Οι ξεριζωμένοι (Ζέμπαλντ)

Οι ξεριζωμένοι () είναι μυθιστόρημα του Γερμανού συγγραφέα Βίνφριντ Γκέοργκ Ζέμπαλντ που δημοσιεύθηκε το 1992. Αποτελείται από τέσσερις ξεχωριστές αφηγήσεις, στις οποίες ο αφηγητής εξερευνά τις ιστορίες ζωής τεσσάρων γνωστών του ανθρώπων με εβραϊκό οικογενειακό υπόβαθρο που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρα τους. Το έργο συνδυάζει μυθοπλαστικά στοιχεία με ιστορικά γεγονότα, ντοκουμέντα και φωτογραφίες, δημιουργώντας μια αίσθηση αυθεντικότητας.  

Ανασυνθέτοντας το παρελθόν του ιδιοκτήτη του σπιτιού του στην Αγγλία, ενός δασκάλου του, ενός θείου και ενός φίλου ζωγράφου, ο αφηγητής και έμμεσα ο Ζέμπαλντ αποκαλύπτει και τη δική του ιστορία - τον πόνο του για τη μοίρα αυτών των ανθρώπων και τη θλίψη του για το παρελθόν της Γερμανίας. Ο συγγραφέας συνυφαίνει την ιστορία με τη μνήμη, την αναζήτηση ταυτότητας και το πένθους με τρόπο που καθιστά δυσδιάκριτα τα όρια μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας.

 Παρουσίαση 
Ο αφηγητής έχει γνωρίσει προσωπικά τα τέσσερα διαφορετικά πρόσωπα, τις ζωές των οποίων ανασυνθέτει. Μέσα από συζητήσεις με φίλους τους, αναμνήσεις, ημερολόγια, φωτογραφίες και επισκέψεις στα μέρη όπου έζησαν, ανασυνθέτει τις εν μέρει φανταστικές βιογραφίες των τεσσάρων ανθρώπων με εβραϊκό οικογενειακό υπόβαθρο που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρα τους. Τα ταξίδια τους οδηγούν από την επαρχιακή Γερμανία στην Ελβετία, τη Γαλλία, την Αγγλία, και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Προσπαθούν να ξαναφτιάξουν τη ζωή τους, ωστόσο το παρελθόν τους βαραίνει και, ως αποτέλεσμα της αποξένωσής τους από τον κόσμο, τελικά συντρίβονται από την απαρηγόρητη θλίψη. Μια φωτογραφία του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ σε κυνήγι πεταλούδων προσωποποιεί το υπαρξιακό πρόβλημα όλων των κύριων χαρακτήρων.

Ο Δρ. Χένρι Σέλγουιν μετανάστευσε από τη Λιθουανία στο Λονδίνο με την εβραϊκής καταγωγής οικογένειά του το 1899 σε ηλικία 7 ετών. Αφού ολοκλήρωσε τις ιατρικές του σπουδές, έδειξε πάθος για την ορειβασία στην Ελβετία. Παντρεύτηκε την κόρη ενός πλούσιου Ελβετού εργοστασιάρχη, από την οποία κράτησε το μυστικό της καταγωγής του «για πολύ καιρό». Εμπιστεύεται στον αφηγητή την ιστορία της ζωής του και υποψιάζεται ότι αυτό το μυστικό, ξένο παρελθόν συνέβαλε στη διάλυση της σχέσης του με τη σύζυγό του, από την οποία ζει απομονωμένος και ενδιαφέρεται μόνο για την κηπουρική και τη φροντίδα των ζώων. Κυριευμένος από εσωτερική μοναξιά, αυτοκτονεί πυροβολώντας με όπλο στο στόμα του. Ο Σέλγουιν και τα άλλα μέλη του νοικοκυριού του βασίζονται στην οικογένεια και το αρχοντικό στο Γουάιμοντχαμ (Νόρφολκ, Ηνωμένο Βασίλειο) στο οποίο ο Ζέμπαλντ νοίκιασε έναν χώρο όταν ανέλαβε για πρώτη φορά τη θέση του λέκτορα Ευρωπαϊκής λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο της Ανατολικής Αγγλίας, το 1970. 

Ο Πάουλ Μπεράιτερ ήταν ο δάσκαλος του αφηγητή στα παιδικά του χρόνια σε μια πόλη που αναφέρεται μόνο ως Σ. Κατά ένα τέταρτο Εβραίος, δυσκολεύτηκε να βρει εργασία πριν τον πόλεμο, αν και τελικά υπηρέτησε στη Βέρμαχτ. Μετά τον πόλεμο, έγινε δάσκαλος στη μικρή του πόλη, ενώ παράλληλα ζούσε μια μοναχική, ήσυχη ζωή ανάμεσα σε ξένους, σε μια κοινωνία που προηγουμένως τον είχε εξοστρακίσει και δολοφονήσει τους ομοίους του. Τον στοίχειωνε πάντα η ανάμνηση γνωστών και φίλων του, μεταξύ των οποίων και η αγαπημένη του που δολοφονήθηκε σε στρατόπεδο εξόντωσης, που δεν επέζησαν από αυτή τη σκοτεινή περίοδο και έγιναν φαντάσματα για τον Μπεράιτερ. Αργότερα, η όρασή του άρχισε να εξασθενεί και μετακόμισε στη Γαλλία, όπου γνώρισε και έζησε με την κυρία Λάνταου, από την οποία ο αφηγητής έλαβε τις περισσότερες πληροφορίες του για τη ζωή του. Όπως και ο Σέλγουιν, ο Μπεράιτερ αυτοκτονεί, ξαπλώνοντας στις σιδηροδρομικές γραμμές.

Ο θείος του αφηγητή, Άμπρος Άντελγουορθ, μετανάστευσε στην Αμερική νέος και έγινε οικονόμος μιας πλούσιας οικογένειας Γερμανοεβραίων τραπεζιτών. Συνόδευσε τον νεαρό γιο τους Κόσμο Σόλομον, προικισμένο με πολλή τύχη στα τυχερά παιχνίδια και ιδιότροπη στάση απέναντι στη ζωή, στο ταξίδι του σε όλη την Ευρώπη, πριν ο Κόσμο αρρωστήσει και εγκλειστεί σε ψυχιατρικό ίδρυμα. Μετά τον θάνατο του Κόσμο, ο Άντελγουορθ επέστρεψε στην οικογένεια του νεαρού, ζώντας στο Λονγκ Άιλαντ μέχρι που πέθανε ο εργοδότης του. Στα τελευταία του χρόνια, ο Άμπρος υποφέρει από ακραία κατάθλιψη και καταφεύγει οικειοθελώς στο ίδιο ίδρυμα στο οποίο κάποτε κλείστηκε ο Κόσμο, σαν μια εκούσια αυτοκτονία, όπως υποψιάζεται ο αφηγητής. 

Το 1966 όταν ήταν νεαρός στο Μάντσεστερ, ο αφηγητής γνώρισε τον Γερμανοεβραίο ζωγράφο Μαξ Φέρμπερ, τον οποίο το 1943 οι γονείς του είχαν στείλει στον θείο του στην Αγγλία, για να επιβιώσει. Οι γονείς του σκόπευαν να τον ακολουθήσουν στην Αγγλία, αλλά οι συνθήκες τους εμπόδισαν, ακολούθησε η απέλαση σε στρατόπεδο συγκέντρωσης και ο θάνατος. Χρόνια αργότερα, ο καλλιτέχνης διηγείται στον αφηγητή την ιστορία της μητέρας του και την ειδυλλιακή ζωή της ως κορίτσι σε ένα βαυαρικό χωριό. Πριν από την αυτοκτονία του, ο Φέρμπερ δίνει στον αφηγητή το ημερολόγιο της μητέρας του. Αυτό το τμήμα είναι γραμμένο ως μια σταδιακή ανακάλυψη από την πλευρά του αφηγητή των επιπτώσεων του Ολοκαυτώματος. 

 Μετάφραση στα ελληνικά 

 Οι ξεριζωμένοι, μτφ. Γιάννης Καλλιφατίδης, εκδ. Άγρα, 2009 
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα