Ασέα (αρχαία)

Η Ασέα (αρχ. ελλ. Ἀσέα) ήταν αρχαία πόλη και πόλις της Αρκαδίας στην κεντρική Πελοπόννησο. Ανήκε στην περιοχή της Μαιναλίας και βρισκόταν κοντά στα σύνορα με τη Λακωνία, στον δρόμο που συνέδεε το Παλλάντιο με την Τεγέα και τη Μεγαλόπολη. Τα ερείπια της πόλης βρίσκονται κοντά στο σημερινό χωριό Κάτω Ασέα, στον Δήμο Τρίπολης.

 Γεωγραφία 
Η αρχαία Ασέα βρισκόταν στον λόφο Παλαιόκαστρο και στην γύρω περιοχή, ακριβώς βόρεια του σημερινού χωριού Κάτω Ασέα και περίπου 2,5 χλμ. νοτιοανατολικά της σημερινής Άνω Ασέας. Η περιοχή περιλαμβάνει εύφορη κοιλάδα ( το Ασεατικό πεδίο) που περιβάλλεται από ορεινούς όγκους· στα βορειοδυτικά δεσπόζει το όρος Μαίναλος (σημ. Άγιος Ηλίας). Στην επικράτεια της πόλης βρίσκονταν οι πηγές των ποταμών Αλφειού και Ευρώτα, οι οποίοι, σύμφωνα με τον Παυσανία, ενώνονταν προσωρινά και χάνονταν υπόγεια προτού αναδυθούν ξανά στη Βελεμίνα της Λακωνίας.

 Προϊστορία 
Η κοιλάδα της Ασέας κατοικείται από τη μέση και ύστερη παλαιολιθική περίοδο (περίπου 40.000 π.Χ.). Κατά τη νεολιθική περίοδο και την πρώιμη και μέση Ελλαδική περίοδο υπήρξαν μικροί οικισμοί, με σημαντικότερο αυτόν στον λόφο Παλαιόκαστρο. Ευρήματα μαύρης μινύειας κεραμικής και ταφών δείχνουν έντονη δραστηριότητα κατά τη μέση Ελλαδική περίοδο. Πιθανότατα ο χώρος εγκαταλείφθηκε προσωρινά στο τέλος της ύστερης Ελλαδικής εποχής λόγω περιβαλλοντικών μεταβολών.

 Ιστορία 
Σύμφωνα με τη μυθολογία, η πόλη έλαβε το όνομά της από τον Ασέα, γιο του βασιλιά της Σπάρτης Λυκάονα. Κατά την αρχαϊκή περίοδο η πόλη αναπτύχθηκε σε ανεξάρτητη πόλις.  

μικρογραφία|Χάλκινος ημιοβολός της Αχαϊκής Συμπολιτείας από την Ασέα. 167-146 π.χ. Εμπρόσθια όψη: Δίας Ομάριος όρθιος, κρατώντας Νίκη και σκήπτρο. Επιγραφή ΞΕΝΙΑΣμικρογραφία|Χάλκινος ημιοβολός της Αχαϊκής Συμπολιτείας από την Ασέα. 167-146 π.χ. Οπίσθια όψη: Αχαΐα καθισμένη σε θρόνο, κρατώντας στέμμα και σκήπτρο. Επιγραφή ΑΧΑΙΩΝ ΑΣΕΑΤΑΝ Οι κάτοικοι της Ασέας συμμετείχαν στη Μάχη των Πλαταιών (479 π.Χ.) κατά των Περσών.  
Το 371 π.Χ. συμμετείχαν στην ίδρυση της Μεγαλόπολης, αν και η Ασέα συνέχισε να υπάρχει ως ανεξάρτητη πόλη, καθώς οι Ασεάτες αναφέρονται μεταξύ των συμμάχων του Επαμεινώνδα στη μάχη της Μαντίνειας (362 π.Χ.).  
Αργότερα η Ασέα εντάχθηκε στο Αχαϊκό Κοινό και σταδιακά υπήχθη στη Μεγαλόπολη. Νομίσματα της πόλης έχουν χρονολογηθεί γύρω στο 196 π.Χ. .Την εποχή του Παυσανία (2ος αι. μ.Χ.) η πόλη ήταν ήδη σε ερείπια, αν και η ακρόπολη διακρινόταν ακόμη.

