Ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις στον Ρωσο-Ουκρανικό πόλεμο (2022–σήμερα)

Έχουν διεξαχθεί αρκετοί γύροι ειρηνευτικών συνομιλιών για τον τερματισμό του ρωσοουκρανικού πολέμου από την έναρξη της τρέχουσας φάσης του τον Φεβρουάριο του 2022. Ο πρόεδρος της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν επιδιώκει την αναγνώριση όλων των κατεχόμενων εδαφών ως ρωσικών, την απόδοση στη Ρωσία όλων των περιοχών που διεκδικεί αλλά δεν κατέχει πλήρως, εγγυήσεις ότι η Ουκρανία δεν θα ενταχθεί ποτέ στο ΝΑΤΟ, τον περιορισμό του ουκρανικού στρατού και την άρση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Από την πλευρά του ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι επιδιώκει την πλήρη αποχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων, την επιστροφή των κρατουμένων και των απαχθέντων παιδιών, τη δίωξη των Ρώσων ηγετών για εγκλήματα πολέμου και εγγυήσεις ασφαλείας για την αποτροπή περαιτέρω ρωσικής επιθετικότητας.

Η πρώτη συνάντηση μεταξύ Ρώσων και Ουκρανών αξιωματούχων πραγματοποιήθηκε τέσσερις ημέρες μετά την έναρξη της εισβολής, στις 28 Φεβρουαρίου 2022, στη Λευκορωσία, και ολοκληρώθηκε χωρίς αποτέλεσμα. Μεταγενέστεροι γύροι συνομιλιών πραγματοποιήθηκαν τον Μάρτιο του 2022 στα σύνορα Λευκορωσίας-Ουκρανίας και στην Αττάλεια της Τουρκίας. Οι διαπραγματεύσεις στην Τουρκία πρότειναν η Ουκρανία να εγκαταλείψει τα σχέδια ένταξης στο ΝΑΤΟ και να θέσει περιορισμούς στον στρατό της, έχοντας παράλληλα εγγυήσεις ασφαλείας από τις δυτικές χώρες και χωρίς να υποχρεούται να αναγνωρίσει την την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία. Οι διαπραγματεύσεις σταμάτησαν λόγω διαφωνιών σε βασικά σημεία, αμφιβολιών για την ειλικρίνεια της Ρωσίας και της σφαγής της Μπούτσα.

Οι ανανεωμένες διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν το 2025, αφότου ο  Ντόναλντ Τραμπ ανέλαβε πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει συμφωνήσει σε γενικές γραμμές με τις ρωσικές προτάσεις για τον τερματισμό του πολέμου. Οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν ευθυγραμμιστεί περισσότερο με τις ουκρανικές προτάσεις και έχουν σχεδιάσει μια κατάπαυση του πυρός, η οποία θα φυλάσσεται από έναν «συνασπισμό των προθύμων» με στρατεύματα στην Ουκρανία. Η Ρωσία έχει απορρίψει τις εκκλήσεις για κατάπαυση του πυρός.

 Υπόβαθρο 
Η Ρωσία, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν υπογράψει την πολιτική συμφωνία γνωστό ως Μνημόνιο της Βουδαπέστης του 1994, η οποία παρέχει εγγυήσεις ασφαλείας στην Ουκρανία. Η Κίνα και η Γαλλία έδωσαν κάπως πιο αδύναμες μεμονωμένες εγγυήσεις σε ξεχωριστά έγγραφα. Η Ρωσία επιβεβαίωσε αυτή τη διαβεβαίωση το 2009.  Μετά την έναρξη της ρωσικής κατοχής της Κριμαίας το 2014, ο Πούτιν ισχυρίστηκε ότι η Επανάσταση της Αξιοπρέπειας είχε δημιουργήσει μια νέα πολιτική οντότητα και επομένως οποιαδήποτε προηγούμενη συμφωνία με την Ουκρανία ήταν άκυρη. 

