Ναταλία Γκολίτσινα

Η Πριγκίπισσα Ναταλία Πέτροβνα Γκολίτσινα (ρωσικά: Наталья Петровна Голицына, το γένος Τσερνίσιοβα / Чернышёва, 28 Ιανουαρίου 1741 1 Ιανουαρίου 1838) ήταν Ρωσίδα ευγενής, κυρία επί των τιμών, κοσμική και Ντέιμ του Τάγματος της Αγίας Αικατερίνης πρώτου βαθμού.

Γεννημένη στην ευγενή οικογένεια Τσερνισιόφ, η Ναταλία Πετρόβνα ήταν κόρη του διπλωμάτη Πιότρ Τσερνισιόφ, πρέσβη στο Βερολίνο κατά τη γέννησή της. Μετακόμισε με την οικογένεια στο Λονδίνο ακολουθώντας τα καθήκοντα του πατέρα της ως πρέσβη στις βασιλικές αυλές της Ευρώπης και επέστρεψε στη Ρωσία για περιόδους. 

Διορίστηκε μια από τις κυρίες επί των τιμών της Αυτοκράτειρας Αικατερίνης της Μεγάλης το 1762 και παντρεύτηκε τον πρίγκιπα Βλαντιμίρ Μπορίσοβιτς Γκολίτσιν το 1766. Αναλαμβάνοντας τη διαχείριση των κτημάτων του, αύξησε σημαντικά την περιουσία της οικογένειας, προτού το ζευγάρι μετακομίσει στο εξωτερικό με την οικογένειά του για την εκπαίδευσή τους. Εγκαταστάθηκαν στο Παρίσι, όπου η Ναταλία έγινε αγαπημένη της γαλλικής αυλής, με το παρατσούκλι «Αφροδίτη της Μόσχας». Επιστρέφοντας στη Ρωσία κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης, η οικογένεια εγκαταστάθηκε στην Αγία Πετρούπολη.

Η πριγκίπισσα Γκολίτσινα συνέχισε τις κοινωνικές της συναναστροφές ιδρύοντας ένα δημοφιλές σαλόνι, που έγινε σημαντικό επίκεντρο της αυλής. Συνέχισε να λαμβάνει την προσοχή των Ρώσων αυτοκρατόρων, να της απονέμονται παράσημα ευγενείας και να συναναστρέφεται με τα υψηλότερα κλιμάκια της κοινωνίας. Δημοφιλής στο κοινό, αν και θεωρούνταν κάπως αυταρχική, φρόντιζε ιδιαίτερα τα παιδιά της επιβάλλοντας αυστηρούς κανόνες και πρότυπα συμπεριφοράς. Η επιρροή και ο έλεγχός της στη ζωή τους ήταν τέτοια που ακόμη και στην ενήλικη ζωή φοβόνταν να καθίσουν μπροστά της και εκείνη συνέχισε να διαχειρίζεται τα οικογενειακά κτήματα και τα οικονομικά. Παρά το γεγονός ότι ήταν Γενικός Κυβερνήτης της Μόσχας, ο γιος της, Ντμίτρι, έπρεπε να ζητήσει από τον Αυτοκράτορα να μεσολαβήσει εκ μέρους του για αύξηση του επιδόματος που του έδινε. Αργότερα στη ζωή της έγινε γνωστή στην κοινωνία ως «Πριγκίπισσα Μουστάκι», καθώς η τριχοφυία του προσώπου της έγινε πιο εμφανής. 

Αποτέλεσε έμπνευση για την κόμισσα στο διήγημα του Αλεξάντρ Πούσκιν «Ντάμα Πίκα», ένα άλλο παρατσούκλι που της δόθηκε. 

Πέθανε σε ηλικία 96 ετών έχοντας υπάρξει μέλος της Αυτοκρατορικής αυλής κατά τη διάρκεια της ζωής πέντε Αυτοκρατόρων και Αυτοκρατειρών.

 Οικογένεια και νεανικά χρόνια 
δεξιά|μικρογραφία|Η οικογένεια Τσερνισιόφ σε πορτρέτο της δεκαετίας του 1750. Ο Πιότρ Τσερνισιόφ με τη σύζυγό του, Αικατερίνη Αντρέεβνα, και τις κόρες τους, Άννα, Ντάρια και Ναταλία, και τον γιο τους, Γκριγκόρι.
δεξιά|μικρογραφία|Ο σύζυγος της Ναταλίας, πρίγκιπας Βλαντιμίρ Μπορίσοβιτς Γκολίτσιν, σε ένα πορτρέτο του 1762 από τον Αλεξάντερ Ρόσλιν
Η Ναταλία γεννήθηκε στο Βερολίνο στις 28 Ιανουαρίου 1741, δεύτερη κόρη του Κόμη Πιότρ Τσερνισιόφ, διπλωμάτη και πρέσβη στο Μαργραβάτο του Βρανδεμβούργου. Η μητέρα της ήταν η Αικατερίνη Αντρέεβνα, κόρη ενός διάσημου αρχηγού του μυστικού γραφείου στο Μπίρον, του Κόμη Αντρέι Ιβάνοβιτς Ουσάκοφ.  Ήταν ανιψιά των Κόμητων Ζαχάρ και Ιβάν Τσερνισιόφ και αδελφή της Πριγκίπισσας Ντάρια Πέτροβνα Σαλτίκοβα.

Η Ναταλία πήγε με την οικογένεια στο Λονδίνο, τη νέα θέση του πατέρα της ως πρέσβη στο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας, και έλαβε εξαιρετική εκπαίδευση, καταφέρνοντας τελικά να μιλά πέντε γλώσσες. Οι Τσερνισιόφ ανακλήθηκαν στη Ρωσία το 1756 περνώντας τέσσερα χρόνια στη χώρα πριν από τον διορισμό του πατέρα της το 1760 ως πρέσβη στην αυλή του Λουδοβίκου ΙΕ΄ της Γαλλίας. 

Μετά την επιστροφή των Τσερνισιόφ στη Ρωσία το 1762, η Ναταλία και η αδερφή της, Ντάρια, έγιναν γνωστές ως δύο από τις πιο μορφωμένες γυναίκες στη Ρωσία. Το 1762 διορίστηκε κυρία επί των τιμών της Αυτοκράτειρας Αικατερίνης της Μεγάλης και της απονεμήθηκε ένα μοναδικό χρυσό μετάλλιο με το πορτρέτο της Αικατερίνης από την αυτοκράτειρα το 1766. 

Τον Οκτώβριο του 1766, παντρεύτηκε τον 35χρονο πρίγκιπα Βλαντιμίρ Μπορίσοβιτς Γκολίτσιν, σε έναν γάμο, στον οποίο παρευρέθηκε η ίδια η Αυτοκράτειρα, η οποία στόλισε τα μαλλιά της Πριγκίπισσας με διαμάντια και τη συνόδευσε στην εκκλησία.

Τα πρώτα χρόνια του γάμου της τα πέρασε τακτοποιώντας τα κτήματα του συζύγου της. Οι Γκολίτσιν είχαν πολύ εκτεταμένη ιδιοκτησία σε κτίρια και κτήματα, αλλά δεν υπήρχε τάξη. Η Ναταλία, ταξιδεύοντας από κτήμα σε κτήμα, κατάφερε να τα τακτοποιήσει, αυξάνοντας παράλληλα σημαντικά το εισόδημά τους. Όπως κατέγραψε ένας από τους συγχρόνους τους: «Ο Γκολίτσιν ήταν πλούσιος γαιοκτήμονας, αλλά απλός άνθρωπος. Η σύζυγός του υπερίσχυσε εύκολα τοποθετώντας τον στην τάξη του ταπεινού ταξίαρχου και αναδιοργάνωσε τα κτήματα. Η Ναταλία Πέτροβνα, έξυπνη γυναίκα από τη φύση της και σπουδαία οργανώτρια, κανόνισε τα πράγματα αναλαμβάνοντας τη διαχείριση των κτημάτων, διαχειριζόταν αποκλειστικά τις υποθέσεις για να αυξήσει τον πλούτο της. Διατήρησε όλο το νοικοκυριό της σε αυστηρή υπακοή. Καθώς τα παιδιά μεγάλωναν, δεν τολμούσαν να καθίσουν μπροστά της».
μικρογραφία|Ο πρίγκιπας Γκολίτσιν με τους γιους του, Μπόρις και Ντμίτρι, στο Παρίσι (μεγέθυνση φωτογραφίας από μικρογραφία των τελών της δεκαετίας του 1780 (από το βιβλίο του 1916)).
Το 1782, οι γιοι της στάλθηκαν στο Στρασβούργο συνοδευόμενοι από έναν υπηρέτη. Τον Ιούνιο του 1783, έφυγε για τη Γαλλία με τις κόρες της, και εγκαταστάθηκε στο Παρίσι για την εκπαίδευση των παιδιών.  Βρέθηκε στην αυλή της Μαρίας Αντουανέτας, όπου έγινε γνωστή ως «Αφροδίτη της Μόσχας», πολύ γνωστή για τις χορευτικές της ικανότητες. Από το 1786, οι γιοι της φοίτησαν στην Εκόλ Μιλιτέρ. 