 Αρχαιολογικά ευρήματα 
μικρογραφία|Άγαλμα καθιστής θεάς. Εύρημα από την Ασέα Αρκαδίας (θέση Φραγκόβρυσο). Τοπικό μάρμαρο, περίπου το 640 π.Χ., δαιδαλικού ρυθμού. Η μορφή, που αναπαριστά την Άρτεμη ή τη Μητέρα των Θεών, είναι ντυμένη με χιτώνα και κάθεται σε θρόνο. Η λέξη ΑΓΕΜΟ (Αγεμώ, Αγεμόνας) χαραγμένη στο υποπόδιο είναι ένα επίθετο που σχετίζεται με τις δύο παραπάνω θεότητες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών.
Η Ασέα διέθετε ακρόπολη και κάτω πόλη, και οι δύο οχυρωμένες. Τα ανώτερα τείχη χρονολογούνται στην κλασική εποχή, ενώ τα χαμηλότερα στον ύστερο 3ο αιώνα π.Χ.  

Στήν ευρύτερη περιοχή υπάρχουν ερείπια δύο δωρικών ναών. Στο όρος Γκράβαρη (αρχ. Βόρειον), στη θέση Βίγλα, ο ναός αποδίδεται στην Αθηνά Σώτειρα και στον Ποσειδώνα, με βάση την πληροφορία του Παυσανία. Σύμφωνα με την αρχαία παράδοση, ιδρύθηκε από τον Οδυσσέα κατά την επιστροφή του από την Τροία. Στην κορυφή του όρους Άγιος Ηλίας σώζονται τα ερείπια αρχαίου ναού αφιερωμένου πιθανόν στην Αθηνά. To 2011 ανακαλύφθηκε το ιερό της Λυκοάτιδας Αρτέμιδας στους πρόποδες του όρους, στην Αγία Παρασκευή Αραχαμητών, γεγονός το οποίο οδήγησε στην ταύτιση με ασφάλεια του αρχαίου όρους Μαίναλος με το σημερινό βουνό του Άγιου Ηλία στους πρόποδες του οποίου βρίσκονται τα χωριά Αραχαμίτες, Κεραστάρι, Αθήναιον και Ασέα.

Κατά τις ανασκαφές στην αρχαία Ασέα αποκαλύφθηκαν:

 Άγαλμα καθιστής θεάς, πιθανόν της Άρτεμης που φέρει την επιγραφή ΑΓΕΜΟ (με γραφή από τα αριστερά προς τα δεξιά). Βρέθηκε στη θέση Χάνια Φραγκόβρυσου το 1886 και εκτίθεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών.
 Άγαλμα καθιστής θεάς, πιθανόν της Αθηνάς, έργο του Αθηναίου γλύπτη Ενδόιου, από λακωνικό μάρμαρο. Βρέθηκε το 1986 στην Κάτω Ασέα. Εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Τρίπολης.   
 Κατάλοιπα κατοικιών της ελληνιστικής περιόδου και τμήματα τειχών.  

Τα ευρήματα φυλάσσονται στα Αρχαιολογικά Μουσεία Τρίπολης, Ναυπλίου και Αθηνών.

 Ανασκαφές 
Οι πρώτες ανασκαφές πραγματοποιήθηκαν το 1936–1938 υπό τον Έρικ Χολμπεργκ από το Σουηδικό Ινστιτούτο Αθηνών. Νεότερες έρευνες έγιναν στο πλαίσιο του προγράμματος Asea Valley Survey (1994–1996, 1997, 2000–2012), υπό τη διεύθυνση της Jeannette Forsén, αποκαλύπτοντας συνεχή κατοίκηση της περιοχής από την παλαιολιθική περίοδο έως τα νεότερα χρόνια.  

 Νεότερη χρήση 
Κατά τη ρωμαϊκή εποχή αναπτύχθηκαν αγροτικές επαύλεις γύρω από τον λόφο Παλαιόκαστρο, ενώ στη μεσαίωνη περίοδο ο χώρος οχυρώθηκε εκ νέου. Το όνομα «Ασέα» αποδόθηκε στο σημερινό χωριό, σε ανάμνηση της αρχαίας πόλης.

 Δείτε επίσης 
 Σουηδικό Ινστιτούτο Αθηνών  
 Μεγαλόπολη (Αρκαδίας)
 Αρχαία Αρκαδία

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 
 Forsén, Jeannette & Björn Forsén (2003). Asea Valley Survey: An Arcadian Mountain Valley From The Palaeolithic Period Until Modern Times. Stockholm: Paul Åström Förlag.   
 Forsén, Jeannette (ed.) (2021). Agios Elias of Asea, Arcadia: From Early Sanctuary to Medieval Village. Stockholm: Svenska Institutet i Athen.   
 Hansen, Mogens Herman & Nielsen, Thomas Heine (2004). An Inventory of Archaic and Classical Poleis. Oxford University Press.   
 Pausanias. Περιήγησις Ἑλλάδος (8.44.3–4).  
 Strabo. Γεωγραφικά (8.3.12).  

Κατηγορία:Αρχαίες πόλεις της Αρκαδίας
Κατηγορία:Αρχαιολογικοί χώροι στην Πελοπόννησο
Κατηγορία:Τρίπολη (Αρκαδία)