Φρανσουά Τομπαλμπάγιε

Ο Φρανσουά Τομπαλμπάγιε (François Tombalbaye, Νομός του Μουαγιέν-Σαρί, 15 Ιουνίου 1918 – Ντζαμένα, 13 Απριλίου 1975) ήταν πολιτικός του Τσαντ, ο πρώτος Πρόεδρος της Δημοκρατίας του Τσαντ, μεταξύ 1960 και 1975. Το 1973 αφρικανοποίησε το όνομά του, μετατρέποντάς το σε Νγκαρτά Τομπαλμπάγιε (N'Garta Tombalbaye).

 Βιογραφία
Ο Τομπαλμπάγιε γεννήθηκε στις 15 Ιουνίου 1918, στη νότια περιοχή της χώρας, κοντά στην πόλη Κούμρα. Ο πατέρας του ήταν ένας εξέχων έμπορος και ανήκε στην εθνοτική ομάδα Σάρα (Sara), την κυρίαρχη εθνότητα στους πέντε νότιους νομούς του Τσαντ.. 

Φοίτησε σε δημοτικό σχολείο, το οποίο διευθυνόταν από Προτεστάντες ιεραποστόλους, στο Σαρ, και στο γυμνάσιο στην Μπραζαβίλ. Σε νεαρή ηλικία, σπούδασε για να γίνει εκπαιδευτικός στην Μπραζαβίλ, πρωτεύουσα της Δημοκρατίας του Κονγκό, λόγω της έλλειψης σχολείων στη χώρα του.

Κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, ο Τομπαλμπάγιε πολέμησε για την Ελεύθερη Γαλλία εναντίον του καθεστώτος του Βισύ, που υποστηριζόταν από τους Ναζί.

Σταδιοδρομία
Αρχικά δάσκαλος στο επάγγελμα (μεταξύ 1942 και 1947), εντάχθηκε στο Προοδευτικό Κόμμα του Τσαντ (PPT), μια τοπική πτέρυγα του Αφρικανικού Δημοκρατικού Συναγερμού, στο Σαρ και συγκέντρωσε μέλη της φυλής του και άλλους ομιλητές της Σάρα στο κόμμα.

Αφού ολοκλήρωσε τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, ο Τομπαλμπάγιε εντάχθηκε στη γαλλική αποικιακή διοίκηση ως δημόσιος υπάλληλος. Αυτό του έδωσε μια εσωτερική άποψη της λειτουργίας της κυβέρνησης και της πολιτικής στο Τσαντ. Καθώς αποκτούσε εμπειρία, άρχισε να αναπτύσσει ενδιαφέρον για την πολιτική και την ανεξαρτησία της χώρας του. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, συμμετείχε σε πολιτικές και κοινωνικές δραστηριότητες που υποστήριζαν τα δικαιώματα των Τσαντιανών και τον αγώνα κατά της γαλλικής αποικιοκρατίας.

Το 1949 η γαλλική κυβέρνηση του ανακάλεσε τη θέση του καθηγητή ως τιμωρία για τη συμμετοχή του στον πολιτικό ακτιβισμό. Ο Τομπαλμπάγιε διηύθυνε την εφημερίδα του PPT, AEF Nouvelle, αλλά αυτή έκλεισε την ίδια χρονιά μετά από γαλλική καταστολή.

Το 1952 κέρδισε μια έδρα στην αποικιακή εδαφική συνέλευση και το 1957 εξελέγη μέλος του γενικού συμβουλίου της Γαλλικής Ισημερινής Αφρικής, όπου υπηρέτησε ως Αντιπρόεδρος.

Οδήγησε τη χώρα στην ανεξαρτησία, την οποία απέκτησε στις 11 Αυγούστου 1960, και ορίστηκε ως ο πρώτος της αρχηγός κράτους.

Προεδρία
Ο Τομπαλμπάγιε κατάφερε να δημιουργήσει έναν συνασπισμό προοδευτικών δυνάμεων τόσο από τον βορρά όσο και από τον νότο της χώρας, απομονώνοντας τις πιο συντηρητικές ισλαμικές φατρίες του κέντρου ως αποικιακός νομοθέτης.

Αρχικά, ο Τομπαλμπάγιε επέδειξε αυταρχικό στυλ και δυσπιστία στους θεσμούς της δημοκρατίας.

Αμέσως πριν την ανεξαρτησία, εκκαθάρισε τον Γκαμπριέλ Λιζέτ από το δικό του κόμμα (PPT), τον κήρυξε μη πολίτη ενώ ταξίδευε στο εξωτερικό και του απαγόρευσε την επιστροφή στο Τσαντ. Αυτό το «πραξικόπημα μέσω τηλεγραφήματος» ήταν η πρώτη από μια εκτεταμένη σειρά ολοένα και πιο αυταρχικών ενεργειών του Τομπαλμπάγιε για την εξάλειψη ή την εξουδετέρωση των αντιπάλων του.

To 1962 ο Τομπαλμπάγιε απαγόρευσε όλα τα πολιτικά κόμματα, εκτός από το PPT και τον Απρίλιο της ίδιας χρονιάς καθιέρωσε προεδρική μορφή διακυβέρνησης.

Έπειτα από σοβαρές αναταραχές στη Ντζαμένα και το Αμ Τιμάν το 1963, η κυβέρνηση κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης και διέλυσε την Εθνοσυνέλευση. Δημιούργησε ένα ειδικό ποινικό δικαστήριο και μέχρι το τέλος του έτους οι φυλακές περιείχαν μια εικονική «λίστα διασήμων» πολιτικών του Τσαντ.

Τον Ιούνιο του 1964 μια νέα Εθνοσυνέλευση έδωσε στον Τομπαλμπάγιε τον πλήρη έλεγχο όλων των διορισμών στο Πολιτικό Γραφείο του PPT, το οποίο ήταν πλέον η μόνη πηγή πολιτικής εξουσίας. Ο Τομπαλμπάγιε απέκτησε έτσι την πλήρη διοίκηση της χώρας.

Αφρικανοποίηση και δυσαρέσκεια
Μια προσπάθεια για την ταχύτερη δυνατή αφρικανοποίηση της δημόσιας διοίκησης και των δυνάμεων ασφαλείας συμπλήρωσε την ώθηση του Τομπαλμπάγιε για προσωπική εξουσία.

Την περίοδο 1960-1963 ο αριθμός των Γάλλων αξιωματούχων στη διοίκηση μειώθηκε από ενενήντα πέντε σε τριάντα, και μέχρι το τέλος του 1962, ολόκληρη η διοικητική δομή βρισκόταν στα χέρια του Τσαντ.

Συνακόλουθα, στις 23 Ιανουαρίου 1965 οι μονάδες του εθνικού στρατού του Τσαντ αντικατέστησαν επίσημα τις γαλλικές στρατιωτικές δυνάμεις στην επαρχία Μπορκού-Εννεντί-Τιμπέστι και στο Αμπεσέ.

Η αφρικανοποίηση δεν ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής. Παρατηρήθηκε μείωση στην ποιότητα των κυβερνητικών υπηρεσιών, ενώ το 1964 ο Τομπαλμπάγιε επέβαλε έναν επιπλέον φόρο με τον ευφημισμό «εθνικό δάνειο». Οι αναφορές για διαφθορά και άλλες καταχρήσεις εξουσίας αυξήθηκαν.

Εξωτερικές σχέσεις και Επανάσταση
Ο Τομπαλμπάγιε έγινε δεκτός στην Ουάσινγκτον, D.C. από τον πρόεδρο Λίντον Τζόνσον το 1968.

Στα εσωτερικά, η αποτυχία του προγράμματος αφρικανοποίησης να λάβει υπόψη τον μουσουλμανικό βορρά οδήγησε σε αναταραχές. Οι αναταραχές στην επαρχία Γκουέρα άφησαν 500 νεκρούς, πυροδοτώντας μια σειρά εξεγέρσεων στο βορρά και το κέντρο, που επιδεινώθηκε από την εμπλοκή της Λιβύης και του Σουδάν.

