Μάχη της Απάμειας

Η Μάχη τής Απάμειας διεξήχθη στις 19 Ιουλίου 998 μεταξύ των δυνάμεων τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και τού Χαλιφάτου των Φατιμιδών. Η μάχη ήταν μέρος μίας σειράς στρατιωτικών αντιπαραθέσεων μεταξύ των δύο δυνάμεων για τον έλεγχο τής βόρειας Συρίας, και τού εμιράτου των Χαμδανιδών τού Χαλεπίου, οι οποίες αντιπαραθέσεις με τη σειρά τους ήταν μέρος μίας ευρύτερης σειράς περιφερειακών συγκρούσεων, γνωστών ως Αραβο-Ρωμαϊκοί πόλεμοι. Ο Ρωμαίος περιφερειακός διοικητής, Δαμιανός Δαλασσηνός, πολιορκούσε την Απάμεια, μέχρι την άφιξη τού στρατού βοήθειας των Φατιμιδών από τη Δαμασκό, υπό τον Τζάις ιμπν Σαμσάμα. Στην επακόλουθη μάχη, οι Ρωμαίοι ήταν αρχικά νικητές, αλλά ένας μοναχικός Κούρδος ιππέας κατάφερε να σκοτώσει τον Δαλασσηνό, προκαλώντας πανικό στον Ρωμαϊκό στρατό. Οι φυγάδες Ρωμαίοι καταδιώχθηκαν στη συνέχεια, με πολλές απώλειες ζωών, από τα στρατεύματα των Φατιμιδών. Αυτή η ήττα ανάγκασε τον Ρωμαίο Αυτοκράτορα Βασίλειο Β' να εκστρατεύσει προσωπικά στην περιοχή τον επόμενο χρόνο, και ακολουθήθηκε το 1001 από τη σύναψη δεκαετούς εκεχειρίας μεταξύ των δύο κρατών.

Οι Αραβο-Ρωμαϊκοί πόλεμοι ήταν μία σειρά πολέμων μεταξύ ορισμένων μουσουλμανικών - αραβικών δυναστειών και τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας από τον 7ο έως τον 11ο αι. Η σύγκρουση ξεκίνησε κατά τις πρώτες μουσουλμανικές κατακτήσεις, υπό τούς επεκτατικούς χαλίφες Ρασιντούν και Ομεϋάδες τον 7ο αι., και συνεχίστηκε από τούς διαδόχους τους μέχρι τα μέσα τού 11ου αι.

 Η εποχή 
Τον Σεπτέμβριο τού 994, ο Μιχαήλ Βούρτζης, ο Ρωμαίος στρατιωτικός κυβερνήτης (δούξ) τής Αντιόχειας και τής βόρειας Συρίας, υπέστη βαριά ήττα στη Μάχη τού Ορόντη από τον Φατιμίδη στρατηγό Μαντζουτακίν. Αυτή η νίκη των Φατιμιδών κλόνισε τη θέση των Ρωμαίων στη Συρία, και αποτέλεσε σοβαρή απειλή για τον Άραβα υποτελή τους, το εμιράτο των Χαμδανιδών τού Χαλεπίου. Για να αποτρέψει την πτώση του, ο ίδιος ο Αυτοκράτορας Βασίλειος Β΄ παρενέβη στην περιοχή το 995, αναγκάζοντας τον Μαντζουτακίν να αποσυρθεί στη Δαμασκό. Αφού κατέλαβε τη Σαιζάρ, τη Χιμς και τη Ραφανίγια και έκτισε ένα νέο φρούριο στην Άνταρτο, ο Αυτοκράτορας αποσύρθηκε, αφήνοντας τον Δαμιανό Δαλασσηνό ως νέο δούκα τής Αντιόχειας. 

Ο Δαλασσηνός διατήρησε επιθετική στάση. Το 996 οι δυνάμεις του έκαναν επιδρομές στα περίχωρα τής Τρίπολης και τής Άρκα, ενώ ο Μαντζουτακίν, και πάλι χωρίς επιτυχία, πολιόρκησε το Χαλέπιο και την Αντάρτο, αλλά αναγκάστηκε να υποχωρήσει, όταν ο Δαλασσηνός με τον στρατό του ήρθε για να ανακουφίσει το φρούριο.  Την επόμενη χρονιά, ο Δαλασσηνός επανέλαβε τις επιδρομές του εναντίον τής Τρίπολης, της Ραφανίγια, τού Αουτζ και τής αλ-Λάκμπα, καταλαμβάνοντας την τελευταία.  Ταυτόχρονα οι κάτοικοι τής Τύρου, υπό την ηγεσία ενός ναύτη ονόματι Άλακα, εξεγέρθηκαν σε επανάσταση εναντίον των Φατιμιδών, και ζήτησαν τη βοήθεια των Ρωμαίων. Νοτιότερα στην Παλαιστίνη, ο ηγέτης των Βεδουίνων Μουφαρίτζ ιμπν Νταγκφάλ ιμπν αλ-Τζάρα επιτέθηκε στη Ράμλα.  

 Η πολιορκία της Απάμειας και η αποστολή ανακούφισης των Φατιμιδών 
Στις αρχές τού καλοκαιριού τού 998, ο Δαλασσηνός έμαθε ότι μία καταστροφική πυρκαγιά είχε ξεκινήσει στην Απάμεια και κατέστρεφε το μεγαλύτερο μέρος των προμηθειών της, οπότε βάδισε προς την πόλη. Οι Χαλεπαίοι επίσης προσπάθησαν να καταλάβουν την Απάμεια, και έφθασαν εκεί πρώτοι, αλλά υποχώρησαν με την προσέγγιση τού Δαλασσηνού, ο οποίος δεν μπορούσε να επιτρέψει σε έναν υποτελή να γίνει πολύ ισχυρός, και σκόπευε να καταλάβει την πόλη για τον Αυτοκράτορα. Αν και φαινομενικά συμμάχησαν με τούς Ρωμαίους, οι Χαλεπαίοι άφησαν τις προμήθειες που είχαν φέρει μαζί τους για να τις παραλάβουν οι κάτοικοι τής Απάμειας, βοηθώντας τους στην αντίστασή τους.   Τα επόμενα γεγονότα παρουσιάζονται από διάφορους συγγραφείς, συμπεριλαμβανομένης τής σύντομης αφήγησης τού Ιωάννη Σκυλίτζη και των πιο εκτενών αφηγήσεων τού Χριστιανού Άραβα Γιαχία τής Αντιόχειας και τού Αρμένιου Στεφάνου τού Ταρόν. Σώζονται επίσης αραβικές αφηγήσεις, όλες προφανώς βασιζόμενες στο έργο τού ιστορικού τού 11ου αι. Χιλάλ αλ-Σαμπί. Η πιο λεπτομερής εκδοχή διασώζεται από τον Ιμπν αλ-Καλανίσι.  

Ο κυβερνήτης τής Απάμειας, αλ-Μαλαΐτι, ζήτησε βοήθεια από τούς Φατιμίδες. Σύμφωνα με τον Ιμπν αλ-Καλανίσι, ο ευνούχος αντιβασιλιάς Μπαρτζαουάν διόρισε τον Τζάις ιμπν Σαμσάμα διοικητή τού στρατού ανακούφισης, ονομάζοντάς τον κυβερνήτη τής Δαμασκού και δίνοντάς του 1000 άνδρες.   Πριν αντιμετωπίσουν τούς Ρωμαίους, οι Φατιμίδες έπρεπε να αντιμετωπίσουν την εξέγερση τής Τύρου και την εξέγερση τού Ιμπν αλ-Τζάρα. Οι Ρωμαίοι προσπάθησαν να βοηθήσουν τούς πολιορκημένους στην Τύρο στέλνοντας στόλο, αλλά ηττήθηκαν από τούς Φατιμίδες, και η πόλη καταλήφθηκε τον Ιούνιο.   Η εξέγερση τού Ιμπν αλ-Τζάρα κατεστάλη επίσης, και ο Τζάις ιμπν Σαμσάμα επέστρεψε στη Δαμασκό, όπου παρέμεινε για τρεις ημέρες, για να συγκεντρώσει τις δυνάμεις του για την ανακούφιση τής Απάμειας. Εκεί ενώθηκε μαζί του με τα στρατεύματα και τούς εθελοντές από την Τρίπολη, συγκεντρώνοντας μία δύναμη 10.000 ανδρών και 1.000 Βεδουίνων αναβατών τής φυλής Μπανού Κιλάμπ.  Σύμφωνα με τον Σκυλίτζη, ο στρατός των Φατιμιδών αποτελούνταν από τις δυνάμεις τής Τρίπολης, τής Βηρυτού, τής Τύρου και τής Δαμασκού.  Εν τω μεταξύ, ο Δαλασσηνός επιδίωκε σθεναρά την πολιορκία, και οι κάτοικοι τής Απάμειας είχαν λιμοκτονήσει, αναγκασμένοι να τρώνε πτώματα και σκύλους, τα οποία αγόραζαν στην τιμή των 25 αργυρών ντιρχάμ (σύμφωνα με τον Αμπούλ-Φαράζ, δύο χρυσά δηνάρια) το καθένα.  

 Η μάχη 
Οι δύο στρατοί συναντήθηκαν στη μεγάλη πεδιάδα τού αλ-Μουντίκ (βλ. Καλάατ αλ-Μαντίκ), που περιβάλλεται από βουνά και βρίσκεται κοντά στη λίμνη Απάμεια,  στις 19 Ιουλίου.  Σύμφωνα με τον Ιμπν αλ-Καλανίσι, η αριστερή πτέρυγα τού στρατού των Φατιμιδών διοικούνταν από τον Μαγισούρ τον Σλάβο, κυβερνήτη τής Τρίπολης. Το κέντρο, όπου βρισκόταν το πεζικό των Νταϊλαμιτών και η στρατιωτική ακολουθία αποσκευών, ήταν υπό τη διοίκηση τού Μπαντρ αλ-Ατάρ. Η δεξιά διοικούνταν από τον Τζάις ιμπν Σαμσάμα και τον Γουαχίντ αλ-Χιλάλι. Σύμφωνα με όλες τις αναφορές, οι Ρωμαίοι επιτέθηκαν στον στρατό των Φατιμιδών και τον έτρεψαν σε φυγή, σκοτώνοντας περίπου 2.000, και αιχμαλωτίζοντας την ακολουθία αποσκευών. Μόνο 500 γκιλμάν υπό τον Μπισάρα τον Ιχσιδίτη παρέμειναν ακλόνητοι και αντιστάθηκαν στην επίθεση, ενώ οι Μπανού Κιλάμπ απλώς εγκατέλειψαν τη μάχη, και άρχισαν να λεηλατούν το πεδίο τής μάχης.   Σε εκείνο το σημείο, ένας Κούρδος ιππέας, που ονομαζόταν διαφορετικά ως Abu'l-Hajar Ahmad ibn al-Dahhak al-Salil από τούς Ιμπν αλ-Αθίρ και Ιμπν αλ-Καλανίσι, και ως Μπαρ Κέφα από τις Ρωμαϊκές πηγές και τον Αμπούλ-Φαράζ, κατευθύνθηκε προς τον Δαλασσηνό, ο οποίος βρισκόταν κοντά στο λάβαρο μάχης του στην κορυφή ενός υψώματος, και συνοδευόταν μόνο από δύο από τούς γιους του και δέκα άνδρες τής ακολουθίας του. Πιστεύοντας ότι η μάχη είχε κερδηθεί, και ότι ο Κούρδος ήθελε να παραδοθεί, ο Δαλασσηνός δεν έλαβε προφυλάξεις. Καθώς πλησίαζε τον Ρωμαίο στρατηγό, ο Ιμπν αλ-Νταχάκ όρμησε ξαφνικά. Ο Δαλασσηνός σήκωσε το χέρι του για να προστατευτεί, αλλά ο Κούρδος εκτόξευσε το δόρυ του εναντίον του. Ο στρατηγός δεν φορούσε θώρακα, και το χτύπημα τον σκότωσε.   

Το τέλος τού Δαλασσηνού άλλαξε την πορεία τής μάχης: οι Φατιμίδες πήραν θάρρος, και φωνάζοντας «ο εχθρός τού Θεού πέθανε!», στράφηκαν εναντίον των Ρωμαίων, οι οποίοι πανικοβλήθηκαν, και τράπηκαν σε φυγή. Η φρουρά τής Απάμειας επίσης εξόρμησε, ολοκληρώνοντας τη Ρωμαϊκή ήττα.   Οι πηγές δίνουν διάφορους αριθμούς για τούς Ρωμαίους νεκρούς: ο Μακριζί αναφέρει 5.000, ο Γιαχία τής Αντιόχειας 6.000 και ο Ιμπν αλ-Καλανίσι έως και 10.000 νεκρούς.  Οι περισσότεροι από τους υπόλοιπους Ρωμαίους (2.000 σύμφωνα με τον Ιμπν αλ-Καλανίσι) συνελήφθησαν αιχμάλωτοι από τούς Φατιμίδες. Σε αυτούς περιλαμβάνονταν αρκετοί ανώτεροι αξιωματικοί, συμπεριλαμβανομένου τού φημισμένου Γεωργιανού πατρίκιου Τσορτοβανέλ, ανιψιού τού Τορνίκε Εριστάβι, καθώς και οι δύο γιοι τού Δαλασσηνού, ο Κωνσταντίνος και ο Θεοφύλακτος, οι οποίοι αγοράστηκαν από τον Τζάις ιμπν Σαμσάμα για 6.000 δηνάρια, και πέρασαν τα επόμενα δέκα χρόνια ως αιχμάλωτοι στο Κάιρο.    Ο Στέφανος τού Ταρόν δίνει μία ελαφρώς διαφορετική αφήγηση τής μάχης, όπου οι νικηφόροι Ρωμαίοι αιφνιδιάστηκαν από μία επίθεση των ανασυνταχθέντων Φατιμιδών στο στρατόπεδό τους, και ότι ένας από τούς αδελφούς τού Δαλασσηνού, και ένας από τούς γιους του σκοτώθηκαν, καθώς και ο ίδιος ο στρατηγός. Αυτή η εκδοχή απορρίπτεται συνήθως από τούς σύγχρονους μελετητές.  

 Οι συνέπειες 
Η ήττα του Δαλασσηνού ανάγκασε τον Βασίλειο Β' να ηγηθεί προσωπικά μίας ακόμη εκστρατείας στη Συρία τον επόμενο χρόνο. Φθάνοντας στη Συρία στα μέσα Σεπτεμβρίου, ο στρατός τού Αυτοκράτορα έθαψε τούς πεσόντες του στο πεδίο τής Απάμειας, και στη συνέχεια κατέλαβε τη Σαϋζάρ, λεηλάτησε το φρούριο Μασιάφ και τη Ραφανίγια, πυρπόλησε την Αρκά και επιτέθηκε στα περίχωρα τού Μπάαλμπεκ, τής Βηρυτού, τής Τρίπολης και τής Τζουμπάιλ. Στα μέσα Δεκεμβρίου, ο Βασίλειος Β΄ επέστρεψε στην Αντιόχεια, όπου εγκατέστησε τον Νικηφόρο Ουρανό ως δούκα,  αν και σύμφωνα με την αυτο-περιγραφή του ως «ηγεμόνα τής Ανατολής», ο ρόλος του φαίνεται να ήταν πιο εκτεταμένος, με πληρεξούσια στρατιωτική και πολιτική εξουσία σε ολόκληρο το ανατολικό σύνορο.  Το 1001 ο Βασίλειος Β' σύναψε δεκαετή εκεχειρία με τον Φατιμίδη χαλίφη αλ-Χακίμ.  

 Αναφορές 

 Πηγές 





Κατηγορία:Μάχες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας