Ισά ιμπν Μουσά

Ο Ισά ιμπν Μουσά ιμπν Μουχαμάντ ιμπν Αλί ιμπν Αμπντ Αλάχ ιμπν αλ-Αμπάς, αραβ.: عيسى بن موسى بن محمد بن علي بن عبد الله بن العباس ( –784) ήταν ανιψιός των δύο πρώτων Αββασιδών χαλιφών, τού αλ-Σαφάχ (βασ. 750–754 ) και αλ-Μανσούρ (βασ. 754–775 ). Διετέλεσε κυβερνήτης τής Κούφα στο Ιράκ για 15 χρόνια, και ηγήθηκε τής καταστολής τής εξέγερσης των Αλιδών το 762–763. Από το 754 και μετά ήταν επίσης κληρονόμος τού χαλιφάτου, μέχρι που πιέστηκε να παραχωρήσει το προβάδισμα στον γιο τού αλ-Μανσούρ, αλ-Μαχντί (βασ. 775–785 ) το 764. Με την άνοδο τού αλ-Μαχντί στον θρόνο το 775, αναγκάστηκε να απαρνηθεί πλήρως τα δικαιώματά του το 776 υπέρ τού αλ-Χαντί (βασ. 785–786), και αποσύρθηκε στο παλάτι του στο φρούριο αλ-Ουκαϊντίρ, όπου απεβίωσε το 784.

 Ο βίος του 

 Σταδιοδρομία 
Ο Ισά ιμπν Μουσά γεννήθηκε το 103 ΈΕ (721/2 μ.Χ.).  Το καλοκαίρι τού 750, αμέσως μετά το τέλος τής Αββασιδικής Επανάστασης, ο Ισά διορίστηκε από τον θείο του, και πρώτο Αββασίδη χαλίφη, αλ-Σαφάχ, κυβερνήτης τής Κούφα, τής πρώτης έδρας τής Αββασιδικής κυβέρνησης. Θα διατηρούσε τη θέση για 15 χρόνια: σύμφωνα με τον Χιου Ν. Κένεντι, τη δεύτερη μεγαλύτερη θητεία στην Αββασιδική περίοδο μετά από αυτή τού Νταούντ ιμπν Γιαζίντ αλ-Μουχαλαμπίι στο Σιντ στις αρχές τού 9ου αι.  

Το 754, καθώς ο αλ-Σαφάχ πλησίαζε στο τέλος του, και καθώς ο ορισμένος κληρονόμος του, Αμπού Τζαφάρ (ο οποίος βασίλευσε ως χαλίφης αλ-Μανσούρ) βρισκόταν εκείνη την εποχή στο προσκύνημα τού Χατζ στη Μέκκα, ο χαλίφης διόρισε τον Ισά, τότε περίπου 34 ετών, ως δεύτερο διάδοχο, σε περίπτωση που συνέβαινε κάτι στον Αμπού Τζαφάρ. Αυτή η κίνηση ήταν απαραίτητη για να αποτρέψει τον Αμπού Μουσλίμ, τον ισχυρό και δημοφιλή διοικητή που είχε ξεκινήσει την Επανάσταση των Αββασιδών στο Χουρασάν και είχε κυβερνήσει την επαρχία έκτοτε, από το να ανέλθει στη θέση τού να τοποθετεί βασιλείς. Ο Ισά είχε ήδη αποδείξει την ικανότητά του ως κυβερνήτη, και η εγγύτητά του στην πρωτεύουσα, αλ-Ανμπάρ, ήταν κρίσιμη για μία γρήγορη διαδοχή.   Όταν ο αλ-Σαφάχ απεβίωσε τελικά, ο Ισά ανακήρυξε τον Αμπού Τζαφάρ ως χαλίφη, και έστειλε ιππείς για να τον ειδοποιήσουν για την άνοδό του. Σύμφωνα με τις πηγές που καταγράφει ο αλ-Ταμπαρί, ο Ισά τοποθέτησε φρουρούς μπροστά στα θησαυροφυλάκια και τα κυβερνητικά γραφεία στην πρωτεύουσα, μέχρι να φθάσει εκεί ο νέος χαλίφης. Έστειλε επίσης τον θαλαμηπόλο τού αλ-Σαφάχ, τον Αμπού Γασάν, για να ενημερώσει τον Αμπνταλάχ ιμπν Αλί στη Συρία για το τέλος τού αλ-Σαφάχ, και να λάβει τον όρκο πίστης (bay'ah) από αυτόν. 

Στην περίπτωση αυτή, όταν ο αλ-Σαφάχ απεβίωσε στις 8 Ιουνίου 754, ο Αμπού Μουσλίμ, ο οποίος βρισκόταν στο προσκύνημα μαζί με τον αλ-Μανσούρ, δεν αντιτάχθηκε στην άνοδο τού τελευταίου και τού ορκίστηκε πρόθυμα τον όρκο.  Ήταν ο Αμπντάλα ιμπν Αλί στη Συρία που εξεγέρθηκε, διοικώντας έναν στρατό που είχε αρχικά συγκεντρώσει, για να εκστρατεύσει εναντίον τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και βαδίζοντας μαζί του στο Ιράκ.  Η εξέγερση ηττήθηκε από τον Αμπού Μουσλίμ,  οπότε ο Ισά παρενέβη για να δώσει χάρη στον Αμπντ αλ-Σαμάντ ιμπν Αλί, ο οποίος ήταν ο μόνος από τούς αδελφούς τού Αμπνταλάχ που είχε υποστηρίξει την εξέγερσή του.  Ο Ισά είχε εγκάρδιες σχέσεις με τον Αμπού Μουσλίμ, και δεν γνώριζε για το σχέδιο τού αλ-Μανσούρ να σκοτώσει τον επικίνδυνα ισχυρό ηγέτη τού Χουρασάν, μέχρι να ολοκληρωθεί η πράξη.  Υπό τον αλ-Μανσούρ, ο Ισά παρέμεινε κυβερνήτης τής Κούφα, και συμμετείχε ενεργά στον σχεδιασμό τής νέας πρωτεύουσας των Αββασιδών, τής Βαγδάτης. 

Το 762–763 ο Ισά ηγήθηκε τού στρατού, και κατέστειλε τις εξεγέρσεις των Αλιδών υπό τούς αδελφούς Μουχαμάντ αλ-Ναφς αλ-Ζακιγιά και Ιμπραχίμ ιμπν Αμπνταλάχ.  Η επιλογή τής Μεδίνας από τον Μουχαμάντ για να ξεκινήσει την εξέγερσή του, ήταν ένα ισχυρό σύμβολο, αλλά ένα στρατηγικό λάθος, όπως αμέσως συνειδητοποίησε ο αλ-Μανσούρ. Ο χαλίφης έστειλε τον Ισά με 4.000 άνδρες εναντίον τού Μουχαμάντ. Ο στρατός των Αββασιδών απέκοψε εύκολα την πόλη από εξωτερική υποστήριξη, και γρήγορα υπερίσχυσε των υποστηρικτών τού Μουχαμάντ, οι οποίοι αριθμούσαν μόνο περίπου 300 άνδρες. Ο ίδιος ο Μουχαμάντ σκοτώθηκε, και ο Ισά έστειλε το κεφάλι του στον χαλίφη αλ-Μανσούρ.   Ο αδελφός τού Μωάμεθ, Ιμπραχίμ, ο οποίος είχε επιλέξει τη Βασόρα ως βάση του, ήταν πιο επιτυχημένος, καταλαμβάνοντας το Ουάσιτ, το Φαρς και το Αχβάζ, αλλά απέτυχε να συγχρονίσει την εξέγερσή του με την εξέγερση τής Μεδίνας. Ως αποτέλεσμα, ο Ισά μπόρεσε να καταστείλει τον Μουχαμάντ στη Μεδίνα, και στη συνέχεια να φέρει τις δυνάμεις του εναντίον των επαναστατών τής Βασόρας. Με περίπου 15.000 άνδρες, ο Ισά συνάντησε περίπου 10.000 επαναστάτες στις 14 Φεβρουαρίου 763 στη Μπακάμρα. Εκεί οι Αλίδες αρχικά πήραν το επάνω χέρι, αλλά τελικά η επιμονή τού Ισά έφερε τη νίκη στους Αββασίδες.  

 Πλάγια τοποθέτηση 
δεξιά|μικρογραφία|Χρυσό δηνάριο τού αλ-Μανσούρ.
Μόλις η θέση τού αλ-Μανσούρ στο θρόνο εξασφαλίστηκε, ξεκίνησε τις προετοιμασίες για τον αποκλεισμό τού Ισά από τη διαδοχή, υπέρ τού δικού του γιου, τού Μουχαμάντ, τού μελλοντικού αλ-Μαχντί (βασ. 775–785 ).  Ονομάστηκε διάδοχος τού Ισά το 758/9,  και στη συνέχεια διορίστηκε κυβερνήτης τού Χουρασάν και ολόκληρου τού ανατολικού χαλιφάτου το 759/60.  Αυτό τού επέτρεψε να δημιουργήσει στενές επαφές με τον ζωτικής σημασίας στρατό των Χουρασάν, ο οποίος είχε πρωτοστατήσει στην Αββασιδική Επανάσταση. Με τον καιρό, ο Μουχαμάντ κέρδισε την ένθερμη υποστήριξη των Χουρασάν, οι οποίοι με τη σειρά τους αντιτάχθηκαν σθεναρά στη διαδοχή τού Ισά. Οι λόγοι γι' αυτό δεν είναι απολύτως σαφείς, αλλά ο Κένεντι υποστηρίζει, ότι ο Ισά μπορεί να είχε σχέση με τους αριστοκράτες, την τάξη dehqan, η ανατροπή τής εξουσίας τής οποίας ήταν ένας από τούς στόχους τής Αββασιδικής Επανάστασης. 

Παρά τον ηγετικό ρόλο τού Ισά στην καταστολή των εξεγέρσεων των Αλιδών, σχεδόν αμέσως ο χαλίφης άρχισε να ασκεί πίεση, για να αποδεχτεί το προβάδισμα τού Μωάμεθ ως κληρονόμου, ενώ ο Ισά θα υποβιβαζόταν σε κληρονόμο τού πολύ νεότερου Μουχαμάντ, ουσιαστικά αποκληρωμένος.  Αφού ο Ισά αρνήθηκε να συμμορφωθεί, ο αλ-Μανσούρ κατέφυγε σε τεχνάσματα: εμπιστεύτηκε στον Ισά την επίβλεψη τού ηττημένου επαναστάτη Αμπνταλάχ ιμπν Αλί, και στη συνέχεια διέταξε κρυφά τον Ισά να τον εκτελέσει, με στόχο να αποδώσει την ευθύνη στον Ισά, και να τον καταστήσει αντικείμενο εκδίκησης των πολυάριθμων και ισχυρών αδελφών τού Αμπνταλάχ. Ο Ισά σώθηκε χάρη στην οξυδέρκεια τού γραμματέα του, ο οποίος κατάλαβε την παγίδα τού χαλίφη, και εμπόδισε την εκτέλεση τής μυστικής εντολής. Έτσι, όταν κλήθηκε να παρουσιάσει τον Αμπνταλάχ στους αδελφούς του, ο Ισά μπόρεσε να αποκαλύψει τις μηχανορραφίες τού χαλίφη. 

Σε απάντηση, το 764, ο αλ-Μανσούρ απομάκρυνε τον Ισά από τη θέση τού κυβερνήτη τής Κούφα,  αλλά η οικογένειά του παρέμεινε ισχυρή στην πόλη για δεκαετίες: ο γιος του, Μουσά, κατείχε τη θέση τού κυβερνήτη τής Βασόρας τέσσερις φορές αργότερα τον αιώνα.  Όχι μόνο δεν δόθηκε στον Ισά άλλο αξίωμα, αλλά ο αλ-Μανσούρ άρχισε να τον επιπλήττει και να τον ταπεινώνει δημόσια, ελπίζοντας να προκαλέσει αντίδραση. Ο Ισά διατήρησε την ψυχραιμία του καθ' όλη τη διάρκεια, χωρίς να υποκύψει στο δόλωμα τού χαλίφη.  Τελικά, ήταν η παρέμβαση των στρατιωτών τού Χουρασάν, οι οποίοι ξεκαθάρισαν ότι δεν θα ανέχονταν τη διαδοχή τού Ισά, που τον ανάγκασε να υποχωρήσει. Με τη μεσολάβηση είτε τού Σαλμ ιμπν Κουταϊμπά είτε τού Χαλίντ ιμπν Μπαρμάκ, ο Ισά συμφώνησε να παραχωρήσει τη θέση του στη διαδοχή στον Μουχαμάντ, με αντάλλαγμα ένα τεράστιο χρηματικό ποσό.  Παρ' όλα αυτά, ο Ισά παρέμεινε απειλή για την κυριαρχία τού αλ-Μανσούρ: η απόλυσή του αναφέρεται ως μία από τις αιτίες τής εξέγερσης τού Ουστάντ Σις στο Χουρασάν το 768,  και ακόμη και το 770 ορισμένοι Χουρασάνιοι συνελήφθησαν και μεταφέρθηκαν στη Βαγδάτη, επειδή υποστήριζαν τον σκοπό του.  Στην επιθανάτια κλίνη του, λέγεται ότι ο αλ-Μανσούρ σχολίασε ότι φοβόταν μόνο δύο άνδρες, τον Ισά ιμπν Μουσά και τον Ισά, τον γιο του Ζαΐντ ιμπν Αλί. 

 Η απόσυρση και το τέλος του 
δεξιά|μικρογραφία|Άποψη τού φρουρίου αλ-Ουκαϊντίρ, κτισμένου από τον Ισά.
Κατά την απόσυρσή του, ο Ισά έκτισε το Φρούριο αλ-Ουκαϊντίρ, ένα εκτεταμένο οχυρωμένο παλάτι, που σύμφωνα με τα λόγια τού Κένεντι, «αποδεικνύει μέχρι σήμερα τη δύναμη και τον πλούτο τής οικογένειας».   Πέρασε τα περισσότερα από τα τελευταία του χρόνια εκεί ως ημι-ερημίτης, φεύγοντας μόνο για να επισκεφθεί την Κούφα για το Ιντ αλ-Φιτρ και το Ιντ αλ-Αντχά. 

Το 775 ο αλ-Μανσούρ κάλεσε τον Ισά να συμμετάσχει, μαζί με άλλα μέλη τής δυναστείας, στο Χατζ, κατά τη διάρκεια τού οποίου απεβίωσε ο χαλίφης.  Μετά το τέλος τού αλ-Μανσούρ, ο θαλαμηπόλος του, Ραμπί ιμπν Γιουνούς, απέσπασε τον όρκο πίστης από τον Ισά και την ακολουθία τού χαλίφη, πριν δημοσιοποιήσει το τέλος τού αλ-Μανσούρ.  Ενώ στην άνοδο τού αλ-Μαχντί δεν υπήρξε κάποια αντίσταση, ο Ισά ήταν και πάλι ο διάδοχος, μία κατάσταση στην οποία τα στρατεύματα τού Χουρασάν αντιτάχθηκαν σθεναρά και φανερά.  Ο αλ-Μαχντί τον κάλεσε στη Βαγδάτη, αλλά ο Ισά αρνήθηκε, μέχρι που στρατιώτες τον έπιασαν αιχμάλωτο στην Κούφα κατά τη διάρκεια τού Ιντ αλ-Άντχα τον Οκτώβριο τού 776. Στην πρωτεύουσα, αντιμετώπισε ταραχές και διαδηλώσεις από τα στρατεύματα, τα οποία απαίτησαν να παραιτηθεί πλήρως από τη θέση του. Τον Νοέμβριο αναγκάστηκε να παραστεί στην ανακήρυξη και την ορκωμοσία τού γιου τού αλ-Μαχντί, Μουσά (τού μελλοντικού αλ-Χαντί, βασ. 785–786 ), ως διαδόχου, και να παραιτηθεί των δικαιωμάτων του δημόσια και γραπτώς.  Αποζημιώθηκε με ένα άλλο τεράστιο χρηματικό ποσό, περίπου 10.000.000 αργυρά ντιρχάμ, καθώς και με κτήματα στην Άνω Μεσοποταμία, αλλά ήταν, όπως γράφει ο Κένεντι, «ένας συντετριμμένος άνθρωπος». Αποσύρθηκε εντελώς από τη δημόσια ζωή μέχρι το τέλος του, τον Ιούνιο/Ιούλιο τού 784. 

 Αναφορές 

 Πηγές 




Κατηγορία:Αββασίδες στρατηγοί
Κατηγορία:Αββασίδες κυβερνήτες