Χαϊμίτο φον Ντόντερερ

Ο Φραντς Καρλ Χαϊμίτο, ιππότης φον Ντόντερερ, γνωστός ως Χαϊμίτο φον Ντόντερερ (, 5 Σεπτεμβρίου 1895 - 23 Δεκεμβρίου 1966), ήταν Αυστριακός συγγραφέας, κορυφαίος μυθιστοριογράφος της αυστριακής λογοτεχνίας στις δεκαετίες του 1950 και του 1960.

Ο Ντόντερερ θεωρείται εκπρόσωπος του μεγάλου βιεννέζικου μυθιστορήματος. Με τα μυθιστορήματα Οι σκάλες του Στρούντλχοφ και Οι δαίμονες παρουσιάζει ένα πανόραμα της κοινωνίας της Βιέννης σε ένα πολυεπίπεδο πλέγμα λεπτομερειών και σύνθετων χαρακτήρων.  

 Βιογραφικά στοιχεία 

 Καταγωγή 
Ο Ντόντερερ γεννήθηκε το 1895 στο Χάντερσντορφ (από το 1938 συνοικία της Βιέννης) και ήταν ο νεότερος γιος αριστοκρατικής οικογένειας τόσο από τον πατέρα όσο και από τη μητέρα του. Ο πατέρας του, όπως και ο παππούς του που τιμήθηκε με κληρονομικό τίτλο ευγενείας από το 1877 για τη συμβολή του στον τομέα της αρχιτεκτονικής, ήταν αρχιτέκτονες, μηχανικοί και εργολάβοι και αναλάμβαναν μεγάλα δημόσια έργα όπως την κατασκευή σιδηροδρομικών δικτύων, τη διώρυγα του Κιέλου και το μετρό της Βιέννης. Η μητέρα του ήταν επίσης κόρη επιτυχημένου εργολάβου οικοδομών που ανήκε στην αυστριακή αριστοκρατία και ήταν συγγενής με τον Αυστριακό ποιητή Νικολάους Λέναου. Την εποχή της γέννησής του, οι φον Ντόντερερ ήταν από τις πλουσιότερες οικογένειες της μοναρχίας της Αυστροουγγρικής μοναρχίας.  

 Νεολαία, Α' Παγκόσμιος Πόλεμος και ρωσική αιχμαλωσία 
Τον Ιούνιο 1914, λίγο πριν τη δολοφονία στο Σεράγεβο που πυροδότησε τον Α' ΠΠ, άρχισε να σπουδάζει νομική στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης, αλλά αναγκάστηκε να διακόψει τις σπουδές του λόγω του πολέμου: επιστρατεύτηκε στο ιππικό και υπηρέτησε στο Τρίτο Σύνταγμα Δραγώνων στο Ανατολικό Μέτωπο, κυρίως στη Γαλικία και κοντά στο Τσερνίβτσι στη Μπουκοβίνα. Τον Ιούλιο 1916 αιχμαλωτίστηκε από τον ρωσικό στρατό. Μακριά από το σπίτι του, σε ένα στρατόπεδο αιχμαλώτων πολέμου στη Ρωσική Άπω Ανατολή κοντά στο Χαμπάροφσκ, αποφάσισε να γίνει συγγραφέας και άρχισε να γράφει. Με τη Συνθήκη του Μπρεστ-Λιτόφσκ το 1918 απελευθερώθηκε από τη μπολσεβικική κυβέρνηση, αλλά παγιδεύτηκε από την αναταραχή του Ρωσικού Εμφυλίου Πολέμου. Εγκλωβισμένοι στη Σαμάρα, ο Ντόντερερ και οι σύντροφοί του στράφηκαν ξανά στην Ανατολή, βρίσκοντας καταφύγιο σε ένα στρατόπεδο του Ερυθρού Σταυρού κοντά στο Κρασνογιάρσκ, υπό τη φροντίδα της Έλσα Μπρέντστρομ. Πολλοί άνδρες πέθαναν από τυφοειδή πυρετό και κακουχίες κατά τη διάρκεια της φυγής τους. Ο Ντόντερερ πέρασε και αρκετό χρόνο στη Σιβηρία και τελικά επέστρεψε πεζός στη Βιέννη τον Αύγουστο 1920.

