Πρεβιοτικό

Τα πρεβιοτικά είναι άπεπτα συστατικά τροφίμων που προάγουν την ανάπτυξη και τη δραστηριότητα των ωφέλιμων βακτηρίων στο έντερο. Δρουν ως τροφή για αυτά τα «καλά» βακτήρια, βοηθώντας τα να ευδοκιμήσουν και συμβάλλοντας στη συνολική υγεία του ατόμου, ιδιαίτερα στην υγεία του γαστρεντερικού συστήματος. Ουσιαστικά, τα πρεβιοτικά είναι ένας τύπος φυτικών ινών που το σώμα δεν μπορεί να αφομοιώσει, αλλά τα βακτήρια του εντέρου μπορούν να ζυμώσουν και να χρησιμοποιήσουν. Βρίσκονται συνήθως σε τροφές με υψηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες, όπως φρούτα, λαχανικά και δημητριακά ολικής αλέσεως (γενικά, βρίσκονται φυσικά σε πάνω από 36.000 προϊόντα φυτικής προέλευσης).

Ενώ τόσο τα πρεβιοτικά όσο και τα προβιοτικά είναι ευεργετικά για την υγεία του εντέρου, λειτουργούν διαφορετικά. Τα προβιοτικά είναι ζωντανοί μικροοργανισμοί, όπως αυτοί που βρίσκονται στο γιαούρτι, που προσθέτουν άμεσα στα ωφέλιμα βακτήρια του εντέρου. Τα πρεβιοτικά, από την άλλη πλευρά, είναι η πηγή τροφής που βοηθά τα υπάρχοντα ωφέλιμα βακτήρια που βρίσκονται στο έντερο να ευδοκιμήσουν. Τα προβιοτικά και τα πρεβιοτικά προστίθενται σε ορισμένα τρόφιμα και διατίθενται με τη μορφή συμπληρωμάτων διατροφής. Όταν αναμειγνύονται, ονομάζονται συμβιωτικά.

Συνολικά, τα πιθανά οφέλη των πρεβιοτικών περιλαμβάνουν τη βελτιωμένη πέψη και τη μειωμένη πεπτική δυσφορία, την ενισχυμένη ανοσοποιητική λειτουργία, και την πιθανή επίδραση στην ψυχική υγεία και στη διάθεση. Μπορούν επίσης να διαδραματίσουν ρόλο στη διαχείριση ορισμένων παθήσεων όπως το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ). Οι ερευνητές συνεχίζουν να αναζητούν σύνδεση μεταξύ των μικροοργανισμών του εντέρου και των παθήσεων. Η έρευνα έχει δείξει πολλά υποσχόμενα αποτελέσματα ότι τα πρεβιοτικά μπορεί να είναι χρήσιμα. Αλλά δεν έχει ακόμη αποδειχθεί ότι βελτιώνουν την υγεία και είναι ασφαλή για όλους. Οι παρενέργειες από τα πρεβιοτικά φαίνεται να είναι σπάνιες. Οι περισσότεροι ενήλικες που δεν έχουν προβλήματα υγείας μπορούν να προσθέσουν με ασφάλεια τρόφιμα που περιέχουν πρεβιοτικά στη διατροφή τους.

 Ορισμός 
Σύμφωνα με τον ορισμό που προτείνει το ENDO (Ευρωπαϊκό Έργο για τους Μη Εύπεπτους Ολιγοσακχαρίτες), τα πρεβιοτικά είναι «μη εύπεπτοι ολιγοσακχαρίτες που μπορούν να διεγείρουν και να προάγουν την ανάπτυξη ή/και τον μεταβολισμό των μπιφιδοβακτηρίων και των γαλακτοβακίλλων στο ανθρώπινο έντερο». Συνεπώς, τα πρεβιοτικά πρέπει να διαθέτουν τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

 Να μην μπορούν να υδρολυθούν ή να απορροφηθούν στην ανώτερη γαστρεντερική οδό.
 Θα πρέπει να αποτελούν επιλεκτικό υπόστρωμα για ένα ή περισσότερα βακτήρια που βρίσκονται στο κόλον, όπως οι γαλακτοβάκιλλοι και τα μπιφιδοβακτήρια.
 Θα πρέπει να είναι σε θέση να μετατρέψουν το μικροβίωμα του εντέρου σε μια πιο υγιή και πιο ευεργετική σύνθεση για τον οργανισμό-ξενιστή.

 Είδη 
Κάθε διατροφικό συστατικό που φτάνει στο κόλον σε άθικτη μορφή μπορεί δυνητικά να είναι πρεβιοτικό. Τα πρεβιοτικά περιλαμβάνουν διάφορους ολιγοσακχαρίτες (φρουκτο-, γαλακτο-, ισομαλτο-, ξυλο- και σόγιο-ολιγοσακχαρίτες), καθώς και λακτουλόζη και λακτοσακχαρόζη. Όσον αφορά στις πρεβιοτικές ουσίες, η βιβλιογραφία έχει επικεντρωθεί ειδικά στους μη εύπεπτους ολιγοσακχαρίτες (NDOs). Αν και αποτελούν μέρος μιας σύνθετης ετερογενούς ομάδας ουσιών με διαφορετικές χημικές συνθέσεις και πρεβιοτικές ιδιότητες, όλες οι NDOs έχουν ισχυρούς δεσμούς που είναι ανθεκτικοί στην υδρολυτική δράση ενζύμων που βρίσκονται στην αρχή της γαστρεντερικής οδού, όπως η λακτάση, η σακχαράση-ισομαλτάση, η μαλτάση-γλυκοαμυλάση, η τρεαλάση και η αμυλάση. Εξαιτίας αυτού, όλα φτάνουν στο παχύ έντερο σχεδόν ανέπαφα.Καθώς τα πρεβιοτικά διέρχονται από τον αυλό του εντέρου, συνδέονται με το νερό και αυξάνουν τον όγκο του εντερικού περιεχομένου. Λόγω της χαλαρής δομής και της μεγάλης επιφάνειας, αυτά τα περιεχόμενα παρέχουν ένα καλό έδαφος αναπαραγωγής για τα βακτήρια.

Τα πρεβιοτικά ενισχύουν την υγεία του εντέρου διεγείροντας επιλεκτικά την ανάπτυξη και τη δραστηριότητα των ωφέλιμων βακτηρίων στο έντερο. Λειτουργούν ως πηγή τροφής για αυτά τα βακτήρια, οδηγώντας στην παραγωγή ωφέλιμων μεταβολιτών όπως τα λιπαρά οξέα βραχείας αλυσίδας (SCFAs) (συμπεριλαμβανομένων του οξικού, του βουτυρικού και του προπιονικού) και επηρεάζοντας τη συνολική σύνθεση και λειτουργία του μικροβιώματος του εντέρου. Αυτό, με τη σειρά του, μπορεί να επηρεάσει διάφορες πτυχές της υγείας, συμπεριλαμβανομένης της ανοσολογικής λειτουργίας, της ακεραιότητας του εντερικού φραγμού, ακόμη και της συναισθηματικής διάθεσης του ατόμου.

 Κύρια είδη 

 Φρουκτάνες 
Αυτή η κατηγορία αποτελείται από ινουλίνη και φρουκτο-ολιγοσακχαρίτη ή ολιγοφρουκτόζη. Οι φρουκτάνες είναι ένας τύπος υδατάνθρακα που βρίσκεται σε πολλά φυτά και αποτελείται από αλυσίδες μορίων φρουκτόζης με ένα μόριο γλυκόζης στο τέλος. Συχνά βρίσκονται σε τρόφιμα όπως το σιτάρι, τα κρεμμύδια και το σκόρδο.

 Γαλακτο-ολιγοσακχαρίτες (GOS) 
Οι γαλακτο-ολιγοσακχαρίτες (GOS) είναι άπεπτοι υδατάνθρακες (αποτελούνται από μονάδες γαλακτόζης και γλυκόζης) που ζυμώνονται από συγκεκριμένα βακτήρια στο κόλον, παράγοντας λιπαρά οξέα βραχείας αλυσίδας που έχουν διάφορα οφέλη για την υγεία. Οι GOS βρίσκονται φυσικά σε ορισμένα τρόφιμα και μπορούν επίσης να παραχθούν εμπορικά και να προστεθούν σε διάφορα προϊόντα. Έτσι, βρίσκονται φυσικά σε όσπρια, γαλακτοκομικά προϊόντα και σε ορισμένα γαλακτοκομικά προϊόντα που έχουν υποστεί ζύμωση.

 Ανθεκτικό άμυλο 
Ένας τύπος αμύλου που αντιστέκεται στην πέψη στο λεπτό έντερο και αντ' αυτού υφίσταται ζύμωση στο παχύ έντερο από τα βακτήρια του εντέρου. Υπάρχουν πέντε διαφορετικά είδη ανθεκτικού αμύλου, το καθένα με διαφορετικούς τρόπους αντίστασης στην πέψη. Τα είδη αυτά είναι:

 RS1: Άμυλο που είναι φυσικά παγιδευμένο μέσα στις δομές των τροφίμων, όπως αυτά που βρίσκονται σε δημητριακά ολικής αλέσεως και σπόρους.
 RS2: Φυσικοί, μη ζελατινοποιημένοι κόκκοι αμύλου με μια συγκεκριμένη δομή που αντιστέκεται στην πέψη, που βρίσκονται σε ωμές πατάτες και πράσινες μπανάνες.
 RS3: Ανάδρομο άμυλο που σχηματίζεται όταν τα αμυλούχα τρόφιμα μαγειρεύονται και στη συνέχεια ψύχονται, όπως μαγειρεμένες και ψυγμένες πατάτες ή ζυμαρικά.
 RS4: Χημικά τροποποιημένα άμυλα.
 RS5: Σύμπλοκα αμύλου-λιπιδίων που σχηματίζονται κατά την επεξεργασία τροφίμων.

 Ξυλο-ολιγοσακχαρίτες (XOS) 
Οι ξυλο-ολιγοσακχαρίτες αποτελούνται από μονάδες ξυλόζης συνδεδεμένες μεταξύ τους. Δρουν ως πρεβιοτικά προωθώντας επιλεκτικά την ανάπτυξη ωφέλιμων βακτηρίων του εντέρου, ιδιαίτερα των Μπιφιδοβακτηρίων και των Γαλακτοβακίλλων, ενώ παράλληλα αναστέλλουν την ανάπτυξη παθογόνων βακτηρίων. Αυτό οδηγεί σε αυξημένη παραγωγή λιπαρών οξέων βραχείας αλυσίδας (SCFAs), βελτιωμένη πέψη και βελτιωμένη απορρόφηση θρεπτικών συστατικών. Οι XOS συμβάλλουν επίσης σε ένα πιο υγιές εντερικό περιβάλλον μειώνοντας το pH του εντέρου και πιθανόν εμφανίζοντας αντιφλεγμονώδεις και αντικαρκινικές ιδιότητες.Shi, Y., Wang, H., Sun, Z., Ni, Z., & Li, C. (2025). Catabolism Mechanism and Growth-Promoting Effect of Xylooligosaccharides in Lactiplantibacillus plantarum Strain B20. Fermentation, 11(5), 280. https://doi.org/10.3390/fermentation11050280

Βρίσκονται φυσικά σε τρόφιμα όπως βλαστοί μπαμπού, γάλα, μέλι, φρούτα και λαχανικά. Μπορούν επίσης να παραχθούν βιομηχανικά με τη διάσπαση της ξυλάνης, ενός συστατικού των κυτταρικών τοιχωμάτων των φυτών. Επιπλέον, οι XOS μπορούν να βρεθούν σε πίτουρο και άχυρο σιταριού, σε καλαμπόκι, σε υπολείμματα ζαχαροκάλαμου και σε άχυρο ρυζιού.

 Λακτουλόζη 
Ένα συνθετικό σάκχαρο που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της δυσκοιλιότητας. Διασπάται στο παχύ έντερο σε προϊόντα που απομακρύνουν το νερό από το σώμα και το τραβούν στο παχύ έντερο. Αυτό το νερό μαλακώνει τα κόπρανα. Η λακτουλόζη χρησιμοποιείται επίσης για τη μείωση της ποσότητας αμμωνίας στο αίμα ασθενών με ηπατική νόσο.

 Παραγωγή 
Τα πρεβιοτικά παρασκευάζονται με εκχύλιση από φυσικές πηγές, ενζυμική υδρόλυση ή μικροβιακή ζύμωση υδατανθράκων από διάφορες πηγές, συμπεριλαμβανομένων των υποπροϊόντων επεξεργασίας τροφίμων και συγκεκριμένων φυτικών υλικών. Η βιομηχανική παραγωγή μεγάλης κλίμακας συχνά περιλαμβάνει ενζυμική σύνθεση χρησιμοποιώντας μικροοργανισμούς και ένζυμα για την παραγωγή συγκεκριμένων πρεβιοτικών ενώσεων όπως φρουκτο-ολιγοσακχαρίτες και γαλακτο-ολιγοσακχαρίτες.

Τα πρεβιοτικά βρίσκονται φυσικά σε διάφορα τρόφιμα όπως η ρίζα κιχωρίου, τα κρεμμύδια, το σκόρδο, οι μπανάνες και το σιτάρι. Ορισμένα πρεβιοτικά εξάγονται από αυτές τις φυσικές πηγές, αλλά συχνά σε χαμηλές συγκεντρώσεις. Τα αγροτοβιομηχανικά υποπροϊόντα, όπως η ημικυτταρινούχα βιομάζα, αποτελούν επίσης πηγή πρεβιοτικών όπως οι ημικυτταρινούχοι ολιγοσακχαρίτες (HOS).

Η ενζυμική υδρόλυση και οι αντιδράσεις μεταφοράς χρησιμοποιούνται συνήθως για την παραγωγή πρεβιοτικών σε μεγάλη κλίμακα. Ένζυμα όπως οι γλυκοζιτικές υδρολάσες και οι γλυκοζυλτρανσφεράσες χρησιμοποιούνται για τη σύνθεση πρεβιοτικών από πηγές υδατανθράκων. Ορισμένοι μικροοργανισμοί, όπως συγκεκριμένα στελέχη βακτηρίων και μυκήτων, μπορούν επίσης να παράγουν πρεβιοτικές ενώσεις κατά τη διάρκεια της ζύμωσης. Τα αγροδιατροφικά υποπροϊόντα μπορούν να χρησιμεύσουν ως πρώτες ύλες για την παραγωγή πρεβιοτικών μέσω μικροβιακής ζύμωσης.

Τα πρεβιοτικά χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο στη βιομηχανία τροφίμων ως λειτουργικά συστατικά, με σημαντική ανάπτυξη της αγοράς. Η βιομηχανική παραγωγή επικεντρώνεται σε αποτελεσματικές και οικονομικά αποδοτικές μεθόδους για τη σύνθεση πρεβιοτικών όπως οι γαλακτο-ολιγοσακχαρίτες και οι φρουκτο-ολιγοσακχαρίτες. Τα πρεβιοτικά ενσωματώνονται σε διάφορα τρόφιμα, συμπεριλαμβανομένων των γαλακτοκομικών, των ζαχαρωδών, των βρεφικών γαλάτων και των αρτοσκευασμάτων.

 Επίδραση στην υγεία 
Τα πρεβιοτικά προσφέρουν μια σειρά από οφέλη για την υγεία, προωθώντας την ανάπτυξη ωφέλιμων βακτηρίων στο έντερο. Αυτά τα οφέλη περιλαμβάνουν βελτιωμένη πέψη, ενισχυμένη ανοσοποιητική λειτουργία και καλύτερη απορρόφηση μετάλλων. Μελέτες δείχνουν ότι τα πρεβιοτικά μπορούν επίσης να βοηθήσουν στη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα και της αντίστασης στην ινσουλίνη, πιθανόν στη μείωση της φλεγμονής, ακόμη και στην επίδραση της όρεξης και της διαχείρισης του βάρους.

 Οφέλη για την υγεία 

 Βελτιωμένη πέψη και υγεία του εντέρου: Τα πρεβιοτικά λειτουργούν ως τροφή για τα ωφέλιμα βακτήρια του εντέρου, βοηθώντας τα να ευδοκιμήσουν και να διατηρήσουν μια υγιή ισορροπία στο μικροβίωμα του εντέρου. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερη πέψη, μειωμένο φούσκωμα και πιο τακτικές κενώσεις. Τα πρεβιοτικά μπορούν επίσης να βοηθήσουν στην ενίσχυση του εντερικού φραγμού, εμποδίζοντας τα επιβλαβή βακτήρια και τις τοξίνες να εισέλθουν στην κυκλοφορία του αίματος.
 Ενισχυμένη ανοσοποιητική λειτουργία: Ένα υγιές μικροβίωμα του εντέρου, που υποστηρίζεται από τα πρεβιοτικά, παίζει κρίσιμο ρόλο στην ανοσολογική λειτουργία. Τα πρεβιοτικά μπορούν να διεγείρουν την παραγωγή ανοσοκυττάρων και να βελτιώσουν την ικανότητα του σώματος να καταπολεμά τις λοιμώξεις. Μελέτες υποδηλώνουν ότι τα πρεβιοτικά μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο ορισμένων λοιμώξεων, συμπεριλαμβανομένης της διάρροιας που σχετίζεται με τα αντιβιοτικά.
 Καλύτερη απορρόφηση μεταλλικών στοιχείων: Τα πρεβιοτικά μπορούν να βελτιώσουν την απορρόφηση βασικών μετάλλων όπως το ασβέστιο, το μαγνήσιο και πιθανόν ο σίδηρος, ο οποίος είναι σημαντικός για την υγεία των οστών και τη συνολική ευεξία.
 Ρύθμιση σακχάρου στο αίμα και ινσουλίνης: Ορισμένες έρευνες δείχνουν ότι τα πρεβιοτικά μπορούν να βοηθήσουν στη ρύθμιση των επιπέδων σακχάρου στο αίμα και στη βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη, μειώνοντας πιθανόν τον κίνδυνο διαβήτη τύπου 2.
 Πιθανά οφέλη για τη διαχείριση βάρους: Τα πρεβιοτικά μπορούν να προάγουν τον κορεσμό και να βοηθήσουν στον έλεγχο της όρεξης, γεγονός που θα μπορούσε να βοηθήσει στη διαχείριση του βάρους και στη μείωση του κινδύνου παχυσαρκίας.
 Άλλα πιθανά οφέλη: Τα πρεβιοτικά μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση της φλεγμονής στο σώμα, η οποία συνδέεται με διάφορες χρόνιες ασθένειες. Επιπλέον, υπάρχουν ολοένα και περισσότερες ενδείξεις ότι ο άξονας εντέρου-εγκεφάλου επηρεάζεται από το μικροβίωμα του εντέρου και τα πρεβιοτικά μπορεί να παίζουν ρόλο στη ρύθμιση της διάθεσης. Τέλος, ορισμένες μελέτες υποδηλώνουν ότι τα πρεβιοτικά μπορεί να έχουν θετικό αντίκτυπο στην υγεία της καρδιάς μειώνοντας τα επίπεδα χοληστερόλης.

 Παρενέργειες 
Τα πρεβιοτικά θεωρούνται γενικά ασφαλή, αλλά μπορούν να προκαλέσουν ήπιες γαστρεντερικές διαταραχές όπως φούσκωμα, αέρια και κοιλιακή δυσφορία σε ορισμένα άτομα, ειδικά όταν καταναλώνονται σε υψηλότερες δόσεις. Αυτές οι παρενέργειες είναι συνήθως προσωρινές και υποχωρούν καθώς το σώμα προσαρμόζεται στη λήψη τους.

Οι παρενέργειες που έχουν καταγραφεί:

 Γαστρεντερικές διαταραχές: Οι πιο συχνές παρενέργειες περιλαμβάνουν φούσκωμα και αέρια, λόγω της ζύμωσης των πρεβιοτικών από τα βακτήρια του εντέρου. Άλλες διαταραχές περιλαμβάνουν τους κοιλιακούς πόνους/δυσφορία (ειδικά όταν καταναλώνονται σε υψηλές δόσεις), τη διάρροια (ειδικά όταν καταναλώνονται σε υψηλές δόσεις), δυσκοιλιότητα (λιγότερο συχνή, αλλά μπορεί να εμφανιστεί σε ορισμένα άτομα) και γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση (μπορεί να επιδεινωθεί από τα πρεβιοτικά σε ορισμένα άτομα).
 Άλλες πιθανές επιπτώσεις: Τα πρεβιοτικά μπορούν να προκαλέσουν αλλαγή στη συχνότητα ή στη σύσταση των κοπράνων, αλλεργικές αντιδράσεις (αν και σπάνιες), και αλληλεπιδράσεις με ορισμένα φάρμακα, ιδιαίτερα με εκείνα που επηρεάζουν το πεπτικό σύστημα.

Η κατανάλωση των πρεβιοτικών θα πρέπει να γίνεται με προσοχή από άτομα με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου ή υπερανάπτυξη βακτηρίων του λεπτού εντέρου, καθώς μπορούν να επιδεινώσουν τα συμπτώματα της ασθένειάς τους. Παράλληλα, άτομα με δυσανεξία στους ζυμώσιμους ολιγοσακχαρίτες, δισακχαρίτες, μονοσακχαρίτες και πολυόλες (FODMAP) θα πρέπει να καταναλώνουν πρεβιοτικά με προσοχή, τα οποία έχουν συχνά υψηλή περιεκτικότητα σε FODMAP. Τέλος, θα πρέπει να αναζητάται συμβουλή από επαγγελματία υγείας από άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα, έγκυες ή θηλάζουσες γυναίκες και άτομα που λαμβάνουν φάρμακα για κάποια πάθηση.

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Κατηγορία:Πεπτικό σύστημα
Κατηγορία:Βακτηριολογία