Ζήλα

H Ζίλε, γνωστή στην αρχαιότητα ως (τα) Ζήλα, είναι πόλη στην επαρχία Τοκάτ της Τουρκίας. Είναι η έδρα της περιοχής Ζίλεİlçe Belediyesi . Ο πληθυσμός της το 2022 ήταν 33.557 κάτοικοι.

 Τοποθεσία 
Η Ζίλε βρίσκεται νότια της Αμάσειας και δυτικά της Τοκάτ στη βορειοκεντρική Τουρκία. Η πόλη έχει μακρά ιστορία, ως πρώην επισκοπή και ως τόπος της Μάχης των Ζήλων, η οποία οδήγησε στη φράση «Veni, vidi, vici». Σήμερα η πόλη είναι κέντρο αγροτικού μάρκετινγκ και τουρισμού.

 Ιστορία 
Ιστορικά, η Ζίλε ήταν γνωστή ως Ζήλα, Ζηλίτις, Ζηλίδα, Γκουργκουρίγιε, Καρκαρίγιε, Ζιλέχ, Ζιλελί, Ζεϋλί και Σίλας. Το κάστρο των Ζήλων, το μόνο γερό κάστρο στην Ανατολία, χτίστηκε από τον Ρωμαίο διοικητή Λεύκιο Κορνήλιο Σύλλα. Το κάστρο περιέχει τον ναό του Αμανού και ονομάζεται σίλλα, που σημαίνει «σεβαστός». Στο βιβλίο της Σέμρα Μεράλ, Her Yönüyle Zile, ισχυρίζεται ότι το όνομα «Ζίλε» προέρχεται από το «Ζέλα», που προέρχεται από το «Σίλλα». 

 Αρχαία πόλη 
Σύμφωνα με πρόσφατη αρχαιολογική έρευνα, υπάρχουν ενδείξεις ανθρώπινης κατοίκησης στα Ζήλα από τη Νεολιθική εποχή. Στα Γεωγραφικά του, ο Στράβωνας ισχυρίστηκε ότι η πόλη ιδρύθηκε από τη Σεμίραμι, θρυλική βασίλισσα των Ασσυρίων.

Μέχρι το 548 π.Χ., τα Ζήλα και η ευρύτερη Ανατολία βρίσκονταν υπό την κυριαρχία της Αχαιμενιδικής Περσικής Αυτοκρατορίας. Κατά την περσική κυριαρχία, κατασκευάστηκε ένα τμήμα της Βασιλικής Οδού στην περιοχή και ναοί προς τιμήν των περσικών θεοτήτων Αναχίτα, Βόχου-Μάνο και Αναδάτη στην ίδια την πόλη. Ο Δαρείος Α΄ της Περσίας χώρισε το μεγαλύτερο ανατολικό κράτος εκείνης της εποχής, την Καππαδοκία, σε δύο, με τα Ζήλα να παραμένουν στην Καππαδοκία του Πόντου, τη βόρεια περιοχή.

 Κλασική εποχή 
αριστερά|μικρογραφία|300x300εσ|Ιστορική στήλη του κάστρου 2.000 ετών στη Ζίλε, όπου ο Ιούλιος Καίσαρας είπε «Veni, vidi, vici».
Μετά από περίπου 200 χρόνια περσικής κυριαρχίας, ο Μέγας Αλέξανδρος κατέλαβε τα Ζήλα από τον Δαρείο Γ΄ της Περσίας ως αποτέλεσμα της Μάχης του Γρανικού (334 π.Χ.). 

Μετά τον θάνατο του Αλεξάνδρου το 323 π.Χ. και την κατάρρευση της αυτοκρατορίας του, η πόλη πέρασε στην Αυτοκρατορία των Σελευκιδών, ελληνιστικό διάδοχο κράτος της κυριαρχίας του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Έλεγχε την περιοχή για 200 χρόνια, αλλά μέχρι το 100 π.Χ., η δύναμή της στην περιοχή άρχισε να καταρρέει. Ως αποτέλεσμα, ο βασιλιάς Μιθριδάτης ΣΤ΄ του Πόντου επιτέθηκε και κατέλαβε την πόλη το 88 π.Χ. και διέταξε τη θανάτωση όλων των Ρωμαίων που ζούσαν εκεί. Αυτό οδήγησε τους κοντινούς Καππαδόκες να ζητήσουν βοήθεια από τη Ρώμη. Ο ρωμαϊκός στρατός, υπό τη διοίκηση του Σύλλα, πολέμησε και νίκησε τον Μιθριδάτη στον Πρώτο Μιθριδατικό Πόλεμο. Ο Μιθριδάτης επιτέθηκε ξανά στα Ζήλα το 67 π.Χ. με τη βοήθεια του Αρμενίου συμμάχου του, Τιγράνη του Μεγάλου, βασιλιά της Μεγάλης Αρμενίας, ξεκινώντας τον Τρίτο Μιθριδατικό Πόλεμο, ο οποίος έληξε με νίκη των Ρωμαίων υπό τον Πομπήιο Μάγνο και την αυτοκτονία του Μιθριδάτη το 63 π.Χ. 

Στον οικισμό του Πόντου από τον Πομπήιο, τα Ζήλα έλαβαν αστικό πολίτευμα και μια σημαντική περιοχή μετατρέποντας έτσι την προηγούμενη κατάστασή της ως κτήμα ναού σε πόλη. 

Το 49 π.Χ., ξέσπασε εμφύλιος πόλεμος μεταξύ του Ιουλίου Καίσαρα και του Πομπήιου. Ενώ οι Ρωμαίοι ήταν απασχολημένοι με αυτό, ο Φαρνάκης Β΄ του Πόντου, γιος του Μιθριδάτη, αποφάσισε να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία και να πάρει εκδίκηση για τον πατέρα του. Η επίθεσή του στην πόλη σταμάτησε από τον Ιούλιο Καίσαρα στην αιματηρή Μάχη των Ζήλων (47 π.Χ.). Ενώ ο στρατός του Καίσαρα υπέστη μεγάλες απώλειες, ο στρατός του Φαρνάκη καταστράφηκε ολοσχερώς σε πέντε ώρες. Μετά από αυτή τη νίκη, ο Καίσαρας έστειλε το περίφημο μήνυμά του στη Ρωμαϊκή Γερουσία: «Veni Vidi Vici», που σημαίνει «Ήρθα, είδα, νίκησα». Τα λόγια του Καίσαρα γράφτηκαν σε μια κυλινδρική μαρμάρινη στήλη και τοποθετήθηκαν στο κάστρο της πόλης. 

Σύμφωνα με τον Στράβωνα, η πόλη είχε τον ναό της Αναΐτιδας, η οποία λατρευόταν επίσης από τους Αρμένιους. 

 Μεσαίωνας 
Το 241, ο Σασσανίδης βασιλιάς Σαπώρης Α΄ επιτέθηκε στους Ρωμαίους και νίκησε τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Βαλεριανό, καταλαμβάνοντας έτσι τα Ζήλα. Από το 241 έως το 1071, κατακτήθηκε πολλές φορές από τους Βυζαντινούς και τους Σασσανίδες. Υπό βυζαντινή κυριαρχία, έγινε επισκοπή της Μικράς Ασίας, υποδιοίκηση της Αμάσειας στην πρώην ρωμαϊκή επαρχία του Ελενοπόντου.

Η πόλη κατακτήθηκε από τον Δανισμενδίδη Μελίκ Αχμέτ Γαζί το 1071 και έκτοτε ανήκε στους Τούρκους, οι οποίοι κατέστειλαν την επισκοπή. Το 1174, οι Σελτζούκοι της Ανατολίας κατέλαβαν την πόλη από τους Δανισμενδίδες υπό τον Ιζετίν Β' Κιλιτσασλάν. Μετά την κατάρρευση των Σελτζούκων της Ανατολίας, το Εμιράτο της Ερέτνα ιδρύθηκε στην περιοχή της Ζίλε το 1335. Οι Οθωμανοί νίκησαν το 1397 υπό την κυριαρχία του Σουλτάνου Βαγιαζίτ Α', ενσωματώνοντας τη Ζίλε στην αυτοκρατορία τους.

