Η αληθινή ιστορία του βασιλιά Δαβίδ (μυθιστόρημα)

Η αληθινή ιστορία του βασιλιά Δαβίδ ή Η αφήγηση για τον βασιλιά Δαβίδ (), είναι ιστορικό μυθιστόρημα του Γερμανοεβραίου συγγραφέα Στέφαν Χάιμ, το οποίο εκδόθηκε στη Δυτική Γερμανία το 1972 και στην Ανατολική Γερμανία το 1973. Ο Χάιμ έγραψε αρχικά το μυθιστόρημα στα αγγλικά και στη συνέχεια το μετέφρασε ο ίδιος στα γερμανικά.

Τα κείμενα από την Εβραϊκή Βίβλο που συχνά παρατίθενται αναφέρονται στη ζωή του βασιλιά Δαβίδ, την ιστορία του Βασιλείου του Ισραήλ και τη διακυβέρνηση του βασιλιά Σολομώντα. Ο συγγραφέας τα συνδέει με φανταστικά γεγονότα και τους διαλόγους και τις σκέψεις των (εν μέρει φανταστικών) χαρακτήρων.

Εξοργισμένος από τις ιστορίες που κυκλοφορούσαν ακόμη για τον πατέρα του Δαβίδ, ο βασιλιάς Σολομών, για να βάλει τέλος σε αυτές τις κακόβουλες φήμες μια για πάντα, αναθέτει σε μια επιτροπή να συντάξει ένα επίσημο χρονικό που θα καταγράφει τη ζωή και τα ανδραγαθήματα του αποθανόντος πατέρα του. Κατά τη διάρκεια της έρευνάς του, ο χρονικογράφος Εθάν ανακαλύπτει σοβαρές αντιφάσεις στο παρελθόν του Δαβίδ, οι οποίες τον φέρνουν σε μια απειλητική για τη ζωή του σύγκρουση με τους βασιλικούς αξιωματούχους που απαιτούν μια εγκωμιαστική επίσημη εικόνα του Δαβίδ.

Πολλοί αναλυτές - ειδικά οι δυτικοευρωπαίοι κριτικοί - είδαν στο μυθιστόρημα σαφείς παραλληλισμούς με την κατάσταση στη ΛΔΓ - κατάχρηση της κρατικής εξουσίας, λογοκρισία, απαγορεύσεις δημοσίευσης - και το ερμήνευσαν ως μια αναμέτρηση με το αυταρχικό καθεστώς.

 Υπόθεση 
μικρογραφία|Ο βασιλιάς Σαούλ διώχνει τον Δαβίδ (πίνακας του Τζουζέπε Λεονάρντο, δεκαετία του 1630)
Ο κύριος χαρακτήρας είναι ο Εθάν, γιος του Χοσαΐα, ένας μορφωμένος χρονικογράφος και ιστορικός από την πόλη Έσδρα  («ο Εθάν ο Εζραΐτης» αναφέρεται δύο φορές στη Βίβλο – Γ΄ Βασιλειών 5:11 και Ψαλμός 89:1). Το μυθιστόρημα αφηγείται αυτή τη μοιραία φάση της ζωής του σε πρώτο πρόσωπο μέσα σε 26 κεφάλαια.

Κατόπιν εντολής του βασιλιά Σολομώντα, ο Εθάν εμφανίζεται ενώπιον μιας βασιλικής επιτροπής υψηλόβαθμων αυλικών αξιωματούχων, επιφορτισμένων με τη σύνταξη των «Χρονικών του βασιλιά Δαβίδ». Σκοπός του έργου είναι να αποδειχθεί ότι η διακυβέρνηση του βασιλιά Σολομώντα προέρχεται από τον Θεό, επειδή ο πατέρας και προκάτοχός του, ο βασιλιάς Δαβίδ, απέκτησε εξουσία και κυβέρνησε το βασίλειο του Ισραήλ ως ο εκλεκτός του Θεού. Ο πλήρης επίσημος τίτλος του έργου είναι:

Μία και μοναδική αληθινή και έγκυρη, ιστορικά ακριβής και επίσημα αναγνωρισμένη αφήγηση για την εκπληκτική άνοδο, τη θεοσεβούμενη ζωή, τις ηρωικές πράξεις και τα θαυματουργά επιτεύγματα του Δαβίδ του Ιεσσαί, βασιλιά του Ιούδα για επτά χρόνια και του Ιούδα και του Ισραήλ για τριάντα τρία χρόνια, του εκλεκτού του Θεού και πατέρα του Βασιλιά Σολομώντα. Το χρονικό έχει ως στόχο να παρουσιάσει τη Μία Αλήθεια για την εποχή μας και όλες τις μελλοντικές εποχές, και έτσι να θέσει τέλος σε όλες τις αντιφάσεις και τις διαμάχες, να εξαλείψει κάθε απιστία στην εκλογή του Δαβίδ του Ιεσσαί από τον Κύριο και Θεό μας, Ιεχωβά, και να εξαλείψει όλες τις αμφιβολίες στις ένδοξες αποκαλύψεις που έκανε ο Κύριός μας, Ιεχωβά, σχετικά με το σπέρμα και τους απογόνους του Δαβίδ.

Τα μέλη της επιτροπής ήταν ο καγκελάριος Ιωσαφάτ, ο στρατιωτικός διοικητής Βεναΐας, ο προφήτης Νάθαν, ο ιερέας Σαδώκ, οι γραμματείς Ελιχόρεφ και Αχιά και τέλος, χωρίς δικαίωμα ψήφου, ο Εθάν, συγγραφέας, ιστορικός και χρονικογράφος.

Ο Εθάν μετακομίζει στην Ιερουσαλήμ με την οικογένεια και τη βιβλιοθήκη του και πιάνει δουλειά, αν και συνειδητοποιεί τους κινδύνους:

«Μπορεί να καταλήξω άσχημα, όπως ένας γραμματέας του οποίου το κεφάλι έκοψαν και το σώμα του καρφώθηκε στα τείχη της πόλης. (...) Μπορεί όμως να γίνω πλούσιος αν προσέχω τη γλώσσα μου και γράφω με σύνεση. Με λίγη τύχη και τη βοήθεια του Ιεχωβά, ίσως όμως καταφέρω να κρύψω μια λέξη ή μια γραμμή, από την οποία οι επόμενες γενιές μπορεί να μάθουν τι συνέβη στο βασίλειο του Ισραήλ εκείνα τα χρόνια και τι είδους άνθρωπος ήταν πραγματικά ο Δαβίδ.....».
Αρχικά, αναφέρεται η ιστορία της ανόδου του Δαβίδ στην εξουσία. Σύμφωνα με την επίσημη άποψη, ο προφήτης Σαμουήλ έκανε τον Σαούλ τον πρώτο βασιλιά του Ισραήλ. Ο νεαρός Δαβίδ, γιος του Ιεσσαί, χάρη στις αρετές του κέρδισε την εύνοια του βασιλιά Σαούλ και παντρεύτηκε την κόρη του Σαούλ, την πριγκίπισσα Μιχάλ. Ωστόσο, ο βασιλιάς Σαούλ «προκάλεσε την οργή του Ιεχωβά», αρρώστησε ψυχικά και στράφηκε εναντίον του ανθρώπου του Θεού, Σαμουήλ, και του ίδιου του γαμπρού του, Δαβίδ, ο οποίος είχε αυξήσει τη δύναμή του εις βάρος του Σαούλ. Για να ξεφύγει από την οργή του Σαούλ, ο Δαβίδ - με τη βοήθεια της Μιχάλ - κατέφυγε στη γη των Φιλισταίων και εισέβαλε στο Ισραήλ με εχθρικό στρατό. Κατά τη διάρκεια του πολέμου, όλοι οι γιοι του βασιλιά Σαούλ σκοτώθηκαν. Μετά την τελική του ήττα, ο Σαούλ αυτοκτόνησε (για να μην πέσει στα χέρια του Δαβίδ). Ελλείψει νόμιμου κληρονόμου, ο λαός και το ιερατείο τάχθηκαν με το μέρος του νικηφόρου Δαβίδ και τον εξέλεξαν δεύτερο βασιλιά του Ισραήλ. Ο Δαβίδ βασίλευσε ως ο εκλεκτός του Θεού και δεν υπάρχει καμία αμφιβολία για την θεϊκή εκλογή του διαδόχου του, του Σολομώντα.
μικρογραφία|Ο νεαρός Δαβίδ παίζει μουσική στον βασιλιά Σαούλ (πίνακας του 17ου αιώνα, Ρέμπραντ)
Στην έρευνά του για την ιστορία, ο Εθάν μιλάει με μάρτυρες, συμπεριλαμβανομένης  της Βηρσαβεέ, μητέρας του Σολομώντα, της Μιχάλ, κόρης του βασιλιά Σαούλ, της πρώτης, εγκαταλελειμμένης συζύγου του Δαβίδ, και του ηλικιωμένου Ιωάβ, ανιψιού του Δαβίδ και πρώην διοικητή των στρατευμάτων του. Ακούει επίσης μάντεις, πόρνες, πρώην υπηρέτες, στρατιώτες και αξιωματούχους. Αναζητά αποσπάσματα μυστικών εγγράφων από τη βασιλεία του Δαβίδ, γραμμένα σε πήλινες πλάκες, και μάλιστα καλεί τα πνεύματα των νεκρών Σαούλ και Σαμουήλ. Αποκαλύπτει επικίνδυνες αντιφάσεις. Πώς κατέληξε ο άγνωστος Δαβίδ στην αυλή του βασιλιά Σαούλ, πρώτα ως ο νικητής του Γολιάθ, και στη συνέχεια ως ο νεαρός άνδρας που «υπηρέτησε τρυφερά» τον ψυχικά άρρωστο βασιλιά με τη μουσική του; Είναι επιλεγμένος από τον Θεό αυτός που οδηγεί τους άθεους στρατούς των Φιλισταίων εναντίον της πατρίδας του, του Ισραήλ; Αυτοκτόνησε ο βασιλιάς Σαούλ ή σκοτώθηκε από έναν δολοφόνο που έστειλε ο Δαβίδ; Πώς χειραγώγησε ο Δαβίδ τη διάθεση του λαού; Από τυφλό πάθος έστειλε στον πόλεμο τον Ουρία τον Χετταίο, προκειμένου να παραβιάσει τον νόμο και τα έθιμα και να κερδίσει τη σύζυγό του, Βηρσαβεέ. Αφού έκανε διάδοχό του τον γιο του με τη Βηρσαβεέ, τον Σολομώντα, ο Δαβίδ διέταξε να σκοτωθούν οι πιθανοί αντίπαλοι του Σολομώντα, συμπεριλαμβανομένων συγγενών εξ αίματος, αδελφών και γιων. Σκότωσε με τα χέρια άλλων, σκότωσε τους άντρες του που έκαναν τη βρώμικη δουλειά και στη συνέχεια θρήνησε δημόσια τα θύματά του για να  αποδείξει την αθωότητά του. Δικαιολόγησε όλες τις πράξεις του με την εντολή του Θεού. Η κατάληψη της εξουσίας και η φίμωση των μαρτύρων λαμβάνουν χώρα κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Σολομώντα, ταυτόχρονα με τη συγγραφή του «Χρονικού»: Ο Βεναΐας δολοφονεί τον πρίγκιπα Αδωνία, γιο του βασιλιά Δαβίδ, του τελευταίου εν ζωή αδελφού του Σολομώντα, και τον ηλικιωμένο Ιωάβ, τον πρώην συμπολεμιστή του Δαβίδ και αρχηγό των στρατευμάτων του, ο οποίος είχε καταφύγει στην προστασία του ναού.

Τα αποτελέσματα της έρευνας του Εθάν συζητούνται και ελέγχονται από τα μέλη της βασιλικής επιτροπής, και ο χρονικογράφος προειδοποιείται ανοιχτά:
«Αν ξέρεις όλα όσα πιστεύω ότι ξέρεις, τότε νομίζω ότι ξέρεις πάρα πολλά!» και

«Ταξίδεψε όπου θέλεις και όπως θέλεις, Εθάν, σ' αυτή τη χώρα τα μάτια του νόμου είναι πάντα πάνω σου.» 
Ο ευσυνείδητος Εθάν πρέπει να επιλέξει. Δεν υπάρχει μέση οδός μεταξύ αλήθειας και ψεύδους. Μέσα στον φόβο του, κάνει μόνο προσεκτικές, κρυφές αναφορές στην αλήθεια. Η δύσπιστη βασιλική επιτροπή, παρ' όλα αυτά, βλέπει ότι το κείμενο θέτει σε κίνδυνο την ηρωική απεικόνιση του Δαβίδ και τον κατηγορούν για προδοσία. Στη δίκη, με μια Σολομώντεια λύση, ο Σολομών δεν καταδικάζει τον συγγραφέα σε θάνατο αλλά καταδικάζει το έργο του σε απαγόρευση - εκτός από τον Ψαλμό 89  που επιτρέπει να αποδοθεί στον Εθάν. Ο συγγραφέας εξορίζεται και ο Σολομών παίρνει τη Λίλιθ, παλλακίδα του Εθάν, στην αυλή του. Επιπλέον, τα ερωτικά ποιήματα του Εθάν προς τη Λίλιθ δηλώνονται από τον Σολομώντα ως δικά του έργα (Το Άσμα Ασμάτων). Ο χρονικογράφος φεύγει από την Ιερουσαλήμ ταπεινωμένος, έχοντας χάσει τα πάντα, απογυμνωμένος από τον αυτοσεβασμό και την ανθρώπινη αξιοπρέπειά του.

 Σημεία εστίασης 
Το βιβλίο, όπως και άλλα έργα που έγραψε ο Στέφαν Χάιμ τις δεκαετίες του 1960 και του 1970, έχει πολυεπίπεδο υποκείμενο μήνυμα. Ο Χάιμ θεωρούσε το πολιτικό σύστημα που λειτουργούσε στη ΛΔΓ ως διαστρέβλωση του κομμουνισμού και το επέκρινε συνεχώς, αλλά ως συνεπής μαρξιστής, δεν ήθελε ποτέ την ανατροπή του καθεστώτος.

 Ένα από τα κεντρικά θέματα είναι η απεριόριστη δύναμη του κράτους, το οποίο, καταχρώμενο την εξουσία του, επιβάλλει τη θέλησή του στο άτομο και το εξουθενώνει. Ο Χάιμ είχε ήδη ασχοληθεί με τη σύγκρουση μεταξύ κρατικής εξουσίας και ατόμου σε προηγούμενο έργο, Λασάλ, ένα μυθιστόρημα για τη ζωή του Φέρντιναντ Λασάλ, το οποίο είχε εκδοθεί λίγα χρόνια πριν, το 1969 στη Δυτική Γερμανία και το 1974 στη ΛΔΓ.
 Το δεύτερο σημείο εστίασης είναι η κριτική του σταλινισμού και της προσωπολατρείας. Πολλοί αναλυτές - ειδικά οι δυτικοευρωπαίοι κριτικοί - ερμήνευσαν το έργο κυρίως ως μια αναμέτρηση με τον σταλινισμό. Ο Στέφαν Χάιμ αναφέρεται πάλι σ' αυτό το θέμα σε άλλα μυθιστορήματα, όπως στο Οι Αρχιτέκτονες (1965) και στο Κόλιν (1979).
 Το επόμενο θέμα είναι ο αγώνας συγγραφέων που ζουν σε δικτατορίες να δημοσιεύσουν έργα απαγορευμένα από το καθεστώς, κάτι που ίσχυε στην ανατολικογερμανική λογοτεχνία και είχε υποστεί και ο ίδιος ο συγγραφέας. Το μυθιστόρημα αποτελεί καταγγελία του καθεστώτος της ΛΔΓ, όπου η ελευθερία της έκφρασης και τα ανθρώπινα δικαιώματα είχαν κατασταλεί. Παρουσιάζει επίσης το ηθικό δίλημμα που έχει ο διανοούμενος όταν πρέπει να αποφασίσει αν θα υποταχθεί στην εξουσία που επιθυμεί ωραιοποιημένες καταστάσεις ή αν θα μείνει στο πλευρό της αλήθειας, διακινδυνεύοντας τη φήμη, την ελευθερία, ακόμη και την ίδια του τη ζωή.
 Η τέταρτη εστίαση είναι το εβραϊκό θέμα. Ο Χάιμ - ένας συγγραφέας εβραϊκής καταγωγής που ζούσε στη ΛΔΓ αλλά δημοσίευε και στα δύο γερμανικά κράτη - είχε ισχυρή άποψη για την αραβοϊσραηλινή σύγκρουση και συμμετείχε ενεργά στις πολιτιστικές, πολιτικές και λογοτεχνικές συζητήσεις της εποχής του σχετικά με το κράτος του Ισραήλ και τη σχέση μεταξύ Εβραίων και Γερμανών.

 Διασκευές 

 Ένα χρονικό, ροκ όπερα των Gábor Kemenéy, Tibor Kocsák και Tibor Miklós. Ουγγαρία, 1984. 
 Η αφήγηση του βασιλιά Δαβίδ, γερμανική ραδιοφωνική διασκευή, 1995 
 Το βιβλίο του βασιλιά Δαβίδ (Sefer ha-Melekh David), θεατρικό έργο του Roee Chen. Ισραήλ, 2016

 Μετάφραση στα ελληνικά 
 Η αληθινή ιστορία του βασιλιά Δαβίδ, μτφ. Αλεξάνδρα Ιωαννίδου, εκδ. Πόλις, 2004

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Ανατολικογερμανική λογοτεχνία
Κατηγορία:Ιστορικά μυθιστορήματα