Ριόθαμος

Ο Ριόθαμος, λατιν.:  (γράφεται επίσης  ή )  ήταν Ρωμαιο-Βρετανός στρατιωτικός ηγέτης, ο οποίος δραστηριοποιήθηκε περίπου το 470 μ.Χ. Πολέμησε εναντίον των Γότθων σε συμμαχία με την παρακμάζουσα Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Αποκαλείται « βασιλιάς των Βρετανών» από τον ιστορικό του 6ου αι. Ιορδάνη τον Αλανό, αλλά η έκταση τού βασιλείου του είναι ασαφής. Μερικοί μελετητές του Αρθούρου αναγνωρίζουν τον Ριόθαμο ως μία από τις πιθανές πηγές τού θρυλικού βασιλιά Αρθούρου.

 Το όνομα 
Το "Ριόθαμος" είναι το εκλατινισμένο όνομα του Bρυθονικού *Rigotamos, που σημαίνει 'μεγάλος βασιλιάς, 'βασιλικότατος'. Εναλλακτικά, μπορεί να προέρχεται από το Βρετονικό , που σημαίνει 'ελεύθερος'. Η Βρετονική μορφή επέζησε στα Παλαιά Ουαλικά ως  (σημερινά Ουαλικά ) και στα Παλαιά Βρετονικά ως Ριατάμ.

 Το βασίλειο 
Δεν είναι σαφές εάν ο όρος «Βρετανοί» του Ιορδάνη αναφέρεται στους Βρετανούς της ίδιας της Μεγάλης Βρετανίας ή της Αρμορικής, η οποία βρισκόταν υπό σημαντική βρετανική εποίκηση και αργότερα έγινε γνωστή ως Βρετάνη.

Η παλαιά βρετονική ονομασία Ριατάμ, το οποίο (όπως και ο Ριόθαμος) προέρχεται από τον βρετονικό , εμφανίζεται σε μεσαιωνικά βρετονικά αρχεία (κυρίως βιογραφίες πρώιμων βρετονικών αγίων) ως ένας από τους Πρίγκιπες του Ντομνονέ (μία παράκτια περιοχή στη Βρετάνη, που πήρε το όνομά της από τη Ντουμνονία στη νότια Βρετανία). Ταυτοποιείται ως γιος του Ντέροχ Β΄. Για χρονολογικούς λόγους, αυτός ο Ριατάμ είναι πιθανώς διαφορετικό άτομο από τον Ριόθαμο του Ιορδάνη, ο οποίος έζησε νωρίτερα.

 Αλληλογραφία με τον Σιδόνιο Απολλινάρι 
Πιο ασφαλείς πληροφορίες παρέχονται από μία επιστολή που έχει διασωθεί, και η οποία γράφτηκε προς τον Ριόθαμο από τον Σιδόνιο Απολλινάρι, επίσκοπο του Αυγουστονεμέτου (Κλερμόν), ο οποίος ζήτησε την κρίση του για «έναν άγνωστο και ταπεινό άνθρωπο» που είχε παρασύρει τούς σκλάβους του από μία ομάδα ένοπλων Βρετόνων. C.E.V. Nixon, "Relations Between Visigoths and Romans in Fifth Century Gaul", in John Drinkwater, Hugh Elton (eds) Fifth-Century Gaul: A Crisis of Identity?, Cambridge University Press, 2002, p. 69

Σύμφωνα με τον Σ.Ε.Β. Νίξον, η επιστολή αποτελεί απόδειξη ότι η Αρμορική εκείνη την εποχή γινόταν «σαν μαγνήτης για τους αγρότες, , σκλάβους και τους πιο πιεσμένους», καθώς η ρωμαϊκή εξουσία αποδυνάμωνε. Οι πενέστεροι υπήκοοι της Ρώμης χωρίς κανένα μερίδιο στην ιδιοκτησία γης, έβρισκαν την περιοχή της Βρετάνης ως ασφαλές καταφύγιο από τους Γότθους. 

 Η επιστολή 

 Μετάφραση 
Ο Σιδόνιος στέλνει χαιρετισμούς στον Ριόθαμο. Θα γράψω για άλλη μία φορά με τον συνηθισμένο μου τόνο, ανακατεύοντας κομπλιμέντα με παράπονα. Όχι ότι επιθυμώ καθόλου να ακολουθήσω τα πρώτα λόγια του χαιρετισμού με δυσάρεστα θέματα, αλλά φαίνεται ότι συμβαίνουν πάντα πράγματα, που ένας άνθρωπος τής τάξης μου και στη θέση μου δεν μπορεί ούτε να αναφέρει χωρίς να ενοχλήσει, ούτε να τα προσπεράσει χωρίς να παραμελήσει το καθήκον του. Ωστόσο, κάνω ό,τι μπορώ για να θυμάμαι το βαρύ και λεπτό αίσθημα τιμής, που σε κάνει τόσο πρόθυμο να κοκκινίζεις για τα λάθη των άλλων. Αυτός που το φέρει αυτό είναι ένα αφανές και ταπεινό άτομο, τόσο ακίνδυνο, ασήμαντο και αβοήθητο, που φαίνεται να προκαλεί τη δική του ταλαιπωρία. Το παράπονό του είναι ότι οι Βρετόνοι παρασύρουν κρυφά τούς σκλάβους του μακριά. Δεν μπορώ να πω αν η κατηγορία του είναι αληθινή. αλλά αν μπορείτε μόνο να αντιμετωπίσετε τα εμπλεκόμενα μέρη και να αποφασίσετε το ζήτημα επί της ουσίας, νομίζω ότι ο άτυχος άνθρωπος μπορεί να είναι σε θέση να εκπληρώσει την κατηγορία του, αν πράγματι ένας ξένος από τη χώρα, άοπλος, άθλιος και άπορος, έχει ποτέ την ευκαιρία να δικαστεί δίκαια ή ευγενικά εναντίον αντιπάλων με όλα τα πλεονεκτήματα που του λείπουν, όπλα, οξύνοια, αναταραχές και το επιθετικό πνεύμα των ανδρών, που υποστηρίζονται από πολυάριθμους φίλους. Χαίρε.

 Πόλεμος με τους Γότθους 
Ο Ιορδάνης αναφέρει ότι ο Ριόθαμος υποστήριξε τους Ρωμαίους εναντίον των Βησιγότθων με επικεφαλής τον Εύριχο (ο οποίος έζησε περίπου το 440-484). Στο βιβλίο του «Η Καταγωγή και τα Έργα των Γότθων», αναφέρει ότι ο Ριόθαμος έφερε έναν βρετανικό στρατό για να συμπληρώσει τις ρωμαϊκές δυνάμεις, αλλά υπέστη ήττα πολεμώντας ενάντια σε συντριπτικές αντιξοότητες, όταν οι Γότθοι αναχαίτισαν τη δύναμή του:

 Ιορδάνης, Γετικά, XLV 237–238 

 Μετάφραση 
Ο Εύριχος βασιλιάς των Βησιγότθων αντιλήφθηκε τη συχνή αλλαγή των Ρωμαίων Αυτοκρατόρων, και προσπάθησε να κρατήσει τη Γαλατία στα χέρια του. Ο Αυτοκράτορας Ανθέμιος το άκουσε, και ζήτησε βοήθεια από τους Βρετανούς. Ο βασιλιάς τους Ριότιμος ήρθε με δώδεκα χιλιάδες άνδρες στην πολιτεία των Βησιγότθων μέσω του Ωκεανού, και έγινε δεκτός καθώς αποβιβαζόταν από τα πλοία του. (238) Ο Εύριχος βασιλιάς των Βησιγότθων ήρθε εναντίον τους με αμέτρητο στρατό, και μετά από μία μακρά μάχη κατατρόπωσε τον Ριότιμο βασιλιά των Βρετανών, πριν οι Ρωμαίοι προλάβουν να τον ακολουθήσουν. Έτσι, όταν έχασε ένα μεγάλο μέρος τού στρατού του, τράπηκε σε φυγή με όλους τους άνδρες που μπόρεσε να συγκεντρώσει, και έφθασε στους Βουργουνδούς, μία γειτονική φυλή που τότε ήταν σύμμαχος των Ρωμαίων. Αλλά ο Εύριχος βασιλιάς των Βησιγότθων κατέλαβε την γαλλική πόλη Αρβέρνουμ, επειδή ο Αυτοκράτορας Ανθέμιος ήταν πλέον νεκρός.»Geary, Patrick J. Readings in Medieval History: The Early Middle Ages, University of Toronto Press, 2010, σελ. 100.

