Αλ-Αντίλ Α΄

Ο Αλ-Αντίλ, αραβ.: العادل, πλήρες όνομα: αλ-Μαλίκ αλ-Αντίλ, Σαγίφ αντ-Ντιν, Αμπού-Μπακρ, Αχμέντ ιμπν Νατζάμ αντ-Ντιν Αγιούμπ, αραβ. الملك العادل سيف الدين أبو بكر بن أيوب, δηλ. ο «Αχμέντ, γιος τού Νατζάμ αντ-Ντιν Αγιούμπ, πατέρας τού Μπακρ, τού δίκαιου βασιλιά, Ξίφος τής Πίστης»· (1145 – 31 Αυγούστου 1218) ήταν ο τέταρτος σουλτάνος τής Αιγύπτου και τής Συρίας, και αδελφός τού Σαλαντίν, ο οποίος ίδρυσε τόσο το σουλτανάτο τής Αιγύπτου, όσο και τη δυναστεία των Αγιουβιδών. Ήταν γνωστός στους Σταυροφόρους ως Σαφαδίν (προέρχεται από το <i>laqab</i> (τιμητικό τίτλο) του Σαγίφ αντ-Ντιν, που σημαίνει «Ξίφος της Πίστης»), ένα όνομα με το οποίο είναι ακόμη γνωστός στον Δυτικό κόσμο. Ως χαρισματικός και αποτελεσματικός διοικητής και οργανωτής,  ο Αλ-Αντίλ παρείχε κρίσιμη στρατιωτική και πολιτική υποστήριξη στις μεγάλες εκστρατείες τού Σαλαντίν (ένα πρώιμο παράδειγμα μεγάλου υπουργού πολέμου). Ήταν επίσης ικανός στρατιωτικός σε στρατηγικά τεχνάσματα, και έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη μετατροπή τού παρακμασμένου χαλιφάτου των Φατιμιδών τού Καΐρου σε σουλτανάτο των Αγιουβιδών τής Αιγύπτου.

 Πρώιμη ζωή 
Ο αλ-Αντίλ ήταν γιος τού Νατζμ αντ-Ντιν Αγιούμπ, μέλος τής κουρδικής   οικογένειας τωνΑγιουβιδών, και νεότερος αδελφός τού Σαλαντίν. Γεννήθηκε τον Ιούνιο τού 1145, πιθανώς στη Δαμασκό. Αρχικά διακρίθηκε ως αξιωματικός στον στρατό τού Νουρ αντ-Ντιν Ζενγκί κατά τη διάρκεια τής τρίτης και τελευταίας εκστρατείας τού θείου του Σιρκούχ στην Αίγυπτο (1168–1169). Μετά το τέλος τού Νουρ αντ-Ντιν το 1174, ο αλ-Αντίλ κυβέρνησε την Αίγυπτο εκ μέρους τού αδελφού του Σαλαντίν, και κινητοποίησε τους τεράστιους πόρους τής χώρας για την υποστήριξη των εκστρατειών τού αδελφού του στη Συρία, και τού πολέμου του εναντίον των Σταυροφόρων (1175–1183). Διετέλεσε κυβερνήτης τού Χαλεπίου (1183–1186), αλλά επέστρεψε για να διοικήσει την Αίγυπτο κατά τη διάρκεια τής Γ΄ Σταυροφορίας (1186–1192). Ως κυβερνήτης των βόρειων επαρχιών τού Σαλαντίν (1192–1193), κατέστειλε την εξέγερση τού Ιζ Αλ-Ντιν τής Μοσούλης μετά το τέλος τού Σαλαντίν (Μάρτιος 1193). Μετά το τέλος τού Σαλαντίν, ήταν κυβερνήτης τής Δαμασκού.

Το 1190 ο βασιλιάς Ριχάρδος Α΄ τής Αγγλίας πρότεινε στον Αλ-Αντίλ να νυμφευτεί τη νεότερη αδελφή του Ιωάννα τής Αγγλίας, και στη συνέχεια την ανιψιά του Ελεονώρα, την Ωραία Κόρη τής Βρετάνης, αλλά και οι δύο προτάσεις ήταν μάταιες, καθώς ο Αλ-Αντίλ δεν έδειξε κανένα ενδιαφέρον για τον Χριστιανισμό.  

 Αγώνας για τη διαδοχή του Σαλαντίν 
μικρογραφία|Νόμισμα που εκδόθηκε στη Δαμασκό στο όνομα τού σουλτάνου Αλ-Αντίλ το 1201.
μικρογραφία|Νομισματοκοπία τού Aλ Αντίλ Σαγίφ αλ Ντιν Αμπού Μπακρ Μουχαμάντ Α΄ ως κυβερνήτη τής Μεσοποταμίας (1194–1199). Νομισματοκοπείο τού Mαγιαφαρικίν. Χρονολογείται Ε.Ε. 591 (1194-1195 μ.Χ.).

Το βασικό ερώτημα στην κυρίαρχη οικογένεια των Αγιουβιδών μετά το τέλος τού Σαλαντίν ήταν, αν η εξουσία θα παρέμενε στους γιους τού Σαλαντίν, ή θα κατανεμόταν ευρύτερα στους διάφορους κλάδους της, ή αν πράγματι θα συγκεντρωνόταν στα χέρια τού ίδιου τού αλ-Αντίλ. Ο Σαλαντίν είχε απαιτήσει από όλους τους εμίρηδες να ορκιστούν πίστη στον γιο του αλ-Αφντάλ Αλί, αλλά μετά το τέλος του, ορισμένοι από τους άλλους γιους του δεν δέχτηκαν την κυριαρχία τού αλ-Αφντάλ.  Στις διαμάχες που ακολούθησαν, ο αλ-Αντίλ συχνά βρισκόταν στη θέση τού έντιμου μεσίτη μεταξύ τού αλ-Αφντάλ Αλί και τού αδελφού εκείνου αλ-Αζίζ Ουθμάν, προσπαθώντας να διατηρήσει την ειρήνη.  Ωστόσο τελικά ο αλ-Αντίλ κατέληξε στο συμπέρασμα, ότι ο αλ-Αφντάλ Αλί ήταν απλώς ακατάλληλος να κυβερνήσει, και υποστήριξε τον αλ-Αζίζ Ουθμάν να γίνει σουλτάνος στη θέση του, αναγκάζοντας τον αδελφό εκείνου σε εξορία.  Το τέλος τού αλ-Αζίζ Ουθμάν το 1198 μετά από ένα ατύχημα ιππασίας, άνοιξε ξανά τις δυναστικές συγκρούσεις. Ο Αλ-Αφντάλ Αλί προσκλήθηκε πίσω στην Αίγυπτο για να ενεργήσει ως αντιβασιλιάς τού δωδεκάχρονου διαδόχου τού αλ-Αζίζ Ουθμάν, αλ-Μανσούρ Μοχάμεντ. Από αυτή τη βάση ισχύος ο Αλ-Αφντάλ Αλί ένωσε τις δυνάμεις του με τον αδελφό του αζ-Ζαχίρ Γκαζί για να προσπαθήσουν να εκδιώξουν τον θείο τους αλ-Αντίλ από τη Δαμασκό, την οποία πολιόρκησαν.  Ο αλ-Αντίλ, επιδέξια έβαλε τους ανιψιούς του σε αντιπαράθεση μεταξύ τους, και εξαγόρασε τους υποτελείς και των δύο από την πίστη σε αυτούς. Η άφιξη τού αλ-Καμίλ, γιου του αλ-Αντίλ, στη Δαμασκό με ενισχύσεις και συνεχείς διαμάχες, οδήγησε στον τερματισμό τής πολιορκίας τον Δεκέμβριο τού 1199. Ο αλ-Αφντάλ υποχώρησε στην Αίγυπτο, αλλά ο θείος του τον καταδίωξε, και νίκησε τον στρατό του στο Μπιλμπέις. Καταφεύγοντας στο Κάιρο, ο αλ-Αφντάλ ζήτησε ειρήνη με όποιους όρους μπορούσε να εξασφαλίσει από τον αλ-Αντίλ. Απογυμνωμένος από την Αίγυπτο, τού υποσχέθηκαν οι πόλεις Σαμόσατα και Μαγιαφαρακίν. Στις 17 Φεβρουαρίου 1200, ο αλ-Αντίλ αυτοανακηρύχθηκε «σουλτάνος». Τού αλ-Αφντάλ αρνήθηκε τον έλεγχο τής Μαγιαφαρακίν ένας άλλος γιος τού αλ-Αντίλ, ο αλ-Αουχάντ. Ο αλ-Αφντάλ συμμάχησε για άλλη μία φορά με τον αζ-Ζαχίρ και οι δύο αδελφοί πολιόρκησαν για άλλη μία φορά τη Δαμασκό. Ωστόσο, ξεκίνησε ξανά διχόνοια μεταξύ τους, με τον αλ-Αφντάλ τελικά να χάνει τη θέληση να συνεχίσει τον πόλεμο. Ο αλ-Αντίλ επιβεβαίωσε την κυριαρχία τού αλ-Αφντάλ στα Σαμόσατα, το Σαρούτζ και μία σειρά από άλλες πόλεις. Ο Αζ-Ζαχίρ παραδέχτηκε την επικυριαρχία τού θείου του την άνοιξη τού 1202, και έτσι ο αλ-Αντίλ είχε καταφέρει να ασκήσει την εξουσία του σε όλες τις Αγιουβιδικές κτήσεις. 

 Η διακυβέρνησή του 
Μετά τη νίκη του, κυβέρνησε με σύνεση και επάρκεια τόσο την Αίγυπτο, όσο και τη Συρία για σχεδόν δύο δεκαετίες, προωθώντας το εμπόριο και τις καλές σχέσεις με τα κράτη των Σταυροφόρων (1200–1217). Για μεγάλο μέρος τής βασιλείας του, ωστόσο, ο πραγματικός ηγεμόνας τής Αιγύπτου ήταν ο γιος του Αλ-Καμίλ. 

Η βασιλεία του αλ-Αντίλ ήταν γενικά περισσότερο περίοδος εδραίωσης, παρά επέκτασης. Ήταν στα τέλη τής δεκαετίας των πενήντα του, όταν εδραίωσε την εξουσία του, και μέχρι τότε βρισκόταν σχεδόν συνεχώς σε πόλεμο για δύο δεκαετίες. Η πρώτη του ανησυχία ήταν να ανοικοδομήσει το θησαυροφυλάκιό του, το οποίο είχε μείνει σχεδόν άδειο, λόγω τής οικοδόμησης τής αυτοκρατορίας από τον αδελφό του, των πολέμων με τους Σταυροφόρους, και των συγκρούσεων εντός τής ίδιας τής δυναστείας των Αγιουβιδών. Ο αλ-Αντίλ εισήγαγε μεταρρυθμίσεις τόσο στο νόμισμα, όσο και στο φορολογικό σύστημα.  Η αποτελεσματικότητα των μέτρων του μπορεί να κριθεί από τη σχετικά γρήγορη ανάκαμψη, που σημείωσε η Αίγυπτος από έναν σεισμό το 1200 (597) και τις χαμηλές πλημμύρες τού Νείλου μεταξύ 1199 και 1202 (595–98). Η επακόλουθη ξηρασία και ο λιμός αποτελούσαν σοβαρές απειλές, αλλά με μία σειρά μέτρων, συμπεριλαμβανομένης τής αποστολής των στρατιωτών του για να καλλιεργήσουν τη γη, ο αλ-Αντίλ εξασφάλισε συνεχή κοινωνική και πολιτική σταθερότητα, καθώς και οικονομική ανάκαμψη. 

Η αποφυγή μίας νέας Σταυροφορίας ήταν το δεύτερο κύριο μέλημα τής βασιλείας τού αλ-Αντίλ, και για τον σκοπό αυτό ενθάρρυνε το εμπόριο με τους Ευρωπαίους εμπόρους, υπολογίζοντας ότι εάν οι εμπορικές πόλεις τής Μεσογείου είχαν συμφέρον στο ειρηνικό εμπόριο, θα ήταν λιγότερο διατεθειμένες να υποστηρίξουν μία νέα Σταυροφορία. Δεν σημείωσε απόλυτη επιτυχία σε αυτό, και υπήρξαν φραγκικές ναυτικές επιδρομές στη Ροζέτα το 1204 (600), και στη Δαμιέτη το 1211 (607). 

Το τρίτο του μέλημα ήταν να διατηρήσει την ηγεμονία εντός των Αγιουβιδικών περιοχών, χωρίς να καταφύγει στη βία. Αποδείχθηκε ικανός διπλωμάτης σε αυτό το θέμα, και κατάφερε να αποφύγει τυχόν αντιπαραθέσεις μετά το 1201. Ιδιαίτερη σημασία είχε ο γάμος τής κόρης του Ντάιφα Χατούν με τον γιο τού Σαλαντίν, Αζ-Ζαχίρ Γαζί από το Χαλέπιο, το 1212, ο οποίος σηματοδότησε το τέλος τής αντιπαλότητας μεταξύ των δύο κλάδων τής οικογένειας.  Ο αλ-Αντίλ ανέλαβε επίσης ένα σημαντικό πρόγραμμα επισκευών οχύρωσης σε όλες τις περιοχές του, και η τεράστια ακρόπολη τής Δαμασκού ήταν ένα από τα πιο αξιοσημείωτα επιτεύγματά του από αυτή την άποψη. 

Οι εδαφικές φιλοδοξίες τού αλ-Αντίλ επικεντρώνονταν μακριά από τα κύρια κέντρα τής κυριαρχίας των Αγιουβιδών, στη νότια Μ. Ασία και τη βόρεια Μεσοποταμία. Με την πάροδο τού χρόνου, κατάφερε να θέσει υπό τον έλεγχό του μεγάλο μέρος των παλαιών κτήσεων των Ζενγκιδών, εκτός από τη Μοσούλη και το Σιντζάρ, καθώς και την περιοχή γύρω από τη λίμνη Βαν.  Κατέλαβε το Αχλάτ το 1207, και έθεσε τέλος στην κυριαρχία των Αχλατσάχ.

 Το τέλος και η κληρονομιά 
Ένας από τους κύριους στόχους τής εξωτερικής πολιτικής τού αλ-Αντίλ ήταν να αποφύγει την πρόκληση μίας νέας Σταυροφορίας. Ωστόσο τον Σεπτέμβριο του 1217 (Τζουμάντα II 612) ένας νέος στρατός σταυροφόρων αποβιβάστηκε στην Άκρα. Ο αλ-Αντίλ ήταν εντελώς απροετοίμαστος γι' αυτή την επίθεση, και παρά το γεγονός ότι ήταν 72 ετών, οδήγησε βιαστικά τις δυνάμεις του στην Παλαιστίνη για να εμπλακεί μαζί τους. Οι εκστρατείες στην Παλαιστίνη δεν του έφεραν κάποια αξιοσημείωτη επιτυχία, και τον Αύγουστο τού 1218 (Τζουμάντα 1 615) έλαβε τα συγκλονιστικά νέα ότι μία δεύτερη δύναμη Σταυροφόρων είχε αποβιβαστεί στην Αίγυπτο, και επιτίθετο στη Δαμιέτη.  Αρρώστησε και απεβίωσε κατά τη διάρκεια τής εκστρατείας (Αύγουστος 1218), και τον διαδέχθηκε ο γιος του Μαλίκ Αλ-Καμίλ.

Η κυριαρχία τού Αλ Αντίλ ήταν καθοριστική στον καθορισμό τής μορφής τού βασιλείου των Αγιουβιδών, για πολλά χρόνια που ακολούθησαν. Μετά από αυτόν, η διαδοχή στην Αίγυπτο και ο πολυπόθητος τίτλος τού σουλτάνου παρέμειναν στην πρεσβύτερη εξ αρρενογονίας γραμμή των διαδόχων του. Οι απόγονοί του έλεγχαν επίσης το κρίσιμο συνοριακό φρούριο Μαγιαφαρικίν (στη Συρία, νυν στην Τουρκία) στα βορειοανατολικά τού βασιλείου των Αγιουβιδών. Αλλού, οι απόγονοι τού Σαλαντίν διατήρησαν το Χαλέπιο, και η οικογένεια τού άλλου αδελφού τού Αλ-Αντίλ, Νουρ αντ-Ντιν Σαχανσάχ, κατείχε το Μπάαλμπεκ και τη Χάμα. Η Χομς κατείχε τους απογόνους του θείου του Αλ-Αντίλ, Σιρκούχ. Η Δαμασκός έγινε το κύριο επίκεντρο τής αντιπαλότητας μεταξύ διαφορετικών κλάδων τής οικογένειας, αλλάζοντας χέρια αρκετές φορές, πριν τερματιστεί η κυριαρχία των Αγιουβιδών. 

 Οικογένεια 
Ο Aλ-Αντίλ είχε 16 γιους, συμπεριλαμβανομένων των Mαλίκ Αλ-Καμίλ, Mαλίκ Aλ-Ασράτ Μουσά, Aλ-Αουάντ Αφιούμπ, Aλ-Μουαζάμ Ισά και Aλ-Μουζαφάρ Γκαζί, και πολλές κόρες, συμπεριλαμβανομένων των Νταγιφά Χατούν, Mαλικά Χατούν, Ζαχρά Χατούν, Γκαζιγιά Χατούν και Μαλικά Αντιγιά Γκαζιγιά Χατούν. 

 Δείτε επίσης 
 Κατάλογος ηγεμόνων τής Αιγύπτου
 Τριάντα χρόνια εκεχειρίας

 Παραπομπές 

Βιβλιογραφία


 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Κατηγορία:Ιστορία της Μέσης Ανατολής
Κατηγορία:Αγιουβίδες