Χάινερ Μύλερ

Ο Χάινερ Μύλερ (, 9 Ιανουαρίου 1929 – 30 Δεκεμβρίου 1995) ήταν Γερμανός θεατρικός συγγραφέας. Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους γερμανόφωνους θεατρικούς συγγραφείς του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα και συγκαταλέγεται στις σημαντικότερες λογοτεχνικές προσωπικότητες της ανατολικογερμανικής λογοτεχνίας. Ήταν επίσης ποιητής, πεζογράφος και δοκιμιογράφος, καθώς και θεατρικός σκηνοθέτης, καλλιτεχνικός διευθυντής και πρόεδρος της Ακαδημίας Τεχνών στο Ανατολικό Βερολίνο. 

Τα «αινιγματικά, αποσπασματικά έργα» του αποτελούν σημαντική συμβολή στο μεταμοντέρνο δράμα και το μεταδραματικό θέατρο.

 Βιογραφικά στοιχεία 
Ο Χάινερ Μύλερ γεννήθηκε το 1929 στο Έπεντορφ της Σαξονίας. Ο πατέρας του ήταν σοσιαλδημοκράτης και φυλακίστηκε για ένα διάστημα στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Σάχενμπουργκ το 1933. Στη συνέχεια διατάχθηκε να μην επιστρέψει στο Έπεντορφ και η οικογένεια μετακόμισε στο Μπράουνσντορφ και από το 1939 έως το 1947 έζησαν στο Βάρεν (Μύριτς) όπου ο νεαρός Χάινερ φοίτησε στο γυμνάσιο. Λόγω των καλών βαθμών του, έλαβε υποτροφία για το ανώτερο γυμνάσιο. Σύμφωνα με τη δική του αφήγηση, ο Χάινερ Μύλερ εντάχθηκε στη Χιτλερική Νεολαία το 1940. Λίγο πριν το τέλος του πολέμου, επιστρατεύτηκε στην Υπηρεσία Εργασίας του Ράιχ και στην Volkssturm (Λαϊκή Θύελλα).

Μετά τον πόλεμο, ολοκλήρωσε τις απολυτήριες σπουδές του (Abitur) στο Φράνκενμπεργκ της Σαξονίας, όπου ο πατέρας του ήταν δήμαρχος από το 1947 και εργάστηκε σε βιβλιοθήκη και στο γραφείο της περιφερειακής διοίκησης. Το 1946, εντάχθηκε στο SPD (Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα), το οποίο λίγο αργότερα συγχωνεύτηκε υπό σοβιετική πίεση με το KPD (Κομμουνιστικό Κόμμα) για να σχηματίσουν το SED (Ενιαίο Σοσιαλιστικό Κόμμα Γερμανίας), το κομμουνιστικό κόμμα της ΓΛΔ, αλλά σύντομα διαγράφηκε λόγω έλλειψης ενθουσιασμού και μη καταβολής συνδρομών. Ο πατέρας του έγινε μέλος και αξιωματούχος του SED μετά το 1946, αλλά εγκατέλειψε τη ΛΔΓ το 1951 σε ένδειξη διαμαρτυρίας μαζί με τη σύζυγό του και τον μικρότερο γιο του, ο Χάινερ Μύλερ, τότε νεαρός συγγραφέας με κομμουνιστικές συμπάθειες επέλεξε να παραμείνει. 

Από το 1950, έγραφε λογοτεχνικές κριτικές για εφημερίδες και πολιτικά περιοδικά. Το 1954 έγινε μέλος της Γερμανικής Ένωσης Συγγραφέων και εξελίχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους θεατρικούς συγγραφείς της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Τιμήθηκε με πολλά βραβεία, μεταξύ των οποίων το Βραβείο Χάινριχ Μαν το 1959, το Βραβείο Λέσσινγκ το 1975, το Βραβείο Μπύχνερ το 1985 και το Βραβείο Κλάιστ το 1990.