Αφού παρακολούθησαν τη Συνέλευση των Τάξεων του 1789, αυτή, ο σύζυγός της και οι κόρες τους επισκέφθηκαν το Λονδίνο, όπου ο Πρίγκιπας της Ουαλίας, ο μελλοντικός Βασιλιάς Γεώργιος Δ΄, της χάρισε το υπογεγραμμένο πορτρέτο του.

Στις 14 Ιουλίου 1789, ο Ντμίτρι συμμετείχε με κάποιο τρόπο στην Κατάληψη της ΒαστίληςRzewski V.S. & V.A. Chudinov Russian "members" of the French revolution // French Yearbook 2010: Sources of the history of the French revolution of the XVIII century and the era of Napoleon. M.C. 6-45. Έγραψε στη μητέρα του για τις δραστηριότητες της Εθνικής Συντακτικής Συνέλευσης. Στις 14 Ιουλίου 1790 επέστρεψαν στο Παρίσι. Η αυτοκράτειρα Αικατερίνη διέταξε όλους τους Ρώσους, που βρίσκονταν στο εξωτερικό, να επιστρέψουν στην πατρίδα τους και οι Γκολίτσιν επέστρεψαν στη Ρωσία τον Αύγουστο του 1790, εκτός από τους αδελφούς, που επισκέφθηκαν τη Ρώμη, όπου απεικονίστηκαν από τον Χιου Ντάγκλας Χάμιλτον. Άφησε δύο ημερολόγια από αυτή την περίοδο, τα οποία στη συνέχεια δημοσιεύθηκαν: Σημειώσεις για τα γεγονότα της ζωής μου (ρωσικά: заметки о событиях моей жизнь), που καλύπτει τα έτη 1781 έως 1783, και Σημειώσεις για τα ταξίδια μου (ρωσικά: заметки о моих путешествиях), που καλύπτει τα έτη 1783 έως 1790.

 Οικοδέσποινα κοσμικού σαλονιού 
Οι Γκολίτσιν εγκαταστάθηκαν στην κατοικία τους στην Αγία Πετρούπολη, στην οδό Μαλάγια Μόρσκαγια, όπου η Ναταλία φιλοξένησε ένα σαλόνι για Γάλλους μοναρχικούς εμιγκρέδες.  Η αυτοκράτειρα Αικατερίνη ενέκρινε τις συγκεντρώσεις βλέποντάς τες, όπως έγραψε ο Φίλιπ Βίγκελ, ως «ένα από τα οχυρά του θρόνου ενάντια στην ελεύθερη σκέψη», και ακόμη και ο διάδοχός της, αυτοκράτορας Παύλος Α΄, τις επέτρεψε. Η Ναταλία έγινε μια αναγνωρισμένη προσωπικότητα στην αυλή και ένα σημαντικό κέντρο των αυλικών υποθέσεων. Ο Βλαντιμίρ Σολόγκουμπ έγραψε ότι «σχεδόν όλη η αριστοκρατία είχε συγγένεια μαζί της εξ αίματος ή εξ αγχιστείας. Οι αυτοκράτορες εξέφραζαν μια σχεδόν υιική αγάπη γι' αυτήν. Στην πόλη, κατά κάποιο τρόπο αναγνωρίζονταν ότι κυβερνούσε με άνευ όρων εξουσία. Μετά την παρουσίασή τους στην αυλή, κάθε νεαρή κοπέλα ερχόταν για να της υποκλιθεί. Ο αξιωματικός της φρουράς, που μόλις είχε φορέσει επωμίδες, ερχόταν σε αυτήν ως αρχιστράτηγος». Η θέση της στην κοινωνική ζωή της πρωτεύουσας ήταν τέτοια που κάθε Αυτοκράτορας και Αυτοκράτειρα της Ρωσίας, από την Αικατερίνη τη Μεγάλη μέχρι τον Νικόλαο Α΄, της απέτιε φόρο τιμής. Τον Σεπτέμβριο του 1801, ο αυτοκράτορας Αλέξανδρος Α΄ της έδωσε τον τίτλο του Τάγματος της Αγίας Αικατερίνης Δεύτερης Τάξης, ενώ το 1806 χρίστηκε κυρία επί των τιμών της αυλής. Τον Αύγουστο του 1826, κατά τη στέψη του Νικολάου Α΄, έγινε μέλος του Τάγματος της Αγίας Αικατερίνης Πρώτης Τάξης. 

Χρησιμοποίησε την κοινωνική της θέση για να πιέσει για την μετατροπή της θανατικής ποινής όσων καταδικάστηκαν κατά τη διάρκεια της Δεκεμβριστικής εξέγερσης του 1825. Ένας σύγχρονος κατέγραψε ότι παρενέβη για λογαριασμό ενός από τους ανιψιούς της Τσερνίσοφ και του Νικίτα Μουράβιοφ, και πιθανώς και άλλων. Παράλληλα με τις επιτυχίες στην αυλή, η Ναταλία Πέτροβνα ασχολήθηκε με τη βελτίωση των κτημάτων της και το 1824 έγινε επίτιμο μέλος της Επιστημονικής και Οικονομικής Εταιρείας. Το 1832, καταγράφηκε ως ιδιοκτήτρια τριών επιχειρήσεων στο Κυβερνείο Αριόλ, ενός βυρσοδεψείου και εργοστασίου γυαλιού στην Κοκορέβκα και ενός εργοστασίου λινών στο Ραντογκόστς. Τα στοιχεία δείχνουν ότι διαχειριζόταν προσωπικά την περιουσία της και στο Ραντογκόστς χτίστηκαν το κτίριο γραφείων του κτήματος, ένα αποστακτήριο, ένα ιπποτροφείο και μια πέτρινη εκκλησία κατά τη διάρκεια της θητείας της ως ιδιοκτήτριας. Ωστόσο, υπάρχει η άποψη ότι οι δουλοπάροικοι δούλευαν σκληρά, καθώς το 1797 εξεγέρθηκαν και έκαψαν το γραφείο του βυρσοδεψείου και το αποστακτήριο. 

Η πριγκίπισσα Γκολίτσινα ήταν γνωστή για την αλαζονεία της απέναντι σε άτομα ίσης κοινωνικής θέσης και για τη φιλία της με όσους θεωρούσε κατώτερους από την ίδια. Ένας σύγχρονος σημείωσε ότι «κυβέρνησε στο φως, αναγνωρισμένη από όλους». 

 Οικογένεια 
δεξιά|μικρογραφία|Η Ναταλία Πέτροβνα Γκολίτσιν με τον πρωτότοκο γιο της, Πιότρ, σε πορτρέτο του 1768
Η Ναταλία απέκτησε πέντε παιδιά με τον σύζυγό της. Ο πρώτος γιος της, Πιότρ, γεννήθηκε το 1767, αλλά πέθανε το 1778. Ο δεύτερος γιος της, Μπόρις, που γεννήθηκε το 1769, έγινε υποστράτηγος, πριν πεθάνει το 1813 από τραύματα που υπέστη στη Μάχη του Μποροντίνο. Ο Ντμίτρι γεννήθηκε το 1771 και αναδείχθηκε πολιτικός και στρατιωτικός συγγραφέας. Παντρεύτηκε την Τατιάνα Βασίλιεβνα Βασιλτσίκοβα, με την οποία απέκτησε πέντε παιδιά, πριν από τον θάνατό του το 1844. Οι δύο κόρες των Γκολίτσιν, η Αικατερίνη (1770–1854) και η Σοφία (1775–1845), παντρεύτηκαν τον Στεπάν Στεπάνοβιτς Απράξιν και τον Πάβελ Αλεξάντροβιτς Στρόγκανοφ αντίστοιχα, με την καθεμία να αποκτά πέντε παιδιά. Όλες έλαβαν εξαιρετική εκπαίδευση και, ενώ ζούσαν στο Παρίσι πριν από την επανάσταση, σημειώθηκε ότι μιλούσαν καλύτερα γαλλικά παρά ρωσικά. 