Το πιο εξέχον κίνημα ήταν το FROLINAT (Μέτωπο Εθνικής Απελευθέρωσης του Τσαντ), με βάση στο Σουδάν, το οποίο αντιστεκόταν στον αυταρχισμό. Ο Τομπαλμπάγιε κάλεσε τη Γαλλία για βοήθεια, επικαλούμενος συνθήκες ανεξαρτησίας. Η Γαλλία συμφώνησε να βοηθήσει υπό την προϋπόθεση ότι ο Τομπαλμπάγιε θα προχωρούσε σε μεταρρυθμίσεις. Ο αυθαίρετοι φόροι καταργήθηκαν και οι παραδοσιακοί σουλτάνοι αποκατέστησαν τον ρόλο τους ως φοροσυλλέκτες. Στις εκλογές του 1969, αφέθηκαν ελεύθεροι εκατοντάδες πολιτικοί κρατούμενοι, αλλά ο Τομπαλμπάγιε παρέμεινε ο μόνος υποψήφιος.
To 1971 o Τομπαλμπάγιε παραδέχτηκε στο συνέδριο του PPT ότι είχε κάνει λάθη. Έγιναν βήματα για τη μεταρρύθμιση της κυβέρνησης και συμπεριλήφθηκαν περισσότεροι Γκοράνε. Η τάξη φάνηκε να αποκαθίσταται και η Γαλλία απέσυρε τα στρατεύματά της.

Κρίση και Πολιτιστική Επανάσταση
Οι πρόοδοι τελείωσαν τον Αύγουστο του 1971, όταν αποκαλύφθηκε απόπειρα πραξικοπήματος με διασυνδέσεις με τον ηγέτη της Λιβύης Μουαμάρ αλ-Καντάφι.

Ο Τομπαλμπάγιε σκλήρυνε τις σχέσεις του με τη Λιβύη και αντικατέστησε τον δημοφιλή αρχηγό του Επιτελείου Ζακ Ντουμρό με τον συνταγματάρχη Φελίξ Μαλούμ.

Το Τσαντ μαστιζόταν από ξηρασία και ο Τομπαλμπάγιε ανακάλεσε την αμνηστία για τους πολιτικούς κρατούμενους το 1972. Συνελήφθησαν πάνω από 1.000 πολιτικοί κρατούμενοι. Ταυτόχρονα, ανοίχτηκε προς τον αραβικό κόσμο για να μειώσει τη λιβυκή υποστήριξη προς το FROLINAT.

Το 1973 το καθεστώς συνέλαβε ανώτατους ηγέτες του PPT, συμπεριλαμβανομένου του Μαλούμ, με την κατηγορία της άσκησης μαγείας για την ανατροπή του. Η συνωμοσία έγινε γνωστή ως «η συνωμοσία των μαύρων προβάτων». Την ίδια χρονιά ο Τομπαλμπάγιε διέλυσε το PPT και το αντικατέστησε με το Εθνικό Κίνημα για την Πολιτιστική και Κοινωνική Επανάσταση.

Η πρωτεύουσα Φορ-Λαμί μετονομάστηκε σε Ντζαμένα (N'Djamena).

Ο ίδιος ο Τομπαλμπάγιε άλλαξε το όνομά του από Φρανσουά σε Νγκαρτά (N'Garta).

Ο Χριστιανισμός απαξιώθηκε, οι ιεραπόστολοι εκδιώχθηκαν, και όλοι οι μη μουσουλμάνοι άνδρες του νότου ηλικίας 16 έως 25 ετών υποχρεώθηκαν να συμμετάσχουν στις παραδοσιακές τελετές μύησης yondo για να αποκτήσουν προαγωγή στη δημόσια διοίκηση και στον στρατό. Αυτά τα τελετουργικά, ωστόσο, ήταν εγγενή μόνο σε μία από τις εθνικές ομάδες του Τσαντ, τους Σάρα, στους οποίους ανήκε ο Τομπαλμπάγιε.

 Ανατροπή και θάνατος
Εν τω μεταξύ, η ξηρασία επιδεινωνόταν σε όλη την Αφρική και ο λαός αναγκάστηκε να προσφέρει «εθελοντική» εργασία για να αυξήσει την παραγωγή βαμβακιού. Με την υποστήριξή του στον νότο να μειώνεται, ο Τομπαλμπάγιε στράφηκε εναντίον του στρατού, προχωρώντας σε αυθαίρετες προαγωγές και υποβιβασμούς.

Τελικά, στις 13 Απριλίου 1975, έπειτα από τη σύλληψη ορισμένων από τους σημαντικότερους αξιωματικούς της χώρας για εμπλοκή σε υποτιθέμενο πραξικόπημα, μια ομάδα στρατιωτών δολοφόνησε τον Τομπαλμπάγιε και εγκατέστησε τον Φελίξ Μαλούμ, τότε πλέον στρατηγό, ως νέο αρχηγό κράτους."Death of a Dictator", Time (April 28, 1975). Accessed on September 3, 2007.

 Παραπομπές 

Τομπαλμπαγιε
Τομπαλμπ