 1920 έως 1932: Ζωή στη Βιέννη 
Αμέσως συνέχισε τις σπουδές του στην ιστορία και την ψυχολογία (απέκτησε διδακτορικό το 1925). Άρχισε να δημοσιεύει πριν από το τέλος των σπουδών του, άρθρα σε εφημερίδες κυρίως για ιστορικά θέματα, μια πρώτη ποιητική συλλογή το 1923 και το πρώτο του μυθιστόρημα Η παράβαση το 1924, και τα δύο με μικρή επιτυχία. Το 1927, η αδερφή του Χέλγκα αυτοκτόνησε. Το 1930 δημοσίευσε ένα δεύτερο μυθιστόρημα, Το μυστικό της αυτοκρατορίας, στο οποίο, με φόντο τα γεγονότα του Ρωσικού Εμφυλίου Πολέμου, αναφέρθηκε στις εμπειρίες του ως αιχμάλωτος πολέμου στη Σιβηρία. Την ίδια χρονιά, μετά από πολυάριθμους χωρισμούς και συμφιλιώσεις, παντρεύτηκε την εβραϊκής καταγωγής Γκούστι Χάστερλικ, αλλά χώρισαν δύο χρόνια αργότερα και πήραν διαζύγιο το 1938 και η Γκούστι μετανάστευσε στην Αμερική.  

 Η ναζιστική εποχή 
Το 1933, ο Ντόντερερ εντάχθηκε στο παράνομο Αυστριακό Ναζιστικό Κόμμα (είχε απαγορευτεί από τον Αυστριακό καγκελάριο Ένγκελμπερτ Ντόλφους το 1933) και δημοσίευσε αρκετά άρθρα σε εφημερίδα στενά συνδεδεμένη με το κόμμα που προωθούσε τον αντισημιτισμό και την προσάρτιση της Αυστρίας στη Ναζιστική Γερμανία. Το 1936 εγκαταστάθηκε στο Νταχάου της Γερμανίας, όπου εντάχθηκε στο Γερμανικό Ναζιστικό Κόμμα. Επέστρεψε στη Βιέννη το 1938, όπου συγκατοίκησε με τον διάσημο ζωγράφο Άλμπερτ Πάρις Γκίτερσλο. Εκείνη τη χρονιά εκδόθηκε το μυθιστόρημά του Ένας φόνος που διέπραξαν όλοι, ένα ψυχολογικό θρίλερ. Από το 1937 απομακρύνθηκε από τον ναζισμό και πλησίασε την Καθολική Εκκλησία, ιδιαίτερα υπό την επιρροή της Μαρίας Έμμα Τόμα, την οποία γνώρισε το 1937 και παντρεύτηκε το 1952. Μεταστράφηκε από τον Προτεσταντισμό στον Καθολικισμό το 1940. 

Επιστρατεύτηκε ξανά το 1940 κατά τη διάρκεια του Β' ΠΠ και υπηρέτησε αρχικά στη γερμανοκρατούμενη Γαλλία, όπου άρχισε να γράφει το μυθιστόρημα Οι σκάλες του Στρούντλχοφ (ο τίτλος αναφέρεται σε υπαίθρια σκάλα στη Βιέννη). Το 1942, μετατέθηκε στην περιοχή του Κουρσκ. Λόγω προβλημάτων υγείας, του επετράπη το 1943 να επιστρέψει από τη Γαλλία, υπηρέτησε στην περιοχή της Βιέννης και τέλος στο Όσλο, μέχρι το τέλος του πολέμου. Συνελήφθη αιχμάλωτος από τις βρετανικές δυνάμεις και επέστρεψε στην Αυστρία το 1946.

