Βουλγαρικές βουλευτικές εκλογές 2023

Πρόωρες βουλευτικές εκλογές διεξήχθησαν στη Βουλγαρία στις 2 Απριλίου 2023 για την εκλογή μελών της Εθνοσυνέλευσης. Αυτές ήταν αρχικά προγραμματισμένες να διεξαχθούν πριν από τον Νοέμβριο του 2026· ωστόσο, καθώς δεν εγκρίθηκε κυβέρνηση από την 48η Βουλή, ο πρόεδρος της Βουλγαρίας Ρούμεν Ράντεφ ανακοίνωσε τον Ιανουάριο του 2023 ότι θα προκήρυττε πρόωρες εκλογές.

Η GERB—SDS κατέλαβε την πρώτη θέση με 69 έδρες, ακολουθούμενη στενά από τον συνασπισμό PP–DB που έλαβε 64. Ισοβάθμησαν στην τρίτη θέση το ακροδεξιό κόμμα Αναγέννηση και το κόμμα μειονοτικών συμφερόντων DPS, με 37 και 36 έδρες αντίστοιχα. Το κόμμα ITN εισήλθε επίσης στη Βουλή, αφού δεν είχε καταφέρει να εξασφαλίσει έδρες στις εκλογές του 2022.

Στις 15 Μαΐου ο πρόεδρος Ράντεφ ανέθεσε στην GERB—SDS εντολή σχηματισμού κυβέρνησης, και το κόμμα πρότεινε την Ευρωπαία Επίτροπο της Βουλγαρίας, Μαρίγια Γκαμπριέλ, για πρωθυπουργό. Η GERB—SDS επεδίωξε να σχηματίσει κυβέρνηση με τον αντίπαλο συνασπισμό PP–DB για να λήξει το πολιτικό αδιέξοδο που είχε οδηγήσει σε αλλεπάλληλες ατελέσφορες εκλογές. Αν και αρχικά ήταν διστακτικοί, με τον συμπρόεδρο και πρώην πρωθυπουργό Κίριλ Πέτκοφ να δεσμεύεται πως δεν θα συνεργαστεί με την GERB—SDS, ο συνασπισμός PP–DB τελικά συμφώνησε να διαπραγματευτεί. Ωστόσο, οι συνομιλίες μεταξύ των δύο κομμάτων κατέρρευσαν στις 27 Μαΐου, μετά τη διαρροή βίντεο στο οποίο οι ηγέτες του PP–DB εξέφραζαν την πρόθεσή τους να περιορίσουν την επιρροή της GERB—SDS στη δημόσια διοίκηση. Ο πρόεδρος Ράντεφ έδωσε στη συνέχεια στις 29 Μαΐου εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον συνασπισμό PP–DB, ο οποίος πρότεινε τον Νικολάι Ντένκοφ για πρωθυπουργό. Ωστόσο, ο Ράντεφ συνέστησε στον Ντένκοφ να επιστρέψει την εντολή λόγω της διαρροής του βίντεο, γεγονός που προκάλεσε διαμαρτυρίες και επικρίσεις από το PP–DB, το οποίο υποστήριξε ότι η δήλωση του προέδρου ήταν αντισυνταγματική. Η GERB—SDS συμφώνησε να επανεκκινήσει τις διαπραγματεύσεις με τον PP–DB για τον σχηματισμό «κυβέρνησης τεχνοκρατών». Ο Ντένκοφ ανακοίνωσε στις 2 Ιουνίου ότι τα δύο κόμματα κατέληξαν σε συμφωνία για τη σύνθεση του υπουργικού συμβουλίου με ορισμένες τροποποιήσεις που απέκλειαν «προκλητικά πολιτικά πρόσωπα». Η Βουλή ενέκρινε τη νέα κυβέρνηση GERB—SDS–PP–DB στις 6 Ιουνίου με τον Ντένκοφ ως πρωθυπουργό.

 Ιστορικό 
Η Εθνοσυνέλευση παρέμεινε κατακερματισμένη μετά τις εκλογές του 2022, τις τρίτες πρόωρες εκλογές από το 2021, και κανένα κόμμα δεν κατάφερε να σχηματίσει κυβερνητικό συνασπισμό. Τα κόμματα GERB και Κίνημα για Δικαιώματα και Ελευθερίες (DPS) δεν διέθεταν πλειοψηφία, συγκεντρώνοντας μόνο 103 από τις 121 απαιτούμενες έδρες. Τα κόμματα Βούλγαροι ξυπνήστε (BV) και Αναγέννηση, τα οποία κατείχαν συνολικά 39 έδρες, θεωρούνται ευρωσκεπτικιστικά και φιλικά προσκείμενα προς τη Ρωσία, όπως και το Βουλγαρικό Σοσιαλιστικό Κόμμα (BSP) με 25 έδρες. Αν και γενικά φιλοευρωπαϊκά, τα υπόλοιπα κόμματα και συνασπισμοί με κοινοβουλευτική παρουσία αντιτάχθηκαν στις προηγούμενες κυβερνήσεις του Μπόικο Μπορίσοφ και αρνήθηκαν κάθε ενδεχόμενο συνεργασίας με το GERB λόγω διαφωνιών σχετικά με τη διαφθορά.

Στις 18 Οκτωβρίου ο Μπορίσοφ ανακοίνωσε ότι οι προσπάθειές του να σχηματίσει κυβέρνηση συνασπισμού πριν από την πρώτη συνεδρίαση της νέας Συνέλευσης απέτυχαν. Την επόμενη μέρα, η Συνέλευση απέτυχε να εκλέξει πρόεδρο στην πρώτη της συνεδρίαση, για πρώτη φορά στην ιστορία. Μετά από πολλαπλές αποτυχημένες ψηφοφορίες, η Συνέλευση εξέλεξε τον γηραιότερο βουλευτή, τον βουλευτή του GERB Βεζντί Ρασίντοφ, ως πρόεδρο στις 21 Οκτωβρίου, έπειτα από πρόταση της αρχηγού του BSP Κορνέλια Νίνοβα ως υποψήφιο συναίνεσης. Το αδιέξοδο για τον σχηματισμό κυβέρνησης συνεχίστηκε καθ’ όλη τη διάρκεια του Οκτωβρίου και Νοεμβρίου του 2022. Πριν αποδοθούν οι πρώτες δύο εντολές, ο πρόεδρος Ρούμεν Ράντεφ δήλωσε ότι θα καθυστερούσε την τρίτη εντολή για μετά την Πρωτοχρονιά, ώστε να αναβάλει τις εκλογές για τον Μάρτιο του 2023 και να αποφύγει τη δυσκολότερη χειμερινή περίοδο.

Στις 2 Δεκεμβρίου ο Ράντεφ δήλωσε ότι θα παρέδιδε την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στο νικητήριο κόμμα GERB την επόμενη Δευτέρα. Στις 5 Δεκεμβρίου έδωσε την πρώτη εντολή στον υποψήφιο του GERB, Νικολάι Γκαμπρόβσκι. Μία εβδομάδα αργότερα, στις 12 Δεκεμβρίου, ο Γκαμπρόβσκι πρότεινε νέα κυβέρνηση. Η πρότασή του απορρίφθηκε από τη Βουλή στις 14 Δεκεμβρίου (113 υπέρ, 125 κατά, 2 απόντες), με τους βουλευτές του DPS και BV να ψηφίζουν υπέρ μαζί με την GERB. Στις 3 Ιανουαρίου, ο Ράντεφ παρέδωσε τη δεύτερη εντολή στον υποψήφιο του PP, Νικολάι Ντένκοφ, αλλά και η δική του πρόταση απορρίφθηκε από τη Βουλή (63 υπέρ, 84 κατά, 30 αποχές, 63 απόντες). Ο Ράντεφ έδωσε την τρίτη εντολή στη Νίνοβα, η οποία επίσης δεν κατάφερε να σχηματίσει κυβέρνηση σε μια αδιέξοδη Βουλή. Καθώς καμία από τις τρεις εντολές δεν κατέληξε σε σχηματισμό κυβέρνησης, προκηρύχθηκαν νέες εκλογές.

 Εκλογικό σύστημα 
Οι 240 έδρες της Εθνοσυνέλευσης εκλέγονται με ανοιχτή λίστα, αναλογικό σύστημα από 31 πολυεδρικές εκλογικές περιφέρειες, οι οποίες κυμαίνονται από 4 έως 19 έδρες. Το εκλογικό όριο είναι 4% για τα κόμματα, με την κατανομή των εδρών να γίνεται με τη μέθοδο του μεγαλύτερου υπολοίπου χρησιμοποιώντας το πηλίκο Hare. Ο Ράντεφ διέλυσε την Εθνοσυνέλευση στις 3 Φεβρουαρίου και προκήρυξε τις εκλογές για τις 2 Απριλίου 2023.

 Αποτελέσματα 
+Αποτελέσματα βουλγαρικών βουλευτικών εκλογών του 2023.Αρχείο:BulgarieAvril2023.svg Κόμματα και συνασπισμοίΨήφοι %+/-Έδρες+/-Συνασπισμός GERB-SDS 25,3969Συνεχίζουμε για την Αλλαγή - Δημοκρατική Βουλγαρία (PP-DB) 23,5464Αναγέννηση (V) 13,5837Κίνημα για Δικαιώματα και Ελευθερίες (DPS) 13,1836Συνασπισμός για τη Βουλγαρία (BSPzB) 8,5623 Υπάρχει Τέτοιος λαός (ITN)3,9411Ξυπνήστε Βούλγαροι (BV)2,930Η Αριστερά! (L!)2,140 Ουδέτερη Βουλγαρία (NB)0,400 Μαζί (Z)0,330Λοιπά κόμματα11 κόμματα, που αντιστοιχούν στο 0,30 %1,83 –0Ανεξάρτητοι0,040 Κανείς από τους παραπάνω4,14Έγκυρα ψηφοδέλτια98,34Άκυρες ψήφοι1,66Σύνολο100–240Αποχή59,31Εγγεγραμμένοι/συμμετοχή40,69

 Εκβάσεις 
 Καταγγελίες για ατέλειες στην καταμέτρηση 

Σύμφωνα με την Κεντρική Εκλογική Επιτροπή, το 22% των εκλογικών πρωτοκόλλων εισήχθησαν λανθασμένα, και ορισμένα μέλη του PP–DB παρουσίασαν παραδείγματα ψήφων που καταμετρήθηκαν λανθασμένα.

 Σχηματισμός κυβέρνησης 
Σύμφωνα με την συνταγματική διάταξη, ο πρόεδρος πρέπει να δώσει πρώτη εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στο μεγαλύτερο κοινοβουλευτικό κόμμα, την GERB–SDS. Αν δεν καταφέρουν να προτείνουν κυβέρνηση εντός επτά ημερών ή αν αυτή απορριφθεί από τη βουλή, ο πρόεδρος δίνει τη δεύτερη εντολή στο δεύτερο μεγαλύτερο κόμμα, το PP–DB. Αν και η δεύτερη αποτύχει, απονέμεται τρίτη εντολή σε κόμμα της επιλογής του προέδρου. Αν και οι τρεις αποτύχουν, προκηρύσσονται νέες εκλογές.

Ο Andrius Tursa από την εταιρεία Teneo σχολίασε ότι «μία προσωρινή τεχνοκρατική κυβέρνηση ή ακόμα και [η έκτη] ψηφοφορία παραμένει το πιο πιθανό αποτέλεσμα» καθώς η διαφορά της GERB ήταν πολύ μικρή για να κυβερνήσει, αλλά επαρκής ώστε να εξασφαλίσει ότι καμία συμμαχία δεν μπορούσε να σχηματίσει κυβέρνηση χωρίς αυτήν, διατηρώντας ουσιαστικά το πολιτικό αδιέξοδο πολλών ετών. Αμέσως μετά τις εκλογές, οι Κίριλ Πετκόφ και Άσεν Βασίλεφ ανακοίνωσαν ότι το κόμμα τους δεν θα υποστηρίξει κυβέρνηση προτεινόμενη από την GERB. Αυτό επαναβεβαιώθηκε τρεις ημέρες αργότερα, όταν και οι τέσσερις συμπρόεδροι του PP–DB δήλωσαν ότι κανένα κόμμα του συνασπισμού δεν θα υποστηρίξει κυβέρνηση με GERB ή που να συμπεριλαμβάνει την GERB. Παρά ταύτα, ο Μπορίσοφ επανειλημμένα δήλωσε ότι επιθυμία του ήταν κυβέρνηση μεταξύ του GERB και PP–DB. Η μόνη μορφή συνεργασίας που ήταν ανοικτός ο PP–DB αφορούσε την παροχή στήριξης από την GERB για την κυβέρνηση με τη δεύτερη εντολή. Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, ο Μπορίσοφ ζήτησε να δημοσιοποιηθεί το προτεινόμενο κυβερνητικό σχήμα του PP–DB εάν επιθυμούσε τη στήριξη της GERB. Όταν αυτό έγινε, ο Μπορίσοφ επέκρινε την παρουσία υπουργών από το PP–DB, πρότεινε την ένταξη μελών της GERB–SDS και ξεκίνησε συνομιλίες με άλλα κόμματα την επόμενη ημέρα. Ο Νικολάι Ντένκοφ δήλωσε ότι δεν διεξήγαγαν συζητήσεις με την GERB για υπουργούς και αναπληρωτές υπουργούς. Μετά την απονομή της πρώτης εντολής στην υποψήφια του GERB, το PP–DB επανέλαβε πως δεν θα την υποστηρίξει.

Μία ακόμη δυνατότητα ήταν η συνεργασία GERB και DPS με το BSP, κάτι που ο Μπορίσοφ δεν απέκλεισε. Αυτή η πιθανή συμμαχία αναφέρθηκε από υποστηρικτές του PP–DB ως «συμμαχία Magnitsky», λόγω των κυρώσεων Magnitsky που αφορούσαν βουλευτές και από τα τρία κόμματα. Η Νίνοβα και άλλα κορυφαία στελέχη του BSP δήλωσαν ανοιχτοί σε συζητήσεις με όλους, αλλά θα συμβουλεύονταν τα μέλη του κόμματος πριν από την τελική απόφαση αν θα υποστηρίξουν πιθανή κυβέρνηση ή όχι. Όταν άρχισαν οι διαπραγματεύσεις σχηματισμού κυβέρνησης, η Νίνοβα δήλωσε ότι δεν θα υποστήριζε GERB, εκτός αν της πρότειναν να συμμετάσχει ως κομματικό σχήμα — οπότε θα συμβουλευόταν το κόμμα της. Ο Μπορίσοφ με τη σειρά του είπε ότι αν το PP–DB δεν υποστήριζε τη δική του κυβέρνηση, θα μπορούσε να κυβερνήσει με BSP και DPS υπό ορισμένες προϋποθέσεις. Λίγο μετά την πρώτη εντολή στην GERB, η Νίνοβα ανακοίνωσε ότι το κόμμα της δεν θα την υποστήριζε.

Έπειτα από τριήμερο αδιέξοδο, η Εθνοσυνέλευση εξέλεξε τον Ρόσεν Ζελιάζκοφ από την GERB ως πρόεδρό της στις 19 Απριλίου, επιτρέποντας έτσι την επίσημη έναρξη των συνομιλιών για τον σχηματισμό κυβέρνησης. Ο Ζελιάζκοφ υποστηρίχθηκε από GERB–SDS και PP–DB, οι οποίοι συμφώνησαν ότι καθένας θα διατηρεί τον έλεγχο της προεδρίας της Βουλής για τρεις μήνες. Στις 10 Μαΐου, η GERB ανακοίνωσε την υποψηφιότητα της Μαρίγια Γκαμπριέλ για πρωθυπουργό, η οποία είναι Ευρωπαία Επίτροπος της Βουλγαρίας. Ο πρόεδρος Ράντεφ της έδωσε την πρώτη εντολή στις 15 Μαΐου. Η Γκαμπριέλ επεχείρησε να προσελκύσει μέλη του PP–DB με παραχωρήσεις, όπως την πρόταση απομάκρυνσης του Ιβάν Γκέσεφ από τη θέση του Γενικού Εισαγγελέα. Ωστόσο, το PP–DB παρέμεινε ανένδοτο στην άρνηση συνεργασίας, ενώ η προσπάθεια τόνωσε τις εντάσεις με το BSP. Επιπλέον, ο Γκέσεφ δήλωσε ότι ανώτερος αξιωματούχος του ζήτησε παραίτηση και του παρέδωσε χαρτιά, τα οποία εκείνος σκίζει μπροστά του.

Στις 22 Μαΐου GERB–SDS και PP–DB ανακοίνωσαν μια συμφωνία- έκπληξη για διαδοχική εξουσία (υπό έγκριση από τα κοινοβουλευτικά μέλη και των δύο) για τουλάχιστον 18 μήνες, όπου η πρωθυπουργία θα εναλλάσσεται: στην αρχή ο Νικολάι Ντένκοφ και μετά η Μαρίγια Γκαμπριέλ ως αντικαταστάτριά του μετά εννέα μήνες. Σύμφωνα με την Financial Times, «σύμφωνα με τη συμφωνία εξουσίας, ο Νίκολαι Ντένκοφ από το PP–DB, πρώην υπουργός Παιδείας, θα γίνει πρωθυπουργός, με την [Μαρίγια] Γκαμπριέλ να αναλαμβάνει αναπληρωτής και υπουργός Εξωτερικών. Η Γκαμπριέλ θα αναλάβει την πρωθυπουργία μετά εννέα μήνες καθώς οι δύο εναλλάσσονται στην ηγεσία.» Η συμφωνία στόχευε στο να ξεπεράσει το αδιέξοδο πολλών εκλογών εντός δύο ετών, στην προώθηση της ένταξης στον Ευρωζώνη, στην εφαρμογή ηλεκτρονικής ψηφοφορίας και στην συνταγματική και δικαστική μεταρρύθμιση. Ο Κίριλ Πετκόφ, ένας από τους ηγέτες του PP–DB, παρόλα αυτά ζήτησε συγνώμη από όσους τον ψήφισαν υποσχόμενος ότι δεν θα συνεργαστεί με την GERB.

Στις 26 Μαΐου 2023 ο πρώην βουλευτής της ITN Ραντοστίν Βασίλεφ, που ίδρυσε το κίνημα Strong Bulgaria, δημοσίευσε βίντεο στο οποίο φαινομενικά ο Κίριλ Πετκόφ και ο Άσεν Βασίλεφ εργαζόμενοι προς την αποτροπή δίωξης του Μπορίσοφ και συμφωνούν στις διορισμούς των βασικών υπηρεσιών ασφάλειας με την έγκριση ξένων φορέων (κυρίως ΕΕ και ΗΠΑ). Δήλωσε ότι αποχωρεί από το PP–DB και θα ψηφίσει κατά της κυβέρνησης Δένκοφ–Γκαμπριέλ, καλώντας και άλλους να πράξουν το ίδιο. Η δημοσιοποίηση του υλικού προκάλεσε αιτήματα από βουλευτές της GERB για αναδιαπραγμάτευση ορισμένων στοιχείων της συμφωνίας, ειδικά όσον αφορά τη σύνθεση του υπουργικού συμβουλίου του Ντένκοφ. Στις 27 Μαΐου, η Μαρίγια Γκαμπριέλ ανακοίνωσε ότι οι διαπραγματεύσεις με το PP αναστέλλονται λόγω απώλειας εμπιστοσύνης εξαιτίας του βίντεο, στο οποίο οι ηγέτες του PP παραδέχονται ότι επιθυμούσαν να μειώσουν την επιρροή της GERB στο δημόσιο τομέα. Η GERB δήλωσε ότι είναι πρόθυμη να επανεκκινήσει τις συνομιλίες εάν το PP δεσμευτεί στο σχηματισμό «κυβέρνησης ειδικών εμπειρογνωμόνων, την οποία και τα δύο κόμματα μπορούν να εμπιστευτούν». Την ίδια ημέρα, ο Νικολάι Ντένκοφ επιβεβαίωσε ότι ανεξάρτητα από την αναστολή των διαπραγματεύσεων, βρισκόταν σε επαφή με τη Μαρίγια Γκαμπριέλ και ότι ελπίζει να ξαναρχίσουν επίσημα όταν η δεύτερη εντολή υποβληθεί επισήμως.

Την 28η Μαΐου οι Δημοκράτες για μία Δυνατή Βουλγαρία (DSB) ανακοίνωσαν την πλήρη υποστήριξή τους προς τον Νικολάι Ντένκοφ ως πρωθυπουργό, δείχνοντας ότι η Δημοκρατική Βουλγαρία ήταν πιθανόν να στηρίξει την κυβέρνηση.

Στις 29 Μαΐου ο πρόεδρος Ράντεφ παρέδωσε τη δεύτερη εντολή στον υποψήφιο του PP–DB, Νικολάι Ντένκοφ, προτρέποντάς τον να μην την αποδεχθεί λόγω απώλειας εμπιστοσύνης εξαιτίας του διαρρεύσαντος βίντεο. Η δήλωση δέχθηκε κριτική από το PP–DB ως αντισυνταγματική και προκάλεσε διαδήλωση έξω από το Προεδρικό Μέγαρο, με εκκλήσεις για καθαίρεση του Ράντεφ, καθώς και δημόσια συζήτηση για περιορισμό των προεδρικών εξουσιών. Παράλληλα διοργανώθηκαν αντιδιαδηλώσεις υπέρ του προέδρου Ράντεφ.

Στις 31 Μαΐου GERB και PP–DB ανακοίνωσαν ότι άνοιξαν εκ νέου συνομιλίες για τον σχηματισμό κυβέρνησης, με συναντήσεις μεταξύ κορυφαίων στελεχών των PP–DB και GERB.

Στις 2 Ιουνίου ο Νικολάι Ντένκοφ επιβεβαίωσε ότι επιτεύχθηκε συμφωνία για τη σύνθεση του υπουργικού συμβουλίου, με τροποποιήσεις που στόχευαν στην «αφαίρεση προκλητικών πολιτικών προσώπων και στη διαμόρφωση πιο τεχνοκρατικής εικόνας». Επιπλέον, επιβεβαίωσε ότι η νέα σύνθεση εγκρίθηκε από όλα τα μέλη του PP–DB. Την ίδια μέρα πραγματοποιήθηκε συνάντηση με το Κίνημα για Δικαιώματα και Ελευθερίες, όπου συζητήθηκαν αλλαγές στο σύνταγμα. Μετά τη συνάντηση, το DPS επιβεβαίωσε ότι δεν θα «εμποδίσει» τον σχηματισμό της κυβέρνησης Ντένκοφ–Γκαμπριέλ και ότι θα υποστηρίξει περαιτέρω διαπραγματεύσεις για συνταγματικές αλλαγές.

Η κυβέρνηση Ντένκοφ–Γκαμπριέλ εγκρίθηκε από τη Βουλή στις 6 Ιουνίου.

 Παραπομπές 

2023
Βουλγαρια