Μάχη στο Σολάχον

Η Μάχη στο Σολάχον διεξήχθη το 586 μ.Χ. στη βόρεια Μεσοποταμία μεταξύ των δυνάμεων τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, με επικεφαλής τον κόμη Φιλιππικό, και των Σασσανιδών Περσών υπό τον Καρδαριγάν. Η μάχη ήταν μέρος τού Ρωμαιο-Σασσανιδικού Πολέμου τού 572-591. Η Μάχη στο Σολάχον έληξε με μία σημαντική νίκη των Ρωμαίων, η οποία βελτίωσε τη θέση των Ρωμαίων στη Μεσοποταμία, αλλά τελικά δεν ήταν αποφασιστική. Ο πόλεμος συνεχίστηκε μέχρι το 591, όταν έληξε με μία διαπραγματευμένη διευθέτηση μεταξύ τού Μαυρικίου και τού Πέρση σάχη Χοσρόη Β' (βασ. 590-628).

Τις ημέρες πριν από τη μάχη, ο κόμης Φιλιππικός, που είχε πρόσφατα τοποθετηθεί στο Περσικό μέτωπο, κινήθηκε για να αναχαιτίσει μία αναμενόμενη Περσική εισβολή. Επέλεξε να αναπτύξει τον στρατό του στο Σολάχον, ελέγχοντας τις διάφορες διαδρομές τής Μεσοποταμιακής πεδιάδας και ιδιαίτερα την πρόσβαση στην κύρια τοπική πηγή ύδρευσης, τον ποταμό Αρζαμόν. Ο Καρδαρίγαν, σίγουρος για τη νίκη του, προήλασε εναντίον των Ρωμαίων, αλλά είχαν προειδοποιηθεί και είχαν αναπτυχθεί σε διάταξη μάχης, όταν ο Καρδαρίγαν έφθασε στο Σολάχον. Οι Πέρσες αναπτύχθηκαν επίσης και επιτέθηκαν, αποκτώντας το επάνω χέρι στο κέντρο, αλλά η δεξιά πτέρυγα των Ρωμαίων διέσπασε την αριστερή πτέρυγα των Περσών. Η επιτυχημένη Ρωμαϊκή πτέρυγα βρέθηκε σε αταξία, καθώς οι άνδρες της κατευθύνθηκαν για να λεηλατήσουν το Περσικό στρατόπεδο, αλλά ο Φιλιππικός κατάφερε να αποκαταστήσει την τάξη. Στη συνέχεια, ενώ το Ρωμαϊκό κέντρο αναγκάστηκε να σχηματίσει ένα τείχος ασπίδας για να αντέξει την περσική πίεση, η αριστερή πτέρυγα των Ρωμαίων κατάφερε επίσης να στρέψει τη δεξιά πλευρά των Περσών. Υπό την απειλή διπλής περικύκλωσης, ο Περσικός στρατός κατέρρευσε και τράπηκε σε φυγή, με πολλούς να πεθαίνουν στην έρημο από δίψα ή από δηλητηρίαση από νερό. Ο ίδιος ο Καρδαρίγαν επέζησε, και με ένα μέρος τού στρατού του, άντεξε τις Ρωμαϊκές επιθέσεις σε έναν λόφο για αρκετές ημέρες, πριν οι Ρωμαίοι υποχωρήσουν.

μικρογραφία|300εσ|Σόλιδος (23 σίλικες, αντί 24) που κόπηκε στην Κωνσταντινούπολη. Εμπρός όψη: προτομή κατ΄ενόπιον τού Μαυρίκιου, που κρατά σφαίρα με σταυρό, δεξιά άστρο, επιγρ.: D N MAVRIC TIB PP AVG. Πίσω όψη: Νίκη με φτερά κρατά σφαίρα με σταυρό και σκήπτρο με ΧΡ, δεξιά άστρο, επιγρ.: VICTORIA AVGG Ε CON OB.

 Η εποχή 
Το 572 ο Ρωμαίος ηγεμόνας Ιουστίνος Β΄ (βασ. 565–578) αρνήθηκε να ανανεώσει τις ετήσιες πληρωμές προς τη Σασσανιδική Περσία, οι οποίες αποτελούσαν μέρος τής ειρηνευτικής συμφωνίας, που είχε συναφθεί από τον θείο του Ιουστινιανό Α΄ (βασ. 527–565) και τον Πέρση σάχη Χοσρόη Α΄ (βασ. 531–579) το 562. Αυτό σηματοδότησε την κορύφωση τής σταδιακής επιδείνωσης των Ρωμαιο-περσικών σχέσεων τα προηγούμενα χρόνια, η οποία εκδηλώθηκε με διπλωματικούς και στρατιωτικούς ελιγμούς στην γεωπολιτική τους περιφέρεια. Έτσι, οι Ρωμαίοι ξεκίνησαν επαφές με τούς Κεντροασιάτες Γκιοκτούρκους για μία κοινή προσπάθεια εναντίον τής Περσίας, ενώ οι Πέρσες επενέβησαν στην Υεμένη εναντίον των Χριστιανών Αξουμιτών, συμμάχων των Ρωμαίων. Ο Ιουστίνος Β΄ θεώρησε επιπλέον τον ετήσιο φόρο υποτέλειας ως προσβολή ανάξια των Ρωμαίων, και χρησιμοποίησε το ξεκίνημα μίας μεγάλης εξέγερσης στην Περσική Αρμενία το 571–572 ως πρόσχημα, για να αρνηθεί να παρατείνει τις πληρωμές.; .

Η άρνηση τού Ιουστίνου Β΄ ισοδυναμούσε με κήρυξη πολέμου, καθώς ο τέταρτος πόλεμος διεξήχθη μεταξύ των δύο μεγάλων δυνάμεων τής Ύστερης Αρχαιότητας τον 6ο αι. Μετά τις αρχικές περσικές επιτυχίες, όπως η κατάληψη τής Δάρας, η σύγκρουση αποδείχθηκε άκαρπη, και εξελίχθηκε σε μία παρατεταμένη υπόθεση, με τις Ρωμαϊκές νίκες να ακολουθούνται από περσικές επιτυχίες, διαλείπουσες διαπραγματεύσεις και προσωρινές εκεχειρίες. Το 582 ο Μαυρίκιος (βασ. 582–602), ο οποίος είχε υπηρετήσει ως στρατηγός στον πόλεμο, ανέβηκε στον Ρωμαϊκό θρόνο στην Κωνσταντινούπολη. Μέχρι τότε, οι Πέρσες είχαν αποκτήσει το επάνω χέρι στη Μεσοποταμία με την κατάληψη τού Δάρας το 574, ενώ οι Ρωμαίοι είχαν επικρατήσει στην Αρζανηνή..

 Αρχικές κινήσεις και διατάξεις 
δεξιά|μικρογραφία|280x280εσ|Χάρτης των Ρωμαιο-περσικών συνόρων κατά την Ύστερη Αρχαιότητα.

Μετά την αποτυχία ενός ακόμη γύρου ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων, για τον οποίο λίγα είναι γνωστά, ο Μαυρίκιος διόρισε τον κουνιάδο του κόμη Φιλιππικό ως αρχιστράτηγο τού μετώπου τής Μεσοποταμίας (magister militum per Orientem) το 584. Ο Φιλιππικός έκανε επιδρομή στην περιοχή γύρω από το σημαντικό περσικό φρούριο τής Νίσιβης το 584, ενώ το 585 έκανε επιδρομή στην Αρζανηνή. Ο Πέρσης διοικητής, Καρδαρίγαν -"μαύρο γεράκι", τιμητικός τίτλος και όχι κύριο όνομα - απάντησε με μία ανεπιτυχή πολιορκία τής κύριας βάσης τού Φιλιππικού, τού Μονοκάρτον.

