In nomine Domini

Με τον τίτλο In nomine Domini (ελληνικά: «Εν ονόματι του Κυρίου») ονομάζεται παπική βούλα συνταγμένη από τον πάπα Νικόλαο Β΄. Η βούλα εκδόθηκε στις 13 Απριλίου 1059 και επέφερε μείζονες μεταρρυθμίσεις στον τρόπο εκλογής του πάπα, καθιερώνοντας κυρίως τους καρδιναλίους-επισκόπους ως τους μόνους εκλέκτορες του ποντίφικα, με τη συγκατάθεση του κατώτερου κλήρου.

 Ιστορικό πλαίσιο 
Μέχρι την έκδοση της βούλας, η εκλογή του πάπα πραγματοποιούνταν συχνά μέσω ελεγχόμενων και υποκινούμενων διαδικασιών. Ο αυτοκράτορας της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας συχνά όριζε άμεσα τον διάδοχο του εκλιπόντος πάπα ή ο ίδιος ο ποντίφικας υπεδείκνυε τον διάδοχό του. Μία τέτοια ονομασία, σύμφωνα με το κανονικό δίκαιο, δεν συνιστούσε έγκυρη εκλογή και απαιτούσε επικύρωση από τους νόμιμους εκλέκτορες, οι οποίοι, ωστόσο, συνήθως υποχρεώνονταν να συμμορφωθούν με την αυτοκρατορική βούληση.

Κατά τη δεκαετία του 1050, ο καρδινάλιος Ιλδεβράνδος (ο μετέπειτα πάπας Γρηγόριος Ζ΄) αμφισβήτησε το δικαίωμα του αυτοκράτορα να εγκρίνει την παπική εκλογή. Ο προκάτοχος του Νικολάου Β΄, ο Στέφανος Θ΄, είχε εκλεγεί σε περίοδο αβεβαιότητας μετά τον θάνατο του αυτοκράτορα Ερρίκου Γ΄ και, έναν χρόνο αργότερα, τον θάνατο του πάπα Βίκτωρ Β΄, τον οποίο είχε διορίσει ο ίδιος ο αυτοκράτορας. Η εκλογή του Στεφάνου Θ΄ είχε γίνει με τη συγκατάθεση της αυτοκράτειρας-αντιβασιλίσσης Αγνής του Πουατιέ, μολονότι παρακάμφθηκαν οι παραδοσιακές διαδικασίες και οι καρδινάλιοι δεν ανέμεναν την αυτοκρατορική υποψηφιότητα.

Λίγο μετά τον θάνατο του Στεφάνου Θ΄ το 1058, ο Νικόλαος Β΄ συγκάλεσε σύνοδο στο Σούτρι, με την παρουσία αυτοκρατορικού καγκελαρίου ως ένδειξη αυτοκρατορικής υποστήριξης. Πρώτο έργο της συνόδου ήταν η καταδίκη και ο αφορισμός του αντικανονικά εκλεγμένου Αντιπάπα Βενέδικτου Ι΄, ο οποίος υποστηριζόταν από τον ισχυρό Κόμη του Τούσκολου και βρισκόταν τότε στη Ρώμη.

Με τη συνδρομή στρατευμάτων του δούκα της Λωρραίνης, Γοδεφρείδους ο Γενειοφόρος , ο Νικόλαος Β΄ κατευθύνθηκε στη Ρώμη, αναγκάζοντας τον Βενέδικτο σε φυγή. Ο Νικόλαος ενθρονίσθηκε πάπας στις 24 Ιανουαρίου 1059 με την ευρεία αποδοχή του ρωμαϊκού λαού. Επιθυμώντας να αποφύγει μελλοντικές έριδες στις παπικές εκλογές και να περιορίσει την εξωτερική επιρροή από μη εκκλησιαστικούς παράγοντες, συγκάλεσε τον Απρίλιο του ίδιου έτους σύνοδο στη Ρώμη. Η βούλα In nomine Domini αποτέλεσε την επίσημη κωδικοποίηση των αποφάσεων αυτής της συνόδου.

 Περιεχόμενο 

 Δικαιώματα του αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας 
Η βούλα περιόρισε σημαντικά τα δικαιώματα του αυτοκράτορα στις παπικές εκλογές:

 Καταργήθηκε εμμέσως το δικαίωμα έγκρισης του πάπα από τον αυτοκράτορα 
 Διατηρήθηκε το δικαίωμα αυτοκρατορικής επικύρωσης της εκλογής, αλλά αποδυναμώθηκε σημαντικά, καθώς θεωρήθηκε προσωπικό προνόμιο παραχωρημένο από τη Ρωμαϊκή Έδρα, το οποίο μπορούσε να ανακληθεί οποτεδήποτε.

 Εκκλησιαστική μεταρρύθμιση 
Ο Νικόλαος Β΄ προχώρησε και σε μέτρα για την αντιμετώπιση σκανδάλων εντός της Εκκλησίας, ιδίως αναφορικά με τον βίο των ιερέων και μοναχών. Ανακοινώθηκαν τα εξής:

 Απαγόρευση των χειροτονιών που γίνονταν μέσω σιμωνίας.
 Απαγόρευση της λαϊκής επένδυσης.
 Απαγόρευση συμμετοχής ή τέλεσης θείας λειτουργίας από ιερείς που ζούσαν σε φανερή παλλακεία.
 Κατάργηση των κανόνων που ρύθμιζαν τη ζωή των κανονικών κληρικών και των καλογραιών, οι οποίοι είχαν τεθεί στη σύνοδο του Άαχεν το 817.

 Παπικές εκλογές 
Το κυριότερο μέρος της βούλας αφορούσε τις διαδικασίες και τους κανόνες εκλογής του πάπα:

 Μετά τον θάνατο ενός πάπα, οι καρδινάλιοι-επίσκοποι έπρεπε πρώτα να συζητήσουν μεταξύ τους για τον υποψήφιο διάδοχο.
 Κατόπιν, η εκλογή πραγματοποιούνταν από τους καρδινάλιους συνολικά.
 Ο υπόλοιπος κλήρος και ο λαός διατηρούσαν το δικαίωμα αναγνώρισης και αποδοχής της εκλογής.
 Κατά προτεραιότητα έπρεπε να εκλέγεται μέλος του ρωμαϊκού κλήρου, εκτός αν δεν υπήρχε κατάλληλος υποψήφιος, οπότε μπορούσε να επιλεγεί εκκλησιαστικός από άλλη επισκοπή.
 Η εκλογή έπρεπε να λαμβάνει χώρα στη Ρώμη, εκτός αν αυτό καθίστατο αδύνατο λόγω εξωτερικών παρεμβάσεων. Σε μια τέτοια περίπτωση, μπορούσε να τελεσθεί αλλού.
 Αν η ενθρόνιση ή η στέψη του εκλεγμένου παρεμποδιζόταν λόγω πολέμου ή άλλων συνθηκών, ο εκλεγμένος απολάμβανε πλήρη αποστολική εξουσία.
 Το δικαίωμα αυτοκρατορικής επικύρωσης διατηρήθηκε, αλλά με περιορισμένη ισχύ.

 Συνέπειες και υποδοχή 
δεξιά|μικρογραφία|300x300εσ|Ο Ροβέρτος Γυισκάρδος ανακυρήσσετε από τον πάπα Νικόλαο Β΄ δούκας, παρουσία των καρδιναλίων-επισκόπων.
Η Βούλα ακολουθήθηκε από συμμαχία μεταξύ της παπικής έδρας και του Ροβέρτου Γυισκάρδου, ο οποίος ανακηρύχθηκε από την Αγία Έδρα Δούκας της Απουλίας, της Καλαβρίας και της Σικελίας, με αντάλλαγμα την καταβολή ετήσιου φόρου και τη διασφάλιση της προστασίας της Έδρας του Αγίου Πέτρου. Παρά τη Βούλα, ο διάδοχος του Νικολάου Β΄, Αλέξανδρος Β΄, χειροτονήθηκε χωρίς την έγκριση της αυτοκράτειρας-αντιβασιλίσσης και, ως εκ τούτου, βρέθηκε αντιμέτωπος με την υποψηφιότητα του αυτοκρατορικού εκλεκτού Ονωρίου Β΄.

Οι εκλογικές μεταρρυθμίσεις της Βούλας δεν έγιναν αποδεκτές ομοιόμορφα. Το προηγούμενο, σύμφωνα με το οποίο μόνο οι καρδινάλιοι-επίσκοποι είχαν δικαίωμα ψήφου στην εκλογή, προκάλεσε δυσαρέσκεια στον κατώτερο ρωμαϊκό κλήρο. Οι καρδινάλιοι-επίσκοποι, λόγω του αξιώματός τους, θεωρούνταν «σαφώς μη Ρωμαίοι», αφαιρώντας έτσι τον έλεγχο που κατείχε μέχρι τότε η μητρόπολη της Ρώμης στην εκλογή του ποντίφικα. Η Βούλα αποτέλεσε επίσης οπισθοδρόμηση για τους καρδινάλιους-πρεσβυτέρους και τους καρδινάλιους-διακόνους, από τους οποίους, θεωρητικά, έπρεπε να εκλέγεται ο νέος πάπας πριν από την έκδοσή της.

 Κληρονομιά 
Η παπική βούλα In nomine Domini υπήρξε η πρώτη από μία σειρά Βουλών που αναμόρφωσαν ριζικά τη διαδικασία εκλογής στον Παπικό Θρόνο. Η Βούλα, ωστόσο, δεν εξάλειψε πλήρως την επιρροή της αυτοκρατορικής παράταξης. Aντιθέτως, η εξουσία του αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας διαβρώθηκε σταδιακά, μέχρι που στερήθηκε το προνόμιο του διορισμού πάπα με το Κονκορδάτο της Βορμς το 1122.

Η Βούλα υπήρξε επίσης καθοριστική για την καθιέρωση του Κολλεγίου των Καρδιναλίων, το οποίο έλαβε πλήρη μορφή μόλις κατά την εκλογή του πάπα Ιννοκεντίου Β΄ το 1130. Για πρώτη φορά οι καρδινάλιοι ξεχώρισαν ως σώμα ιδιαίτερα προνομιούχο μέσα στην Εκκλησία, έχοντας μεταξύ άλλων το ύψιστο προνόμιο να εκλέγουν τον διάδοχο του Αγίου Πέτρου.

 Δείτε επίσης 
 Παπικό Κονκλάβιο

 Σημειώσεις 

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Kείμενο της Βούλας, In nomine Domini (full Latin text) με Αγγλική μετάφραση του λατινικού κειμένου.
 Παπική έκδοση της Βούλας στα λατινικά με αγγλική μετάφραση, από τον Jasper, Detlef. Das Pastwahldekret von 1059: Überlieferung unf Textgestalt. Sigmaringen: Thorbecke, 1986, pp. 98-109.

Κατηγορία:Ιστορία του παπισμού
Κατηγορία:Παπικές βούλες
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις