Στέφαν Χάιμ

Ο Στέφαν Χάιμ (), λογοτεχνικό ψευδώνυμo του Χέλμουτ Φλιγκ (10 Απριλίου 1913 - 16  Δεκεμβρίου 2001) ήταν Γερμανός συγγραφέας εβραϊκής καταγωγής, ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς της Ανατολικογερμανικής λογοτεχνίας. 

Έγραψε πολιτικά και ιστορικά μυθιστορήματα και διηγήματα, καθώς και πολλά άρθρα, δοκίμια και πολιτικά σχόλια. Σε όλη τη διάρκεια της καριέρας του, παρέμεινε αφοσιωμένος στην προβολή κοινωνικών θεμάτων μέσα από αφηγήσεις που υπερασπίζονταν τα ιδανικά του σοσιαλισμού και ασκούσαν κριτική στις απολυταρχικές τάσεις, γεγονός που τελικά τον έφερε σε αντιπαράθεση με το καθεστώς της ΛΔΓ. Τα βιβλία του έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες και συνεχίζουν να αποσπούν τη διεθνή αναγνώριση.

 Βιογραφικά στοιχεία 

 Πρώτα χρόνια 
Ο Χέλμουτ Φλιγκ γεννήθηκε το 1913 σε εβραϊκή εμπορική οικογένεια στο Κέμνιτς της Σαξονίας. Η μεσοαστική του καταγωγή από εύπορη οικογένεια του έδωσε την ευκαιρία να λάβει καλή εκπαίδευση και τον έφερε σε επαφή με τον κόσμο των βιβλίων και της λογοτεχνίας από νεαρή ηλικία. Το 1931, αποβλήθηκε από το σχολείο του λόγω ενός αντιστρατιωτικού ποιήματος που εξόργισε τους ανερχόμενους Ναζί. Ολοκλήρωσε το σχολείο στο Βερολίνο και ξεκίνησε εκεί τις σπουδές του στη φιλοσοφία και τη γερμανική φιλολογία. Μετά τον εμπρησμό του Ράιχσταγκ το 1933, κατέφυγε στην Τσεχοσλοβακία, όπου εργάστηκε για γερμανικές εφημερίδες που εκδίδονταν στην Πράγα και άρχισε να χρησιμοποιεί το ψευδώνυμο Στέφαν Χάιμ. Ο πατέρας του αυτοκτόνησε το 1935. Οι συγγενείς του χάθηκαν σε ναζιστικά στρατόπεδα. 

 Στις Ηνωμένες Πολιτείες 
Το 1935, έλαβε επιχορήγηση από έναν εβραϊκό φοιτητικό σύλλογο και πήγε στις Ηνωμένες Πολιτείες για να συνεχίσει τις σπουδές του στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο, τις οποίες ολοκλήρωσε το 1936 με διατριβή για τον Χάινριχ Χάινε. Μεταξύ 1937 και 1939 εργάστηκε στη Νέα Υόρκη ως αρχισυντάκτης γερμανόφωνης εβδομαδιαίας εφημερίδας, η οποία επρόσκειτο στο Κομμουνιστικό Κόμμα των ΗΠΑ. Μετά τη διακοπή της έκδοσης της εφημερίδας τον Νοέμβριο του 1939, ο Χάιμ εργάστηκε ως ανεξάρτητος συγγραφέας γράφοντας στα αγγλικά και έγραψε το πρώτο του μυθιστόρημα που έγινε μπεστ σέλερ, Όμηροι (1942) που αναφέρεται σε αυτοβιογραφικά στοιχεία, όπως τη σύλληψη του πατέρα του μετά τη δική του διαφυγή στην Πράγα και εξυμνούσε την ηρωική αντίσταση του τσεχικού λαού ενάντια στους Ναζί.  

Από το 1943, ο Χάιμ (ο οποίος είχε γίνει Αμερικανός πολίτης), συνέβαλε στην πολεμική προσπάθεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Επιστρατεύτηκε στον στρατό των ΗΠΑ σε μια μονάδα πληροφοριών προπαγάνδας και ψυχολογικού πολέμου. Το έργο του συνίστατο στη σύνθεση κειμένων που είχαν σχεδιαστεί για να επηρεάσουν τους στρατιώτες της Βέρμαχτ, τα οποία θα διαδίδονταν μέσω φυλλαδίων, ραδιοφώνου και μεγαφώνων. Αυτά τα κείμενα δημοσιεύθηκαν αργότερα  με τίτλο Ομιλίες στον εχθρό. Το 1944 συμμετείχε με τους Συμμάχους στην απόβαση στη Νορμανδία και στην απελευθέρωση του Παρισιού και η μονάδα του μετακινήθηκε με τα στρατεύματα στη Γερμανία. 

Μετά τον πόλεμο, στο Μόναχο έγινε αρχισυντάκτης μιας από τις σημαντικότερες εφημερίδες των αμερικανικών δυνάμεων κατοχής. Λόγω της άρνησής του να αμβλύνει την κριτική του απέναντι σε Γερμανούς που είχαν συνεργαστεί με τους Ναζί και κυρίως της άρνησής του να διασπείρει διακριτικά αμφιβολίες για τις σοβιετικές προθέσεις στα κύρια άρθρα του, ο Χάιμ μετατέθηκε πίσω στις ΗΠΑ προς τα τέλη του 1945. Μετά την επιστροφή του, αποστρατεύτηκε για φιλοκομμουνιστικά αισθήματα και επέστρεψε στη λογοτεχνία. Δημοσίευσε το μυθιστόρημα Οι Σταυροφόροι (1948), στο οποίο απεικόνισε σατιρικά την παρασκηνιακή πλευρά του αμερικανικού στρατού, στον οποίο υπηρέτησε ο ίδιος. Συνέχισε να εκθέτει τον ιμπεριαλισμό και τον καπιταλιστικό ανταγωνισμό στη συλλογή Κανίβαλοι και άλλες ιστορίες (1952). Σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τον πόλεμο της Κορέας, ο Χάιμ επέστρεψε τα στρατιωτικά του παράσημα στην κυβέρνηση των ΗΠΑ. Στην αρχή του Ψυχρού Πολέμου, το 1952, στο απόγειο της εποχής Μακάρθι, φοβούμενος έρευνα από την Επιτροπή Αντιαμερικανικών Δραστηριοτήτων ως ύποπτος για συμπάθεια προς τις κομμουνιστικές ιδέες, διέφυγε από τις ΗΠΑ με την Αμερικανίδα σύζυγό του δημοσιογράφο Γερτρούδη Γκέλμπιν, με την οποία είχε παντρευτεί το 1944, όπως και άλλοι αριστεροί διανοούμενοι, ο Τσάρλι Τσάπλιν, ο Τόμας Μαν και ο Μπέρτολτ Μπρεχτ, και εγκαταστάθηκε αρχικά στην Τσεχοσλοβακία και τον επόμενο χρόνο στη ΛΔΓ. 

 Στη Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας 
Στη ΛΔΓ, ο Χάιμ αρχικά έτυχε προνομιακής μεταχείρισης ως επαναπατριζόμενος αντιφασίστας μετανάστης. Έζησε με τη σύζυγό του σε μια κρατική βίλα στο Ανατολικό Βερολίνο. Από το 1953 έως το 1956, εργάστηκε σε καθημερινή εφημερίδα και τα αγγλόφωνα μυθιστορήματα και διηγήματά του μεταφράστηκαν αμέσως στα γερμανικά. Το πρώτο του μυθιστόρημα που δημοσιεύτηκε στη ΛΔΓ ήταν το Γκόλντσμπορο (1953) που αναφέρεται στον αγώνα των Αμερικανών ανθρακωρύχων. 
μικρογραφία|Ευρωπαϊκό Συνέδριο Συγγραφέων στην Ολλανδία, 1982. Ο Στέφαν Χάιμ με τον Γκύντερ Γκρας
Οι συγκρούσεις με τις αρχές ξεκίνησαν το 1956, μετά το 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ, καθώς παρά την έναρξη της αποσταλινοποίησης στην ΕΣΣΔ, η έκδοση του βιβλίου του Χάιμ για την εξέγερση της 17ης Ιουνίου 1953, με τίτλο Πέντε μέρες τον Ιούνιο, απορρίφθηκε. Οι εντάσεις αυξήθηκαν μετά το 1965, όταν ο Έριχ Χόνεκερ επιτέθηκε δημόσια στον Χάιμ κατά τη διάρκεια συνεδρίου του κόμματος. Το 1969, ο Χάιμ καταδικάστηκε για παραβίαση των κανονισμών ελέγχου συναλλάγματος μετά την έκδοση του μυθιστορήματός του Λασάλ στη Δυτική Γερμανία. Ωστόσο, του επετράπη να ταξιδεύει στο εξωτερικό, όπως η δίμηνη επίσκεψή του στις ΗΠΑ το 1978, και τα βιβλία του δημοσιεύονταν στη ΛΔΓ.

Το 1976, ο Χάιμ, μαζί με αρκετούς άλλους συγγραφείς της ΛΔΓ, υπέγραψε την αίτηση διαμαρτυρίας κατά της αφαίρεσης της ανατολικογερμανικής υπηκοότητας από τον ποιητή, τραγουδιστή και αντιφρονούντα Βολφ Μπίρμαν. Από τότε και στο εξής, μπορούσε να δημοσιεύει μόνο στη Δύση και άρχισε να γράφει εξ ολοκλήρου στα γερμανικά. Το 1979, καταδικάστηκε για μη εξουσιοδοτημένη δημοσίευση στη Δ. Γερμανία και αποβλήθηκε από την Ένωση Ανατολικογερμανών Συγγραφέων. 

Από το 1982, ο Χάιμ εξέφρασε την υποστήριξή του για την επανένωση της Γερμανίας και κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980 υποστήριξε το κίνημα για τα πολιτικά και ανθρώπινα δικαιώματα στη ΛΔΓ, συνεισφέροντας σε μια σειρά από ομιλίες στις διαδηλώσεις στο Ανατολικό Βερολίνο το φθινόπωρο του 1989: «Είναι σαν κάποιος να άνοιξε τα παράθυρα! Μετά από όλα αυτά τα χρόνια στασιμότητας - πνευματικής, οικονομικής, πολιτικής - χρόνια νωθρότητας, κενής ρητορικής και γραφειοκρατικής αυθαιρεσίας, επίσημης τύφλωσης και κώφωσης. […] Κάποιος μου έγραψε —και ο άνθρωπος έχει δίκιο: Τις τελευταίες εβδομάδες, ξεπεράσαμε την αφωνία μας και τώρα μαθαίνουμε να περπατάμε όρθιοι!»  – Στέφαν Χάιμ:  Διαδήλωση στις 4 Νοεμβρίου 1989

 Μετά την επανένωση 
Ο Χάιμ αντιτάχθηκε στο κομμουνιστικό καθεστώς της ΛΔΓ, παρέμεινε ωστόσο κομμουνιστής. Στα χρόνια μετά το 1990, διαμαρτυρήθηκε κατά των διακρίσεων εις βάρος των Ανατολικογερμανών και υποστήριξε μια σοσιαλιστική εναλλακτική λύση αντί για τον καπιταλισμό της επανενωμένης Γερμανίας. Στις εκλογές του 1994, εξελέγη βουλευτής στην Μπούντεσταγκ με το Σοσιαλιστικό κόμμα (αν και δεν ήταν μέλος του κόμματος) σε κεντρική περιοχή του Βερολίνου. Ως το γηραιότερο μέλος, εκφώνησε την εναρκτήρια ομιλία του νέου Κοινοβουλίου το 1994, αλλά παραιτήθηκε τον Οκτώβριο του 1995 σε ένδειξη διαμαρτυρίας για μια σχεδιαζόμενη συνταγματική τροποποίηση που αύξανε τα επιδόματα των βουλευτών. Το 1997, ήταν μεταξύ εκείνων που υπέγραψαν τη Διακήρυξη της Ερφούρτης για την ενοποίηση του Σοσιαλιστικού κόμματος και των Πρασίνων για τις ομοσπονδιακές εκλογές του 1998, προκειμένου να διασφαλιστεί ένας «κοκκινοπράσινος συνασπισμός». Πέθανε το 2001 σε ηλικία 88 ετών από καρδιακή προσβολή στο Έιν Μποκέκ στο Ισραήλ, όπου παρακολουθούσε ένα συνέδριο για τον Χάινριχ Χάινε.

 Προσωπική ζωή 
Το 1944, ο Χάιμ παντρεύτηκε την Γκέρτρουντ Γκέλμπιν, Αμερικανίδα δημοσιογράφο. Δύο χρόνια μετά τον θάνατό της, το 1969, παντρεύτηκε την Ίνγκε Χον, εκδότρια σε κινηματογραφικό στούντιο της Ανατολικής Γερμανίας και υιοθέτησε τον γιο της.

 Βραβεία -Διακρίσεις 
Επίτιμος διδάκτορας από τα Πανεπιστήμια της Βέρνης (1990) και του Κέιμπριτζ (1991). Επίτιμος πολίτης του Κέμνιτς (2001). Βραβείο Χάινριχ Μαν (1953), Εθνικό Βραβείο της ΛΔΓ (1959) και Βραβείο Ιερουσαλήμ (1993).

 Έργα 

 Γραμμένα στα αγγλικά 

 1938: Nazis in the U.S.A. - (Ναζί στις ΗΠΑ)
 1942: Hostages - (Όμηροι)
 1944: Of Smiling Peace - (Της χαμογελαστής ειρήνης)
 1948: The Crusaders - (Οι Σταυροφόροι)
 1951: The Eyes of Reason - (Τα μάτια της λογικής)
 1953: Goldsborough - Γκόλντσμπορο)
 1958: The Cannibals and Other Stories - (Οι Κανίβαλοι και άλλες ιστορίες)
 1959: A visit to Soviet science - (Μια επίσκεψη στη σοβιετική επιστήμη)
 1959: The Cosmic Age - (Η Κοσμική εποχή)
 1963: Shadows and Lights - (Σκιές και Φώτα)
 1964: The Lenz Papers - (Τα έγγραφα του Αντρέας Λεντς)
 1965: The Architects - (Οι αρχιτέκτονες)
 1969: Uncertain Friend - (Αβέβαιος φίλος)
 1973: The King David Report - (Η αληθινή ιστορία του βασιλιά Δαβίδ)
 1975: The Queen against Defoe - (Η Βασίλισσα εναντίον Ντεφόε)
 1977: Five Days in June - (Πέντε μέρες τον Ιούνιο)

 Στα γερμανικά 
 1979: Der kleine König, der ein Kind kriegen mußte und andere neue Märchen für kluge Kinder  - (Ο μικρός βασιλιάς και άλλα παραμύθια για έξυπνα παιδιά)
 1980: Collin - (Κόλιν)
 1981: Ahasver (Αχασβήρος)
 1983: Atta Troll. Versuch einer Analyse (Άτα Τρολ, προσπάθεια ανάλυσης)
 1984: Schwarzenberg (Σβάρτσενμπεργκ) – μυθιστόρημα για την Ελεύθερη Δημοκρατία του ΣβάρτσενμπεργκΕλεύθερη Δημοκρατία του Σβάρτσενμπεργκ ήταν τμήματα της δυτικής Σαξονίας που δεν καταλήφθηκαν για λίγο από τους Συμμάχους μετά την παράδοση της Ναζιστικής Γερμανίας στις 8 Μαΐου 1945. Αυτές οι περιοχές της Σαξονίας ήταν αυτοδιοικούμενες για αρκετές εβδομάδες πριν από την κατάληψη από τη Σοβιετική Ένωση.
 1986: Reden an den Feind (Ομιλίες στον εχθρό)
 1988: Nachruf (Νεκρολογία – αυτοβιογραφία) 
 1989: Meine Cousine, die Hexe und weitere Märchen für kluge Kinder (Η ξαδέρφη μου, η μάγισσα και άλλα παραμύθια για έξυπνα παιδιά) 
 1990: Auf Sand gebaut (Χτισμένο στην άμμο – διηγήματα)
 1990: Stalin verlässt den Raum (Ο Στάλιν φεύγει από το δωμάτιο – πολιτικά κείμενα)
 1990: Einmischung (Αιφνιδιασμός)
 1992: Filz (1992)
 1995: Radek (Ράντεκ)
 1996: Der Winter unsers Missvergnügens (Ο χειμώνας της δυσαρέσκειάς μας)
 1997: Immer sind die Weiber weg und andere Weisheiten (Οι γυναίκες πάντα φεύγουν και άλλες σοφίες)
 1998: Pargfrider (1998)
 2002: Immer sind die Männer schuld (Πάντα φταίνε οι άντρες)
 2003: Offene Worte in eigener Sache (Ανοιχτά λόγια για τον εαυτό μου)

 Μεταφράσεις στα ελληνικά 

 Ράντεκ, μτφ. Σόφη Παπαδογιάννη, εκδ. Ταξιδευτής, 2023 
 Ο εξόριστος του Θεού, μτφ. Βαγγέλης Κατσάνης, εκδ. Ροές, 1986
 Η αληθινή ιστορία του βασιλιά Δαβίδ, μτφ. Αλεξάνδρα Ιωαννίδου, εκδ. Πόλις, 2004

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανοί λογοτέχνες
Κατηγορία:Γερμανοί συγγραφείς
Κατηγορία:Γερμανοί μυθιστοριογράφοι
Κατηγορία:Γερμανοί διηγηματογράφοι
Κατηγορία:Ανατολικογερμανοί
Κατηγορία:Ανατολικογερμανική λογοτεχνία
Κατηγορία:Γερμανοί κομμουνιστές