Nowe Ateny (Νέαι Αθήναι)

Το Nowe Ateny (Νέα Αθήνα) είναι ο συντομευμένος τίτλος της πρώτης πολωνικής εγκυκλοπαίδειας, της οποίας συγγραφέας ήταν ο Πολωνός ιερέας του 18ου αιώνα Μπένεντικτ Γιοακίμ Χμιελόφσκι. Η πρώτη έκδοση δημοσιεύτηκε το 1745–1746 στο Λβούφ (Λεόπολη, σημερινό Lviv). Η δεύτερη έκδοση αναθεωρήθηκε και εμπλουτίστηκε το 1754–1764.

Το πρώτο μέρος του πλήρους τίτλου ήταν: Νέαι Αθήναι ή η Ακαδημία γεμάτη από κάθε επιστήμη, χωρισμένη σε θεματικές και τάξεις, για να καταγράφουν οι σοφοί, για να μαθαίνουν οι μη μορφωμένοι, για να εξασκούνται οι πολιτικοί, για να ψυχαγωγούν οι μελαγχολικοί... Polish: Nowe Ateny albo Akademia wszelkiej sciencyi pełna, na różne tytuły jak na classes podzielona, mądrym dla memoryału, idiotom dla nauki, politykom dla praktyki, melancholikom dla rozrywki erigowana...

Το βιβλίο χρησιμοποιεί την πολωνική γλώσσα για το κυρίως κείμενο και τα λατινικά, κυρίως στις παραπομπές. Ο Χμιελόφσκι συμπεριέλαβε επίσης ανέκδοτα στο κείμενο και ιστορίες για παράξενα και εξωτικά θέματα.

 Οργάνωση και περιεχόμενο 

Η πρώτη έκδοση της εγκυκλοπαίδειας περιέχει 938 σελίδες, οργανωμένες ανά θέμα και όχι αλφαβητικά. Ο Χμιελόφσκι συγκέντρωσε δεδομένα από μερικές εκατοντάδες αναφορές, που χρονολογούνται από την αρχαιότητα έως την εποχή του.

Σχεδόν κάθε πρόταση στο βιβλίο έχει ενσωματωμένες αναφορές, συχνά στα λατινικά, μια lingua franca στην Πολωνία μεταξύ των μορφωμένων τάξεων, όπως και στο μεγαλύτερο μέρος της Κεντρικής και Δυτικής Ευρώπης του 18ου αιώνα. Ο Χμιελόφσκι πρόσθεσε και προσωπικά σχόλια. Για παράδειγμα, «Οι δράκοι υπήρχαν σίγουρα, κι εγώ ο ίδιος κράτησα, επισκεπτόμενος το κάστρο του Ράτζιγουιλς, ένα πλευρό δράκου μεγαλύτερο από ένα κανονικό σπάθι». Κρίνοντας από την συμπερίληψη πολυάριθμων ιστοριών, ανεκδότων και περιγραφών παράξενων φαινομένων και εξωτικών χωρών (όπως η Κίνα και η Ιαπωνία), η εγκυκλοπαίδεια απευθυνόταν σε ένα αρκετά δημοφιλές κοινό και είχε ως στόχο να διεγείρει την περιέργεια και την επιθυμία των αναγνωστών για μάθηση.

 Απόηχος 

Η εγκυκλοπαίδεια ήταν ένα αμφιλεγόμενο θέμα κατά την περίοδο του Διαφωτισμού. Κάποιοι κριτικοί υποστήριξαν ότι ήταν σπατάλη χρόνου και χρημάτων και πως το μόνο που θα έκανε θα ήταν να διαδώσει άγνοια καιδεισιδαιμονίες. Άλλοι υποστήριξαν ότι ήταν ένα επικίνδυνο εργαλείο που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να αμφισβητήσει την εξουσία και τις παραδοσιακές πεποιθήσεις.

Το Nowe Ateny είναι η πηγή μερικών αξιομνημόνευτων και διασκεδαστικών «ορισμών», που αναφέρονται συχνά στην Πολωνία μέχρι σήμερα:

 Άλογο: Όλοι μπορούν να δουν τι είναι ένα άλογο. 
 Κατσίκες, ένα βρωμερό είδος ζώου. 

Το χιούμορ πιθανότατα δεν έγινε με πρόθεση από τον συγγραφέα.[ απαιτείται παραπομπή ] Αντίθετα, δεν είδε το όφελος του να ορίσει τα πιο συνηθισμένα ζώα της εποχής και του τόπου για το κοινό στο οποίο απευθυνόταν. Επιπλέον, το λήμμα για το «Άλογο» περιέχει πιο λεπτομερή επεξήγηση πέρα από τον αρχικό «ορισμό». 

Στη σύγχρονη πολωνική γλώσσα, ο παραπάνω ορισμός του αλόγου χρησιμοποιείται μερικές φορές ως ένα υποκατάστατο της δήλωσης «η έννοια είναι πιο προφανής από ό,τι φαίνεται από τον πιο τεχνικό της ορισμό».

Τις τελευταίες δεκαετίες, οι απόψεις για το Nowe Ateny έχουν αλλάξει προς το θετικό. Οι παραπάνω αναφορές είναι αποσπάσματα από ένα ευρύτερο πλαίσιο. Για παράδειγμα, ο Χμιελόφσκι έγραψε περισσότερες από 15 σελίδες για τα άλογα στην "μνημειώδη" εγκυκλοπαίδειά του 3000 σελίδων (τέσσερις τόμοι).  

 Παραπομπές 

Υποσημειώσεις

Βιβλιογραφία
 Wojciech Paszyński, Ksiądz Benedykt Chmielowski – życie i dzieło Diogenesa firlejowskiego, "Nasza Przeszłość" 2015/2, t. 124, s. 105–136.
 Wojciech Paszyński, Czarna legenda "Nowych Aten" Benedykta Chmielowskiego i próby jej przezwyciężenia, "Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne" 2014/1(141), s. 37–59.

Εξωτερικοί Σύνδεσμοι
 Text 
 Scanned text , 
 New Athens by Reverend Benedykt Chmielowski – its Black Legend and a Possible Line of Defence