Και οι δήμιοι πεθαίνουν

Το Και οι δήμιοι πεθαίνουν (πρωτότυπος τίτλος: Hangmen Also Die!) είναι πολεμική ταινία του 1943, σε σκηνοθεσία του Αυστριακού σκηνοθέτη Φριτς Λανγκ και σενάριο του Τζον Γουέξλεϊ, βασισμένο σε μια ιστορία του Μπέρτολτ Μπρεχτ και του Λανγκ. Στην ταινία πρωταγωνιστεί ο Μπράιαν Ντόνλεβι, πλαισιωμένος από τους Γουόλτερ Μπρέναν, Άννα Λι, Τζιν Λόκχαρτ και Ντένις Οκίφ. Ο Αλεξάντερ Γκράναχ έχει έναν εντυπωσιακό ρόλο ως ντετέκτιβ της Γκεστάπο, ενώ ο Χανς Χάινριχ φον Τβαρντόφσκι κάνει μια σύντομη εμφάνιση ως Ράινχαρντ Χάιντριχ. Ο Χανς Άισλερ συνέθεσε τη μουσική επένδυση, η οποία ήταν υποψήφια για Όσκαρ, και ο Τζέιμς Γιονγκ Χάου ήταν ο διευθυντής φωτογραφίας.

Η ταινία βασίζεται χαλαρά στη δολοφονία το 1942 του Χάιντριχ, ναζιστή προτέκτορα του Γ’ Ράιχ της κατεχόμενης από τη Γερμανία Βοημίας και Μοραβίας στη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Δεύτερος τη τάξει των SS και ένας από τους βασικούς εμπνευστές του Ολοκαυτώματος, ο Χάιντριχ κέρδισε το προσωνύμιο «δήμιος της Ευρώπης». Αν και ο πραγματικός Χάιντριχ δολοφονήθηκε από Τσεχοσλοβάκους στρατιώτες που έπεσαν με αλεξίπτωτο από βρετανικό αεροπλάνο στην Επιχείρηση Ανθρωποειδές, αυτό δεν ήταν γνωστό τη στιγμή των γυρισμάτων. Αντίθετα, ο δολοφόνος του Χάιντριχ απεικονίζεται ως μέλος της τσεχικής αντίστασης με δεσμούς με το Κομμουνιστικό Κόμμα.

 Πλοκή 
Στην Πράγα, κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής της Τσεχοσλοβακίας, ο χειρουργός δρ Φράντισεκ Σβόμποντα, μέλος της τσεχικής αντίστασης, δολοφονεί τον φοβερό «δήμιο της Ευρώπης», Ράινχαρντ Χάιντριχ. Πριν προλάβει να δραπετεύσει από τον τόπο του εγκλήματος, ανακαλύπτεται το αυτοκίνητο που προόριζε για τη διαφυγή του, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να φτάσει στο ασφαλές σπίτι που τον περίμενε. Όταν μια άγνωστη, η Μάσα, παραπλανά σκόπιμα τους Γερμανούς στρατιώτες που αναζητούν τον Σβόμποντα, αυτός βρίσκει καταφύγιο στο σπίτι της. Ο πατέρας της, ο καθηγητής Στίβεν Νοβότνι, συνειδητοποιεί ότι ο Σβόντοντα πρέπει να είναι ο δολοφόνος, αλλά είναι πρόθυμος να ρισκάρει τα πάντα για να τον κρύψει.

Επειδή ο δολοφόνος δεν μπορεί πλέον να βρεθεί, οι ναζιστές ηγέτες παίρνουν τετρακόσιους Τσέχους ως ομήρους και απειλούν να τους εκτελούν ανά 40, μέχρι να παραδοθεί ο δολοφόνος ή να τον προδώσει κάποιος δικός του. Ο καθηγητής Νοβότνι είναι ένας από τους ομήρους. Η Μάσα απαιτεί από τον Σβόμποντα να παραδοθεί, ώστε να μην εκτελεστεί ο πατέρας της. Όταν εκείνος αρνείται, η Μάσα πηγαίνει στη Γκεστάπο για να τον καταγγείλει. Αλλά όταν φτάνει εκεί, η θέα των καταπιεσμένων Τσέχων την ωθεί να ζητήσει την απελευθέρωση του πατέρα της. Η Γκεστάπο συλλαμβάνει αυτήν και τους υπόλοιπους Νοβότνι, αλλά δεν μπορεί να βρει στοιχεία ότι εμπλέκονταν στη δολοφονία, ακόμη και μετά την έφοδο στο διαμέρισμά τους.

Ο επιθεωρητής Γκρούμπερ της Γκεστάπο συνεχίζει να πιστεύει ότι η Μάσα ξέρει ποιος είναι ο δολοφόνος και προσφέρει την απελευθέρωση του καθηγητή Νοβότνι με αντάλλαγμα πληροφορίες. Με βάση στημένες συνομιλίες μεταξύ της Μάσα και του Σβόμποντα, η Γκεστάπο πιστεύει ότι η Μάσα απατά τον αρραβωνιαστικό της, Γιαν, με τον Σβόμποντα. Παρ' όλα αυτά, ο Γκρούμπερ αρχίζει να συλλέγει πληροφορίες για τον Σβόμποντα.

Ο Εμίλ Τσάκα, ένας πλούσιος ντόπιος ζυθοποιός, είναι μέλος της αντίστασης, παρακολουθεί τις συναντήσεις της και γνωρίζει τους ηγέτες της. Στην πραγματικότητα, είναι Γερμανός πεμπτοφαλαγγίτης. Όταν μέλη της τον ξεγελούν για να αποκαλύψει ότι είναι συνεργάτης, αυτός δραπετεύει, ενώ οι γκεσταπίτες σκοτώνουν ή συλλαμβάνουν τα περισσότερα από τα άλλα μέλη της αντίστασης.

Ένας από τους ηγέτες της αντίστασης που τραυματίστηκε από την Γκεστάπο, ο Ντέντιτς, καταστρώνει ένα σχέδιο για να ενοχοποιήσει τον Τσάκα για τη δολοφονία. Ενεργώντας βάσει ψευδών πληροφοριών, ο Γκρούμπερ πείθεται ότι ο Σβόμποντα και η Μάσα έχουν σχέση. Στη συνέχεια, η Μάσα κάνει σκηνή σε ένα εστιατόριο για να μεταφερθεί με τον Τσάκα στα κεντρικά γραφεία της Γκεστάπο, όπου ισχυρίζεται ότι ο Τσάκα ήταν ο άντρας που είδε να φεύγει μετά τη δολοφονία του Χάιντριχ. Η ιστορία της υποστηρίζεται από τις ψευδείς μαρτυρίες πολλών. Όταν ο Γκρούμπερ συμπεραίνει ότι η σχέση του Σβόμποντα με τη Μάσα ήταν σκηνοθετημένη, ο Σβόμποντα και ο Γιαν τον σκοτώνουν. Ο Τσάκα ενοχοποιείται και για αυτόν τον φόνο. Πράκτορες της Γκεστάπο τον πυροβολούν.

Παρόλο που η Μάσα ενημερώνεται ότι θα απελευθερωθούνοι υπόλοιποι όμηροι, η Γκεστάπο τελικά τους εξοντώνει όλους - ανάμεσα στους οποίους και τον πατέρα της. Αρκετές εβδομάδες αργότερα, το ναζιστικό κόμμα αποφασίζει ότι ο Τσάκα δεν θα μπορούσε να είναι ο δολοφόνος, αλλά ότι δεν έχει νόημα να ανοίξει η υπόθεση.

 Διανομή 

 Μπράιαν Ντόνλεβι ως Φράντιτσεκ Σβόμποντα
 Γουόλτερ Μπρέναν ως καθηγητής Στέφεν Νοβότνι
 Άννα Λι ως Μάσα Νοβότνι
 Τζιν Λόκχαρτ ως Εμίλ Τσάκα
 Ντένις Οκίφ ως Γιαν Χόρακ
 Νάνα Μπράιαντ ως κυρία Χέλι Νοβότνι
 Χανς Χάινριχ φον Τουαντόφσκι ως Ράινχαρντ Χάιντριχ

 Παραγωγή 
Έχουν αναφερθεί αρκετοί τίτλοι εργασίας για την ταινία Και οι δήμιοι πεθαίνουν. Έχει υποστηριχθεί ότι όταν εκδόθηκε ένα βιβλίο με παρόμοιο τίτλο ενώ γυριζόταν η ταινία, οι παραγωγοί διοργάνωσαν διαγωνισμό για να προτείνει το καστ και το συνεργείο έναν νέο τίτλο. Ο διαγωνισμός κερδήθηκε από έναν γραμματέα παραγωγής, ο οποίος έλαβε έπαθλο των 100 δολαρίων.

Οι Τερέζα Ράιτ, Τζον Μπιλ και Ρέι Μίντλετον ήταν ανάμεσα στα ονόματα που επρόκειτο να εμφανιστούν στην ταινία, η παραγωγή της οποίας ξεκίνησε στα τέλη Οκτωβρίου του 1942 και ολοκληρώθηκε στα μέσα Δεκεμβρίου του ίδιου έτους.

Ο σκηνοθέτης Φριτς Λανγκ είχε σκεφτεί να ξεκινήσει την ταινία με ένα ποίημα της Έντνα Βίνσεντ Μιλέι. Αποφάσισε να μην το κάνει, αλλά το ποίημα εμφανίζεται στην ταινία Hitler's Madman (1943) της MGM με θέμα τον Χάιντριχ.

Η ταινία Και οι δήμιοι πεθαίνουν ήταν η μόνη συμμετοχή του Μπέρτολτ Μπρεχτ στον αμερικανικό κινηματογράφο, αν και έγραψε πολλά σενάρια για το Χόλιγουντ που δεν κυκλοφόρησαν ποτέ. Ο Μπρεχτ έφυγε από τις Ηνωμένες Πολιτείες λίγο μετά την κατάθεσή του ενώπιον της Επιτροπής Αντιαμερικανικών Δραστηριοτήτων της Βουλής. Ο Τζον Γουέξλεϊ έλαβε την αποκλειστική αναγνώριση για τη συγγραφή του σεναρίου, αφού κατέθεσε στη Συντεχνία Συγγραφέων ότι ο Μπρεχτ και ο Λανγκ είχαν εργαστεί μόνο στην ιστορία. Ωστόσο, φαίνεται ότι υπάρχει περισσότερος Μπρεχτ στο σενάριο: ο ακαδημαϊκός Γκερντ Γκεμούντεν γράφει ότι μίλησε με τον Μορίς Ραπφ, τον δικαστή της υπόθεσης, ο οποίος του είπε «ήταν προφανές στους ενόρκους ότι ο Μπρεχτ και όχι ο Γουέξλεϊ ήταν ο κύριος συγγραφέας». Ο Γουέξλεϊ μπήκε και αυτός με τη σειρά του στη Μαύρη Λίστα του Χόλιγουντ, όταν ονομάστηκε ως κομμουνιστής.

Η ταινία Και οι δήμιοι πεθαίνουν έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στην Πράγα της Οκλαχόμα στις 27 Μαρτίου, σε μια εκδήλωση κατά την οποία απαγχονίστηκαν ομοιώματα του Αδόλφου Χίτλερ, του αυτοκράτορα Χιροχίτο και του Μπενίτο Μουσολίνι. Η ταινία έκανε πρεμιέρα σε εθνικό επίπεδο τις πρώτες ημέρες του Απριλίου, ξεκινώντας από 20 βασικές πόλεις.

Με το ίδιο θέμα έχουν ασχοληθεί άλλες τρεις ταινίες (τα Hitler's Madman (1943) του Ντάγκλας Σερκ, Χάιντριχ, ο δήμιος της Πράγας (Atentát, 1964) του Γίρι Σέκενς το 1964 και Ο ένας από τους 7 ήταν προδότης (Operation Daybreak, 1975) του Λιούις Γκίλμπερτ.

 Μουσική 
Η μουσική για το Και οι δήμιοι πεθαίνουν συντέθηκε από τον Χανς Άισλερ, συνεργάτη του Μπρεχτ σε μια σειρά από μουσικά θεατρικά έργα, και κέρδισε υποψηφιότητα για Όσκαρ Καλύτερης Μουσικής. Ο Άισλερ εργάστηκε μόνο σε έναν μικρό αριθμό αμερικανικών ταινιών, οι πιο αξιοσημείωτες από τις οποίες είναι Προτού χαράξει η αυγή (1946) και Στο διάβα της ζωής (1944), για την οποία προτάθηκε επίσης για Όσκαρ.

Το τραγούδι "No Surrender" στο Και οι δήμιοι πεθαίνουν γράφτηκε από τον Άισλερ σε στίχους του Σαμ Κόσλοου. 

 Βραβεία 
Το Και οι δήμιοι πεθαίνουν ήταν υποψήφιο για δύο βραβεία Όσκαρ, για τον Χανς Άισλερ  στην κατηγορία Καλύτερης Πρωτότυπης Μουσικής και ένα για τον Τζακ Γουίτνι της Sound Services Inc. στην κατηγορία Καλύτερου Ήχου. Η ταινία έχει βαθμολογία 88% στο Rotten Tomatoes. 

 Δείτε επίσης 
 Σφαγή του Λίντιτσε

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 



 Φωτογραφίες από την  Archived 2022-08-14
Κατηγορία:Αμερικανικές πολεμικές δραματικές ταινίες
Κατηγορία:Αμερικανικές ασπρόμαυρες ταινίες
Κατηγορία:Ταινίες του 1943
Κατηγορία:Ταινίες παραγωγής United Artists
Κατηγορία:Ταινίες Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου που γυρίστηκαν κατά τη διάρκεια πολέμου
Κατηγορία:Ταινίες σε σκηνοθεσία Φριτς Λανγκ