Θεσπίσματα του Μέλφι

Τα Θεσπίσματα τού Μέλφι, ή Liber Augustalis,  ήταν ένας νέος νομικός κώδικας για το βασίλειο τής Σικελίας, που εκδόθηκε την 1η Σεπτεμβρίου 1231 από τον αυτοκράτορα Φρειδερίκο Β'. Δόθηκαν στο Μέλφι, την πόλη από την οποία οι Νορμανδοί πρόγονοι τού Φρειδερίκου Β΄ είχαν ξεκινήσει, για να κατακτήσουν το Νότιο Ιταλία (Mezzogiorno) δύο αιώνες νωρίτερα. Αρχικά, μία μεταρρύθμιση των Ασσιζών τής Κάπουα τού 1220, οι οποίες και οι ίδιες ήταν η μεταρρύθμιση των Ασσιζών τού Αριάνο τού 1140, τα Θεσπίσματα αποτέλεσαν τη βάση τού σικελικού δικαίου για τους επόμενους έξι αιώνες.

Ο συγγραφέας των Θεσπισμάτων φέρεται να είναι ο ίδιος ο Φρειδερίκος Β΄, αν και ο Τζάκομο Αμαλφιτάνο αρχιεπίσκοπος τής Κάπουα, εμφανίζεται επίσης ως επιρροή. Μάλιστα, επιπλήχθηκε από τον πάπα, επειδή δεχόταν και συμβούλευε ρήτρες αντίθετες με τις επιθυμίες τής Εκκλησίας. Παραδοσιακά, το έργο έχει αποδοθεί στον Πιερ ντελε Βίνιε, αλλά είναι σχεδόν βέβαιο, ότι ενώ ο Φρειδερίκος Β΄, ο Τζάκομο και ο Πιερ συνέβαλαν σε αυτό, το Liber είναι προϊόν μηνών εργασίας από μία επιτροπή.

Τα Συντάγματα γράφτηκαν στα λατινικά, και μεταφράστηκαν στα ελληνικά πριν από την έκδοσή τους. Προορίζονταν να ισχύουν, όπως και με το προηγούμενο σικελικό δίκαιο, για όλους τους λαούς τού βασιλείου: Έλληνες, Εβραίους, Σαρακηνούς, Λομβαρδούς, Γερμανούς. Οι 253 παράγραφοι χωρίζονται σε τρία βιβλία:
 Το πρώτο αφορά το δημόσιο δίκαιο (107 ρήτρες· μία από αυτές λείπει από όλα τα χειρόγραφα)
 Το δεύτερο αφορά τη δικαστική διαδικασία (52 ρήτρες)
 Το τρίτο αφορά το φεουδαρχικό, ιδιωτικό και ποινικό δίκαιο (94 ρήτρες)

Τα Συντάγματα, όπως και οι Ασίζες πριν από αυτά, ενίσχυσαν την εξουσία τού βασιλιά, και μείωσαν την εξουσία των φεουδαρχών του. Οι συγκεντρωτικές και γραφειοκρατικές τάσεις τής νομοθεσίας τού Ρογήρου Β' συνεχίστηκαν έναν αιώνα αργότερα στα Θεσπίσματα. Συνέχισε επίσης να δίνει έμφαση στον ιερό ρόλο και το θεόσταλτο δικαίωμα διακυβέρνησης τού μονάρχη. Ο Φρειδερίκος Β' έγραψε στα Θεσπίσματα ότι «εμείς, τους οποίους Εκείνος ανύψωσε πέρα από κάθε ελπίδα στην κορυφή τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας».

Στρατιωτικά, τα Θεσπίσματα απαγόρευαν την οπλοφορία χωρίς άδεια. Δημιουργήθηκε ένας μόνιμος στρατός Σαρακηνών, για να αποτρέψει τον βασιλιά από το να χρειαστεί να επικαλεστεί τους αναξιόπιστους βαρόνους, οι οποίοι σίγουρα ήταν εξοργισμένοι από τα Θεσπίσματα. Αυτοί, οι φεουδάρχες, επηρεάστηκαν σοβαρά και με άλλους τρόπους. Για παράδειγμα, απαγορεύτηκε η πώληση φεούδων, θέτοντας τέλος στην υπο-φεουδαρχία, και όλοι οι υποτελείς υπόκεινταν στους φόρους και άλλους δασμούς τού βασιλιά.

Εκκλησιαστικά, τα Θεσπίσματα επηρέαζαν τους επισκόπους, όπως όλους τους μεγάλους γαιοκτήμονες, αλλά τους επηρέαζαν και με μοναδικούς τρόπους. Οι κληρικοί υποβάλλονταν στα κοινά δικαστήρια. Στερούνταν επίσης την κρίση επί των αιρετικών, τους απαγορευόταν να αποκτούν γη, και αναγκάζονταν να πωλήσουν κληρονομιές.

Όπως και οι μεγάλες επισκοπές και βαρονίες, οι πόλεις επηρεάστηκαν από τους συγκεντρωτικούς νόμους που τους αφαίρεσαν τις εξουσίες, και τις καθιστούσαν πιο άμεσα υποκείμενες όχι μόνο στον βασιλιά, αλλά και στους υπουργούς του. Οι πόλεις δεν μπορούσαν να γίνουν κοινότητες, όπως είχαν κάνει πολλές στη Βόρεια Ιταλία, και απαγορεύτηκε να εκλέγουν υπάτους ή ποντεστά, επί ποινή λεηλασίας. Όπως και η βαρονία, οι πόλεις στερήθηκαν δικαιώματα ποινικής δικαιοσύνης. Αυτά μεταβιβάστηκαν μόνο στον βασιλιά και τους δικαστές του.

Αυτοί οι δικαστές ή υπουργοί έγιναν μία πιο σημαντική τάξη. Όλο και λιγότεροι ευγενείς υπηρετούσαν τον βασιλιά, καθώς όλο και περισσότεροι απλοί ελεύθεροι άνθρωποι ανέβαιναν στην εξουσία. Οι δικαστές εκλέγονταν για ένα χρόνο εν αναμονή της επαν-επιβεβαίωσης, και λάμβαναν μισθό από το κράτος. Αυτό τους έκανε πιστούς στον βασιλιά και τη διοίκησή του, διότι χωρίς αυτό δεν ήταν τίποτε. Οι μεγάλοι αξιωματούχοι τού Regno ήταν ο παλαιός ammiratus ammiratorum, ο μεγάλος πρωτονοτάριος (ή λογοθέτης), ο μεγάλος αρχιθαλαμηπόλος, ο μεγάλος σενεσάλης, ο μεγάλος καγκελάριος, ο μεγάλος κοντόσταυλας και ο αρχιδικαστής. Ο τελευταίος ήταν επικεφαλής τής Magna Curia, τής Αυλής τού βασιλιά (τής curia regis) και τού τελικού εφετείου. Η Magna Curia Rationum, ένα τμήμα τής curia, λειτουργούσε ως ελεγκτικό τμήμα τής μεγάλης γραφειοκρατίας. Εκτός από αυτό, υπήρχε ένα είδος κοινοβουλίου, που αποτελούνταν όχι μόνο από τους βαρόνους, αλλά και από τα πανεπιστήμια και τους απλούς γαιοκτήμονες. Δεν συζητούσε, ούτε επικύρνζε νομοθεσία, την οποία έθετε και μπορούσε να άρη ο βασιλιάς, αλλά απλώς την δεχόταν και την δημοσίευε, δίνοντας τις συμβουλές της, όπου μπορούσε.

Από οικονομικής άποψης, επιβλήθηκαν κρατικά μονοπώλια στο μετάξι, τον σίδηρο και τα σιτηρά. Από την άλλη πλευρά, οι δασμοί στο εμπόριο εντός τού Regno καταργήθηκαν. Ωστόσο, τα προνόμια που είχαν παραχωρηθεί προηγουμένως στην Πίζα και τη Γένοβα καταργήθηκαν. Τα μέτρα και τα βάρη ρυθμίζονταν ομοιόμορφα σε όλο το βασίλειο.

Τέλος, επιβεβαιώθηκε η ισότητα όλων των πολιτών ενώπιον τού νόμου. Τα Θεσπίσματα έδωσαν μεγάλη έμφαση στη μείωση τής εξουσίας των ευγενών, και στην τήρηση τής ρωμαϊκής παράδοσης τής ισότητας ενώπιον τού νόμου: έτσι, όλοι οι ελεύθεροι, όλοι οι πολίτες, ήταν ίσοι, θεωρητικά. Ομοίως, προς όφελος των απλών ανθρώπων, ο Φρειδερίκος Β΄ απαγόρευσε τη δίκη με δοκιμασία, διατάσσοντας τους δικαστές του να χρησιμοποιούν αντ' αυτής «τις κοινές μεθόδους απόδειξης που έχουν εισαχθεί, τόσο από τους αρχαίους νόμους, όσο και από τα θεσπίσματά μας». Τα Θεσπίσματα χρησιμοποίησαν αξιοσημείωτα τη λογική, για να απορρίψουν τα δεισιδαιμονικά θεμέλια τής δοκιμασίας. Για παράδειγμα, η χρήση τής δίκης με πυρακτωμένο σίδερο απορρίφθηκε, επειδή οι άνθρωποι πίστευαν ότι «η φυσική θερμότητα τού πυρακτωμένου σιδήρου θερμαίνεται, και ακόμη πιο ανόητο, ψυχραίνεται χωρίς κανέναν απολύτως λόγο», και η δίκη με νερό απαγορεύτηκε, λόγω τής πεποίθησης «ότι ο κατηγορούμενος τού εγκλήματος, ο οποίος έχει αποδειχθεί μόνο από την ένοχη συνείδησή του, δεν θα γίνει δεκτός από το στοιχείο τού παγωμένου νερού, ενώ, στην πραγματικότητα, η διατήρηση επαρκούς αέρα τον εμποδίζει να βυθιστεί». Ο Φρειδερίκος Β΄ απαγόρευσε επίσης τη δίκη με μάχη, διατάσσοντας να δοθεί μεγαλύτερο βάρος στις καταθέσεις μαρτύρων, αν και εξαιρέσεις σε αυτό δόθηκαν στους ιππότες, και σε περιπτώσεις στις οποίες δεν μπορούσαν να προσκομιστούν μάρτυρες.

Τα Καταστατικά περιέχουν επίσης παρεμπιπτόντως πληροφορίες σχετικά με την άσκηση τής ιατρικής. Ο Φρειδερίκος Β΄ διακήρυξε ότι για να γίνει κάποιος ιατρός, ήταν απαραίτητο να έχει κάποια πρακτική εμπειρία, την οποία πολλοί Ευρωπαίοι ιατροί με πανεπιστημιακή εκπαίδευση δεν είχαν το 1231.

Σύμφωνα με τον Ernst Kantorowicz, το Liber «είναι το πιστοποιητικό γέννησης τού σύγχρονου διοικητικού κράτους».

Τα Θεσπίσματα τού Μέλφι παρέμειναν εφαρμοστέο δίκαιο στο βασίλειο τής Νάπολης μέχρι το 1809 και στη Σικελία μέχρι το 1819.

 Εκδόσεις και μεταφράσεις 


 Constitutionum Regni Siciliarum (ed. 1773)

 Λογοτεχνία 
 Ντέιβιντ Αμπουλάφια, Φρειδερίκος Β΄. Ένας μεσαιωνικός αυτοκράτορας (1988), κεφάλαιο έξι.
 Μεσσάνα, Φεντερίκο. Liber Augustalis o Costituzioni melfitane (1231).

 Σημειώσεις 

Κατηγορία:Βασίλειο της Σικελίας