Μία επιστολή του Σιδόνιου Απολλινάρι προς τον φίλο του Βικέντιο, γραμμένη περίπου το 468 μ.Χ., αναφέρει ότι Ρωμαίοι αξιωματούχοι υπέκλεψαν μία επιστολή που γράφτηκε από τον πραιτωριανό έπαρχο της Γαλατίας, Αρβάνδο, προς τον Βησιγότθο βασιλιά Εύριχο, στην οποία αναφερόταν ότι «οι Βρετανοί που βρίσκονταν πέρα από τον Λίγηρα θα έπρεπε να δεχθούν επίθεση» και ότι οι Βησιγότθοι και οι Βουργουνδοί (που ήταν εκείνη την εποχή πελάτες των Ρωμαίων) θα έπρεπε να μοιράσουν τη Γαλατία μεταξύ τους. Αυτό έχει οδηγήσει ορισμένους μελετητές (όπως τον Τζέφρι Ας) να υποθέσουν, ότι ο Αρβάνδος πρόδωσε τον Ριόθαμο. Ωστόσο, αυτή η επιστολή δεν αναφέρει τον Ριόθαμο ονομαστικά, και (βάσει τής ανακατασκευής τής χρονολογίας των επιστολών του Σιδόνιου), είναι πιθανό ο Ριόθαμος και οι δυνάμεις του να μην ήταν το άμεσο θέμα του μηνύματος του Αρβάνδου προς τον Εύριχο, καθώς ο Αρβάνδος ήταν ήδη υπό σύλληψη και καθ' οδόν προς τη Ρώμη, πριν καν ο Ριόθαμος εμπλακεί στη μάχη εναντίον των Βησιγότθων, κάποια στιγμή μεταξύ 470 και 472 μ.Χ. (το τελευταίο είναι το έτος θανάτου τού Αυτοκράτορα Ανθέμιου). 

 Γρηγόριος του Τουρ, Ιστορία των Φράγκων, II.18 
Ο Γρηγόριος του Τουρ φαίνεται να αντιδρά στην έκβαση της μάχης μεταξύ των Βησιγότθων και των Βρετανών:  


 Μετάφραση 
Πώς ο Χιλδέριχος πήγε στην Ορλεάνη και ο Οδόακρος στο Ανζέ [Ανδηγαυία]: Ο Χιλδέριχος πολέμησε στην Ορλεάνη και ο Οδόακρος ήρθε με τους Σάξονες στο Ανζέ. Εκείνη την εποχή, μία μεγάλη πανώλη κατέστρεψε τον λαό. Ο Αιγίδιος απεβίωσε και άφησε έναν γιο, ονομαζόμενο Συάγριο. Μετά τον θάνατό του, ο Οδόακρος έλαβε ομήρους από το Ανζέ και άλλα μέρη. Οι Βρετανοί εκδιώχθηκαν από τη Μπουρζ από τους Γότθους, και πολλοί σκοτώθηκαν στο χωριό Ντεόλ. Ο κόμης Παύλος με τους Ρωμαίους και τους Φράγκους κήρυξε πόλεμο στους Γότθους, και πήρε λάφυρα. Όταν ο Οδόακρος ήρθε στο Ανζέ, ο βασιλιάς Χιλδέριχος ήρθε την επόμενη ημέρα, σκότωσε τον κόμη Παύλο, και κατέλαβε την πόλη. Σε μία μεγάλη πυρκαγιά εκείνη την ημέρα κάηκε το σπίτι του επισκόπου.

 Ο Ριόθαμος ως βασιλιάς Αρθούρος ή Αμβρόσιος Αυρηλιανός 
Ο Ριόθαμος έχει αναγνωριστεί ως υποψήφιος για τον ιστορικό βασιλιά Αρθούρο από διάφορους μελετητές ανά τους αιώνες, κυρίως από τον ιστορικό Τζέφρι Ας,   κυρίως λόγω των δραστηριοτήτων του Ριόθαμου στη Γαλατία, οι οποίες έχουν μία περιστασιακή ομοιότητα με τη Γαλατική εκστρατεία τού βασιλιά Αρθούρου, όπως καταγράφηκε για πρώτη φορά από τον Τζέφρι του Μονμάουθ στο έργο του Ιστορία του Βρετανικού βσσιλείου. Ο Τζέφρι Ας έχει προτείνει μία σχέση μεταξύ τής υποτιθέμενης προδοσίας τού Ριόθαμου από τον Aρβάνδο και τής προδοσίας τού Αρθούρου από τον Mόρντρεντ στην Ιστορία του Βρετανικού βασιλείου, και προτείνει ότι η τελευταία γνωστή θέση του Ριοθάμου ήταν κοντά στην πόλη Αβαλόν της Βουργουνδίας (δεν αναφέρεται σε καμιά αρχαία πηγή, που να αναφέρει τον Ριόθαμου), κάτι που υποστηρίζει ότι αποτελεί τη βάση, για τη σύνδεση του Αρθούρου με το Αβαλόν.

Ο ακαδημαϊκός ιστορικός Λεόν Φλεριό υποστήριξε ότι ο Ριόθαμος ταυτίζεται με τον Αμβρόσιο Αυρηλιανό, μία ιστορική προσωπικότητα στη Βρετανία περίπου εκείνη την εποχή, ο οποίος, στις πρώτες αφηγήσεις που περιέχουν τον Αρθούρο, προηγήθηκε του Αρθούρου.  Ο Φλεριό υποστήριξε ότι ο «Ριόθαμος» ήταν ο τίτλος του Αυρηλιανού ως ηγεμόνα όλων των Βρυθονικών εδαφών. Σημείωσε ότι ο «Ριόθαμος» και ο Αυρηλιανός είναι σύγχρονοι, και ότι ο Αυρηλιανός είναι ο μόνος Βρετανός ηγέτης τής εποχής που αναγνωρίζεται (πολύ αργότερα) ως κυβερνήτης τόσο των Βρυθόνων όσο και των Φράγκων, κάτι που θα μπορούσε να ισχύει μόνο αν κυβερνούσε εδάφη στη Βρετάνη. Υποστήριξε επίσης ότι το όνομα «Άμπρος» στις βρετονικές γενεαλογίες είναι συντομογραφία του «Αμβρόσιος» και ότι ο Νέννιος υποδηλώνει ότι ο Αμβρόσιος ήταν ο ανώτατος ηγεμόνας των Βρετανών, το οποίο, σύμφωνα με τον Φλεριό, θα μεταφραζόταν ως «Ριόθαμος».  Ο Φλεριό υποστήριξε ότι ο Αμβρόσιος ηγήθηκε των Βρετανών στη μάχη εναντίον των Γότθων, αλλά στη συνέχεια επέστρεψε στη Βρετανία για να συνεχίσει τον πόλεμο εναντίον των Σαξόνων. Léon Fleuriot, Les origines de la Bretagne: l’émigration, Paris, Payot, 1980, p. 170

 Σημειώσεις 

 Δείτε επίσης 
 Ιστορικότητα του Βασιλιά Αρθούρου

 Αναφορές 

  (Geoffrey Ashe in Association with Debrett's Peerage.)





 Πρωτογενείς πηγές
 Sidonius Apollinaris, Epistulae III, 9 
 Ιορδάνης, Γκέτικα 237–8. [ απαιτείται πλήρης παραπομπή ]
 Sidonius Apollinaris, Epistulae I, 7, 5. [ απαιτείται πλήρης παραπομπή ]
 Gregory of Tours, Decem libri historiarum ii, 18. [ απαιτείται πλήρης παραπομπή ]

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Επιστολή στον Ριόθαμο από τον Σιδόνιο Απολλινάρη, εισαγωγή και κείμενο από Britannia.com

Κατηγορία:Τοπική ιστορία της Μεγάλης Βρετανίας