Πήλιον (Δασσαρήτιδος)

Το αρχαίο Πήλιον της Ιλλυρίας (αρχαία ελληνικά: Πήλιον,«Ἔστι δὲ καὶ Πήλιον Ἰλλυρίας πόλις, ἧς μέμνηται Κουάδρατος. Τὸ ἐθνικὸν Πηλῖνος.» (Στέφανος ο Βυζάντιος, Ἐθνικά, 521) Πέλλιον,«Ἀλέξανδρος δὲ παρὰ τὸν Ἐριγόνα ποταμὸν πορευόμενος ἐς Πέλλιον πόλιν ἐστέλλετο.» Αρριανός, Ἀλεξάνδρου ἀναβασις, 1, 5, 5. Πήλεον.«Ἀνενεώθη δὲ τάδε· Τοῦ ἁγίου Στεφάνου. Κεθρέων. Ἄπις. Πήλεον. Κώμη. Πακούη. Σκυδρέων πόλις. Ἀντίπαγραι. Τίθυρα. Βρέβετα. Βοῦπος. Ἐνδύνεια. Διόνυσος.» Προκόπιος, Περὶ κτισμάτων, 4, 4, 3. Λατινικά: Pelion,«Ab Celetro in Dassaretios processit urbemque Pelion ui cepit. Seruitia inde cum cetera praeda abduxit, [et] libera capita sine pretio dimisit oppidumque iis reddidit praesidio ualido imposito; nam et sita opportune urbs erat ad impetus in Macedoniam faciendos. Ita peragratis hostium agris consul in loca pacata ad Apolloniam, unde orsus bellum erat, copias reduxit. (Από το Κέλετρον προχώρησε προς τους Δασσαρήτες και κατέλαβε με τη βία την πόλη Πήλιον. Απομάκρυνε από εκεί τους δούλους μαζί με τα υπόλοιπα λάφυρα, άφησε ελεύθερους τους πολίτες χωρίς λύτρα και τους απέδωσε την πόλη εγκαθιστώντας ισχυρή φρουρά· διότι η πόλη ήταν τοποθετημένη σε πλεονεκτική θέση για τη διεξαγωγή επιθέσεων εναντίον της Μακεδονίας. Έτσι, αφού διέσχισε τα εδάφη των εχθρών, ο ύπατος οδήγησε πίσω τα στρατεύματα σε ειρηνικές περιοχές προς την Απολλωνία, από όπου είχε ξεκινήσει τον πόλεμο.)» Τίτος Λίβιος, Ab Urbe Condita, 31, 40. Pelium, Pellium) υπήρξε ένας στρατηγικός οχυρωμένος οικισμός στην περιοχή της ανατολικής Δασσαρήτιδος, που βρισκόταν στο στενό πέρασμα του ποταμού Εορδαϊκού (Δεβόλη) ανάμεσα από τα βουνά Μοράβα και Mal Ivan, στα σύνορα της Ιλλυρίας με τη Μακεδονία· η σημασία του ως σημείου ελέγχου των ορεινών περασμάτων υπήρξε καθοριστική για τις σχέσεις και τις συγκρούσεις μεταξύ Ιλλυριών, Μακεδόνων και Ρωμαίων. Η πόλη μνημονεύεται εκτενώς στις αρχαίες πηγές, κυρίως λόγω της στρατιωτικής εμπλοκής του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ενώ η ακριβής γεωγραφική της θέση παραμένει έως σήμερα αβέβαιη, αποτελώντας αντικείμενο επιστημονικής διαφωνίας.

Τοποθεσία
Η θέση του Πηλίου συνδέεται άρρηκτα με την ανατολική Δασσαρητία, σε σημείο που επέτρεπε τον έλεγχο των προσβάσεων προς την ενδοχώρα. Παρά την παραδοσιακή ταύτιση της θέσης από τον N.G.L. Hammond με τη Γκόριτσα (Goricë) —δυτικά της Μικρής Πρέσπας— νεότερες έρευνες, όπως αυτή τού Nemanja Vujčić, αμφισβητούν τα υδρολογικά δεδομένα του παρελθόντος και προτείνουν μια θέση νοτιότερα ή δυτικότερα.

Ιστορική διαδρομή
Ο οικισμός φαίνεται να ιδρύθηκε είτε από τον Ιλλυριό ηγεμόνα Βάρδυλη είτε από τον Μακεδόνα βασιλιά Φίλιππο Βʹ κατά την περίοδο των επεκτατικών του προσπαθειών μετά το 358 π.Χ., γεγονός που καταδεικνύει την αμφίδρομη επιρροή των δύο δυνάμεων στην περιοχή. Κατά τον 4ο αιώνα π.Χ., το καθεστώς του Πηλίου μεταβλήθηκε επανειλημμένα, καθώς λειτούργησε άλλοτε ως μακεδονική φρουρά και άλλοτε ως ορμητήριο των Ιλλυριών, αντανακλώντας τη διαρκή στρατιωτική αστάθεια του χώρου.

Η πολιορκία του Πηλίου το 335 π.Χ.

Η πολιορκία τού 335 π.Χ. αποτελεί κορυφαίο επεισόδιο της βαλκανικής εκστρατείας του Αλεξάνδρου Γʹ, ο οποίος επιχείρησε να ανακτήσει το φρούριο απʼ τις δυνάμεις του Κλείτου και του Γλαυκία. Οι Μακεδόνες βρέθηκαν αρχικά σε δυσχερή θέση, εγκλωβισμένοι ανάμεσα στην οχυρωμένη πόλη και τα κατειλημμένα υψώματα, όμως ο Αλέξανδρος —εφαρμόζοντας έναν ευφυή τακτικό ελιγμό και μια αιφνιδιαστική νυχτερινή επίθεση— κατάφερε να συντρίψει τους αντιπάλους του. Η νίκη αυτή εξασφάλισε τη μακεδονική κυριαρχία στα βόρεια σύνορα και επέτρεψε στον βασιλιά να στραφεί απερίσπαστος προς τη νότια Ελλάδα και την Ασία.

Ρωμαϊκή περίοδος και μεταγενέστερη ιστορία
Κατά τη ρωμαϊκή κυριαρχία, το Πήλιον εντάχθηκε στην περιοχή της Δασσαρητίας, υπαγόμενο στην επαρχία της Νέας Ηπείρου (Epirus Nova). Η στρατηγική του αξία παρέμεινε αμείωτη, καθώς το 199 π.Χ. ο ύπατος Σουλπίκιος Γάλβας κατέλαβε την πόλη για να ελέγξει τις οδούς επικοινωνίας κατά τον Δεύτερο Μακεδονικό Πόλεμο. Η συνεχή στρατιωτική χρήση της θέσης υποδηλώνεται και από αναφορές σε φρούριο με το ίδιο όνομα κατά την εποχή του Ιουστινιανού (6ος αι. μ.Χ.), επιβεβαιώνοντας τη διαχρονική σημασία του οχυρού για την άμυνα της περιοχής.

Η τελευταία αναφορά στο Πήλιον γίνεται ανάμεσα στα έτη 528–540 μ.Χ. ή μέχρι τα μέσα τού 6ου αιώνα, από τον γεωγράφο Στέφανο Βυζάντιο στο έργο του Περὶ πόλεων.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία





Κατηγορία:Πόλεις της αρχαίας Μακεδονίας
Κατηγορία:Αρχαίες πόλεις της Ιλλυρίας
Κατηγορία:Δεσσαρητία