Ο Αμπιγιέρ (ταινία, 1983)

Ο Αμπιγιέρ (πρωτότυπος αγγλικός τίτλος: The Dresser) είναι βρετανική δραματική ταινία του 1983, σε σκηνοθεσία του Πίτερ Γιέιτς και διασκευή του Ρόναλντ Χάργουντ από το θεατρικό του έργο The Dresser του 1980. Αφηγείται την ιστορία του προσωπικού βοηθού ενός ηλικιωμένου ηθοποιού, ο οποίος αγωνίζεται να συντηρήσει τη ζωή του εργοδότη του. Στην ταινία πρωταγωνιστούν οι Άλμπερτ Φίνεϊ, Τομ Κόρτνεϊ, Ζίνα Γουόκερ, Αϊλίν Άτκινς, Έντουαρντ Φοξ και Μάικλ Γκοφ.

Ο Φίνεϊ και ο Κόρτνεϊ ήταν και οι δύο υποψήφιοι για Όσκαρ, Βραβεία BAFTA και Χρυσές Σφαίρες για τις ερμηνείες τους, με τον Κόρτνεϊ να κερδίζει τη Χρυσή Σφαίρα Καλύτερου Ηθοποιού σε Δράμα, σε ισοβαθμία με τον Ρόμπερτ Ντουβάλ για το Τρυφερές Σχέσεις.

 Πλοκή 
Η πλοκή είναι βασισμένη στις εμπειρίες του Χάργουντ ως αμπιγιέρ του Άγγλου σαιξπηρικού ηθοποιού-μανατζέρ Σερ Ντόναλντ Γούλφιτ, που είναι το πρότυπο για τον χαρακτήρα «Σερ».

Η ταινία ξεκινά με μια παράσταση του Οθέλλου σε ένα περιφερειακό θέατρο στη Βρετανία κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Στον ομώνυμο ρόλο πρωταγωνιστεί ένας ηλικιωμένος, κάποτε διάσημος σαιξπηρικός ηθοποιός, ο οποίος αναφέρεται μόνο με το όνομα «Σερ». Ανήκει στην παλιά, πομπώδη σχολή της βρετανικής υποκριτικής, γεμάτη μεγαλοπρεπείς χειρονομίες και εξαιρετική αγόρευση. Καθώς η αυλαία πέφτει μετά την τελευταία πράξη και οι ηθοποιοί παρατάσσονται για την αυλαία τους, ο Σερ τους κάνει διάλεξη για τα λάθη τα οποία έκαναν κατά τη διάρκεια της παράστασης, δείχνοντάς έτσι ότι είναι ο επικεφαλής αυτής της περιοδεύουσας ομάδας ηθοποιών η οποία φέρνει τον Σαίξπηρ στην επαρχία κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Στα παρασκήνια περιμένει ο Νόρμαν, που είναι ο αμπιγιέρ και ουσιαστικά υπηρέτης του Σερ εδώ και δεκαετίες. Ο Νόρμαν είναι ένας αποτελεσματικός, κάπως θηλυπρεπής άντρας ο οποίος γνωρίζει κάθε ιδιοτροπία και φαντασίωμα του Σερ, είναι συνηθισμένος στις φωνές και τα ιδιότροπα παραληρήματά του. Καθώς ο Νόρμαν περιμένει τον Σερ να βγει από τη σκηνή μετά από μια τυπικά φανταχτερή ομιλία λήξης προς το κοινό, βλέπουμε έναν τρόπο με τον οποίο τα βγάζει πέρα με τη δουλειά του καθώς πίνει μια γουλιά από ένα μικρό μπουκάλι μπράντι το οποίο κουβαλάει πάντα στην πίσω τσέπη του.

Η θεατρική ομάδα βιάζεται να φτάσει στον επόμενο χώρο της, τη βιομηχανική πόλη Μπράντφορντ, όπου ο Σερ πρόκειται να δώσει τη διάσημη ερμηνεία του ομώνυμου χαρακτήρα στον Βασιλιά Ληρ. Το τρένο σχεδόν αποχωρεί δίχως αυτούς, καθώς ο Σερ κάνει την επιβλητική του πορεία μέσω του σιδηροδρομικού σταθμού της Υόρκης προς την πλατφόρμα, με τον Νόρμαν να τρέχει μπροστά για να παρακαλέσει τον φύλακα του τρένου να καθυστερήσει την αποχώρηση του τρένου μέχρι την άφιξη του Σερ. Αλλά το τρένο αρχίζει να αναχωρεί από τον σταθμό, μέχρι την στιγμή που ο Σερ βγάζει ένα δυνατό, διαταγματικό «ΣΤΑΜΑΤΗΣΤΕ... ΑΥΤΟ....ΤΟ ΤΡΕΝΟ!» από τα σκαλιά της πλατφόρμας. Ο φύλακας αιφνιδιάζεται, το τρένο σταματά και ο Σερ οδηγεί ήρεμα την θεατρική ομάδα του στο τρένο.

Όταν φτάνουν στο Μπράντφορντ, παρόλα αυτά, μια άλλη πηγή άγχους του Νόρμαν σύντομα γίνεται εμφανής, καθώς γίνεται φανερό ότι οι νοητικές ικανότητες του Σερ εξασθενούν ραγδαία. Ο Νόρμαν τον σώζει από μια συγκεχυμένη, σχεδόν βίαιη διαμαρτυρία στην πλατεία της πόλης Χάλιφαξ, κοντά στο Πις Χολ, η οποία καταλήγει με τον Σερ στο νοσοκομείο. Καθώς η ομάδα προσπαθεί να αποφασίσει τι να κάνει, ο Σερ φτάνει αναπάντεχα στο θέατρο, αποπροσανατολισμένος και εξαντλημένος, λέγοντας ότι έδωσε εξιτήριο στον εαυτό του από το νοσοκομείο. Ο Νόρμαν συνοδεύει τον Σερ στο καμαρίνι, αντιστεκόμενος σθεναρά στην επιμονή της διευθύντριας σκηνής να ακυρωθεί η παράσταση και επιμένοντας ότι ο Σερ θα είναι έτοιμος να συνεχίσει.

Το μεσαίο μέρος της ταινίας διαδραματίζεται σχεδόν εξ ολοκλήρου στο καμαρίνι, καθώς ο Νόρμαν αγωνίζεται να προετοιμάσει τον Σερ για την αυλαία. Το περιπλανώμενο μυαλό του Σερ και οι σχεδόν ασυνάρτητες περιπλανήσεις του σταδιακά γίνονται πιο εστιασμένες καθώς ο Νόρμαν τον κάνει να επικεντρωθεί στο μακιγιάζ του, θυμούμενος τις ατάκες του. Μέχρι τη στιγμή που η σύζυγος του Σερ, η οποία αναφέρεται μόνο ως «Αυτής Εξοχότητα», η οποία υποδύεται την Κορδέλια, φτάνει στο καμαρίνι για την κλήση πως απομένουν πέντε λεπτά για να ξεκινήσει η παράσταση, ο Σερ είναι έτοιμος για τον ρόλο τον οποίο έχει ερμηνεύσει 227 φορές.

Η αυλαία σηκώνεται και η παράσταση ξεκινάει με τον εναρκτήριο διάλογο ανάμεσα στους αυλικούς του Ληρ, αλλά ο Σερ φαίνεται να παρασύρεται νοερά περιμένοντας την ατάκα που θα σημάνει την είσοδό του, προς μεγάλη δυσφορία του Νόρμαν, αναγκάζοντας τους ηθοποιούς στη σκηνή να αυτοσχεδιάσουν, ενώ ο Νόρμαν αγωνίζεται να πείσει τον Σερ για την είσοδό του. Ηχούν σειρήνες αεροπορικής επιδρομής, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας αεροπορικής επιδρομής. Πράγματι, μακρινές βόμβες οι οποίες ακούγονται να πέφτουν φαίνεται να ξυπνούν τον Σερ και εκείνος ανεβαίνει στη σκηνή για να αποδώσει αυτό που όλοι συμφωνούν ότι είναι η καλύτερη ερμηνεία του Ληρ στη μακρά καριέρα του.

Μετά τη θριαμβευτική παράσταση, όμως, ο Σερ καταρρέει από την εξάντληση και ο Νόρμαν τον βοηθά να πάει στο καμαρίνι του για να ξαπλώσει. Ο Σερ ζητά από τον Νόρμαν να διαβάσει από μια αυτοβιογραφία την οποία ισχυρίζεται ότι έγραφε. Αν και το μόνο που έχει γράψει ο Σερ είναι η εναρκτήρια αφιέρωση, ο Νόρμαν διαβάζει φωναχτά τα ευγενικά «ευχαριστώ» του Σερ στο κοινό του, τους συναδέλφους του ηθοποιούς, στον Σαίξπηρ, στους τεχνικούς της σκηνής και άλλους, μένοντας δυσαρεστημένος από την μη συμπερίληψή του σε αυτή τη λίστα. Ετοιμαζόμενος να διαμαρτυρηθεί, ο Νόρμαν ανακαλύπτει ότι ο Σερ πέθανε ενώ εκείνος διάβαζε. Ο Νόρμαν, ελαφρώς μεθυσμένος πλέον από το μπράντι που κατανάλωσε κατά την διάρκεια της βραδιάς, εξοργίζεται, κατηγορώντας τον Σερ ότι ήταν ένας αχάριστος γέρος, και μέσα στον θυμό του προσθέτει ακόμη και τρελά στο γραπτό του Σερ ενα ευχαριστώ για τον εαυτό του. Αλλά ο θυμός του Νόρμαν καλύπτει μόνο προσωρινά τον αποπροσανατολισμό του για το γεγονός ότι έχασε τη μόνη ζωή που γνώριζε για τόσα χρόνια και όπως παραδέχεται με δάκρυα στα μάτια ο Νόρμαν, τον μόνο άντρα που αγάπησε ποτέ. Η ταινία κλείνει με τον Νόρμαν ξαπλωμένο πάνω στο σώμα του Σερ, απρόθυμος να αφήσει τη ζωή του και την αγάπη του.

 Διανομή ρόλων 

 Παραγωγή 
Η Goldcrest Films έδωσε στον Ρόναλντ Χάργουντ 60.000 δολάρια για την συγγραφή του σαμαριού. Επένδυσαν 1,5 εκατομμύριο λίρες στην ταινία και απέσπασαν κέρδος σχεδόν 300.000 λιρών. Το 1990, ο Τζέικ Ίμπερτς της Goldcrest την αποκάλεσε «την πιο ευχάριστη παραγωγή με την οποία έχω ποτέ συνδεθεί». 

 Υποδοχή 
Ο Αμπιγιέρ έλαβε καλές κριτικές κατά την κυκλοφορία του. Ο Ρότζερ Ίμπερτ, των Chicago Sun-Times, απένειμε στην ταινία τέσσερα στα τέσσερα αστέρια, περιγράφοντάς την ως «μια υπέροχη συλλογή θεατρικών παραδόσεων, λεπτομερειών και δεισιδαιμονιών... το καλύτερο είδος δράματος, το οποίο μας συναρπάζει επιφανειακά με χρώμα, χιούμορ και εσωτερικές λεπτομέρειες, και στη συνέχεια αποκαλύπτει την αλήθεια από κάτω». Ο Τζοακίμ Μποάζ του Film Ruminations της έδωσε 7 στα 10 το 2010 και σημείωσε ότι η ταινία ήταν «στιβαρή, καλοερμηνευμένή, αν και ένα κάπως ξεχασμένο δράμα». Ο Τζον Σάιμον του National Review είπε ότι Ο Αμπιγιέρ είναι μια από εκείνες τις σπάνιες περιπτώσεις όπου η κινηματογραφική εκδοχή ήταν καλύτερη από το πρωτότυπο θεατρικό έργο.

Ο ιστότοπος συλλογής κριτικών Rotten Tomatoes αναφέρει ότι το 100% των 15 κριτικών έδωσε στην ταινία μια θετική κριτική, με μέσο όρο βαθμολογίας 8,0/10.

 Box office 
Η Goldcrest Films έκανε επένδυση 1.456.000 λιρών στην ταινία και έλαβε 1.744.000 λίρες ως αντάλλαγμα, αποκομίζοντας κέρδος 288.000 λιρών. 

 Βραβεία και υποψηφιότητες 
Βραβείο Κατηγορία Υποψήφιος/οι Αποτέλεσμα Βραβεία Όσκαρ Καλύτερη Ταινία Πίτερ Γέιτς  Καλύτερος Σκηνοθέτης  Καλύτερος Ηθοποιός Τομ Κόρτνεϊ  Άλμπερτ Φίνεϊ  Καλύτερο Σενάριο – Βασισμένο σε Υλικό από Άλλο Μέσο Ρόναλντ Χάργουντ  Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Βερολίνου Χρυσή Αρκούδα Πίτερ Γέιτς  Καλύτερος Ηθοποιός Άλμπερτ Φίνεϊ  Βραβείο CIDALC Πίτερ Γέιτς  Βραβεία Βρετανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου Καλύτερη Ταινία  Καλύτερη Σκηνοθεσία  Καλύτερος Ηθοποιός σε Πρωταγωνιστικό Ρόλο Τομ Κόρτνεϊ  Άλμπερτ Φίνεϊ  Καλύτερη Ηθοποιός σε Β' Ρόλο Άιλιν Άτκινς  Καλύτερο Διασκευασμένο Σενάριο Ρόναλντ Χάργουντ  Καλύτερος Μακιγιέρ Άλαν Μπόιλ  Βραβεία Χρυσής Σφαίρας Καλύτερη Ξένη Ταινία  Καλύτερος Ηθοποιός σε Ταινία – Δράμα Τομ Κόρτνεϊ  Άλμπερτ Φίνεϊ  Καλύτερος Σκηνοθέτης – Κινηματογραφική Ταινία Πίτερ Γέιτς  Καλύτερο Σενάριο – Κινηματογραφική Ταινία Ρόναλντ Χάργουντ  Βραβεία Κινηματογράφου Mainichi Καλύτερη Ξενόγλωσση Ταινία Πίτερ Γέιτς  Βραβεία του Εθνικού Συμβουλίου Κριτικών Οι δέκα κορυφαίες ταινίες 

 Τηλεοπτική ταινία 
Το 2015, το BBC ανέλαβε την παραγωγή μιας εναλλακτικής τηλεοπτικής διασκευής του έργου, με πρωταγωνιστές τους Άντονι Χόπκινς, Ίαν ΜακΚέλεν και Έμιλι Γουάτσον. Έλαβε θετικές κριτικές.

 Λαϊκή κουλτούρα 
Ένα φωνητικό δείγμα του Άλμπερτ Φίνεϊ να εκφωνεί το "227 Lears and I can't remember the first line" (μετάφραση: «227 Λήρ και δεν μπορώ θα θυμηθώ την πρώτη γραμμή») στο Ο Αμπιγιέρ ακούγεται στο τέλος του "PCP", του τραγουδιού που κλείνει το άλμπουμ των Manic Street Preachers, The Holy Bible (1994).

 Παραπομπές 

Σημειώσεις

 Βιβλιογραφία 


 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 





Κατηγορία:Βρετανικές δραματικές ταινίες
Κατηγορία:Ταινίες του 1983
Κατηγορία:Βρετανικές ταινίες συσχετιζόμενες με ΛΟΑΤ
Κατηγορία:Ταινίες με ηθοποιό που κέρδισε Χρυσή Σφαίρα Α΄ Ανδρικού Ρόλου (Δράμα)
Κατηγορία:Ταινίες με μουσική σύνθεση Τζέιμς Χόρνερ
Κατηγορία:Ταινίες γυρισμένες στα Pinewood Studios
Κατηγορία:Ταινίες παραγωγής Columbia Pictures
Κατηγορία:Ταινίες τοποθετημένες στην Αγγλία
Κατηγορία:Ταινίες σε σκηνοθεσία Πίτερ Γέιτς