Ο Ιππότης με το Ρόδο

Ο Ιππότης με το Ρόδο () είναι όπερα σε τρεις πράξεις. Η μουσική είναι του Γερμανού συνθέτη Ρίχαρντ Στράους και το λιμπρέτο του Αυστριακού συγγραφέα Ούγκο φον Χόφμανσταλ. Το έργο έκανε πρεμιέρα στις 26 Ιανουαρίου 1911 στην Όπερα της Δρέσδης υπό τη διεύθυνση του Ερνστ φον Σουχ και σκηνοθεσία του Μαξ Ράινχαρντ.

Η πλοκή της μουσικής κωμωδίας βασίζεται σε επεισόδια από το μυθιστόρημα Έρωτες του Ιππότη της Φωμπλάς (1790) του Ζαν-Μπατίστ Λουβέ ντε Κουβρέ και στην κωμωδία Ο κύριος ντε Πουρσονιάκ (1669) του Μολιέρου.

Το έργο αποτελεί μέρος του ρεπερτορίου όλων των μεγάλων λυρικών θεάτρων παγκοσμίως έως την εποχή μας. 

 Υπόθεση 
Η δράση διαδραματίζεται στο περιβάλλον της βιεννέζικης αριστοκρατίας γύρω στο 1740, στα πρώτα χρόνια της βασιλείας της αυτοκράτειρας Μαρίας Θηρεσίας. Οι κύριοι χαρακτήρες είναι ο νεαρός ευγενής Οκτάβιαν, η πολύ νεαρή και πλούσια Σόφι, κόρη ενός αστού εμπόρου, του άρχοντα Φάνιναλ ο οποίος πρόσφατα απέκτησε τίτλο ευγενείας, ο βαρόνος Οχς φον Λέρχεναου, αρραβωνιαστικός της Σοφίας, τον οποίο δεν γνωρίζει ακόμη, και η πριγκίπισσα φον Βέρντενμπεργκ.

 Πράξη I 
Στην κρεβατοκάμαρα

Η πριγκίπισσα Μαρία Τερέζα φον Βέρντενμπεργκ παρηγορείται για τις απουσίες του συζύγου της με τον νεαρό εραστή της, τον κόμη Οκτάβιαν Ροφράνο, με τον οποίο έχει περάσει τη νύχτα. Δυνατές φωνές στον προθάλαμο προκαλούν φόβους ότι ο σύζυγος έχει επιστρέψει. Αλλά ο απροσδόκητος επισκέπτης είναι ο ξάδερφος της πριγκίπισσας από την επαρχία, ο βαρόνος Οχς φον Λέρχεναου. Ο Οκτάβιαν, μη έχοντας χρόνο να φύγει, φοράει το φόρεμα της υπηρέτριας Μαριάντελ. Ο βαρόνος μπαίνει ορμητικά στο δωμάτιο και καυχιέται για τις ερωτικές του κατακτήσεις και τον επερχόμενο γάμο του με τη Σόφι φον Φάνιναλ, τη νεαρή κόρη ενός πλούσιου εμπόρου. Όταν ζητά από την πριγκίπισσα τη συμβουλή της για το ποιος ιππότης θα μπορούσε να χαρίσει στη Σόφι το παραδοσιακό ασημένιο τριαντάφυλλο των αρραβώνων, εκείνη προτείνει τον κόμη Οκτάβιαν - ο οποίος βγαίνει από την κρυψώνα του μεταμφιεσμένος σε καμαριέρα. Ο βαρόνος αρχίζει αμέσως να φλερτάρει τη «Μαριάντελ» παρασυρμένος από τη γοητεία της, η οποία γρήγορα ξεφεύγει καθώς το δωμάτιο γεμίζει με την είσοδο του συμβολαιογράφου, του αρχιμάγειρα, μιας καπελούς, μερικών ραδιούργων, μιας κομμώτριας, μουσικών, κ.λπ. Ανάμεσά τους είναι ένας τργουδιστής, του οποίου η άρια διακόπτεται απότομα από τον καβγά του Οχς με έναν δικηγόρο για την προίκα της Σόφι. Ο Οχς αναθέτει σε δύο Ιταλούς ραδιούργους, την Αννίνα και τον Βαλζάκι, να εντοπίσουν τη ντροπαλή υπηρέτρια και να του εξασφαλίσουν μια συνάντηση μαζί της.

Όταν το δωμάτιο αδειάζει, η πριγκίπισσα, τρομοκρατημένη από τη σκέψη ότι ο αγενής Οχς παντρεύεται την αθώα νεαρή κοπέλα, συλλογίζεται τη δική της φθίνουσα νεότητα. Ο Οκτάβιαν που επιστρέφει εκπλήσσεται όταν τη βρίσκει σε απόμακρη και μελαγχολική διάθεση. Εκείνος δηλώνει με πάθος την αγάπη του, αλλά εκείνη σκέφτεται το πέρασμα του χρόνου και του λέει ότι μια μέρα θα την αφήσει για μια νεότερη γυναίκα. Πληγωμένος, φεύγει τρέχοντας. Η πριγκίπισσα προσπαθεί να τον καλέσει πίσω, αλλά είναι πολύ αργά. Καλεί την υπηρέτριά της και στέλνει στον Οκτάβιαν το ασημένιο τριαντάφυλλο.

 Πράξη II 
Στο σπίτι του φον Φάνιναλ
μικρογραφία|Από παράσταση του 2023
Το πρωί των αρραβώνων της, η Σόφι περιμένει με ανυπομονησία την άφιξη του Ιππότη με το Ρόδο. Ο Οκτάβιαν μπαίνει και της χαρίζει το ασημένιο τριαντάφυλλο εκ μέρους του βαρόνου Οχς. Η Σόφι δέχεται, ενθουσιασμένη, και οι δύο νέοι νιώθουν μια άμεση έλξη ο ένας για τον άλλον. Όταν φτάνει ο Οχς, τον οποίο η Σόφι δεν έχει γνωρίσει ποτέ, το κορίτσι σοκάρεται από τους άξεστους τρόπους του. Ο Οχς πηγαίνει να συζητήσει το γαμήλιο συμβόλαιο με τον Φάνιναλ και η Σόφι μένοντας μόνη με τον Οκτάβιαν, του ζητά να την προστατεύσει. Η ολοένα και πιο τρυφερή συζήτηση των δύο νέων γίνεται αντιληπτή από τον Βαλζάκι και την Αννίνα, οι οποίοι ενημερώνουν τον βαρόνο που καταφθάνει. Ο Οκτάβιαν ζητά από τον βαρόνο να αφήσει τη Σόφι ήσυχη. Η ένταση αυξάνεται. Ο Οχς τραβάει το σπαθί του και ο Οκτάβιαν τον τραυματίζει ελαφρά στο χέρι. Ο βαρόνος ουρλιάζει και καλεί μελοδραματικά έναν γιατρό, όλοι φωνάζουν σκάνδαλο. Στη σύγχυση που ακολουθεί, η Σόφι λέει στον πατέρα της ότι δεν θα παντρευτεί τον βαρόνο, ενώ ο Οκτάβιαν πληρώνει και παίρνει στην υπηρεσία του την Αννίνα και τον Βαλζάκι σε μια δολοπλοκία που σκαρφίζεται. Ο Φάνιναλ απειλεί την κόρη του ότι θα τη στείλει σε μοναστήρι αν αντιταχθεί στον γάμο με τον Οχς. Όταν ο Όχς μένει μόνος, περιποιούμενος την πληγή του με ένα ποτήρι κρασί, η Αννίνα, σταλμένη από τον Οκτάβιαν, εμφανίζεται με μια επιστολή από τη «Μαριάντελ», στην οποία τον καλεί σε ραντεβού. Μεθυσμένος από την επιτυχία του, ο βαρόνος ενθουσιάζεται με την προοπτική της συνάντησης, τόσο που ξεχνά την ατυχία του. 

 Πράξη III 
Ένα δωμάτιο σε πανδοχείο
μικρογραφία|301x301px|Ο βαρύτονος Ρίτσαρντ Μάιρ ως βαρόνος Οχς
Με την παρότρυνση του Οκτάβιαν, η Αννίνα και ο Βαλζάκι ετοιμάζουν το πίσω δωμάτιο ενός σκοτεινού πανδοχείου για το ραντεβού του Οχς. Σύντομα, ο βαρόνος και η «Μαριάντελ» φτάνουν για ένα ιδιωτικό δείπνο. Τότε, η Αννίνα εμφανίζεται κλαίγοντας και ισχυρίζεται ότι είναι η εγκαταλελειμμένη σύζυγος του Οχς, ο οποίος είναι πατέρας των τεσσάρων μικρών παιδιών της, που τα έχει μαζί της και ξεσπούν σε φωνές «Μπαμπά! Μπαμπά!». Όλο το προσωπικό σπεύδει στη σκηνή. Όταν εμφανίζεται η αστυνομία, ο Οχς ισχυρίζεται ότι η «Μαριάντελ» είναι η αρραβωνιαστικιά του. Ο Φάνιναλ που φτάνει, έξαλλος με τη συμπεριφορά του μέλλοντα γαμπρού του, τον κάνει να καταλάβει ότι θα ήταν σωστό να εξαφανιστεί αμέσως. Στο αποκορύφωμα της σύγχυσης, μπαίνει η πριγκίπισσα. Ο Οκτάβιαν βγάζει τη μεταμφίεσή του και η πριγκίπισσα εξηγεί στον Οχς ότι όλα ήταν μια φάρσα. Τελικά αυτός παραδέχεται την ήττα του και φεύγει, κυνηγημένος από τον πανδοχέα και διάφορους άλλους που απαιτούν όλοι την πληρωμή των λογαριασμών τους. 

Μένοντας μόνη με τον Οκτάβιαν και τη Σόφι, η πριγκίπισσα θρηνεί που πρέπει να χάσει τον εραστή της τόσο σύντομα, αλλά παρόλα αυτά αποδέχεται την κατάσταση. Παραδίδει τον σαστισμένο Οκταβιανό στη Σόφι και φεύγει ήσυχα από το δωμάτιο. Οι νεαροί εραστές συνειδητοποιούν ότι το όνειρό τους έχει γίνει πραγματικότητα.

 Ρόλοι 
μικρογραφία|273x273εσ|Στο Φεστιβάλ του Σάλτσμπουργκ, 2014

 Πριγκίπισσα Μαρία Τερέζα φον Βέρντενμπεργκ (σοπράνο)         

 Βαρόνος Οχς φον Λέρχεναου  (μπάσος)          
 Οκταβιανός (μεσόφωνος)   
 Χερ φον Φάνιναλ  (βαρύτονος)      
 Σόφι (σοπράνο)         
 Λάιτμετσερίν  (σοπράνο)         
 Βαλζάκι (τενόρος)
 Άννινα (άλτο)
 Αστυνομικός επιθεωρητής (μπάσος)    
 Τραγουδιστής (τενόρος)
 Συμβολαιογράφος (μπάσος)          
 Πανδοχέας (τενόρος)
 Καπελού (σοπράνο)         
 Τρία ορφανά (σοπράνο, μέτζο-σοπράνο, σοπράνο)    
 Ο οικονόμος του Φάνιναλ (τενόρος)       
 Οι υπηρέτες της πριγκίπισσας (2 τενόροι, 2 μπάσοι)

 Διασκευές ταινιών 

 Ο Ρίχαρντ Στράους τροποποίησε τη μουσική επένδυση για την ομώνυμη ταινία του 1925, σε σκηνοθεσία Ρόμπερτ Βίνε. 
 Ακολούθησαν δύο ταινίες με τον ίδιο τίτλο Der Rosenkavalier –  του 1962 και του 1984 – καθώς και αρκετές τηλεοπτικές εκδοχές της κλασικής όπερας.

 Παραπομπές 


Κατηγορία:Όπερες στη γερμανική γλώσσα
Κατηγορία:Όπερες του Ρίχαρντ Στράους