Η σχέση του με το ανατολικογερμανικό κράτος άρχισε να επιδεινώνεται, ωστόσο, όταν το θεατρικό έργο του Η μετεγκατάσταση ή Η αγροτική ζωή λογοκρίθηκε το 1961 μετά από μία μόνο παράσταση. Ο Μύλερ αποβλήθηκε από την Ένωση Συγγραφέων την ίδια χρονιά. Η κυβέρνηση παρέμεινε επιφυλακτική απέναντί του τα επόμενα χρόνια, εμποδίζοντας την πρεμιέρα του Εργοτάξιου το 1965 και λογοκρίνοντας έργα του στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Εν τω μεταξύ, τα έργα του άρχισαν να γίνονται γνωστά τόσο στη Δυτική Γερμανία όσο και διεθνώς εκείνη την εποχή και πολλά παίχτηκαν στη Δύση. Ωστόσο, παρά τις δυσκολίες, και αν και του δόθηκε η ευκαιρία στα ταξίδια που του επέτρεψαν να κάνει, δεν διέφυγε ποτέ στη Δύση.  

Στις 17 Νοεμβρίου 1976, ο Μύλερ υπέγραψε μαζί με έντεκα άλλους συγγραφείς και καλλιτέχνες την αίτηση κατά της απέλασης του Βολφ Μπίρμαν. Όπως αρκετοί άλλοι από τους υπογράφοντες, ο Μύλερ απέσυρε την υπογραφή του στις 25 Νοεμβρίου, σύμφωνα με τον Μπίρμαν, με την προϋπόθεση ότι η Στάζι θα το κρατούσε μυστικό. 

Χάρη στην αυξανόμενη παγκόσμια φήμη του, ο Μύλερ κατάφερε να ανακτήσει την αποδοχή του στην Ανατολική Γερμανία. Έγινε δεκτός στην Ακαδημία Τεχνών της ΛΔΓ στο Βερολίνο το 1984 - μόλις δύο χρόνια πριν γίνει μέλος της Ακαδημίας του Δυτικού Βερολίνου. Παρά τις προηγούμενες τιμητικές διακρίσεις, ο Μύλερ δεν έγινε ξανά δεκτός στην Ένωση Ανατολικογερμανών Συγγραφέων μέχρι το 1988, λίγο πριν το τέλος της ΛΔΓ. Μετά την πτώση του Τείχους, έγινε ο τελευταίος πρόεδρος της Ακαδημίας Τεχνών της ΛΔΓ από το 1990 μέχρι τη συγχώνευσή της με τη δυτική ακαδημία το 1993.

Το 1992, προσκλήθηκε να ενταχθεί στη διεύθυνση του Μπερλίνερ Ανσάμπλ, του θιάσου του Μπρεχτ, ως ένα από τα πέντε μέλη. Το 1995, λίγο πριν τον θάνατό του, ανέλαβε αποκλειστικός καλλιτεχνικός διευθυντής του θεάτρου.

Το 1993, έγινε γνωστό ότι ο Μύλερ από το 1979 έως το 1990 ήταν ανεπίσημος συνεργάτης (πληροφοριοδότης) με το κωδικό όνομα Χάινερ για τη Στάζι. Ο Μύλερ, ο οποίος εκείνη την εποχή δεν ήταν μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος ή της Υπηρεσίας Πληροφοριών της Ανατολικής Γερμανίας, παραδέχτηκε ότι είχε επαφή με αξιωματούχους της Στάζι, αλλά ποτέ δεν παρείχε πληροφορίες.

Κατά τα τελευταία πέντε χρόνια της ζωής του, συνέχισε να ζει στο Βερολίνο και να εργάζεται στη Γερμανία και την Ευρώπη, σκηνοθετώντας κυρίως παραγωγές δικών του έργων. Έγραψε λίγα νέα δραματικά κείμενα σε αυτή την περίοδο, και, όπως και ο Μπρεχτ, στράφηκε στην ποίηση στα τελευταία του χρόνια. Το 1994, του απονεμήθηκε το Ευρωπαϊκό Βραβείο Θεάτρου.

Πέθανε από καρκίνο του φάρυγγα σε ηλικία 66 ετών σε νοσοκομείο του Βερολίνου στις 30 Δεκεμβρίου 1995.  

 Προσωπική ζωή 
Το 1951, παντρεύτηκε τη Ρόζμαρι Φρίτσε. Ο γάμος κατέληξε σε διαζύγιο το 1953. Ξαναπαντρεύτηκαν την ίδια χρονιά, αλλά χώρισαν για δεύτερη φορά το 1954. Από αυτόν τον γάμο γεννήθηκε η κόρη τους, Ρεγγίνα. Το 1955, παντρεύτηκε τη συγγραφέα Ίνγκε Μέγιερ, η οποία αυτοκτόνησε το 1966. Το 1970 παντρεύτηκε την τρίτη του σύζυγο, τη Βουλγάρα σκηνοθέτιδα Γκίνκα Τσολακόβα. Το 1990, ο Μύλερ γνώρισε τη φωτογράφο Μπριγκίτε Μαρία Μάγιερ και παντρεύτηκαν το 1992. Η κόρη τους Άννα είναι το τέταρτο παιδί του Χάινερ Μύλερ.

 Λογοτεχνικό έργο 
Τα έργα του Χάινερ Μύλερ ακολουθούν την παράδοση του διδακτικού έργου του Μπρεχτ, αλλά παρουσιάζουν επίσης ταραχώδεις σκηνές κωμωδίας καταστάσεων που θυμίζουν το λαϊκό θέατρο. Πολλά από τα θεατρικά έργα του είναι ελεύθερες, εκσυγχρονισμένες ερμηνείες θεατρικών έργων αρχαίων Ελλήνων τραγικών, του Σαίξπηρ, του Μπρεχτ, του Γάλλου Πιερ Σοντερλό ντε Λακλό, του Αμερικανού Τζον Ριντ, πρώιμης σοβιετικής λογοτεχνίας κ.λπ. Τα έργα του συνεχίζουν να έχουν μεγάλη επιρροή στην ευρωπαϊκή θεατρική γραφή, δραματουργία και ερμηνεία. 

Η προσέγγιση του Μύλερ στο δράμα αποδόμησε την παραδοσιακή αφήγηση, δίνοντας έμφαση στις συλλογικές εμπειρίες έναντι των ατομικών συγκρούσεων. Στα έργα του - που κατατάσσονται στο μεταμοντέρνο μεταδραματικό θέατρο -  η καινοτόμος χρήση του μοντάζ και η μη γραμμική αφήγηση, οι σκηνές τελετουργίας, παντομίμας, σκηνών κόμικς και επιδείξεων τρόμου, σκληρότητας και αισχρότητας, πλαισιωμένα με μαύρο χιούμορ, αυτοσαρκασμό και ειρωνεία, εκφράζουν τις ανώνυμες φωνές των καταπιεσμένων, των μη ορθολογικών και αναθέτουν στον θεατή την ανεύρεση νοημάτων και συσχετισμών.  

Τα έργα του - που λογοκρίθηκαν ή απαγορεύτηκαν και παίχτηκαν στη ΛΔΓ μόνο χρόνια αργότερα ή, σε ορισμένες περιπτώσεις ποτέ - άγγιξαν όλα τα καυτά ζητήματα της εποχής: τις υψηλές τιμές των βασικών αγαθών, την εργασία που γινόταν υπό την πίεση παράλογων ποσοστώσεων και τους χαμηλούς μισθούς κατά την πρώιμη σοσιαλιστική κατάληψη της εξουσίας, τα ψέματα και τις ανεκπλήρωτες υποσχέσεις της σοσιαλιστικής κολεκτιβοποίησης της γεωργίας, τους βιασμούς Γερμανίδων από Σοβιετικούς στρατιώτες μετά τον πόλεμο, την αποτυχία της αποναζιστικοποίησης της γερμανικής εργατικής τάξης και τις βιαιότητες και υπερβολές της Ρωσικής Επανάστασης.

 Επιλογή έργων 

 1951: Das Laken oder Die Undefleckte Empfangnis (Το Σεντόνι ή η Αμμωμος Σύλληψη
 1956/1957: Der Lohndrücker (Η μείωση μισθού, σε συνεργασία με την Ίνγκε Μύλερ)
 1957: Zehn Tage, die die Welt erschütterten (Δέκα μέρες που συγκλόνισαν τον κόσμο) διασκευή του ομώνυμου μυθιστορήματος του Τζον Ριντ.
 1957: Die Korrektur (Η διόρθωση (με την Ίνγκε Μύλερ)
 1958: Glücksgott (Ο Θεός της Τύχης)
 1961: Die Umsiedlerin oder Das Leben auf dem Lande (Η μετεγκατάσταση ή Η αγροτική ζωή)
 1958/1964: Philoktet (Φιλοκτήτης)
 1963/1964: Der Bau (Το εργοτάξιο)
 1966/1967: Sophokles/Ödipus, Tyrann (Σοφοκλής: Οιδίπους Τύραννος)
 1968: Der Horatier (Ο Οράτιος)
 1970: Mauser (Μάουζερ)
 1970: Weiberkomödie (Κωμωδία Γυναικών)
 1970: Der Arzt wider Willen (Ο Απρόθυμος Δόκτωρ) με έμπνευση τον Μολιέρο 
 1971: Macbeth (Μάκβεθ)
 1956/1971: Germania Tod in Berlin (Γκερμάνια Θάνατος στο Βερολίνο)
 1972: Zement (Τσιμέντο)
 1951/1974: Die Schlacht (Η μάχη)
 1955/1961/1974: Traktor (Τρακτέρ)
 1976: Leben Gundlings Friedrich von Preußen, Lessings Schlaf, Traum, Schrei. Ein Greuelmärchen (Η ζωή του Γκούντλινγκ Φρειδερίκου της Πρωσίας, Ο ύπνος του Λέσινγκ, Όνειρο, Κραυγή. Μια φρικτή ιστορία)
 1977: Die Hamletmaschine ( Η Μηχανή του Άμλετ)
 1978: Bertolt Brecht/Der Untergang des Egoisten Johann Fatzer (Η πτώση του εγωιστή Γιόχαν Φάτσερ, ημιτελές έργο του Μπρεχτ)
 1979: Der Auftrag (Η αποστολή)
 1980/1981: Quartett (Κουαρτέτο)
 1982/1983: Verkommenes Ufer Medeamaterial Landschaft mit Argonauten (Ρημαγμένη Όχθη - Μήδειας Υλικό - Τοπίο με Αργοναύτες)
 1983/1984: Wolokolamsker Chaussee (Αυτοκινητόδρομος Βολοκολόμσκ) κύκλος 4 θεατρικών έργων, γνωστός και ως Ο δρόμος των τανκς
 1984: Bildbeschreibung (Περιγραφή εικόνας)
 1985: Anatomie Titus Fall of Rome Ein Shakespearecommentar (Ανατομία Τίτος Πτώση της Ρώμης Σχόλιο του Σαίξπηρ)

 Μεταφράσεις στα ελληνικά 

 Μάουζερ και Ο Οράτιος, μτφ. Ελένη Βαροπούλου, εκδ. Άγρα, 2009 
 Περιγραφή εικόνας, μτφ. Νατάσα Σιουζούλη, εκδ. Οδός Πανός, 2000
 Μορφές από τον Ευρυπίδη, μτφ. μτφ. Ελένη Βαροπούλου, εκδ. Άγρα, 1997
 Κουαρτέτο, μτφ. Ελένη Βαροπούλου, εκδ. Άγρα, 2008
 Δύστηνος άγγελος, επιλογή κειμένων, μτφ. Ελένη Βαροπούλου, εκδ. Άγρα, 2013
 Η μηχανή Άμλετ, μτφ. Ελένη Βαροπούλου, εκδ. Άγρα, 2013
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανοί λογοτέχνες
Κατηγορία:Γερμανοί θεατρικοί συγγραφείς
Κατηγορία:Σκηνοθέτες θεάτρου
Κατηγορία:Γερμανοί ποιητές
Κατηγορία:Γερμανοί δοκιμιογράφοι
Κατηγορία:Ανατολικογερμανοί
Κατηγορία:Ανατολικογερμανική λογοτεχνία