 Σύγχρονη ιστορία 
Κατά τη διάρκεια του Ελληνοτουρκικού πολέμου του 1919-1922 (γνωστού και ως Τουρκικού Πόλεμου της Ανεξαρτησίας), ορισμένοι υποστηρικτές της Σαρίας (αυστηρού ισλαμικού νόμου) κατέλαβαν την εξουσία στη Ζίλε και επιτέθηκαν στους στρατώνες του νέου στρατού της Τουρκικής Δημοκρατίας. Οι στρατιώτες αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν στο κάστρο της πόλης και στη συνέχεια ζήτησαν βοήθεια από το τάγμα του Τσορούμ. Το τάγμα έφτασε στην πόλη σε τέσσερις ημέρες και κατά την άφιξή του άρχισε να βομβαρδίζει την πόλη, ώστε να αναγκάσει τους επαναστάτες να παραδοθούν. Ως αποτέλεσμα του σφοδρού βομβαρδισμού, η Ζίλε υπέστη μεγάλη πυρκαγιά, που οδήγησε στην απώλεια των δύο τρίτων των υποδομών της και του μεγαλύτερου μέρους της δασικής της κάλυψης. Τελικά, ο στρατός κατάφερε να καταστείλει την εξέγερση και να ανακτήσει τον έλεγχο. Έκτοτε, η Ζίλε είναι αγροτική περιοχή στην επαρχία Τοκάτ της Τουρκικής Δημοκρατίας.

 Εκκλησιαστική ιστορία 
Τα Ζήλα, στην ρωμαϊκή επαρχία του Ελενοπόντου ( αστική επισκοπή Πόντου), ήταν υποδιοικητική ενορία της Μητροπολιτικής Αρχιεπισκοπής Αμάσειας, υπό την κυριαρχία του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως . Οι ακόλουθοι Υποδιοικητές Επίσκοποι είναι ιστορικά τεκμηριωμένοι:

 Ο Ηράκλειος συμμετείχε στη Σύνοδο της Άγκυρας το 314 και στην Οικουμενική Α΄ Σύνοδο της Νίκαιας το 325
 Ο Βιτινίκος, Αρειανός (αιρετικός), συμμετείχε στη σύνοδο της Γάγγρας το 340 και παρενέβη στο συμβούλιο των Αρειανών στη Φιλιππούπολη το 343/344.
 Ο Αττικός παρευρέθηκε στη Σύνοδο της Χαλκηδόνας το 451
 Ο Υπερέχιος υπέγραψε το 458 την επιστολή της επισκοπής του Ελενοπόντου προς τον Βυζαντινό αυτοκράτορα Λέοντα Α΄ τον Θράκα, αφού ο Πατριάρχης Προτέριος της Αλεξάνδρειας λιντσαρίστηκε από κοπτικά πλήθη.
 Ο Γεώργιος ήταν στην Πενθέκτη Σύνοδο εν Τρούλλω το 692
 Ο Κωνσταντίνος συμμετείχε στη Δεύτερη Σύνοδο της Νίκαιας το 787
 Ο Παύλος παρευρέθηκε στη Σύνοδο της Κωνσταντινούπολης το 869-870 και στη Σύνοδο της Κωνσταντινούπολης το 879-880, η οποία αποκατέστησε τον Πατριάρχη Φώτιο της Κωνσταντινούπολης.
 Ο Έλληνας Ορθόδοξος επίσκοπος της πόλης από τον Ιούνιο του 1912 έως τον Μάιο του 1921 ήταν ο Άγιος Ιερομάρτυρας Ευθύμιος Αγριτέλης, Επίσκοπος Ζήλων, ο οποίος φυλακίστηκε και εκτελέστηκε από τις τουρκικές Αρχές, επειδή παρότρυνε τους ντόπιους Ποντίους να πάρουν τα όπλα εναντίον των τουρκικών πολιτοφυλακών (τσέτες), που τρομοκρατούσαν τον ελληνικό πληθυσμό εκείνη την εποχή.

