Πρόεδρος της Γκάνας

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας της Γκάνας είναι ο εκλεγμένος αρχηγός του κράτους και της κυβέρνησης της Γκάνας, καθώς και αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων της Γκάνας. Σημερινός πρόεδρος της Γκάνας είναι ο Τζον Μαχάμα, ο οποίος κέρδισε τις προεδρικές εκλογές του 2024 έναντι του τότε αντιπροέδρου Μαχαμούντου Μπαουμία, με διαφορά 14,94%. Ορκίστηκε στο αξίωμα στις 7 Ιανουαρίου 2025.
Ιστορία του αξιώματος
Από το 1957 έως το 1960, αρχηγός του κράτους βάσει του Συντάγματος του 1957 ήταν η Βασίλισσα της Γκάνας, Ελισάβετ Β΄, η οποία ήταν επίσης μονάρχης και άλλων κρατών της Κοινοπολιτείας. Η μονάρχης εκπροσωπούνταν στη Γκάνα από έναν γενικό κυβερνήτη. Η Γκάνα έγινε δημοκρατία εντός της Κοινοπολιτείας βάσει του Συντάγματος του 1960, και η μονάρχης και ο γενικός κυβερνήτης αντικαταστάθηκαν από έναν εκτελεστικό πρόεδρο. Ο Κουάμε Νκρούμα, ο οποίος ήταν πρωθυπουργός από την ανεξαρτησία, έγινε ο πρώτος πρόεδρος, ασκώντας το αξίωμα μέχρι την ανατροπή του με το πραξικόπημα του 1966.

Η πολιτική διακυβέρνηση αποκαταστάθηκε το 1969, με την εγκαθίδρυση της Δεύτερης Δημοκρατίας. Σε απάντηση στις αυταρχικές υπερβάσεις του Νκρούμα, το σύνταγμα που είχε συνταχθεί έναν χρόνο νωρίτερα μείωσε σημαντικά τις εξουσίες του προέδρου, καθιστώντας το αξίωμα σχεδόν καθαρά τελετουργικό. Η πραγματική εξουσία ανατέθηκε στον πρωθυπουργό και το υπουργικό συμβούλιο. Ο μοναδικός πρόεδρος υπό αυτό το σύστημα, ο Έντουαρντ Ακούφο-Άντο, εξελέγη από το κοινοβούλιο το 1970, αλλά ανατράπηκε με το πραξικόπημα του 1972.

Το 1979 ένα νέο σύνταγμα καθιέρωσε την Τρίτη Δημοκρατία, βασισμένη σε ένα μείγμα των συνταγμάτων του 1960 και του 1969. Η προεδρία έγινε ξανά εκτελεστικό αξίωμα, με εξουσίες και καθήκοντα παρόμοια με εκείνα του Αμερικανού ομολόγου του. Ο μοναδικός πρόεδρος υπό αυτό το σύστημα, ο Χίλα Λιμάν, εξελέγη το 1979, μόνο για να ανατραπεί με το πραξικόπημα του 1981.

Το 1992 υιοθετήθηκε το ισχύον σύνταγμα. Όπως και το προκάτοχό του του 1979, καθιέρωσε την προεδρία ως εκτελεστικό αξίωμα. Ο Τζέρι Ρόουλινγκς, ο de facto ηγέτης της χώρας από το πραξικόπημα του 1981, εξελέγη πρόεδρος εκείνο το έτος και ανέλαβε τα καθήκοντά του το 1993.

Επιλεξιμότητα
Σύμφωνα με το Κεφάλαιο 8, Άρθρο 62 του Συντάγματος της Γκάνας του 1992, ένας υποψήφιος πρόεδρος πρέπει να πληροί τις ακόλουθες προϋποθέσεις:

(α) να είναι πολίτης της Γκάνας εκ γενετής
(β) να έχει συμπληρώσει το τεσσαρακοστό έτος της ηλικίας του· και
(γ) να είναι πρόσωπο που πληροί τις προϋποθέσεις για να εκλεγεί Μέλος του Κοινοβουλίου, εκτός εάν οι λόγοι αποκλεισμού που ορίζονται στις παραγράφους (γ), (δ) και (ε) της παραγράφου (2) του άρθρου 94 του παρόντος Συντάγματος δεν αίρονται, για οποιοδήποτε τέτοιο πρόσωπο, με προεδρική χάρη ή με την πάροδο του χρόνου, όπως προβλέπεται στην παράγραφο (5) του εν λόγω άρθρου. The President – Chapter 008 – The Constitution of the Republic of Ghana 1992 – The Executive . judicial.gov.gh. Δικαστική Εξουσία της Γκάνας.

Οι υποψήφιοι πρόεδροι πρέπει να καταθέσουν έγγραφο υποψηφιότητας υπογεγραμμένο από τουλάχιστον δύο εγγεγραμμένους ψηφοφόρους σε κάθε περιφέρεια και να περιλαμβάνει το όνομα του αντιπροέδρου που είναι υποψήφιος μαζί τους.

Ο πρόεδρος υπηρετεί τετραετή θητεία και περιορίζεται σε δύο θητείες, είτε διαδοχικές είτε χωριστές. Ο πρώτος πρόεδρος για τον οποίο εφαρμόστηκαν τα όρια θητειών ήταν ο Τζέρι Ρόουλινγκς το 2001.

Εάν ο πρόεδρος πεθάνει, παραιτηθεί, καταστεί μόνιμα ανίκανος ή απομακρυνθεί από το αξίωμα, ο αντιπρόεδρος αναλαμβάνει αυτομάτως την προεδρία για το υπόλοιπο της θητείας. Εάν ο αντιπρόεδρος αναλάβει την προεδρία πριν λήξει πάνω από το ήμισυ της προεδρικής θητείας, επιτρέπεται να διεκδικήσει μόνο μία πλήρη θητεία ως πρόεδρος. Εάν έχει λήξει πάνω από το ήμισυ της θητείας, ο αντιπρόεδρος μπορεί να διεκδικήσει δύο πλήρεις θητείες. Για παράδειγμα, όταν ο Τζον Άτα Μιλς πέθανε το 2012, ο αντιπρόεδρος Τζον Μαχάμα υπηρέτησε τους τελευταίους έξι μήνες της θητείας του Μιλς προτού εκλεγεί με δική του εντολή αργότερα εκείνο το έτος. Ήταν επιλέξιμος για δεύτερη θητεία το 2016, αλλά έχασε. Έχασε ξανά το 2020, αλλά κέρδισε το 2024. Ωστόσο, θα πρέπει να αποχωρήσει οριστικά από το αξίωμα το 2029. Εάν τόσο ο πρόεδρος όσο και ο αντιπρόεδρος αδυνατούν να ασκήσουν τα καθήκοντα του προέδρου, ο Πρόεδρος του Κοινοβουλίου γίνεται προσωρινός πρόεδρος και νέες εκλογές πρέπει να διεξαχθούν εντός τριών μηνών.

 Κατάλογος 

 Παραπομπές 


Προεδρο