Πολιορκία των Συρακουσών (877-878)

Η πολιορκία των Συρακουσών από το 877 έως το 878 οδήγησε στην πτώση τής πόλης των Συρακουσών, τής Ρωμαϊκής πρωτεύουσας τής Σικελίας, από τούς Αγλαβίδες. Η πολιορκία διήρκεσε από τον Αύγουστο τού 877 έως τις 21 Μαΐου 878, όταν η πόλη, ουσιαστικά χωρίς βοήθεια από την κεντρική Ρωμαϊκή κυβέρνηση, καταλήφθηκε από τις δυνάμεις των Αγλαβιδών.

Μετά την πρώτη τους απόβαση στη Σικελία στα τέλη τής δεκαετίας τού 820, οι Αγλαβίδες προσπάθησαν αρκετές φορές, χωρίς επιτυχία, να καταλάβουν τις Συρακούσες. Ωστόσο, κατάφεραν σταδιακά να καταλάβουν το δυτικό μισό τού νησιού, και το 875 διορίστηκε ένας νέος και δραστήριος κυβερνήτης, ο Τζαφάρ ιμπν Μουχαμάντ, αποφασισμένος να καταλάβει την πόλη. Ο Τζαφάρ ξεκίνησε την πολιορκία τον Αύγουστο του 877, αλλά σύντομα την άφησε υπό την ευθύνη τού γιου του Αμπού Ισχάκ, ενώ αυτός αποσύρθηκε στο Παλέρμο.

Οι Άραβες ήταν καλά εφοδιασμένοι με πολιορκητικά όπλα, ενώ οι κάτοικοι των Συρακουσών έμειναν σε μεγάλο βαθμό χωρίς υποστήριξη από τον Ρωμαϊκό στόλο, ο οποίος ήταν απασχολημένος με τη μεταφορά μαρμάρου για τη Νέα Εκκλησία στην Κωνσταντινούπολη, και στη συνέχεια καθυστέρησε λόγω δυσμενών καιρικών συνθηκών. Κατά συνέπεια, ο πολιορκημένος πληθυσμός αντιμετώπισε μεγάλες κακουχίες και λιμό, όπως περιγράφεται λεπτομερώς από τον αυτόπτη μάρτυρα Θεοδόσιο τον Μοναχό. Τελικά, οι Αγλαβίδες κατάφεραν να κάνουν μία ρήξη στα τείχη που έβλεπαν προς τη θάλασσα, και στις 21 Μαΐου 878 κατάφεραν να διαπεράσουν τα τείχη, και να εισέλθουν στην πόλη. Οι υπερασπιστές είτε πιάστηκαν όμηροι, είτε έπεσαν στη μάχη, ενώ μέρος τού πληθυσμού, συμπεριλαμβανομένου τού Θεοδοσίου, πιάστηκε αιχμάλωτο.

Ο Ρωμαίος πατρίκιος, ο οποίος διοικούσε την άμυνα, παραδόθηκε με μερικούς από τούς άνδρες του, αλλά εκτελέστηκαν μετά από μία εβδομάδα, ενώ ευάριθμοι στρατιώτες διέφυγαν και έφεραν τα νέα ανατολικά στον στόλο, που είχε σαλπάρει καθυστερημένα για να βοηθήσει την πόλη. Οι Αγλαβίδες δεν μπόρεσαν να εκμεταλλευτούν αυτή την επιτυχία λόγω εσωτερικών αντιπαλοτήτων, οι οποίες οδήγησαν ακόμη και σε έναν ολοκληρωτικό εμφύλιο πόλεμο. Ο μικρής κλίμακας πόλεμος με τούς Ρωμαίους συνεχίστηκε χωρίς κάποια πλευρά να αποκτήσει αποφασιστικό πλεονέκτημα, μέχρι την άφιξη τού έκπτωτου Αγλαβίδη εμίρη Ιμπραήμ Β΄, ο οποίος το 902 συσπείρωσε τούς Σικελούς Μουσουλμάνους και κατέλαβε την Ταορμίνα, ολοκληρώνοντας ουσιαστικά την μουσουλμανική κατάκτηση τής Σικελίας, αν και μερικά φρούρια παρέμειναν στα χέρια των Ρωμαίων μέχρι το 965.

 Η εποχή 
Οι Αγλαβίδες είχαν προσπαθήσει και απέτυχαν να καταλάβουν τις Συρακούσες το 827-828, λίγο μετά την αρχική τους απόβαση στο νησί. Παρά την απώθησή τους εκεί, κατάφεραν να εδραιωθούν στα δυτικά τμήματα τού νησιού, και στις δεκαετίες που ακολούθησαν σταδιακά προχώρησαν ανατολικά στα κεντρικά μέρη τής Σικελίας.  Κατά τη διάρκεια αυτής τής περιόδου, ανέλαβαν επανειλημμένες προσπάθειες να καταλάβουν την πρωτεύουσα τής Ρωμαϊκής επαρχίας, το 868, το 869 και το 873, αλλά και αυτές απέτυχαν. 

Το 875 ο Αγλαβίδης εμίρης Μουχαμάντ Β΄ ιμπν Αχμάντ (βασ. 864–875) απεβίωσε, και τον διαδέχθηκε ο πιο ενεργητικός αδελφός του, Ιμπραήμ Β΄ (βασ. 875–902).  Ο νέος εμίρης ήταν αποφασισμένος να καταλάβει τελικά τις Συρακούσες. Διόρισε νέο κυβερνήτη για το νησί, τον Τζαφάρ ιμπν Μουχάμαντ, και έστειλε στόλο από την μητρόπολη των Αγλαβιδών, την Ιφρικίγια, για να βοηθήσει τα τοπικά σικελικά στρατεύματα.  

 Η πολιορκία 
Ο Τζαφάρ ξεκίνησε την εκστρατεία του το 877 επιτιθέμενος στα Ρωμαϊκά εδάφη στα ανατολικά τού νησιού, και καταλαμβάνοντας ορισμένα περιφερειακά φρούρια γύρω από τις Συρακούσες. Η πολιορκία τής πόλης ξεκίνησε τον Αύγουστο, με τούς Άραβες να την αποκλείουν από τη θάλασσα και την ξηρά.  Τα γεγονότα τής πολιορκίας περιγράφονται λεπτομερώς από τον αυτόπτη μάρτυρα Θεοδόσιο τον Μοναχό, ο οποίος συμπεριέλαβε μία αφήγηση σε μία επιστολή, που γράφτηκε κατά τη διάρκεια τής μετέπειτα αιχμαλωσίας του.  

