Η δασκάλα του πιάνου (μυθιστόρημα)

Η δασκάλα του πιάνου () ή Η πιανίστρια είναι μυθιστόρημα της βραβευμένης με Νόμπελ Λογοτεχνίας Αυστριακής συγγραφέως Ελφρίντε Γέλινεκ που εκδόθηκε το 1983. 

Μια σεξουαλικά και συναισθηματικά καταπιεσμένη δασκάλα πιάνου συνάπτει σαδομαζοχιστική σχέση με έναν μαθητή της. Περιγράφεται η καταστροφική σχέση με την αυταρχική μητέρα της και ακολουθεί η δραματική εξέλιξη του δυστυχισμένου έρωτά της. Όπως σε πολλά έργα της Γέλινεκ, η χρονολογική σειρά των γεγονότων συνυφαίνεται με εικόνες του παρελθόντος και τις εσωτερικές σκέψεις των χαρακτήρων.   

Το 2001, το μυθιστόρημα διασκευάστηκε στην ταινία Η δασκάλα του πιάνου, σε σκηνοθεσία Μίχαελ Χάνεκε.

 Υπόθεση 
Η Έρικα Κόχουτ είναι μια 36χρονη καθηγήτρια πιάνου που διδάσκει στο Ωδείο της Βιέννης. Εξακολουθεί να ζει στο μικρό οικογενειακό διαμέρισμα με την υπερπροστατευτική και τυραννική ηλικιωμένη μητέρα της, με την οποία έχουν αναπτύξει μια νοσηρή σχέση αγάπης-μίσους και μοιράζονται ακόμη και το κρεβάτι, αν και η Έρικα έχει δικό της δωμάτιο. Η παιδική της ηλικία θυσιάστηκε στις φιλοδοξίες της μητέρας της, η οποία προσπάθησε, μάταια, να την κάνει δεξιοτέχνη πιανίστρια και της στέρησε κάθε ελευθερία ανάπτυξης. Η πολύ τεταμένη σχέση τους γίνεται σαφής από την αρχή, όταν η μητέρα της σκίζει ένα καινούργιο φόρεμα που έχει αγοράσει η Έρικα. Η μητέρα επιθυμεί με τα χρήματά τους να αγοράσουν ένα νέο διαμέρισμα και δυσανασχετεί όταν η Έρικα ξοδεύει αποκλειστικά για την ίδια. Η Έρικα δεν φοράει τα ρούχα που αγοράζει, απλώς τα χαϊδεύει με θαυμασμό τη νύχτα.

Η ελεγκτική φύση και η καταπίεση που υφίσταται την έχουν καταστρέψει ψυχολογικά, η αντικοινωνική της συμπεριφορά είναι εμφανής σε πολλές σκηνές σε όλο το βιβλίο: συνιθίζει να μεταφέρει μεγάλα μουσικά όργανα στο τραμ με τα οποία χτυπάει «κατά λάθος» επιβάτες, ή πατάει τα πόδια άλλων επιβατών για να τους παρακολουθεί στη συνέχεια να κατηγορούν κάποιον άλλο. Είναι ηδονοβλεψίας και συχνάζει σε καταστήματα με παραστάσεις πορνό αναζητώντας μάταια σεξουαλική ικανοποίηση. Επίσης, πηγαίνει σε πάρκα παρατηρώντας κρυφά ζευγάρια να κάνουν έρωτα δημόσια. Οι παιδικές αναμνήσεις της επανέρχονται σε όλο το μυθιστόρημα και υποδηλώνονται οι επιπτώσεις τους στο παρόν.

Όταν ο ταλαντούχος μαθητής πιάνου Βάλτερ Κλέμερ την ερωτεύεται, η Έρικα διαισθάνεται την απροσδόκητη, καθυστερημένη εκπλήρωση των ρομαντικών της ονείρων. Αλλά αδυνατεί να του εκφράσει τα συναισθήματά της. Του δίνει μια επιστολή  με φρικιαστικές περιγραφές των μαζοχιστικών σεξουαλικών επιθυμιών της: τον παροτρύνει να την ταπεινώσει σεξουαλικά, να τη δέσει, να τη βασανίσει και να τη βιάσει. Ο Κλέμερ συγκλονίζεται. Ακόμη και η έκφραση της ζήλειας της είναι παράδοξη: βάζει κομμάτια γυαλιού στην τσέπη του παλτού μιας από τις φλαουτίστες με την οποία φλέρταρε ο Κλέμερ και την παρατηρεί όταν η κοπέλα κόβει το χέρι της και ουρλιάζει. Οι εντάσεις συσσωρεύονται στη σχέση καθώς ο Κλέμερ νιώθει όλο και πιο άβολα από τον έλεγχο που του ασκεί. Τελικά ο Κλέμερ ξυλοκοπεί και βιάζει την Έρικα στο διαμέρισμά της, αφού κλείδωσε τη μητέρα της στο διπλανό δωμάτιο. Όταν η Έρικα συναντά τον Κλέμερ μετά τον βιασμό και τον βρίσκει να γελάει με φίλους του, αυτοτραυματίζεται με ένα μαχαίρι στον ώμο και επιστρέφει στο σπίτι της αιμορραγώντας. 

 Αυτοβιογραφικά στοιχεία 
Το μυθιστόρημα περιέχει πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία της Γέλινεκ: την επιβεβλημένη μουσική εκπαίδευσή της, τη δύσκολη σχέση με τη μητέρα της και τις αγχώδεις διαταραχές της. Σύμφωνα με τις επιθυμίες της μητέρας της, η Ελφρίντε Γέλινεκ έπρεπε να ακολουθήσει καριέρα πιανίστριας. Αλλά σε αντίθεση με τον φανταστικό της χαρακτήρα, κατάφερε να ξεφύγει από τις προσδοκίες της μητέρας της και άρχισε να γράφει σε νεαρή ηλικία – αν και ποτέ δεν απελευθερώθηκε πραγματικά από την καταπίεση μέχρι τον θάνατο της μητέρας της, με την οποία ζούσαν στο ίδιο διαμέρισμα.  

 Ψυχαναλυτικές ερμηνείες 
Η πρωταγωνίστρια Έρικα Κόχουτ φέρει το επώνυμο του Αυστροαμερικανού γιατρού και ψυχαναλυτή  Χάιντς Κόχουτ, του οποίου η θεωρία για τη ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας είχε γίνει γνωστή την εποχή που γράφονταν το βιβλίο. Η σχέση μητέρας-κόρης προσφέρει υλικό για πολλές ψυχαναλυτικές ερμηνείες. 

 Διασκευές 
Το 2001, ο σκηνοθέτης Μίχαελ Χάνεκε διασκεύασε το μυθιστόρημα σε ταινία με τίτλο Η δασκάλα του πιάνου, με πρωταγωνιστές την Ιζαμπέλ Ιπέρ ως Έρικα Κόχουτ, την Ανί Ζιραρντό ως μητέρα και τον Μπενουά Μαζιμέλ ως Βάλτερ Κλέμερ. Η ταινία κέρδισε το Μέγα βραβείο στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών το 2001 και ήταν μια από τις πιο διεθνώς επιτυχημένες αυστριακές κινηματογραφικές παραγωγές των τελευταίων ετών.

 Μετάφραση στα ελληνικά 

 Η πιανίστρια, μτφρ. Λευτέρης Αναγνώστου, εκδ. Εκκρεμές, 2004 
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Αυστριακή λογοτεχνία
Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Μυθιστορήματα που έγιναν ταινίες