Αριόβιστος

Ο Αριόβιστος ήταν ηγέτης των Σουηβών και άλλων συμμαχικών γερμανικών λαών στο δεύτερο τέταρτο του 1ου α. π.Χ., το όνομα του οποίου εμφανίζεται εμφανώς στο Απομνημονεύματα του Γαλατικού Πολέμου (Commentarii de Bello Gallico) του Ιούλιου Καίσαρα. Πριν από τη σύγκρουσή τους με τους Ρωμαίους, ο Αριόβιστος και οι οπαδοί του συμμετείχαν σε έναν πόλεμο στη Γαλατία, βοηθώντας τους Αρβέρνους και τους Σηκουανούς να νικήσουν τους αντιπάλους τους, τους Αιδούους. Στη συνέχεια εγκαταστάθηκαν σε μεγάλους αριθμούς σε κατακτημένα γαλατικά εδάφη στην περιοχή της Αλσατίας. Ηττήθηκαν, ωστόσο, στη μάχη των Βοσγίων και εκδιώχθηκαν από τον Ρήνο το 58 π.Χ. από τον Ιούλιο Καίσαρα. 

Ενώ είναι γνωστός κυρίως για τη σύγκρουσή του με τον Καίσαρα, ο Αριόβιστος είναι μία από τις πρώτες κατονομαζόμενες προσωπικότητες, που συνδέονται με τους λαούς, που οι Ρωμαίοι αργότερα κατέταξαν ως Γερμανούς. Ο Καίσαρας απεικονίζει τον Αριόβιστο ως έναν βίαιο και απειλητικό εισβολέα στη Γαλατία. Ωστόσο οι σύγχρονοι μελετητές αναγνωρίζουν, ότι αυτή η απεικόνιση αντανακλά τα ρωμαϊκά πολιτικά κίνητρα τόσο, όσο και το ιστορικό γεγονός.  Όπως και άλλες σημαντικές αρχαίες γερμανικές προσωπικότητες, ο Αριόβιστος παραμένει μία κεντρική προσωπικότητα για την κατανόηση των πρώιμων ελληνορωμαϊκών αντιλήψεων για την «βαρβαρική» ταυτότητα, την πολιτική των συνόρων και τη σύνθετη δυναμική της πρώιμης γερμανικής εθνογραφίας. 

 Πρωτογενείς πηγές 
Ο Αριόβιστος είναι γνωστός αποκλειστικά μέσω ρωμαϊκών πηγών, κυρίως από τα Απομνημονεύματα του Γαλατικού Πολέμου του Καίσαρα (Βιβλίο 1.31–1.53).  Δεν έχουν διασωθεί γερμανικές ή μη ρωμαϊκές αναφορές, που να προσφέρουν μία ανεξάρτητη ή πιο αντικειμενική ιστορική προοπτική. Ως εκ τούτου, οι σύγχρονοι ιστορικοί προσεγγίζουν την απεικόνισή του με προσοχή. Ο ιστορικός Άντριαν Γκόλντσγουορθι παρατηρεί, ότι τα σχόλια του Καίσαρα χρησίμευαν τόσο ως στρατιωτικές αναφορές, όσο και ως πολιτική προπαγάνδα, που απευθύνονταν στη Ρωμαϊκή Σύγκλητο και το κοινό.  Το κείμενο του Καίσαρα παρουσιάζει επίσης τον Αριόβιστο λιγότερο ως ανεξάρτητο ηγέτη, και περισσότερο ως ρητορικό κατασκεύασμα: έναν επικίνδυνο βάρβαρο, του οποίου η ήττα απέδειξε χαρακτηριστικά την ανδρεία του Καίσαρα και την ανωτερότητα της Ρώμης. Η πρόσφατη ιστοριογραφία τονίζει την ανάγκη ερμηνείας αυτών των κειμένων στο πλαίσιο των ρωμαϊκών ιδεολογικών πλαισίων, ειδικά στην απεικόνιση του λεγόμενου "βαρβάρου".   

 Ρόλος και καθεστώς 
Ο Αριόβιστος ήταν σχεδόν σίγουρα ιθαγενής Σουηβός, αν μπορούμε να εμπιστευτούμε την αφήγηση του Καίσαρα. Όχι μόνο ο Καίσαρας τον αποκαλεί «βασιλιά των Σουηβών» (rex Sueborum), αλλά συνδέεται άμεσα με αυτούς τους ανθρώπους, καθώς μία από τις συζύγους που έφερνε μαζί του από την πατρίδα του στα ταξίδια του, αναφερόταν ρητά ως από το «Σουηβικό έθνος».  Μιλούσε άπταιστα γαλατικά.  Ο Αριόβιστος είχε μία δεύτερη σύζυγο, η οποία ήταν αδελφή τού βασιλιά Βόκκιου του Νορικού: την απέκτησε με έναν προκαθορισμένο πολιτικό γάμο. Και οι δύο σύζυγοί του απεβίωσαν προσπαθώντας να διαφύγουν κατά τη μάχη.  Ο Αριόβιστος περιγράφεται επίσης από τον Καίσαρα ως rex Germanorum, ήτοι βασιλιάς των Γερμανών.   Πράγματι, η Γερμανία είναι γνωστό ότι ήταν διαιρεμένη σε πολλές φυλετικές και πολιτικές ομάδες, πολλές από τις οποίες κυβερνιόντουσαν από βασιλείς.  Είναι πιθανό η εξουσία του Αριοβίστου να επεκτεινόταν μόνο σε εκείνους τους γερμανικούς λαούς που είχαν εγκατασταθεί στη Γαλατία, καθώς χαρακτηριστικά οι μεμονωμένες φυλές εκεί είχαν τους δικούς τους ηγέτες. 

Αναγνωρίστηκε ως βασιλιάς από τη Ρωμαϊκή Σύγκλητο, αλλά το πόσο στενά ταίριαζε ο ρωμαϊκός τίτλος με την κοινωνική θέση του Αριοβίστου στον γερμανικό λαό, παραμένει άγνωστο.  Για τον σκοπό αυτό, ο ιστορικός Χέρβιγκ Βόλφραμ τονίζει ρητά, ότι η ορολογία του Καίσαρα για τον όρο «βασιλιάς» (rex) δεν πρέπει να εξισώνεται άκριτα με τις γερμανικές μορφές ηγεσίας.  Ομοίως, αυτό που εννοούσε η Σύγκλητος με τον όρο rex εκείνη τη στιγμή στην ιστορία της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας, δεν είναι απολύτως σαφές. Η λέξη «βασιλιάς» (rex) μπορεί να έχει πολλές έννοιες, και το είχε σε όλη τη διάρκεια των αιώνων ιστορίας τής Ρώμης, συμπεριλαμβανομένου ενός ιδιαίτερου ρόλου στις θρησκευτικές τελετές.  Ο Τάκιτος έγραψε, ότι ο αρχαίος γερμανικός λαός έκανε διάκριση μεταξύ βασιλέων, οι οποίοι επιλέγονταν εκ της γέννησης και μεταξύ στρατιωτικών ηγετών, οι οποίοι επιλέγονταν με βάση την ικανότητά τους, και ότι «ακόμη και οι βασιλείς δεν έχουν απόλυτη ή απεριόριστη εξουσία, και οι αρχηγοί τους ηγούνται με το παράδειγμα, και όχι με την έκδοση διαταγών». 

 Επέμβαση στη Γαλατία 
Λίγο καιρό πριν από την κυβερνητική θητεία του Καίσαρα στη Γαλατία (η οποία ξεκίνησε το 58 π.Χ.), οι Γαλάτες Αρβέρνοι και Σηκουανοί ζήτησαν τη βοήθεια του Αριοβίστου στον πόλεμό τους εναντίον των Αιδούων. Οι τελευταίοι ήταν ένας πολυάριθμος κελτικός λαός, που καταλάμβανε την περιοχή του άνω ποταμού Λίγηρα στη Γαλλία. Η επικράτειά τους βρισκόταν ανάμεσα στους γείτονές τους στα βορειοανατολικά, τους Σηκουανούς, οι οποίοι καταλάμβαναν την κοιλάδα του ποταμού Ντουμπ, και τους Αρβέρνους στο Κεντρικό Μασίφ.

Ο Καίσαρας δεν αναφέρει ποια ήταν η αιτία της σύγκρουσης, αλλά οι Σηκουανοί έλεγχαν την πρόσβαση στον ποταμό Ρήνο κατά μήκος της κοιλάδας των Ντουμπς. Για τον σκοπό αυτό, είχαν σταδιακά κτίσει ένα οppidum (οχυρωμένη πόλη), στο Βεζόντιο. Οι έμποροι που ανέβαιναν τον Ροδανό και τον παραπόταμό του, τον Σον (τον αρχαίο Αράρ), δεν μπορούσαν να περάσουν τον Ντουμπς στο Βεζόντιο, χωρίς να έρθουν σε συμφωνία με τους Σηκουανούς, και κανείς δεν μπορούσε να περάσει από τον Ρήνο στον Ροδανό με παρόμοιους όρους. Ανατολικά ολόκληρου του μεγάλου καναλιού βρίσκονται τα βουνά Ιούρα και δυτικά το Κεντρικό Όρος. Το Βεζόντιο απέχει 120 χλμ. από το τμήμα του Ρήνου μεταξύ Μυλούζης και Βασιλείας.

Ο Αράρ αποτελούσε μέρος των συνόρων μεταξύ των Αιδούων και των Σηκουανών. Ο Στράβων, ο οποίος έζησε μία γενιά μετά τον Καίσαρα στα τέλη της Δημοκρατίας και στις αρχές της Αυτοκρατορίας, κάνει μία δήλωση σχετικά με την αιτία τής σύγκρουσης μεταξύ των Σηκουανών και των Αιδούων, και στην πραγματικότητα ήταν εμπορική, τουλάχιστον κατά την άποψη του Στράβωνα.  Κάθε φυλή διεκδικούσε τον Αράρ και τα τέλη μεταφοράς από την κυκλοφορία κατά μήκος του, «αλλά τώρα», λέει ο Στράβων, «όλα ανήκουν στους Ρωμαίους». Οι Σηκουανοί επίσης υποστήριζαν συνήθως τους Γερμανούς στις προηγούμενες συχνές αποστολές τους κατά μήκος του ποταμού, γεγονός που δείχνει ότι η επακόλουθη καταστροφή των εδαφών των Σηκουανών από τον Αριοβίστο, αντιπροσώπευε μία νέα πολιτική.

Η τοποθεσία της τελικής μάχης μεταξύ των Αιδούων και των εχθρών τους, την οποία ο Καίσαρας ονομάζει μάχη της Μαγετοβρίγκα, παραμένει άγνωστη, αλλά οι 15.000 άνδρες του Αριοβίστου ανέτρεψαν την κατάσταση, και οι Αιδούοι έγιναν υποτελείς στους Σηκουανούς. Ο Κικέρωνας γράφει το 60 π.Χ. για μία ήττα που υπέστησαν οι Αιδούοι, και πίστευε ότι είχε αποφευχθεί μία σημαντική σύγκρουση στην καθαυτή Γαλατία, ίσως αναφερόμενος σε αυτή τη μάχη.   Ο Αριόβιστος κατέλαβε το ένα τρίτο της επικράτειας των Αιδούων, εγκαθιστώντας εκεί 120.000 Γερμανούς. Για να αποφύγει προς το παρόν την παραβίαση των συμμάχων του, ο Αριόβιστος πρέπει να πέρασε το χαμηλό όριο μεταξύ του Ρήνου και των Ντουμπ κοντά στο Μπελφόρ, και στη συνέχεια πλησίασε τους Αιδούους κατά μήκος της κοιλάδας του ποταμού Όγκνον. Αυτή η κίνηση άφησε τους Σηκουανούς ανάμεσα σε αυτόν και τα βουνά Ιούρα, μία κατάσταση που δεν ήταν ανεκτή για κανέναν από τους δύο, αν δεν επρόκειτο να είναι σύμμαχοι.

Ο Αριόβιστος πήρε την απόφαση να εκδιώξει τους Σηκουανούς από τη στρατηγικής σημασίας κοιλάδα Ντουμπς και να την επανακατοικήσει με Γερμανούς αποίκους. Απαίτησε ένα επιπλέον τρίτο της κελτικής γης για τους συμμάχους του, τους Χαρούδες. Ο Καίσαρας ξεκαθαρίζει ότι οι γερμανικές φυλές βρίσκονταν στην πραγματικότητα στη γη των Σηκουανών και τους τρομοκρατούσαν. Λέγεται ότι έλεγχαν όλα τα oppidum, αλλά αυτό δεν είναι απολύτως αληθές, καθώς το Βεσόντιο δεν ήταν υπό γερμανικό έλεγχο. Ωστόσο, η χώρα βόρεια εκεί πιθανότατα ήταν υπό γερμανικό έλεγχο.

 Ρωμαϊκή πολιτική και αντιπαράθεση με τον Καίσαρα 
μικρογραφία|Καίσαρας και Αριόβιστος (συνάντηση πριν από τη μάχη) από τον Πέτερ Γιόχαν Νέπομουκ Γκάιγκερ.
Το 59 π.Χ., ενώ ο Ιούλιος Καίσαρας ήταν ύπατος, ο Αριόβιστος είχε αναγνωριστεί ως «βασιλιάς και φίλος» (rex et amicus populi Romani) από τη Ρωμαϊκή Σύγκλητο, πριν από τη σύγκρουσή τους.  Αυτή η επίσημη αναγνώριση υπογραμμίζει την πολυπλοκότητα τής πολιτικής του θέσης πριν από τη δυσφήμισή του. Καθώς αυξάνονταν οι εντάσεις μεταξύ του Αριοβίστου και των γαλατικών φυλών που συμμάχησαν με τη Ρώμη -ειδικά των Αιδούων-, ο Καίσαρας τοποθετήθηκε ως προστάτης τους, παρουσιάζοντας τη σύγκρουση ως μία δίκαιη και απαραίτητη παρέμβαση, όπου μπορούσε να εκμεταλλευτεί τη διαφωνία τους.  Στην πραγματικότητα αυτή η ρητορική κατασκευή εξυπηρετούσε πολλαπλούς σκοπούς. Πολιτικά, νομιμοποιούσε τις ενέργειες του Καίσαρα στη Γαλατία, στρατιωτικά, τοποθετούσε τον Αριόβιστο και τους Γαλάτες ως έναν εύκολα κατηγοριοποιημένο εχθρό, και ιδεολογικά, επιβεβαίωνε την ρωμαϊκή πολιτικο-πολιτιστική ανωτερότητα έναντι των ξένων λαών. 

Ο Αριόβιστος πιθανότατα είχε ήδη διασχίσει τον Ρήνο σε αυτό το σημείο. Ο Κικέρων υποδεικνύει, ότι η ήττα των Αιδούων έλαβε χώρα το 60 π.Χ. ή και πριν.  Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος αναφέρει μία συνάντηση μεταξύ τού προκατόχου τού Καίσαρα ως ανθύπατου της Εντεύθεν των Άλπεων Γαλατίας, Κόιντου Καικίλιου Μέτελλου Κέλερ, και ενός βασιλιά των Σουηβών.  Η συνάντηση έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια της θητείας του Κέλερ ως ανθύπατου το 62 π.Χ.  Η ακολουθία των γεγονότων που δίνει ο Καίσαρας, φαίνεται επίσης να υποδηλώνει, ότι όταν ξεκίνησε η θητεία του ως κυβερνήτη το 58 π.Χ., οι Γερμανοί είχαν εγκατασταθεί στη Γαλατία για περισσότερο από ένα χρόνο.  Ωστόσο χωρίς την ιδιότητα του "φίλου", ο Αριόβιστος δεν θα μπορούσε ποτέ να εξασφαλίσει τη ρωμαϊκή ανοχή για τη διάσχιση του Ρήνου, όποτε και αν συνέβαινε, θα είχε αντιμετωπιστεί ως εχθρικός.

Ωστόσο, οι Αιδούοι ήταν επίσης σύμμαχοι της Ρώμης, και το 58 π.Χ. ο Διβικιάκος, ένας από τους ανώτερους αξιωματούχους τους, παραπονέθηκε για τη σκληρότητα του Αριοβίστου, και παρακάλεσε τον Καίσαρα να παρέμβει για λογαριασμό τους. Ο Καίσαρας έστειλε πρεσβευτές για να καλέσουν τον Αριόβιστο σε διάσκεψη. Ο Αριόβιστος αρνήθηκε την κλήση, με το σκεπτικό ότι αν ο Καίσαρας ήθελε να του μιλήσει, έπρεπε να έρθει σε αυτόν. Επιπλέον, δεν ήταν διατεθειμένος να εισέλθει στην επικράτεια του Καίσαρα χωρίς τον στρατό του, τον οποίο θα ήταν ανέφικτο και δαπανηρό να συγκεντρώσει.

Επομένως ο Καίσαρας έστειλε τους πρεσβευτές του πίσω στον Αριόβιστο με τις απαιτήσεις του: να μην φέρει άλλους από τον λαό του πέρα από τον Ρήνο, και να επιστρέψει αυτός και οι σύμμαχοί του τούς ομήρους που είχαν πάρει από τους Αιδούους, και να δεσμευτούν να μην κάνουν πόλεμο εναντίον τους. Επεσήμανε ότι ο Αριόβιστος ήταν φίλος της Ρώμης, και ότι οι Ρωμαίοι είχαν ένα προηγούμενο συμφέρον, το οποίο σίγουρα θα εφάρμοζαν. Ο Αριόβιστος ήταν ευπρόσδεκτος να διατηρήσει τη φιλία τής Ρώμης, εάν συμμορφωνόταν. Διαφορετικά, αυτός, ο Καίσαρας, ενεργώντας σύμφωνα με τα διατάγματα της Συγκλητου, δεν μπορούσε να αφήσει την παρενόχληση των Αιδούων ατιμώρητη.

Ο Αριόβιστος αρνήθηκε να συμμορφωθεί, επικαλούμενος το δικαίωμα της κατάκτησης, και το δικαίωμα του κατακτητή να απαιτεί φόρο υποτέλειας από τους κατακτημένους. Χλευάζοντας την ικανότητα της Ρώμης να προστατεύει τούς φίλους της, και καυχώμενος για την αήττητη γερμανική δύναμή του, ο Αριόβιστος κάλεσε τον Καίσαρα να του επιτεθεί, αν το επιθυμούσε.

Ο Καίσαρας παρουσιάζεται ως ένας έντιμος μεσολαβητής στη σύγκρουση, προσφέροντας λογικούς όρους για την επίλυση του ζητήματος. Ωστόσο, όπως αφηγείται ο ίδιος ο Καίσαρας, ο Αριόβιστος τον κατηγόρησε αργότερα ότι σκόπευε να ηγηθεί ενός στρατού εναντίον του από την αρχή. Ο Κάσσιος Δίων, γράφοντας περισσότερο από δύο αιώνες αργότερα, συμφωνεί, χαρακτηρίζοντας τον Καίσαρα ως έναν άνθρωπο που προσπαθούσε να προκαλέσει πόλεμο για να κερδίσει δόξα και δύναμη, ενώ ο ίδιος προσπαθούσε να μην μοιάζει με τον επιτιθέμενο.

Όποιο και αν ήταν το κίνητρο, ο Αριόβιστος υπερεκτίμησε τη δύναμη τής θέσης του. Προφανώς πίστευε ότι η επίσημη σχέση του με τη Ρώμη ήταν σχέση ίσων, αλλά οι Ρωμαίοι δεν δέχονταν ίσους, και έβλεπαν τη σχέση ως σχέση μεταξύ προστάτη και πελάτη. Φαίνεται επίσης ότι πίστευε ότι οι Ρωμαίοι δεν θα του επιτίθεντο.

Την ίδια στιγμή που ο Καίσαρας έλαβε το μήνυμα του Αριοβίστου, άκουσε από τους Κέλτες συμμάχους του ότι οι Χαρούδες ερήμωναν τη χώρα των Αιδούων, και ότι 100 μονάδες Σουηβών υπό τους αδελφούς Νασούα και Κιμβέριο επρόκειτο να διασχίσουν τον Ρήνο. Σε απάντηση σε τέτοιες προκλητικές πράξεις, ο Καίσαρας κινητοποίησε τα στρατεύματά του.

 Η Μάχη 
Ο Καίσαρας δεν ήταν μακριά, πιθανώς στη Βιβράκτη ή κοντά σε αυτήν, όπου μόλις είχε κερδίσει μία σημαντική νίκη επί των Ελβετών και άλλων Κελτικών φυλών, και είχε απαλλαγεί από τους υπόλοιπους Βόιους, επιτρέποντάς τους να εγκατασταθούν στη γη των Αιδούων. Καθώς μόνο ένας μικρός αριθμός Βοΐων είχε απομείνει μετά τη μάχη, οι Αιδούοι ήταν πρόθυμοι να τον εξυπηρετήσουν. Ο Καίσαρας πρέπει να άρχισε αμέσως να προελαύνει στην κοιλάδα του Σον.

Ο Αριόβιστος, όντας ένας ικανός στρατηγός, αναγνώρισε το Βεζόντιο ως το κλειδί για την στρατηγικής σημασίας κοιλάδα Ντουμπς, και βάδισε προς αυτήν, αλλά ο Καίσαρας, πιθανώς βασιζόμενος σε πληροφορίες από τους Γαλάτες, έφθασε εκεί πρώτος και εγκατέστησε μία κύρια βάση. Έπρεπε να καταπολεμήσει τον πανικό που επικρατούσε μεταξύ των δικών του ανδρών, οι οποίοι είχαν ακούσει ότι οι Γερμανοί ήταν κάποιο είδος ανώτερων πολεμιστών. Ο Καίσαρας συγκάλεσε μία συνάντηση, και στη συνέχεια επέπληξε τους εκατόνταρχους που το έκαναν απαραίτητο, αντί να ακολουθούν απλώς εντολές. Σε μία από τις αξιοσημείωτες ομιλίες του, τους ανακάλεσε στο καθήκον, και κατέληξε απειλώντας να βαδίσει νωρίς το επόμενο πρωί μόνο με τη 10η λεγεώνα, για την ανδρεία τής οποίας είπε ότι δεν είχε καμία αμφιβολία. Η ομιλία είχε ως επιδιωκόμενο αποτέλεσμα να προκαλέσει φανατική πίστη στη 10η, και ντροπή και αντιπαλότητα στους άλλους.

Το Βεσόντιο απέχει περίπου 121 χλμ από τον Ρήνο. Προφανώς ο Αριόβιστος είχε μάθει για τη ρωμαϊκή παρουσία εκεί, επειδή σταμάτησε την πορεία του και περίμενε. Χρησιμοποιώντας τον Διβικιάκο ως οδηγό, τα στρατεύματα του Καίσαρα βάδισαν 80 χλμ σε 7 ημέρες, φθάνοντας πιθανώς στην περιοχή του Μπελφόρ. Ο στρατός κινούνταν μόνο 7 μίλια την ημέρα και βασιζόταν στον Διβικιάκο, για να τους οδηγήσει μέσα από ανοιχτές περιοχές. Επομένως, είναι πιθανώς ασφαλές να υποθέσουμε ότι δεν υπήρχαν ρωμαϊκοί δρόμοι μεταξύ Μπεζανσόν και Μπελφόρ εκείνη την εποχή. Ο Καίσαρας λέει ότι έκανε μία παράκαμψη για να παραμείνει σε ανοιχτές περιοχές, πιθανότατα δυτικά των Ντουμπς, μέσα από τα εδάφη των Κελτών συμμάχων του.

Ο Αριόβιστος έστειλε πρεσβευτές στον Καίσαρα, συμφωνώντας -επειδή ο Καίσαρας είχε έρθει σε αυτόν- σε μία διάσκεψη. Ο Καίσαρας, γνωστός για το ότι έδινε στους πιθανούς εχθρούς του κάθε τελευταία ευκαιρία, σκέφτηκε την ιδέα ότι ο Αριόβιστος συνερχόταν. Συμφωνήθηκε να συναντηθούν έφιπποι, συνοδευόμενοι μόνο από ιππικό. Ο Καίσαρας έφερε έφιππους στρατιώτες της 10ης λεγεώνας, οι οποίοι αστειεύτηκαν ότι είχαν προαχθεί σε ιππότες, κάτι που ήταν η προέλευση του προσωνυμίου τής 10ης λεγεώνας Equestris. 

Η συνάντηση των δύο σε ένα υψηλό ανάχωμα ανάμεσα στα στρατόπεδα, με τους σωματοφύλακες να απέχουν μερικές εκατοντάδες μέτρα, είναι σίγουρα ένα σπάνιο γεγονός στην ιστορία των επιδείξεων. Και οι δύο είχαν την ευκαιρία να παρουσιάσουν και να υπερασπιστούν τις απόψεις τους, πρόσωπο με πρόσωπο, χωρίς φιλτράρισμα ή παρέμβαση από άλλους. Ο Καίσαρας επικεντρώθηκε στη ρωμαϊκή πολιτική. Ο Αριόβιστος ακολούθησε τώρα την τακτική να ισχυριστεί, ότι οι Αιδούοι τού είχαν επιτεθεί, και όχι το αντίστροφο.

Ο Καίσαρας αναφέρει ότι ο Αριόβιστος δήλωσε ότι «δεν ήταν τόσο ακαλλιέργητος, ούτε τόσο άσχετος με τα πράγματα, ώστε να μην γνωρίζει ότι οι Αιδούοι στον τελευταίο πόλεμο με τους Αλλοβρόγους ούτε είχαν παράσχει βοήθεια στους Ρωμαίους, ούτε είχαν λάβει κάτι από τον ρωμαϊκό λαό, στους αγώνες που οι Αιδούοι διεξήγαγαν μαζί του και με τους Σηκουανούς». 

Η λέξη που αποδίδεται παραπάνω ως «απολίτιστος» (μετάφραση των McDevitte & Bohn) είναι barbarus. Οι κλασικοί πολιτισμοί, καθ' όλη τη διάρκεια των μακρών λογοτεχνικών περιόδων τους, χαρακτήριζαν σταθερά τους λαούς του βορρά και της ανατολής ως barbari, που συνήθως αποδίδεται ως «βάρβαροι». Η λέξη αντανακλούσε το μείγμα συγκατάβασης, περιφρόνησης και φόβου που είχαν οι Έλληνες και οι Ρωμαίοι, για όσους δεν συμμερίζονταν τον πολιτισμό ή τις αξίες τους. Σπάνια τέτοιοι βάρβαροι κατάφερναν να γνωστοποιήσουν τα συναισθήματά τους για μια τέτοια χρήση της έννοιας, όπως έκανε ο Αριόβιστος σε εκείνη την περίπτωση.

Ο Αριόβιστος περιέγραψε την επίσημη ρωμαϊκή φιλία ως απάτη, και εξέφρασε μία άλλη παράξενη προφητεία: ότι θα μπορούσε να κερδίσει την πραγματική φιλία πολλών ηγετικών ανδρών στη Ρώμη, σκοτώνοντας τον Καίσαρα. Επιπλέον η Σύγκλητος είπε, είχε αποφασίσει ότι η Γαλατία έπρεπε να διέπεται από τους δικούς της νόμους, και έτσι έπρεπε να είναι ελεύθερη. Μέχρι τότε, ο Καίσαρας θα είχε διαφύγει στους σωματοφύλακές του, καθώς το γερμανικό ιππικό άρχιζε να εκτοξεύει βλήματα.

Την επόμενη ημέρα, ο Αριοβίστος κάλεσε τον Καίσαρα σε μια ακόμη διαπραγμάτευση. Τονίζοντας ότι δεν μπορούσε να εμπιστευτεί τους Γερμανούς, ο Καίσαρας έστειλε δύο κατώτερους αξιωματικούς, τον Γάιο Βαλέριο Πρόκιλλο και τον Μάρκο Μέττιο . Βρήκαν τον Αριόβιστο να κινεί τον στρατό του προς τα εμπρός, και οι Γερμανοί τους αλυσσόδεσαν.

Τις επόμενες ημέρες, ο Αριόβιστος μετέφερε το στρατόπεδό του σε απόσταση δύο μιλίων από το στρατόπεδο τού Καίσαρα, καλύπτοντας την κίνηση με αψιμαχίες ιππικού. Οι γερμανικές φυλές είχαν αναπτύξει μία ειδική δύναμη, που αποτελούνταν από ιππικό αναμεμειγμένο με ίσο αριθμό ελαφρού πεζικού, της οποίας η μόνη λειτουργία ήταν να υποστηρίζει τους ιππείς, ατομικά ή σε μονάδες, που θα εμπλέκονταν στη μάχη. Οι άνδρες του Καίσαρα στέκονταν σε σχηματισμό μάχης έξω από τα τείχη τού στρατοπέδου του κάθε ημέρα, αλλά γίνονταν μόνο αψιμαχίες. Τελικά, από απόσταση δύο μιλίων, ο Αριόβιστος έκοψε τη γραμμή ανεφοδιασμού του Καίσαρα, απομονώνοντας τη φρουρά του.

Ο Καίσαρας ισχυρίζεται ότι η γερμανική πλευρά δεν επιτέθηκε με δύναμη, επειδή οι σοφές γυναίκες τους είχαν δηλώσει από τις μαντείες τους, ότι δεν έπρεπε να εμπλακούν σε μάχη πριν από τη νέα σελήνη. Ωστόσο, είναι προφανές ότι υπήρχε ένας πιο κοινότοπος λόγος, για τον οποίο ο Αριόβιστος αρνήθηκε τη μάχη: είχε περικυκλώσει τον Καίσαρα. Ο Κάσσιος Δίων σημειώνει την παρουσία Γερμανών στην πλαγιά του λόφου πίσω από το στρατόπεδο, όπου θα βρισκόταν η Porta Quaestoria, η πύλη από την οποία εισάγονταν οι προμήθειες. Ο Αριόβιστος είχε τον Καίσαρα υπό πολιορκία, και ήλπιζε να τον αφήσει να λιμοκτονήσει.

Υπό τον καλύτερο στρατηγό του, ο ρωμαϊκός στρατός επέδειξε τώρα τις κλασικές τακτικές, που είχαν καταστήσει τη Ρώμη κυρίαρχη ολόκληρης της περιοχής της Μεσογείου, σε τέτοιο βαθμό που οι Ρωμαίοι μπορούσαν να την αποκαλούν «ηθάλασσά μας». Είναι απίθανο ο Αριόβιστος να υποψιαζόταν, τι επρόκειτο να συμβεί. Ο Καίσαρας γνώριζε ότι οι Γερμανοί τον υπερείχαν αριθμητικά, και ότι η καλύτερη και μόνη άμυνά του ήταν μία επίθεση. Έπρεπε να αναγκάσει τους Γερμανούς να πολεμήσουν, ή να λιμοκτονήσουν μέχρι να παραδοθούν.

Αφήνοντας μία ελαφριά άμυνα στο στρατόπεδο, ο Καίσαρας προχώρησε με σύστημα τριών γραμμών (acies triplex) σε απόσταση 550 μ. του γερμανικού στρατοπέδου. Υπό την προστασία των δύο πρώτων γραμμών, η τρίτη έκτισε ένα άλλο castrum (στρατόπεδο), στο οποίο ο Καίσαρας τοποθέτησε δύο λεγεώνες και τις βοηθητικές δυνάμεις, ενώ οι άλλες τέσσερις λεγεώνες επέστρεψαν στο κύριο στρατόπεδο. Είναι εύκολο να πούμε εκ των υστέρων ότι ο Αριόβιστος θα έπρεπε να είχε στρέψει ολόκληρη τη δύναμή του εναντίον των δύο γραμμών μάχης, ενώ η τρίτη (η εφεδρεία) ήταν απασχολημένη ή ότι θα έπρεπε να είχε επιτεθεί στις τέσσερις λεγεώνες ενώ αυτές ήταν χωρισμένες από τις δύο, αλλά οι τάσεις της μάχης δεν είναι ποτέ προβλέψιμες, ανεξάρτητα από τις πιθανότητες.

Την επόμενη ημέρα, ο Καίσαρας χρησιμοποίησε τους βοηθητικούς στρατιώτες από το μπροστινό στρατόπεδο ως κάλυψη, ενώ έφερε και τις έξι ξεκούραστες και τροφοδοτημένες λεγεώνες σε μία γραμμή εκκίνησης μπροστά του σε σχηματισμό τριών γραμμών. Κάθε τριβούνος ανέλαβε εμφανώς προσωπικά την ευθύνη μίας λεγεώνας, και ο quaestor την 6η. Ο Καίσαρας ήθελε οι άνδρες να δουν ότι βρίσκονταν υπό την επίβλεψη ολόκληρης της ανώτερης διοίκησης, η οποία σίγουρα θα μοιραζόταν τη μοίρα τους. Στη συνέχεια, ξεκίνησαν μία προέλαση στο πιο αδύναμο σημείο της γερμανικής δύναμης, το ανοιχτό στρατόπεδό της.

Ο Καίσαρας λέει ότι το εχθρικό στρατόπεδο υπερασπιζόταν μία αμαξοστοιχία, παραταγμένη πίσω από τις γερμανικές δυνάμεις, οι οποίες έπρεπε τώρα να πολεμήσουν ή να τρέξουν. Η συνήθης χορωδία των γυναικών που θρηνούσαν, τοποθετήθηκε στα κάρα. Η πραγματική επίδραση που είχε αυτό στους Γερμανούς στρατιώτες είναι ασαφής. Η ιδέα ήταν να τοποθετηθεί η φυλή σε μία κατάσταση, όπου έπρεπε να νικήσει ή να εξαλειφθεί μαζί με τις γυναίκες και τα παιδιά της.

Οι Γερμανοί σχηματίστηκαν κατά εθνοτικές ομάδες πριν από τους Ρωμαίους: Χαρούδες, Μαρκομάννοι, Τριβόκοι, Βαγγιόνες, Νεμέτες, Σεντούσιοι και Σουάβοι. Προφανώς δεν είχαν εφεδρεία, και οι Ρωμαίοι ακολούθησαν την καθιερωμένη πρακτική τους, δύο μονάδες μπροστά και μία πίσω. Ο Καίσαρας ξεκίνησε τη μάχη με μία έφοδο εναντίον της γερμανικής αριστερής πλευράς, η οποία φαινόταν το πιο αδύναμο σημείο της γραμμής. Οι γερμανικές δυνάμεις απάντησαν επιτιθέμενες με τέτοια ταχύτητα, που οι Ρωμαίοι δεν μπόρεσαν να ρίξουν pila (ακόντια) και η μάχη μπήκε αμέσως στο στάδιο της ξιφασκίας. Η ρωμαϊκή ανοιχτή γραμμή μάχης, στην οποία κάθε άνδρας είχε χώρο για να πολεμήσει, επικράτησε. Οι Γερμανοί συνωστίστηκαν σε φάλαγγα και άρχισαν να σπρώχνουν τους Ρωμαίους προς τα πίσω, παρόλο που οι τελευταίοι πήδηξαν στις ασπίδες του εχθρού, για να τους σπρώξουν προς τα κάτω.

Ένας αξιωματικός του ιππικού, ο Πόπλιος Λικίνιος Κράσσος, από την πλεονεκτική του θέση στο άλογό του, κατάλαβε τι συνέβαινε, και με δική του πρωτοβουλία διέταξε την τρίτη γραμμή μάχης (την εφεδρεία πεζικού) να αναλάβει δράση, για την υποστήριξη της ρωμαϊκής αριστεράς πλευράς. Οι Ρωμαίοι νίκησαν στιγμιαία στα αριστερά τους. Αυτή η απόφαση συνήθως επιφυλάσσεται στους ανώτερους αξιωματικούς, αλλά ο Π. Λ. Κράσσος κέρδισε μεγάλους επαίνους γι' αυτό μετά τη μάχη, και πιθανότατα προοριζόταν για ταχεία προέλαση. Η εχθρική γραμμή έσπασε και οι Γερμανοί έφυγαν τρέχοντας προς τον Ρήνο, ο οποίος ήταν 24 χλμ μακριά, οι γυναίκες μαζί τους, με το ρωμαϊκό ιππικό να τους καταδιώκει σθεναρά.

Κάποιοι, συμπεριλαμβανομένου του ίδιου του Αριοβίστου, κατάφεραν να διασχίσουν το ποτάμι με βάρκες ή κολυμπώντας. Οι υπόλοιποι σκοτώθηκαν από το ρωμαϊκό ιππικό, συμπεριλαμβανομένων και των δύο συζύγων του Αριοβίστου και μίας από τις κόρες του. Μία άλλη κόρη αιχμαλωτίστηκε. Και οι δύο απεσταλμένοι του Καίσαρα διασώθηκαν σώοι και αβλαβείς, για να διηγηθούν τις οδυνηρές τους περιπέτειες, καθώς οι Γερμανοί συζητούσαν (παρουσία τους) αν έπρεπε να καούν τότε ή αργότερα. Ο Καίσαρας είπε ότι η συνάντηση με τον Πρόκιλλο και η απελευθέρωσή του από τις αλυσίδες του, τού έδωσε τόση ευχαρίστηση όσο και η νίκη, κάτι που προσφέρει κάποια εικόνα για το συναισθηματικό κλίμα των δυνάμεων του Καίσαρα.

 Συνέπεια 
Αν ο Καίσαρας κατονόμαζε τις μονάδες του γερμανικού στρατού από αριστερά προς τα δεξιά, οι Σουηβοί βρίσκονταν στα δεξιά του Καίσαρα, υπέστησαν το μεγαλύτερο μέρος των απωλειών και καταδιώχθηκαν περισσότερο από το ρωμαϊκό ιππικό. Οι Σουάβοι, οι οποίοι σχεδίαζαν να διασχίσουν τον Ρήνο, γύρισαν πίσω. Οι γερμανικές φυλές που είχαν ενωθεί με τους Σουαβούς στην επιδρομή τους, εξαγόρασαν τώρα ειρήνη στρεφόμενες εναντίον τους και επιτιθέμενες σε υποχώρηση. Σε λίγες μόνο ημέρες, οι Σουάβοι είχαν χάσει τη δυνατότητα να εξαπολύσουν οποιαδήποτε επίθεση επάνω ή επάνω στον Ρήνο, την οποία απέφευγαν επιμελώς για κάποιο χρονικό διάστημα, καταφεύγοντας στο Μέλανα Δρυμό ως οι μελλοντικοί Αλαμανοί.

Ο Αριόβιστος μπορεί να διέφυγε, αλλά είναι απίθανο να διατήρησε κάποια θέση στον στρατό των Σουηβών. Όταν οι Ουσιπέτες και οι Τενκτέριοι εκδιώχθηκαν από τα εδάφη τους από τους Σουηβούς το 55 π.Χ., δεν αναφέρθηκε.  Ήταν νεκρός στα τέλη του 54 π.Χ., οπότε το τέλος του λέγεται ότι προκάλεσε αγανάκτηση στους Γερμανούς. 

Ο Καίσαρας είχε ελεύθερη πρόσβαση στην αριστερή όχθη του Ρήνου. Αμέσως ξεκίνησε εκστρατεία εναντίον των Βέλγων και η διάταξη των εδαφών στον Ρήνο λείπει από την αφήγησή του. Το ερώτημα για το ποιος κατείχε την Αλσατία είναι ιστορικά σημαντικό. Τα τοπωνύμια σε αυτήν είναι κελτικά, αλλά πού βρίσκονταν οι Κέλτες; Δεν εμφανίζονται στην εκστρατεία του Καίσαρα εναντίον του Αριόβιστου. Πολύ πιθανό, να ήταν εν μέρει οι Βόιοι, οι οποίοι ήταν μία ισχυρή δύναμη στον Δούναβη, μέχρι που συνάντησαν τους Μαρκομάννους και τους Κουάδους.   Ο φόβος των Γερμανών τους ανάγκασε να εγκαταλείψουν την περιοχή, μόνο και μόνο για να καταστραφούν κυρίως από την αντίθεσή τους στον Καίσαρα. Ο Καίσαρας μόλις είχε εγκαταστήσει τους τελευταίους από αυτούς ανάμεσα στους Αιδούους, όταν ξεκίνησε η εκστρατεία εναντίον του Αριοβίστου.

Στην πρώιμη Αυτοκρατορία, οι ίδιες γερμανικές φυλές που είχαν πολεμήσει για τον Αριόβιστο εμφανίστηκαν και στις δύο πλευρές του Ρήνου στην Αλσατία. Στη συνέχεια, ήταν μικτής εθνικότητας και ίσως δεν μιλούσαν πλέον γερμανικά. Φαίνεται σαφές ότι οι Ρωμαίοι τούς είχαν επιτρέψει να πάρουν τις πρώην γαίες των πλέον χαμένων Βοΐων, με αντάλλαγμα να χρησιμεύσουν ως ανάχωμα εναντίον των Σουάβων. Υπηρέτησαν πολύ και πιστά. Η επαρχία της Άνω Γερμανίας σχηματίστηκε από αυτούς. Όσο για τους Γερμανούς που είχαν ήδη εγκατασταθεί ανάμεσα στους Κέλτες, δεν είναι σαφές τι τους συνέβη. Ωστόσο, δεν υπάρχουν στοιχεία για εθνοκάθαρση. Είναι πιο πιθανό να ενσωματώθηκαν στον νέο Ρωμαιο-Κελτικό πληθυσμό.

 Σημειώσεις 

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 











 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Ινδοευρωπαϊκό Ετυμολογικό Λεξικό

Κατηγορία:Σουηβοί
Κατηγορία:Βασιλείς των Σουηβών