Αιθιοπία (αρχαιότητα)

Οι λέξεις Αιθιοπία και Αιθίοπες εμφανίζονται στον ελληνικό χώρο εδώ και τρεις σχεδόν χιλιετίες. Αναφέρονται από τον Όμηρο και τον Ησίοδο, καθώς και από πολλούς ιστορικούς και γεωγράφους της αρχαιότητας. Προέρχονται από τους ελληνικούς όρους αἴθω (καίω) και ὤψ (όψη). Οι αρχαίοι Έλληνες αποκαλούσαν Αιθίοπες τους λαούς που είχαν σκουρότερο δέρμα από το δικό τους και που κατοικούσαν κυρίως στο Βόρειο Σουδάν, στα νότια της Σαχάρας ή ακόμα και στην Ασία. Η ελληνική λέξη Αιθιοπία υιοθετήθηκε ως ενδωνύμιο χώρας τον 13ο αιώνα μ.Χ.

Ελληνική αρχαιότητα

Ο Όμηρος αναφέρει τους Αιθίοπες σε διάφορα σημεία της Ιλιάδας και της Οδύσσειας. Για παράδειγμα, στην Ραψωδία Α της Ιλιάδας (στ. 423-424), η Θέτιδα επισκέπτεται τον Όλυμπο για να συναντήσει τον Δία, αλλά η συνάντηση αναβάλλεται, καθώς ο Δίας και άλλοι θεοί απουσιάζουν στη χώρα των Αιθιόπων που τους προσφέρουν πλούσιες θυσίες.

Ζεὺς γὰρ ἐς Ὠκεανὸν μετ᾿ ἀμύμονας Αἰθιοπῆας
χθιζὸς ἔϐη κατὰ δαῖτα, θεοὶ δ᾿ ἅμα πάντες ἕποντο·

και Δίας στον Ωκεανόν, που τον καλούν οι θείοι
Αιθίοπες κατέβη και ολ’οι θεοί μαξί τουμετάφραση Ιάκωβου Πολυλά

Στην Ραψωδία Α (στ. 22-24) της Οδύσσειας, η Αθηνά, εκμεταλλεβόμενη το γεγονός οτι ο Ποσειδώνας βρίσκεται στην μακρινή Αιθιοπία και δεν μπορεί να διαφωνήσει, καταφέρνει να πείσει τον Δία να επιτρέψει την επάνοδο του Οδυσσέα στο σπίτι του. Τοποθετεί την χώρα τους ανάμεσα σε ανατολή και την δύση του ήλιου.

ἀλλ᾿ ὁ μὲν Αἰθίοπας μετεκίαθε τηλόθ᾿ ἐόντας,
Αἰθίοπας, τοὶ διχθὰ δεδαίαται, ἔσχατοι ἀνδρῶν,
οἱ μὲν δυσομένου Ὑπερίονος, οἱ δ' ἀνιόντος,
ἀντιόων ταύρων τε καὶ ἀρνειῶν ἑκατόμβης.

Μα εκείνος στους απόμακρους τους Αιθιόπους πήγε,
που χωρισμένοι κατοικούν, στην άκρη, χώρια απ' όλους,
άλλοι κατά το ηλιόβγαλμα, στο ηλιοβασίλεμα άλλοι
πλούσια να λάβει προσφορά σε βόδια και κριάρια.μετάφραση Ζήσιμου Σιδέρη

Ο Ησίοδος αναφέρει τον Μέμνονα, γιο της θεάς Ηούς και του θνητού Τιθωνού, ως Βασιλιά των Αιθιόπων.

Τιθωνῷ δ᾽ Ἠὼς τέκε Μέμνονα χαλκοκορυστήν, Αἰθιόπων βασιλῆα, καὶ Ἠμαθίωνα ἄνακτα..."  Θεογονία, Ησίοδος, στιχ. 985  

Ο Μεμνωνας παίρνει μέρος στον Τρωικό πόλεμο και σκοτώνεται σε μονομαχία με το Αχιλλέα.

ὅτι Μέμνονα τὸν Τιθωνοῦ καὶ Ἠοῦς μετὰ πολλῆς Αἰθιόπων δυνάμεως παραγενόμενον ἐν Τροίᾳ    Αππολόδωρος, Επιτομή 5,3 

Ο Εκαταίος ο Μιλήσιος, του οποίου το έργο σωζεται αποσπασμάτικά από μεταγενέστερους συγγραφείς, αναφέρει οτι η Αιθιοπία βρισκόταν ανατολικά του Νείλου, φτάνοντας μέχρι την Ερυθρά Θάλασσα και τον Ινδικό Ωκεανό. 

Ο Ηρόδοτος στις Ιστορίες του παρέχει εκτεταμένες πληροφορίες για την "Αιθιοπία" . Κατά την άποψή του, Αιθιοπία είναι όλη η κατοικημένη γη που βρίσκεται νότια της Αιγύπτου, ξεκινώντας από την Ελεφαντίνη. Περιγράφει μια πρωτεύουσα στη Μερόη, προσθέτοντας ότι οι μόνες θεότητες που λατρεύονταν εκεί ήταν ο Δίας (Άμμων) και ο Διόνυσος (Όσιρις). Αναφέρει ότι στην περίοδο βασιλείας του Φαραώ Ψαμμήτιχου Α' (περίπου 650 π.Χ.), πολλοί Αιγύπτιοι στρατιώτες λιποτάκτησαν από τη χώρα τους και εγκαταστάθηκαν ανάμεσα στους Αιθίοπες.

...δυο βουνά που καταλήγουν σε μυτερές κορυφές και που βρίσκονται ανάμεσα στην πόλη Συήνη της Θηβαΐδας και στην Ελεφαντίνη, και τα ονόματά τους είναι του ενός Κρώφι και του άλλου Μώφι·Ἱστορίαι [2.28.3] ... ανάμεσα λοιπόν απ᾽αυτά τα βουνά τρέχουν οι πηγές του Νείλου, που είναι απύθμενες, και το μισό νερό κυλάει στην Αίγυπτο, κατά τον βορινό άνεμο, και το άλλο μισό στην Αιθιοπία, κατά τον νότο. Ἱστορίαι  [2.28.4]  ..  Από την Ελεφαντίνη και πάνω κατοικούν Αιθίοπες, καθώς και στο μισό νησί, και στο άλλο μισό Αιγύπτιοι.Ἱστορίαι [2.28.1-2.30.5]

Ρωμαϊκή εποχή

Ο Διόδωρος Σικελιώτης, στο έργο του Ιστορική Βιβλιοθήκη, αναφέρει ότι οι Αιθίοπες ισχυρίζονταν πως ηταν αρχαιότεροι από τους Αιγύπτιους και αποδίδει τις απαρχές του αιγυπτιακού πολιτισμού σε μετανάστες από τον νότο. Επίσης συζήταει τις ομοιότητες στις πολιτισμικές πρακτικές Αιθιόπων και των Αιγυπτίων, όπως τα συστήματα γραφής:

"Πρέπει τώρα να μιλήσουμε για την αιθιοπική γραφή, η οποία ονομάζεται ιερογλυφική μεταξύ των Αιγυπτίων, ώστε να μην παραλείψουμε τίποτα στη συζήτησή μας για τις αρχαιότητές τους."

Κατά τον Στράβωνα οι Αιθίοπες μοιαζουν με τους Ινδούς. Ο δε Πλίνιος ισχυρίζεται ότι το τοπωνύμιο Αιθιοπία προήλθε από έναν Αιθίοπα που ηταν γιος του θεού Ηφαίστου. Γράφει επίσης ότι η Βασίλισσα των Αιθιόπων έφερε τον τίτλο Κανδάκη, και βεβαιώνει (εσφαλμένα) ότι οι Αιθίοπες είχαν κατακτήσει την αρχαία Συρία και τη Μεσόγειο. 

Ο Αρριανός, γράφει ότι «Η εμφάνιση των κατοίκων δεν διαφέρει πολύ σε Ινδία και Αιθιοπία: οι νότιοι Ινδοί μοιάζουν περισσότερο με Αιθίοπες καθώς είναι μαύροι στην όψη, και έχουν μαυρα μαλλιά»

Ο ιστορικός Ευσέβιος ισχυρίζεται ότι οι Αιθίοπες είχαν μεταναστεύσει στην περιοχή της Ερυθράς Θάλασσας από την κοιλάδα του Ινδού και ότι δεν υπήρχαν άνθρωποι στην περιοχή με αυτό το όνομα πριν από την άφιξή τους.

Κατά τη ρωμαϊκή εποχή, τον 3ο αιώνα μ.Χ., ο Ηλιόδωρος ο Έμέσηνός έγραψε το μυθιστόρημα Αἰθιοπικά. Η ηρωίδα του έργου, η Χαρίκλεια, είναι κόρη του βασιλιά της Αιθιοπίας. Το τελευταίο μέρος της ιστορίας διαδραματίζεται στη Μέμφιδα, πρωτεύουσα της χώρας, όπου ζουν οι γυμνοσοφιστές, των οποίων η γνώμη είναι σεβαστή από όλους. 

Εβραϊκή παράδοση

Η Εβραϊκή Βίβλος αναφέρεται στη χώρα των Χους, την οποία η μετάφραση των Εβδομήκοντα απέδωσε με τον όρο Αιθιοπία.

...ποταμὸς δὲ ἐκπορεύεται ἐξ ᾿Εδὲμ ποτίζειν τὸν παράδεισον... καὶ ὄνομα τῷ ποταμῷ τῷ δευτέρῳ Γεῶν· οὗτος ὁ κυκλῶν πᾶσαν τὴν γῆν Αἰθιοπίας.Παλαιά διαθήκη, Γέννεσις,2:13

Σύμφωνα με την εβραϊκή παράδοση, ο Χους ήταν ο μεγαλύτερος γιος του Χαμ και εγγονός του Νώε: Υἱοὶ δὲ Χάμ· Χοὺς καὶ Μερσαΐν Φοὺδ καὶ Χαναάν.Παλαιά διαθήκη, Γέννεσις,10:6

Και ἐλάλησε Μαριὰμ καὶ ᾿Ααρὼν κατὰ Μωυσῆ, ἕνεκεν τῆς γυναικὸς τῆς Αἰθιοπίσσης ἣν ἔλαβε Μωυσῆς, ὅτι γυναῖκα Αἰθιόπισσαν ἔλαβε.Παλαιά διαθήκη, Αριθμοί,12:1

Από εξώνυμο σε ενδώνυμο 
Η πρώτη χρήση του όρου Αιθίοπες ως ενδώνυμο έγινε από τον βασιλιά Αζάνα (ή Εζανά) της Αξούμης τον 4ο αιώνα μ.Χ. Στην ομώνυμη στήλη, η οποία φέρει επιγραφή στα ελληνικά, αναφέρεται:
Ἀζανὰς βασιλεὺς Ἀξωμιτῶν καὶ Ὁμηριτῶν καὶ τοῦ Ραειδὰν καὶ Αἰθιόπων καὶ Σαβαειτῶν καὶ τοῦ Σιλεὲ καὶ τοῦ Τιαμῶ καὶ Βουγαειτῶν καὶ τοῦ Κασοῦ...

Το όνομα της σύγχρονης Αιθιοπίας πηγάζει από το αρχαίο ελληνικό τοπωνύμιο Αιθιοπία. Το τοπωνύμιο ʾItyoṗya (ኢትዮጵያ) στη γλώσσα Γκιζ/Αμχαρικά υιοθετήθηκε στην χώρα μετά την έλευση της Σολομωνικής δυναστείας, το 1270.
 Παραπομπές 



Κατηγορία:Ιστορία της Νουβίας
Κατηγορία:Υποσαχάρια Αφρική
Κατηγορία:Τοποθεσίες της Ιλιάδας
Κατηγορία:Κράτη στην Αρχαία Αφρική
Κατηγορία:Κλασική γεωγραφία
Κατηγορία:Ελληνική  μυθολογία