Μάχη του Ατζνανταΐν

Η μάχη του Ατζνανταΐν, αραβ.: Ajnadayn διεξήχθη τον Ιούλιο ή τον Αύγουστο τού 634 (Τζουμάντα Ι ή ΙΙ, 13 Έ.Ε.),  σε μία τοποθεσία κοντά στο Μπάιτ Τζιμπρίν. Ήταν η πρώτη μεγάλη μάχη μεταξύ τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και τού στρατού τού αραβικού χαλιφάτου Ρασιντούν. Το αποτέλεσμα τής μάχης ήταν μία αποφασιστική νίκη των Μουσουλμάνων. Οι λεπτομέρειες αυτής τής μάχης είναι ως επί το πλείστον γνωστές μέσω μουσουλμανικών πηγών, όπως ο ιστορικός τού 9ου αι. αλ-Βακιντί.

 Οι πηγές 
Όσον αφορά τις πρωτογενείς πηγές, υπάρχει απουσία οποιουδήποτε στοιχείου Ρωμαϊκής προέλευσης. Πιθανώς, σύμφωνα με τον Walter Kaegi, επειδή το υπάρχον Ρωμαϊκό υλικό μπορεί να συγχέει τη μάχη με άλλες Ρωμαϊκές ήττες, όπως στο Νταθίν και στο Γιαρμούκ. Η παλαιότερη πηγή φαίνεται να είναι μία καταχώρηση στο Φραγκικό Χρονικό του Φρεδεγάρ, που συντάχθηκε το 658-660, εκτός αν πρόκειται για πιθανή παρεμβολή. 

 Η εποχή 
Σύμφωνα με τον Ντέιβιντ Νίκολ, ο στρατός των Ρασιντούν εγκατέλειψε την πρωτεύουσα Μεδίνα πιθανώς το φθινόπωρο τού 633, αλλά πιθανώς και στις αρχές τού 634. Αρχικά ενεπλάκησαν και νίκησαν τούς Ρωμαίους στο Νταθίν στις 4 Φεβρουαρίου. Στη συνέχεια, ο Αυτοκράτορας Ηράκλειος, που τότε βρισκόταν στην Έμεσα, έστειλε ενισχύσεις νότια, για να προστατεύσει την Καισάρεια Παράλιο. Ως πιθανή αντίδραση, ο μουσουλμάνος στρατηγός Χαλίντ ιμπν αλ-Ουαλίντ διατάχθηκε να διακόψει τις επιχειρήσεις εναντίον τής αυτοκρατορίας των Σασσανιδών και να φθάσει στη Συρία, γεγονός που τον οδήγησε να εμπλακεί και να νικήσει τούς συμμάχους των Ρωμαίων Γασσανίδες μέχρι τις 24 Απριλίου, επιτρέποντάς του να εισέλθει -σχεδόν χωρίς αντίσταση- στη Μπόσρα. Σε αυτό το σημείο, ο Χαλίντ συνέδεσε αρκετούς στρατούς, με επικεφαλής άλλους Άραβες μουσουλμάνους στρατηγούς, όπως ο Αμπού Ουμπάιντα ιμπν αλ-Τζάρα, ο Γιαζίντ ιμπν Αμπί Σουφιάν, ο Αμρ ιμπν αλ-Ας και ο Σουραχμπίλ ιμπν Χασανά. 

Ο Χαλίντ ενώθηκε με τις δυνάμεις τού Αμρ σε ένα μέρος, που παραδοσιακά είναι γνωστό ως Ατζνανταΐν.  Η τοποθεσία τοποθετείται από τις μουσουλμανικές λογοτεχνικές πηγές κάπου μεταξύ τής Ράμλα και τού Μπάιτ Τζιμπρίν (σύγχρονο Μπέιτ Γκουβρίν), και τα δύο στο σύγχρονο Ισραήλ, αλλά δεν επιβεβαιώνεται από κανέναν άλλο γεωγράφο τής περιόδου. Με βάση την τοπογραφία τής περιοχής, ο ιστορικός Ν.Α. Μιεντνίκοφ πρότεινε, ότι η μάχη διεξήχθη στον ποταμό Γουαντί αλ-Σαμτ (κοιλάδα τού Έλα), όπου βρίσκεται το δίδυμο χωριό αλ-Τζαναμπά. Σύμφωνα με την υπόθεση που διατύπωσαν ο Μιεντνίκοφ και ο Μίκαελ Γιαν ντε Γκόιζε και συνοψίστηκε από τον Λεόνε Καετάνι, από τη διπλή μορφή (αλ-Τζανναμπαταΐν) τού χωριού προέκυψε το ιστορικό όνομα τής μάχης, από τη συγχώνευση με τον πληθυντικό για τον «στρατό», ajnad.  

 Οι αντίπαλες δυνάμεις 
Όσον αφορά τη δύναμη των αντιμαχόμενων στρατών, ο H.A.R. Gibb στην Εγκυκλοπαίδεια τού Ισλάμ υποστηρίζει ότι στην καλύτερη περίπτωση, και οι δύο δυνάμεις αποτελούνταν από 10.000 άνδρες, και ότι οι αριθμοί που προσφέρονται στις μουσουλμανικές πηγές είναι «υπέρμετρα υπερβολικοί», ειδικά όσον αφορά τούς Ρωμαίους.  Ωστόσο, ο David Morray στο Oxford Companion to Military History τοποθετεί και τούς δύο στρατούς σε περίπου 20.000 άνδρες. 

Οι Ρωμαίοι ηγούνταν από τον αδελφό τού Ηράκλειου, Θεόδωρο, καθώς και από μία προσωπικότητα που ονομαζόταν «Βαρδάν» σύμφωνα με τον al-Azdi, πιθανώς παραφθορά τού αρμενικού ονόματος Vardan.   Οι μουσουλμανικές πηγές τον κατονομάζουν ως πατρίκιο (διοικητή) τής Έμεσας, η οποία ήταν η κύρια Ρωμαϊκή βάση επιχειρήσεων στη Συρία κατά την πρώιμη περίοδο των μουσουλμανικών κατακτήσεων. Σύμφωνα με τον Kaegi, πιθανώς διοικούσε νέες ενισχύσεις από το βορρά, συμπεριλαμβανομένων Αρμενίων, ή από τον στρατό που είχε συνοδεύσει τον Ηράκλειο στη Συρία. Στην αφήγηση του λ-Ταμπαρί, οι Ρωμαίοι ηγούνται από τον κυβερνήτη τής Ιερουσαλήμ, Αρετίωνα.  Ο αραβικός στρατός αποτελούνταν από τρία ξεχωριστά τμήματα, με τον Χαλίντ, ή -λιγότερο πιθανό- τον Αμρ, ως γενικό διοικητή.   Ορισμένα χρονικά αναφέρουν επίσης ότι ο Σέργιος κυβερνήτης τής Καισάρειας ήταν παρών στη μάχη, όμως άλλα λένε ότι απεβίωσε τον Φεβρουάριο. 

Παρά τα στοιχεία από πρωτογενείς πηγές και από τις δύο πλευρές, ότι ο Ρωμαϊκός στρατός αριθμούσε 40.000 άνδρες, θα πρέπει να υποθέσουμε ότι αυτός ο αριθμός είναι υπερεκτιμημένος, καθώς για έναν τόσο μεγάλο στρατό, οι απώλειες των 1.700 νεκρών και των 5.000 τραυματιών δεν είναι τόσο μεγάλες, ώστε να τον καθιστούν ανίκανο να αντέξει το μισό μέγεθος τού αραβικού στρατού. Επομένως, μπορούμε να υποθέσουμε ότι ο Ρωμαϊκός στρατός ήταν περίπου ίσος με τον αραβικό στρατό, από άποψη αριθμού. Επιπλέον, είναι δίκαιο να πούμε ότι η αστυνομία τής πόλης στάλθηκε εναντίον των Αράβων, των οποίων η εκπαίδευση δεν ήταν η καλύτερη. 

 Η μάχη 
Σύμφωνα με τον Τζορτζ Ναφζίγκερ, οι λεπτομέρειες τής μάχης δεν περιγράφονται λεπτομερώς, εκτός από το ότι ένας διοικητής Ρασιντούν ονόματι Ντιραάρ ιμπν αλ-Αζβάρ σκότωσε πολλούς Ρωμαίους εξέχοντες με τα ίδια του τα χέρια, συμπεριλαμβανομένων δύο επαρχιακών κυβερνητών. 

Οι Ρωμαίοι υπέστησαν βαριά ήττα, και αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν στη Δαμασκό.  Οι Άραβες υπέστησαν βαριές απώλειες, και η μουσουλμανική παράδοση καταγράφει αρκετούς καταλόγους συντρόφων τού Μωάμεθ, συμπεριλαμβανομένων αρκετών μελών τής πρώιμης μουσουλμανικής αριστοκρατίας, που έπεσαν στη μάχη και θεωρήθηκαν μάρτυρες.  Ο μεγάλος αριθμός θανάτων χρησίμευσε για να αναζωογονήσει το αίσθημα τού θρησκευτικού μαρτυρίου στην νεοσύστατη μουσουλμανική κοινότητα, ενώ το υψηλό ποσοστό θανάτων στη Μέκκα χρησίμευσε ως χρήσιμο αντίβαρο στην επιρροή των από τη Μεδίνα Ανσάρ.  Από τη Ρωμαϊκή πλευρά, οι μουσουλμανικές πηγές αναφέρουν ότι ένας από τους δύο διοικητές, πιθανώς ο Βαρδάν, έπεσε στη μάχη. Ο κυβικουλάριος βρέθηκε επίσης νεκρός στο κέντρο τού πεδίου τής μάχης με ένα ύφασμα τυλιγμένο γύρω από το κεφάλι του, πιθανώς λόγω τραυματισμού.  Ωστόσο ο Θεόδωρος διέφυγε και υποχώρησε βόρεια, όπου ο Ηράκλειος τον αντικατέστησε με τον Βαχάν και τον Θεόδωρο Τριθύριο, και τον έστειλε σε φυλάκιση στην Κωνσταντινούπολη.  Το Χρονικό τού Φρεδεγάρ αναφέρει, ότι οι Άραβες λαφυραγώγησαν πολλά από τον Ατζναταΐν, και προσφέρθηκαν να μεταπωλήσουν τη λεία τους στον Ηράκλειο, αλλά εκείνος αρνήθηκε θυμωμένα. 

 Οι συνέπειες 
Ο ίδιος ο Ηράκλειος υποχώρησε από την Έμεσα προς την ασφαλέστερη Αντιόχεια μετά το Ατζνανταΐν, ενώ οι επιζήσασες Ρωμαϊκές μονάδες κατέφυγαν στην ασφάλεια των περιτειχισμένων πόλεων, και άφησαν την ύπαιθρο ανυπεράσπιστη πριν από τις μουσουλμανικές επιδρομές. Έτσι, ολόκληρη η Παλαιστίνη έμεινε ανοιχτή σε μουσουλμανικές επιδρομές, ειδικά στα εσωτερικά μέρη, μακριά από τις παράκτιες πόλεις. Ως αποτέλεσμα, ο πανικός εξαπλώθηκε σε όλη την περιοχή, και μεγάλος αριθμός τού αγροτικού πληθυσμού αναζήτησε επίσης ασφάλεια πίσω από τα τείχη τής πόλης.  Μετά τη νίκη τους, ο αραβικός στρατός διασπάστηκε για άλλη μία φορά σε αρκετές φάλαγγες επιδρομών,  με τον Αμρ να καταλαμβάνει τις εσωτερικές πόλεις Ναμπλούς (Νεάπολη), Σαβάστια (Σεβάστεια), αλ-Λουντ (Διόσπη), Γιμπνά, Αμβάς (Εμμαούς-Νικόπολη) και Μπάιτ Τζιμπρίν (Ελευθερόπολη) και την παράκτια πόλη Γιάφα (Ιόππη).  Οι περισσότερες από αυτές τις τοποθεσίες παραδόθηκαν μετά από συμβολική αντίσταση, λόγω της φυγής των Ρωμαϊκών στρατευμάτων.  Οι αραβικές φάλαγγες επανενώθηκαν για άλλη μία φορά, για να αντιμετωπίσουν μία ακόμη Ρωμαϊκή προσπάθεια να σταματήσουν τη μουσουλμανική εισβολή, στη Μάχη τού Φαλ (κοντά στην Πέλλα στη σύγχρονη Ιορδανία) έξι μήνες αργότερα. 

 Αναφορές 

 Βιβλιογραφία 








Κατηγορία:Μεσαιωνική Παλαιστίνη
Κατηγορία:Μάχες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας
Κατηγορία:Μάχες των Αραβοβυζαντινών Πολέμων