Θωμάς της Καπούης

Ο Θωμάς τής Κάπουα, ιταλ.: Tommaso da Capua, γνωστός και ως Τομάζο ντι Έμπολι (πριν από το 1185 - Αύγουστος 1239), ήταν Ιταλός ιεράρχης και διπλωμάτης. Διετέλεσε εκλεγμένος αρχιεπίσκοπος τής Νάπολης από το 1215 έως το 1216, και στη συνέχεια καρδινάλιος μέχρι το τέλος του. Διοίκησε την επισκοπή τού Αλμπάνο μεταξύ 1218 και 1222, και ήταν ο παπικός απεσταλμένος (legatus) στο βασίλειο τής Ιταλίας από τον Νοέμβριο τού 1236 έως τον Οκτώβριο τού 1237. Ήταν ο σημαντικότερος από τους διαπραγματευτές τού πάπα Γρηγορίου Θ΄ με τον αυτοκράτορα Φρειδερίκο Β΄ μεταξύ 1227 και 1237.

Ο Θωμάς ήταν νοτάριος και μακροχρόνιος αξιωματούχος τής αποστολικής γραμματείας και τού αποστολικού δικαστηρίου. Έγραψε ποίηση και οδηγούς ύφους στα λατινικά, και 700 από τις επιστολές του έχουν διασωθεί. Ήταν ένας από τους πρώτους υποστηρικτές των ταγμάτων των επαιτών.

 Καταγωγή 
Ο Θωμάς γεννήθηκε το αργότερο το 1185, καθώς η κανονική ηλικία για έναν επίσκοπο ήταν 30 ετών και καταγράφηκε ως εκλεγμένος επίσκοπος τον Φεβρουάριο του 1215. Οι δικές του επιστολές και το χρονικό τού Ριχάρδου τού Σαν Τζερμάνο δείχνουν ότι καταγόταν από την Κάπουα τού βασίλειου τής Σικελίας. Για τη μητέρα του δεν είναι γνωστό τίποτε, αλλά ότι ήταν ευγενής είναι βέβαιο. Ο πατέρας του, Έμπολος, ονομάζεται άρχοντας (dominus). Μία επιστολή τού πάπα Ιννοκέντιου Δ΄ με ημερομηνία 14 Νοεμβρίου 1245 δείχνει, ότι ο Θωμάς ανήκε στην ευγενή οικογένεια των Έμπολι, η οποία κατείχε γαίες στην Tέρα ντι Λαβόρο. Το όνομά της μπορεί να προέρχεται είτε από την τοποθεσία που ονομάζεται Έμπολι, είτε από έναν πρόγονο που ονομαζόταν Έμπολος. Στο παρελθόν, ο Θωμάς μερικές φορές θεωρούνταν λανθασμένα ανιψιός τού πάπα Ονωρίου Γ΄ τής ρωμαϊκής οικογένειας Σαβέλλι ή μέλος τής οικογένειας ντε Επισκόπο τής Κάπουα. 

Ο αδελφός τού Θωμά, Πέτρος, ήταν δικαστής τής Τέρα ντι Λαβόρο. Ο γιος τού Πέτρου, Μαρίνος, ήταν αυτοκρατορικός αξιωματούχος στα βασίλεια τής Ιταλίας και τής Σικελίας. Δύο άλλοι ανιψιοί, ο Ιωάννης και ο Μαρίνος, έγιναν παπικοί ιερείς, με τον τελευταίο να γίνεται παπικός αντικαγκελάριος το 1244. Άλλοι συγγενείς, όπως ο Ενρίκο ντα Έμπολι και ο Ραϊνάλντο ντε Γκουάστο, βρίσκονταν επίσης σε αυτοκρατορική υπηρεσία. Οι Έμπολι ήταν επίσης συγγενείς με τους Φιλαντζιέρι και τους κόμητες τού Ακίνο. 

 Εκπαίδευση και πρώιμη σταδιοδρομία 
Ο Θωμάς φοίτησε στο σχολείο τού καθεδρικού ναού τής Κάπουα. Έλαβε δευτερεύοντες μοναστικούς όρκους στη Νάπολη, και τού απονεμήθηκε ο τίτλος τού κανόνα (μέλος του Συλλόγου το υκαθεδρικού) στην Κάπουα. Σπούδασε αστικό και κανονικό δίκαιο στο Πανεπιστήμιο τής Βιτσέντζα μετά την ίδρυσή του το 1204. Φέροντας τον τίτλο τού κυρίου, καταγράφεται μεταξύ των συνδίκων και των επιτρόπων τού πανεπιστημίου στις 25 Ιουλίου 1209. Ο πάπας Ιννοκέντιος Γ΄ τον έκανε παπικό υποδιάκονο και συμβολαιογράφο τής αποστολικής γραμματείας, με το οποίο ήρθε ο τίτλος τού διδασκάλου (magister). Δεν φαίνεται να είχε αποκτήσει πανεπιστημιακό πτυχίο, και χρησιμοποίησε τον τίτλο τού διδασκάλου μόνο από το 1216. 

Στην παπική αυλή στη Ρώμη, ο Θωμάς συνδέθηκε με τον Πελάτζιο Γκαλβάνι, καρδινάλιο από το 1213. Μέσω αυτής της σύνδεσης, ο Θωμάς βρήκε τον δρόμο του προς τη διαθήκη τής Μαρίας τού Μονπελιέ, βασίλισσας τής Αραγωνίας, η οποία τού άφησε μία κληρονομιά μετά το τέλος της τον Απρίλιο του 1213. 

Τον Φεβρουάριο τού 1215, ο Θωμάς εξελέγη αρχιεπίσκοπος τής Νάπολης. Εκείνη την εποχή ήταν ο de facto επικεφαλής τής παπικής γραμματείας. Δεν έφυγε αμέσως για τη Νάπολη, αλλά παρέμεινε στη Ρώμη, ίσως κατόπιν αιτήματος τού Ιννοκέντιου Γ΄. Παρακολούθησε τη Δ΄ Λατερανή Σύνοδο τον Νοέμβριο. Στα τέλη Φεβρουαρίου ή στις αρχές Μαρτίου του 1216, διορίστηκε καρδινάλιος διάκονος τής Santa Maria in Via Lata. Τον Απρίλιο προήχθη σε καρδινάλιο ιερέα τής Σάντα Σαμπίνα. Σε αυτό το σημείο παραιτήθηκε από την αρχιεπισκοπή. Συνέχισε ως επικεφαλής τής γραμματείας, μέχρι το τέλος τού Ιννοκέντιου Γ΄ τον Ιούλιο του 1216. 

 Καρδινάλιος και διπλωμάτης 
Μεταξύ 1218 και 1222, ο Θωμάς διοικούσε την επισκοπή τού Αλμπάνο, ενώ ο καρδινάλιος Πελάγιος έλειπε στην Ε΄ Σταυροφορία. Το 1219 ο Ονώριος Γ΄ τον έθεσε επικεφαλής των αποστολικών δικαστηρίων. Υπηρέτησε επίσης ως παπικός δικαστής-αντιπρόσωπος.  Ο Γουλιέλμος ο Βρετόνος στο έργο του Φιλιππίδες τον απεικονίζει να ακούει εξομολογήσεις και να χορηγεί άφεση αμαρτιών σαν να ήταν ο πάπας το 1223. Ο Ζιλ ντε Ποντουάζ και το Χρονικόν Τουρονένσε τον απεικονίζουν με παρόμοιο τρόπο.  Ο Σαλιμπένε ντε Αντάμ τον αποκαλεί «τον καλύτερο ομιλητή τής [παπικής] αυλής». 

Κατά τη διάρκεια αυτών των ετών, ο Δομίνικος τής Καλερουέγκα μετακόμισε στη Σάντα Σαμπίνα. Ως αποτέλεσμα, ο Θωμάς έγινε πρώιμος υποστηρικτής τού Τάγματος των Δομινικανών, παρεμβαίνοντας υπέρ του στο βασίλειο τής Σικελίας. Το 1222, μετά το τέλος τού Δομίνικου, ο Ονώριος έδωσε την εκκλησία τής Σάντα Σαμπίνα στον διάδοχό του, Ιορδάνη τής Σαξονίας, ενισχύοντας τη σύνδεση τού Θωμά με το τάγμα. Ο Θωμάς υποστήριξε επίσης τους Φραγκισκανούς, και ήταν σε επαφή με τον Ηλία τής Κορτόνα. 

Το 1227 ο κλήρος τού βασιλείου τής Ιερουσαλήμ ζήτησε τον Θωμά ως πατριάρχη τους, αλλά ο νεοεκλεγής πάπας Γρηγόριος Θ΄ τους απέρριψε. Τον Δεκέμβριο του 1227 ο Γρηγόριος Θ΄ έστειλε τον Θωμά και τον καρδινάλιο Όθωνα του Τονένγκο στη Φότζια, για να διαπραγματευτούν με τον Φρειδερίκο Β΄, αυτοκράτορα τής Γερμανίας και βασιλιά τής Σικελίας, ο οποίος είχε αφοριστεί, επειδή δεν τήρησε τον όρκο τού σταυροφόρου, αλλά εκείνος ισχυρίστηκε ότι ήταν άρρωστος. Δεδομένου ότι οι απαιτήσεις τού πάπα ξεπερνούσαν την απλή εκπλήρωση τού όρκου, οι διαπραγματεύσεις απέτυχαν. Ο Θωμάς, ωστόσο, δημιούργησε καλή σχέση με τον Φρειδερίκο Β΄ και με πολλούς από τους στενότερους συμμάχους του, όπως τον Χέρμαν φον Σάλτσα, τον Μπεράρδο τού Παλέρμο, τον Ιάκωβο τής Κάπουα και τον Πιέτρο ντελα Βίνια. 

Τον Νοέμβριο τού 1229 ξεκίνησαν στον Ακίνο οι διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό τού Πολέμου των Κλειδιών, ο οποίος είχε ξεκινήσει μεταξύ πάπα και αυτοκράτορα.  Οι κύριοι παπικοί διαπραγματευτές ήταν ο Θωμάς και ο καρδινάλιος Ιωάννης τής Κολόννα.  Λεπτομέρειες των διαπραγματεύσεων διατηρούνται στις επιστολές που έγραψε ο Θωμάς, και στα μητρώα που κράτησε. Η Συνθήκη τού Σαν Τζερμάνο επικυρώθηκε στις 23 Ιουλίου 1230, και στις 28 Αυγούστου στο Σεπράνο, ο Θωμάς και ο Ιωάννης απελευθέρωσαν τον Φρειδερίκο Β' από τον αφορισμό του. 

Μεταξύ Οκτωβρίου 1232 και Απριλίου 1233, ο Θωμάς και ο καρδινάλιος Ραϊνάλδος τής Όστια μεσολάβησαν σε μία διαμάχη μεταξύ των πόλεων Ρώμης και Βιτέρμπο. Τον Φεβρουάριο τού 1235, ήταν μέλος μίας ομάδας καρδιναλίων που συναντήθηκαν στο Βιτέρμπο, για να μεσολαβήσουν μεταξύ τής Μπολόνια και μίας συμμαχίας πόλεων με επικεφαλής τη Μόντενα.  Το 1236, όταν οι σχέσεις μεταξύ Γρηγορίου Θ΄ και Φρειδερίκου Β΄ είχαν επιδεινωθεί ξανά, ο Θωμάς έγραψε στον Χέρμαν φον Σάλτσα και στον αυτοκράτορα, παροτρύνοντας τους να διατηρήσουν την ειρήνη, και να ηρεμήσουν τους οπαδούς τους στη Ρώμη. Τον Νοέμβριο ο Γρηγόριος Θ΄ έστειλε τον Θωμά και τον Ραϊνάλδο στη βόρεια Ιταλία ως παπικούς απεσταλμένους, αντικαθιστώντας τον ένθερμα αντι-αυτοκρατορικό Ιάκωβο τής Παλεστρίνα.  

Στην Μπολόνια, ο Θωμάς και ο Ραϊνάλδος παρενέβησαν, για να διασφαλίσουν την κατάλληλη μεταχείριση των αιχμαλώτων πολέμου. Στο Βερτσέλι, μεσολάβησαν σε μία διαμάχη μεταξύ τού επισκόπου και τής δημοτικής αρχής.  Τον Μάιο τού 1237 μεσολάβησαν σε διαπραγματεύσεις μεταξύ τού Φρειδερίκου Β' και τής Λομβαρδικής Ένωσης στη Μάντοβα, και αργότερα στη Μπρέσια. Παρόντες ήταν ο Χέρμαν φον Σάλτσα και ο Πιέτρο ντελα Βίνια.   Οι απεσταλμένοι πρότειναν να διαλύσουν την Ένωση, αλλά όχι να τιμωρήσουν τις πόλεις. Οι αναφορές που έστειλαν πίσω στον πάπα, περιγράφουν λεπτομερώς τις φρικαλεότητες τού πολέμου.  Τον Ιούλιο οι διαπραγματεύσεις μεταφέρθηκαν στη Φιορεντσουόλα ντ'Άρντα. Μέχρι τον Οκτώβριο είχαν καταρρεύσει, και ο Θωμάς και ο Ραϊνάλδος επέστρεψαν στη Ρώμη.  Μέχρι και το 1239, ο Θωμάς εξακολουθούσε να πιέζει για περισσότερες διαπραγματεύσεις εντός τού Κολεγίου των καρδιναλίων. 

Τον Μάρτιο του 1239 ο Γρηγόριος Θ΄ αφόρισε εκ νέου τον Φρειδερίκο Β΄. Ο αυτοκράτορας διέταξε όλους τους υπηκόους του, με εξαίρεση τον Θωμά τής Κάπουα, να εγκαταλείψουν τη Ρώμη. Ο Θωμάς πέρασε τα τελευταία δύο χρόνια τής ζωής του ως δικαστής-εκπρόσωπος. Απεβίωσε στο Ανάγνι τον Αύγουστο του 1239. Σύμφωνα με τον Ριχάρδο τού Σαν Τζερμάνο, η ημέρα ήταν 18 ή 19 Αυγούστου, αλλά μία νεκρολογία τής Μονής τού Μοντεκασίνο την τοποθετεί στις 22 Αυγούστου.  Ο Αλφόνσος Κιακόνιος αποδέχτηκε την ημερομηνία τής 22ας Αυγούστου, αλλά τοποθέτησε το τέλος του το 1243. 

 Κείμενα 
Ο Θωμάς άφησε πίσω του μία ποικιλία γραπτών κειμένων στα λατινικά. Είναι γνωστό ότι συνέθεσε ύμνους, αντίφωνα και ακολουθίες αφιερωμένες στον Άγ. Φραγκίσκο τής Ασίζης και τη Μαρία, μητέρα τού Ιησού. Έγραψε επίσης ένα σατιρικό δίστιχο για τη Ρώμη. Έγραψε δύο πραγματείες για τη συγγραφή στην παράδοση ars dictaminis.  Το Forme romane curie super casibus penitentie,  provides an edition of the text, but mistakenly attributes it to Cardinal Giacomo Tomasi Caetani. See . γραμμένο το 1219, είναι το αρχικό έντυπο τού αποστολικού δικαστικού ιδρύματος.   Είναι ένα πολύτιμο αρχείο παπικών μετανοιών που επιβάλονταν, χορηγηθεισών απαλλαγών και επιβληθεισών ποινών. Το Ars dictandi του, που ξεκίνησε πριν από το 1216 και ολοκληρώθηκε μετά το 1220, περιγράφει τη σωστή μορφή και το ύφος τής παπικής καγκελαρίας. Μεταξύ των πηγών του ήταν τα Rationes dictandi του Ούγου τής Μπολόνια και τα Summa dictaminis τού Γκουίντο Φάμπα. 

Διασώζονται περίπου 700 επιστολές, που έγραψε ο Θωμάς. Είναι αξιοσημείωτες για την υψηλή λατινική τους γλώσσα, και την αξία τους ως ιστορική πηγή για τη σύγκρουση μεταξύ εκκλησίας και αυτοκρατορίας στην Ιταλία. Είναι κυρίως επίσημες επιστολές και εντολές, αλλά υπάρχει και κάποια ιδιωτική αλληλογραφία. Το Ars dictandi του και 623 από τις επιστολές του συγκεντρώθηκαν σε ένα ενιαίο σύνολο, το Summa dictaminis Thome Capuani, το οποίο σώζεται σε 65 χειρόγραφα. Περιλαμβάνει επίσης μερικές επιστολές από τους πάπες Αλέξανδρο Δ΄, Ουρβανό Δ΄ και Κλήμη Δ΄ και τον παπικό αντικαγκελάριο καρδινάλιο Τζορντάνο Πιρόντι. Η Summa δεν συντάχθηκε από τον Θωμά, αλλά πιθανότατα συντάχθηκε τουλάχιστον σε ένα πρόχειρο σχέδιο από τον Τζορντάνο το 1268-1269. Οι επιστολές χωρίζονται θεματικά σε δέκα βιβλία με ευρετήρια. Περιστασιακά, τα κύρια ονόματα έχουν διαγραφεί, για να συμμορφώνονται καλύτερα με τον ρόλο τους ως πρότυπα. Πολλές από τις επιστολές στη Summa, καθώς και αρκετές άλλες, βρίσκονται σε άλλες 32 συλλογές επιστολών. Αυτές γενικά δεν παραλείπουν τα κύρια ονόματα. Ούτε η Summa, ούτε κάποια από αυτές τις άλλες συλλογές, δεν έχει λάβει σύγχρονη κριτική έκδοση. 

Ο Γρηγόριος, ηγούμενος τής Σαντίσιμα Τρινιτά στο Mόντα Σάκρo στο Γκαργκάνo, αφιέρωσε το ποίημά του De hominum deificatione στον Θωμά. 

 Εκδόσεις 


 Σημειώσεις 

 Βιβλιογραφία 


Κατηγορία:Πρόσωπα του Βασιλείου της Σικελίας