Καζάς Κιλκίς

Ο καζάς Κιλκίς ή καζάς Αβρέτ Χισάρ (, ) ήταν διοικητική διαίρεση (καζάς) της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κατά τον 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα. Ανήκε στο σαντζάκι Θεσσαλονίκης του Βιλαέτι Θεσσαλονίκης και αποτελούσε μία από τις σημαντικές υποδιαιρέσεις της περιοχής της σημερινής Κεντρικής Μακεδονίας.  Διοικητικό του κέντρο ήταν η πόλη Κουκούς (Κιλκίς) (τουρκικά: Avret Hisar), ενώ η ναχιγιέ του ήταν γνωστή ως Καρά Νταγ (Kara Dağ), που περιελάμβανε τα χωριά του ορεινού όγκου των Κρουσσίων.

 Δημογραφικά στοιχεία 
Σύμφωνα με το Οθωμανικό Σαλναμέ (ετήσιο στατιστικό έτος) του 1892, ο καζάς Κουκούς αριθμούσε:
 23.848 Μουσουλμάνους
 17.778 Μη μουσουλμάνουςΟθωμανικό Σαλναμέ (1892).

Κατά τον Βασίλ Κάντσοφ στο έργο του «Μακεδονία. Εθνογραφία και στατιστική» (1900), ο καζάς Κουκούς είχε συνολικά 43.178 κατοίκους, από τους οποίους:
 21.468 Βούλγαροι χριστιανοί
 19.928 Τούρκοι
 1.782 ΡομάΒασίλ Κάντσοφ, Μακεδονία. Εθνογραφία και στατιστική, Σόφια, Βουλγαρική Επιστημονική Εταιρεία, 1900, σ. 164–168. ISBN 954-430-424-X.

Το 1905 ο Ντίμιταρ Μπράνκωφ, ψευδώνυμο του Ντίμιταρ Μίσεφ, Γραμματέα της Βουλγαρικής Εξαρχίας, αντλώντας στοιχεία κυρίως από χάρτη της Εξαρχίας του 1901, υπολόγισε, χρησιμοποιώντας ως κριτήριο τη γλώσσα και διακρίνοντας για πρώτη μεταξύ των βουλγαρικών στατιτικών φορά ανάμεσα σε εξαρχικούς και πατριαρχικούς «Γραικομάνους» (Grecisants) Βουλγάρους, ότι στον καζά Κιλκίς ζούσαν: 28.168 Βούλγαροι εξαρχικοί, 376 Βούλγαροι Γραικομάνοι και καθόλου Έλληνες.

Στη στατιστική που δημοσίευσε το 1913 ο Βούλγαρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Σόφιας Ιορδάν Ιβάνωφ ισχυρίστηκε, δίχως να παραθέτει στοιχεία ότι στον καζά Κιλκίς ζούσαν 18.236 Βούλγαροι και κανένας Έλληνας.

Στη μελέτη του La Macédoine et l'hellénisme. Étude historique et ethnologique ο Βασίλειος Κολοκοτρώνης, βασιζόμενος σε απογραφικά δεδομένα του Αμαντόρι-Βιργκίλι και έχοντας ως κριτήριο την εθνική συνείδηση, συμπέρανε ότι την παραμονή των Βαλκανικών πολέμων ζούσαν στον καζά του Κιλκίς 625 Έλληνες και 17.436 Βούλγαροι.

Ο ιστορικός Ιάκωβος Μιχαηλίδης συμπεραίνει ότι στον καζά Κιλκίς κατοικούσαν ως επί το πλείστον εξαρχικοί Σλαβόφωνοι.

 Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους 
Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους (1912–1913), η περιοχή του καζά Κουκούς προσαρτήθηκε στο Βασίλειο της Ελλάδας και αποτέλεσε τον πυρήνα του σημερινού νομού Κιλκίς.

Υποσημειώσεις

Κατηγορία:Καζάδες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας
Κατηγορία:Μακεδονία (Ελλάδα)
Κατηγορία:Ιστορία του Κιλκίς
Κατηγορία:Οθωμανική περίοδος στην Ελλάδα