Επέτειοι: Από τη ζωή της Γκέσινε Κρέσπαλ

Επέτειοι. Από τη ζωή της Γκέσινε Κρέσπαλ () είναι μυθιστορηματική τετραλογία του Ούβε Γιόνσον, που εκδόθηκε μεταξύ 1970 και 1983.

Μέρα με τη μέρα, για έναν χρόνο, η Γκέσινε Κρέσπαλ, μια Γερμανίδα μετανάστρια που ζει στη Νέα Υόρκη, αφηγείται στη 10χρονη κόρη της την ιστορία της: τη ζωή στο Μεκλεμβούργο κατά τη διάρκεια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, κατά τη διάρκεια του ναζιστικού καθεστώτος, στην επακόλουθη σοβιετική ζώνη κατοχής και τα πρώτα χρόνια στη ΛΔΓ. Ταυτόχρονα, το μυθιστόρημα απεικονίζει την καθημερινή ζωή μητέρας και κόρης στη Νέα Υόρκη κατά το έτος 1967/1968.

Στις Επετείους ο Ούβε Γιόνσον, μέσα από την ιστορία μιας γερμανικής οικογένειας, ξεδιπλώνει ένα πανόραμα της γερμανικής ιστορίας από τη δεκαετία του 1920 έως το 1968 και, παράλληλα, την ταραγμένη εποχή στη Νέα Υόρκη του 1968. Το μυθιστόρημα διερευνά θέματα μνήμης, ταυτότητας, εκτοπισμού και πολυπλοκότητας της ιστορίας, παρουσιάζοντας εμπειρίες των Γερμανών μεταναστών και τις διαρκείς επιπτώσεις των τραυμάτων τους. Η οικογενειακή ιστορία του παρελθόντος είναι συνυφασμένη με το παρόν, και τα γεγονότα που η ηρωίδα και η κόρη της πρέπει να αντιμετωπίσουν (ο πόλεμος του Βιετνάμ, οι φοιτητικές διαμαρτυρίες, ο καθημερινός ρατσισμός, το κίνημα πολιτικών δικαιωμάτων, η διαφθορά και το έγκλημα, οι δολοφονίες του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ και του Ρόμπερτ Κένεντι, η σοβιετική εισβολή στην Πράγα) έρχονται αντιμέτωπα με τα προβλήματα προηγούμενων εποχών.

Το έργο περιλαμβάνεται στη Βιβλιοθήκη των 100 βιβλίων της εφημερίδας Die Zeit και στα 10 καλύτερα γερμανικά μυθιστορήματα του 20ού αιώνα.

 Δομή της αφήγησης 
Το μυθιστόρημα αποτελείται από 1703 σελίδες και χωρίζεται σε 366 ημερολογιακές καταχωρήσεις, μία για κάθε ημέρα του χρόνου, από τις 21 Αυγούστου 1967 έως τις 21 Αυγούστου 1968 (δίσεκτο έτος), αν και έχει ελάχιστη ομοιότητα με ημερολόγιο. Η αφήγηση κινείται μεταξύ παρελθόντος και παρόντος και συχνά μετατοπίζεται από το πρώτο στο τρίτο πρόσωπο. Τα περισσότερα τμήματα ενσωματώνουν ειδησεογραφικά ρεπορτάζ, καθώς η Γκέσινε τα διαβάζει στην εφημερίδα κάθε μέρα στο μετρό. Έτσι, δημιουργείται ένα κολάζ από αποκόμματα εφημερίδων με τη ροή καθημερινών γεγονότων, επεισόδια, αναμνήσεις, πορτρέτα χαρακτήρων, σκέψεις, συνομιλίες με νεκρούς, διαλόγους και επιστολές. Το μυθιστόρημα αφηγείται τις ιστορίες του σε διπλή διάθλαση: στο σκηνικό της Γερμανίας και στο σκηνικό της Νέας Υόρκης. Στη σύνταξη των καταχωρήσεων, την ηρωίδα βοηθά ένας συγγραφέας που ονομάζεται επίσης Ούβε Γιόνσον, ο οποίος φαίνεται να γνωρίζει περισσότερα για τη ζωή της από ό,τι η ίδια.

Ο συγγραφέας δεν διευκολύνει πάντα τον αναγνώστη: παρουσιάζει επανειλημμένα χαρακτήρες από προηγούμενα μυθιστορήματά του (Εικασίες για τον Γιάκομπ), των οποίων τις ιστορίες θεωρεί γνωστές. Αφήνει ολόκληρα αποσπάσματα στα γαλλικά, αγγλικά, ρωσικά, τσεχικά και Κάτω γερμανικά αμετάφραστα. Επιπλέον, το βιβλίο είναι γεμάτο με αναφορές σε πρόσωπα και έργα που μπορούν να αποκρυπτογραφηθούν μόνο με τη βοήθεια σχολίων.

 Υπόθεση 
Αύγουστος 1967. Η 34χρονη τραπεζική υπάλληλος Γκέσινε Κρέσπαλ, με καταγωγή από το Μεκλεμβούργο, ζει στη Νέα Υόρκη εδώ και έξι χρόνια με τη 10χρονη κόρη της, Μαρί. Ο φίλος της, ο Γερμανός Ντίτριχ Έριχσον, ειδικός σε πυραύλους του ΝΑΤΟ, της κάνει συχνά πρόταση γάμου, αλλά η Γκέσινε δεν μπορεί να δεχθεί: το παρελθόν, ο θάνατος πολλών αγαπημένων προσώπων πίσω στην πατρίδα της, ο ξεριζωμός και η αποξένωση δεν την αφήνουν ήσυχη. Αρχίζει να διηγείται στη Μαρί την ιστορία της. 

Όταν η Γκέσινε γεννήθηκε το 1933, οι γονείς της μόλις είχαν επιστρέψει από την Αγγλία στη φανταστική μικρή πόλη Ιεριχόου στο Μεκλεμβούργο επειδή η μητέρα της Λίζμπεθ νοσταλγούσε την πατρίδα. Εν τω μεταξύ, οι Ναζί εδραίωναν την εξουσία τους στη Γερμανία και τα επόμενα χρόνια και η μητέρα της ανέπτυξε ενοχές για τα εγκλήματά τους. Στη Νύχτα των Κρυστάλλων το 1938, η Λίζμπεθ έγινε μάρτυρας του «τυχαίου» πυροβολισμού της 8χρονης κόρης ενός Εβραίου γείτονα. Το επόμενο πρωί αυτοκτόνησε. Ο πάστορας που επέτρεψε την ταφή της, αναφέρθηκε στη συλλογική τους ενοχή για τη δολοφονία του παιδιού. Το επόμενο βράδυ, μεταφέρθηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης.

Η Γκέσινε πήγε στην Πομερανία για να ζήσει με την αδερφή της μητέρας της, Χίλντε, τον σύζυγό της Αλεξάντερ και τα τρία παιδιά τους. Ο θείος της μετατέθηκε στο Ανατολικό Μέτωπο το 1944 επειδή, ως δημόσιος υπάλληλος είχε αντιταχθεί στην απέλαση Εβραιόπουλων σε στρατόπεδο. Σκοτώθηκε λίγο πριν το τέλος του πολέμου. Η θεία Χίλντε και τα τρία παιδιά σκοτώθηκαν από σοβιετικές βόμβες ενώ διέφυγαν προς τη Δύση.

Μετά τον πόλεμο, οι βρετανικές δυνάμεις κατοχής διόρισαν τον πατέρα της δήμαρχο. Καθώς το δυτικό Μεκλεμβούργο παραδόθηκε στους Σοβιετικούς, τον Οκτώβριο του 1945 ο Κόκκινος Στρατός τον συνέλαβε και τον έστειλαν σε στρατόπεδο εργασίας για δυόμισι χρόνια. Επέστρεψε ράκος και πέθανε αργότερα.

Γερμανοί, εκπαιδευμένοι στη Σοβιετική Ένωση με την αποστολή να οικοδομήσουν τον σοσιαλισμό, άρχισαν να εμφανίζονται παντού. Ο διευθυντής του σχολείου της απολύθηκε το 1950 λόγω έλλειψης πίστης στο κόμμα. Μεταξύ άλλων, είχε επιτρέψει μια μικρή χριστουγεννιάτικη γιορτή, παρόλο που τα Χριστούγεννα είχαν επίσημα καταργηθεί και ο Χριστός είχε αντικατασταθεί από τον «Άνθρωπο της Αλληλεγγύης». Στο σχολείο, η Γκέσινε έμαθε να λέει ψέματα: για την εξαφάνιση του πατέρα της και τη γνώμη της για τη νέα τάξη πραγμάτων. Από τους συμμαθητές της, ο Ντίτερ Λόκενβιτς έστειλε ανώνυμες επιστολές επισημαίνοντας την αυθαιρεσία του δικαστικού συστήματος, συνελήφθη και καταδικάστηκε σε 15 χρόνια φυλάκισης. Ο Πίους Παγκένκοπφ κατατάχθηκε στην Ένοπλη Λαϊκή Αστυνομία και αργότερα έγινε πιλότος στον Εθνικό Λαϊκό Στρατό. Σκοτώθηκε στη Σοβιετική Ένωση σε ηλικία 32 ετών. Η μόνη εναπομείνασα φίλη της, η Ανίτα Γκάντλικ, που σε ηλικία 11 ετών βιάστηκε από τρεις στρατιώτες του Κόκκινου Στρατού και προσβλήθηκε από ασθένεια, αφού αποφοίτησε από το λύκειο, πήγε στο Δυτικό Βερολίνο, σπούδασε και άνοιξε ένα ιδιότυπο «ταξιδιωτικό γραφείο»: με πλαστά διαβατήρια βοηθούσε άτομα που επιθυμούσαν να φύγουν από τη ΛΔΓ. 

Η Γκέσινε σπούδασε αρχικά αγγλική λογοτεχνία στο Χάλε. Αλλά το 1953, διέφυγε στη Δυτική Γερμανία επειδή δεν άντεχε τον σταλινικό τρόμο, την κατασκοπεία, την προπαγάνδα και τον εκφοβισμό. Φοίτησε σε σχολή διερμηνέων στη Φρανκφούρτη και βρήκε δουλειά σε γραφείο των Συμμάχων. Το φθινόπωρο του 1956, την επισκέφτηκε ο Γιάκομπ, ο μεγάλος της έρωτας, ο οποίος τότε εργαζόταν για την Ανατολικογερμανική Υπηρεσία Μεταφορών. Ωστόσο, επιστρέφοντας στη ΛΔΓ σκοτώθηκε σε σιδηροδρομικό ατύχημα. Η Μαρί γεννήθηκε το 1957. Η Γκέσινε δεν ένιωθε άνετα ούτε στη Δυτική Γερμανία. Η κοινωνία της εποχής Αντενάουερ είχε αρχίσει σιωπηλά να συμβιβάζεται με τους συνεργάτες του ναζιστικού καθεστώτος, οι οποίοι, όπως και πριν, κατείχαν σημαντικές πολιτικές θέσεις. Τέσσερα χρόνια αργότερα, δέχθηκε μετάθεση στη Νέα Υόρκη. 

Καθώς η Γκέσινε αφηγείται τη ζωή της, διαβάζει καθημερινά τους New York Times και μεταφέρει τις ειδήσεις. Η εφημερίδα γράφει για τον αυξανόμενο αριθμό θυμάτων στον πόλεμο του Βιετνάμ, για διαρρήξεις και βίαια εγκλήματα, καθώς και για φυλετικές αναταραχές στο Ντιτρόιτ και το Νιούαρκ, τις δολοφονίες του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ και του Ρόμπερτ Κένεντι που τη συντάραξαν και την έκαναν να πάψει να πιστεύει στο αμερικανικό όνειρο ότι όλοι έχουν τη ζωή που τους αξίζει.

Η τράπεζα στην οποία εργάζεται σχεδιάζει μια συμφωνία δανείου με την τσεχοσλοβακική κυβέρνηση και τη στέλνει τις διαπραγματεύσεις. Όλα είναι άκρως απόρρητα. Αλλά η Γκέσινε έχει ήδη την εντύπωση ότι την κατασκοπεύουν. Από την KGB; Ή από την τράπεζα; Ο Ντίτριχ Έριχσον τη συμβουλεύει να μείνει μακριά από την αποστολή. Αλλά η Γκέσινε βλέπει το τσεχικό μεταρρυθμιστικό κίνημα ως μια αχτίδα ελπίδας αν και η σκέψη να φύγει από τη Νέα Υόρκη γίνεται όλο και πιο δύσκολη: ο Έριχσον εξέφρασε για άλλη μια φορά την επιθυμία του να παντρευτούν - και αυτή τη φορά δέχτηκε. Εν τω μεταξύ, το διαμέρισμά της διαρρήχθηκε. Οι κλέφτες κατέστρεψαν παλιά βιβλία και έσπασαν έπιπλα. Μια εβδομάδα αργότερα, ο Έριχσον σκοτώθηκε σε αεροπορικό δυστύχημα στη Φινλανδία. Η Γκέσινε αρχίζει να αμφιβάλλει για την αποστολή της. Διάβαζε με ανησυχία για τους στρατιωτικούς ελιγμούς των στρατευμάτων του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Στις 20 Αυγούστου 1968, ταξιδεύει με την κόρη της από τη Νέα Υόρκη για την Πράγα. Στην πτήση, κάνουν μια στάση στη Δανία. Το ίδιο απόγευμα, σχεδίαζε να πετάξει στην Πράγα.

 Σχόλια 

 Το μυθιστόρημα τελειώνει το πρωί της 20ής Αυγούστου 1968. Το απόγευμα, η Γκέσινε θα βρίσκονταν καθ' οδόν προς την Πράγα για να βοηθήσει στην οικοδόμηση του «σοσιαλισμού με ανθρώπινο πρόσωπο». Αλλά τη νύχτα της 21ης ​​Αυγούστου, σοβιετικά τανκς εισέβαλαν στην πρωτεύουσα της Τσεχοσλοβακίας και τερμάτισαν βίαια ένα πολιτικό πείραμα γνωστό ως Άνοιξη της Πράγας.
 Η Γκέσινε αντιπροσωπεύει τη χαμένη γενιά της Γερμανίας: το όνειρό της για ελευθερία και δικαιοσύνη δεν πραγματοποιείται ούτε στην Ανατολική ούτε στη Δυτική Γερμανία, ούτε στις ΗΠΑ. Το ταξίδι στην Πράγα είναι η τελευταία της ελπίδα για μια δημοκρατική κοινωνία.
 Οι χαρακτήρες, τα σκηνικά και οι ιστορίες είναι έντονα αυτοβιογραφικά. Ο Ούβε Γιόνσον, όπως και η ηρωίδα του, έζησε στην Ανατολική Γερμανία και διέφυγε στο Δυτικό Βερολίνο το 1959. Επέκρινε την Ανατολική Γερμανία ως το κράτος που πρόδωσε τα σοσιαλιστικά ιδανικά και συγχρόνως δεν θεωρούσε τη Δυτική Γερμανία βιώσιμη εναλλακτική λύση. Έζησε στη Νέα Υόρκη και τέλειωσε τη ζωή του στην Αγγλία. Επίσης, εμφανίζεται ως ο φοιτητής Ντίτερ Λόκενβιτς αλλά και ως Ντίτριχ Έριχσον, όχι μόνο μέσω του ονόματός του (ο πατέρας του Γιόνσον ονομαζόταν Έριχ): του μοιάζει επίσης στην εμφάνιση και τον χαρακτήρα.
 Η ιστορία του θανάτου του αγαπημένου της Γιάκομπ είναι το θέμα του μυθιστορήματος του Γιόνσον Εικασίες για τον Γιάκομπ (1959).
 Το μυθιστόρημα θεωρείται ως η γερμανική απάντηση στον Μαρσέλ Προυστ και τον Τζέιμς Τζόις.
 Διασκευές 
 2000: το μυθιστόρημα διασκευάστηκε σε τηλεοπτική σειρά τεσσάρων επεισοδίων με τον ίδιο τίτλο σε σκηνοθεσία Μαργκαρέτε φον Τρότα.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Λογοτεχνικά έργα του μοντερνισμού
Κατηγορία:Μυθιστορήματα που έγιναν τηλεοπτικές σειρές