούνδο, οι Γότθοι ήταν πιστοί σύμμαχοι τής αυτοκρατορικής κυβέρνησης. 

 Βιογραφία 
 Thompson, E.A. (1982), Romans and Barbarians, University of Wisconsin Press, Madison WI
 Kulikowski, Michael (1997), The End of Roman Spain, University of Toronto.
 Harrison, D. (1999), de volksverhuizingen, Uitgeverij Omniboek, Utrecht
 McEvoy, Meaghan A. (2013), Child Emperor Rule in the Late Roman West,Oxford University Press
 Hughes, I. (2012), Aetius: Attila's Nemesis, Barnsley: Pen & Sword Military. ISBN 978-1783461349.
 Schultheis, Evan (2019), "The Battle of the Catalaunian Fields, AD 451: Flavius Aetius, Attila the Hun, and the Transformation of Gaul.", Barnsley: Pen & Sword Books Ltd.
 Hughes, I. (2020), Aetius: Attila's Nemesis, PEN & SWORD MILITARY
 Ilkka Syvänne (2020), Military History of Late Rome 425–457, Pen & Sword Books Ltd

 Αναφορές 

Κατηγορία:Πόλεμοι των Γότθων
Κατηγορία:Πόλεμοι της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας