Πολιορκία της Φάσιδος

Η πολιορκία της Φάσιδος έλαβε χώρα το 555–556, κατά τη διάρκεια τού Λαζικού Πολέμου μεταξύ τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και τής Σασσανιδικής. Αναμένοντας μία εύκολη νίκη, οι Πέρσες πολιόρκησαν την πόλη Φάσιδα στη Λαζική, την οποία κατείχαν οι Ρωμαίοι, αλλά ηττήθηκαν στην ακανόνιστη μάχη που ακολούθησε. Η κύρια πηγή για την πολιορκία είναι ο ιστορικός τού 6ου αι. Αγαθίας. 

 Η εποχή 
Ο Λαζικός Πόλεμος είχε ξεκινήσει το 541 με την αποστασία των Λαζών, υπό τον βασιλιά τους Γουβάζη Β΄ από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία στην Περσία. Οι Πέρσες κατέλαβαν γρήγορα τη χώρα, αλλά όταν ο Γουβάζης Β΄ έμαθε ότι οι Πέρσες σχεδίαζαν να τον σκοτώσουν, να εκτοπίσουν τον λαό του και να φέρουν Πέρσες αποίκους, ζήτησε βοήθεια από τούς Ρωμαίους. 

Το 554 οι Πέρσες κέρδισαν μία σημαντική νίκη εναντίον των Λαζο-Ρωμαϊκών δυνάμεων στην Τηλεφίδα, αναγκάζοντάς τους να υποχωρήσουν στα δυτικά μέρη τής χώρας, και τον επόμενο χρόνο κατάφεραν να ματαιώσουν μία Ρωμαϊκή επίθεση στο φρούριο της Ονογουρίδας. Την άνοιξη τού 555 ο Πέρσης στρατηγός Ναχοράγαν ανέλαβε την πρωτοβουλία να πολιορκήσει το σημαντικότερο Λαζο-Ρωμαϊκό οχυρό, την πόλη Φάσιδα, η οποία βρισκόταν στις εκβολές τού ομώνυμου ποταμού . 

 Αντίπαλες δυνάμεις και προετοιμασίες για την πολιορκία 
Ο Ναχοράγκαν ηγήθηκε ενός στρατού π. 60.000 ανδρών. Οι Ρωμαϊκές δυνάμεις τής περιοχής είχαν επικεφαλής τον magister militum per Armeniam Mαρτίνο και τον δεύτερο στην ιεραρχία Ιουστίνο, γιο τού Γερμανού. Οι συνδυασμένες δυνάμεις τους ήταν λιγότεροι από 20.000 άνδρες.    Ο Ναχοράγκαν μπορούσε να περιμένει μία εύκολη νίκη, καθώς η πόλη και οι οχυρώσεις της ήταν κατασκευασμένες από ξύλο, και ήταν ευάλωτες στη φωτιά.Holmes (1905), pp. 728–730

Η τοποθεσία τής πόλης ανάμεσα στον Εύξεινο Πόντο και τον ποταμό Φάση την εξασφάλιζε από ανατολικά, βόρεια και δυτικά. Στη νότια πλευρά της, μία τάφρος ήταν η πρώτη γραμμή άμυνάς της. Ωστόσο οι δυνάμεις τού Ναχοράγκαν άδειασαν την τάφρο μετά από ημέρες σκληρής δουλειάς, και κατάφεραν να περικυκλώσουν την πόλη και από την πλευρά τού ποταμού, κατασκευάζοντας μία γέφυρα με βάρκες επάνω από τον Φάση.  Εν τω μεταξύ, οι Ρωμαίοι είχαν οργανώσει την άμυνα τής πόλης, με τις δυνάμεις τους να παίρνουν τις θέσεις τους στις διάφορες πλευρές των οχυρώσεων. 

Η ακραία δυτική πλευρά, αυτή που βρισκόταν πιο κοντά στον ποταμό, φρουρούνταν από τον Ιουστίνο, ενώ ο Μαρτίνος τοποθετήθηκε στη νοτιοδυτική πλευρά. Τη νότια πλευρά υπερασπίζονταν οι Αγγιλάς, Θεόδωρος και Φιλομάθιος.  Ο Αγγιλάς καταγράφεται να ηγείται ενός συντάγματος Μαυριτανών πελταστών και λογχοφόρων, πιθανώς αυτό σημαίνει ότι ήταν οπλισμένοι μόνο με ασπίδες και λόγχες. Ο Θεόδωρος ηγήθηκε τού βαρέως πεζικού που αποτελούνταν από τούς Τζανούς, μία πρόσφατα εκχριστιανισμένη φυλή που ζούσε στα βουνά επάνω από την Τραπεζούντα, ενώ ο Φιλομάθιος ηγήθηκε Ισαύρων σφενδονιστών και βελοκόρων .   Η νοτιοανατολική πλευρά φρουρούνταν από τον Γίβρωνα, ο οποίος ηγήθηκε μίας συνδυασμένης δύναμης Ερούλων και Λομβαρδών. Η ακραία ανατολική πλευρά φρουρούνταν από τον Βαλεριανό, επικεφαλής δυνάμεων από την πραιτοριανή επαρχία τής Ανατολής. Η σύνθεσή τους δεν καταγράφεται. Τέλος, τα Ρωμαϊκά πλοία τέθηκαν υπό την προστασία τού Νταμπραγέζα τού Βένδου και του Ελμινγκίρ (Ελμινεγέιρ) τού Ούννου.Bury (1889), pp. 458–462

 Η πολιορκία 
Οι επιχειρήσεις ξεκίνησαν με μία ομοβροντία βελών από τούς Πέρσες.  Ο Μαρτίνος, ο γενικός διοικητής των Ρωμαϊκών στρατευμάτων, είχε δώσει οδηγίες σε ολόκληρο τον στρατό να παραμείνει στις αντίστοιχες θέσεις του. Έπρεπε να αγνοήσουν τις προσπάθειες των Περσών να τούς πείσουν να βγουν από τις οχυρώσεις, και να πολεμήσουν σε ανοικτό πεδίο. Ωστόσο, ο Αγγιλάς και ο Φιλομάθιος με περίπου 200 άνδρες τους άνοιξαν μία πύλη τής πόλης, βγήκαν από την πόλη και επιτέθηκαν στην πλησιέστερη δύναμη των Σασσανιδών, των οποίων οι τοξότες παρενοχλούσαν τούς αμυνόμενους. Ο Θεόδωρος αρχικά προσπάθησε να τούς συγκρατήσει, αλλά στη συνέχεια υποκλίθηκε στη «γνώμη τής πλειοψηφίας», και τούς ακολούθησε στην επίθεση. Αναφέρεται ότι ήταν απρόθυμος να παραβιάσει τις διαταγές, αλλά δεν ήθελε να χαρακτηριστεί δειλός από τούς στρατιώτες.  

Η Ρωμαϊκή δύναμη ήταν σε μεγάλο βαθμό λιγότερη από την αριθμητική, και ο Αγαθίας αναφέρει ότι «σχεδόν σίγουρα θα είχαν εξοντωθεί», αλλά σώθηκαν από ένα λάθος των Δαϊλαμιτών.   Οι Δαιλαμίτες ήταν μία δύναμη βοηθητικών δυνάμεων, που προερχόταν από τα βουνά τής Περσίας. «Πολέμησαν πεζοί, οπλισμένοι ο καθένας με ένα σπαθί, μία ασπίδα και τρία ακόντια».  Αποφάσισαν να μην επιτεθούν στούς Ρωμαίους από απόσταση, και αντ' αυτού «περίμεναν ήρεμα την προσέγγισή τους», και στη συνέχεια εύκολα πραγματοποίησαν μία περικύκλωση. Οι περικυκλωμένοι Ρωμαίοι, ωστόσο, ξεκίνησαν μία απεγνωσμένη επίθεση στους εχθρούς που ήταν τοποθετημένοι πιο κοντά στα τείχη της πόλης, και οι Δαϊλαμίτες «άνοιξαν τις τάξεις τους και απομακρύνθηκαν από αυτούς», αντί να μείνουν στη θέση τους. Έτσι, ο Αγγιλάς και οι άλλοι διέφυγαν πίσω στην ασφάλεια τής πόλης.Martindale, Jones & Morris (1992), pp. 81–82Agathias, ed. Frendo (1975), pp. 90–93

Ο Μαρτίνος τελικά συνέλαβε ένα πολεμικό τέχνασμα, το οποίο θα ανέβαζε το ηθικό των στρατιωτών του, και θα έσπερνε τον φόβο στις εχθρικές μονάδες. Κάλεσε τον στρατό σε συγκέντρωση, υποτίθεται για να συζητήσουν περαιτέρω μέτρα άμυνας. Η συγκέντρωση διακόπηκε από ένα άγνωστο άτομο, που παρίστανε τον αγγελιοφόρο από την Κωνσταντινούπολη. Ο Μαρτίνος ανέφερε το περιεχόμενο τού «αυτοκρατορικού μηνύματος» σε όλους τούς συγκεντρωμένους. Το κατασκευασμένο μήνυμα συνέχαιρε τούς αμυνόμενους για την ανδρεία τους, και τούς ενημέρωνε ότι πλησίαζαν ενισχύσεις, και ο «αγγελιοφόρος» ισχυρίστηκε ότι είχαν στρατοπεδεύσει κοντά στον ποταμό Νεόκνο, σε μικρή απόσταση από την ίδια την πόλη. Ο Μαρτίνος στη συνέχεια προσποιήθηκε αγανάκτηση, ότι οι νεοφερμένοι θα μοιράζονταν τη δόξα και τα λάφυρα «με εκείνους που είχαν σηκώσει το βάρος και τη ζέστη», στα οποία τα στρατεύματά του φώναξαν την επιδοκιμασία τους, παρακινημένα σε δράση.  

Οι Ρωμαϊκές ενισχύσεις δεν υπήρχαν στην πραγματικότητα, αλλά η είδηση τής προσέγγισής τους έφθασε στον Ναχοράγαν, ο οποίος αντέδρασε με δύο τρόπους. Αρχικά έστειλε μία μεγάλη δύναμη αναγνώρισης για να εντοπίσει και να παρατηρήσει τις Ρωμαϊκές ενισχύσεις, και στη συνέχεια εξαπέλυσε τις υπόλοιπες δυνάμεις του σε μία γενική επίθεση στα τείχη, ελπίζοντας να καταλάβει την πόλη πριν φθάσουν οι ενισχύσεις. Καυχήθηκε ότι θα έκαιγε την πόλη και τούς κατοίκους της, και έστειλε τούς υπηρέτες τού στρατοπέδου του στα κοντινά δάση, και τούς έδωσε εντολή να μαζέψουν ξυλεία, για να κάψουν την πόλη. Τούς έδωσε επίσης εντολή να προσέχουν για μεγάλο καπνό που ανέβαινε στον ουρανό, διότι αυτό θα σήμαινε ότι η πόλη είχε πέσει, και ότι έπρεπε να επιστρέψουν αμέσως για να βοηθήσουν. 

Ενώ ο Ναχόοράγκαν σχεδίαζε το σχέδιό του, ο Ιουστίνος αποφάσισε να εκμεταλλευτεί την ηρεμία πριν από την καταιγίδα: έφυγε από την πόλη, οδηγώντας μία δύναμη 5.000 ανδρών ιππέων και μία ταξιαρχία πεζικού σε «μία εκκλησία μεγάλης ιερότητας στην περιοχή». Οι Πέρσες κατά κάποιο τρόπο δεν κατάλαβαν την αναχώρησή τους, και ξεκίνησαν τη μεγάλη τους επίθεση το ίδιο πρωί. Βέλη και βλήματα γέμισαν τον αέρα, ενώ τα πολιορκητικά όπλα των Σασσανιδών προσπαθούσαν να καταστρέψουν τα ξύλινα τείχη. Οι αμυνόμενοι απάντησαν πετώντας «τεράστια τεμάχια πέτρας» με τα όπλα, και μικρότερες πέτρες στους εχθρικούς στρατιώτες. Τα αρχικά στάδια τής μάχης διήρκεσαν αρκετά, ώστε ο Ιουστίνος να επιστρέψει από το προσκύνημά του. Δεν μπορούσε να επιστρέψει στην πόλη, αλλά κατάφερε να οργανώσει τις δικές του δυνάμεις, και να επιτεθεί στα νώτα τής εχθρικής δύναμης. Η ξαφνική τους επίθεση σκόρπισε χάος, διαπερνώντας τις εχθρικές γραμμές. Τουλάχιστον μερικές από τις δυνάμεις των Σασσανιδών πίστευαν, ότι οι άνδρες τού Ιουστίνου ήταν οι φημολογούμενες Ρωμαϊκές ενισχύσεις.  

Πανικόβλητα στρατεύματα των Σασσανιδών άρχισαν να υποχωρούν, και οι περισσότεροι Δαϊλαμίτες εγκατέλειψαν τις θέσεις τους για να «ανακουφίσουν όσους πιέζονταν σκληρά». Ο Αγγιλάς και ο Θεόδωρος παρατήρησαν ότι είχαν απομείνει λίγα στρατεύματα που πολιορκούσαν το τμήμα των οχυρώσεων, και ηγήθηκαν μίας εξόρμησης εναντίον των πολιορκητών. Οι λίγοι Δαϊλαμίτες που έμειναν πίσω, είτε σκοτώθηκαν, είτε αναγκάστηκαν να φύγουν, «καταδιωκόμενοι αδιάκοπα» από τη Ρωμαϊκή δύναμη. Οι άλλοι Δαϊλαμίτες παρατήρησαν ότι οι συγγενείς τους κινδύνευαν, και εγκατέλειψαν τις τρέχουσες θέσεις τους σε μία προσπάθεια να αντιμετωπίσουν τον Αγγιλά και τον Θεόδωρο, αλλά η αντεπίθεσή τους ήταν ανοργάνωτη και αναποτελεσματική.  

