Οι σκάλες του Στρούντλχοφ (μυθιστόρημα)

Οι σκάλες του Στρούντλχοφ, ή Ο Μέλτσερ και τα βάθη των χρόνων () είναι μυθιστόρημα του Αυστριακού συγγραφέα Χαϊμίτο φον Ντόντερερ που δημοσιεύθηκε το 1951.  

Διαδραματίζεται στη Βιέννη τη δεκαετία του 1920: ο Μέλτσερ, ο οποίος υπηρέτησε ως υπολοχαγός στον Αυστροουγγρικό Στρατό στα Βαλκάνια, επιστρέφει στην πατρίδα του, τη Βιέννη. Ως αφηγητής, παρατηρεί τη ζωή του, τη ζωή συμπολιτών του και την ίδια την πόλη, περνώντας επανειλημμένα από τις Σκάλες του Στρούντλχοφ, μια αρ νουβό σκάλα με βεράντες και σιντριβάνια, σύμβολο της πόλης. Το μυθιστόρημα απεικονίζει έναν μεγάλο αριθμό χαρακτήρων που προέρχονται κυρίως από την εύπορη αστική τάξη και κατοικούν κοντά στις Σκάλες, δίνοντας έμφαση στο σκηνικό και τη γλώσσα παρά στη δράση. Οι πολλοί χαρακτήρες και οι διάφορες πλοκές που περιστασιακά συνυφαίνονται μεταξύ τους, δεν συνδυάζονται με κεντρική πλοκή με τη συμβατική έννοια.

Το βιβλίο απεικονίζει με διασκεδαστικά ειρωνικό αφηγηματικό ύφος τη βιεννέζικη κοινωνία στις δεκαετίες του 1910 και του 1920 και σημείωσε μεγάλη επιτυχία. Με τα μυθιστορήματα Τα φωτισμένα παράθυρα (1950) και Οι δαίμονες (1956) παρουσιάζουν ένα λεπτομερές πανόραμα της Βιέννης και κατέταξαν τον συγγραφέα στους σημαντικότερους μυθιστοριογράφους της μεταπολεμικής αυστριακής λογοτεχνίας, με διεθνή αναγνώριση. Το ασυνεχές αφηγηματικό ύφος και η τεχνική του ρεύματος της συνείδησης το κατατάσσουν στα έργα του λογοτεχνικού μοντερνισμού.

Ένα ποίημα του Ντόντερερ στην αρχή του μυθιστορήματος έχει τοποθετηθεί στο αξιοθέατο στο 9ο διαμέρισμα της Βιέννης. Το μυθιστόρημα διασκευάστηκε σε αυστριακή τηλεοπτική ταινία το 1987.

 Παρουσίαση 
Το μακροσκελές αστικό μυθιστόρημα - 900 σελίδες -  διαδραματίζεται κυρίως στη Βιέννη από το 1923 έως το 1925, με έμφαση στο καλοκαίρι του 1925, καθώς και αναμνήσεις από την περίοδο 1908-1911 σε ένα ορεινό χωριό στην Κάτω Αυστρία. Σε μη γραμμική αφήγηση, συνυφαίνει τις ιστορίες πολλών χαρακτήρων σε ένα περίπλοκο μωσαϊκό που δεν έχει ενιαία συνεχή πλοκή. Οι χαρακτήρες προέρχονται κυρίως από τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα και τη μορφωμένη αστική τάξη της βιεννέζικης κοινωνίας: αρχιτέκτονες, δικηγόροι, γιατροί, επιχειρηματίες, υψηλόβαθμοι στρατιωτικοί και δημόσιοι υπάλληλοι, διπλωμάτες – αλλά εμφανίζονται και υπάλληλοι χαμηλότερου επιπέδου, όλοι ζουν στην περιοχή Άλσεργκρουντ κοντά στις Σκάλες. Ο αφηγητής Μέλτσερ προέρχεται από τη μεσαία τάξη, αλλά στο τέλος έχει την ευκαιρία να παντρευτεί μια γυναίκα από εξέχουσα οικογένεια.

Η αφήγηση προχωρά με «ακανόνιστο ρυθμό», με μεγάλες παύσεις, περιγράφοντας μια σειρά από φαινομενικά ασήμαντες σκηνές. Ο Μέλτσερ παρουσιάζεται στον τίτλο ως ο κύριος χαρακτήρας-αφηγητής και σταδιακά αποκτά την απελευθερωτική αυτογνωσία. Αυτή η έννοια είναι πανταχού παρούσα στο έργο του Ντόντερερ: η διαδικασία με την οποία κάποιος «γίνεται άνθρωπος». Το θέμα της αυτογνωσίας (ή έλλειψής της) εντοπίζεται σε αρκετούς χαρακτήρες.
μικρογραφία|Το ποίημα του Ντόντερερ
Ανάμεσα στις δύο περιόδους που διαδραματίζεται το μυθιστόρημα, έλαβαν χώρα συνταρακτικά γεγονότα, ο Α΄ΠΠ και η κατάρρευση της Αυστροουγγαρίας, αλλά σπάνια αναφέρονται: η αφήγηση κινείται στο περιθώριο της ιστορίας, περιγράφει την καθημερινή ζωή, τις σκέψεις και τις δραστηριότητες δεκάδων ανθρώπων, ερωτικές σχέσεις και μοιχείες, κοινωνικές συγκεντρώσεις, το λαθρεμπόριο τσιγάρων και ατυχήματα. Εμφανίζονται δεσποτικοί πατέρες, γυναίκες που αναζητούν τον έρωτα ή την απόλαυση, ανεύθυνοι σαγηνευτές και βαρετοί σύζυγοι. Αλλά αυτή η αποσιώπηση των ιστορικών γεγονότων είναι σαφώς σκόπιμη. Στην πραγματικότητα, ο αφηγητής δηλώνει ότι ο πόλεμος είναι άσχετος με τον σκοπό του. Ο Μέλτσερ «έρχεται στον εαυτό του» όχι κατά τη διάρκεια ή ως άμεσο αποτέλεσμα του πολέμου, αλλά ένα μακρύ, μοναχικό απόγευμα το καλοκαίρι του 1925, όταν καταφέρνει να αναλογιστεί τη ζωή του.

Δώδεκα σημαντικοί χαρακτήρες, αλλά όχι ο Μέλτσερ, επανεμφανίζονται στους Δαίμονες, η υπόθεση του οποίου διαδραματίζονται αμέσως μετά, αλλά διαφέρει ριζικά από τη Σκάλα ως προς τα θέματα και την ατμόσφαιρα.

 Αυτοβιογραφικά στοιχεία 
Ο Ντόντερερ εισήγαγε αυτοβιογραφικά στοιχεία του σε διάφορους χαρακτήρες του μυθιστορήματος. Η αυτοβιογραφική σύνδεση είναι πιο εμφανής στην περίπτωση του Ρενέ φον Στάνγκελερ: αριστοκρατική καταγωγή, πατέρας πλούσιος μηχανικός σιδηροδρόμων, πολλά αδέλφια, στρατιωτική θητεία, αιχμάλωτος πολέμου στη Ρωσία, σπουδές ιστορίας, δημοσιογραφική εργασία. Το σπίτι των Στάνγκελερ είναι επίσης εύκολα αναγνωρίσιμο ως το σπίτι των παιδικών του χρόνων στο 3ο διαμέρισμα της Βιέννης και η ερωμένη του Ρενέ, Γκρέτε Ζίμπενσαϊν, ως Γκούστι Χάστερλικ, η πρώτη σύζυγος του Ντόντερερ. Ο Ντόντερερ χρησιμοποιούσε επίσης το Ρενέ Στάνγκελερ ως ψευδώνυμο κατά καιρούς.

Κάποια στιγμή ο αφηγητής Μέλτσερ αναφέρει ότι βρισκόταν στο Όσλο τον Απρίλιο του 1945 - όπως ακριβώς και ο Ντόντερερ, ο οποίος στον Β'ΠΠ  είχε υπηρετήσει στο Όσλο, όπου αιχμαλωτίσθηκε.

 Συγγραφή 
Ο Χαϊμίτο φον Ντόντερερ υπηρέτησε στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, αιχμαλωτίστηκε από τον ρωσικό στρατό και κατάφερε να επιστρέψει στη Βιέννη τον Αύγουστο 1920. Άρχισε να δημοσιεύει ποίηση και πεζογραφία από το 1923, με μικρή αναγνώριση. Κατά τη διάρκεια του Β' ΠΠ υπηρέτησε κυρίως στη γερμανοκρατούμενη Γαλλία, όπου άρχισε να γράφει ιδέες για τη ζωή στη Βιέννη στα ημερολόγιά του. Αιχμαλωτίστηκε στο Όσλο από τον βρετανικό στρατό και επέστρεψε στην Αυστρία το 1946. Καθώς είχε ενταχθεί για σύντομο διάστημα στο Γερμανικό Ναζιστικό Κόμμα, στη διαδικασία της αποναζιστικοποίησης του απαγορεύτηκε η δημοσίευση για τρία χρόνια. Συνέχισε να εργάζεται πάνω στο μυθιστόρημα Σκάλες του Στράντλχοφ, και παρόλο που τα ολοκλήρωσε το 1948, δεν μπόρεσε να το εκδώσει αμέσως. Όταν τελικά εκδόθηκε το 1951, σημείωσε τεράστια επιτυχία και καθιέρωσε τη φήμη του στη μεταπολεμική αυστριακή λογοτεχνική σκηνή.

 Διασκευές 
Μια τηλεοπτική ταινία με τίτλο Ο Μέλτσερ και τα βάθη των χρόνων δημιουργήθηκε το 1987 από την Αυστριακή Ραδιοτηλεόραση. Μια τηλεοπτική διασκευή πολλών επεισοδίων γυρίστηκε και μεταδόθηκε το 1989. Το 2008, μια ηχητική διασκευή που δημιουργήθηκε από τον Αυστριακό συγγραφέα Χέλμουτ Πέσινα κυκλοφόρησε σε σετ τεσσάρων CD. Επίσης, το 2007–2008, το θέατρο Schauspielhaus (που βρίσκεται στην οδό Πορζελανγκάσε, τον ίδιο δρόμο της Βιέννης όπου ζει ο χαρακτήρας Μέλτσερ) ανέβασε μια θεατρική σειρά δώδεκα επεισοδίων διασκευασμένη από το μυθιστόρημα.  Το 2009 το μυθιστόρημα διασκευάστηκε σε νέα τηλεοπτική ταινία. 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Αυστριακή λογοτεχνία
Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Λογοτεχνικά έργα του μοντερνισμού
Κατηγορία:Μυθιστορήματα που έγιναν ταινίες