Αλ-Χασάν ιμπν Ουμπαΐντ Αλλάχ ιμπν Τουγκτζ

Ο Αμπού Μουχάμαντ αλ-Χασάν ιμπν Ουμπάιντ Αλλάχ ιμπν Τούγτζ (924/5 – 19 Ιανουαρίου 982) ήταν Ιχσιδίδης πρίγκιπας, και για λίγο κυβερνήτης τής Παλαιστίνης και αντιβασιλιάς τού ανήλικου ανιψιού του Αμπούλ-Φαβαρίς Αχμάντ το 968–969. Μετά την αναχώρησή του από την Αίγυπτο, ανέλαβε τον έλεγχο των υπόλοιπων κτήσεων των Ιχσιδιτών στη νότια Συρία και την Παλαιστίνη, μέχρι την ήττα και την αιχμαλωσία του από τούς Φατιμίδες τον Μάρτιο του 970. Απεβίωσε στο Κάιρο το 982.

 Ο βίος του 
Ο Χασάν ήταν γιος τού Ουμπαΐντ Αλλάχ ιμπν Τουγκτζ, και ως εκ τούτου, μέλος ενός πλάγιου κλάδου τής δυναστείας των Ιχσιδιδών, που ιδρύθηκε από τον αδελφό τού Ουμπαΐντ Αλλάχ , τον Μουχαμάντ ιμπν Τουγκτζ αλ-Ιχσίντ.  Σύμφωνα με τον ιστορικό αλ-Φαργκανί, που μεταφέρεται από τον Ιμπν Χαλικάν, γεννήθηκε το 924/5.  Ο διάσημος ποιητής αλ-Μουταναμπί, κατά τη διάρκεια τής παραμονής του στην Αίγυπτο, αφιέρωσε ένα μακροσκελές ποίημα κασίντα στον Χασάν. 

 Κυβερνήτης τής Παλαιστίνης 
Μετά το τέλος τον Απρίλιο τού 968 τού Αμπού αλ-Μισκ Καφούρ —ο οποίος επίσημα κυβερνούσε το κράτος των Ιχσιδιτών από το 966, αλλά ήταν η πραγματική δύναμη πίσω από τον θρόνο από το τέλος τού αλ-Ιχσίντ το 946 — ο Χασάν διορίστηκε κυβερνήτης τής Παλαιστίνης, όπου αντιμετώπισε και εκδίωξε τον προηγούμενο κυβερνήτη, Αχού Μουσλίμ.   Κατά τη διάρκεια αυτής τής αναμέτρησης, αναφέρεται ότι έγραψε στον Φατιμίδη χαλίφη, αλ-Μουίζ λι-Ντιν Αλλάχ, προτρέποντάς τον να εισβάλει στην Αίγυπτο, και να αποκαταστήσει την τάξη στη χώρα,  η οποία μετά το τέλος τού Καφούρ μαστιζόταν από φατριαστικές αντιπαλότητες, που είχαν παραλύσει τη διοίκησή της. 

Αυτό ακριβώς το χάος στην Αίγυπτο οδήγησε στην άφιξη, τον Σεπτέμβριο, μίας αντιπροσωπείας αξιωματούχων των Ιχσιδιδών, με επικεφαλής τον μαύρο ευνούχο Φανάκ, ο οποίος ζήτησε να επιστρέψει στην Αίγυπτο, και να αναλάβει την κυβέρνηση από τον βεζίρη Τζαφάρ ιμπν αλ-Φουράτ.  Προς το παρόν, ο Χασάν ανέβαλε την προσπάθειά του, επιθυμώντας πρώτα να ενισχύσει την κυριαρχία του στη Συρία και την Παλαιστίνη. Για τον ίδιο λόγο, διόρισε τον Φανάκ κυβερνήτη τής Δαμασκού.  Πράγματι, ο έλεγχός του στη Συρία θα αμφισβητούνταν λίγο αργότερα από μία εισβολή των Καρματιανών. Οι Καρματιανοί, υπό τη διοίκηση τού αλ-Χασάν αλ-Ασάμ, κατέλαβαν τη Δαμασκό, και στις 28 Οκτωβρίου νίκησαν τον Χασάν σε μάχη μπροστά στην πρωτεύουσά του, τη Ράμλα. Η πόλη λεηλατήθηκε για δύο ημέρες, αλλά οι εντόπιοι κατάφεραν να εξαγοράσουν τούς Καρματιανούς με 125.000 χρυσά δηνάρια.   Ο Χασάν αναγκάστηκε να συμφωνήσει σε ετήσιο φόρο υποτέλειας 300.000 δηναρίων, για να διατηρήσει τον έλεγχο τής Συρίας. 