Η πριγκίπισσα Γκολίτσινα ήταν ταυτόχρονα ιδιότροπη και αυταρχική προς την οικογένειά της. Τα παιδιά της φοβόνταν να κάθονται μπροστά της. Όταν ο γιος της, Μπόρις Βλαντιμίροβιτς, έκανε κάτι που την προσέβαλε, αρνήθηκε να του μιλήσει για πάνω από ένα χρόνο. Ο Μπόρις πέθανε κατά τη διάρκεια των Ναπολεόντειων Πολέμων αφήνοντας πίσω του δύο ορφανά νόθα παιδιά, που είχε αποκτήσει με μια τσιγγάνα. Φοβούμενος την αντίδραση της Ναταλίας σε αυτά τα νέα, η ύπαρξή τους κρατήθηκε μυστική από αυτήν και μεγάλωσαν ήσυχα με την οικογένεια του αδελφού του Μπόρις, Ντμίτρι.

Μετά τον θάνατο του συζύγου της το 1798, οι γιοι της Ναταλίας έγιναν κληρονόμοι της οικογενειακής περιουσίας, αλλά δεν τόλμησαν να απαιτήσουν το νόμιμο μερίδιό τους από την κληρονομιά από τη μητέρα τους. Στους γάμους τους, οι κόρες της πριγκίπισσας Γκολίτσινα έλαβαν 2.000 δουλοπάροικους, ενώ οι γιοι της έλαβαν σύνταξη 50.000 ρούβλια. Όταν ο Ντμίτρι διορίστηκε Γενικός Κυβερνήτης της Μόσχας το 1820, μια κοινωνική θέση που απαιτούσε να δίνει δεξιώσεις και χορούς, καθώς και να ασχολείται με φιλανθρωπίες, σύντομα έπεσε σε χρέη, καθώς το επίδομα που λάμβανε από τη μητέρα του δεν ήταν αρκετό για να υποστηρίξει μια τέτοια ζωή. Τελικά, ο αυτοκράτορας Νικόλαος Α' αναγκάστηκε να ζητήσει από την πριγκίπισσα Γκολίτσινα να αυξήσει το επίδομα του γιου της, ώστε να μην θέσει σε κίνδυνο το όνομα και τη θέση του με χρέη. Η πριγκίπισσα πρόσθεσε άλλα 50.000 ρούβλια, θεωρώντας το ένα γενναιόδωρο ποσό. Μόνο μετά τον θάνατο της μητέρας του, επτά χρόνια πριν από τον δικό του, ο πρίγκιπας Ντμίτρι έλαβε ολόκληρη την κληρονομιά του, η οποία ανερχόταν σε 16.000 δουλοπάροικους. 

 Ύστερα χρόνια 
Η πριγκίπισσα Γκολίτσινα συνέχισε τα καθήκοντά της ως οικοδέσποινα μέχρι τα γεράματά της και θεωρούνταν μεγάλη τιμή να την φροντίζουν. Υποδεχόταν όλους τους καλεσμένους καθισμένη στην καρέκλα της, κάνοντας εξαίρεση μόνο για τον αυτοκράτορα. Κοντά στην καρέκλα της στεκόταν ένας από τους στενούς συγγενείς της, ο οποίος παρουσίαζε τους καλεσμένους, καθώς η όρασή της ήταν κακή. Ανάλογα με την τάξη ή την ευγένεια του καλεσμένου, η πριγκίπισσα είτε έγερνε το κεφάλι της είτε έλεγε μερικές, περισσότερο ή λιγότερο, προσωπικές κουβέντες. 
αριστερά|μικρογραφία|Η πριγκίπισσα Γκολίτσινα ηλικιωμένη, ένα πορτρέτο του 1810
Στις 18 Ιανουαρίου 1821, ο Κωνσταντίνος Μπουλγκάκοφ έγραψε στον αδελφό του, Αλέξανδρο, στη Μόσχα:

Στα νιάτα της, η πριγκίπισσα ήταν μια διάσημη καλλονή. Στα γεράματα, η τριχοφυΐα στο πρόσωπό της έγινε πιο έντονη, γεγονός που οδήγησε στο παρατσούκλι που της δόθηκε από τις «κοφτερές γλώσσες των πνευματωδών της υψηλής κοινωνίας» «Πριγκίπισσα Μουστάκι» είτε από το ανδρόγυνο «Πριγκίπισσα Βόλντεμαρ»  .

 Πούσκιν και η Ντάμα Πίκα 
Η πριγκίπισσα Γκολίτσινα αποτέλεσε έμπνευση για τον χαρακτήρα της κόμισσας στο έργο του Αλεξάντρ Πούσκιν «Ντάμα Πίκα», που γράφτηκε το 1833. Κατά την έκδοσή του το 1834, ο Πούσκιν έγραψε για την υποδοχή που του έγινε, σημειώνοντας ότι «στην αυλή, βρήκαν ομοιότητες μεταξύ της ηλικιωμένης Κόμισσας και της πριγκίπισσας Ναταλία Πετρόβνα και δεν φαίνεται να είναι θυμωμένη». Διαδόθηκε μια ιστορία ότι ο μικρανιψιός της πριγκίπισσας Γκολίτσινα, πρίγκιπας Σεργκέι Γκριγκόρεβιτς Γκολίτσιν, είχε ζητήσει βοήθεια από αυτήν, αφού είχε χάσει ένα μεγάλο χρηματικό ποσό σε χαρτιά. Η πριγκίπισσα Γκολίτσινα απάντησε ότι γνώριζε το μυστικό των τριών μαγικών καρτών, του τρία, του επτά και του άσου, αφού της το είχε πει ο φίλος της στη Γαλλία, ο Κόμης του Αγίου Γερμανού. Ο Σεργκέι Γκολίτσιν χρησιμοποίησε στη συνέχεια αυτή τη γνώση για να κερδίσει τα χρήματα πίσω. Ο Σεργκέι Γκολίτσιν είχε στη συνέχεια αφηγηθεί αυτή την ιστορία στον Πούσκιν. Η πριγκίπισσα Γκολίτσινα, η οποία όταν δημοσιεύτηκε η ιστορία της ήταν στα 90 της, άρχισε να ταυτίζεται με τον χαρακτήρα, με το παρατσούκλι «Ντάμα Πίκα», ενώ το σπίτι της στην Αγία Πετρούπολη έγινε γνωστό ως Οίκος της Ντάμας Πίκας. 

Στα μεταγενέστερα χρόνια, το σπίτι και η διασταύρωση στην οποία βρισκόταν άρχισαν να θεωρούνται στοιχειωμένος χώρος. 

Η δημοφιλής ιστορία προήλθε από έναν φίλο του Πούσκιν, τον Πάβελ Νασχόκιν, ο οποίος ανέφερε στον ιστορικό Π. Ι. Μπαρτένεφ ότι ένας Γκολίτσιν είχε πει το ανέκδοτο των καρτών στον Πούσκιν. Ο εν λόγω Γκολίτσιν αναγνωρίστηκε ως πιθανός Σεργκέι από τον Μστισλάβ Τσιαβλόφσκι, μια σύνδεση που αμφισβητήθηκε από τον Α. Α. Ιλίν-Τόμιτς, ο οποίος παρουσίασε στοιχεία ότι δεν ήταν η πηγή του ανεκδότου. Η έκδοση Oxford World's Classics του 1999 σημειώνει ότι τα χαρακτηριστικά της κόμισσας πιθανότατα οφείλονται περισσότερο στη Ναταλία Ζαγκριάζκαγια, η οποία, όπως και η Γκολίτσινα, ήταν κυρία επί των τιμών στην αυλή τον 18ο αιώνα και στης οποίας τα σαλόνια είχε παρευρεθεί ο Πούσκιν. Όταν ρωτήθηκε από τον Πάβελ Νασχόκιν για την ομοιότητα με τη Ζαγκριάζκαγια, τη θεία της συζύγου του Πούσκιν, Ναταλίας, ο Πούσκιν παραδέχτηκε: «Ήταν πιο εύκολο για μένα να απεικονίσω τη Ζαγκριάζκαγια παρά την Γκολίτσινα, της οποίας ο χαρακτήρας και οι συνήθειες ήταν πιο περίπλοκες». 

Η έκδοση της Οξφόρδης σημειώνει επίσης ότι, παρά την ιστορία του Σεργκέι Γκολίτσιν και του Πούσκιν, ούτε η Ζαγκριαζκάγια ούτε η Γκολίτσινα αποτέλεσαν την έμπνευση για την απόκρυφη πτυχή της ιστορίας, που αφορούσε τον Κόμη του Αγίου Γερμανού. 

Η πριγκίπισσα Γκολίτσινα πέθανε στην Αγία Πετρούπολη την 1η Ιανουαρίου 1838, σε ηλικία 96 ετών. Στη μακρά ζωή της ήταν κυρία επί των τιμών κατά τη διάρκεια της βασιλείας πέντε αυτοκρατόρων και αυτοκρατειρών, και κυρία επί των τιμών στις αυλές του Αλεξάνδρου Α΄ και του Νικολάου Α΄.

Τάφηκε στον οικογενειακό τάφο των Γκολίτσιν στη Μονή Ντονσκόι στη Μόσχα .

 Παραπομπές 

Ναταλια