Οι κοντινές Περσικές δυνάμεις με τη σειρά τους νόμιζαν ότι οι Δαϊλαμίτες υποχωρούσαν βιαστικά, πανικοβλήθηκαν, και άρχισαν να τρέπονται σε φυγή «ατιμωτικά προς όλες τις κατευθύνσεις». Οι Δαϊλαμίτες έμειναν χωρίς υποστήριξη, και «έτρεξαν να τούς συναντήσουν σε φυγή». Ο Αγαθίας τούς θεωρεί ως αιτία και θύματα μίας «διπλής παρεξήγησης». Ο Αγγιλάς και ο Θεόδωρος κατάφεραν έτσι να προκαλέσουν μία γενική φυγή των Σασσανιδικών δυνάμεων. Τα υπόλοιπα Ρωμαϊκά στρατεύματα εξόρμησαν πίσω από τα τείχη, και άρχισαν να καταδιώκουν τούς εχθρούς που έφευγαν. Ολόκληρη η αριστερή πτέρυγα τού στρατού των Σασσανιδών διαλύθηκε, αν και η δεξιά πτέρυγα παρέμεινε άθραυστη και συνέχισε να μάχεται.  

Η δεξιά πτέρυγα περιλάμβανε τούς πολεμικούς ελέφαντες τής Σασσανιδικής δύναμης. Μπορεί να είχαν σταματήσει τη Ρωμαϊκή προέλαση, αλλά ένας από τούς ελέφαντες πανικοβλήθηκε και στράφηκε εναντίον των Περσικών τάξεων. Τα άλογα τού Σασσανιδικού ιππικού τρομοκρατήθηκαν από τον επιτιθέμενο ελέφαντα, πανικοβλήθηκαν και τράπηκαν σε φυγή. Μέσα στη σύγχυση, οι Σασσανιδικές δυνάμεις διασκορπίστηκαν. Ο Ναχοράγαν έδωσε την εντολή υποχώρησης, αλλά μέχρι τότε οι περισσότερες από τις δυνάμεις του είτε είχαν ήδη εγκαταλείψει το πεδίο της μάχης, είτε βρίσκονταν στη διαδικασία να το κάνουν.  

Μέχρι να νυχτώσει, οι Πέρσες φέρεται να είχαν χάσει τουλάχιστον 10.000 μαχητές (κυρίως τις δυνάμεις τού ελαφρού πεζικού, paygan)  και το μεγαλύτερο μέρος τού πολιορκητικού τους εξοπλισμού. Οι απώλειες των Ρωμαίων «δεν ξεπέρασαν τούς 200». Οι Ρωμαίοι έβαλαν φωτιά στον πολιορκητικό εξοπλισμό. Οι υπηρέτες και οι αχθοφόροι τού στρατού των Σασσανιδών φέρεται να μπέρδεψαν τον καπνό με σημάδι ότι η πόλη είχε πέσει, και άρχισαν να ορμούν προς τις Ρωμαϊκές γραμμές. Σχεδόν 2.000 από αυτούς σκοτώθηκαν εκείνο το βράδυ, άλλοι αιχμαλωτίστηκαν. 

 Οι συνέπειες 
Ο Ναχοράγαν είχε ήδη ξεμείνει από προμήθειες, και ο χειμώνας πλησίαζε. Έλυσε την πολιορκία, και υποχώρησε την επόμενη ημέρα. Τα στρατεύματά του κατευθύνθηκαν προς την Κοταΐδα και τη Μοχερείση. Οι ενισχύσεις των Σασσανιδών έφθασαν πολύ αργά για να κάνουν τη διαφορά, και επίσης υποχώρησαν.  Οι Ρωμαϊκές δυνάμεις είχαν τον αδιαμφισβήτητο έλεγχο των δυτικών περιοχών τής Λαζικής. Ο Ναχοράγαν τελικά πέρασε στην Ιβηρία τού Καυκάσου, για να περάσει τον χειμώνα.  Τα νέα τής καταστροφής, ωστόσο, έφθασαν στον Πέρση σάχη, Χοσρόη Α΄ (βασ. 531–579), ο οποίος ήταν εξοργισμένος με τον στρατηγό του. Ο Αγαθίας αναφέρει ότι ο Ναχοράγαν γδάρθηκε ζωντανός με διαταγές τού Χοσρόη Α΄. «Το δέρμα του, που αποκόπηκε σε ένα κομμάτι από το κεφάλι μέχρι τα πόδια, για να διατηρήσει το σχήμα τού σώματος, ράφτηκε και φουσκώθηκε σαν κύστη». Ο Χοσρόης Β΄ φέρεται να το φύλαξε σε έκθεση, ως προειδοποίηση εναντίον «όποιου έφευγε από τούς εχθρούς» τού βασιλιά των βασιλέων. 

 Παραπομπές 

 Πηγές 









Κατηγορία:Πολιορκίες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας