Σολομών Ασκενάζι

Ο Σολομών μπεν Νάθαν Ασκενάζι (~1520 – 1602) ήταν Εβραίος γιατρός και επιχειρηματίας, που δραστηριοποιήθηκε στην οθωμανική, βενετσιάνικη και πολωνολιθουανική πολιτική στα τέλη του 16ου αιώνα. Ο Ασκενάζι άσκησε σημαντική επιρροή, με πιο γνωστή τη συμβολή του στην επανεισδοχή των Εβραίων στη Βενετία το 1573.

 Νεανικά χρόνια και μετανάστευση 
Ο Ασκενάζι γεννήθηκε στο Ούντινε από Εβραίους γονείς γερμανικής καταγωγής. 

Σπούδασε ιατρική στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας. Μετά την απέλαση των Εβραίων από το Ούντινε το 1556, ο Ασκενάζι ταξίδεψε στην Κρακοβία για να υπηρετήσει ως αρχίατρος του βασιλιά Σιγισμούνδου Β' ΑυγούστουArbel σελ. 78. Το 1564, ο Ασκενάζι έφυγε για μια θέση ως ιατρός της αυλής στην Κωνσταντινούπολη.

 Κωνσταντινούπολη 
Στην Κωνσταντινούπολη, ο Ασκενάζι ανήλθε σε εξέχουσα θέση. Έγινε φίλος με τον Βενετό Μπάιλο Μαρκαντόνιο Μπάρμπαρο και τον Οθωμανό Μεγάλο Βεζίρη Μεχμέτ Σοκολού. Αυτός και ο αδελφός του ασχολήθηκαν επίσης με το εμπόριο κρασιού μεταξύ Κρήτης και Πολωνίας, με επίκεντρο την ΚωνσταντινούποληArbel, σελ. 82–86. Το ξέσπασμα του Οθωμανο-Βενετικού Πολέμου το 1570 μετέτρεψε τον Ασκενάζι σε βασικό ενδιάμεσο φορέα μεταξύ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της Βενετίας. 

Ο Ασκενάζι κατείχε δύο θέσεις κατά τη διάρκεια του πολέμου: βασιλικός γιατρός της συζύγου του Σοκολού και επίσημος γιατρός της βενετικής κοινότητας στην Κωνσταντινούπολη. Εκτελούσε μυστικές εντολές του Μεγάλου Βεζίρη, που αποσκοπούσαν στην επίτευξη ειρήνης, αποτρέποντας συλλήψεις στρατιωτικών ηγετών και μεταφέροντας μηνύματα μεταξύ των δύο πλευρών. Μαζί με τον Μεγάλο Δραγουμάνο Αλή Μπέη, ο Ασκενάζι συνέταξε τη συνθήκη ειρήνης, που τερμάτισε τον πόλεμο το 1573 .

Ο Ασκενάζι έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην επιλογή διαδόχου για τον Πολωνό βασιλιά Σιγισμούνδο Β' Αύγουστο, ο οποίος δεν άφησε κληρονόμο μετά τον θάνατό του το 1572. Η πολωνική νομοθεσία απαιτούσε τη διεξαγωγή εκλογών. Οι υποψήφιοι περιλάμβαναν τον Ρώσο τσάρο Ιβάν τον Τρομερό, τον Γερμανό αυτοκράτορα Μαξιμιλιανό Β', τον υποψήφιο του Πάπα, που ήταν ένας ανήλικος Καθολικός πρίγκιπας, και τον Γάλλο πρίγκιπα Ερρίκο του Ανζού. Η ισορροπία δυνάμεων σε ολόκληρη την Ευρώπη ήταν αβέβαιη. Παρά το γεγονός ότι φαινομενικά ανήκε στην πολωνική αριστοκρατία, η επιλογή του επόμενου Πολωνού βασιλιά ουσιαστικά βρισκόταν στα χέρια της Οθωμανικής Πύλης, της οποίας η σφαίρα επιρροής εκτεινόταν στην Πολωνία. Ένας Γάλλος πρέσβης ταξίδεψε στην Κωνσταντινούπολη για να κερδίσει την έγκριση των Οθωμανών ηγετών. Συναντήθηκε με τον Ασκενάζι πείθοντάς τον ότι ένας Γάλλος βασιλιάς για την Πολωνία ήταν απαραίτητος για να διατηρηθεί η ισορροπία δυνάμεων. Με τη σειρά του, ο Ασκενάζι έπεισε τον Μεγάλο Βεζίρη να υποστηρίξει τον Ερρίκο. Αφού ο Ερρίκος ανέβηκε στον πολωνικό θρόνο, ο Ασκενάζι έστειλε τα συγχαρητήριά του στον βασιλιά γράφοντας: «Έχω προσφέρει στην Μεγαλειότητά σας την πιο σημαντική υπηρεσία στην εξασφάλιση της εκλογής σας: έχω πραγματοποιήσει όλα όσα έγιναν εδώ». 

 Επανεισδοχή Βενετών Εβραίων 
Το 1572, ο Βενετός Δόγης Αλβίζε Α΄ Μοτσενίγκο ζήτησε την επιβολή του διατάγματος απέλασης του 1556 υποκινώντας πολλούς Εβραίους να φύγουν και πυροδοτώντας μια έντονη συζήτηση στη Γερουσία. Η εμπλοκή των Εβραίων στο εξωτερικό εμπόριο και την ενεχυροδανεισία τους κατέστησε ζωτικά οικονομικά περιουσιακά στοιχεία για την βενετσιάνικη πόλη-κράτος. Επιπλέον, ορισμένοι Βενετοί πολίτες διαφώνησαν ηθικά με την αντικατάσταση των εβραϊκών τραπεζών με το χριστιανικό μόντε ντι πιετά, έναν ανερχόμενο θεσμό στις βενετσιάνικες πόλεις. Ταυτόχρονα, άλλοι υποστήριξαν ότι η απέλαση των Εβραίων ήταν θέμα ηθικής αναγκαιότητας, επικαλούμενοι την απέλαση των Εβραίων από την Ισπανία και την ΠορτογαλίαArbel, σελ. 87 . 

Πίσω στην Κωνσταντινούπολη, ο Ασκενάζι χρησιμοποίησε τις επαφές του για να ασκήσει πολιτική πίεση στις βενετσιάνικες αρχές σχετικά με το ζήτημα της απέλασης των Εβραίων. Μέσω μιας συμφωνίας με τον Γιάκοπο Σοράντσο, έναν Βενετό αξιωματούχο στην Κωνσταντινούπολη, ο Ασκενάζι είχε κανονίσει να έρθουν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ορισμένοι απελαθέντες Βενετσιάνοι Εβραίοι. Ο Σοράντσο επέστρεψε στη Βενετία λίγο αργότερα για να προειδοποιήσει τη Γερουσία για την απειλή που ενυπήρχε σε αυτή τη συμφωνία. Οι Εβραίοι που ζούσαν εκείνη τη στιγμή στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, εξήγησε, οι οποίοι είχαν απελαθεί νωρίτερα από την Ισπανία και την Πορτογαλία, κατασκεύαζαν τώρα όπλα για τις οθωμανικές δυνάμεις για να τα χρησιμοποιήσουν εναντίον της Βενετίας. Η προσθήκη σε αυτά των Εβραίων που απελαύνονταν από τη Βενετία θα μπορούσε να είναι δαπανηρή ή ακόμη και επικίνδυνη. Ο Ασκενάζι διατύπωσε παρόμοια επιχειρήματα με τον Μπάρμπαρο, ο οποίος τα μετέφερε στον Δόγη στις αποστολές του για την οθωμανική κατάσταση Arbel, σελ. 88–89.

Αυτοί οι παράγοντες αναμφίβολα συνέβαλαν στην απόφαση της Γερουσίας να επανεισέλθει στους Εβραίους τον Δεκέμβριο του 1573. Αλλά θα ήταν εσφαλμένο να αποδοθεί η πλήρης αναγνώριση στους Ασκενάζι. Μια άλλη πρόταση που υποβλήθηκε στη Βενετική Γερουσία νωρίτερα εκείνο το έτος πρότεινε να επιτραπεί η είσοδος στους Εβραίους που είχαν απελαθεί από την Ισπανία και την Πορτογαλία, υπό την προϋπόθεση ότι ζούσαν σε γκέτο. Ενώ η πρόταση αυτή δεν εγκρίθηκε, χρησίμευσε για να υπενθυμίσει στη Γερουσία την οικονομική σημασία των Εβραίων και πιθανότατα συνέβαλε στην τελική επανεισδοχή τους Arbel, σελ. 92.

 Πρέσβης στη Βενετία 
Μετά τις πολωνικές εκλογές, η Πύλη διόρισε τον Ασκενάζι απεσταλμένο στη Βενετία. Ξέσπασε διαμάχη και από τις δύο πλευρές σχετικά με τον διορισμό ενός Εβραίου. Στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, ο Σοκολού εγγυήθηκε την πολιτική οξυδέρκεια του γιατρού, ενώ στη Βενετία ο Μπάρμπαρο επαίνεσε τον Ασκενάζι. Μετά από κάποια συζήτηση, ο Ασκενάζι κέρδισε την έδρα και ταξίδεψε στη Βενετία τον Μάιο του 1574. 

Οι βενετσιάνικες αρχές και η εβραϊκή κοινότητα κατέκλυσαν τον Ασκενάζι με δώρα κατά την άφιξή του. Ως Οθωμανός πρέσβης, το ιστορικό του αποδείχθηκε ανάμεικτο. Ο Ασκενάζι διαπραγματεύτηκε με επιτυχία μια διαμάχη για τα σύνορα της ΔαλματίαςArbel σελ. 93, αλλά απέτυχε στην υπεράσπισή του για τη δημιουργία μιας βενετο-οθωμανικής στρατιωτικής συμμαχίας. Ενώ βρισκόταν στη Βενετία, βοήθησε επίσης μια ομάδα Εβραίων εμπόρων να υποβάλουν αίτηση αποζημίωσης για την περιουσία που έχασαν μετά την αναχώρησή τους από τη Βενετία λόγω του διατάγματος εξορίας. Η αίτηση έγινε δεκτή και οι έμποροι αποζημιώθηκαν. Πολλοί παρόλα αυτά επέλεξαν να μην επιστρέψουν στη ΒενετίαArbel, σελ. 94. 

 Επιστροφή στην Κωνσταντινούπολη και θάνατος 
Ο Ασκενάζι επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη τον Ιούλιο του 1574 παραμένοντας ενεργός στην πολιτική μέχρι τον θάνατο του Σοκολού το 1579. Διαχειρίστηκε άσχημα τα οικονομικά του και πέθανε σε συνθήκες φτώχειας το 1602. 

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 


Κατηγορία:Ιταλοί Εβραίοι
Κατηγορία:Ιταλοί διπλωμάτες
Κατηγορία:Βενετοί του 16ου αιώνα