Οι περιπέτειες του Βέρνερ Χολτ

Οι περιπέτειες του Βέρνερ Χολτ () είναι δίτομο αντιπολεμικό μυθιστόρημα του Ανατολικογερμανού συγγραφέα Ντίτερ Νολ. Ο πρώτος τόμος κυκλοφόρησε το 1960 και ο δεύτερος το 1963. Ο Νολ κέρδισε το Εθνικό Βραβείο της ΛΔΓ για το βιβλίο.

Το μυθιστόρημα σημείωσε τεράστια επιτυχία τόσο στη ΛΔΓ όσο και στο εξωτερικό: σε σύντομο διάστημα, εκδόθηκε σε κυκλοφορία άνω των δύο εκατομμυρίων αντιτύπων και μεταφράστηκε σε δεκαπέντε γλώσσες. Το μυθιστόρημα ενσωματώθηκε στο σχολικό πρόγραμμα της ΛΔΓ και διασκευάστηκε σε ταινία το 1965. 

Η πλοκή περιστρέφεται γύρω από τον Βέρνερ Χολτ, έναν νεαρό Γερμανό στρατιώτη που μεγάλωσε στο πνεύμα της ναζιστικής προπαγάνδας αλλά σταδιακά απελευθερώθηκε από την επιρροή της αφού βίωσε τη σκληρή πραγματικότητα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και μεταστράφηκε σε συνειδητό σοσιαλιστή. 

 Παρουσίαση 

 Η νεότητα 
1944. Ο 16χρονος Βέρνερ Χολτ και συμμαθητές του - γεμάτοι ιδεαλισμό, υπερηφάνεια - και βαθιά λαχτάρα για περιπέτειες - λίγο πριν αποφοιτήσουν από το λύκειο κατατάσσονται εθελοντικά στην αντιαεροπορική άμυνα και ονειρεύονται να ζήσουν αυτό που πιστεύουν ότι θα είναι η μεγαλύτερη περιπέτειά τους: ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος. Σύντομα επιστρατεύονται στη Βέρμαχτ και φτάνουν στο Ανατολικό Μέτωπο. Αυτό που βιώνουν εκεί δεν έχει καμία σχέση με αυτά που ονειρεύονταν στο σχολείο. Αντί για συντροφικότητα, συναντούν δυσπιστία και σκληρότητα. Αντί για ηρωικές πράξεις, υπάρχουν φρικαλεότητες, φόβος, βρωμιά και ο διαρκής κίνδυνος του θανάτου.  

Ο Βέρνερ Χολτ είχε μεγαλώσει με τη μητέρα του η οποία είχε χωρίσει τον «πολιτικά αναξιόπιστο» σύζυγό της: Ο πατέρας του  - που αρνήθηκε να διεξάγει πειράματα με το αέριο «Zyklon B», το οποίο προοριζόταν για την εξόντωση των Εβραίων σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, και στη συνέχεια έχασε τη θέση του ως χημικός σε μεγάλη γερμανική εταιρεία - είχε προειδοποιήσει τον Βέρνερ αλλά ο νεαρός δεν τον πίστεψε. 

Στο μέτωπο τώρα, ο Βέρνερ βιώνει όλο και περισσότερο την εγκληματική φύση του πολέμου και του ναζιστικού καθεστώτος: καθώς βλέπει τις συνεχείς κακοποιήσεις ξένων εργατών και κρατουμένων, τα SS να συνεχίζουν να απαγχονίζουν τους λεγόμενους «ανατροπείς της πολεμικής προσπάθειας» ακόμη και τις τελευταίες ημέρες του πολέμου, όλο και περισσότερους συντρόφους του να αναγνωρίζουν τη ματαιότητα του πολέμου και να αυτομολούν στον εχθρό, όταν μάλιστα είδε μια μακρά φάλαγγα με κρατούμενους στρατοπέδου συγκέντρωσης στην πορεία θανάτου τους - τότε οι αυξανόμενες αμφιβολίες του έγιναν βεβαιότητα ότι υπηρετούσε σε στρατό εγκληματιών. Ο κόσμος του και η πίστη του κατέρρευσαν. Άνθρωποι πέθαιναν και διαπράττονταν εγκλήματα, αλλά δεν υπήρχε κανείς εκεί για να τον βοηθήσει στο δρόμο του προς την αλήθεια. Έπρεπε να τα καταλάβει όλα μόνος του. Μάλιστα, βάζει τη συνείδησή του πάνω από τον όρκο του στρατιώτη: ενώ έχει λάβει διαταγή να εκτελέσει κρατούμενους σε υπόγειο όταν Σλοβάκοι παρτιζάνοι επιτίθενται για να τους σώσουν, ο Βέρνερ εκμεταλλεύεται τη σύγχυση και τους βοηθά να δραπετεύσουν. 

Ο Βέρνερ συλλαμβάνεται αιχμάλωτος πολέμου από Αμερικανούς στρατιώτες και βιώνει την αιχμαλωσία σε διάφορα στρατόπεδα. Εξασθενημένος και άρρωστος, απελευθερώνεται και ξεκινά για το σπίτι του.

Ο Νολ καταφέρνει να απεικονίσει την ψυχολογική διαδικασία αυτής της σταδιακής αποξένωσης από τη ναζιστική ιδεολογία με λεπτότητα. Ο Βέρνερ Χολτ δεν είναι ήρωας, ούτε αγωνιστής της αντίστασης. Είναι ένα συνηθισμένο αγόρι του οποίου η σκέψη αρχίζει να αλλάζει μέσα από την εμπειρία του πολέμου.

 Η επιστροφή στην πατρίδα 
Το δεύτερο μέρος, με υπότιτλο Ένα μυθιστόρημα επιστροφής, αφηγείται την οδύσσεια του εντελώς απογοητευμένου Βέρνερ Χολτ στη μεταπολεμική Γερμανία. Δεν βλέπει το μέλλον του ούτε κοντά στον πατέρα του, ο οποίος τοποθετήθηκε από τους Σοβιετικούς σε ηγετική θέση σε χημικό εργοστάσιο στη σοβιετική ζώνη κατοχής, ούτε κοντά στη μητέρα του, η οποία σκοπεύει να τον κρατήσει στη δυτική ζώνη όπου ζει. Τώρα απορρίπτει όλες τις κοσμοθεωρίες και δεν εμπιστεύεται κανέναν από τη γενιά των γονιών του, τους οποίους θεωρεί υπεύθυνους για τα λάθη του παρελθόντος.

Στο τέλος αυτού του ταξιδιού σε Ανατολική και Δυτική Γερμανία, ο Βέρνερ Χολτ αποφασίζει να ολοκληρώσει το απολυτήριο λυκείου του εκεί που ζει ο πατέρας του: στη σοβιετική ζώνη κατοχής.

Ο Βέρνερ Χολτ, πρόωρα ωριμασμένος από τον πόλεμο, μέχρι το τέλος του μυθιστορήματος μετατρέπεται σε ταξικά συνειδητοποιημένο σοσιαλιστή, σε ένα νεαρό άνδρας που αναλαμβάνει τις ευθύνες του και αρχίζει να διαμορφώνει το περιβάλλον του χωρίς να εγκαταλείπει την κριτική απέναντι στον εαυτό του.

 Μετάφραση στα ελληνικά 

 Οι περιπέτειες του Βέρνερ Χολτ, μτφ. Γιάννης Πολυχρονίδης, εκδ. Σύγχρονη εποχή 

 Διασκευές 
Το 1965 το μυθιστόρημα διασκευάστηκε σε κινηματογραφική ταινία σε σκηνοθεσία Γιοακίμ Κούνερτ.  
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Ανατολικογερμανική λογοτεχνία
Κατηγορία:Μυθιστορήματα που έγιναν ταινίες
Κατηγορία:Μυθιστορήματα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου