Γενικές εκλογές στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό 2023

Γενικές εκλογές διεξήχθησαν στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό στις 20 Δεκεμβρίου 2023. Συνδυασμένες εκλογές πραγματοποιήθηκαν για τον Πρόεδρο, 484 από τα 500 μέλη της Εθνοσυνέλευσης, 700 από τα 716 εκλεγμένα μέλη των 26 επαρχιακών συνελεύσεων, και για πρώτη φορά σύμφωνα με το νέο σύνταγμα, 951 μέλη μειωμένου αριθμού δημοτικών συμβουλίων. Την ημέρα των εκλογών, η Ανεξάρτητη Εθνική Εκλογική Επιτροπή (CENI), κατά παράβαση του εκλογικού νόμου, παρέτεινε την ψηφοφορία έως τις 21 Δεκεμβρίου για τα εκλογικά τμήματα που δεν είχαν ανοίξει στις 20 Δεκεμβρίου. Ορισμένα εκλογικά τμήματα παρέμειναν ανοιχτά με δική τους πρωτοβουλία έως και έξι επιπλέον ημέρες.

Στις εκλογές, ο πρόεδρος Φελίξ Τσισεκέντι κέρδισε με εκλογικό θρίαμβο, λαμβάνοντας το 73% των ψήφων, πολύ μπροστά από τον πλησιέστερο αντίπαλό του, τον πρώην κυβερνήτη της Επαρχίας Κατάνγκα Μοΐζ Κατούμπι, ο οποίος έλαβε μόνο 18%, κυρίως από την περιοχή Κατάνγκα. Στις βουλευτικές εκλογές, αν και το κόμμα του Τσισεκέντι κέρδισε μόνο 69 έδρες, ο κυβερνητικός του συνασπισμός, η Ιερή Ένωση του Έθνους (USN), εξασφάλισε σχεδόν 450, δηλαδή πάνω από το 90% των εδρών στην Εθνοσυνέλευση. Καθώς ο Τσισεκέντι εξαρτάται από τον συνασπισμό του, αναγκάστηκε να διαπραγματευτεί άλλες καίριες θέσεις για το κόμμα του μέσω περίπλοκων, χρονοβόρων συνομιλιών, με αποτέλεσμα να χρειαστούν πέντε μήνες για τον σχηματισμό κυβέρνησης.

Η προετοιμασία για τις εκλογές επισκιάστηκε από σοβαρές ελλείψεις, όπως η διανομή κακώς τυπωμένων εκλογικών καρτών, πολλές από τις οποίες είχαν γίνει δυσανάγνωστες μέχρι την ημέρα των εκλογών, καθώς είχαν εκδοθεί νωρίτερα μέσα στη χρονιά. Η ψηφοφορία διαταράχθηκε περαιτέρω από ελλείπουσες λίστες ψηφοφόρων και άλλα απαραίτητα έγγραφα, χαλασμένα ή απόντα μηχανήματα, καθυστερημένα ανοίγματα εκλογικών τμημάτων και εκφοβισμό από δυνάμεις ασφαλείας ή άτομα που ενεργούσαν εκ μέρους υποψηφίων. Αυτά τα εκτεταμένα προβλήματα συνέβαλαν στο χαμηλότερο ποσοστό συμμετοχής ψηφοφόρων που έχει καταγραφεί ποτέ, ενδεχομένως στερώντας το εκλογικό δικαίωμα από εκατομμύρια πολίτες.

Οι εκλογές, παρόλο που δεν απέκλεισαν κανέναν υποψήφιο και υπήρξαν συγκριτικά πιο ειρηνικές σε σχέση με προηγούμενες αναμετρήσεις, χαρακτηρίστηκαν από εκτεταμένη νοθεία. Μία εγχώρια αποστολή παρακολούθησης, υπό την ηγεσία της Καθολικής Εκκλησίας και διαφόρων Προτεσταντικών εκκλησιών, δήλωσε ότι «πολυάριθμες παρατυπίες επηρέασαν την ακεραιότητα των αποτελεσμάτων όλων των καλπών σε ορισμένα μέρη», όπως αναφορές για υποψηφίους που αποκτούσαν μηχανές ψηφοφορίας και τις τοποθετούσαν στις ιδιωτικές τους κατοικίες. Η αντιπολίτευση ζήτησε επανάληψη των προεδρικών εκλογών αλλά δεν προσέφυγε στο Συνταγματικό Δικαστήριο, το οποίο θεωρεί ότι στερείται ανεξαρτησίας, επιλέγοντας αντ’ αυτού να καλέσει σε διαδηλώσεις στους δρόμους, οι οποίες όμως δεν απέκτησαν δυναμική. Ωστόσο, ξέσπασαν ταραχές στην Κατάνγκα για τις βουλευτικές εκλογές, καθώς τα μέλη της USN, πολλές φορές προτείνοντας άγνωστους υποψηφίους, τα πήγαν καλύτερα σε σύγκριση με τις προεδρικές εκλογές. Οι ελίτ της Κατάνγκα, αποκλεισμένες από την εθνική εξουσία προς όφελος των συμμάχων του Τσισεκέντι από την ιδιαίτερη περιοχή Κασάι, αποτελούν μερικούς από τους πιο εξέχοντες επικριτές του και συγκρούστηκαν με τους κατοίκους της Κασάι, τους οποίους πολλοί θεωρούν «μετανάστες», για την τοπική εξουσία στην περιοχή. Η Διεθνής Ομάδα Κρίσεων (ICG) προέβλεψε ότι η Κατάνγκα θα μπορούσε αργότερα να αντιταχθεί πιο σθεναρά στον Τσισεκέντι, καθώς η αντιπολίτευση θα μπορούσε να απαιτήσει τη μεταβίβαση περισσότερων εξουσιών και πόρων στις επαρχιακές αρχές ή να «δημιουργήσει δυναμική πίσω από αιτήματα για απόσχιση, τα οποία [ήταν] σε μεγάλο βαθμό ρητορικά» πριν από την έκθεση της ICG.

Αν και οι εκλογικές παρατυπίες έπαιξαν ρόλο στην κακή επίδοση της αντιπολίτευσης, άλλοι παράγοντες περιλάμβαναν την αποτυχία της να ενωθεί πίσω από έναν κοινό υποψήφιο, την απόφαση των εξέχοντων στελεχών της Μαρτέν Φαγιούλου και Ζοζέφ Καμπίλα να απέχουν με τους συνασπισμούς τους από τις εκλογές, τις στρατηγικές των εκστρατειών τους και την αποτυχία να δημιουργήσουν ισχυρές τοπικές δομές σε άλλες περιοχές. Αντίθετα, ο Τσισεκέντι είχε την υποστήριξη σημαντικών πολιτικών προσωπικοτήτων, κάτι που του παρείχε ένα ευρύ εδαφικό δίκτυο και πρόσβαση σε διάφορες περιοχές της χώρας.

Η CENI αργότερα ακύρωσε τα αποτελέσματα σε δύο εκλογικές περιφέρειες και απέκλεισε 82 υποψηφίους, κυρίως μέλη της USN, από τις εθνικές και τοπικές αναμετρήσεις λόγω νοθείας. Αν και η κίνηση αυτή, που στόχευσε κυρίως μέλη της USN, μπορεί να φαίνεται ότι ενίσχυσε τη λογοδοσία, αναλυτές καθώς και η Καθολική Εκκλησία δήλωσαν ότι δημιούργησε προηγούμενο όπου η CENI αστυνομεύει τη δική της δουλειά και ενδεχομένως υποτίμησε τον βαθμό της νοθείας.

Οι εκλογές δεν οργανώθηκαν στις επικράτειες Κουαμούθ, Μασίσι και Ρουτσούρου λόγω συνεχιζόμενης ένοπλης σύγκρουσης.
 Ιστορικό 
 Νοθεία των εκλογών του 2018 

Η εκλογή του Προέδρου Φελίξ Τσισεκέντι το 2018 υπήρξε εξαιρετικά αμφιλεγόμενη, καθώς οι περισσότεροι ανεξάρτητοι παρατηρητές, συμπεριλαμβανομένης της Καθολικής Εκκλησίας, θεωρούσαν ότι ο υποψήφιος της αντιπολίτευσης Μαρτέν Φαγιούλου είχε στην πραγματικότητα κερδίσει με συντριπτική διαφορά. Πιστεύεται ότι ο απερχόμενος πρόεδρος Ζοζέφ Καμπιλά, αντιλαμβανόμενος ότι ένας επιλεγμένος διάδοχος δεν θα μπορούσε να κερδίσει με αξιοπιστία, συνήψε συμφωνία με τον Τσισεκέντι ώστε να τον κάνει πρόεδρο, ενώ ο Καμπιλά θα κυβερνούσε από κοινού μαζί του.

Σύμφωνα με τον Ζακ Μουκένα, ανώτερο ερευνητή διακυβέρνησης στο Ινστιτούτο Εμπουτέλι, οι εκλογές πιθανότατα δεν θα είναι πλήρως ελεύθερες και δίκαιες, αλλά πιστεύει ότι ο Τσισεκέντι και η CENI γνωρίζουν ότι θα τεθούν υπό στενότερη παρακολούθηση απ’ ό,τι το 2018, καθώς περισσότεροι τοπικοί και διεθνείς παρατηρητές θα τις παρακολουθούν. Επιπλέον, υποψήφιοι όπως ο Ντέλι Σεσάνγκα έχουν ήδη δηλώσει ότι θα εμπιστευθούν τη γνώμη της Καθολικής Εκκλησίας σχετικά με το ποιος κέρδισε τις εκλογές, και όχι την άποψη της CENI.

Σύμφωνα με την Διεθνή Ομάδα Κρίσεων, υπάρχει ο φόβος για μια ευρύτερη πολιτική κρίση, εάν οι ηττημένοι υποψήφιοι ή οι υποστηρικτές τους δεν αποδεχτούν τα προεδρικά αποτελέσματα. Μια τέτοια κρίση, αν και όχι αναπόφευκτη, θα μπορούσε να επιδεινώσει ακόμη περισσότερο την ήδη δεινή κατάσταση στα ανατολικά της χώρας.

Στις 20 Νοεμβρίου ο Φαγιούλου τάχθηκε υπέρ της διαφάνειας και της αμεροληψίας στις εκλογές, επιμένοντας ότι οι Κονγκολέζοι «δεν πρέπει πλέον να αποδέχονται να τους κλέβουν τη νίκη τους».
 Ανασφάλεια 


Η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό έχει υποφέρει από σχεδόν συνεχή σύγκρουση στα ανατολικά της τα τελευταία 30 χρόνια. Πιο πρόσφατα, η βία στην περιοχή κλιμακώθηκε έπειτα από μια νέα εξέγερση της ομάδας M23, η οποία υποστηρίζεται από τη Ρουάντα, με αποτέλεσμα μεγάλο μέρος της επαρχίας Βόρειο Κίβου να καταληφθεί από αντάρτες. Αυτή η αύξηση της βίας έρχεται τη στιγμή που η MONUSCO αναμένεται να ξεκινήσει την «επιταχυνόμενη» αποχώρησή της, όπως ζήτησε ο Τσισεκέντι, ύστερα από σχεδόν 25 χρόνια παρουσίας στη χώρα.

Λόγω αυτής της κατάστασης, δύο επικράτειες της επαρχίας δεν θα μπορέσουν να ψηφίσουν κανονικά, αλλά εάν η Γκόμα πέσει, όπως συνέβη κατά την εξέγερση του 2012, ολόκληρη η εκλογική διαδικασία θα τεθεί σε κίνδυνο.

Με την πιθανότητα περισσότερο από ένα εκατομμύριο ψηφοφόροι να στερηθούν το εκλογικό τους δικαίωμα λόγω της αστάθειας, η Κοινότητα Ανάπτυξης της Νότιας Αφρικής (SADC) πρότεινε να στείλει μια περιφερειακή δύναμη επέμβασης στην ανατολική ΛΔ Κονγκό, ώστε να προσπαθήσει να σταθεροποιήσει την περιοχή. Η Αποστολή της SADC στη ΛΔ Κονγκό προτάθηκε αρχικά τον Μάιο και επρόκειτο να ξεκινήσει τον Σεπτέμβριο, αλλά έχει αναβληθεί, με την πιο πρόσφατη σύνοδο κορυφής να αφορά κυρίως ζητήματα χρηματοδότησης.

Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Μελετών Ασφαλείας (Institute for Security Studies), είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι η αποστολή θα μπορέσει να εισέλθει εγκαίρως και να καταστείλει όλες τις πολυάριθμες ένοπλες ομάδες ανταρτών της ανατολικής ΛΔ Κονγκό, ώστε να διασφαλιστεί ότι αυτοί οι ψηφοφόροι θα μπορέσουν να συμμετάσχουν στις εκλογές.

 Εκλογικό σύστημα 

 Προεδρικές εκλογές 
Ο πρόεδρος εκλέγεται με πλειοψηφικό σύστημα μίας ψήφου σε έναν γύρο.
Για πρώτη φορά, ορισμένοι Κονγκολέζοι που ζούσαν στο εξωτερικό μπόρεσαν να ψηφίσουν στις προεδρικές εκλογές. Αυτό αφορούσε όσους διέμεναν στο Βέλγιο, τον Καναδά, τη Γαλλία, τη Νότια Αφρική και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

 Εκλογές για την Εθνοσυνέλευση, τις επαρχιακές συνελεύσεις και τα δημοτικά συμβούλια 

 Εκλογικές περιφέρειες και κατανομή εδρών 
Με εξαίρεση τις τέσσερις εκλογικές περιφέρειες της Εθνοσυνέλευσης στην Κινσάσα, όλες οι υπόλοιπες εκλογικές περιφέρειες είναι απλώς διοικητικές υποδιαιρέσεις της χώρας· οι τέσσερις εξαιρέσεις αποτελούν ομάδες διοικητικών διαιρέσεων της Κινσάσα.

Στην αρχή κάθε πενταετούς εκλογικού κύκλου πραγματοποιείται εγγραφή ψηφοφόρων. Τα αποτελέσματα για κάθε επαρχία, συμπεριλαμβανομένης της Κινσάσα, χρησιμοποιούνται αρχικά για την αναλογική κατανομή των 500 εδρών της Εθνοσυνέλευσης και των 780 συνολικών εδρών των επαρχιακών συνελεύσεων στις επαρχίες. Αυτό καθορίζει το μέγεθος της επαρχιακής αντιπροσωπείας στην Εθνοσυνέλευση, καθώς και το μέγεθος κάθε επαρχιακής συνέλευσης.
Η δεύτερη φάση κατανέμει αναλογικά τις έδρες των επαρχιακών συνελεύσεων σε κάθε εκλογική περιφέρεια — στην περίπτωση των επαρχιακών συνελεύσεων, έως και το 10% των εδρών διατίθενται μέσω συνδιορισμού σε παραδοσιακούς ηγέτες και δεν κατανέμονται σε συγκεκριμένη εκλογική περιφέρεια.

Για τις εκλογές του 2023, δεν ήταν δυνατή η εγγραφή ψηφοφόρων σε ορισμένες περιοχές των Κουαμούθ, Μασίσι και Ρουτσούρου λόγω ένοπλων συγκρούσεων. Για την αντιμετώπιση αυτού, αποφασίστηκε να αναβληθούν οι εκλογές στις συγκεκριμένες επικράτειες, να διατηρηθεί ο ίδιος αριθμός εδρών για αυτές τις περιφέρειες όπως είχαν το 2018 και να κατανέμονται αναλογικά οι υπόλοιπες έδρες στις άλλες περιφέρειες. Το αποτέλεσμα ήταν να διεκδικηθούν μόνο 484 έδρες στην Εθνοσυνέλευση και 700 έδρες στις επαρχιακές συνελεύσεις.

Η Λουμπουμβαβίλ εξέλεξε τον πρώτο της βουλευτή στην Εθνοσυνέλευση και τον πρώτο της αντιπρόσωπο στην Επαρχιακή Συνέλευση της Σανκούρου. Αυτή ήταν η μοναδική νέα νομοθετική περιφέρεια της νομοθετικής περιόδου 2024–2028.; 

Στην περίπτωση των εκλογών για τα δημοτικά συμβούλια, ο κάθε δήμος αποτελεί μία ενιαία εκλογική περιφέρεια πολλών εδρών με τον αριθμό των μελών να καθορίζεται από τον αριθμό των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων, σύμφωνα με έναν προκαθορισμένο πίνακα.

 Συμμετοχή στα ψηφοδέλτια 
Κάθε υποψήφιος για αυτές τις εκλογές συμμετέχει σε ένα ψηφοδέλτιο τριών προσώπων που περιλαμβάνει τον κύριο υποψήφιο και δύο αναπληρωματικούς υποψήφιους. Δεν είναι ασυνήθιστο ένας υποψήφιος να θέτει υποψηφιότητα ταυτόχρονα τόσο για έδρα στην Εθνοσυνέλευση όσο και για έδρα σε επαρχιακή συνέλευση· στην περίπτωση αυτή μπορεί να κρατήσει μόνο μία έδρα, ενώ η άλλη καταλαμβάνεται από τον αναπληρωματικό.

Ένας νέος κανόνας απαιτεί τα πολιτικά κόμματα και οι εκλογικοί συνασπισμοί να διεκδικούν τουλάχιστον το 60% των εδρών που ανανεώνονται σε κάθε εκλογή. Για παράδειγμα, κάθε κόμμα/συνασπισμός έπρεπε να καταθέσει τουλάχιστον 290 υποψηφιότητες για να συμμετάσχει στις εκλογές της Εθνοσυνέλευσης.

 Μέθοδος εκλογής 
Η μέθοδος με την οποία εκλέγονται τα μέλη διαφέρει μεταξύ περιφερειών με περισσότερες από μία έδρες — το πιο συνηθισμένο σενάριο — και αυτών που διαθέτουν μόνο μία έδρα.

Στις πολυεδρικές περιφέρειες, τα μέλη εκλέγονται μέσω ανοιχτών λιστών με αναλογική εκπροσώπηση, ενώ η κατανομή των εδρών γίνεται με τη μέθοδο του μεγαλύτερου υπολοίπου. Οι υποψήφιοι που συγκεντρώνουν πάνω από το 50% των ψήφων στην περιφέρειά τους καταλαμβάνουν αυτομάτως μία έδρα.
Διαφορετικά, ένα κόμμα ή ανεξάρτητος υποψήφιος πρέπει να επιτύχει ένα εκλογικό όριο ώστε να δικαιούται την απόδοση έδρας.
Τα εκλογικά όρια είναι: 1% σε εθνικό επίπεδο για την Εθνοσυνέλευση, 3% σε επαρχιακό επίπεδο για τις επαρχιακές συνελεύσεις και 10% σε επίπεδο δήμου για τα δημοτικά συμβούλια.

Στις μονοεδρικές περιφέρειες, τα μέλη εκλέγονται με το πλειοψηφικό σύστημα.

 Διεξαγωγή 

 Βία πριν από τις εκλογές 
Παρόλο που η προεκλογική περίοδος ήταν γενικά ήρεμη, αναφέρθηκαν αρκετά βίαια περιστατικά. Στις 14 Ιουλίου 2023 ο Σεριμπέν Οκέντε Σενγκά (Chérubin Okende Senga), εκπρόσωπος του κόμματος ENSEMBLE και πρώην υπουργός Μεταφορών, δολοφονήθηκε με πυροβολισμούς στην Κινσάσα . Η δολοφονία, που περιγράφηκε από τον Μοΐζ Κατούμπι  ως «πολιτική εκτέλεση», οδήγησε σε νομικές ενέργειες από τους συγγενείς του Σενγκά στις Βρυξέλλες, οι οποίοι κατηγόρησαν τον επικεφαλής της στρατιωτικής αντικατασκοπείας της ΛΔ Κονγκό για εμπλοκή.

Αργότερα την ίδια χρονιά, προεκλογική συγκέντρωση του Κατούμπι στην Μοάντα διαλύθηκε με πραγματικά πυρά, με αποτέλεσμα να τραυματιστούν αρκετοί άνθρωποι. Η επαρχιακή κυβέρνηση κατηγόρησε τους φρουρούς του Κατούμπι, υποστηρίζοντας ότι πυροβόλησαν προειδοποιητικά επειδή το πλήθος έγινε απειλητικό. Ο Κατούμπι, από την άλλη, κατηγόρησε την αστυνομία.

Βίαιες συγκρούσεις μεταξύ υποστηρικτών διαφορετικών κομμάτων παρατηρήθηκαν επίσης σε διάφορες επαρχίες, ενώ αρκετοί υποψήφιοι δέχθηκαν απειλές θανάτου κατά τη διάρκεια της προεκλογικής τους εκστρατείας. Στις 4 Νοεμβρίου ύποπτοι ακτιβιστές του UDPS επιτέθηκαν στην αυτοκινητοπομπή του Μαρτέν Φαγιούλου  στην πόλη Τσικάπα , στην επαρχία Κασάι. Στις 7 Νοεμβρίου υποστηρικτές του UDPS συγκρούστηκαν με υποστηρικτές του ENSEMBLE σε συγκέντρωση στην Κασουμπαλέσα, η οποία ακολούθησε με λεηλασία των τοπικών γραφείων του UDPS από υποστηρικτές του ENSEMBLE.

Στις 28 Νοεμβρίου, κατά τη διάρκεια πορείας του Κατούμπι στην Κίντου , υποστηρικτές του UDPS πέταξαν πέτρες στον Ντίτο Κακισίνγκι , ηγέτη της νεολαίας του ENSEMBLE στη Μανιέμα, ο οποίος στη συνέχεια παρασύρθηκε και σκοτώθηκε από φορτηγό που ανήκε στην προεκλογική ομάδα του κυβερνήτη της Μανιέμα, Αφάνι Ιντρίσα Μανγκάλα . Μετά τη δολοφονία του, υποστηρικτές του UDPS εθεάθησαν να πετούν ξανά πέτρες, ενώ καταγράφηκαν και πυροβολισμοί, πιθανότατα από την Εθνική Αστυνομία του Κονγκό. Δύο άτομα καταδικάστηκαν σε ποινή πέντε ετών φυλάκισης σε σχέση με τον φόνο του Κακισίνγκι.

Τουλάχιστον 19 θάνατοι, συμπεριλαμβανομένων δύο υποψηφίων, έχουν αποδοθεί στη βία που σχετίζεται με τις εκλογές.

 Προετοιμασίες για τις εκλογές 
Η CENI (Εθνική Ανεξάρτητη Εκλογική Επιτροπή) φέρεται να ήταν ελάχιστα προετοιμασμένη για τις εκλογές. Λόγω της κατάστασης του οδικού δικτύου της χώρας σε σχέση με το μέγεθός της και της έλλειψης χρηματοδότησης, η CENI αναγκάστηκε να πραγματοποιήσει σχεδόν όλες τις μεταφορές μέσω αεροπλάνων. Καθώς η αεροπορική μεταφορά είναι δαπανηρή, η CENI αναγκάστηκε να ζητήσει από την Αίγυπτο να στείλει δύο αεροσκάφη C-130 Hercules προκειμένου να παραδώσουν τα ψηφοδέλτια την τελευταία στιγμή. Επιπλέον, η CENI ζήτησε από τον ΟΗΕ να χρησιμοποιήσει τα δικά του αεροσκάφη.

 Ημέρα των εκλογών 
Την ημέρα των εκλογών, τα εκλογικά κέντρα επρόκειτο να ανοίξουν στις 6 π.μ., όμως παρατηρήθηκαν καθυστερήσεις σε ολόκληρη τη χώρα, με αποτέλεσμα τον σχηματισμό εξαιρετικά μεγάλων ουρών. Περαιτέρω επιπλοκές προκλήθηκαν από διάφορα λογιστικά προβλήματα, όπως η καθυστερημένη άφιξη των εκλογικών υλικών, η δυσλειτουργία των μηχανών ψηφοφορίας, η αποτυχία των μπαταριών που είχαν σχεδιαστεί να τις τροφοδοτούν και περιστατικά απώλειας ψηφοδελτίων. Η παρατεταμένη αναμονή φέρεται να οδήγησε σε αγανάκτηση μεταξύ κακώς ενημερωμένων ή ανυπόμονων πολιτών, με αποτέλεσμα να σημειωθούν επιθέσεις εναντίον εκλογικών υπαλλήλων και εκλογικών κέντρων.

Επιπλέον, 11.000 εκλογικά κέντρα είτε δεν ψήφισαν καθόλου είτε οι ψήφοι τους δεν καταμετρήθηκαν.

Σύμφωνα με τον Σάντρακ Μουκάντ (Schadrack Mukad), αναπληρωτή εκτελεστικό εθνικό γραμματέα της Οργάνωσης Κοινωνίας Πολιτών για την Ειρήνη στο Κονγκό (Civil Society Organization for Peace in Congo), η οποία διέθεσε 75.000 παρατηρητές κατά τη διάρκεια των εκλογών, «υπήρξαν περιπτώσεις όπου μηχανές ψηφοφορίας κατασχέθηκαν από ορισμένους υποψηφίους και άλλες από συγκεκριμένους πράκτορες της CENI έξω από τα εκλογικά κέντρα». Ο Μουκάντ εξέφρασε ανησυχίες σχετικά με την ανάμιξη πολιτικο-διοικητικών αρχών και υποψηφίων, οι οποίοι, σύμφωνα με τον ίδιο, απέσπασαν πράκτορες της CENI από τα εκλογικά κέντρα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ο Μουκάντ απέδωσε αυτές τις παραβιάσεις σε μέλη που συνδέονται με τον συνασπισμό του Φελίξ Τσισεκέντι (Félix Tshisekedi).

Με αμφιλεγόμενο τρόπο, οι εκλογές παρατάθηκαν για δεύτερη ημέρα, γεγονός που χαρακτηρίστηκε παράνομο από τοπικούς παρατηρητές και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ενώ σε ορισμένα μέρη της χώρας οι πολίτες εξακολουθούσαν να ψηφίζουν πέντε ημέρες μετά την επίσημη ημερομηνία.

Η CENI παραδέχθηκε την ύπαρξη περιστατικών νοθείας, βανδαλισμών και εκφοβισμού, καθώς και τη χρήση παράνομων μηχανών ψηφοφορίας.

 Ανάλυση 
Σύμφωνα με τον Νικόλα Νιάρχο (Nicolas Niarchos), σε άρθρο του για το The New York Review of Books, τα δεδομένα των εκλογικών κέντρων της CENI, «αν και εντυπωσιακά λεπτομερή», εμφάνισαν «παράξενα» αποτελέσματα. Στο προπύργιο του Μαρτέν Φαγιούλου (Martin Fayulu) στην Κινσάσα (Kinshasa), για παράδειγμα, καταμετρήθηκαν μόνο 1.756.303 ψήφοι — μόλις 10% του πληθυσμού της πρωτεύουσας.

Ο Ταφί Μχάκα, σε άρθρο γνώμης για το Al Jazeera, χαρακτήρισε τις εκλογές ως «χαοτικές» και κάλεσε την Κοινότητα Ανάπτυξης της Νότιας Αφρικής (SADC) να διασφαλίσει την τήρηση των εκλογικών προτύπων σε κάθε κράτος-μέλος.

Αντιθέτως, ο Άλμπερτ Κασάντα, σε άρθρο του για το The Conversation, αποδίδει εν μέρει την αποτυχία της αντιπολίτευσης να ενώσει τις δυνάμεις της πίσω από έναν ενιαίο υποψήφιο, καθώς και τις ανεπαρκείς στρατηγικές καμπάνιας των αντιπάλων, σε αντίθεση με τον Τσισεκέντι, ο οποίος είχε την υποστήριξη σημαντικών πολιτικών προσωπικοτήτων. Αυτό του εξασφάλισε ευρεία εδαφική δικτύωση και σταθερή παρουσία σε διάφορες περιοχές της χώρας.

 Αποτελέσματα 

 Πρόεδρος 
+Αποτελέσματα των προεδρικών εκλογών στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, 2023.. ΥποψήφιοςΚόμμαΨήφοι% Φέλιξ Τσισεκέντι UDPSΠρόεδρος της UDPS παρά την επίσημα ανεξάρτητη υποψηφιότητά του. Υποστηριζόμενος από την Ιερή Ένωση του Έθνους.73,47 Μοΐζ Κατούμπι EPRΥποστηριζόμενος από τον συνασπισμό Κονγκό για Μακάσι18,32 Μαρτίν Φαγιούλου Υποστηριζόμενος από τον Συνασπισμό Λαμούκα4,92Αντόλφ Μουζίτο Νέα Ορμή1,13Σομποράμπο Ραντζάμπο Τεμπάμπο 0,39 Ντενί Μουκουέγκε Ανεξάρτητος0,22 Άγκρεϊ Νγκαλάσι Κουρισίνι Ανεξάρτητος0,21Κονστάν Μουτάμπα 0,20 Ζαν-Κλοντ Μπαέντε Ανεξάρτητος0,14 Ντέλι ΣεσάνγκαΑποσύρθηκε υπέρ του Μοΐζ Κατούμπι. Πτήση (Envol) 0,10 Λολί Νκεμά Λιλού Μποκόνζι Ανεξάρτητος0,09 Πατρίς Μαζόντο Μουάμπα  Ανεξάρτητος0,09 Μαρί-Ζοζέ Ιφόκου Ανεξάρτητη0,08 Ματάτα Πόνιο Μαπόν   0,08 Αντρέ Μασάλου Ανεντού Ανεξάρτητος0,08 Φλοριμπέρ Ανζουλουνί Ανεξάρτητος0,08 Νοέλ ΤσιανίΑποσύρθηκε υπέρ του Φέλιξ Τσισεκέντι. Ανεξάρτητος 0,05 Σεθ Κικούνι Ανεξάρτητος 0,05 Ζυστέν Μουντεκερέζα Μπισίμγουα Ανεξάρτητος0,04 Ζοέλ Μπιλέ Μπατάλι Ανεξάρτητη0,04 Φρανκ Ντιόνγκο   0,04 Τόνι Μπολάμπα Ανεξάρτητος0,04 Ρεξ Καζαντί Κάντα Ανεξάρτητος0,03 Ζορζ Μπιουζ Φαλάι Ανεξάρτητος0,03 Ενός Νγκίλα Ανεξάρτητος0,03 Τεοντόρ Νγκοΐ Ανεξάρτητος0,02Έγκυρες ψήφοιΤα επίσημα αποτελέσματα περιέχουν ένα μαθηματικό σφάλμα, αφού το άθροισμα των ψήφων όλων των υποψηφίων, , είναι μικρότερο κατά 32 ψήφους από το επίσημο σύνολο των εγκύρων, . 99,85Λευκά ή άκυρα ψηφοδέλτια 0,15Σύνολο100Αποχή 57,35Εγγεγραμμένοι/Συμμετοχή 42,65

 Βουλή 

+Προσωρινά αποτελέσματα των βουλευτικών εκλογών ΛΔ Κονγκό 2023..Αρχείο:Democratic Republic of the Congo National Assembly 2023.svg Κόμμα ή συμμαχία Ψήφοι % Έδρες +/- Ένωση για τη Δημοκρατία και την Κοινωνική Πρόοδο - Τσισεκέντι (UDPS/Tshisekedi)9,26 69  Δράση Συμμάχων και Ένωση για το Κογκολέζικο Έθνος (A/A-UNC)5,03 35 Συμμαχία Δημοκρατικών Δυνάμεων του Κονγκό και Σύμμαχοι (AFDC-A)4,96 35 Δράση και Οικοδόμηση (AB)4,19 26 Δράση Συμμάχων / Όλοι για την Ανάπτυξη του Κονγκό (2A/TDC)3,85 21 Συμμαχία των Δράσεων για τον Λαό (AAAP)3,61 21 Συμμαχία Μπλοκ 50 (A/B50)3,04 20 Συμμαχία για την Ανάδειξη ενός Ευημερούντος και Μεγάλου Κονγκό (AACPG)2,96 16 Μαζί για τη Δημοκρατία (ENSEMBLE)2,76 18 Κίνημα Απελευθέρωσης του Κονγκό (MLC)2,62 19 Συμμαχία 2024 (A24)2,47 15 Συνασπισμός Δημοκρατικών (CODE)2,40 9 Εναλλακτική Δράση για την Αγάπη προς το Κονγκό (4AC)2,18 16 Δράση Συμμάχων για τη Συμφωνία (AA/C)2,17 10 Σε εμάς να Οικοδομήσουμε το Κονγκό (ANB)2,11 13 Συμμαχία για την Δημοκρατική Εναλλαγή και Σύμμαχοι (AAD-A)1,87 8 Συμμαχία για τις Αξίες (AV)1,84 7 Δράσεις Συμμάχων της Συμφωνίας για τη Δημοκρατία (AACRD)1,78 9 Συμμαχία για τους Τριπλούς και Σύμμαχοι (A3A)1,70 7 Συμμαχία Κινημάτων Αλληλεγγύης για την Αλλαγή (AMSC)1,62 6 Ενωμένοι Τσισεκεντιστές και Σύμμαχοι (ATUA)1,60 6 Δράση Συμμάχων για την Ανάπτυξη του Κονγκό (AAeC)1,58 7 Συμμαχία των Εθνικιστών (AN)1,54 7 Συμμαχία Προοδευτικών Κογκολέων και Σύμμαχοι (ACP-A)1,45 9 Συμμαχία και Δράση για το Κράτος Δικαίου (AE)1,44 4 Δράση για την Εθνική Ενότητα (AUN)1,33 8 Συμμαχία 2025 (A25)1,29 3 Συμμαχία για την Ανάπτυξη και τη Δημοκρατία του Κονγκό και Σύμμαχοι (AEDC-A)1,23 1 Δράσεις Συμμάχων της Συμφωνίας και Ενοποιημένο Λουμουμπιστικό Κόμμα (AAC/PALU)1,20 7 Πολιτικές Δυνάμεις Σύμμαχοι της UDPS (FPAU)1,15 4 Προχωράμε - MS1,13 5 Εναλλακτική Vital Kamerhe 2018 (A/VK2018)1,12 3 Ακουστικές Δράσεις για την Καλή Διακυβέρνηση (AABG)1,06 8 Συμμαχία για Δράσεις Ανάπτυξης του Κονγκό και Σύμμαχοι (AADC-A)1,06 1 Χριστιανική Εναλλακτική για το Κονγκό (A1)1,06 4 Άλλη Όραση του Κονγκό και Σύμμαχοι (AVC-A)1,04 5 Ένωση για τη Δημοκρατία και την Κοινωνική Πρόοδο / Kibassa και Σύμμαχοι (UDPS/KIBASSA-A)1,00 2 Συμμαχία των Ελίτ Υπηρετών του Λαού και Σύμμαχοι (AESPA)1,00 0 Συμμαχία Πολιτικών Κομμάτων Σύμμαχοι του Κινήματος Απελευθέρωσης του Κονγκό (APA/MLC)1,00 2 Συμμαχία για τη Μεταρρύθμιση της Δημοκρατίας (A2R)1,00 2 Νέα Πορεία (NOU.EL)1,00 3 Δράση Συμμάχων για την Αγάπη της Δημοκρατίας / Συμφωνία για τη Δημοκρατία (AAAR/CRD)1,00 0 Δράση για την Ομοσπονδιακή Αιτία (APCF)1,00 2 Δυναμική Προοδευτικών Επαναστατών (DYPRO)1,00 3 Εναλλαγή0,77 0 Δράσεις Συμμάχων (1A/A)0,64 0 Οι Προοδευτικοί (LP)0,61 0 Συγκέντρωση Τσισεκεντιστών Δημοκρατικών (RDT)0,58 0 Δράση για τη Ρήξη και Ανάπτυξη και Σύμμαχοι (ARDEV-A)0,58 0 Δράσεις Συμμάχων για τη Δημοκρατία (AAAD)0,58 0 Συμμαχία Δημοκρατών για Ανανέωση και Πρόοδο (ADRP)0,57 0 Συμμαχία Χριστιανών Δημοκρατών του Κονγκό (ALDEC)0,55 0 Ηγεσία και Διακυβέρνηση για Ανάπτυξη (LGD)0,42 1 Κοινωνικό Κίνημα Λουμουμπιστών (MSL)0,37 0 Δράσεις Συμμάχων Εθνικιστών για Δημοκρατία (AAND)0,37 0 Δράσεις Συμμάχων για Δημοκρατία και Ανάπτυξη (AADD)0,34 0 Ας Δράσουμε 7 (A7)0,28 0 Λαϊκή Εγρήγορση (REPOP)0,27 0 Δράση για Ανασυγκρότηση και Εργασία και Σύμμαχοι (ART&A)0,27 0 Συμμαχία για Ανάπτυξη και Ακεραιότητα Πατρίδας (ADIP)0,23 0 Νέα Πολιτική Τάξη στον Ορίζοντα 2023 στη ΛΔ Κονγκό (NOP-H2023/RDC)0,21 0 Συμμαχία Μεταρρυθμιστών για Νέα Ηγεσία (ARNL)0,20 0 Πατριωτικό Μέτωπο 2023 (FP2023)0,19 0 Συμμαχία Δημοκρατών για Ανάπτυξη του Κονγκό και Σύμμαχοι (ADPEC-A)0,18 0 Συμμαχία Κογκολέζων για Ανασυγκρότηση Έθνους (ACRN)0,18 0 Κόμμα Απογείωσης της ΛΔ Κονγκό (ENVOL)0,16 0 Mbonda0,14 0 Εναλλακτική Πολίτη (AC-CONGORDC)0,08 0 Νέα Γενιά Συνειδητοποιημένη (NOGECO)0,07 0 Κογκολέζοι Ενωμένοι για την Αλλαγή (CUC)0,06 0 Αγάπη για τον Συνάνθρωπο και το Κονγκό (APPC)0,03 0 Άλλα κόμματα και ανεξάρτητοι8,85 0 Έδρες μη κατανεμημένες λόγω απάτης7 – Έδρες μη κατανεμημένες λόγω βίας16 – Έγκυρες ψήφοι 95,55 Άκυρες ψήφοι 3,98 Λευκές ψήφοι 0,47 Σύνολο  100 500  Αποχές 54,93 Εγγεγραμμένοι/Συμμετοχή 45,07

 Μετά τις εκλογές 

Στις 6 Ιανουαρίου 2024, ο Μοΐζ Κατουμπί (Moïse Katumbi) εξέδωσε δήλωση αμφισβητώντας τα αποτελέσματα των εκλογών, επικαλούμενος «μαζική νοθεία και προδοσία» και ζητώντας την παραίτηση του Ντενί Καδίμα (Denis Kadima), επικεφαλής της Ανεξάρτητης Εθνικής Εκλογικής Επιτροπής (CENI).

Δύο ημέρες αργότερα, το κόμμα του Κατουμπί ανακοίνωσε ότι ο ίδιος είχε τεθεί υπό κατ’ οίκον περιορισμό, με εκπρόσωπο του κόμματος να αναφέρει την παρουσία «βαριά οπλισμένων στρατιωτών που κινούνταν με τεθωρακισμένα οχήματα και περικύκλωναν το σπίτι του».Στη συνέχεια, οι δυνάμεις ασφαλείας έλαβαν εντολή να αποσυρθούν, κατόπιν εντολής του επαρχιακού κυβερνήτη Ζακ Κιαμπουλά Κατουέ

 Παραπομπές και σημειώσεις

2023
Λαικη Δημοκρατια Κονγκο