Βενζίλιο

Το βενζίλιο (που δεν πρέπει να συγχέεται με το βενζόλιο και τη βενζυλομάδα ή «βενζύλιο») είναι οργανική χημική ένωση με μοριακό χημικό τύπο C14H10O2, ενώ συνήθως γράφεται ως (PhCO)2 Από χημικής απόψεως είναι αρωματική δικετόνη, μια από τις γνωστότερες και πιο συνηθισμένες δικετόνες. Ως ουσία είναι κίτρινο κρυσταλλικό στερεό και χρησιμεύει κυρίως ως «φωτοσκανδάλη» στη χημεία των πολυμερών.

 Μοριακή δομή 
Το πλέον αξιοσημείωτο δομικό χαρακτηριστικό του μορίου του βενζιλίου είναι ο μεγάλου μήκους δεσμός άνθρακα-άνθρακα (μήκος 1,54 Å, που υποδεικνύει την απουσία π-δεσμού ανάμεσα στα δύο καρβονυλικά κέντρα. Τα κέντρα PhCO είναι επίπεδα, αλλά το ζεύγος των ομάδων βενζοϋλίου είναι συνεστραμμένο, με δίεδρη γωνία 117° μεταξύ των δύο ομάδων.Quang Shen, Kolbjoern, Hagen: «Gas-phase molecular structure and conformation of benzil as determined by electron diffraction», J. Phys. Chem., τόμος 91 (6), έτος 1987, σσ. 1357-1360, doi = 10.1021/j100290a017

Σύνθεση
Το βενζίλιο παρασκευάζεται με οξείδωση ή αφυδρογόνωση της βενζοΐνης, π.χ. με οξικό δισθενή χαλκό:

PhC(O)CH(OH)Ph  +  2 Cu2+  →  PhC(O)C(O)Ph  +  2 H+  + 2 Cu+

Συχνά χρησιμοποιούνται άλλοι κατάλληλοι οξειδωτικοί παράγοντες, όπως το νιτρικό οξύ (HNO3). Ο χλωριούχος τρισθενής σίδηρος (FeCl3) εξάλλου μπορεί να χρησιμεύσει ως ένας φθηνός καταλύτης της αντιδράσεως.

 Εφαρμογές 
Η μεγαλύτερη ποσότητα βενζιλίου που παράγεται χρησιμοποιείται ως «φωτοσκανδάλη» (photoinitiator) στη δικτύωση, μέσω ελεύθερων ριζών, των αλυσίδων πολυμερών. Το βενζίλιο απορροφά έντονα το υπεριώδες φως σε μήκος κύματος 260 nm, απορρόφηση που αποσυνθέτει το μόριό του και σχηματίζει χημικώς δραστικές ελεύθερες χημικές ρίζες, που επάγουν τον σχηματισμό διασυνδέσεων μεταξύ των μοριακών αλυσίδων του πολυμερούς. Ωστόσο υπάρχουν καλύτερες ενώσεις για τον ρόλο αυτόν και το βενζίλιο δεν χρησιμοποιείται ιδιαίτερα. Υφίσταται φωτοαποχρωματισμό, κάτι που επιτρέπει στο φως να φθάσει σε βαθύτερα στρώματα του υλικού με μεγαλύτερες εκθέσεις. Παράγωγα της ακετάλης, όπως η 2,2-διμεθοξυ-2-φαινυλοξικοφαινόνη, έχουν καλύτερη συμπεριφορά για αυτή την εφαρμογή.

Το βενζίλιο είναι ισχυρός αναστολέας των καρβοξυλεστερασών στον ανθρώπινο οργανισμό, ενζύμων που υδρολύουν τους καρβοξυλεστέρες και πολλά φάρμακα σε χρήση σήμερα.Wadkins, R.M., κ.ά.: «Identification and characterization of novel benzil (diphenylethane-1,2-dione) analogues as inhibitors of mammalian carboxylesterases», J. Med. Chem., τόμ. 48, σσ. 2906-2915 (έτος 2005)

 Αντιδράσεις 
Το βενζίλιο είναι συνηθισμένος παράγοντας στην οργανική σύνθεση. Συμπυκνώνεται με αμίνες δημιουργώντας διιμινικούς συνδέσμους. Μια γνωστή οργανική αντίδραση του βενζιλίου είναι η «μετάθεση βενζιλικού οξέος», στην οποία μια βάση καταλύει τη μετατροπή του βενζιλίου σε βενζιλικό οξύ. Αυτή η δραστικότητα χρησιμεύει στην παραγωγή του φαρμάκου phenytoin. Επίσης το βενζίλιο αντιδρά με τη διβενζυλική κετόνη σε μια αλδολική συμπύκνωση, δημιουργώντας τετραφαινυλοκυκλοπενταδιενόνη.

 Παραπομπές 

Πηγές
 Το λήμμα «βενζίλιον» στη Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια «Χάρη Πάτση», τόμος 8, σελ. 257

Κατηγορία:Αρωματικές κετόνες