Ατσίζ της Χορασμίας

Ο Αλά αλ-Ντιν βα-ι-Νταβλά Αμπούλ-Μουζαφάρ Ατσίζ ιμπν Μουχαμάντ ιμπν Ανιυστεγκίν , Περσ.:    (1098 – 1156), περισσότερο γνωστός ως Ατσίζ (  ) ήταν ο δεύτερος σάχης τής Χορασμίας από το 1127 έως το 1156. Ήταν γιος και διάδοχος τού Μουχαμάντ Α΄.

 Ηγεμόνας του Χοβαρασμίας 

 Πόλεμος με τον Σελτζούκο επικυρίαρχο 
Ο Ατσίζ ανέλαβε τη θέση του μετά τον θάνατο τού πατέρα του το 1127 ή το 1128. Κατά τα πρώτα χρόνια τής βασιλείας του, επικεντρώθηκε στην προστασία τής Χορασμίας από τις νομαδικές επιθέσεις. Το 1138 επαναστάτησε εναντίον τού επικυριάρχου του, τού Σελτζούκου σουλτάνου Αχμάντ Σαντζάρ, αλλά ηττήθηκε στο Χαζαράσπ, και αναγκάστηκε να τραπεί σε φυγή. Ο Σαντζάρ εγκατέστησε τον ανιψιό του Σουλεϊμάν Σαχ ως κυβερνήτη τής Χορασμίας και επέστρεψε στο Μερβ. Ο Ατσίζ επέστρεψε, ωστόσο, και ο Σουλεϊμάν Σαχ δεν μπόρεσε να κρατήσει την επαρχία. Ο Ατσίζ στη συνέχεια επιτέθηκε στη Μπουχάρα, αλλά μέχρι το 1141 υποτάχθηκε ξανά στον Σαντζάρ, ο οποίος τού έδωσε χάρη, και τού επέστρεψε επίσημα τον έλεγχο τής Χορασμίας.

Την ίδια χρονιά που ο Σαντζάρ έδωσε χάρη στον Ατσίζ, οι Καρά Χιτάι υπό τον Γιελού Ντασί νίκησαν τούς Σελτζούκους στο Κατβάν, κοντά στη Σαμαρκάνδη.  Ο Ατσίζ εκμεταλλεύτηκε την ήττα, για να εισβάλει στο Χορασάν, καταλαμβάνοντας το Μερβ και τη Νισαπούρ. Ο Γιελού Ντασί, ωστόσο, έστειλε μία δύναμη για να λεηλατήσει τη Χορασμία, αναγκάζοντας τον Ατσίζ να πληρώνει ετήσιο φόρο υποτέλειας. 

Το 1142 ο Ατσίζ εκδιώχθηκε από το Χορασάν από τον Σαντζάρ, ο οποίος εισέβαλε στη Χορασμία τον επόμενο χρόνο, και ανάγκασε τον Ατσίζ να υποταχθεί ξανά, αν και ο Ατσίζ συνέχισε να αποδίδει φόρο υποτέλειας στους Καρά Χιτάι μέχρι τον θάνατό του.  Ο Σαντζάρ ανέλαβε μία άλλη εκστρατεία εναντίον τού Ατσίζ το 1147, όταν ο τελευταίος επαναστάτησε ξανά. 

Το 1153 ο Σαντζάρ ηττήθηκε, και φυλακίστηκε από μία ομάδα φυλών Ογούζων, και το Χορασάν σύντομα βυθίστηκε σε αναρχία. Το τμήμα τού στρατού των Σελτζούκων που αρνήθηκε να ενταχθεί στους Ογούζους, ανακήρυξε τον πρώην ηγεμόνα των Καραχανιδών, Μαχμούντ Χαν, ως αρχηγό του. Ο Μαχμούντ επιδίωξε συμμαχία με τον Ατσίζ εναντίον των Ογούζων, ενώ ο αδελφός τού Ατσίζ, Ονάλ-Τεγκίν, είχε ήδη λεηλατήσει ένα μέρος τού Χορασάν το 1154. Ο Ατσίζ και ο γιος του Ιλ-Αρσλάν έφυγαν από τη Χορασμία, αλλά πριν προλάβουν να σημειώσουν οποιαδήποτε πρόοδο, ο Σαντζάρ διέφυγε από την αιχμαλωσία του, και αποκατέστησε την κυριαρχία του.

 Το τέλος του 
Ο Ατσίζ πέθανε το 1156, και τον διαδέχθηκε ο Ιλ-Αρσλάν.

 Αξιολόγηση της βασιλείας 
Ο Ατσίζ ήταν ένας ευέλικτος πολιτικός και ηγεμόνας, και μπορούσε να ελίσσεται μεταξύ τού ισχυρού σουλτάνου Σαντζάρ και τού εξίσου ισχυρού Γιελού Ντασί. Συνέχισε την πολιτική συγκέντρωσης γης που είχαν ξεκινήσει οι προκάτοχοί του, προσαρτώντας την Τζαντ και το Μανγκισλάκ στη Χορασμία. Πολλές νομαδικές φυλές εξαρτώνταν από τον σαχ τής Χορασμίας. Προς το τέλος τής ζωής του, ο Ατσίζ υπέταξε ολόκληρο το βορειοδυτικό τμήμα τής Κεντρικής Ασίας, και στην πραγματικότητα επέτυχε την ανεξαρτησία του από τούς γείτονες.  

 Πνευματική καλλιέργεια 
Σε αντίθεση με τούς πρώτους Σελτζούκους ηγεμόνες, οι πρώτοι σαχ τής Χορασμίας ήταν εγγράμματοι.  Ο Χοράσμιος γραμματικός και λεξικογράφος αλ-Ζαμαχσαρί αφιέρωσε το αραβικό λεξικό του Muqaddimat al-adab στον Ατσίζ.  Οι Ατά-Μαλίκ Τζουβαϊνί και Αουφί επαίνεσαν τον Ατσίζ για την εγγράμματη γνώση, και την εμπειρία του στη συγγραφή περσικής ποίησης.  Ο Ατσίζ αναφέρεται συχνά στις πανηγυρικές qasidas τού ποιητή του, βραβευμένου και αρχιγραμματέα Ρασίντ αλ-Ντιν Βατβάτ (απεβ. το 1182/3). 

 Αναφορές 

 Πηγές 

 Bosworth, Clifford Edmund (1968). "The Political and Dynastic History of the Iranian World (A.D. 1000–1217)". In Boyle, John Andrew (ed.). The Cambridge History of Iran. Vol. 5: The Saljuq and Mongol Periods. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 1–202. ISBN 0-521-06936-X.

 Bosworth, Clifford Edmund (2008). "Khwarazmshahs i. Descendants of the line of Anuštigin". In Yarshater, Ehsan (ed.). Encyclopædia Iranica. Vol. XIV: Isfahan IX–Jobbāʾi. London and New York: Routledge & Kegan Paul. ISBN 978-1-934283-08-0.
 Boyle, J. A. . The Cambridge History of Iran Volume 5: The Saljuq and Mongol Periods. Cambridge, UK: Cambridge University Press, 1968.





Κατηγορία:Δυναστεία του Ανουστεγκίν