Αρμενούσα

Η Αρμενούσα (7ος αι.) ήταν, σύμφωνα με τον θρύλο, κόρη τού Κύρου τής Αλεξάνδρειας και μέλλουσα νύφη τού [Ηράκλειου] Κωνσταντίνου Γ΄, ο οποίος υπερασπίστηκε την Αίγυπτο κατά την αραβική κατάκτηση. Η ιστορικότητά της αμφισβητείται από τούς περισσότερους σύγχρονους ιστορικούς, ιδιαίτερα από τον Άλφρεντ Τζ. Μπάτλερ, ο οποίος είπε ότι «αυτοί οι μύθοι, οι οποίοι συχνά εμπνέονται από την φαντασία των Χίλιων και Μίας Νύχτας, πρέπει να εξοριστούν από το πεδίο τής ιστορίας».

 Η εποχή 
Η Αρμενούσα αναφέρεται από αρκετούς Άραβες χρονικογράφους, όπως ο Αλ-Ουακιντί   και ο αλ-Μακριζί.  Την περιγράφουν ως κόρη τού Αλ-Μουκαβκίς (που γενικά ταυτίζεται με τον Κύρο της Αλεξάνδρειας). Αυτό δημιουργεί πρόβλημα, επειδή οι Ρωμαϊκές πηγές δεν αναφέρουν, ότι ο Κύρος είχε σύζυγο ή κόρη, και, όπως επισημαίνει ο Μπάτλερ, η άγαμη ιδιότητα ήταν απαίτητη για τούς επισκόπους εκείνη την εποχή (αν και υπήρχαν σπάνιες εξαιρέσεις, όπως ο Ιωάννης ο Ελεήμων ).

Ο Αλ-Ουακιντί υπονοεί επίσης, ότι αν και μιλούσε άπταιστα ελληνικά και πολλές άλλες γλώσσες, η μητρική της γλώσσα ήταν τα κοπτικά.

 Ο θρύλος 
Η ιστορία αναφέρει, ότι ο Κύρος είχε μία όμορφη κόρη ονόματι Αρμενούσα, την οποία προσπάθησε να παντρέψει με τον Ηράκλειο Κωνσταντίνο Γ΄, τον χήρο γιο και κληρονόμο τού Αυτοκράτορα Ηράκλειου. Ο Κωνσταντίνος Γ΄, ο οποίος βρισκόταν τότε στην Καισάρεια, δέχθηκε την πρόταση γάμου, έτσι στα τέλη τού 639 η Αρμενούσα έφυγε από τη Βαβυλώνα για την Καισάρεια σε μία μεγάλη γαμήλια πομπή, που περιλάμβανε 2.000 ιππείς, μαζί με σκλάβους και ένα μακρύ καραβάνι φορτωμένο με θησαυρούς, που χρησίμευαν τόσο ως προίκα, όσο και ως φόρο υποτελείας. Όταν έφθασε στη Φακούς, άκουσε ότι οι Άραβες είχαν εισβάλει στη Συρία, ότι ο Κωνσταντίνος Γ΄ είχε αποπλεύσει για την Κωνσταντινούπολη, και ότι ένας αραβικός στρατός με επικεφαλής τον Αμρ ιμπν αλ-Ας ετοιμαζόταν να εισβάλει στην Αίγυπτο. Έστειλε τον κυβικουλάριο Τσεμιλάθους  με 2000 ιππείς της για να υπερασπιστεί το Πηλούσιον, μία πόλη με φρουρά, που θεωρούνταν η ανατολική πύλη προς την Αίγυπτο εκείνη την εποχή, ενώ η ίδια έστειλε αιτήματα για ενισχύσεις στον πατέρα της Κύρο (τα οποία αυτός αγνόησε) και παρέμεινε στο Μπέλμπεϊ με περισσότερους από τούς φρουρούς της, ενθαρρύνοντας τούς κατοίκους της να αντισταθούν στους εισβολείς. 

Τον Δεκέμβριο τού 639 ή στις αρχές Ιανουαρίου τού 640 ο μουσουλμανικός στρατός έφθασε στο Πηλούσιον. Η πολιορκία τής πόλης διήρκεσε δύο μήνες. Κατά τη διάρκεια αυτής τής περιόδου, ο αλ-Ουακιντί αφηγείται την ιστορία ενός Άραβα στρατιώτη ονόματι Γιουκάνα, που είχε μεταστραφεί από τον Χριστιανισμό στο Ισλάμ, ο οποίος προσπάθησε να απαγάγει την Αρμενούσα. Μεταμφιεσμένος σε αγγελιοφόρο τού Ηράκλειου Κωνσταντίνου Γ΄, είπε στον Τσεμιλάθο, ότι ο Κωνσταντίνος Γ΄ περίμενε την Αρμενούσα στην Καισάρεια, και τον είχε στείλει να τη συνοδεύσει. Ο Τσεμιλάθος τον οδήγησε στην Αρμενούσα, και στην αρχή τον πίστεψαν και οι δύο. Ωστόσο, όταν αποκαλύφθηκε η απάτη τού Γιουκάνα, τον επέπληξαν, επειδή εγκατέλειψε «τον Χριστό και τη μητέρα Του». Οι φρουροί τής Αρμενούσας πολέμησαν στη συνέχεια με τούς άνδρες τού Γιουκάνα μέχρι που νύχτωσε, μετά όμως και οι δύο πλευρές υποχώρησαν. 

Αφού κατέλαβαν το Πηλούσιον, οι Μουσουλμάνοι βάδισαν προς τη Μπιλμπεΐς, όπου βρίσκονταν η Αρμενούσα και ο πατέρας της, και την πολιόρκησαν. Ο Κύρος, συνοδευόμενος από δύο Χριστιανούς μοναχούς  και τον διάσημο Ρωμαίό στρατηγό Αρετίωνα, βγήκε για να διαπραγματευτεί με τον Αμρ. Ο Αμρ τούς έδωσε τρεις επιλογές: να ασπαστούν το Ισλάμ, να πληρώσουν τη jizya (φόρο υποτέλειας), ή να πολεμήσουν. Ζήτησαν τρεις ημέρες για να σκεφτούν, και στη συνέχεια, σύμφωνα με τον αλ-Ταμπαρί, ζήτησαν δύο επιπλέον ημέρες. 

Στο τέλος των πέντε ημερών οι δύο μοναχοί και ο στρατηγός αποφάσισαν να απορρίψουν το Ισλάμ και τη τζίζυα, και να πολεμήσουν τούς Μουσουλμάνους, παρακούοντας έτσι τον Κύρο, ο οποίος ήθελε να παραδοθεί και να πληρώσει τη τζίζυα. Ο Κύρος έφυγε για το Φρούριο τής Βαβυλώνας. Η μάχη κατέληξε σε νίκη των Μουσουλμάνων, κατά την οποία ο Αρετίων σκοτώθηκε, και η Αρμενούσα αιχμαλωτίστηκε «με όλη την περιουσία της» (συμπεριλαμβανομένων των υπηρετών). Αλλά ο Αμρ, επιθυμώντας να διατηρήσει καλές σχέσεις με τον Κύρο, τη συνόδευσε πίσω με όλες τις τιμές, και με όλη την περιουσία και τη συνοδεία της στον Κύρο, ο οποίος χάρηκε πολύ που την είδε. 

 Στον λαϊκό πολιτισμό 
Η Αρμενούσα είναι το θέμα δύο τουλάχιστον ιστορικών μυθιστορημάτων: Η Αρμενούσα τής Αιγύπτου τού Τσαρλς Χένρι Μπάτσερ, και η Αρμανούσα αλ-Μισρίγια τού Τζούρτζι Ζαϊντάν, καθώς και ένα θεατρικό έργο τού Γιουσίφ Ζίγια Ταλιμπζαντέχ.

 Σημειώσεις 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Αραβική κατάκτηση της Αιγύπτου
Κατηγορία:Βυζαντινοί του 7ου αιώνα
Κατηγορία:Βυζαντινά πρόσωπα των Αραβοβυζαντινών Πολέμων