Βόρειοι Σατράπες

Οι Βόρειοι Σατράπες (Μπράχμι :28x28εσ22x22εσ11x11εσ Κσατράπα «Σατράπες», ή 13x13εσ13x13εσ28x28εσ22x22εσ11x11εσ Μαχακσατράπα "Μεγάλοι Σατράπες"), ή μερικές φορές Σατράπες της Μαθούρα,  ή Βόρειοι Σάκες,  είναι μία δυναστεία Ινδο-Σκυθών ("Σακών") ηγεμόνων, που κυριαρχούσαν στην περιοχή τού Παντζάμπ και τής Μαθούρα μετά την παρακμή των Ινδο-Ελλήνων, από τα τέλη του 1ου αι. π.Χ. έως τον 2ο αι. μ.Χ. Ονομάζονται "Βόρειοι Σατράπες" στη σύγχρονη ιστοριογραφία, για να διαφοροποιηθούν από τους "Δυτικούς Σατράπες", οι οποίοι κυβέρνησαν στο Σιντ, το Γκουτζαράτ και τη Μάλβα περίπου την ίδια εποχή και μέχρι τον 4ο αι. μ.Χ. Πιστεύεται ότι αντικατέστησαν τον τελευταίο Ινδο-Έλληνα βασιλιά στην περιοχή τού Παντζάμπ, καθώς και τη δυναστεία Μίτρα και τη δυναστεία Ντάτα των τοπικών Ινδών ηγεμόνων στη Μαθούρα.

Οι Βόρειοι Σατράπες πιθανότατα εκτοπίστηκαν από τους Κουσάν ή έγιναν υποτελείς τους από την εποχή τού Βήμα Καδφίση, ο οποίος είναι γνωστό ότι κυβέρνησε στη Μαθούρα το 90-100 μ.Χ., και είναι γνωστό ότι ενήργησαν ως σατράπες και μεγάλοι σατράπες στην περιοχή τής Μαθούρα για τον διάδοχό του, Κανίσκα (127-150 μ.Χ.).

 Βόρειοι Σατράπες ηγεμόνες 
μικρογραφία|Νομίσματα του σύγχρονου Ινδο-Έλληνα ηγεμόνα Στράτωνα Β΄ (βασ. π. 25 π.Χ.- 10 μ.Χ., επάνω) και τού Ινδο-Σκύθη ηγεμόνα τής Μαθούρα Ρατζουβούλα (βασ. π. 10 π.Χ. - 10 μ.Χ., κάτω) ανακαλύφθηκαν μαζί, σε έναν τύμβο στη Μαθούρα.   Τα νομίσματα τού Ρατζουβούλα προήλθαν από αυτά του Στράτωνα Β΄. 
Στην κεντρική Ινδία, οι Ινδο-Σκύθες πιστεύεται ότι κατέκτησαν την περιοχή τής Μαθούρα επί Ινδών βασιλέων, πιθανώς τής δυναστείας Ντάτα, γύρω στο 60 π.Χ. Επειδή βρίσκονταν υπό τον έλεγχο τής αυτοκρατορίας των Κουσάν, ως σατράπες τους και όχι εντελώς ανεξάρτητοι, ονομάζονταν Βόρειοι Σατράπες. Μερικοί από τούς πρώτους σατράπες τους ήταν ο Χαγκαμάσα και ο Χαγκάνα, τούς οποίους με τη σειρά του ακολούθησε ο Ρατζουβούλα, ο οποίος απέκτησε τον τίτλο μαχακσατράπα (μεγάλος σατράπης). Ωστόσο, σύμφωνα με ορισμένους συγγραφείς, ο Ρατζουβούλα μπορεί να ήταν ο πρώτος.

 Ο Ρατζουβούλα 
αριστερά|μικρογραφία|Ο Ινδο-κύθης ηγεμόνας Ρατζουβούλα, από τα νομίσματά του.
Ο Ρατζουβούλα θεωρείται ένας από τους κύριους Βόρειους Σατράπες. Ήταν ένας μέγας σατράπης (μαχακσατράπα), που κυβέρνησε στην περιοχή τής Μαθούρα στη βόρεια Ινδία γύρω στο 10 μ.Χ., υπό την εξουσία τού Ινδο-Σκύθη βασιλιά Αζιλίση. Στη Μαθούρα, μερικές φορές χρησιμοποιούσε τον όρο «βασιλεύς» δίπλα στον τίτλο τού Σατράπη, που υποδηλώνει υψηλότερο επίπεδο αυτονομίας από το Ινδο-Σκυθικό κέντρο στη βορειοδυτική Ινδία. Στην εμπρόσθια όψη των νομισμάτων του, χρησιμοποιεί συχνά στην ελληνική γραφή τον τίτλο «βασιλιάς των βασιλέων, ο Σωτήρας»..

