Big Tech

Οι Big Tech, (μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας) που αναφέρεται επίσης ως Tech Giants ή Tech TitansFeller, 2023., είναι ένας συλλογικός όρος για τις μεγαλύτερες και πιο σημαντικές εταιρείες τεχνολογίας στον κόσμοKhanal et al., 2025.Saura García, 2024..

Οι εταιρείες που αποκαλούνται συλλογικά Big Tech – κυρίως οι Google (Alphabet), Apple, Facebook (Meta), Amazon.com και Microsoft – αποτελούν σήμερα θεμελιώδεις παίκτες της παγκόσμιας οικονομίας και της κοινωνίας της πληροφορίας. Ο ρόλος τους υπερβαίνει την τεχνολογική καινοτομία, αγγίζοντας τις σφαίρες της πολιτικής, της κοινωνικής ζωής και της καθημερινότητας. Η οικονομική τους κυριαρχία συνδέεται με νέες μορφές ψηφιακού καπιταλισμού ενώ η πολιτική τους επιρροή εγείρει ερωτήματα για τα όρια της δημοκρατικής λογοδοσίας.

Η συζήτηση για τις Big Tech έχει ενταθεί τα τελευταία χρόνια λόγω πολλαπλών κρίσεων: καταγγελίες για φορολογικές πρακτικές, σκάνδαλα διαρροής προσωπικών δεδομένων, παραπληροφόρηση μέσω πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης, και αυξανόμενη ανισότητα στον καταμερισμό του κέρδους από την τεχνολογική πρόοδοZuboff, 2019.. Σε αυτό το πλαίσιο, οι Big Tech δεν αντιμετωπίζονται απλώς ως καινοτόμοι οργανισμοί, αλλά ως «νέοι ηγεμόνες» της ψηφιακής εποχής, με την ισχύ να επηρεάζουν θεσμούς, αγορές και κοινωνίεςSrnicek, 2017.

Οικονομική Κυριαρχία
Ψηφιακά μονοπώλια και συγκέντρωση αγοράς
Οι Big Tech αποτελούν εμβληματικό παράδειγμα συγκέντρωσης ισχύος σε ολιγοπωλιακή μορφή. Ο Nick Srnicek (2017) περιγράφει την άνοδο τους μέσω του φαινομένου του καπιταλισμός της πλατφόρμας (platform capitalism), όπου οι εταιρείες αυτές εκμεταλλεύονται την αξία που παράγεται από τα δεδομένα και τα δίκτυα χρηστών. Η πλατφόρμα λειτουργεί ως οικοσύστημα που δεσμεύει χρήστες και τρίτους παρόχους, ενισχύοντας τα φαινόμενα «κλειδώματος προμηθευτή» (Vendor lock-in).

Για παράδειγμα, η Google κατέχει το 90% της παγκόσμιας αγοράς μηχανών αναζήτησης, ενώ το λειτουργικό Android ελέγχει πάνω από το 70% της αγοράς κινητών συσκευών. Αντίστοιχα, η Amazon κατέχει δεσπόζουσα θέση στο ηλεκτρονικό εμπόριο στις ΗΠΑ, ενώ η Microsoft εξακολουθεί να κυριαρχεί στα λειτουργικά συστήματα και στο λογισμικό γραφείου. Αυτή η υπερσυγκέντρωση δημιουργεί ανησυχίες για «ψηφιακά μονοπώλια» που υπονομεύουν τον ανταγωνισμόCrémer et al., 2019..

Εξαγορές και αποκλεισμός ανταγωνιστών
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές στρατηγικές των Big Tech είναι οι στοχευμένες εξαγορές. Η Facebook εξαγόρασε το Instagram (2012) και το WhatsApp (2014), περιορίζοντας σημαντικά την εμφάνιση ανταγωνιστικών πλατφορμών. Η Google έχει αποκτήσει εκατοντάδες startups τα τελευταία είκοσι χρόνια, μεταξύ των οποίων η YouTube (2006) και η DoubleClick (2008). Αυτές οι πρακτικές έχουν χαρακτηριστεί από ορισμένους ως «killer acquisitions», δηλαδή εξαγορές με στόχο να αποτραπεί η ανάπτυξη μελλοντικών ανταγωνιστώνCunningham et al., 2021..

Η τακτική αυτή οδηγεί σε συγκέντρωση πόρων και ταλέντων στα χέρια λίγων κολοσσών. Παράλληλα, μικρότερες επιχειρήσεις που επιδιώκουν καινοτομία συχνά δεν επιβιώνουν αν δεν ενταχθούν στο οικοσύστημα κάποιας Big Tech. Το αποτέλεσμα είναι ένα περιβάλλον όπου η επιχειρηματικότητα συνδέεται όχι με την ανεξαρτησία, αλλά με την πιθανότητα εξαγοράς.

Οικονομική ανισότητα και φορολογικά ζητήματα
Οι Big Tech έχουν επίσης επικριθεί για τις φορολογικές τους πρακτικές. Μέσω περίπλοκων μηχανισμών, όπως η μεταφορά κερδών σε φορολογικούς παραδείσους, έχουν καταφέρει να πληρώνουν εξαιρετικά χαμηλούς συντελεστές σε σχέση με το μέγεθος και τα έσοδά τουςCobham & Janský, 2019.. Αυτό δημιουργεί ένα άνισο πεδίο ανταγωνισμού σε βάρος μικρότερων επιχειρήσεων και επιβαρύνει τα δημόσια οικονομικά.

Πολιτική και Θεσμική Επιρροή
Λόμπινγκ και πολιτικές σχέσεις
Οι Big Tech έχουν επενδύσει τεράστια ποσά στο λόμπινγκ. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, εταιρείες όπως η Google και η Amazon συγκαταλέγονται στους μεγαλύτερους χρηματοδότες πολιτικών εκστρατειώνKwak, 2021. Αυτή η πολιτική δύναμη ενισχύει την ικανότητά τους να αποτρέπουν ρυθμιστικές παρεμβάσεις ή να τις κατευθύνουν προς το συμφέρον τους.

Η επιρροή τους δεν περιορίζεται μόνο στην Ουάσιγκτον. Στις Βρυξέλλες, επίσης, η παρουσία τους μέσω λομπιστικών ομάδων είναι έντονη, ιδιαίτερα στη συζήτηση για την Πράξη για τις Ψηφιακές Αγορές (Digital Markets Act) και την Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act).

Ρόλος στη δημοκρατία και τις εκλογές

Το σκάνδαλο της Cambridge Analytica αποκάλυψε πώς τα δεδομένα χρηστών στο Facebook χρησιμοποιήθηκαν για πολιτικούς σκοπούς, επηρεάζοντας εκλογικές διαδικασίεςVaidhyanathan, 2018.. Τα κοινωνικά δίκτυα έχουν μετατραπεί σε κύριες πλατφόρμες πολιτικής επικοινωνίας, αλλά ταυτόχρονα αποτελούν χώρους διασποράς παραπληροφόρησης και ρητορικής μίσους.

Η δυνατότητα στοχευμένης διαφήμισης (microtargeting) έχει εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τη διαφάνεια και την ισότητα στη δημοκρατική διαδικασία. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει προτείνει περιορισμούς, ωστόσο η εφαρμογή τους παραμένει δύσκολη, καθώς οι εταιρείες διαθέτουν τεράστια τεχνολογικά πλεονεκτήματα.

Ρυθμιστικές προσεγγίσεις διεθνώς
Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρωτοστατεί σε προσπάθειες ρύθμισης. Ο Γενικός Κανονισμός για την Προστασία των Δεδομένων GDPR (2018) αποτέλεσε ορόσημο για την προστασία προσωπικών δεδομένων. Αντίθετα, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ακολουθήσει πιο αποσπασματική προσέγγιση, ενώ η Κίνα προωθεί ένα αυστηρά κρατικά ελεγχόμενο πλαίσιο, συνδυάζοντας ρύθμιση και κρατικό έλεγχοJia & Winseck, 2018..

Η παγκόσμια ανισορροπία στις ρυθμίσεις δημιουργεί προκλήσεις: οι Big Tech μπορούν να εκμεταλλευτούν διαφορές μεταξύ δικαιοδοσιών για να ελαχιστοποιήσουν τις υποχρεώσεις τους.

Κοινωνικές και Πολιτισμικές Διαστάσεις
Ιδιωτικότητα και προσωπικά δεδομένα
Η συγκέντρωση τεράστιων ποσοτήτων δεδομένων από τις Big Tech δημιουργεί ανησυχίες για την ιδιωτικότητα. Η Shoshana Zuboff (2019) εισάγει τον όρο καπιταλισμός της επιτήρησης (surveillance capitalism) για να περιγράψει πώς οι εταιρείες αυτές μετατρέπουν τα προσωπικά δεδομένα σε εμπορεύσιμο αγαθό, που χρησιμοποιείται για στοχευμένη διαφήμιση και διαχείριση της ανθρώπινης συμπεριφοράς.

Η πρακτική αυτή έχει οδηγήσει σε εντάσεις μεταξύ εταιρειών και κοινωνίας, με σημαντικά κινήματα υπέρ της προστασίας της ιδιωτικότητας. Παράλληλα, το ζήτημα αυτό αναδεικνύει την ανάγκη για ψηφιακή παιδεία και ενημέρωση των χρηστών.

Παραπληροφόρηση και επόπτευση
Τα κοινωνικά δίκτυα έχουν καταστεί βασικές πηγές ενημέρωσης, αλλά η απουσία αυστηρής εποπτείας έχει ενισχύσει τη διάδοση παραπληροφόρησης. Η πανδημία COVID-19 ανέδειξε αυτό το πρόβλημα με εκατομμύρια ψευδείς ειδήσεις που διαδόθηκαν διαδικτυακά. Η έλλειψη επαρκούς εποπτευσης, σε συνδυασμό με τους αλγορίθμους που προωθούν αμφιλεγόμενο περιεχόμενο για αυξημένη αλληλεπίδραση, καθιστά τις Big Tech συνυπεύθυνες για κοινωνικές εντάσειςNapoli & Caplan, 2017..

Πολιτισμική ηγεμονία
Η κυριαρχία των Big Tech δεν είναι μόνο οικονομική και πολιτική, αλλά και πολιτισμική. Οι εφαρμογές, τα λειτουργικά συστήματα και οι πλατφόρμες τους διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούμε, εργαζόμαστε, καταναλώνουμε και αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Έτσι, η παγκοσμιοποίηση μέσω των Big Tech οδηγεί σε έναν «ψηφιακό ομογενοποιημένο πολιτισμό» που συχνά συγκρούεται με τοπικές ταυτότητες και αξίεςCouldry & Mejias, 2019.

Ηθικές και φιλοσοφικές προκλήσεις
Αλγοριθμική προκατάληψη και διαφάνεια
Η χρήση τεχνητής νοημοσύνης από τις Big Tech εγείρει ζητήματα διαφάνειας και δικαιοσύνης. Οι αλγόριθμοι συχνά αναπαράγουν κοινωνικές προκαταλήψεις, καθώς εκπαιδεύονται με δεδομένα που φέρουν ήδη ενσωματωμένες ανισότητεςNoble, 2018.. Η απουσία επαρκούς διαφάνειας στην ανάπτυξη και εφαρμογή αυτών των τεχνολογιών θέτει σε κίνδυνο θεμελιώδη δικαιώματα.

Ανισότητες Βορρά–Νότου
Η εξάρτηση του παγκόσμιου Νότου από πλατφόρμες που ελέγχονται από τον Βορρά ενισχύει γεωοικονομικές ανισότητες. Οι χώρες με χαμηλότερη τεχνολογική αυτονομία καθίστανται εξαρτημένες από τις υποδομές που ελέγχουν οι Big Tech, περιορίζοντας την κυριαρχία τους στην ψηφιακή οικονομίαCouldry & Mejias, 2019..

Εργασία και αυτοματοποίηση
Η αυτοματοποίηση που προωθείται από τις Big Tech έχει διπλή διάσταση: αφενός υπόσχεται αυξημένη παραγωγικότητα, αφετέρου απειλεί με απώλεια θέσεων εργασίας σε παραδοσιακούς κλάδους. Το ερώτημα αν η τεχνολογική πρόοδος θα συνοδευτεί από κοινωνικές πολιτικές αναδιανομής παραμένει ανοιχτόBrynjolfsson & McAfee, 2014).

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
Brynjolfsson, E., & McAfee, A. (2014). The Second Machine Age: Work, Progress, and Prosperity in a Time of Brilliant Technologies. W.W. Norton & Company. ISBN 9780393239355
Cobham, A., & Janský, P. (2019). Global distribution of revenue loss from tax avoidance: Re-estimation and country results. Journal of International Development, 31(2), 132–153. https://doi.org/10.1002/jid.3403
Couldry, N., & Mejias, U. A. (2019). The Costs of Connection: How Data Is Colonizing Human Life and Appropriating It for Capitalism. Stanford University Press. ISBN 9781503609757
Crémer, J., de Montjoye, Y.-A., & Schweitzer, H. (2019). Competition policy for the digital era. Publications Office of the European Union. ISBN 9789279937339
Cunningham, C., Ederer, F., & Ma, S. (2021). Killer acquisitions. Journal of Political Economy, 129(3), 649–702. https://doi.org/10.1086/712506

Jia, L., & Winseck, D. (2018). The political economy of Chinese internet companies: Financialization, concentration, and capitalization. International Communication Gazette, 80(1), 30–59. https://doi.org/10.1177/1748048517742783

Kwak, J. (2021). Big Tech and the crisis of antitrust. Harvard Law & Policy Review, 15(1), 1–45.
Napoli, P., & Caplan, R. (2017). Why media companies insist they're not media companies, why they're wrong, and why it matters. First Monday, 22(5). https://doi.org/10.5210/fm.v22i5.7051
Noble, S. U. (2018). Algorithms of Oppression: How Search Engines Reinforce Racism. NYU Press. ISBN 9781479837243

Srnicek, N. (2017). Platform Capitalism. Polity Press. ISBN 9781509504872
Vaidhyanathan, S. (2018). Antisocial Media: How Facebook Disconnects Us and Undermines Democracy. Oxford University Press. ISBN 9780190841164
Zuboff, S. (2019). The Age of Surveillance Capitalism. Profile Books. ISBN 9781610395694

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 How Amazon, Apple, Facebook and Google manipulate our emotions – Scott Galloway at TED






Κατηγορία:Κοινωνία και τεχνολογία
Κατηγορία:Εταιρείες τεχνολογίας