Η απόφαση (Ζέγκερς)

Η απόφαση () είναι μυθιστόρημα της Άννας Ζέγκερς που εκδόθηκε το 1959 στο Ανατολικό Βερολίνο. 

Το μυθιστόρημα διαδραματίζεται στα πρώτα χρόνια της ΛΔΓ. Η Γερμανία είχε χωρισθεί στα δύο και η διαίρεση για τη συγγραφέα ήταν κάτι πολύ περισσότερο από μια αυθαίρετη γραμμή στον χάρτη: τη βλέπει σαν ένα υπαρξιακό χάσμα, όπως και η Κρίστα Βολφ λίγα χρόνια αργότερα στο μυθιστόρημα Μοιρασμένος ουρανός. Αλλά στην Απόφαση τα σύνορα δεν είναι ακόμη ερμητικά κλειστά. Οι χαρακτήρες κινούνται αδιάκοπα μεταξύ Ανατολής και Δύσης και πρέπει να λάβουν τη σοβαρή απόφαση: αν θα παραμείνουν στην Ανατολική και θα συμβάλλουν στην οικοδόμηση της νέας σοσιαλιστικής πραγματικότητας ή θα καταφύγουν στη Δυτική Γερμανία, όπου το Σχέδιο Μάρσαλ έχει ήδη αρχίσει να παρέχει υλικό πλούτο. 

Το έργο είναι γραμμένο στο ύφος του σοσιαλιστικού ρεαλισμού και είναι από τα πιο χαρακτηριστικά της πρώιμης περιόδου της ανατολικογερμανικής λογοτεχνίας που ασχολήθηκε θεματικά με την κατασκευή μεγάλων βιομηχανικών εγκαταστάσεων και μετέδιδε μια αισιόδοξη εικόνα. 

 Παρουσίαση 
Το μυθιστόρημα αποτελεί ένα τεράστιο πανόραμα της μεταπολεμικής Γερμανία. Διαδραματίζεται από τον Οκτώβριο του 1947 έως την άνοιξη του 1951 στο φανταστικό χαλυβουργείο και ελασματουργείο Κόσιν, με υποπλοκές στο Μεξικό (όπου η συγγραφέας πέρασε τα χρόνια της εξορίας της) και στη Νέα Υόρκη. Περιλαμβάνει περισσότερους από ογδόντα χαρακτήρες που εκπροσωπούν διαφορετικές πολιτικο-ιδεολογικές τάσεις. Η βασική πλοκή απεικονίζει τη διαιρεμένη Γερμανία. Ο Ότο Μπέντχαϊμ, μεγιστάνας του χάλυβα, πριν από τον πόλεμο είχε εργοστάσια που βρέθηκαν τόσο στη δυτική ζώνη κατοχής όσο και στη σοβιετική ζώνη κατοχής (στη φανταστική πόλη Κόσιν). Παρήγαγαν υλικά απαραίτητα για τον πόλεμο των Ναζί και ο γιος του ήταν ένας ισχυρός αξιωματικός των SS. Μετά τον πόλεμο, τα δυτικά εργοστάσια ξαναχτίζονται με την αμερικανική βοήθεια και η παραγωγή επανεκκινείται υπό την αιγίδα των παλιών έμπειρων διευθυντικών στελεχών, ενώ το εργοστάσιο στο Κόσιν μετατρέπεται σε κρατική επιχείρηση. Εδώ, το νέο ξεκίνημα είναι δύσκολο, καθώς οι εργάτες δεν είχαν ποτέ πριν τον έλεγχο, τους λείπει η εμπειρία και η γνώση για διοίκηση, κάτι που οδηγεί σε προβλήματα. Ωστόσο, παρά τις δυσκολίες, το εργοστάσιο ανοικοδομείται και λειτουργεί, παρά τις κινήσεις Αμερικανών πρακτόρων που προσεγγίζουν ορισμένους μηχανικούς για να σαμποτάρουν τις προσπάθειες των εργατών στο Κόσιν.

 Χαρακτήρες 
Οι κύριοι χαρακτήρες είναι τρεις Γερμανοί που γνωρίστηκαν ενώ πολεμούσαν κατά του Φράνκο στον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο: ο Ρόμπερτ Λόζε - ο εκπρόσωπος του προλεταριάτου, ο Ρίτσαρντ Χάγκεν - ο κομμουνιστής αγωνιστής της αντίστασης που γίνεται ηγετικό στέλεχος του κόμματος στη νέα ΛΔΓ, και ο Χέρμπερτ Μέλτσερ - ένας συγγραφέας που έχει σταλεί από ένα αμερικανικό περιοδικό να γράψει για τη μεταπολεμική Γερμανία. Οι τρεις άνδρες είχαν χαθεί κατά τη διάρκεια του χάους του πολέμου, αλλά οι τύχες τους διασταυρώνονται στο μυθιστόρημα. Στο έργο είναι απόλυτα σαφές ποιοι είναι οι «καλοί»: οι βετεράνοι του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου ή όσοι φυλακίστηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης κατά την περίοδο του ναζισμού. Χωρίς εξαίρεση, οι χαρακτήρες που υποστήριζαν τους Ναζί συμφωνούν και συνεργάζονται με τους Αμερικανούς.

Ο Ρόμπερτ Λόζε είναι ο κεντρικός ήρωας και το σύνθετο ψυχολογικό πορτρέτο του σκιαγραφείται εκτενώς: Ο Λόζε είναι αμόρφωτος και δεν έχει καμία γνώση πολιτικής θεωρίας, αλλά είναι ένας κομμουνιστής από ένστικτο, που αντιπροσωπεύει την υπόσχεση μιας νέας λαοκρατικής Γερμανίας και κάνει την ανοικοδόμηση του χαλυβουργείου στο Κόσιν αποστολή της ζωής του. Προς το τέλος, ο Λόζε είναι τόσο πεπεισμένος ότι η ΓΛΔ βρίσκεται στο σωστό δρόμο που στρέφεται κατά της αγαπημένης του - τη Λένε Νολ - όταν του εξομολογήθηκε τα σχέδιά της να δραπετεύσει στη Δύση.

Το μυθιστόρημα περιλαμβάνει σχοινοτενείς συζητήσεις για τις ποσοστώσεις παραγωγής και σκηνές εργατών που συζητούν την οικοδόμηση της νέας κοινωνίας. Υπάρχουν μερικοί Ρώσοι, αλλά δεν αναμειγνύονται ιδιαίτερα. Οποιεσδήποτε φρικαλεότητες διαπράχθηκαν από τον Σοβιετικό Κόκκινο Στρατό στην απελευθέρωση της ανατολικής Γερμανίας δεν αναφέρονται ποτέ. Η συγγραφέας αναγνωρίζει τη διαφορά μεταξύ της αυξανόμενης υλικής ευημερίας της δυτικής χώρας και των σοβαρών στερήσεων στην ανατολική, όμως την υποβιβάζει. Σε μια σκηνή, ένας αρχιεργάτης στο εργοστάσιο του Κόσιν επιτίθεται σε κάποιους που ανέφεραν ότι οι άνθρωποι στη Δύση είχαν μια «καλύτερη ζωή»:

 «Άσε με να σου πω κάτι καλό φίλε: έχεις μια πολύ καλύτερη ζωή εδώ. Σου ανήκει, δεν καταλαβαίνεις; Η ζωή σου είναι δική σου! Ό,τι κι αν κάνεις, ό,τι κι αν αναλάβεις. Η χώρα σου ανήκει. Σίγουρα, εκεί υπάρχουν πολλά που είναι καλύτερα και φθηνότερα. Μαργαρίνη, παπούτσια, μαλλί – αυτό εννοείς με μια καλύτερη ζωή; Ε, όχι....» 

Το μυθιστόρημα επιταχύνεται όταν οι σκηνές μετατοπίζονται προς τα δυτικά. Παρουσιάζονται τα πορτρέτα των μελών της δυναστείας Μπέντχαϊμ, όπως και οι (διπρόσωποι) Αμερικανοί. Ένας από τους πιο συμπαθητικούς χαρακτήρες είναι ο ηλικιωμένος βιομήχανος Καστρίκιους, εκπρόσωπος του προπολεμικών βιομηχάνων και ενός «πολύ πιο πατερναλιστικού καπιταλισμού από τον αμερικανο-ιμπεριαλιστικό».  

Οι γυναίκες στο μυθιστόρημα απεικονίζονται αδύναμες και οι αποφάσεις τους επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από τους συζύγους ή τους φίλους τους. Εξαίρεση αποτελεί η Αμερικανίδα Έλεν Γουίλκοξ, η οποία έλκεται από τον συγγραφέα Χέρμπερτ Μέλτσερ και συγκεντρώνει το θάρρος να εγκαταλείψει τον σύζυγό της, υψηλόβαθμο στέλεχος στο εργοστάσιο του Μπέντχαϊμ, καθώς την απωθεί ο αδίστακτος οπορτουνισμός του. 

 Υποδοχή 
Όταν εκδόθηκε το 1959, το βιβλίο επικρίθηκε έντονα στη Δυτική Γερμανία και επαινέθηκε ιδιαίτερα στην Ανατολική. Οι δυτικοί κριτικοί, όπως ο Μαρσέλ Ράιχ-Ρανίτσκι ο οποίος είχε υμνήσει τα προηγούμενα μυθιστορήματα της Ζέγκερς Ο έβδομος σταυρός και Τράνζιτ, το απέρριψαν και το θεώρησαν αποτέλεσμα μονόπλευρης ανάγνωσης που υπαγορεύτηκε από τον Ψυχρό Πόλεμο, αν δεν ήταν κρατικά χρηματοδοτούμενη προπαγάνδα. Οι Ανατολικογερμανοί το υποδέχθηκαν σαν μια επιτυχημένη αφήγηση των χρόνων της ανοικοδόμησης της ΛΔΓ. Η Ζέγκερς απάντησε : «Ο κύριος στόχος μου ήταν να δείξω πώς, στην εποχή μας, το ρήγμα που χωρίζει τον κόσμο σε δύο στρατόπεδα επηρεάζει τους πάντες, ακόμη και τα πιο προσωπικά κομμάτια της ζωής».

Σήμερα, το βιβλίο διαβάζεται σαν ένα ιστορικό ντοκουμέντο των πρώτων χρόνων του Ψυχρού Πολέμου, που θέτει στο προσκήνιο μοτίβα οικεία από τη γερμανική λογοτεχνία των ερειπίων: εικόνες μιας χώρας που υπέστη σοβαρές ζημιές από τον Εθνικοσοσιαλισμό και τον πόλεμο και ανθρώπων που, με το επίμονο θάρρος της απελπισίας, αναζητούν μια νέα προοπτική στη ζωή.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Ανατολικογερμανική λογοτεχνία