 Αντιβασιλιάς τής Αιγύπτου 
Έχοντας πλέον απεγνωσμένη ανάγκη για χρήματα, και πιθανώς ενθαρρυμένος από τα συνεχιζόμενα προβλήματα τού Ιμπν αλ-Φουράτ, ο Χασάν επέστρεψε στην Αίγυπτο. Από τη Φαράμα ακολούθησε τον Νείλο μέχρι το νησί Ράβντα, και έκανε την τελετουργική του είσοδο στην πρωτεύουσα, Φουστάτ, την Παρασκευή 28 Νοεμβρίου 968, συνοδευόμενος από τον βεζίρη Ιμπν αλ-Φουράτ. Στην προσευχή τής Παρασκευής που ακολούθησε, το όνομά του αναφέρθηκε αμέσως μετά από αυτό τού ανήλικου εμίρη, Αμπούλ-Φαβαρίς Αχμάντ, στη χουτμπά, χαρακτηρίζοντας έτσι ουσιαστικά τον Χασάν ως αντιβασιλιά ή ακόμη και συγκυβερνήτη.  Ως εκ τούτου, το όνομά του προστέθηκε στα νομίσματα, τα οποία ήταν τα τελευταία νομίσματα που κόπηκαν από τη δυναστεία των Ιχσιδιδών. Είναι χαρακτηριστικό ότι το όνομα τού Χασάν βρίσκεται στη δεύτερη θέση, μετά από αυτό τού χαλίφη των Αββασιδών αλ-Μουτί, και ακολουθείται από αυτό τού ανιψιού του και κατ' όνομα ηγεμόνα του, Αχμάντ.  Εγκαθίσταται στο παλάτι, και ο Χασάν κινείται για να εδραιώσει την εξουσία του: τρεις ημέρες αργότερα φυλάκισε τον Ιμπν αλ-Φουράτ και αρκετούς συνεργάτες τού τελευταίου, αναγκάζοντάς τους να πληρώσουν υπέρογκα πρόστιμα.  Ο αλ-Χασάν αντικατέστησε τον Ιμπν αλ-Φουράτ με τον ιδιωτικό γραμματέα του, αλ-Χασάν ιμπν Τζαμπίρ αλ-Ραγιαχί. 

Για να ενισχύσει περαιτέρω τη νομιμότητά του, την 1η Ιανουαρίου 969, νυμφεύτηκε την εξαδέλφη του Φατιμά, κόρη του αλ-Ιχσίντ, με την οποία είχε αρραβωνιαστεί ήδη κατά τη διάρκεια τής θητείας του ως κυβερνήτη τής Παλαιστίνης.    Παρά το γεγονός ότι πλέον είχε σχεδόν τον πλήρη έλεγχο τού καθεστώτος, ο αλ-Χασάν απελπίστηκε για την ικανότητά του να αποκαταστήσει την τάξη στην Αίγυπτο. Αντ' αυτού, επέλεξε να αφήσει τη χώρα στην τύχη της, και να επικεντρώσει την ενέργεια και τούς πόρους του στην προσπάθεια να διατηρήσει τις κτήσεις των Ιχσιδιδών στην Παλαιστίνη και τη Συρία. Στις 22 ή 24 Φεβρουαρίου 969 εγκατέλειψε τη Φουστάτ, παίρνοντας μαζί του πολλούς επαρχιακούς κυβερνήτες και διοικητικούς αξιωματούχους, καθώς και μερικούς από τούς καλύτερους στρατιώτες των Ιχσιδιδών υπό τον Σαμούλ.   Το Φουστάτ βρέθηκε σε ένα πλήρες κενό εξουσίας: ο Ιμπν αλ-Φουράτ, ο οποίος είχε αφεθεί ελεύθερος πριν από την αναχώρηση τού αλ-Χασάν, ανέλαβε επίσημα τα καθήκοντά του, αλλά δεν είχε κάποια υποστήριξη από τούς υπόλοιπους επιφανείς, οι οποίοι, από την άλλη πλευρά, δεν μπόρεσαν να προτείνουν κανέναν υποψήφιο για να τον αντικαταστήσουν. 

 Επιστροφή στην Παλαιστίνη 
Η κατάσταση στην Παλαιστίνη είχε επιδεινωθεί κατά την απουσία του, καθώς οι Καρματιανοί απείλησαν για άλλη μία φορά την κυριαρχία των Ιχσιδιδών,  ενώ βορειότερα, η κατάρρευση τής εξουσίας των Χαμδανιδών στη βόρεια Συρία εξέθεσε ολόκληρη την περιοχή στούς Ρωμαίους, οι οποίοι πολιόρκησαν την Αντιόχεια, και ανέκτησαν την πόλη τον Οκτώβριο του 969. 

Μετά την αναχώρησή του από την Αίγυπτο, η επαρχία δέχθηκε εισβολή, και γρήγορα καταλήφθηκε από τούς Φατιμίδες υπό τον Τζαβάρ αλ-Σικιλί.   Μετά την πτώση τής κυριαρχίας των Ιχσιδιδών στην Αίγυπτο, ο Χασάν παρέμεινε ο τελευταίος ηγεμόνας των Ιχσιδιδών, ελέγχοντας τις κτήσεις τής δυναστείας στην Παλαιστίνη και τη Συρία.  Ο Χασάν αρχικά μετέφερε την κατοικία του βόρεια στη Δαμασκό, αλλά αφού έμαθε για την κατάκτηση τής Αιγύπτου από τούς Φατιμίδες, επέστρεψε στη Ράμλα για να επιβλέψει την άμυνα της Παλαιστίνης, αφήνοντας τη Δαμασκό και την επαρχία της στα χέρια τού διοικητή Σαμούλ, και την επαρχία τής Ιορδανίας υπό τον γκουλάμ Φατίκ.   Εκεί, τον Οκτώβριο/Νοέμβριο τού 969, αντιμετώπισε μία ακόμη εισβολή των Καρματιανών. Ηττημένος για άλλη μία φορά, κατάφερε παρ' όλα αυτά να συνάψει ειρήνη μαζί τους, με αντάλλαγμα έναν ετήσιο φόρο υποτέλειας 300.000 δηναρίων, που επισφραγίστηκε με απροσδιόριστες «γαμικές σχέσεις». Οι Καρματιανοί έφυγαν μετά από 30 ημέρες, αλλά ένα απόσπασμα προφανώς έμεινε πίσω, και εντάχθηκε στον στρατό τού Χασάν.   

Αν και ο στρατός του ενισχύθηκε από τα υπολείμματα των συνταγμάτων των Ιχσιδιδών από την Αίγυπτο, καθώς και από Καρματιανούς, τον Μάρτιο τού 970 οι Ιχσιδίδες ηττήθηκαν σε μάχη από τον Τζαφάρ ιμπν Φαλάχ, και ο Χασάν συνελήφθη αιχμάλωτος και στάλθηκε στον Φατιμίδη χαλίφη, αλ-Μουίζ.    Τελικά, επέστρεψε στο Φουστάτ (Μάρτιος/Απρίλιος 970). Η τύχη του μετά από αυτό είναι άγνωστη, αλλά ο αλ-Φαργκανί αναφέρει ότι απεβίωσε στις 19 Ιανουαρίου 982.  

 Αναφορές 

 Πηγές 



 Bianquis, Thierry (1998). "Autonomous Egypt from Ibn Ṭūlūn to Kāfūr, 868–969". In Petry, Carl F. (ed.). The Cambridge History of Egypt, Volume 1: Islamic Egypt, 640–1517. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 86–119. ISBN 0-521-47137-0.

 Gil, Moshe (1997) [1983]. A History of Palestine, 634–1099. Translated by Ethel Broido. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-59984-9.



Κατηγορία:Ιχσιδίδες