 Τιτουλαριακή επισκοπή 
Η επισκοπή αποκαταστάθηκε ονομαστικά το αργότερο τον 18ο αιώνα ως Λατινική Τιτουλαριακή επισκοπή της Ζέλα.

Είναι κενή εδώ και δεκαετίες, έχοντας υπηρετήσει οι ακόλουθοι:

 Φραγκίσκος Σαν Αντρές, Ιερωνυμίτες (1758-1766)
 Τζιοβάνι Ντεβότι (1804)
 Άντον Κάβτσιτς, Τάγμα Ιησουιτών (1805-1807)
 Ζαν-Λουί Φλόρενς (1807-1814)
 Τζουζέπε Πετσέλα, Αυγουστινιανοί (1828-1830)
 Πίτερ Πολ Λεφέβρ (1841-1869)
 Μανουέλ Μαρία Λεόν Γκονζάλεθ υ Σάντσεθ (1876-1877)
 Πιέρ-Νοέλ-Ζοζέφ Φουκάρ (1878-1889)
 Πατέρας Λωράν Μπλετερύ (1890-1891)
 Χέρμαν Γιόζεφ Σμιτς (1893-1899)
 Μαρί-Φελίξ Σουλέ (1901-1923)
 Βασίλ Τατάχ (1924-1948)
 Αλεχάντρο Ολαλία (1949-1950)
 Χοσέ Μαρία Γκαρθία Λαχιγουέρα (1950-1964)

 Δημογραφικά στοιχεία 
μικρογραφία|250x250εσ|Είσοδος του Κάστρου Ζίλε

 Μνημεία 
Υπάρχουν αρκετές κολώνες στο κέντρο του κάστρου, αλλά ορισμένοι ερευνητές ισχυρίζονται ότι η ίδια η κολόνα με τα διάσημα λόγια του Καίσαρα κλάπηκε και οι κλέφτες δεν έχουν βρεθεί ακόμη. NTVMSNBC (2004).  Υπάρχουν πολλά άλλα ιστορικά κτίρια και αντικείμενα από Χετταίους, Λυκίους, Πέρσες, Έλληνες, Ρωμαίους και Τούρκους στη Ζίλε. Μεταξύ αυτών, το κάστρο της Ζίλε, το ρωμαϊκό θέατρο, το Ουλού Τζαμί και το Τσιφτέ Χαμάμ είναι τα πιο διάσημα. Το Καγιά Μεζαρί, το Κουσιούβα, το Τσάι Πιναρί, ο τάφος του Ιμάμ Μελικιντίν, ο τάφος του Σεΐχ Μουσά Φακίχ, το Τζαμί Ελμπάσι, ο τύμβος Μαστ, το Ναμλί Χισάρ Καλέ, τα σπήλαια Ανζαβούρ, η γέφυρα Χατζί Μποζ, το Κοτς Τασί και το μοναστήρι στο Κουτουτσάι είναι επίσης δημοφιλή.

Τα ερείπια του ρωμαϊκού θεάτρου είναι ορατά στα ανατολικά του λόφου της ακρόπολης, μαζί με μερικούς βραχώδεις τάφους. Δύο οθωμανικά λουτρά, το Γενί Χαμάμ και το Τσιφτέ Χαμάμ, χρονολογούνται από τον 16ο και 17ο αιώνα και ο Μεντρεσές Χασάν Αγά χτίστηκε το 1497. Το Τζαμί Μπογιατζί Χασάν Αγά με τη σταλακτόμορφη κόγχη προσευχής χρονολογείται από το 1479 και ο τάφος του Σεΐχ Μουσά Φακίχ είναι επίσης πολύ παλιός, με πιθανές ημερομηνίες κατασκευής το 1106 ή το 1305.

Ο τύμβος Μαστ έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς φιλοξενεί το παλάτι ενός Χετταίου ηγεμόνα, πήλινα σκεύη και χεττιτικά ιερογλυφικά.

 Γεωγραφία 
Η Ζίλε καλύπτει έκταση 1.512 τετραγωνικών χιλιομέτρων εντός των ορίων της πόλης και έχει υψόμετρο 710 μέτρα. Η Τουρχάλ, το Τσεκερέκ, η Άρτοβα, το Καντίσεχρι και η Αμάσεια είναι όλες πόλεις που βρίσκονται κοντά στη Ζίλε. 

Η πόλη περιβάλλεται κυρίως από μια εύφορη πεδιάδα που ονομάζεται Ζίλε Οβασί, την οποία διασχίζει ο ποταμός Γεσίλ και μπορεί να παράγει σοδειές δύο φορές το χρόνο. Νότια της πόλης, ωστόσο, βρίσκονται τα βουνά Ντεβετζί (1.892 μέτρα), Γκιουβερτσίν Τσαλί και ο λόφος Χουσεΐν Γαζί. 

Η Ζίλε κάποτε είχε ένα μεγάλο δάσος, που κάλυπτε το μεγαλύτερο μέρος της πεδιάδας, αλλά κατά τη δεκαετία του '50, η πόλη έχασε μεγάλο μέρος του δάσους της λόγω της υπερβολικής εκτροφής αιγών και της χρήσης ξύλου για θέρμανση. 

Η ύδρευση της πόλης παρέχεται από τον ποταμό Τσεκερέκ, που ρέει από τη Ζίλε στο Τσεκερέκ, και το φράγμα Μπουγιουκακιόζ, που κατασκευάστηκε στον ποταμό Τσατάκ. Το φράγμα και το υδροηλεκτρικό εργοστάσιο Σουρεϊάμπεϊ βρίσκονται υπό κατασκευή και θα παρέχουν ηλεκτρικό ρεύμα και νερό για άρδευση στην περιοχή. 

 Κλίμα 
Ο καιρός στη Ζίλε επηρεάζεται από τη στενή παράκτια γη της περιοχής της Μαύρης Θάλασσας στα βόρεια, που φέρνει υγρασία, και από το οροπέδιο της Κεντρικής Ανατολίας στα νότια, με τις χαμηλές βροχοπτώσεις και τους κρύους χειμώνες. Τα καλοκαίρια είναι ζεστά και ξηρά, ενώ οι χειμώνες είναι χιονισμένοι και κρύοι. Ο καιρός είναι ζεστός καθ' όλη τη διάρκεια των μηνών από Ιούνιο έως Σεπτέμβριο, καθώς η μέση μέγιστη θερμοκρασία το καλοκαίρι είναι 28°C και η μέση ελάχιστη θερμοκρασία είναι 13 °C. Κάνει κρύο καθ' όλη τη διάρκεια των μηνών από Δεκέμβριο έως Φεβρουάριο, καθώς η μέση μέγιστη θερμοκρασία τον χειμώνα είναι 7 °C και η μέση ελάχιστη θερμοκρασία είναι -3 °C. Οι βόρειοι άνεμοι ευθύνονται για το υγρό κλίμα από τον Απρίλιο έως τον Ιούνιο. Συνήθως βρέχει κατά τους μήνες Απρίλιο, Μάιο, Ιούνιο, Νοέμβριο και Δεκέμβριο.

 Οικονομία 
Ιστορικά, στη Ζίλε γινόταν εξόρυξη άνθρακα.

Η γεωργία, το εμπόριο και η κτηνοτροφία είναι οι κύριες οικονομικές δραστηριότητες της Ζίλε. Η Ζίλε είναι κέντρο παραγωγής δημητριακών, επομένως είναι ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς σιταριού, κριθαριού, φακής και βίκου στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας. Η Ζίλε φημίζεται για τα σταφύλια, τα κεράσια και τους οπωρώνες της. Το ετήσιο Φεστιβάλ Κερασιού είναι πολύ γνωστό στο Τοκάτ, τη Σεβάστεια και τη Γιοζγκάτ. Οι κάτοικοι της Ζίλε δεν χρησιμοποιούν τα σταφύλια τους για να παράγουν κρασί, αλλά πετιμέζι.

Οι φοιτητές της Σχολής Τουρισμού και Διοίκησης Ξενοδοχείων διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στις οικονομικές δραστηριότητες της πόλης. Η βιομηχανία της Ζίλε αναπτύσσεται ραγδαία. Από το 1996, έχει σημειωθεί μια σημαντική μετατόπιση από τη γεωργία στη βιομηχανία. Οι Τίγρεις της Ανατολίας κατασκεύασαν 55 εργοστάσια, τα κύρια προϊόντα των οποίων περιλαμβάνουν υφάσματα, ζαχαρότευτλα, έπιπλα, σάλτσα ντομάτας, μάρμαρο και παπούτσια. 

Ο δήμος και η Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν αναλάβει ένα κοινό έργο για την αύξηση του τουριστικού δυναμικού της Ζίλε και τη μετατροπή της πόλης σε τουριστικό προορισμό. Το έργο χρηματοδοτείται από την ΕΕ και περιλαμβάνει διαφημίσεις, καθώς και εκπαίδευση των κατοίκων της περιοχής σχετικά με τον τουρισμό .

 Εκπαίδευση 
μικρογραφία|150x150εσ|Κουσιούβα
Η πόλη υπερηφανεύεται για το 100% του αλφαβητισμού στο κέντρο της πόλης και πάνω από 90% στα γύρω χωριά, με δημόσια σχολεία και σχολεία Ιμάμ Χατίπ, και αναλογία μαθητών-δασκάλων περίπου 1:27. 

Υπάρχουν 126 δημοτικά και γυμνάσια με 14.373 μαθητές και 540 καθηγητές. Υπάρχουν επίσης τέσσερα επαγγελματικά λύκεια που παρέχουν τεχνική εκπαίδευση. Η Σχολή Τουρισμού και Διοίκησης Ξενοδοχείων του Πανεπιστημίου Γκαζιοσμάνπασα βρίσκεται επίσης στην πόλη. 

 ΜΜΕ και κοινωνική ζωή 
Στη Ζίλε, θεατρικές και μουσικές παραστάσεις διεξάγονται σε έναν κινηματογράφο χωρητικότητας 850 ατόμων. Εκτός από τα εθνικά τηλεοπτικά κανάλια και ραδιόφωνα, υπάρχει ένα τοπικό τηλεοπτικό κανάλι και δύο ραδιοφωνικοί σταθμοί. Έχει τρεις τοπικές ημερήσιες εφημερίδες (Özhaber, Zile Postası, Gündem) και οι ημερήσιες εφημερίδες πωλούν περίπου 4.000 αντίτυπα την ημέρα.

 Φωτογραφική συλλογή 

 Μεταφορές 
Η Ζίλε συνδέεται μέσω αυτοκινητοδρόμων με τις πόλεις Τοκάτη και Αμάσεια και βρίσκεται κοντά στη σιδηροδρομική γραμμή Σεβάστειας-Σαμψούντας. 

 Παραπομπές 

 Πηγές και εξωτερικοί σύνδεσμοι 


 GCatholic - (former &) titular bishopric

Κατηγορία:Ρωμαϊκοί αρχαιολογικοί τόποι στην Τουρκία
Κατηγορία:Πόντος
Κατηγορία:Αρχαίοι ελληνικοί αρχαιολογικοί τόποι στην Τουρκία
Κατηγορία:Καθολικές τιμητικές επισκοπές στην Ασία
Κατηγορία:Σελίδες με πηγές CS1 στα Τουρκικά (tr)