Πατρίς Σερό

Ο Πατρίς Σερό (Γαλλικά: Patrice Chéreau, 2 Νοεμβρίου 1944 – 7 Οκτωβρίου 2013) ήταν Γάλλος σκηνοθέτης όπερας και θεάτρου, κινηματογραφιστής, ηθοποιός και παραγωγός. Στη Γαλλία είναι περισσότερο γνωστός για το έργο του για το θέατρο, διεθνώς για τις ταινίες του Βασίλισσα Μαργκό και Σαρκική εξάρτηση, και για τη σκηνοθεσία του έργου Το δαχτυλίδι των Νιμπελούνγκεν στο Jahrhundertring του Φεστιβάλ του Μπαϊρόιτ το 1976. Νικητής σχεδόν 20 κινηματογραφικών βραβείων, ανάμεσα στα οποία το Βραβείο Κριτικής Επιτροπής (Φεστιβάλ Κινηματογράφου Καννών) και η Χρυσή Άρκτος του Βερολίνου, ο Σερό διετέλεσε πρόεδρος της κριτικής επιτροπής του Φεστιβάλ των Καννών το 2003.

Από το 1966, ήταν καλλιτεχνικός διευθυντής του Public-Theatre στο παρισινό προάστιο Σαρτρουβίλ. Από το 1982, ήταν διευθυντής της «δικής του σκηνής» στο Théâtre Nanterre-Amandiers στη Ναντέρ, όπου ανέβασε έργα των Ρακίνα, Μαριβό και Σαίξπηρ, καθώς και των Ζαν Ζενέ, Χάινερ Μίλερ και Μπερνάρ-Μαρί Κολτές.

Ο Σερό ανέβασε επιλεγμένες παραγωγές όπερας, όπως: την πρώτη παρουσίαση της τρίπρακτης εκδοχής του έργου Λούλου του Άλμπαν Μπεργκ, στην Όπερα του Παρισιού το 1979· Βότσεκ του Μπεργκ στην Κρατική Όπερα του Βερολίνου το 1994· Τριστάνος και Ιζόλδη του Ρίχαρντ Βάγκνερ στη Σκάλα του Μιλάνου το 2007· Από το Σπίτι των Νεκρών του Λέος Γιάνατσεκ,  που παρουσιάστηκε σε πολλά φεστιβάλ και στη Μητροπολιτική Όπερα· και, ως τελευταία παράσταση, Ηλέκτρα του Ρίχαρντ Στράους, που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Φεστιβάλ της Εξ-Αν-Προβάνς τον Ιούλιο του 2013. Το 2008, του απονεμήθηκε το Ευρωπαϊκό Βραβείο Θεάτρου.

 Ζωή και καριέρα 

 Τα πρώτα χρόνια 
Ο Σερό γεννήθηκε στο Λεζινίε, στο Μέιν-ε-Λουάρ, στις 2 Νοεμβρίου 1944. Ο πατέρας του, Ζαν-Μπατίστ Σερό, ήταν ζωγράφος και η μητέρα του, Μαργκερίτ Πελισιέ, γραφίστρια. Πήγε σχολείο στο Παρίσι. Από μικρός πήγαινε στο Λούβρο και έδειχνε ενδιαφέρον για τις τέχνες, τον κινηματογράφο, το θέατρο και τη μουσική. Σε ηλικία 12 ετών, σχεδίαζε σκηνικά για θεατρικά έργα.  Έγινε γνωστός στους Παριζιάνους κριτικούς ως σκηνοθέτης, ηθοποιός και διευθυντής σκηνής του θεάτρου του σχολείου του. Στα 15 του, γιορτάστηκε με ενθουσιασμό ως παιδί-θαύμα του θεάτρου. Το 1964, σε ηλικία 19 ετών, άρχισε να σκηνοθετεί για το επαγγελματικό θέατρο.  Ενώ σπούδαζε στη Σορβόννη, ανέβασε επαγγελματικά το έργο L'Intervention του Βίκτωρος Ουγκώ και στη συνέχεια εγκατέλειψε το πανεπιστήμιο. 

 1966: Σαρτρουβίλ 
μικρογραφία|Ζακ Σμιτ, ενδυματολόγος
Το 1966, ο Σερό διορίστηκε καλλιτεχνικός διευθυντής του Public-Theatre στο παρισινό προάστιο Σαρτρουβίλ.   Με «ιδεαλισμό και εφευρετικότητα», έκανε το θέατρο «δημοτικό αγαθό», παρουσιάζοντας όχι μόνο θέατρο αλλά και «κινηματογράφο, συναυλίες, ποιητικές παραγωγές, διαλέξεις και συζητήσεις για τα πάντα, από την πολιτική μέχρι την κάνναβη».  Η θεατρική του ομάδα περιλάμβανε τον ενδυματολόγο Ζακ Σμιτ, τον σκηνογράφο Ρισάρ Πεντούτσι και τον φωτιστή Αντρέ Ντιό, με τους οποίους συνεργάστηκε σε πολλές μεταγενέστερες παραγωγές. 

Το 1968, σκηνοθέτησε τους Στρατιώτες του Γιάκομπ Μίκαελ Ράινχολντ Λεντς στο Φεστιβάλ Θεάτρου Νέων στο Νανσί.  Το 1969, ανέβασε την πρώτη του όπερα, την Ιταλίδα στο Αλγέρι του Τζοακίνο Ροσίνι για το Φεστιβάλ του Σπολέτο, και πάλι με την ομάδα του Σαρτρουβίλ.  Την επόμενη χρονιά δημιούργησε στενή καλλιτεχνική σχέση με τη διεύθυνση του Piccolo Teatro στο Μιλάνο, τον Πάολο Γκράσι και τον Τζόρτζιο Στρέλερ.  Εκεί, ανέβασε το «επαναστατικό ορατόριο» Λάμψη και θάνατος του Χοακίν Μουριέτα του Πάμπλο Νερούδα.  Το 1970, σκηνοθέτησε τον Ριχάρδο Β' του Ουίλιαμ Σαίξπηρ στο Théâtre de France.  Η πρώτη του παράσταση για την Όπερα του Παρισιού ήταν το 1974 Τα παραμύθια του Χόφμαν του Ζακ Όφενμπαχ.   Το 1975, εργάστηκε στη Γερμανία για πρώτη φορά σκηνοθετώντας την ταινία Lear του Έντουαρντ Μποντ,  η οποία διαδραματίζεται σε ένα «βιομηχανικό τοπίο γεμάτο σωρούς σκωρίας, με τον Λιρ ως βαρόνο Krupp με βραδινό ένδυμα και ημίψηλο καπέλο».  Την ίδια χρονιά, η πρώτη ταινία που σκηνοθέτησε ήταν το θρίλερ Η γυναίκα με το κόκκινο λουλούδι, βασισμένη στο μυθιστόρημα του Τζέιμς Χάντλεϊ Τσέιζ The Flesh of the Orchid (1948), συνέχεια του Όχι ορχιδέες για τη μις Μπλάντις (1939). Η ταινία συγκέντρωσε ένα λαμπερό καστ, με τις Σιμόν Σινιορέ, Αλίντα Βάλι και Σάρλοτ Ράμπλινγκ  «στον ρόλο [της Μπλάντις], δίνοντας μια ερμηνεία εξαιρετικής έντασης». Ήταν μια σχεδόν οπερατική εκδοχή της παρεξηγημένης βρετανικής ταινίας του 1948». 

 1976: Μπαϊρόιτ 
μικρογραφία|Σκηνή από Το Λυκόφως των Θεών στον Κύκλο Δαχτυλιδιών (1976) στο Φεστιβάλ του Μπαϊρόιτ
Το 1976, ο Σερό ανέβασε Το δαχτυλίδι των Νιμπελούνγκεν του Ρίχαρντ Βάγκνερ στο Φεστιβάλ του Μπαϊρόιτ  για να γιορτάσει την εκατονταετηρίδα του φεστιβάλ.  Η παραγωγή, που γιορτάζει 100 χρόνια αφότου το έργο του Βάγκνερ παρουσιάστηκε για πρώτη φορά ως κύκλος στο πρώτο Φεστιβάλ του Μπαϊρόιτ, έγινε γνωστή ως Jahrhundertring (Εκατονταετηρίδα). Ο Σερό συνεργάστηκε με τον μαέστρο Πιερ Μπουλέζ,  ο οποίος τον είχε συστήσει στη διεύθυνση του φεστιβάλ. Ο Σερό έθεσε το σκηνικό με μια κριτική άποψη για τον καπιταλισμό, τη βιομηχανοποίηση και το πνευματικό υπόβαθρο της εποχής, αφήνοντας ένα πρότυπο για τις παραστάσεις του έργου που θα ακολουθούσαν.  

Το 1977, όταν ο τενόρος Ρενέ Κολό έσπασε το πόδι του, ο Σερό έπαιξε τον ρόλο του Ζίγκφριντ επί σκηνής, ενώ ο Κολό τραγουδούσε στα παρασκήνια. 

Η παραγωγή του Δαχτυλιδιού, που γυρίστηκε για την τηλεόραση το 1980,  αρχικά προκάλεσε αντιδράσεις,  αλλά τιμήθηκε μετά την τελευταία της παράσταση το 1980 με 45λεπτο ανκόρ.   Στη συνέχεια, ο Σερό σκέφτηκε να ανεβάσει τον Φάουστ του Γκαίτε, αλλά τελικά σκηνοθέτησε το Πέερ Γκιντ του Χένρικ Ίψεν στο Παρίσι, το το 1981, στοχεύοντας σε «ένα παγκόσμιο θέαμα». 

 1979: Παρίσι 
Ο Σερό σκηνοθέτησε την πρώτη παράσταση της τρίπρακτης εκδοχής του έργου Λούλου του Άλμπαν Μπεργκ, την οποία ολοκλήρωσε ο Φρίντριχ Τσέρχα, στην Όπερα του Παρισιού στις 24 Φεβρουαρίου 1979, υπό τη διεύθυνση του Μπουλέζ και με σκηνικά του Πεντούτσι, με την Τερέζα Στράτας να ερμηνεύει τον ομώνυμο ρόλο.  Η υπόθεση διαδραματίζεται γύρω στο 1930. Ο δρ Σεν, ένας ισχυρός διευθυντής εφημερίδας, θυμίζει υποστηρικτές του Χίτλερ. 

 1982: Αμαντιέ 
Από το 1982, ο Σερό ήταν διευθυντής της «δικής του σκηνής» στο Théâtre Nanterre-Amandiers στη Ναντέρ.  Ήδη από το 1981, ανέβασε εκεί το Peer Γκιντ του Ίψεν. Επίσης, ήταν ο πρώτος που παρουσίασε αρκετά έργα του Μπερνάρ-Μαρί Κολτές. Σκηνοθέτησε τον Άμλετ του Σαίξπηρ το 1989 και έργα των Ζαν Ζενέ, Χάινερ Μύλερ και Ρακίνα.  Το 1984, ανέβασε το Λεύκιο Σύλλα του Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ, για την Amandiers, αλλά και για την La Monnaie και Σκάλα του Μιλάνου.

 1983: Περισσότερες ταινίες 
Το 1983, ο Σερό σκηνοθέτησε την ταινία Ο πληγωμένος άνδρας, ένα πιο προσωπικό πρότζεκτ. Αυτός και σεναριογράφος Ερβέ Ζιμπέρ, εργάστηκαν έξι χρόνια στο σενάριο, το οποίο αφηγείται μια ερωτική σχέση μεταξύ ενός ηλικιωμένου άνδρα που εμπλέκεται στην πορνεία και ενός εφήβου, μια σκοτεινή άποψη στο πλαίσιο του HIV/AIDS.  Η ταινία του του 1994 ήταν η Βασίλισσα Μαργκό, βασισμένη στο ομώνυμο ιστορικό μυθιστόρημα (1845) του Αλέξανδρου Δουμά. Κέρδισε Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής και Βραβείο Καλύτερης Ηθοποιού (Βίρνα Λίζι) στις Κάννες, καθώς και πέντε Βραβεία Σεζάρ. Τοποθετημένη τον 16ο αι., απεικονίζει τη σύγκρουση μεταξύ καθολικών και προτεσταντών στη Γαλλία, απεικονίζοντας μάχες και τη Νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου. Μια σκηνή της βασίλισσας με το κεφάλι του εραστή της θυμίζει την όπερα Σαλώμη.  Η ταινία ήταν η μεγαλύτερη σε διάρκεια και πιο ακριβή παραγωγή του Σερό, αλλά και η μεγαλύτερη οικονομική του επιτυχία.  «[Ήταν] ερωτική και βίαιη, και οι προτάσεις έρχονταν καταρρακτωδώς από το Χόλιγουντ», αλλά, όπως είπε, «μου προσφέρονταν πάντα ταινίες βασισμένες στην Αναγέννηση και με θέμα μια σφαγή. Είχα ακόμη και μια προσφορά από το Ηνωμένο Βασίλειο να κάνω μια ταινία για τον Γκάι Φοκς».  Αρνήθηκε παρόμοιες προσφορές: «Είναι άχρηστο να επαναλαμβάνεις κάτι που έχεις ήδη κάνει».  Το 1992, σε έναν σπάνιο ρόλο ηθοποιού, εμφανίστηκε ως στρατηγός στην ταινία Ο τελευταίος των Μοϊκανών του Μάικλ Μαν.

 1993: Όπερα διεθνώς 
Η σκηνοθεσία του Βότσεκ του Άλμπαν Μπεργκ από τον Σερό παρουσιάστηκε από το 1993 έως το 1999 στο Théâtre du Châtelet και στην Κρατική Όπερα του Βερολίνου, υπό τη διεύθυνση του Ντάνιελ Μπάρενμποϊμ, με τον Φραντς Γκρούνχεμπερ στον ομώνυμο ρόλο και τη Βάλτραουντ Μάγιερ ως Μαρί. Γυρίστηκε ταινία το 1994. Μια κριτική σημειώνει την «παρουσίαση ακόμη και των πιο μικρών ρόλων ως βαθιά μελετημένων χαρακτήρων».  Η σκηνοθεσία του Ντον Τζοβάνι του Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ παρουσιάστηκε από το 1994 έως το 1996 στο Φεστιβάλ του Σάλτσμπουργκ.

Το 1998, ο Σερό σκηνοθέτησε την ταινία Αυτοί που μ' αγαπούν θα πάρουν το τρένο, μια «μελοδραματική, συναισθηματική και κενά φλύαρη» ταινία για την αλληλεπίδραση ποικίλων χαρακτήρων στο δρόμο τους για την κηδεία ενός μισάνθρωπου, αμφιφυλόφιλου, ασήμαντου ζωγράφου (Ζαν-Λουί Τρεντινιάν)".  Η τελευταία σκηνή δείχνει το νεκροταφείο της Λιμόζ με τη μουσική της Δέκατης Συμφωνίας του Γκούσταβ Μάλερ. 

Η μόνη αγγλόφωνη ταινία του Σερό, η Σαρκική εξάρτηση (2001), βασίστηκε σε διηγήματα του Χανίφ Κουρεϊσί  (ο οποίος έγραψε και το ομώνυμο μυθιστόρημα το 1998). Στο καστ συμμετέχουν οι Κέρι Φοξ, Μαρκ Ράιλανς, Τίμοθι Σπολ και Μαριάν Φέιθφουλ. Η ταινία ασχολείται με «την κτητικότητα ενός μουσικού από το Λονδίνο που συναντά τακτικά μια γυναίκα για σεξουαλικές επαφές».  «Ήταν μια ιστορία σεξουαλικής εμμονής που πυροδότησε μια συζήτηση για το μη προσομοιωμένο σεξ στην οθόνη.  Αλλά, ο Σερό είπε: «Δεν είναι πορνογραφική, ενίοτε ούτε καν ερωτική, αλλά είναι όμορφη επειδή είναι ζωή». 

Το 2003, σκηνοθέτησε την ταινία Ο αδελφός του, η οποία αναφέρεται «στη σχέση μεταξύ δύο αποξενωμένων αδελφών, από τους οποίους ο ένας είναι ομοφυλόφιλος και ο άλλος ετεροφυλόφιλος. Συναντιούνται όταν ο δεύτερος πάσχει από μια δυνητικά θανατηφόρα ασθένεια του αίματος. Οι διαδικασίες του νοσοκομείου κινηματογραφούνται αδιάκοπα, χωρίς συναισθηματισμούς, γεγονός που καθιστά αυτόν τον στοχασμό για τη θνητότητα ακόμη πιο συγκινητικό».  Το 2003, ο Σερό διετέλεσε πρόεδρος της κριτικής επιτροπής στις Κάννες. 

Η σκηνοθεσία του έργου Έτσι κάνουν όλες του Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ παρουσιάστηκε το 2005 και το 2006 στην Εξ-αν-Προβάνς, στην Εθνική Όπερα του Παρισιού και στο Φεστιβάλ Βιέννης. Το 2007, ανέβασε την όπερα Τριστάνος και Ιζόλδη του Ρίχαρντ Βάγκνερ στη Σκάλα του Μιλάνου, υπό τη διεύθυνση του Ντάνιελ Μπάρενμποϊμ. Είχε μείνει μακριά από την όπερα επειδή τη θεωρούσε «περισσότερο μιούζικαλ παρά θεατρικό έργο», αλλά η «σκοτεινή, διακριτική σκηνοθεσία του - με τη Βάλτραουντ Μάγιερ να υποδύεται μια έντονα ευάλωτη Ιζόλδη - ήταν ιδιαίτερα συγκινητική». 