Την άνοιξη τού 586 ο Μαυρίκιος απέρριψε τις νέες περσικές προτάσεις που αφορούσαν τη σύναψη ειρήνης, με αντάλλαγμα την ανανέωση των πληρωμών σε χρυσό. Ο σύγχρονος ιστορικός Θεοφύλακτος Σιμοκάττης αναφέρει ότι ο στρατός τού Φιλίππου ήταν πρόθυμος να αντιμετωπίσει τούς Πέρσες στη μάχη, και ο Ρωμαίος διοικητής βάδισε νότια από τη βάση του στην Άμιδα, διέσχισε τον ποταμό Αρζαμόν (σύγχρονο Ζεργκάν στη νοτιοανατολική Τουρκία και τη βορειοανατολική Συρία) μέχρι την ανατολική όχθη του, και προχώρησε περίπου 15 χλμ ανατολικά προς την πεδιάδα τής Σολαχώνας, όπου έστησε το στρατόπεδό του. Αυτή η θέση, νότια των φρουρίων Μάρδη και Δάρα, επέτρεπε στον στρατό τού Φιλίππου να ελέγχει το πέρασμα τού ποταμού Αρζαμόν και ανάγκαζε τον περσικό στρατό υπό τον Καρδαρίγαν να προωθηθεί στην άνυδρη πεδιάδα, μακριά από τις οδούς ανεφοδιασμού τους, πριν συναντήσει τη ρωμαϊκή δύναμη.

Από την περσική πλευρά, ο Καρδαρίγαν ήταν επίσης πρόθυμος να πολεμήσει, και σίγουρος για τη νίκη. Κανόνισε να τον συνοδεύσουν πολλές καμήλες που μετέφεραν νερό για τα στρατεύματά του, σε περίπτωση που οι Βυζαντινοί αρνούνταν να εμπλακούν, αλλά συνέχιζαν να εμποδίζουν την πρόσβαση στον Αρζαμόν, και φέρεται να είχε ετοιμάσει σιδερένιες ράβδους και αλυσίδες για τούς αιχμαλώτους που θα έπαιρνε. Ωστόσο οι κινήσεις του εντοπίστηκαν, όταν οι Άραβες φοιδεράτοι των Ρωμαίων συνέλαβαν μερικούς από τούς άνδρες του, επιτρέποντας στον Φιλιππικό να αντιμετωπίσει τις δυνάμεις του. Αυτή η έγκαιρη προειδοποίηση ήταν ιδιαίτερα σημαντική, καθώς ο Καρδαρίγαν σκόπευε να επιτεθεί την Κυριακή, ημέρα ανάπαυσης για τούς Χριστιανούς Ρωμαίους.

 Η μάχη 
Και οι δύο στρατοί φαίνεται να αποτελούνταν αποκλειστικά από ιππικό, που περιλάμβανε ένα μείγμα λογχοφόρων και ιπποτοξοτών, πιθανώς με μερικές μονάδες καταφράκτων. Όταν οι ανιχνευτές τού Φιλίππου ανέφεραν την προσέγγιση των Περσών, τοποθέτησε τούς άνδρες του σε υπερυψωμένο έδαφος στραμμένο προς την κατεύθυνση, από την οποία προήλαυνε ο περσικός στρατός, με το αριστερό του πλευρό προστατευμένο από τούς πρόποδες τού όρους Ιζάλα. Οι Ρωμαίοι φαίνεται να ήταν παραταγμένοι σε μία μόνο γραμμή μάχης με τρεις μεραρχίες. Η αριστερή μεραρχία διοικούνταν από τον Εϊλιφρέδα, τον δούκα τής Φοινίκης τού Λιβάνου, και περιλάμβανε ένα Ουννικό απόσπασμα ιπποτοξοτών υπό τον Αψίχ. Το κέντρο διοικούνταν από τον στρατηγό Ηράκλειο τον Πρεσβύτερο, αργότερα έξαρχο τής Αφρικής και πατέρα τού μελλοντικού Αυτοκράτορα Ηράκλειου (βασ. 610–641), ενώ η δεξιά πτέρυγα διοικούνταν από τον ταξίαρχο Βιτάλιο.. Αυτή η διάταξη υιοθετήθηκε επίσης από τούς Πέρσες, μόλις τέθηκαν σε οπτική επαφή με τον Ρωμαϊκό στρατό. Από την περσική πλευρά, η δεξιά μεραρχία ήταν υπό τον Μεβόδη, το κέντρο υπό τον ίδιο τον Καρδαρίγαν και η αριστερή πτέρυγα υπό τον ανιψιό τού Καρδαρίγαν, Αφραάτη. Σε αντίθεση με τον Πέρση στρατηγό, ο Φιλιππικός παρέμεινε με μία μικρή δύναμη σε κάποια απόσταση πίσω από την κύρια γραμμή μάχης, κατευθύνοντας τη μάχη.

Μετά από μια σύντομη στάση για να αφήσουν πίσω τους τις αποσκευές τους και να σχηματίσουν μια γραμμή μάχης, ο Περσικός στρατός προέλασε γρήγορα προς τούς Ρωμαίους, ρίχνοντας βέλη καθώς πλησίαζαν. Οι Βυζαντινοί απάντησαν με τον ίδιο τρόπο, και στη συνέχεια όρμησαν για να αντιμετωπίσουν τον επερχόμενο εχθρό. Στα δεξιά των Ρωμαίων, ο Βιτάλιος νίκησε γρήγορα, με το βαρύ ιππικό του να διαπερνά το περσικό πλευρό, και να σπρώχνει τούς αντιπάλους του προς τα αριστερά, πίσω από την κύρια γραμμή τους. Σε αυτό το σημείο, ωστόσο, απειλήθηκε η καταστροφή, καθώς πολλοί από τούς στρατιώτες τού Βιτάλιου διέκοψαν τον σχηματισμό, και κατευθύνθηκαν προς το εχθρικό στρατόπεδο, σκοπεύοντας να το λεηλατήσουν. Ο Φιλιππικός, ωστόσο, είδε τι είχε συμβεί, και αντέδρασε γρήγορα. Έδωσε το χαρακτηριστικό του κράνος σε έναν από τούς σωματοφύλακες του, τον Θεόδωρο Ιλιβίνο, και τον έστειλε να συγκεντρώσει το ιππικό με την απειλή τιμωρίας από τον ίδιο τον διοικητή τού στρατού. Το τέχνασμα έπιασε: οι άνδρες αναγνώρισαν το κράνος και επέστρεψαν στην τάξη ακριβώς την κατάλληλη στιγμή, για να σταματήσουν τούς Πέρσες, οι οποίοι είχαν ανασυνταχθεί στο κέντρο και απωθούσαν τούς αριθμητικά κατώτερους Ρωμαίους.

Για να αντιμετωπίσει αυτό, ο Φιλιππικός διέταξε τούς άνδρες τής κεντρικής μεραρχίας να κατέβουν από τα άλογά τους και να σχηματίσουν ένα τείχος ασπίδας, με τις λόγχες τους να προεξέχουν από αυτό (ο σχηματισμός fulcum, υπομόχλιο). Δεν είναι σαφές τι συνέβη στη συνέχεια, αλλά προφανώς οι Ρωμαίοι τοξότες έπληξαν τα άλογα των Περσών, διακόπτοντας την ορμή τους. Ταυτόχρονα, η Ρωμαϊκή αριστερή πλευρά κατάφερε να εξαπολύσει μία επιτυχημένη αντεπίθεση, που απώθησε την αντίπαλη περσική δεξιά σε αταξία. Σύντομα η περσική δεξιά έσπασε και τράπηκε σε φυγή, καταδιωκόμενη από τούς Ρωμαίους.; . Με τις δύο πτέρυγες να έχουν διαλυθεί, το περσικό κέντρο δέχθηκε επίθεση από τη μεταρρυθμισμένη Ρωμαϊκή δεξιά, η οποία τούς οδήγησε προς την περιοχή που κάποτε κατείχε η περσική δεξιά. Μειονεκτούντες σε αριθμό και δεχόμενοι επιθέσεις από πολλές πλευρές, οι Πέρσες σύντομα άρχισαν να διασπώνται, και να τρέπονται σε φυγή.

Ο ηττημένος στρατός υπέφερε πολύ, όχι μόνο από την καταδίωξη των Ρωμαίων, αλλά και λόγω έλλειψης νερού: πριν από τη μάχη, ο Καρδαρίγαν είχε διατάξει να χυθούν οι προμήθειες νερού στο έδαφος, προσπαθώντας να αναγκάσει τούς άνδρες του να πολεμήσουν σκληρότερα, για να διασπάσουν τον Ρωμαϊκό στρατό και να φτάσουν στο Αρζαμόν. Επιπλέον, στους επιζώντες Πέρσες απαγορεύτηκε η είσοδος στον Δάρα, καθώς, σύμφωνα με τον Σιμοκάττη, το περσικό έθιμο απαγόρευε την είσοδο σε φυγάδες. Ο Σιμοκάττης αφηγείται επίσης ότι πολλοί Πέρσες πέθαναν από δίψα ή από δηλητηρίαση από το νερό, όταν έπιναν πολύ νερό από πηγάδια μετά τη δοκιμασία τους. Ο ίδιος ο Καρδαρίγαν είχε καταφέρει να βρει καταφύγιο σε μία κοντινή κορυφή λόφου με ένα μικρό απόσπασμα, και αντιστάθηκε σε αρκετές Ρωμαϊκές επιθέσεις. Τελικά, μετά από τρεις ή τέσσερις ημέρες, οι Ρωμαίοι, μη γνωρίζοντας ότι ο εχθρικός διοικητής ήταν εκεί, εγκατέλειψαν την προσπάθεια. Ο Καρδαρίγαν έτσι διέφυγε, αν και οι άνδρες του υπέστησαν περαιτέρω απώλειες στη διαδικασία, έως και χίλιους σύμφωνα με τον Σιμοκάττη, από Ρωμαϊκές περιπόλους.

 Οι συνέπειες 
Μετά τη μάχη, ο Φιλιππικός αντάμειψε τούς στρατιώτες που είχαν διακριθεί, και μοίρασε τα λάφυρα των ηττημένων Περσών μεταξύ τους. Στη συνέχεια, προχώρησε στην εισβολή ξανά στην Αρζανηνή. Ωστόσο, η προσπάθειά του να καταλάβει το φρούριο Χλωμάρον ματαιώθηκε, όταν έφθασε ο Καρδαρίγαν με ενισχύσεις. Ο Ρωμαϊκός στρατός υποχώρησε στο φρούριο Αφούμον, πολεμώντας οπισθοφυλακή με τούς Πέρσες, που τον ακολουθούσαν.

Η νίκη στο Σολάχον επέτρεψε στους Ρωμαίους να ανακτήσουν το επάνω χέρι στην περιοχή τού Τουρ Αμπντίν, και μετά από αυτήν, άρχισαν να αποκαθιστούν τον έλεγχο τής περιοχής γύρω από τον Δάρα. Ο πόλεμος συνεχίστηκε για μερικά χρόνια χωρίς απόφαση, μέχρι που η εξέγερση τού Μπαχράμ Τσομπίν ανάγκασε τον νόμιμο Πέρση σάχη, Χοσρόη Β΄ (βασ. 590–628), να βρει καταφύγιο σε Ρωμαϊκό έδαφος. Μία κοινή εκστρατεία τον επανέφερε στον θρόνο του, και το 591 συνήφθη συνθήκη ειρήνης, που άφησε το μεγαλύτερο μέρος τής Αρμενίας σε Ρωμαϊκά χέρια.

 Αναφορές 

 Πηγές 
 Haldon, John (2001). The Byzantine Wars: Battles and Campaigns of the Byzantine Era. Stroud, Gloucestershire: Tempus. ISBN 0-7524-1795-9.
 Greatrex, Geoffrey; Lieu, Samuel N. C. (2002). The Roman Eastern Frontier and the Persian Wars (Part II, 363–630 AD). London, United Kingdom: Routledge. ISBN 0-415-14687-9.
 Whitby, Michael; Whitby, Mary (1986). The History of Theophylact Simocatta. Oxford, United Kingdom: Clarendon Press. ISBN 978-0-19-822799-1.
 Whitby, Michael (1988). The Emperor Maurice and his Historian – Theophylact Simocatta on Persian and Balkan Warfare. Oxford, United Kingdom: Oxford University Press. ISBN 0-19-822945-3.
 Różycki, Łukasz (2015). The Battle of Solachon of 586 in light of the works of Theophylact Simocatta and Theophanes

Κατηγορία:Μάχες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις