Στέφαν Χέρμλιν

Ο Στέφαν Χέρμλιν () (13 Απριλίου 1915 – 6 Απριλίου 1997), λογοτεχνικό ψευδώνυμο του Ρούντολφ Λέντερ, ήταν Γερμανός συγγραφέας εβραϊκής καταγωγής. Έγραψε διηγήματα, δοκίμια, ποίηση και σενάρια ταινιών και ήταν ένας από τους πιο γνωστούς συγγραφείς της ανατολικογερμανικής λογοτεχνίας. Υπήρξε σημαντική προσωπικότητα στην ανατολικογερμανική σοσιαλιστική κυβέρνηση, αν και το λογοτεχνικό του έργο αντιμετώπισε έλεγχο από τις αρχές. 

Ήταν μέλος της Ένωσης Συγγραφέων της ΛΔΓ, της Ακαδημίας Τεχνών της ΛΔΓ και, από το 1976 της Ακαδημίας Τεχνών στο Δυτικό Βερολίνο.

Ο Χέρμλιν στην Ανατολική Γερμανία απολάμβανε φήμη ως σημαντική πολιτιστική και ηθική αυθεντία. Ωστόσο, επικρίθηκε από συναδέλφους του για την αδυναμία του να διακρίνει μεταξύ εξουσίας και λογοτεχνίας.

 Βιογραφικά στοιχεία  
μικρογραφία|Οι γονείς Ντάβιντ και Λόλα Λέντερ, πίνακας του Λόβις Κορίντ, 1922|αριστερά|312x312εσΟ Στέφαν Χέρμλιν γεννήθηκε το 1915 στο Κέμνιτς, στο σημερινό Ομόσπονδο Κράτος της Σαξονίας και ήταν γιος του Εβραίου εμπόρου υφασμάτων και συλλέκτη έργων τέχνης Ντάβιντ Λέντερ. Μεγάλωσε στο Κέμνιτς και στο Βερολίνο. Το 1931, εντάχθηκε στην Κομμουνιστική νεολαία. Από το 1933 έως το 1936, εργάστηκε σαν μαθητευόμενος τυπογράφος. Την ίδια χρονιά, δημοσίευσε τα πρώτα του ποιήματα με το ψευδώνυμο «Στέφαν Χέρμλιν». 

Η οικογένεια Λέντερ αντιμετώπισε αυξανόμενες αντισημιτικές διακρίσεις. Το 1934, η Λόλα Λέντερ έστειλε τα δύο μικρότερα παιδιά της στην Παλαιστίνη. Το 1938, ο πατέρας του Χέρμλιν φυλακίστηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Ζάξενχαουζεν για έξι εβδομάδες. Στη συνέχεια, το ζευγάρι μετανάστευσε στο Λονδίνο. 

Το 1936, ο Στέφαν Χέρμλιν μετανάστευσε από τη Γερμανία και μέχρι την επιστροφή του το 1945, στο τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, έζησε στην Παλαιστίνη, τη Γαλλία, όπου πέρασε αρκετά χρόνια έγκλειστος, και την Ελβετία, όπου επίσης φυλακίστηκε σε στρατόπεδο εργασίας για μετανάστες. Στην εξορία, ο συγγραφέας δημοσίευσε τις πρώτες σοβαρές λογοτεχνικές του απόπειρες και συμμετείχε στο κίνημα της «Ελεύθερης Γερμανίας». 

Μετά την επιστροφή του στη Γερμανία το 1945, εργάστηκε ως ραδιοφωνικός συντάκτης στη Φρανκφούρτη. 

 Στο Ανατολικό Βερολίνο 
Το 1947 εγκαταστάθηκε στη σοβιετικά κατεχόμενη ζώνη της Γερμανίας και συνεργάστηκε σε κομμουνιστικά περιοδικά, όπως την Ημερήσια Ανασκόπηση, επίσημη εφημερίδα της σοβιετικής στρατιωτικής διοίκησης. Ημερήσια Ανασκόπηση (Tägliche Rundschau), η επίσημη εφημερίδα της σοβιετικής στρατιωτικής διοίκησης και αργότερα της Σοβιετικής Ύπατης Αρμοστείας στο Ανατολικό Βερολίνο μέχρι το 1955Ως συγγραφέας προπαγανδιστικών τραγουδιών υπέρ του Στάλιν, ο Χέρμλιν σύντομα συνεργάστηκε με σημαντικούς κυβερνητικούς φορείς. Το 1949, ήταν ένας από τους πιο ισχυρούς και επιδραστικούς συγγραφείς στη νεοσύστατη Γερμανική Λαοκρατική Δημοκρατία. Ήταν στενός φίλος του Βάλτερ Ούλμπριχτ και του Έριχ Χόνεκερ, και σύντομα βρέθηκε στην πρώτη γραμμή των ανατολικογερμανικών πολιτιστικών και πολιτικών κύκλων. Μεταξύ 1953 και 1956, πραγματοποίησε περισσότερα από 25 ταξίδια σε διάφορες χώρες της Ευρώπης, της Ασίας και της Νότιας Αμερικής, συμμετέχοντας σε διεθνή συνέδρια συγγραφέων. Τον Αύγουστο του 1961, δικαιολόγησε την κατασκευή του Τείχους του Βερολίνου σε ανοιχτή επιστολή προς τους Βόλφντιτριχ Σνούρε και Γκύντερ Γκρας.μικρογραφία|Ο Στέφαν Χέρμλιν (αριστερά) με τον Ναζίμ Χικμέτ, 1952Από τις αρχές της δεκαετίας του 1960, υπήρχε αυξανόμενο ενδιαφέρον για την ποίηση νέων συγγραφέων στην Ανατολική Γερμανία. Στη βραδιά ποίησης της 11ης Δεκεμβρίου 1962, διαβάστηκαν κείμενα 27 νέων ποιητών. Μεταξύ των συμμετεχόντων ήταν οι Βολφ Μπίρμαν, Φόλκερ Μπράουν, Σάρα Κιρς, Χέρμαν Καντ, Βολφ Μπίρμαν και Καρλ Μίκελ. Εκτός των προηγουμένως υποβληθέντων κειμένων, παρουσιάστηκαν και μερικά τα οποία περιείχαν πολύ επικριτικούς τόνους. Η εκδήλωση επικρίθηκε έντονα από το Κόμμα και οδήγησε στην απομάκρυνση του διοργανωτή Στέφαν Χέρμλιν από τις θέσεις του ως επικεφαλής του τμήματος Ποίησης και Γλώσσας της Ακαδημίας Τεχνών της ΛΔΓ και αντιπροέδρου της Ένωσης Συγγραφέων.

Ο Χέρμλιν ήταν πεπεισμένος κομμουνιστής και στενός συνεργάτης του Χόνεκερ, ωστόσο, μερικές φορές εξέφραζε απόψεις που διέφεραν από τη γραμμή του κόμματος: Το 1968, επέκρινε την εισβολή στην Τσεχοσλοβακία κατά την Άνοιξη της Πράγας, αλλά δεν δημοσιοποίησε τις απόψεις του. Το 1976, ήταν ένας από τους συγγραφείς που διαμαρτυρήθηκαν για την απέλαση του Βολφ Μπίρμαν. Υπέστη αυστηρή κομματική επίπληξη και στη συνέχεια η Στάζι τον παρακολουθούσε στενά. Ωστόσο, δεν διαγράφηκε από το Κόμμα και διατήρησε την προσήλωσή του στα κομμουνιστικά ιδανικά. Αντίθετα με την επίσημη πολιτική γραμμή, ο ίδιος, σε συνεργασία με τον Έριχ Χόνεκερ, οργάνωσε ένα συνέδριο συγγραφέων για την προώθηση της ειρήνης και της συμφιλίωσης.  
 Προσωπική ζωή 
Το 1936, παντρεύτηκε τη Ζιλιέτ Μπράντνερ και μαζί μετανάστευσαν από τη Γερμανία. Το 1941 η Ζιλιέτ πέθανε στη Γαλλία. Μετά την επιστροφή του στη Γερμανία το 1945, παντρεύτηκε τη θεατρική συγγραφέα Λίλι Λέντερ. Η κόρη Κορνέλια Σμάους (γεννημένη το 1946), είναι ηθοποιός θεάτρου και κινηματογράφου. Ο γιος Αντρέας Χέρμλιν (γεννημένος το 1965) είναι διάσημος Γερμανός πιανίστας. Η δημοσιογράφος και συγγραφέας Μίρνα Φουνκ είναι δισέγγονή του. Ο Στέφαν Χέρμλιν πέθανε το 1997 στο Βερολίνο. 

 Λογοτεχνικό έργο 

 Ποίηση και ραδιοφωνικά θεατρικά έργα 
Ο Χέρμλιν γνώρισε μεγάλη αναγνώριση ήδη από την πρώτη ποιητική συλλογή Δώδεκα μπαλάντες των μεγάλων πόλεων (1945). Η συλλογή Μνήμη (1949) περιέχει ένα από τα πιο διάσημα ποιήματά του, Η στάχτη του Μπιρκενάου, το οποίο μελοποιήθηκε από τον Γκύντερ Κόχαν το 1965. Αργότερα, κυκλοφόρησαν οι ποιητικές συλλογές Η πτήση του περιστεριού (1952) και Οι πόλεις (1966). Στο ραδιοφωνικό έργο Σκαρντανέλι (1970) ασχολείται με τον συγγραφέα Φρήντριχ Χαίλντερλιν, ο οποίος τη δεκαετία του 1970 αποτέλεσε αντικείμενο αυξανόμενου ενδιαφέροντος μεταξύ των Ανατολικογερμανών συγγραφέων. Έγραψε επίσης σενάρια για την ανατολικογερμανική τηλεόραση.

 Πεζογραφία και δοκίμια 
Διακρίθηκε επίσης ως πεζογράφος διηγημάτων. Το πρώτο του διήγημα, Ο υπολοχαγός Γιορκ φον Βάρτενμπουργκ (1946), ασχολείται με την αντίσταση και τη μετανάστευση - ένα επαναλαμβανόμενο θέμα σε πολλά μεταγενέστερα έργα του. Η εποχή της συνύπαρξης (1949) αποτελείται από 4 διηγήματα για τη δύσκολη περίοδο της εξορίας και τη μοίρα των κομμουνιστών μεταναστών στο Παρίσι. Το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα Βραδινό φως (1979) επικρίθηκε για τις υπερβολές και τις παραποιήσεις που περιέχει. Ήταν επίσης πολυγραφότατος δοκιμιογράφος και δημοσίευσε πολιτικά και λογοτεχνικά δοκίμια και μια συλλογή άρθρων και ομιλιών. 

 Έργα 

 1945 — Zwölf Balladen von den großen Städten (Δώδεκα μπαλάντες των μεγάλων πόλεων)
 1946 — Der Leutnant York von Wartenburg (Ο υπολοχαγός Γιορκ φον Βάρτενμπουργκ, διήγημα)
 1947 — Reise eines Malers in Paris (Ταξίδι ενός ζωγράφου στο Παρίσι, διήγημα)
 1949 — Die Zeit der Gemeinsamkeit (Η εποχή της συνύπαρξης, συλλογή διηγημάτων)
 1949 — Erinnerung (Μνήμη, ποιητική συλλογή)
 1950 — Mansfelder Oratorium (Ορατόριο Μάνσφελντ, ωδή)
 1951 — Die erste Reihe (Η πρώτη σειρά, συλλογή δοκιμίων)
 1952 — Der Flug der Taube (Η πτήση του περιστεριού, ποιητική συλλογή)
 1966 — Gedichte und Prosa (Ποιήματα και πεζογραφία, συλλογή)
 1966 — Erzählungen ( Διηγήματα, συλλογή)
 1966 — Die Städte (Οι πόλεις, ποιητική συλλογή)
 1970 — Scardanelli  (Σκαρντανέλι, ραδιοφωνικό έργο)
 1974 — Lektüre (Αναγνώσεις, άρθρα για τη λογοτεχνία)
 1974 — Die Argonauten (Οι Αργοναύτες, διήγημα)
 1979 — Abendlicht (Βραδινό φως, αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα)
 1981 — Gedichte (Ποιήματα)
 1990 — Gedichte und Nachdichtungen (Ποιήματα και μεταφράσεις)
 1990 — Erzählende Prosa (Αφηγηματική πεζογραφία, συλλογή διηγημάτων)
 1995 — Entscheidungen (Αποφάσεις, συλλογή διηγημάτων)

 Μεταφράσεις στα ελληνικά 

 Λυκόφως, μτφ. Ήρα Μάνου, εκδ. Καστανιώτης, 1991 
 Σ’ έναν σκοτεινό κόσμο, διήγημα του Χέρμλιν, περιλαμβάνεται στα 20 κείμενα της Ανθολογίας με τίτλο Οι Λύκοι επιστρέφουν και υπότιτλο: Διηγήματα της «Γενιάς των Ερειπίων» (μτφρ. Φοίβος Ι. Πιομπίνος, Αθήνα, Gutenberg, 2018) 
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανοί διηγηματογράφοι
Κατηγορία:Γερμανοί ποιητές
Κατηγορία:Γερμανοί θεατρικοί συγγραφείς
Κατηγορία:Γερμανοί δοκιμιογράφοι
Κατηγορία:Ανατολικογερμανοί
Κατηγορία:Ανατολικογερμανική λογοτεχνία
Κατηγορία:Επιζήσαντες του Ολοκαυτώματος
Κατηγορία:Γερμανοεβραίοι
Κατηγορία:Εβραίοι ποιητές
Κατηγορία:Εβραίοι συγγραφείς
Κατηγορία:Εβραίοι δοκιμιογράφοι
Κατηγορία:Γερμανοί κομμουνιστές