Σκηνοθέτησε το έργο Από το Σπίτι των Νεκρών του Λέος Γιάνατσεκ, υπό τη διεύθυνση και πάλι του Μπουλέζ, το οποίο προβλήθηκε για πρώτη φορά στο Φεστιβάλ της Βιέννης το 2007 και αργότερα στο Φεστιβάλ Ολλανδίας, στο Φεστιβάλ της Εξ-αν-Προβάνς, στη Μητροπολιτική Όπερα (το ντεμπούτο του εκεί το 2009)  και στη Σκάλα του Μιλάνου.  Η τελευταία ταινία του Σερό ήταν η Καταδίωξη (2009), «μια ζοφερή, επεισοδιακή ταινία»  για έναν άντρα που «στοιχειώνεται από μια σχέση αγάπης-μίσους με την κοπέλα του».  Η τελευταία του παράσταση ήταν η Ηλέκτρα του Ρίχαρντ Στράους, υπό τη διεύθυνση του Έσα-Πέκα Σαλόνεν, η οποία προβλήθηκε στο Φεστιβάλ της Αξ-αν-Προβάνς τον Ιούλιο του 2013   και είχε προγραμματιστεί για τη σεζόν 2015–16 της Μητροπολικής Όπερας. 

 Προσωπική ζωή 
Ο Σερό είχε μακροχρόνια σχέση με τον ηθοποιό Πασκάλ Γκρεγκορί.   Δεν ενδιαφερόταν για τα ομοφυλοφιλικά θέματα, λέγοντας: «Ποτέ δεν ήθελα να ειδικευτώ σε ομοφυλοφιλικές ιστορίες και οι ομοφυλοφιλικές εφημερίδες με έχουν επικρίνει γι' αυτό. Παντού οι ιστορίες αγάπης είναι ακριβώς οι ίδιες. Το παιχνίδι της επιθυμίας και ο τρόπος που ζεις με την επιθυμία είναι οι ίδιοι».  Ο Σερό πέθανε στο Παρίσι στις 7 Οκτωβρίου 2013 από καρκίνο του πνεύμονα. Ήταν 68 ετών. 

Το 2009, ο Σερό υπέγραψε μια αίτηση υποστήριξης του σκηνοθέτη Ρόμαν Πολάνσκι, ο οποίος είχε συλληφθεί ενώ ταξίδευε σε ένα κινηματογραφικό φεστιβάλ σε σχέση με τις κατηγορίες σεξουαλικής κακοποίησης που του απαγγέλθηκαν το 1977, κάτι που, όπως υποστήριζε η αίτηση, θα υπονόμευε την παράδοση των κινηματογραφικών φεστιβάλ ως χώρου για «ελεύθερη και ασφαλή» προβολή έργων και ότι η σύλληψη κινηματογραφιστών που ταξιδεύουν σε ουδέτερες χώρες θα μπορούσε να ανοίξει την πόρτα «για πράξεις των οποίων κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει τις επιπτώσεις».  

Τον Σερό υποδύθηκε ο Λουί Γκαρέλ στην γαλλοϊταλική ταινία Για πάντα νέοι του 2022. 

 Ευρωπαϊκό Βραβείο Θεάτρου 
Ο Σερό τιμήθηκε με το Ευρωπαϊκό Βραβείο Θεάτρου το 2008.

 Φιλμογραφία 

 La Chair de l'orchidée, Η γυναίκα με το κόκκινο λουλούδι (1975)
 Judith Therpauve (1978)
 L'Homme blessé, Ο πληγωμένος άνδρας (1983)
 Hôtel de France (1986)
 Contre l'oubli (1991)
 Queen Margot, Βασίλισσα Μαργκό (1994)
 Dans la solitude des champs de coton (1996, TV version)
 Those Who Love Me Can Take the Train, Αυτοί που μ' αγαπούν θα πάρουν το τρένο (1998)
 Intimacy, Σαρκική εξάρτηση (2001)
 His Brother, Ο αδελφός του (2003)
 Gabrielle (2005)
 Persécution, Καταδίωξη (2009)

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 







Κατηγορία:Γάλλοι σκηνοθέτες κινηματογράφου
Κατηγορία:Σκηνοθέτες όπερας
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις