Οστρογόθας των Γότθων

Ο Οστρογόθας, λατιν.: Ostrogotha, ήταν ηγέτης των Γότθων στην Ουκρανία, οι οποίοι εισέβαλαν στη Ρωμαϊκή Μοισία κατά τη διάρκεια τής Κρίσης τού 3ου αι. Ήταν σύγχρονος του Κνίβα, ο οποίος ηγήθηκε επίσης Γοτθικών στρατών την ίδια περίοδο.

Αναφέρεται από τον ιστορικό τού 6ου αι. Ιορδάνη στην ιστορία των Γότθων. Ο Κασσιόδωρος, τον οποίο ο Ιορδάνης αναφέρει ως την κύρια πηγή, στην οποία βάσισε το έργο του, αναφέρει επίσης τον Οστρογόθα ως έναν από τούς προγόνους τής Αμαλασουίνθας και τού πατέρα της, Θεοδώριχου τού Μεγάλου.

Η αφήγηση τού Ιορδάνη διαφέρει από εκείνη τού Ζώσιμου και τού Ιωάννη Ζωναρά, οι οποίοι δεν αναφέρουν τον Οστρογόθα, και ως εκ τούτου η ύπαρξή του αμφισβητήθηκε. Ωστόσο, η ανακάλυψη χαμένων αποσπασμάτων των Σκυθικών τού Δεξίππου επιβεβαιώνει την ύπαρξή του.

 Ο Ιορδάνης ο Αλανός 

 Καταγωγή 
Σύμφωνα με τον Ιορδάνη, ο Οστρογόθας ήταν μέρος τής δυναστείας των Αμαλών, της οποίας τα μέλη οι πρώτοι Γότθοι υποτίθεται ότι τα αντιμετώπιζαν ως θεούς. Στη γενεαλογία που παραθέτει, η οικογένεια πήρε το όνομά της από τον παππού του, ο οποίος ονομαζόταν Αμάλ. Ο Ιορδάνης αναφέρει επίσης, ότι ο Οστρογόθας ήταν πρόγονος τού Ερμανάριχου, και μέσω ενός αδελφού τού Ερμανάριχου, τού Θεοδώριχου τού Μεγάλου.

Ο Κασσιόδωρος τον αναφέρει ομοίως ως πρόγονο τού βασιλιά των Οστρογότθων τής Ιταλίας Θεοδώριχου, όταν επαινούσε την κόρη του Αμαλασουίνθα:

hanc si parentum cohors illa regalis aspiceret, tamquam in speculum purissimum sua praeconia mox videret. enituit enim Hamalus felicitate, Ostrogotha patientia, Athala mansuetudine, VVinitarius aequitate, Unimundus forma, Thorismuth castitate, VValamer fide, Theudimer pietate, sapientia, ut iam vidistis, inclitus pater. 
Δηλ.: Αν αυτή η βασιλική ομάδα προγόνων έβλεπε αυτό, θα έβλεπε αμέσως τούς δικούς της επαίνους σαν στον πιο καθαρό καθρέπτη. Διότι ο Αμαλός [Αμάλ] έλαμπε σε καλή τύχη, ο Οστρογόθα σε υπομονή, η Αθάλα σε ευγένεια, ο Γουινιτάριος σε δικαιοσύνη, ο Ουνιμούνδος σε ομορφιά, ο Θορισμούθος σε αγνότητα, ο Βαλάμερ σε πιστότητα, ο Θευδήμερος σε ευσέβεια: και σε σοφία, όπως έχετε ήδη δει, ο ένδοξος πατέρας [Θεοδέριχος].

 Ιστορία 
Ο Ιορδάνης επικαλείται τον ιστορικό Αβλάβιο, λέγοντας ότι στη Σκυθία οι Γότθοι κατοικούσαν επάνω σε μία χερσόνησο τού Ευξείνου Πόντου (Μαύρης Θάλασσας), και «το μέρος αυτών που κατείχαν την ανατολική περιοχή, και των οποίων βασιλιάς ήταν ο Οστρογόθας, ονομάζονταν Οστρογόθοι, δηλαδή ανατολικοί Γότθοι, είτε από το όνομά του, είτε από τον τόπο. Αλλά οι υπόλοιποι ονομάζονταν Βησιγότθοι, δηλαδή οι Γότθοι της δυτικής περιοχής». 

Ο Ιορδάνης αναφέρει ότι κατά τη διάρκεια τής βασιλείας τού Φιλίππου τού Άραβα (βασ. 244-248), οι Γότθοι υπό τον Οστρογόθα κατείχαν «αδιαμφισβήτητη κυριαρχία σε μεγάλες εκτάσεις γης, πολλά παράκτια μέτωπα, και πολλές ροές ποταμών». Νίκησαν τούς Βανδάλους, οι Μαρκομάνοι αναγκάστηκαν να τούς πληρώσουν φόρο υποτέλειας, και οι πρίγκιπες των Κουάδων «υποδουλώθηκαν». Ακόμη και οι Ρωμαίοι πλήρωναν φόρο υποτέλειας, αλλά ο Φίλιππος δεν έδωσε αυτόν τον φόρο υποτέλειας. Τότε οι Γότθοι εξοργίστηκαν, και ο Οστρογόθας διέσχισε τον Δούναβη, και εισέβαλε με επιτυχία στις ρωμαϊκές επαρχίες τής Μοισίας και τής Θράκης. 

Ο Φίλιππος έστειλε έναν συγκλητικό, τον Δέκιο, ο οποίος αργότερα θα γινόταν Αυτοκράτορας (βασ. 249-251), αλλά «επειδή δεν μπορούσε να κάνει τίποτε εναντίον των Γετών [Γότθων], απέλυσε τούς στρατιώτες του από τη στρατιωτική θητεία, και τούς έστειλε πίσω στην ιδιωτική ζωή, σαν να ήταν εξαιτίας τής αμέλειάς τους, που οι Γότθοι διέσχισαν τον Δούναβη. Όταν, όπως υπέθεσε, πήρε εκδίκηση από τούς στρατιώτες του, επέστρεψε στον Φίλιππο». Οι ρωμαϊκές δυνάμεις «στον θυμό τους» ενώθηκαν με τον Οστρογόθα, και αυτός τούς δέχθηκε, και οδήγησε μία δύναμη 300.000 ανδρών εναντίον τής Ρώμης, με τούς Ταϊφάλους,  Αστρίγγους, Κάρπους, Γότθους και Πευκίνους (από το νησί Πεύκη, το οποίο βρίσκεται στις εκβολές τού Δούναβη). Οι δυνάμεις καθοδηγούνταν από δύο Γότθους ευγενείς, τον Αργάιθο και τον Γουνθέρικ, κατέστρεψαν τη Μοισία για δεύτερη φορά, στη συνέχεια πολιόρκησαν τη Μαρκιανούπολη, και επέστρεψαν με ένα μεγάλο χρηματικό ποσό, που έλαβαν ως λύτρα. 

Ο Οστρογόθας απέκρουσε επίσης μία πρόκληση από τούς συγγενείς των Γότθων, τούς Γεπίδες, υπό την ηγεσία τού βασιλιά τους Φαστίδα.

 Διότι έστειλε πρεσβευτές στον Οστρογόθα, στην κυριαρχία τού οποίου ήταν ακόμη υποταγμένοι τόσο οι Οστρογόθοι, όσο και οι Βησιγότθοι, δηλαδή οι δύο λαοί τής ίδιας φυλής. Παραπονούμενος ότι ήταν περικυκλωμένος από τραχιά βουνά και πυκνά δάση, απαίτησε ένα από τα δύο πράγματα: είτε να προετοιμαστεί ο Οστρογόθας για πόλεμο, είτε να τούς παραχωρήσει μέρος των εδαφών του. Τότε ο Οστρογόθας βασιλιάς των Γότθων, που ήταν άνθρωπος με σταθερό μυαλό, απάντησε στούς πρεσβευτές ότι πράγματι φοβόταν έναν τέτοιο πόλεμο, και ότι θα ήταν κάτι θλιβερό και απαράδεκτο να εμπλακεί σε μάχη με τούς συγγενείς τους, αλλά δεν θα παραχωρούσε τις γαίες του. Και γιατί να πούμε περισσότερα; Οι Γεπίδες έσπευσαν να πάρουν τα όπλα, και ο Οστρογόθας κινητοποίησε επίσης τις δυνάμεις του εναντίον τους, για να μην φανεί δειλός. Συναντήθηκαν στην πόλη Γκάλτις, κοντά στην οποία ρέει ο ποταμός Άουχα, και εκεί και οι δύο πλευρές πολέμησαν με μεγάλη ανδρεία. Μάλιστα, η ομοιότητα των όπλων τους και τού τρόπου μάχης τούς έστρεψε εναντίον των δικών τους ανδρών. Αλλά ο καλύτερος σκοπός και η φυσική εγρήγορση βοήθησαν τούς Γότθους. Τελικά η νύχτα έβαλε τέλος στη μάχη, καθώς ένα μέρος των Γεπιδών υποχωρούσε. Τότε ο Φαστίδας, βασιλιάς των Γεπιδών, εγκατέλειψε το πεδίο τής σφαγής, και έσπευσε στη γη του, τόσο ταπεινωμένος από ντροπή και ατιμία, όσο είχε νιώσει προηγουμένως ενθουσιασμένος από υπερηφάνεια. Οι Γότθοι επέστρεψαν νικητές, ικανοποιημένοι με την υποχώρηση των Γεπιδών, και έζησαν με ειρήνη και ευτυχία στη γη τους, όσο ο Οστρογόθας ήταν ηγέτης τους. (XVII 98-100)

Ο Ιορδάνης εισάγει τον Κνίβα στην αφήγησή του μόνο μετά το τέλος τού Οστρογόθα, περιγράφοντάς τον ως τον νέο ηγεμόνα των Γότθων. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τις πληροφορίες, που είναι πλέον διαθέσιμες από το απόσπασμα τού Δεξίππου.

 Ο Δέξιππος 
Στο απόσπασμα του Δέξιππου από τη Βιέννη, ο Κνίβας και ο Οστρογόθας είναι σύγχρονοι και ανταγωνιστές. Ο Οστρογόθας ήταν ακόμη ζωντανός, όταν ο Κνίβας κατέκτησε τη Φιλιππούπολη, και ο Οστρογόθας ζήλευε την υψηλή εκτίμηση, που είχε δοθεί στον Κνίβα λόγω αυτής τής νίκης. Ξεκίνησε να πολεμά τον Ρωμαίο ηγέτη Δέκιο, και ήταν προφανώς ο Γότθος ηγέτης, που ευθύνεται για την ήττα τού Δέκιου (η οποία αναφέρεται επίσης από τον Ιορδάνη ότι συνέβη μετά τη Φιλιππούπολη).

 Όταν όμως ο Οστρογόθας, ο αρχηγός των Σκυθών, άκουσε ότι η Φιλιππούπολη είχε καταληφθεί και ότι (;) πράγματι οι Σκύθες έτρεφαν τον Κνίβα με τη μεγαλύτερη εκτίμηση, και τον εόρταζαν με τραγούδια, όπως είναι το προγονικό τους έθιμο, όταν έχουν ιδιαίτερα καλή τύχη και επιτυχία στον πόλεμο, ενώ εκείνοι έτρεφαν στον εαυτό του [λιγότερη εκτίμηση], κατηγορώντας τον για δειλία και αποτυχία στην τακτική του, θεώρησε αφόρητο να μην επανορθώσει για την υπόθεση των Σκυθών με κάποιο αξιοσημείωτο επίτευγμα: ξεκινώντας, βάδισε γρήγορα με στρατό περίπου 50.000. Αλλά ο Δέκιος λυπήθηκε για την αποτυχία του να φέρει βοήθεια, και για την αιχμαλωσία τού Φιλίππου (194v) πούπολις, και όταν ο στρατός συγκεντρώθηκε σε περίπου 80.000, η πρόθεσή του ήταν να ανανεώσει τον πόλεμο αν μπορούσε, νομίζοντας ότι ακόμη και αν δεν είχε φέρει βοήθεια, η έντιμη (πορεία) ήταν τουλάχιστον να απελευθερώσει τούς Θράκες αιχμαλώτους, και να τούς εμποδίσει να περάσουν στην άλλη πλευρά [τού Δούναβη]. Και έχοντας στο μεταξύ φτιάξει μία τάφρο κοντά στην Αμισό (;), ένα χωριό στην περιοχή τής Βέροιας, παρέμεινε μέσα στο οχυρό με τον στρατό του, παρακολουθώντας πότε ο εχθρός θα μπορούσε να (προσπαθήσει) να περάσει. Αλλά όταν τού αναφέρθηκε η προέλαση τής δύναμης υπό τον Οστρογόθα, αποφάσισε ότι ήταν απαραίτητο να ενθαρρύνει τούς στρατιώτες ανάλογα με την ευκαιρία, και αφού τούς κάλεσε σε συγκέντρωση, είπε κάτι σαν τα εξής: Μακάρι, άνδρες μου, το σώμα τού στρατού και οι υπήκοοί μας να είχαν σημειώσει επιτυχία. Αλλά επειδή οι αντιξοότητες τής ανθρωπότητας φέρνουν πολλές συμφορές, όπως είναι ο κανόνας για τούς θνητούς, είναι ίσως καθήκον των σοφών ανθρώπων να αποδέχονται τα γεγονότα, και να μην είναι λιγότερο γενναίοι στη διάθεσή τους, και όχι, επειδή (είσαι) συγκλονισμένος από την αποτυχία στην πεδιάδα και την αιχμαλωσία των Θρακών (σε περίπτωση που κάποιος από εσάς έχει χάσει το θάρρος του εξαιτίας αυτών των γεγονότων), να γίνει δειλός. Διότι και οι δύο αποτυχίες μπορούν να αμφισβητηθούν [δηλαδή μπορούν να εξηγηθούν]. Διότι το πρώτο οφειλόταν στην προδοσία των φρουρών και όχι σε δειλία εκ μέρους μας, και κατέλαβαν την πόλη των Θρακών, αφού απελπίστηκαν να το κάνουν με άμεση επίθεση, με προδοσία και όχι με ανδρεία. Αλλά η αδυναμία δεν είναι θάρρος (;)

Ο Κνίβας περιγράφεται ως βασιλιάς (βασιλεύς) ενώ ο Οστρογόθας ως αρχηγός (άρχων) των Σκυθών.

 Αναφορές 

 Πηγές 





 Δείτε επίσης 
 Thomas Gerhardt, Udo Hartmann: Fasti. Στο: Klaus-Peter Johne (Hrsg.): Die Zeit der Soldatenkaiser. Band 2. Akademie Verlag, Βερολίνο 2008, S. 1194f.
 Jana Grusková, Gunter Martin: Ein neues Textstück aus den „Scythica Vindobonensia“ zu den Ereignissen nach der Eroberung von Philippopolis. Στο: Tyche 29, 2014, S. 29–43.
 Jana Grusková, Gunter Martin: Zum Angriff der Goten unter Kniva auf eine thrakische Stadt (Scythica Vindobonensia, f. 195v). Στο: Tyche 30, 2015, S. 35–53

Κατηγορία:Γότθοι