Τής αντίστασης τής πόλης ηγήθηκε ένας ανώνυμος πατρίκιος, ενώ οι Άραβες αρχικά ηγούνταν τού Τζαφάρ μέχρι που επέστρεψε στο Παλέρμο, και άφησε τη διεξαγωγή τής πολιορκίας στον γιο του, Αμπού Ισχάκ .  Οι Μουσουλμάνοι, καλά εφοδιασμένοι με πολιορκητικά όπλα, συμπεριλαμβανομένου ενός νέου τύπου καταπέλτη, εξαπέλυαν αδιάκοπες επιθέσεις στους υπερασπιστές τής πόλης, ημέρα και νύχτα. Ο Θεοδόσιος επικέντρωσε το μεγαλύτερο μέρος τής αφήγησής του στα βάσανα των κατοίκων, «τα οποία μειώθηκαν από την πείνα και τις ασθένειες» και στις «υπερπληθωριστικές τιμές που καταβάλλονταν για πενιχρές ποσότητες βασικών τροφίμων», όπως περιγράφονται από τον Άλεξ Μέτκαλφ. Αποκομμένοι από τα αποθέματα νερού, οι άνθρωποι κατέφυγαν στο να πίνουν από την Κρήνη τής Αρέθουσας.  Τα 35 λίτρα σιτάρι κόστιζαν 150 χρυσά νομίσματα, τα 35 λίτρα αλεύρι 200, ένα βόδι 300 νομίσματα και το κεφάλι ενός αλόγου ή ενός γαϊδουριού 15 έως 20 νομίσματα. Μετά από αρκετούς μήνες πολιορκίας, οι κάτοικοι είχαν εξαντλήσει τα αποθέματά τους σε λάδι, φρούτα, τυρί, ψάρι και λαχανικά. Αναγκάστηκαν να τρώνε χόρτα, δέρματα ζώων, αλεσμένα κόκαλα ανακατεμένα με νερό, και μάλιστα, σύμφωνα με τον Θεοδόσιο, κατέφυγαν στον κανιβαλισμό και έτρωγαν τούς νεκρούς τους και τα παιδιά.  
δεξιά|μικρογραφία|280x280εσ|Γεωφυσικός χάρτης τής Σικελίας με τούς κύριους οικισμούς.
Παρά τη σημασία των Συρακουσών, οι πηγές αναφέρουν ελάχιστες προσπάθειες από τούς Ρωμαίους να βοηθήσουν την πόλη. Ο Ιμπν αλ-Αθίρ αναφέρει ότι μερικά Ρωμαϊκά πλοία εμφανίστηκαν μπροστά στην πόλη και ηττήθηκαν χωρίς δυσκολία, αλλά ο κύριος Ρωμαϊκός στόλος φαίνεται να ασχολήθηκε με τη μεταφορά οικοδομικών υλικών για την ανέγερση τού ναού τής Νέας Εκκλησίας τού Αυτοκράτορα Βασιλείου Α΄ τού Μακεδόνα στην Κωνσταντινούπολη. Όταν ο στόλος τελικά απέπλευσε, υπό την διοίκηση κάποιου Αδριανού, καθυστέρησε τόσο πολύ από αντίθετους ανέμους στη Μονεμβασία, που η είδηση τής πτώσης τής πόλης έφθασε εκεί.   Χωρίς να αμφισβητηθούν στον έλεγχο της θάλασσας, οι Άραβες κατάφεραν να καταστρέψουν τις οχυρώσεις (βραχιόλια) που προστάτευαν τα δύο λιμάνια τής πόλης: ο αδιάκοπος βομβαρδισμός κατάφερε να κάνει να καταρρεύσει ένας από τούς πύργους των οχυρώσεων προς τη θάλασσα, μαζί με το παρακείμενο τμήμα των τειχών, σχηματίζοντας ένα ρήγμα, όπου οι Άραβες συγκέντρωσαν την επίθεσή τους. Παρ' όλα αυτά, οι πατρίκιοι τής πόλης συσπείρωσαν τούς αμυνόμενους, και για είκοσι ημέρες κατάφεραν να συγκρατήσουν την παραβίαση ενάντια σε υπεράριθμους, έτσι ώστε η γύρω περιοχή να γεμίσει με νεκρούς και τραυματίες. 
μικρογραφία|280x280εσ|Ο ναύαρχος Αδριανός πληροφορείται την πτώση των Συρακουσών από δαίμονες. Μικρογραφία από την Ιστορία τού Σκυλίτζη, χειρόγραφο τής Μαδρίτης.
Η πόλη τελικά έπεσε το πρωί της 21ης Μαΐου 878 μετά από εννέα μήνες πολιορκίας. Οι αμυνόμενοι είχαν υποχωρήσει στα τείχη για να ξεκουραστούν και να φάνε πρωινό, αφήνοντας μία μικρή φρουρά να φυλάει την παραβίαση υπό τον Ιωάννη Πατριανό, όταν οι Άραβες εξαπέλυσαν μία ξαφνική επίθεση, πυροδοτώντας όλες τις πολιορκητικές μηχανές τους ταυτόχρονα, και επιτιθέμενοι στην παραβίαση. Μέχρι τη στιγμή που ο πατρίκιος βγήκε για να συσπειρώσει την άμυνα, οι Άραβες είχαν σκοτώσει τούς υπερασπιστές τής παραβίασης, και είχαν εισβάλει στην πόλη. Ένα απόσπασμα που προσπάθησε να αποκλείσει τον δρόμο κοντά στην εκκλησία τού Σωτήρος, εξοντώθηκε επίσης. Ο Θεοδόσιος γράφει ότι οι Άραβες μπήκαν στην εκκλησία, όπου είχε βρει καταφύγιο μεγάλο μέρος τού πληθυσμού, και τούς σφαγίασαν όλους. Ο πατρίκιος έμεινε με περίπου 70 άνδρες για να φυλάει έναν απομονωμένο πύργο, μέχρι που αναγκάστηκε να παραδοθεί την επόμενη ημέρα.  Ο ίδιος ο Θεοδόσιος βοηθούσε στη λειτουργία στον καθεδρικό ναό, όταν έφθασε η είδηση τής πτώσης τής πόλης, και συνελήφθη αιχμάλωτος μαζί με τον αρχιεπίσκοπο. Σε αντίθεση με την εκκλησία του Σωτήρος, οι Άραβες στρατιώτες δεν τούς κακομεταχειρίστηκαν, αλλά ανάγκασαν τον αρχιεπίσκοπο να αποκαλύψει την τοποθεσία τού σκευοφυλάκιου όπου φυλάσσονταν τα πολύτιμα λειτουργικά αντικείμενα. 
μικρογραφία|Οι πρόσφυγες επιβεβαιώνουν την πτώση των Συρακουσών στα χέρια τού ναυάρχου Αδριανού.
Το μεγαλύτερο μέρος τού πληθυσμού τής πόλης σφαγιάστηκε κατά τη διάρκεια τής λεηλασίας. Ο Θεοδόσιος γράφει ότι μόνο μεταξύ των επιφανών, σκοτώθηκαν πάνω από 4.000. Ο Άραβας διοικητής Αμπού Ισχάκ διέταξε την εκτέλεση τού διοικητή πατρίκιου μία εβδομάδα αργότερα, ενώ οι 70 άνδρες που έμειναν μαζί του μαζί με άλλους αιχμαλώτους, φέρεται να οδηγήθηκαν έξω από την πόλη, και ξυλοκοπήθηκαν μέχρι θανάτου με πέτρες και ρόπαλα. Ένας από τούς υπερασπιστές, ο Νικήτας τής Ταρσού, ο οποίος κατά τη διάρκεια τής πολιορκίας προσέβαλε καθημερινά τον Μωάμεθ, διαμελίστηκε και βασανίστηκε μέχρι θανάτου. Μόνο λίγοι Μαρδαΐτες από την Πελοπόννησο μαζί με μερικούς στρατιώτες τής φρουράς κατάφεραν να διαφύγουν, και φθάνοντας στην Ελλάδα, ενημέρωσαν τον ναύαρχο Αδριανό για τα γεγονότα.  Η ίδια η πόλη λεηλατήθηκε και σχεδόν καταστράφηκε. Σύμφωνα με τον Ιμπν αλ-Αθίρ, οι Άραβες παρέμειναν εκεί για περίπου δύο μήνες μετά τη λεηλασία πριν επιστρέψουν στη βάση τους, αφήνοντας την πόλη σε ερείπια. Ο Ιμπν αλ-Αθίρ ισχυρίζεται επίσης ότι μία Ρωμαϊκή μοίρα εμφανίστηκε μπροστά στην πόλη, αλλά ότι εκδιώχθηκε μετά από μία ναυμαχία, στην οποία οι Ρωμαίοι έχασαν τέσσερα πλοία. 

 Οι συνέπειες 
Ο Τζαφάρ δεν απόλαυσε για πολύ τη νίκη του. Την ίδια χρονιά, σκοτώθηκε από δύο σκλάβους του  με την υποκίνηση τού θείου του και τού αδελφού του, οι οποίοι στη συνέχεια σφετερίστηκαν την κυβερνητική εξουσία. Αυτό προμήνυσε μία περίοδο εσωτερικών συγκρούσεων μεταξύ των Σικελών Μουσουλμάνων. Ο πόλεμος συνεχίστηκε καθ' όλη τη δεκαετία τού 880, με τούς Άραβες να προσπαθούν να υποτάξουν τα εναπομείναντα Ρωμαϊκά οχυρά στο βορειοανατολικό τρίτο τού νησιού με περιορισμένη επιτυχία: οι επιδρομές απέφεραν λάφυρα για την πληρωμή τού στρατού, αλλά δεν καταλήφθηκαν φρούρια.  Την ίδια περίοδο είδε επίσης μία αναζωπύρωση τής Ρωμαϊκής δύναμης στην ιταλική ηπειρωτική χώρα, όπου στρατηγοί όπως ο Νικηφόρος Φωκάς ο Πρεσβύτερος κέρδισαν μία σειρά από νίκες εναντίον των Μουσουλμάνων. 

Η έλλειψη επιτυχίας επιδείνωσε τις εντάσεις μεταξύ των Μουσουλμάνων, οδηγώντας στην εξέγερση των Παλερμιτανών το 886 και ξανά το 890, καθώς πολλαπλές διαιρέσεις -μεταξύ Αράβων και Βερβέρων, μεταξύ Σικελών και Ιφρικιγιανών, και μεταξύ Παλερμιτανών και Αγκριτζεντανών (Ακραγαντίνων)- ήρθαν στο προσκήνιο. Ένας ολοκληρωτικός εμφύλιος πόλεμος μεταξύ Αράβων και Βερβέρων ξεκίνησε το 898, ο οποίος δεν έληξε, μέχρι που ο γιος τού Ιμπραχίμ Β', Αμπούλ-Αμπάς Αμπνταλάχ, κατέλαβε το Παλέρμο το 900.  Ο Αμπνταλάχ κέρδισε επίσης νίκες εναντίον των Ρωμαίων, μέχρι που ανακλήθηκε στην Ιφρικίγια για να αντικαταστήσει τον πατέρα του. Στη συνέχεια ο Ιμπραχίμ ήρθε στη Σικελία με μία ομάδα εθελοντών, και κατέλαβε το τελευταίο σημαντικό Ρωμαϊκό οχυρό, την Ταορμίνα, τον Αύγουστο τού 902.   Αν και μερικά φρούρια στα βορειοανατολικά παρέμειναν ανεξέλεγκτα και σε χριστιανικά χέρια μέχρι την πτώση τής Ρομέτας το 965,   η κατάληψη τής Ταορμίνας σηματοδότησε το ουσιαστικό τέλος τής Ρωμαϊκής Σικελίας και την εδραίωση τού μουσουλμανικού ελέγχου στο νησί. 

 Αναφορές 

 Πηγές 


 Metcalfe, Alex (2009). The Muslims of Medieval Italy. Edinburgh: Edinburgh University Press. ISBN 978-0-7486-2008-1.
 Vasiliev, Alexander A. (1968). Byzance et les Arabes, Tome II: Les relations politiques de Byzance et des Arabes à l'époque de la dynastie macédonienne (les empereurs Basile I, Léon le Sage et Constantin VII Porphyrogénète) 867-959 (253-348). Première partie: Les relations politiques de Byzance et des Arabes à l'époque de la dynastie macédonienne. Première période, de 867 à 959. Corpus Bruxellense Historiae Byzantinae (in French). French ed.: Henri Grégoire, Marius Canard. Brussels: Fondation Byzantine. OCLC 1070617015.

Κατηγορία:Κανιβαλισμός στην Ευρώπη
Κατηγορία:Μουσουλμανική κατάκτηση της Σικελίας
Κατηγορία:Βυζαντινή Σικελία
Κατηγορία:Πολιορκίες των Αραβοβυζαντινών Πολέμων
Κατηγορία:Πολιορκίες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας