Πόλεμος του Ραδαγάισου

Ο Πόλεμος του Ραδαγάισου ήταν μία στρατιωτική σύγκρουση στη βόρεια Ιταλία κατά την περίοδο 405-406. Αυτή η σύγκρουση προκλήθηκε από την εισβολή τού Ραδαγάισου το 405. Εισέβαλε στη Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία με τεράστιο πλήθος, λίγο μετά το τέλος τού πολέμου τής Αυτοκρατορίας με τούς Βησιγότθους. Λόγω τού μεγέθους τού στρατού του Ραδαγάισου, απαιτήθηκε τεράστια προσπάθεια από τούς Ρωμαίους για να αποτρέψουν αυτόν τον κίνδυνο. Ο αρχιστράτηγος Στιλίχων συμμετείχε στενά στις προετοιμασίες που έγιναν, και διηύθυνε προσωπικά τις επιχειρήσεις τού στρατού.

 Η εποχή 
Στα τέλη τού 4ου αι. οι Ούννοι, ένας νομαδικός λαός από την Κεντρική Ασία, έφθασαν στην Ευρώπη. Από το 395, όταν παρέμειναν βόρεια τού Εύξεινου Πόντου, επιτέθηκαν στα ανατολικά τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας κατά κύματα, όπου προκάλεσαν τεράστιες καταστροφές. Η άφιξή τους διέκοψε τούς πληθυσμούς, που είχαν ήδη εγκατασταθεί στην περιοχή. Από φόβο, διάφοροι λαοί εγκατέλειψαν τις περιοχές τους, και κυνήγησαν άλλους λαούς. Αυτή η κίνηση είναι πιθανώς η προέλευση τής μετανάστευσης των Γότθων, οι οποίοι είχαν κακές εμπειρίες με τούς Ούννους με επικεφαλής τον Ουλντίν. Ο Ραδαγάισος ήταν ένας Γότθος μονάρχης, που οδήγησε τον λαό του από τη Μεγάλη Ουγγρική Πεδιάδα στην Ιταλία.  Παρά τα όσα λέει ο Ζώσιμος σχετικά με αυτό, οι περισσότερες άλλες πηγές περιγράφουν τούς οπαδούς τού Ραδαγάισου ως Γότθους, και διευκρινίζουν ότι ήταν ο ηγεμόνας τους. Μία ομάδα Αλανών και Βανδάλων βάδισε μαζί με τούς Γότθους.

Μία άλλη εξήγηση για την άφιξη τού Ραδαγάισου είναι, ότι η παραμέληση τής Δυτικής κυβέρνησης για την απειλή που αποτελούσαν οι συγκεντρωμένοι λαοί στα σύνορά της, προκάλεσε μία κρίση, που οδήγησε τον Ραδαγάισο να εισβάλει στην Αυτοκρατορία, με την ελπίδα να αποκτήσει νέα γη και παραχωρήσεις από την κυβέρνηση.

 Η επιδρομή του Ραδαγάισου 
Όταν ο Ραδαγάισος εμφανίστηκε στα σύνορα τής Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το 405, είχε μαζί του ένα μεγάλο πλήθος. Σύμφωνα με τον Ζώσιμο, ο λαός του Ραδαγάισου αποτελούνταν από 400.000 άτομα, ενώ ο Ορόσιος αναφέρει 200.000. Οι σύγχρονοι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι η δύναμή του πιθανότατα αριθμούσε περίπου 20.000 πολεμιστές. Αυτοί οι πολεμιστές συνοδεύονταν από τις οικογένειές τους, πράγμα που σημαίνει ότι το συνολικό μέγεθος τής ομάδας τού Ραδαγάισου μπορεί να πλησίαζε τούς 100.000. Διέσχισαν τον ποταμό Δούναβη, και ακολούθησαν μία διαδρομή μέσω τής δυτικής Παννονίας προς τις βόρειες αλπικές επαρχίες, και κατέβηκαν στην Ιταλία μέσω τού περάσματος Μπρένερ.  Αυτό υποστηρίζεται από αρχαιολογικά ευρήματα αγγείων με νομίσματα, τα οποία είχαν καταχωθεί από κατοίκους, που προφανώς γνώριζαν την άφιξη τού Ραδαγάισου. Περίπου αυτή την εποχή, η Φλαβία Σόλβα κάηκε και εγκαταλείφθηκε σε μεγάλο βαθμό, και το Αγούντον καταστράφηκε από πυρκαγιά. Ένας απροσδιόριστος αριθμός προσφύγων τράπηκε σε φυγή πριν από τον στρατό του, καθώς αυτός διέσχιζε τις Άλπεις.

Ο Ραδαγάισος δεν συνάντησε σημαντική αντίσταση από τον Ρωμαϊκό στρατό στην πορεία. Η αυτοκρατορική αυλή είχε πρόσφατα μετακομίσει στη Ραβέννα, όπου ο Στιλίχων είχε τοποθετήσει το μεγαλύτερο μέρος των στρατών του από Παλατίνους κοντά, όχι μόνο για να εγγυηθεί την προστασία τής αυλής, αλλά και για να επιβλέπει τις δυτικές Ιλλυρικές επαρχίες, όπου ο Αλάριχος παρέμεινε, μετά την αποχώρησή του από τον πόλεμο τού 402. Επιπλέον, τα περάσματα μέσω των Άλπεων δεν ήταν -ή ήταν ελάχιστα- αμυντικά, επειδή οι φρουρές των Άλπεων είχαν απογυμνωθεί από προηγούμενους πολέμους, και η οροσειρά δεν ήταν ποτέ πλήρως επανδρωμένη μετά το 395.

 Δύναμη και δημιουργία του στρατού του Στιλίχωνα 
Ο στρατός του Ραδαγάισου ήταν τέτοιου μεγέθους, που ο Στιλίχων δεν τόλμησε να τού επιτεθεί με τον στρατό του. Ο στρατός τού Ραδαγάισου λεηλάτησε την Ιταλία από τις Άλπεις μέχρι την Τοσκάνη για περισσότερο από έξι μήνες, προτού ο Στιλίχων συγκεντρώσει μία δύναμη αρκετά μεγάλη, για να αντιμετωπίσει τούς βαρβάρους εισβολείς. Το γεγονός ότι ορισμένες πόλεις καταλήφθηκαν εξ εφόδου, αν και δεν προσδιορίζονται, πιθανότατα όλες περιτειχισμένες, ήταν από μόνο του αρκετά δυσοίωνο.

Ο Στιλίχων έφερε συνολικά 30 Νούμερα τού Ρωμαϊκού στρατού στη θέση τους. Μαζί με βοηθητικά στρατεύματα από τούς Αλανούς και τούς Ούννους, κατάφερε να δημιουργήσει μία δύναμη μεταξύ 15.000 και 20.000 ανδρών, αλλά πιθανώς ακόμη μικρότερη. Δεδομένου τού μεγέθους τού κινδύνου, είναι λογικό να υποθέσουμε, ότι κινητοποίησε επίσης στρατεύματα που στάθμευαν στη Γαλατία, όπως είχε κάνει νωρίτερα κατά την εισβολή τού Αλάριχου στην Ιταλία.  Ωστόσο, η ανάπτυξη αυτού τού στρατού αναβαλλόταν συνεχώς, επειδή τον Απρίλιο τού 406 εξακολουθούσαν να στρατολογούνται στρατιώτες, και ακόμη και σκλάβοι στρατολογούνταν στον στρατό με την υπόσχεση ελευθερίας και αμοιβής δύο σολίδων. Τελικά, οι Ούννοι βοηθητικοί τού Ουλντίν έφθασαν στην Ιταλία, ενισχύοντας τον στρατό τού Στιλίχωνα. 

 Η αντεπίθεση του Στιλίχωνα 
Τον Αύγουστο ο Στιλίχων τόλμησε τελικά να αμφισβητήσει τον Ραδαγάισο στο πεδίο τής μάχης, όταν παρουσιάστηκε μία εξαιρετική ευκαιρία. Ο Ραδαγάισος είχε χωρίσει τον στρατό του σε τρία μέρη, υπό διαφορετικούς ηγέτες. Σε αντίθεση με τον Αυτοκρατορικό Στρατό, δεν είχε την εφοδιαστική αλυσίδα για να θρέψει τόσο μεγάλο αριθμό οπαδών σε εχθρικό έδαφος, με αποτέλεσμα τα στοιχεία τού στρατού του να πρέπει να αναζητούν τροφή για τον εαυτό τους. 

 Ενσωμάτωση της ομάδας Σάρου 
Ο Στιλίχων κατάφερε να επικοινωνήσει με μία από αυτές τις ομάδες, και να τις πείσει να αυτομολήσουν. Η ομάδα αυτή είχε επικεφαλής τον Γότθο Σάρο. Σε αντάλλαγμα για λύτρα, αυτός και οι πολεμιστές του αυτομόλησαν στο πλευρό των Ρωμαίων. Ο Πίτερ Χέδερ υποστηρίζει, ότι πίσω από την απόκτηση 12.000 από τούς καλύτερους πολεμιστές τού Ραδαγάισου από τον Στιλίχωνα, «υπήρχε ένα σημαντικό διπλωματικό πραξικόπημα, το οποίο μείωσε δραστικά τον στρατό τού Ραδαγάισου, και επομένως, τις πιθανότητές του να νικήσει τον Στιλίχωνα».

 Καταστροφή των Αλανών και των Βανδάλων από τους Ούννους 
Σύμφωνα με την Heather, η τρίτη ομάδα αποτελούνταν από τούς Αλανούς και τούς Βανδάλους, που είχαν ενταχθεί στον Ραδαγάισο στην αρχή τής επιδρομής. Όταν έφθασαν τα βοηθητικά στρατεύματα τού Ουλντίν, το πρώτο τους καθήκον ήταν να επιτεθούν σε αυτή την ομάδα, με την οποία ο Στιλίχων διατήρησε τα Ρωμαϊκά του στρατεύματα σε εφεδρεία, πριν τούς επιτρέψει να συμμετάσχουν στη μάχη. Σχετικά με τις ομάδες των Αλανών και των Βανδάλων πληροφορούμαστε σύντομα από τον Ορόσιο, ο οποίος αναφέρει μία σφαγή των Αλανών από τούς Ούννους. Η περιγραφή τού Ορόσιου επιβεβαιώνεται από τον Ζώσιμο, καθώς και από το Γαλατικό Χρονικό τού 452. Αυτό το γεγονός αφορά μία περιγραφή των Ούννων τού Στιλίχωνα, που σφαγίασαν την τρίτη ομάδα τού στρατού τού Ραδαγάισου. Ο Στιλίχων δεν μπορούσε να δώσει προτεραιότητα στον εντοπισμό ομάδων που έφευγαν, επειδή έπρεπε να βαδίσει γρήγορα νοτιότερα, για να υποτάξει τον στρατό τού Σάρου και να νικήσει την κύρια δύναμη τού Ραδαγάισου.

Η πιο πιθανή εκδοχή είναι ότι οι βάρβαροι που έφευγαν, ήταν στην πραγματικότητα ένα υπόλειμμα τής τρίτης δύναμης τού Ραδαγάισου, που αποτελούνταν κυρίως από Βανδάλους και Αλανούς, οι οποίοι κατέφυγαν από τη βόρεια Ιταλία στη Ραιτία, διασχίζοντας τις Άλπεις. 

 Η Μάχη του Φιέζολε 
Από την Παβία, η κύρια δύναμη του Στιλίχωνα βάδισε εναντίον τού Ραδαγάισου, ο οποίος βρισκόταν κοντά στην πόλη τής Φλωρεντίας, η οποία επολιορκείτο από τον Γοτθικό στρατό του. Στούς λόφους των Απεννίνων κοντά στο Φιέζολε, ο στρατός τού Στιλίχωνα συνάαντησε τον στρατό τού Ουλντίν, και τον Γοτθικό στρατό τού Σάρου. Μαζί προχώρησαν προς τη Φλωρεντία. Ο στρατός τού Στιλίχωνα ήταν πλέον πολλές φορές μεγαλύτερος από αυτόν τού Ραδαγάισου, και κατάφερε να περικυκλώσει τον εχθρικό στρατό. Οι Ρωμαίοι απέφυγαν όσο το δυνατόν περισσότερο την άμεση αντιπαράθεση, και κράτησαν την περικύκλωση κλειστή. Σύντομα ξεκίνησε λιμός μεταξύ των πολιορκημένων. Οι βάρβαροι έκαναν επανειλημμένες προσπάθειες για έξοδο, πάντα χωρίς επιτυχία, και όταν έλαβε χώρα μάχη, οι Γότθοι τού αποστάτη στρατού τού Σάρου ήταν αυτοί που αναπτύχθηκαν από τον Στιλίχωνα εναντίον των δυνάμεων τού Ραδαγάισου. Σύμφωνα με τον Ορόσιο, ο Σάρος έπαιξε ηγετικό ρόλο στη μάχη. Τελικά, ο Ραδαγάισος είδε την απέλπιδα κατάστασή του, και παραδόθηκε. Συνθηκολόγησε στις 23 Αυγούστου. Αν και τού είχαν υποσχεθεί δίκαιους όρους, πιθανώς σύναψη συμμαχίας με τούς Ρωμαίους, ο Στιλίχων τον αποκεφάλισε αμέσως.

 Οι συνέπειες 
Η νίκη επί τού Ραδαγάισου έγινε δεκτή με μεγάλη χαρά στη Ρώμη. Προς τιμήν τού Στιλίχωνα, ανηγέρθηκαν μία θριαμβευτική αψίδα και ένα μνημείο στην Αγορά, για να εορτάσουν τη νίκη και «την εξαιρετική αγάπη τού Στιλίχωνα για τον ρωμαϊκό λαό».

Η νίκη στη Φλωρεντία μπορεί να θεωρηθεί ως το αντίθετο παράδειγμα της ρωμαϊκής ήττας στην Αδριανούπολη (378). Δείχνει τι ήταν ακόμη ικανός να κάνει ο ύστερος Ρωμαϊκός στρατός. Μέσω καλής διοικητικής μέριμνας, στρατηγικής και επιδέξιας διπλωματίας, κατάφερε να νικήσει έναν αριθμητικά ανώτερο αντίπαλο, που αποτελούνταν από διαφορετικές εθνότητες. Ο Στιλίχων επέτυχε τη μεγαλύτερη νίκη τής σταδιοδρομίας του, με τη νίκη του στον Πόλεμο τού Ραδαγάισου.

Η νίκη είχε και ένα μειονέκτημα. Για να νικήσει τον Ραδαγάισο, ο Στιλίχων έπρεπε να αποσύρει μέρος των συνόρων τού Ρήνου από τα στρατεύματά του. Στα τέλη Δεκεμβρίου του 405 ή 406 μ.Χ. υπήρξε ένας πολύ βαρύς χειμώνας, ο οποίος προκάλεσε το πάγωμα των υδάτων τού Ρήνου, και ένα μεγάλο απόσπασμα Βανδάλων, Αλανών και Σουηβών διέσχισαν και εισέβαλαν στις επαρχίες τής Γαλατίας (διάβαση τού Ρήνου). Αυτή η εισβολή οδήγησε στην εξέγερση τού στρατού στη Βρετανία, και στη διάβαση στην ήπειρο υπό τον σφετεριστή Κωνσταντίνο, μετά την οποία οι επαρχίες τής Γαλατίας και τής Ισπανίας έχασαν την εξουσία τού Αυτοκράτορα Ονωρίου. Ο Στιλίχων κατηγορήθηκε από αρκετούς ανταγωνιστές του στην αυτοκρατορική αυλή ότι υποκίνησε τούς Βανδάλους, τούς Αλανούς και τούς Σουηβούς να εισβάλουν στη Γαλατία, προκειμένου να εκμεταλλευτούν την αποδυνάμωση τής Αυτοκρατορίας, και να διεκδικήσει τον θρόνο για τον εαυτό του. Αυτές οι κατηγορίες οδήγησαν τελικά στην πτώση τού Στιλίχωνα το 408.

 Αναφορές 

 Πηγές 

 Πρωτογενείς πηγές 
 Ορόσιος
 Ζώσιμος, Έλληνας συγγραφέας τής "Historia Nova"
 Προσπέρ Μεριμέ
 Αμμ. Μαρκελλίνος
 Γαλατικό Χρονικό του 452

 Δευτερογενείς πηγές 









Κατηγορία:Πόλεμοι των Γότθων