Αμπνταλά ιμπν αλ-Μουτάζ

Ο Aμπνταλά ιμπν αλ-Μουτάζ, αραβ.: عبد الله بن المعتز (861 – 29 Δεκεμβρίου 908) ήταν γιος τού χαλίφη αλ-Μουτάζ και πολιτική προσωπικότητα, αλλά είναι περισσότερο γνωστός ως κορυφαίος Άραβας ποιητής και συγγραφέας τού Kitab al-Badi, μίας πρώιμης μελέτης των αραβικών μορφών ποίησης. Το έργο αυτό θεωρείται ένα από τα πρώτα έργα στην αραβική λογοτεχνική θεωρία και λογοτεχνική κριτική. 

Πείστηκε να αναλάβει τον ρόλο τού χαλίφη τής δυναστείας των Αββασιδών μετά το πρόωρο τέλος τού αλ-Μουκταφί, και κατάφερε να κυβερνήσει για μία μόνο ημέρα και μία μόνο νύχτα, προτού αναγκαστεί να κρυφτεί, να βρεθεί και στη συνέχεια να στραγγαλιστεί σε μία δολοπλοκία τού παλατιού, που έφερε τον αλ-Μουκταντίρ, τότε 13 ετών, στο θρόνο.

 Ο βίος του 
Γεννημένος στη Σαμάρα ως πρίγκιπας τού αυτοκρατορικού Οίκου και δισεγγονός τού Χαρούν αλ-Ρασίντ, ο Ιμπν αλ-Μου'τάζ έζησε τραγικά παιδικά χρόνια, μέσα στις περίπλοκες δολοπλοκίες τού χαλιφάτου των Αββασιδών. Ο παππούς του, ο χαλίφης αλ-Μουταβακίλ, δολοφονήθηκε, όταν ο Ιμπν αλ-Μου'τάζ ήταν μόλις έξι εβδομάδων. Αυτά τα γεγονότα οδήγησαν στην εννιάχρονη αναρχία στη Σαμάρα. Ο πατέρας τού Αμπνταλά ιμπν αλ-Μου'τάζ, αλ-Μου'τάζ, 13ος χαλίφης τού χαλιφάτου των Αββασιδών, ανήλθε στην εξουσία το 866, αλλά το 869 δολοφονήθηκε επίσης. Το αγόρι γλίτωσε την εκκαθάριση τού παλατιού, φεύγοντας στη Μέκκα με τη γιαγιά του, την Καμπιχά.

Αμέσως μετά την επιστροφή του στη Βαγδάτη, αποστασιοποιήθηκε από την πολιτική, και έζησε την ηδονιστική ζωή ενός νεαρού πρίγκιπα. Ήταν κατά τη διάρκεια αυτής τής περιόδου που έγραψε την ποίησή του, αφιερωμένη στις απολαύσεις, με τις οποίες ήταν τόσο εξοικειωμένος.

Αφού βασίλευσε από τις 5 Απριλίου 902 έως τις 13 Αυγούστου 908, ο 17ος χαλίφης, εξάδελφος τού Αμπνταλά ιμπν αλ-Μουτάζ, Αλ-Μουκταφί, απεβίωσε. Ο βεζίρης αλ-Αμπάς ιμπν αλ-Χασάν αλ-Τζαραράαΐ επιθυμούσε να ενθρονίσει τον 13χρονο αδελφό τού Αλ-Μουκταφί, Αλ-Μουκταντίρ, στον θρόνο, σκοπεύοντας σαφώς να είναι ο ίδιος η δύναμη πίσω από τον θρόνο. Παρά την απροθυμία του, ο Ιμπν αλ-Μουτάζ πείστηκε από την αντιπολίτευση να αναλάβει το χαλιφάτο, με την ελπίδα ότι θα έθετε τέλος στις δολοπλοκίες, που μάστιζαν τη δυναστεία για δεκαετίες. Στέφθηκε στις 17 Δεκεμβρίου 908, αλλά ανατράπηκε την ίδια ημέρα. Διέφυγε από το παλάτι στη Βαγδάτη και κρύφτηκε με έναν φίλο, αλλά βρέθηκε στις 29 Δεκεμβρίου και στραγγαλίστηκε.  Σχεδόν προφητικά, είχε γράψει κάποτε ως ποιητής:<poem style="margin-left:2em">

Μια υπέροχη νύχτα, αλλά τόσο σύντομη.
Το ζωντάνεψα και μετά το έπνιξα.

Και αλλού:

خل الذنوب صغيرها\\وكبيرها ذاك التقى
واصنع كماشٍ فوق أر\\ض الشوك يحذر ما يرى 
لا تحقرن صغيرةً\\إن الجبال من الحصى

Μετάφραση: Αφέσου στα λάθη, μεγάλα και μικρά: αυτά είναι η ευσέβεια.
Και να είσαι σαν αυτόν που περπατάει σε ένα αγκαθωτό μονοπάτι, είναι προσεκτικός με αυτά που βλέπει.
Μην υποτιμάς τις μικρές αμαρτίες· αληθινά τα βουνά είναι φτιαγμένα από βότσαλα.

Συνεπώς, τον Αμπνταλά ιμπν αλ-Μουτάζ διαδέχθηκε ο νεαρός Αλ-Μουκταντίρ, ο οποίος θεωρείται ο 18ος χαλίφης τού χαλιφάτου των Αββασιδών.

 Έργα του 
Το Kitab al-Badi τού Al-Mu'tazz, που συντέθηκε το 888 όταν ήταν 27 ετών, έθεσε τις βάσεις για μελλοντικές μελέτες τής ποίησης από Άραβες μελετητές.  Ο τίτλος του μπορεί να μεταφραστεί ως «το βιβλίο τού νέου ύφους» και «παίρνει το όνομά του από τον πολεμικό του στόχο, δηλαδή να δείξει ότι το ύφος των ποιητών που ονομάζεται «σύγχρονο» ( muḥdathūn ), όπως τού Bashshār bin Burd (απεβ. 167 ή 168/784-5), τού Muslim bin al-Walīd (απεβ. 208/823) ή τού Abū Nuwās (απεβ. μεταξύ 198/813 και 200/815), δεν είναι και τόσο «νέο», και ότι κανένα από τα χαρακτηριστικά του δεν προβλεπόταν στο Κοράνι, στις παραδόσεις τού Μωάμεθ και των συντρόφων του, και στην παλαιά ποίηση». 

Κατά την εκτίμηση του Charles Greville Tuety:

Ο Ιμπν Αλ-Μου'τάζ είναι ο αυθόρμητος ποιητής, παρόμοιος σε χαρακτήρα με τον Αμπού Νουβάς. Ελεύθερος στην επιλογή τού θέματος, διακρίνεται για την καινοτομία στην προσέγγιση, που προσφέρει στον χειρισμό των θεμάτων του. Αυτό που τον καθιστά ουσιαστικά νέο, ωστόσο, βρίσκεται σε ένα άλλο επίπεδο, και δεν είναι άμεσα εμφανές: Παρασυρόμενοι από την τολμηρή και αισθησιακή εικονοποιία του, είμαστε ικανοποιημένοι ότι είναι έτσι, μέχρι που, σταματώντας, ξαφνικά διακρίνουμε την προοπτική πέρα από αυτό.

 Εκδόσεις 
Υπάρχουν δύο κύριες εκδόσεις τού dīwān τού Al-Mu'tazz: Muhammad Badī' Šarīf (επιμ.), Dīwān aš'ār al-amīr Abī l-'Abbās 'Abdallāh b. Muḥammad al-Mu'tazz, D ahā'ir al-'Arab (Κάιρο: Dār al-Ma'ārif, 1977-78) και Yūnus Ahmad as-Sāmarrā'ī (επιμ.), Ši'r Ibn al-Mu'tazz: Qism 1: ad-Dīw Qism 2: ad-Dirāsa, δύο μέρη σε τέσσερις τόμους (Βαγδάτη: Wizārat al-I'lām, al-Ǧumhūrīya al-'Irāqīa [Υπουργείο Πληροφοριών του Ιράκ], 1978). Από τα δύο, το δεύτερο είναι πιο αξιόπιστο, αλλά μερικές φορές το πρώτο προσφέρει καλύτερες αναγνώσεις. 

Μία άλλη έκδοση είναι το  [Dīwān ibn al-Mu'tazz], επιμ. από τον  (  [Νταρ Σάντερ] [όχι ημερομηνία]).

 Δείτε επίσης 
 Αλ-Μουφαβίντ

 Αναφορές 

 Περαιτέρω ανάγνωση 
 'Abd Allah ibn al-Mu'tazz, Kitāb al-Badī''', ed. του Ignatius Kratchkovsky, Gibb Memorial New Series, 10 (Λονδίνο, 1935).
 GBH Wightman και AY al-Udhari, Πουλιά μέσα από μια οροφή από αλάβαστρο: Τρεις Αββασίδες ποιητές, Penguin Books, 1975 (  ).
 Charles Greville Tuety (μτφρ.), Κλασική Αραβική Ποίηση: 162 Ποιήματα από το Imrulkais στο Ma'arri'' (Λονδίνο: KPI, 1985), σσ. 247–63.

Κατηγορία:Αββασίδες χαλίφηδες