 Μεταπολεμικά χρόνια 
Μετά την επιστροφή του στην Αυστρία, στα πλαίσια της διαδικασίας αποναζιστικοποίησης, κατατάχθηκε στην κατηγορία των «λιγότερο συνεργασθέντων» και του απαγορεύτηκε η δημοσίευση για τρία χρόνια. Συνέχισε να εργάζεται πάνω στο Σκάλες του Στράντλχοφ, και παρόλο που το ολοκλήρωσε το 1948, ο ακόμη άγνωστος συγγραφέας δεν μπόρεσε να το εκδώσει αμέσως. Όταν τελικά εκδόθηκε το 1951, σημείωσε τεράστια επιτυχία και καθιέρωσε τη φήμη του στη μεταπολεμική αυστριακή λογοτεχνική σκηνή. Το 1952 έγινε δεκτός στο Αυστριακό PEN Club. Στη συνέχεια, ασχολήθηκε με ένα άλλο, ακόμη πιο φιλόδοξο μυθιστόρημα, το οποίο είχε συλλάβει και σχεδιάσει από τη δεκαετία του 1930 αλλά το είχε εγκαταλείψει: Οι δαίμονες, το οποίο δημοσιεύτηκε το 1956 με μεγάλη επιτυχία. Το 1958 ξεκίνησε να εργάζεται πάνω σε αυτό που σκόπευε να είναι ένα τετράτομο μυθιστόρημα με τον γενικό τίτλο Μυθιστόρημα Αρ. 7, ως αντίστοιχο της Έβδομης Συμφωνίας του Μπετόβεν. Ο πρώτος τόμος, Οι καταρράκτες του Σλούνι δημοσιεύτηκε το 1963. Ο δεύτερος τόμος, Το δάσος στα σύνορα, ήταν το τελευταίο του έργο και δημοσιεύθηκε ημιτελές και μετά θάνατον, το 1967. Ο Ντόντερερ πέθανε στη Βιέννη από καρκίνο του εντέρου τον Δεκέμβριο 1966.

 Εκπρόσωπος του μεγάλου βιεννέζικου μυθιστορήματος 
Ο Χαϊμίτο φον Ντόντερερ θεωρείται ο «τελευταίος μεγάλος μυθιστοριογράφος - και ίσως ο πιο «Βιεννέζος» - στην παράδοση των Ούγκο φον Χόφμανσταλ, Ρόμπερτ Μούζιλ, Χέρμαν Μπροχ, Γιόζεφ Ροτ και Ελίας Κανέτι». Αν και το βιεννέζικο μυθιστόρημα «έφτασε στην πιο χαρακτηριστική του έκφραση» τη δεκαετία του 1930 με το έργο Ο άνθρωπος χωρίς ιδιότητες του Μούζιλ, τα έργα Οι σκάλες του Στρούντλχοφ (1951) και Οι δαίμονες (1956) του Ντόντερερ «ολοκληρώνουν» την εξέλιξή του.  

Ο Ντόντερερ αντιλαμβανόταν το μοντερνιστικό μυθιστόρημα ως το πραγματικό έργο τέχνης της εποχής του, επικά ευρύ και μεγάλης κλίμακας, όπως διευκρίνισε στο δοκίμιο Αρχές και λειτουργία του μυθιστορήματος (1959). Στα τελευταία του χρόνια, έλαβε πολλές λογοτεχνικές τιμητικές διακρίσεις και προτάθηκε για το Νόμπελ Λογοτεχνίας πέντε φορές. 

Το 1996, για την 100ή επέτειο από τη γέννησή του καθιερώθηκε στην Αυστρία το Λογοτεχνικό Βραβείο Χαϊμίτο φον Ντόντερερ. 

 Διακρίσεις και βραβεία 

 1954: Βραβείο Λογοτεχνίας Πεζογραφίας, από την Πολιτιστική Επιτροπή Γερμανικών Επιχειρήσεων της Ομοσπονδίας Γερμανικών Βιομηχανιών
 1957: Μεγάλο Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας της Αυστρίας 
 1961: Λογοτεχνικό Βραβείο της Πόλης της Βιέννης 
 1966: Βραβείο Βίλχελμ Ράαμπε 
 1966: Δαχτυλίδι Τιμής της πόλης της Βιέννης

 Έργα (επιλογή) 

 Μυθιστορήματα 

 Die Bresche (1924). Η παράβαση
 Das Geheimnis des Reichs (1930). Το μυστικό της αυτοκρατορίας
 Ein Mord, den jeder begeht (1938). Ένας φόνος που διέπραξαν όλοι 
 Ein Umweg (1940). Μια παράκαμψη
 Die erleuchteten Fenster oder die Menschwerdung des Amtsrates Julius Zihal (1951). Τα φωτισμένα παράθυρα, ή ο εξανθρωπισμός του δημοτικού συμβούλου Γιούλιους Τσίχαλ
 Die Strudlhofstiege oder Melzer und die Tiefe der Jahre (1951). Οι σκάλες του Στρούντλχοφ, ή Ο Μέλτσερ και τα βάθη των χρόνων
 Die Dämonen. Nach der Chronik des Sektionsrates Geyrenhoff (1956). Οι δαίμονες. Από το χρονικό του συμβούλου Γκάιρενχοφ
 Die Merowinger oder die totale Familie (1962). Οι Μεροβίγγειοι ή η ολοκληρωμένη οικογένεια 
 Roman Nr.7/I. Die Wasserfälle von Slunj (1962). Μυθιστόρημα Αρ. 7/I: Οι καταρράκτες του Σλούνι
 Roman No. 7/II. Der Grenzwald (1967). Μυθιστόρημα Αρ. 7/II: Το δάσος στα σύνορα (ημιτελές, μεταθανάτια)

 Νουβέλες και διηγήματα 

 Das letzte Abenteuer (1953). Η τελευταία περιπέτεια (νουβέλα)
 Die Posaunen von Jericho (1958). Οι σάλπιγγες της Ιεριχούς (νουβέλα) 
 Die Peinigung der Lederbeutelchen (1959). Το μαρτύριο του δερμάτινου πορτοφολιού (διηγήματα)
 Unter schwarzen Sternen (1966). Κάτω από τα μαύρα αστέρια (διηγήματα) 
 Meine neunzehn Lebensläufe und neun andere Geschichten (1966). Δεκαεννέα βιογραφικά μου και εννέα άλλα διηγήματα (διηγήματα) 
 Die Erzählungen (1972) Συλλογή διηγημάτων (1972, μεταθανάτια)
 Seraphica; Montefal (2009) Σεραφίκα, Μόντεφαλ (δύο διηγήματα, μεταθανάτια)

 Ποίηση 

 Gassen und Landschaft (1923).  Δρόμοι και Τοπία 
 Ein Weg im Dunkeln (1957). Ένα μονοπάτι στο σκοτάδι

 Δοκίμια, ημερολόγια 

 Der Fall Gütersloh (monograph on the painter Gütersloh) (1930) Η περίπτωση Γκίτερσλο (μονογραφία για τον ζωγράφο Γκίτερσλο) 
 Grundlagen und Funktion des Romans (1959). Αρχές και λειτουργία του μυθιστορήματος (δοκίμιο)
 Tangenten: Tagebuch eines Schriftstellers 1940 – 1950 Εφαπτόμενες: Ημερολόγιο ενός συγγραφέα 1940–1950 (ημερολόγια)
 Die Wiederkehr der Drachen (1970, μεταθανάτια). Η επιστροφή των δράκων (δοκίμια) 
 Commentarii 1951 bis 1956: Tagebücher aus dem Nachlaß (ημερολόγια, 1976 μεταθανάτια) Σχόλια 1951 έως 1956
 Commentarii 1957 bis 1966: Tagebücher aus dem Nachlaß (ημερολόγια, 1986 μεταθανάτια) Σχόλια 1957 έως 1966
 Die sibirische Klarheit (1991, μεταθανάτια). Σιβηρικό φως (κείμενα από τα χρόνια στη Ρωσία) 
 Tagebücher 1920 – 1939. Ημερολόγια 1920–1939 (1996, μεταθανάτια)
 Gedanken über eine zu schreibende Geschichte der Stadt Wien (1996). Σκέψεις για μια ιστορία που θα γραφεί για τη Βιέννη (δοκίμιο, μεταθανάτια)

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Αυστριακοί ποιητές
Κατηγορία:Αυστριακοί μυθιστοριογράφοι
Κατηγορία:Αυστριακοί διηγηματογράφοι
Κατηγορία:Αυστριακοί δοκιμιογράφοι
Κατηγορία:Αυστριακοί ευγενείς