Θυμέλη (Άγγελος Σικελιανός)

Θυμέλη είναι ο τίτλος υπό τον οποίο συγκέντρωσε τις έμμετρες τραγωδίες του ο Έλληνας ποιητής Άγγελος Σικελιανός. Η Θυμέλη αποτελείται από πρόλογο και τις έξι έμμετρες τραγωδίες του Σικελιανού: Ο διθύραμβος του Ρόδου (1932), Σίβυλλα (1940), Ο Δαίδαλος στην Κρήτη (1942), Ο Χριστός στη Ρώμη (1946), Χριστός λυόμενος ή Ο θάνατος του Διγενή (1947) και Ασκληπιός (ημιτελής).

Η Θυμέλη κυκλοφορεί, σε φιλολογική επιμέλεια του Γ. Π. Σαββίδη, από τις Εκδόσεις Ίκαρος σε τρεις τόμους.Άγγελος Σικελιανός. Θυμέλη Α΄. Πρόλογος, Ο Διθύραμβος του Ρόδου, Σίβυλλα. Φιλολογική επιμέλεια Γ. Π. Σαββίδης. Ίκαρος. Αθήνα. Δεύτερη φωτολιθογραφική ανατύπωση 2003. Πρώτη συγκεντρωτική έκδοση 1950.Άγγελος Σικελιανός. Θυμέλη Β΄. Ο Δαίδαλος στην Κρήτη και Ο Χριστός στη Ρώμη. Φιλολογική επιμέλεια Γ. Π. Σαββίδης. Ίκαρος. Αθήνα. Δεύτερη φωτολιθογραφική ανατύπωση 2003. Πρώτη συγκεντρωτική έκδοση 1950.Άγγελος Σικελιανός. Θυμέλη Γ΄. Χριστός λυόμενος ή Ο θάνατος του Διγενή και Ασκληπιός. Φιλολογική επιμέλεια Γ. Π. Σαββίδης. Ίκαρος. Αθήνα. Δεύτερη φωτολιθογραφική ανατύπωση 2003. Πρώτη συγκεντρωτική έκδοση 1950 & 1955.

 Περιεχόμενο 
 Πρόλογος 
Πριν από τις έξι τραγωδίες του ο Άγγελος Σικελιανός προτάσσει τριμερή πρόλογο όπου αναφέρεται στην ποίηση, και ειδικότερα στην τραγωδία, στην αποστολή του ποιητή στη σύγχρονη εποχή κ.ά. Γράφει χαρακτηριστικά: «Ποια λοιπόν πρέπει να 'ναι σήμερα η ευθύνη όσων τολμούνε να σηκώσουνε τα μάτια τους στην Τραγωδία, απροετοίμαστοι από κάθε άποψη για το γιγαντιαίο συνθετικό της πνεύμα· πόσο απέραντη δεν πρέπει να 'ναι η εσωτερική, ηθική, πνευματική, αισθητική προπόνησή τους, η άσκησή τους, ώστε να ζητήσουν ν' ανεβούνε στη σκοπιά που μας επαραδόθη στην υπέρτατη στιγμή της Ιστορίας μας, και να ιδούνε, να εποπτεύσουνε και σήμερα πραγματικά απ' αυτή!»

 Ο διθύραμβος του Ρόδου 

Ο διθύραμβος του Ρόδου είναι η πρώτη τραγωδία του Άγγελου Σικελιανού. Γράφτηκε και εκδόθηκε το 1932. Η πρώτη της παράσταση δόθηκε στον λόφο του Φιλοπάππου στην Αθήνα το 1933 και ήταν η μοναδική που παίχτηκε όσο ο Σικελιανός βρισκόταν εν ζωή. Το έργο αυτό δημιουργήθηκε μέσα από τις αντιλήψεις του Σικελιανού για τους Δελφούς, τη Δελφική Ιδέα, καθώς και τις δύο, ήδη διεξαχθείσες, Δελφικές Εορτές. Μάλιστα, η παράσταση του έργου στην Αθήνα θεωρήθηκε ως συνέχεια των Δελφικών Εορτών.

Το περιεχόμενο της τραγωδίας είναι εμπνευσμένο από τον αρχαιοελληνικό μύθο του Ορφέα. Ο Σικελιανός, επηρεασμένος από την ορφική θεολογία και τον ιδρυτή και αρχηγέτη της Ορφέα, τον τοποθετεί ως ιεροφάντη – ιερουργό εντός του μύθου, με σαφείς αντιστοιχίες κι αναφορές στο πρόσωπο του Διονύσου.

 Σίβυλλα 

Η Σίβυλλα είναι η δεύτερη τραγωδία του Άγγελου Σικελιανού. Γράφτηκε το καλοκαίρι του 1940 (λίγους μήνες πριν τον ελληνοϊταλικό πόλεμο) και δημοσιεύθηκε το 1944 σε τρεις συνέχειες στο περιοδικό Νέα Εστία.Θεόδωρος Ξύδης, «Οι τραγωδίες του Σικελιανού», περ. Νέα Εστία, τ. 90, τχ. 1056, 1η Ιουλίου 1971, σ. 847 - 848.

Κεντρικό επεισόδιο του έργου είναι η επίσκεψη του Νέρωνα στο μαντείο των Δελφών, προκειμένου να λάβει χρησμό από την Σίβυλλα, ιέρεια του Μαντείου, και οι αντιδράσεις της τελευταίας. Το έργο, σε αντίθεση με το πρώτο του, τον Διθύραμβο του Ρόδου, είναι μια ολοκληρωμένη τραγωδία ειδολογικά και δομικά: με διακριτά και πλήρη κατά ποσόν (τόσο διαλογικά, όσο και χορικά) και κατά ποιόν (εξέχοντα εδώ είναι ο μύθος και οι χαρακτήρες) μέρη.

Μέσα από το έργο αναδύονται τα επίκαιρα για την εποχή τους μηνύματα της αντίστασης απέναντι στην επερχόμενη λαίλαπα και η αναζήτηση της ελευθερίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας μέσα από τον αγώνα.

 Ο Δαίδαλος στην Κρήτη 

Ο Δαίδαλος στην Κρήτη είναι η τρίτη κατά σειρά τραγωδία του Σικελιανού, η οποία γράφτηκε το 1942 και δημοσιεύτηκε το 1943, κατά τη διάρκεια της Κατοχής, στο περιοδικό Νέα Εστία.Θεόδωρος Ξύδης, «Οι τραγωδίες του Σικελιανού», περ. Νέα Εστία, τ. 90, τχ. 1056, 1η Ιουλίου 1971, σ. 847. Πιθανότατα να είχε σχέση και με τις προγραμματιζόμενες και αναγγελθείσες τραγωδίες Ο Δαίδαλος στη Σικελία και Αριάδνη, τις οποίες όμως ο Σικελιανός ουδέποτε ολοκλήρωσε.

Τα πρόσωπα και η υπόθεση του έργου προέρχονται από την –πλούσια σε μυθικό υλικό– εποχή της μινωικής Κρήτης. Όλο το έργο απηχεί πολυποίκιλες συνδέσεις κι αντιστοιχίες με την αρχαία τραγωδία –ιδιαίτερα την αισχυλική– σε επίπεδο δομών, μοτίβων, διατυπώσεων, τροποποιημένων και χρησιμοποιημένων πάντοτε σύμφωνα με τις θεατρικές και νοηματικές στοχεύσεις κι επιδιώξεις του Σικελιανού.

 Ο Χριστός στη Ρώμη 

Ο Χριστός στην Ρώμη είναι η τέταρτη τραγωδία του ποιητή. Γράφτηκε και δημοσιεύτηκε το 1946.Θεόδωρος Ξύδης, «Οι τραγωδίες του Σικελιανού», περ. Νέα Εστία, τ. 90, τχ. 1056, 1 Ιουλίου 1971, σ. 849.

Η τραγωδία διαδραματίζεται στη Ρώμη του 1ου αιώνα μ.Χ., λίγα χρόνια μετά την σταύρωση του Χριστού και στο ακριβές χρονικό σημείο όπου η καταστροφική πυρκαγιά του Νέρωνα θα κάψει εκ θεμελίων τη Ρώμη. Τα κύρια πρόσωπα της τραγωδίας είναι ο Χριστός, ο Νέρωνας, ο Έλληνας Πρόχορος και οι Ιουδαίοι Μαναήν και Δαισάν. 

Στο έργο αυτό, ο Σικελιανός εξυμνεί τον παραπονεμένο, βασανισμένο κι περιφρονημένο λαό, τον οποίο συντρέχει και στηρίζει ο Χριστός, ως μια φιγούρα που θέτει πρώτη της μέριμνα τους αδύναμους και αδικημένους του κόσμου τούτου και εξυψώνει την εσωτερική ακεραιότητά του, την στοχαστικότητα του αυθεντικού, λαϊκού πνεύματός του.

 Χριστός λυόμενος ή Ο θάνατος του Διγενή 

Χριστός λυόμενος ή Ο θάνατος του Διγενή είναι η πέμπτη τραγωδία του ποιητή, η οποία γράφτηκε και δημοσιεύτηκε το 1947. 

Κύριο θέμα του έργου είναι οι τελευταίες στιγμές του Διγενή Ακρίτα. 

 Ασκληπιός 

Ο Ασκληπιός είναι η έκτη τραγωδία του Άγγελου Σικελιανού και η μοναδική που έμεινε ημιτελής. Γράφτηκε τμηματικά από το 1915 κι ώς το τέλος της ζωής του ποιητή το 1951, ενώ εκδόθηκε το 1955.Θεόδωρος Ξύδης, «Οι τραγωδίες του Σικελιανού», περ. Νέα Εστία, τ. 90, τχ. 1056, 1η Ιουλίου 1971, σ. 852.

Το περιεχόμενο της τραγωδίας μας μεταφέρει στην Ελλάδα της ύστερης αρχαιότητας, με φανερή ακόμη τη ρωμαϊκή επιρροή, και τα πρώτα βήματα του χριστιανισμού, στον 4ο  αιώνα μ.Χ. και παρακολουθεί τις προσπάθειες θεραπείας –με την προσφυγή του στον Ασκληπιό και το ιερό του στην Επίδαυρο– του ασθενή αθλητή Ηγεσία.

 Κριτική 
Η Μαντώ Μαλάμου, στη διδακτορική διατριβή της, Τα προσωπεία του Διονύσου: η Θυμέλη του Αγγέλου Σικελιανού και το αρχαίο δράμα, ισχυρίζεται ότι η Θυμέλη αποτελεί την κατ’ εξοχήν σικελιανική σύνθεση: της θρησκείας, της φιλοσοφίας και των ποιητικών ειδών, με την (ανα)δημιουργία, όπως πιστεύει ο ποιητής, του παγκόσμιου Μύθου. Για τη σικελιανική αντίληψη η Ενότητα ονομάζεται Διόνυσος (- Απόλλων - Ιησούς). Κατά τη Μαντώ Μαλάμου, η προσεκτική ανάγνωση της Θυμέλης έδειξε την αδιάλειπτη συνομιλία του Σικελιανού, όχι μόνο με τα αισχύλεια έργα, στα οποία φανερά παραπέμπει ο ποιητής, αλλά και με των δύο άλλων τραγικών (του Σοφοκλή και του Ευριπίδη), καθώς και με την πλατωνική φιλοσοφία. Έτσι το κυρίαρχο θέμα του πάσχοντος σικελιανικού ήρωα δεν συνδέει μόνο τους αντίστοιχους τραγικούς ήρωες (Προμηθέα, Ηρακλή, Ορέστη, Φιλοκτήτη, Ιππόλυτο, Οιδίποδα) με τον μαινόμενο Διόνυσο αλλά και με τον πάσχοντα Ιησού.Μαντώ Μαλάμου. Τα προσωπεία του Διονύσου: η Θυμέλη του Αγγέλου Σικελιανού και το αρχαίο δράμα. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ). Σχολή Φιλοσοφική. Τμήμα Φιλολογίας. Τομέας Νεοελληνικής Φιλολογίας. Αθήνα. 2010.

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Κατηγορία:Σειρές βιβλίων