Από τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, η Ρωσία έχει επανειλημμένα σχεδιάσει παγωμένες συγκρούσεις για να εμποδίσει την επέκταση του ΝΑΤΟ ή της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην πρώην σοβιετική σφαίρα επιρροής.     Οι συγκρούσεις θεωρούνται «παγωμένες» όταν οι μάχες έχουν σταματήσει αλλά δεν έχει επιτευχθεί πολιτική επίλυση. Το 2014, η Ρωσία ενορχήστρωσε αυτονομιστικά κινήματα στην Ουκρανία,  και ρωσικές δυνάμεις δι' αντιπροσώπων ξεκίνησαν τον πόλεμο του Ντονμπάς .    Αφού η Ουκρανία ανέκτησε σημαντικό έδαφος μέχρι τον Αύγουστο του 2014, η Ρωσία παρενέβη με συμβατικές δυνάμεις, οδηγώντας σε διαπραγματεύσεις για εκεχειρίες μέσω των συμφωνιών του Μινσκ του 2014 και του 2015.  Αυτές οι εκεχειρίες είχαν τη δυνατότητα να παγώσουν τη σύγκρουση, αλλά οι σποραδικές επιθέσεις από τους αυτονομιστές που υποστηρίζονταν από τη Ρωσία συνεχίστηκαν.  Παρόλο που η Ρωσία ήταν συμβαλλόμενο μέρος στις συμφωνίες του Μινσκ, αργότερα αρνήθηκε οποιεσδήποτε υποχρεώσεις, ισχυριζόμενη ότι ήταν μόνο μεσολαβητής μεταξύ της Ουκρανίας και των αυτονομιστικών δυνάμεων.  Συνολικά, σύμφωνα με στρατιωτικούς αναλυτές, η Ρωσία έχει παραβιάσει 190 συμφωνίες που έχουν υπογραφεί με την Ουκρανία και τη διεθνή κοινότητα.  

Κατά την προετοιμασία για την εισβολή, ο πρόεδρος της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν επιτέθηκε επανειλημμένα στο δικαίωμα ύπαρξης της Ουκρανίας και αναφέρθηκε στην Ουκρανία ως «ιστορικά ρωσικά εδάφη». Στο διαγγέλμα του τον Ιουλίου 2021 με τίτλο « Σχετικά με την Ιστορική Ενότητα των Ρώσων και των Ουκρανών », ισχυρίστηκε ότι δεν υπάρχει «καμία ιστορική βάση» για την «ιδέα του ουκρανικού λαού ως έθνους ξεχωριστού από τους Ρώσους».  Στις 24 Φεβρουαρίου 2022, η Ρωσία ξεκίνησε την εισβολή της στην Ουκρανία ως κλιμάκωση του συνεχιζόμενου Ρωσοουκρανικού πολέμου . 

 Διαπραγματευτικές θέσεις 

 Ρωσία 
μικρογραφία|Ο πρόεδρος της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν, ο υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ και ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντιμίτρι Πεσκόφ
Ο Πούτιν περιέγραψε τους όρους της Ρωσίας για κατάπαυση του πυρός και διαπραγματεύσεις τον Ιούνιο του 2024. Είπε ότι πρέπει να επιτραπεί στη Ρωσία να διατηρήσει όλη τη γη που κατέχει και να της παραδοθούν όλες οι επαρχίες που διεκδικεί αλλά δεν ελέγχει πλήρως. Είπε επίσης ότι η Ουκρανία πρέπει να τερματίσει επίσημα τα σχέδιά της για ένταξη στο ΝΑΤΟ . Επιπλέον, απαίτησε από τη διεθνή κοινότητα να αναγνωρίσει τις προσαρτήσεις της Ρωσίας και να άρει τις κυρώσεις εναντίον της . 

Λίγο πριν από την εισβολή, η Ρωσία απαίτησε μια διεθνή συνθήκη που να απαγορεύει στην Ουκρανία να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ.   Αυτό απορρίφθηκε από το ΝΑΤΟ, καθώς θα ήταν αντίθετο με την πολιτική του «ανοιχτών θυρών» και την αρχή της αυτοδιάθεσης . Το ΝΑΤΟ προσφέρθηκε να βελτιώσει την επικοινωνία με τη Ρωσία και να συζητήσει την τοποθέτηση πυραύλων και τις στρατιωτικές ασκήσεις, εφόσον η Ρωσία απέσυρε τα στρατεύματα από τα σύνορα της Ουκρανίας. 

Οι απαιτήσεις της Ρωσίας στην αρχή της εισβολής περιελάμβαναν την αναγνώριση της προσάρτησης της Κριμαίας από τη Ρωσία, την αναγνώριση της Λαϊκής Δημοκρατίας του Ντόνετσκ και της Λαϊκής Δημοκρατίας του Λουγκάνσκ ως ανεξάρτητα κράτη, καθώς και την « αποστρατικοποίηση» και την «αποναζιστικοποίηση » της Ουκρανίας, αλλά δεν έλεγαν σαφώς τι σήμαιναν αυτοί οι όροι.  Η ρωσική προπαγάνδα ισχυρίστηκε ψευδώς ότι η κυβέρνηση της Ουκρανίας ήταν νεοναζί που διέπρατταν «γενοκτονία» στο Ντονμπάς.   Ένα κύριο άρθρο με τίτλο:«Τι πρέπει να κάνει η Ρωσία με την Ουκρανία», που δημοσιεύθηκε στα ρωσικά κρατικά μέσα ενημέρωσης, εξήγησε την «αποναζιστικοποίηση» ως την εξάλειψη της ουκρανικής εθνικής ταυτότητας.  Ο μελετητής της γενοκτονίας Γιουτζίν Φίνκελ δήλωσε ότι το έγγραφο αποτελούσε παραδοχή πρόθεσης διάπραξης γενοκτονίας εναντίον των Ουκρανών .  Δεν είναι σαφές σε ποιο βαθμό το κύριο άρθρο αντανακλούσε την επίσημη πολιτική, αλλά ο Ουκρανοκαναδός διπλωμάτης Ρόμαν Βάσχουκ δήλωσε ότι η εμφάνιση του κύριου άρθρου περίπου την ίδια εποχή με τη σφαγή της Μπούτσα έκανε τις διαπραγματεύσεις πολύ πιο δύσκολες. 

Τον Σεπτέμβριο του 2022, το Reuters ανέφερε ότι ο απεσταλμένος του Πούτιν για την Ουκρανία, Ντμίτρι Κοζάκ, είχε καταλήξει σε μια προσωρινή συμφωνία που θα ικανοποιούσε το αίτημα της Ρωσίας να παραμείνει η Ουκρανία εκτός ΝΑΤΟ, αλλά το σχέδιο απορρίφθηκε από τον Πούτιν, ο οποίος προτίμησε μια στρατιωτική εισβολή πλήρους κλίμακας.  Αφού η Ρωσία δήλωσε ότι είχε προσαρτήσει τέσσερις περιοχές της Ουκρανίας, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντιμίτρι Πεσκόφ, δήλωσε ότι αυτές οι πρόσθετες προσαρτήσεις πρέπει να αναγνωριστούν πριν από οποιεσδήποτε διαπραγματεύσεις.  Τον Απρίλιο του 2023, ο Ρώσος Υπουργός Εξωτερικών, Σεργκέι Λαβρόφ, δήλωσε ότι ήθελε οι διαπραγματεύσεις να επικεντρωθούν στη δημιουργία μιας «νέας παγκόσμιας τάξης» για την αντιμετώπιση της ηγεμονίας των Ηνωμένων Πολιτειών.  Τον Ιανουάριο του 2024, ο Πούτιν έκανε ξανά δηλώσεις που υποδήλωναν, σύμφωνα με το Ινστιτούτο Μελέτης του Πολέμου, ότι οι «μαξιμαλιστικοί στόχοι του στην Ουκρανία» παρέμειναν αμετάβλητοι, «οι οποίοι ισοδυναμούν με πλήρη παράδοση της Ουκρανίας και της Δύσης». Ζήτησε και πάλι την ανατροπή της ουκρανικής κυβέρνησης. 

Τον Ιούνιο του 2025, ο Πούτιν δήλωσε ότι οι Ρώσοι και οι Ουκρανοί είναι «ένας λαός» και ως εκ τούτου «όλη η Ουκρανία είναι δική μας». 

 Ουκρανία 
μικρογραφία|Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο υπουργός Εξωτερικών Ντμίτρο Κουλέμπα και ο επικεφαλής του Προεδρικού Γραφείου, Andriy Yermak
Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι πρότεινε τον Νοέμβριο του 2022 ένα ειρηνευτικό σχέδιο 10 σημείων,    που αποτελείται από:

 Εκεχειρία και αποχώρηση των ρωσικών στρατιωτικών δυνάμεων από την Ουκρανία
 Αποκατάσταση των συνόρων της Ουκρανίας πριν από την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014
 Απελευθέρωση κρατουμένων και επιστροφή των Ουκρανών παιδιών που απελάθηκαν στη Ρωσία
 Προστασία και αποκατάσταση των ενεργειακών υποδομών της Ουκρανίας
 Προστασία της διανομής τροφίμων
 Πυρηνική ασφάλεια, συμπεριλαμβανομένης της μεταβίβασης του πυρηνικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής Ζαπορίζια στον ΔΟΑΕ
 Περιβαλλοντική ασφάλεια, συμπεριλαμβανομένης της αποναρκοθέτησης και της αποκατάστασης των οικολογικών ζημιών που προκλήθηκαν από την καταστροφή του φράγματος Kakhovka
 Δίωξη ρωσικών εγκλημάτων πολέμου
 Εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία για την αποτροπή μελλοντικής επιθετικότητας
 Μια πολυμερής διάσκεψη ειρήνης και μια συνθήκη ειρήνης

Δύο μήνες πριν από την εισβολή, ο Ουκρανός Υπουργός Εξωτερικών Ντμίτρο Κουλέμπα απέρριψε την ιδέα ότι η δήλωση ουδετερότητας θα απέτρεπε τη ρωσική επιθετικότητα. Σημείωσε ότι η Ουκρανία ήταν ήδη ουδέτερη χώρα το 2014, όταν η Ρωσία κατέλαβε την Κριμαία και εισέβαλε στο Ντονμπάς.  Στις διαπραγματεύσεις τον Μάρτιο και τον Απρίλιο του 2022, η Ουκρανία ήταν πρόθυμη να εξετάσει ένα ουδέτερο καθεστώς —όπου η Ουκρανία δεν θα εντασσόταν σε καμία στρατιωτική συμμαχία ούτε θα φιλοξενούσε δυνάμεις άλλων εθνών στην επικράτειά της— εάν λάμβανε εγγυήσεις ασφαλείας από τους Ευρωπαίους συμμάχους της. Αντιδρώντας στις ρωσικές επιθέσεις σε αμάχους αργότερα εκείνο το έτος, ο Κουλέμπα είπε: «Δεν μπορεί να υπάρξει «ουδετερότητα» απέναντι σε τέτοια μαζικά εγκλήματα πολέμου». 

Τον Αύγουστο του 2022, ο Ζελένσκι δήλωσε ότι δεν θα συμφωνούσε σε μια εκεχειρία που θα πάγωνε τη σύγκρουση ενώ η Ρωσία θα κατείχε το 22% της Ουκρανίας: «Εξηγήσαμε ότι δεν θα υπάρξει Μινσκ-3, Μινσκ-5 ή Μινσκ-7. Δεν θα παίξουμε αυτά τα παιχνίδια, έχουμε χάσει μέρος των εδαφών μας με αυτόν τον τρόπο... είναι παγίδα».  Τον Σεπτέμβριο του 2022, αφού η Ρωσία διακήρυξε ότι είχε προσαρτήσει μεγάλα τμήματα της Ουκρανίας, ο Ζελένσκι υπέγραψε τα έγγραφα αίτησης για το ΝΑΤΟ.  Η Ουκρανία ζήτησε εγγυήσεις ασφαλείας ως προσωρινά μέτρα πριν από την ένταξη στο ΝΑΤΟ, αλλά δεν υπάρχει συναίνεση εντός του ΝΑΤΟ σχετικά με μια τέτοια επιλογή.  Τον Ιούνιο του 2023, ο Ζελένσκι δήλωσε ότι η Ουκρανία δεν ήταν έτοιμη να διαπραγματευτεί με Ρώσους εκπροσώπους, εκτός εάν η Ρωσία αποσύρει τα στρατεύματά της. 
 Παραπομπές  

Κατηγορία:Ρωσο-Ουκρανικές σχέσεις
Κατηγορία:Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία (2022)