Στη Μαθούρα, ο Ρατζουβούλα ίδρυσε το περίφημο με λέοντες κιονόκρανο τής Μαθούρα, το οποίο τώρα βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο, γεγονός που επιβεβαιώνει την παρουσία Βόρειων Σατραπών στη Μαθούρα, και ρίχνει φως στις σχέσεις μεταξύ των διαφόρων σατραπών της Βόρειας Ινδίας.  Τα νομίσματά του βρίσκονται κοντά στη Σανκάσα κατά μήκος τού Γάγγη και στο Ανατολική Παντζάμπ. Το στυλ τους προέρχεται από τους ινδο-ελληνικούς τύπους τού Στράτωνα Β'. The Dynastic Arts of the Kushans, by John M. Rosenfield, University of California Press, 1967 p.135   Ο Ρατζουβούλα κατέκτησε το τελευταίο εναπομείναν ινδο-ελληνικό βασίλειο υπό τον Στράτωνα Β', γύρω στο 10 μ.Χ., και πήρε την πρωτεύουσά του, τη Σαγκάλα. Πολυάριθμα νομίσματα τού Ρατζουβούλα έχουν βρεθεί μαζί με τα νομίσματα τής ομάδας Στράτωνα Β΄ στο Ανατολικό Παντζάμπ (ανατολικά του Τζέλουμ) και επίσης στην περιοχή Μαθούρα:  για παράδειγμα, 96 νομίσματα τού Στράτωνα Β' βρέθηκαν στη Μαθούρα σε συνδυασμό με νομίσματα τού Ρατζουβούλα, ο οποίος επίσης μιμήθηκε τα σχέδια τού Στράτωνα Β' στην πλειονότητα των κοπών του. 

Τα νομίσματα τής περιόδου, όπως αυτό τού Ρατζουβούλα, τείνουν να γίνονται πολύ ακατέργαστα και βαρβαρικά σε ύφος. Είναι επίσης πολύ υποβαθμισμένα, με την περιεκτικότητα σε άργυρο να μειώνεται όλο και περισσότερο, με αντιστάθμισμα ένα υψηλότερο ποσοστό χαλκού, μία τεχνική κράματος (billon), που υποδηλώνει λιγότερο πλούσια οικονομικά.

 To με λέοντες κιονόκρανο τής Μαθούρα 
μικρογραφία|Το με λέοντες κιονόκρανο στη Μαθούρα, μία δυναστική παραγωγή, που διαφημίζει την κυριαρχία τού Ρατζουβούλα και των συγγενών του, καθώς και την υποστήριξη τού Βουδισμού από αυτούς. 2 π.Χ.- 6 μ.Χ. Dated 2 BCE-6 CE in Fig.213 in 
Το με λέοντες κιονόκρανο τής Μαθούρα, ένα ινδο-σκυθικό κιονόκρανο από ψαμμίτη σε ακατέργαστο στυλ, από τη Μαθούρα στην Κεντρική Ινδία, που χρονολογείται στον 1ο αι. μ.Χ., περιγράφει σε γραφή Χαρόστι το δώρο εγκαινίων μίας στούπας με ένα λείψανο τού Βούδα, από τη βασίλισσα Ναντάσι Κάσα, σύζυγο τού Ινδο-Σκύθη ηγεμόνα τής Μαθούρα, Ρατζουβούλα.

Το κιονόκρανο περιγράφει, μεταξύ άλλων δωρεών, το δώρο μίας στούπας με ένα λείψανο τού Βούδα, από τη βασίλισσα Αγιάσια, την «κύρια βασίλισσα του Ινδο-Σκύθη ηγεμόνα τής Μαθούρα, σατράπη Ρατζουβούλα». Αναφέρεται ως «κόρη του Χαραηώστη» (Βλέπε: Επιγραφές στο με λέοντες κιονόκρανο τής Μαθούρα). Το με λέοντες κιονόκρανο αναφέρει επίσης τη γενεαλογία αρκετών Ινδο-Σκυθών σατραπών τής Μαθούρα. Αναφέρει τον Σοντάσα, γιο του Ρατζουβούλα, ο οποίος τον διαδέχθηκε, και έκανε επίσης τη Μαθούρα πρωτεύουσά του.

 Σοντάσα και Μπανταγιάσα 
αριστερά|μικρογραφία|300x300εσ|Νόμισμα του Βόρειου Σατράπη Μπανταγιάσα. Εμπρός όψη: επιγραφή ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΣΩΤΗΡΟΣ ΖΗΛΙΟΥ, μία μίμηση επιγραφής τού Ζωίλου Β΄.Πίσω όψη: Maharajasa Tratarasa Bhadrayashasa, "βασιλιάς σωτήρας Μπανταγιάσα" .
Ο Σοντάσα, γιος του Ρατζουβούλα, φαίνεται να αντικατέστησε τον πατέρα του στη Μαθούρα, ενώ ο Μπανταγιάσα βασίλευσε ως βασιλεύς στο Ανατολικό Παντζάμπ.    Ο Μπανταγιάσα έχει μερικά από τα ωραιότερα νομίσματα των Βόρειων Σατραπών, εμπνευσμένα άμεσα από τα νομίσματα των τελευταίων Ινδο-Ελλήνων βασιλέων.

Τα νομίσματα τού Σοντάσα είναι πιο πρόχειρα και τοπικού περιεχομένου: απεικονίζουν μία Λάκσμι να στέκεται ανάμεσα σε δύο σύμβολα στην εμπρόσθια όψη, με μία επιγραφή γύρω από τον Mahakhatapasa putasa Khatapasa Sodasasa «σατράπης Σοντάσα, γιος τού μεγάλου σατράπη». Στην πίσω όψη απεικονίζεται μία όρθια αμπισέκα Λάκσμι (η Λάκσμι να στέκεται στραμμένη προς ένα λουλούδι λωτού, με δίδυμα κοτσάνια και φύλλα) που χρίεται από δύο ελέφαντες που ραντίζουν με νερό, όπως στα νομίσματα τού Aζιλίση.  

Ο Σοντάσα είναι επίσης γνωστός από διάφορες επιγραφές, όπου αναφέρεται ως ηγεμόνας στη Μαθούρα, όπως η πινακίδα Κανκάλι Τίλα τού Σοντάσα.

 Συμβολή στη σανσκριτική επιγραφική 
μικρογραφία|300x300εσ|Επιγραφή σε στήλη τού Μιρζαπούρ κατά τη βασιλεία τού Σοντάσα, π. το 15 μ.Χ., χωριό Μιρζαπούρ (κοντά στη Μαθούρα). Μουσείο Μαθούρα. Η επιγραφή αναφέρεται στην ανέγερση μίας δεξαμενής νερού από τον Μουλαβάσου και τη σύζυγό του Καουσίκι, κατά τη διάρκεια τής βασιλείας τοή Σοντάσα, ο οποίος ανέλαβε τον τίτλο τοή "σβάμι (κύριου) μαχακσατράπα (μεγάλου σατράπη)". 
μικρογραφία|Τα ονόματα τού mahakshatrapa ("μεγάλου σατράπη") Χαραπαλάνα και του kshatrapa ("σατράπη") Βανασπάρα το 3ο έτος τού Kανίσκα Α΄ (π. 123 μΧ) βρέθηκαν σε αυτό το άγαλμα τού Μπάλα Μποντισάτβα, αφιερωμένο από τον "αδελφό (Bhikshu) Μπάλα".
Σε αυτό που έχει περιγραφεί ως «το μεγάλο γλωσσικό παράδοξο της Ινδίας», οι σανσκριτικές επιγραφές εμφανίστηκαν για πρώτη φορά πολύ αργότερα από τις επιγραφές Πράκριτ, αν και η Πράκριτ θεωρείται απόγονος τής σανσκριτικής γλώσσας.  Αυτό συνέβη επειδή η Πράκριτ, στις πολλαπλές παραλλαγές της, είχε ευνοηθεί από την εποχή των επιδραστικών εδίκτων τού Ασόκα (π. το 250 π.Χ.). 

Εκτός από μερικά παραδείγματα από τον 1ο αι. π.Χ., οι περισσότερες από τις πρώιμες σανσκριτικές επιγραφές χρονολογούνται στην εποχή των Ινδο-Σκυθών ηγεμόνων, είτε των Βόρειων Σατραπών γύρω από τη Μαθούρα για τους πρώτους, είτε, λίγο αργότερα, των στενά συγγενών Δυτικών Σατραπών στη δυτική και κεντρική Ινδία.   Πιστεύεται ότι έγιναν υποστηρικτές των σανσκριτικών, ως έναν τρόπο για να δείξουν την προσκόλλησή τους στον ινδικό πολιτισμό.  Σύμφωνα με τον Σαλομόν, «το κίνητρό τους για την προώθηση των σανσκριτικών ήταν πιθανώς η επιθυμία να εδραιωθούν ως νόμιμοι Ινδοί ή τουλάχιστον ινδοποιημένοι ηγεμόνες, και να κερδίσουν την εύνοια τής μορφωμένης βραχμανικής ελίτ». 

Οι σανσκριτικές επιγραφές στη Μαθούρα (Ουτάρ Πραντές) χρονολογούνται στον 1ο και 2ο αι. μ.Χ.  Οι παλαιότερες από αυτές, δηλώνει ο Σαλομόν, αποδίδονται στον Σοντάσα από τα πρώτα χρόνια του 1ου αι. μ.Χ. Από τις επιγραφές τής Μαθούρα, η πιο σημαντική είναι η επιγραφή τού Φρέατος Μόρα.  Κατά τρόπο παρόμοιο με την επιγραφή Χαθιμπάντα, η επιγραφή τού φρέατος Μόρα είναι μία επιγραφή αφιέρωσης, και συνδέεται με την παράδοση τού Βισναβισμού στον Ινδουισμό. Αναφέρει ένα πέτρινο ιερό (ναό), pratima (murti, εικόνες) και αποκαλεί τούς πέντε Βρίσνι ως bhagavatam.   Υπάρχουν πολλές άλλες σανσκριτικές επιγραφές τής Μαθούρα που επικαλύπτουν την εποχή των Ινδο-Σκυθών Βορείων Σατραπών και των πρώιμων Κουσάν, αν και εξακολουθούν να υπολείπονται τού αριθμού των σύγχρονων επιγραφών στα Πράκριτ.  Άλλες σημαντικές επιγραφές τού 1ου αι. σε αρκετά καλή κλασική σανσκριτική γλώσσα περιλαμβάνουν την επιγραφή τής Θύρας τού Βάσου και την επιγραφή τού Ναού τού Βουνού.  Οι πρώιμες σχετίζονται με τις βραχμανικές και πιθανώς τζαϊνιστικές παραδόσεις, όπως στην περίπτωση μίας επιγραφής από την Κανκάλι Τίλα, Inscription No21 in   και καμία δεν είναι βουδιστική.

Η ανάπτυξη τής σανσκριτικής επιγραφικής στη δυτική Ινδία υπό τούς Δυτικούς Σατράπες πιστεύεται επίσης, ότι ήταν αποτέλεσμα τής επιρροής των Βορείων Σατραπών στους δυτικούς συγγενείς τους. 

 Διάδοχοι 
Αρκετοί διάδοχοι είναι γνωστό ότι κυβέρνησαν ως υποτελείς των Κουσάν, όπως ο μαχακσατράπα («μεγάλος σατράπης») Χαραπαλάνα και ο κσατράπα («σατράπης») Βανασπάρα, οι οποίοι είναι γνωστοί από μία επιγραφή που ανακαλύφθηκε στο Σάρναθ, και χρονολογείται στο 3ο έτος τού Κανίσκα Α΄ (π. 130 μ.Χ.), στην οποία ο Κανίσκα Α΄ αναφέρει ότι είναι οι κυβερνήτες των ανατολικών τμημάτων τής αυτοκρατορίας του, ενώ ένας «στρατηγός Λάλα» και οι σατράπες Βεσπάσι και Λιάκα τίθενται επικεφαλής τού βορρά.    Η επιγραφή ανακαλύφθηκε σε ένα πρώιμο άγαλμα ενός Μποντισάτβα, του Σάρναθ Μπάλα Μποντισάτβα, που τώρα βρίσκεται στο Μουσείο Σάρναθ. 

 Η τέχνη τής Μαθούρα υπό τούς Βόρειους Σατράπες (π. 60 π.Χ.-90 μ.Χ.) 
Από το 70 π.Χ. περίπου, η περιοχή τής Μαθούρα περιέπεσε στούς Ινδο-Σκύθες Βόρειους Σατράπες υπό τον Χαγκαμάσα, τον Χαγκάνα και στη συνέχεια τον Ρατζουβούλα.  Κατά τη διάρκεια αυτής τής περιόδου, η Μαθούρα περιγράφεται ως «ένα μεγάλο κέντρο τού πολιτισμού των Σακών στην Ινδία».  Λίγα είναι γνωστά με ακρίβεια από εκείνη την περίοδο, όσον αφορά την καλλιτεχνική δημιουργία. Ο Ινδο-Σκύθης Ρατζουβούλα, ηγεμόνας τής Μαθούρα, δημιούργησε νομίσματα που ήταν αντίγραφα τού σύγχρονου Ινδο-Έλληνα ηγεμόνα Στράτωνα Β', με τη μορφή τού βασιλιά και αναπαράσταση τής Αθηνάς στην εμπρόσθια όψη.  Οι Ινδο-Σκύθες είναι γνωστό ότι υποστήριζαν τον Βουδισμό, αλλά και άλλες θρησκείες, όπως φαίνεται από τις επιγραφές και τα αρχαιολογικά τους ευρήματα στη βορειοδυτική και δυτική Ινδία, καθώς και από τις συνεισφορές τους στη γλυπτική πριν από τούς Κουσάν στη Ματούρα.  Η Μαθούρα έγινε μέρος τής αυτοκρατορίας των Κουσάν από τη βασιλεία τού Βήμα Καδφίση (90-100 μ.Χ.), και στη συνέχεια έγινε η νότια πρωτεύουσα τής αυτοκρατορίας των Κουσάν.

 Τέλη 1ου αι. π.Χ. 
Ορισμένα έργα τέχνης που χρονολογούνται στα τέλη του 1ου αι. π.Χ. παρουσιάζουν πολύ λεπτή κατασκευή, όπως τα γλυπτά των Γιακσί. Dated 20 BCE in Fig.200 in  Στο τέλος αυτής τής περιόδου, ο Ινδο-Σκύθης ηγεμόνας Ρατζουβούλα είναι επίσης γνωστός για το περίφημο με λέοντες κιονόκρανο τής Μαθούρα, το οποίο καταγράφει γεγονότα τής Ινδο-Σκυθικής δυναστείας, καθώς και την υποστήριξή τους στον Βουδισμό. Είναι επίσης ένα ενδιαφέρον παράδειγμα τής κατάστασης τής καλλιτεχνικής επίτευξης στην πόλη Μαθούρα στις αρχές τής εποχής μας. Το κιονόκρανο απεικονίζει δύο λέοντες που θυμίζουν τους λέοντες των Στύλων τού Ασόκα, αλλά σε πολύ πιο τραχύ στυλ. Επίσης, στο κέντρο του εμφανίζεται ένα βουδιστικό σύμβολο τριράτανα, επιβεβαιώνοντας περαιτέρω τη συμμετοχή των Ινδο-Σκυθών ηγεμόνων στον Βουδισμό. Το τριράτανα περιέχεται σε ένα φλεγόμενο ανθέμιο, ένα στοιχείο τής ελληνιστικής εικονογραφίας, και ένα παράδειγμα ελληνιστικής επιρροής στην ινδική τέχνη. 

Το γεγονός ότι το με λέοντες κιονόκρανο τής Μαθούρα είναι χαραγμένο στη γλώσσα Χαρόστι, μία γραφή που χρησιμοποιείται στα βορειοδυτικά τής περιοχής τής Γκαντάρα, μαρτυρά την παρουσία βορειοδυτικών καλλιτεχνών εκείνη την εποχή στη Μαθούρα. 

 Στυλ γλυπτικής στη Ματούρα τον 1ο αι. μ.Χ. 
Η πληθώρα αφιερωματικών επιγραφών στο όνομα τού Σόντασα, τού Ινδο-Σκύθη ηγεμόνα τής Μαθούρα και γιου τού Ρατζουβούλα (οκτώ τέτοιες επιγραφές είναι γνωστές, συχνά σε γλυπτά έργα),  και το γεγονός ότι ο Σαντάσα είναι γνωστός μέσω των νομισμάτων του, καθώς και μέσω των σχέσεών του με άλλους Ινδο-Σκύθες ηγεμόνες των οποίων οι ημερομηνίες είναι γνωστές, σημαίνει ότι ο Σαντάσα λειτουργεί ως ιστορικός δείκτης για την εξακρίβωση των γλυπτικών στυλ στη Μαθούρα κατά τη διάρκεια τής βασιλείας του, στο πρώτο μισό του 1ου αι. μ.Χ.   Αυτές οι επιγραφές αντιστοιχούν επίσης σε μερικές από τις πρώτες γνωστές επιγραφικές επιγραφές στα σανσκριτικά.   Ο επόμενος ιστορικός δείκτης αντιστοιχεί στη βασιλεία τού Κανίσκα υπό τούς Κουσάν, των οποίων η βασιλεία ξεκίνησε π. το 127 μ.Χ.  Τα γλυπτικά στυλ στη Μαθούρα κατά τη διάρκεια τής βασιλείας τού Σοντάσα είναι αρκετά ξεχωριστά, και διαφέρουν σημαντικά από το στυλ τής προηγούμενης περιόδου π. το 50 π.Χ. ή από τα στυλ τής ύστερης περιόδου τής αυτοκρατορίας των Κουσάν τον 2ο αι. μ.Χ. 

 Αγάλματα σε κύκλο 

Αρκετά παραδείγματα κυκλικών αγαλμάτων έχουν βρεθεί από την περίοδο τού Σοντάσα, όπως οι κορμοί των «ηρώων Βρίσνι», που ανακαλύφθηκαν στη Μόρα, π. 7 χλμ. δυτικά τής Μαθούρα. Dated 15 CE in  Αυτά τα αγάλματα αναφέρονται στην επιγραφή τού φρέατος Μόρα που βρίσκεται κοντά, και κατασκευάστηκε στο όνομα τού Βόρειου Σατράπη Σοντάσα π. το 15 μ.Χ., στην οποία ονομάζονται Μπαγκαβατάμ.    Τα θραύσματα αγαλμάτων πιστεύεται ότι αντιπροσωπεύουν μερικούς από τους πέντε ήρωες Βρίσνι, πιθανώς αρχαίους βασιλείς τής Μαθούρα που αργότερα αφομοιώθηκαν με τον Βίσνου και τα άβατάρ του,   ή, εξίσου πιθανό, τούς πέντε ήρωες Τζαϊνιστές με επικεφαλής τον Ακρούρα, οι οποίοι μαρτυρούνται καλά σε κείμενα Τζαϊνιστών.  Στην πραγματικότητα, η λατρεία των Βρίσνις μπορεί να ήταν διαθρησκευτική, όπως και η λατρεία των Γιάκσα. 

Οι δύο ανδρικοί κορμοί χωρίς επιγραφή που ανακαλύφθηκαν, είναι και οι δύο υψηλής δεξιοτεχνίας και σε ινδικό στυλ και ενδυμασία.  Είναι γυμνοί στο στήθος, αλλά φορούν ένα χοντρό περιδέραιο, καθώς και βαριά ενώτια.  Οι δύο κορμοί που βρέθηκαν, είναι παρόμοιοι, με μικρές παραλλαγές, γεγονός που υποδηλώνει ότι μπορεί να ήταν μέρος μίας σειράς, κάτι που συνάδει με την ερμηνεία τους ως Βρίσνι.  Μοιράζονται ορισμένα γλυπτικά χαρακτηριστικά με τα αγάλματα Γιάκσα που βρέθηκαν στη Μαθούρα, και χρονολογούνται στον 2ο και 1ο αι. π.Χ., όπως η γλυπτική σε κυκλικό σχήμα ή το στυλ ένδυσης, αλλά οι πραγματικές λεπτομέρειες τού στυλ και τής κατασκευής ανήκουν σαφώς στην εποχή τού Σοντάσα.   Τα αγάλματα Βρίσνι επίσης δεν είναι κολοσσιαίου τύπου, καθώς θα είχαν μήκος μόνο περίπου 1,22 μ.  Τα Mόρα Βρίσνι λειτουργούν ως καλλιτεχνικό σημείο αναφοράς για τα κυκλικά αγάλματα τής περιόδου. 

 Τζαϊνιστικά ανάγλυφα 

Πολλά από τα γλυπτά αυτής τής περιόδου σχετίζονται με τη θρησκεία Τζαϊν, με πολλά ανάγλυφα που απεικονίζουν σκηνές λατρείας, όπως η πλάκα Kανκάλι Τίλα τού Σοντάσα στο όνομα τού Σοντάσα.  Τα περισσότερα από αυτά είναι αναθηματικές πλάκες, που ονομάζονται αγιαγαπάτα. 

Οι αναθηματικές πλάκες των Τζαϊνιστών, που ονομάζονται «αγιαγκαπάτα», είναι πολυάριθμες, και μερικές από τις πρώτες χρονολογούνται π. στο 50-20 π.Χ.  Πιθανότατα ήταν πρωτότυπα για τις πρώτες γνωστές εικόνες τού Βούδα στη Μαθούρα.  Πολλές από αυτές βρέθηκαν γύρω από τη στούπα Κανκάλι Τίλα Τζαϊν στη Μαθούρα.

Αξιοσημείωτα μεταξύ των σχεδιαστικών μοτίβων στα αγιαγκαπάτα είναι τα κιονόκρανα, που εμφανίζουν «περσικό-αχαιμενιδικό» στυλ, με πλευρικούς έλικες, φλογοειδή ανθέμια και ξαπλωμένους λέοντες ή πτερωτές σφίγγες.  "The Ayagapata which had been set up by Simhanddika, anterior to the reign of Kanishka, and which is assignable to a period not later than 1 A.D., is worth notice because of the typical pillars in the Persian-Achaemenian style" in 

 Σχέδια με αμπέλια και γιρλάντες (π. 15 μ.Χ.) 
Μία διακοσμημένη παραστάδα, η παραστάδα Βάσου, αφιερωμένο στη θεότητα Βασουντέβα, αναφέρει επίσης την κυριαρχία τού Σιντάσα, και έχει παρόμοια σκάλισμα με την παραστάδα Mόρα, που βρέθηκε σε σχέση με την επιγραφή τού φρέατος Μόρα σε παρόμοιο χρονολογικό και θρησκευτικό πλαίσιο. Η διακόσμηση αυτών και πολλών παρόμοιων παραστάδων από τη Μαθούρα αποτελείται από έλικες με αμπέλια. Όλα χρονολογούνται από τη βασιλεία τού Σοντάσα, π. το 15 μ.Χ., και αποτελούν μία ασφαλή χρονολογημένη καλλιτεχνική αναφορά για την αξιολόγηση τής χρονολόγησης άλλων γλυπτών τής Μαθούρα.  Έχει προταθεί ότι το σχέδιο αμπέλου είχε εισαχθεί από την περιοχή Γκαντάρα στα βορειοδυτικά, και ίσως σχετίζεται με το βόρειο γούστο των ηγεμόνων σατραπών.  Αυτά τα σχέδια μπορεί επίσης να είναι αποτέλεσμα τού έργου βόρειων καλλιτεχνών στη Μαθούρα.  Τα σχέδια αμπέλου τής Γκαντάρα θεωρούνται γενικά ότι προέρχονται από την ελληνιστική τέχνη. "Honeysuckle, grapevine, triton and acanthus mouldings are some of the Hellenistic features." in 

 Καλλιγραφία (τέλη 1ου αι. π.Χ. - 1ος αι. μ.Χ.) 
μικρογραφία|
Η καλλιγραφία τής γραφής Bράχμι παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητη από την εποχή τής αυτοκρατορίας των  Mαουρύα έως τα τέλη του 1ου αι. π.Χ.  Οι Ινδο-Σκύθες, μετά την εγκατάστασή τους στη βόρεια Ινδία, εισήγαγαν «επαναστατικές αλλαγές» στον τρόπο γραφής τής γραφής Bράχμι.  Τον 1ο αι. π.Χ., το σχήμα των χαρακτήρων Bράχμι έγινε πιο γωνιώδες, και τα κάθετα τμήματα των γραμμάτων εξισορροπήθηκαν, ένα φαινόμενο που είναι σαφώς ορατό στις επιγραφές των νομισμάτων, και έκανε τη γραφή οπτικά πιο παρόμοια με την ελληνική.  Σε αυτή τη νέα γραμματοσειρά, τα γράμματα ήταν «κομψά και καλοσχηματισμένα».  Η πιθανή εισαγωγή τής γραφής με μελάνι και πέννα, με την χαρακτηριστική παχιά αρχή κάθε γραμμής που δημιουργείται από τη χρήση μελανιού, αναπαρήχθη στην καλλιγραφία των πέτρινων επιγραφών με τη δημιουργία μίας τριγωνικής μορφής στην αρχή κάθε γραμμής.   Αυτό το νέο στυλ γραφής είναι ιδιαίτερα ορατό στις πολυάριθμες αφιερωματικές επιγραφές που έγιναν στη Μαθούρα, σε συνδυασμό με έργα τέχνης που αφορούσαν θρησκευτικά έργα.  Αυτή η νέα καλλιγραφία τής γραφής Bράχμι υιοθετήθηκε στην υπόλοιπη υποήπειρο κατά τον επόμενο μισό αιώνα.  Το νέο «στυλ πένας» ξεκίνησε μία ραγδαία εξέλιξη τής γραφής από τον 1ο αι. μ.Χ., με περιφερειακές παραλλαγές να αρχίζουν να εμφανίζονται. 

 Πρώτες εικόνες του Βούδα (περίπου από το 15 μ.Χ.) 
μικρογραφία|Ο «Βούδας Ισαπούρ», πιθανώς η παλαιότερη γνωστή αναπαράσταση τού Βούδα (μάλλον μαζί με το καθιστό άγαλμα του Βούδα Μπουτκάρα στη Στούπα Μπουτκάρα, Σουάτ), σε στύλο με κιγκλίδωμα, χρονολογείται π. στο 15 μ.Χ. 

Από τον 2ο-1ο αι. π.Χ. π. στο Μπαρχούτ και το Σάντσι, σκηνές από τη ζωή τού Βούδα, ή μερικές φορές από τις προηγούμενες ζωές του, είχαν εικονογραφηθεί χωρίς να φαίνεται ο ίδιος ο Βούδας, εκτός από ορισμένα από τα σύμβολά του, όπως ο άδειος θρόνος ή το μονοπάτι τσάνκραμα. "This aniconic tradition was shortly to disappear and the iconic types of the Buddha made their sudden appearance apparently simultaneously in the so-called Hellenic school of Gandhara and the Indian school of Mathura."  Αυτή η καλλιτεχνική επινόηση έληξε με την ξαφνική εμφάνιση τού Βούδα, πιθανώς ταυτόχρονα στη Γκαντάρα και τη Μαθούρα, στις αρχές τής χιλιετίας. 

Πιθανώς η πρώτη γνωστή αναπαράσταση τού Βούδα (το δοχείο Μπιμάραν και το βουδιστικό νόμισμα Tιλύα Τεπέ είναι άλλοι υποψήφιοι), ο «Βούδας Iσαπούρ» χρονολογείται επίσης από στυλιστική άποψη στη βασιλεία τού Σοντάσα, π. το 15 μ.Χ. Απεικονίζεται σε ανάγλυφο σε μία κανονική σκηνή γνωστή ως «Οι Λοκαπάλα προσφέρουν μπολ ελεημοσύνης στον Βούδα Σακγιαμούνι».  Ο συμβολισμός αυτού τού πρώιμου αγάλματος είναι ακόμη διστακτικός, αντλώντας σε μεγάλο βαθμό από τις παλαιότερες, ιδιαίτερα τις Τζάιν, εικονογραφικές παραδόσεις τής ΜΑθούρα, και απέχει πολύ από τα πληθωρικά τυποποιημένα σχέδια τής αυτοκρατορίας των Kουσάν.  Είναι μάλλον λιτό και όχι ακόμη μνημειώδες σε σύγκριση με τα γλυπτά τού Βούδα τού επόμενου αιώνα, και μπορεί να αντιπροσωπεύει μία από τις πρώτες προσπάθειες δημιουργίας μίας ανθρώπινης εικόνας, σηματοδοτώντας μία εξέλιξη από τη λαμπρή ανεικονική παράδοση τής βουδιστικής τέχνης σε σχέση με το πρόσωπο τού Βούδα, η οποία μπορεί να φανεί στην τέχνη των Σάντσι και Μπαρούτ.  Αυτή η απεικόνιση τού Βούδα είναι πολύ παρόμοια με τις εικόνες των Τζαϊνιστών τής περιόδου, όπως το ανάγλυφο τού Τζίνα Παρσβανάθα σε ένα αγιαγαπάτα, που χρονολογείται επίσης π. στο 15 μ.Χ.  Quintanilla, Sonya Rhie (2007). 

Πιστεύεται ότι οι εικόνες των Τζαϊνιστών αγίων, οι οποίες μπορούν να παρατηρηθούν στη Μαθούρα από τον 1ο αι. π.Χ., ήταν πρότυπα για τις πρώτες εικόνες τού Βούδα στη Μαθούρα, καθώς οι στάσεις είναι πολύ παρόμοιες και το σχεδόν διαφανές πολύ λεπτό ένδυμα τού Βούδα δεν διαφέρει πολύ οπτικά από τη γύμνια των Τζίνα Εδώ ο Βούδας δεν φοράει τη μοναστική περιβολή, η οποία θα γινόταν χαρακτηριστικό πολλών από τις μεταγενέστερες εικόνες τού Βούδα. Η στάση καθίσματος με σταυροπόδι μπορεί να προέρχεται από προηγούμενα ανάγλυφα ασκητών ή διδασκάλων με σταυροπόδι στο Μπάρχουτ, το Σάντσι και το Μποντ Γκάγια. Έχει επίσης προταθεί ότι οι Βούδες με σταυροπόδι μπορεί να προέρχονται από τις απεικονίσεις καθιστών Σκυθών βασιλέων από τα βορειοδυτικά, όπως είναι ορατό στα νομίσματα τού Μαύη (90-80 π.Χ.) ή τού Άζη (57-10 π.Χ.).

Έχει υπάρξει μία επαναλαμβανόμενη συζήτηση σχετικά με την ακριβή ταυτότητα αυτών των αγαλμάτων τής Μαθούρα, με ορισμένους να ισχυρίζονται ότι είναι απλώς αγάλματα Μποντισάτβα, που είναι πράγματι ο ακριβής όρος που χρησιμοποιείται στις περισσότερες επιγραφές των αγαλμάτων, που βρέθηκαν στη Μαθούρα. Μόνο ένα ή δύο αγάλματα τού τύπου Μαθούρα είναι γνωστά, που να αναφέρουν τον ίδιο τον Βούδα.  Αυτό θα μπορούσε να συμφωνεί με μία αρχαία βουδιστική απαγόρευση να απεικονίζεται ο ίδιος ο Βούδας σε ανθρώπινη μορφή, γνωστή και ως ανεικονισμός στον Βουδισμό, που εκφράζεται στο Σαρβαστιβάντα βινάγια (κανόνες τής πρώιμης βουδιστικής σχολής τού Σαρβαστιβάντα): ""Εφόσον δεν επιτρέπεται να φτιάξω μία εικόνα τού σώματος τού Βούδα, προσεύχομαι ο Βούδας να μού επιτρέψει να φτιάξω μία εικόνα τού συνοδού Μποντισάτβα. Είναι αυτό αποδεκτό;" Ο Βούδας απάντησε: "Μπορείτε να φτιάξετε μία εικόνα τοί Μποντισάτβα".  Ωστόσο, οι σκηνές στον Βούδα Ισαπούρ και στον μεταγενέστερο Βούδα Ιντρασάλα (που χρονολογείται από το 50-100 μ.Χ.), αναφέρονται σε γεγονότα που θεωρούνται ότι συνέβησαν μετά τη φώτιση τού Βούδα, και ως εκ τούτου, πιθανώς απεικονίζουν τον Βούδα, και όχι τον νεότερο εαυτό του ως Μποντισάτβα ή έναν απλό βοηθό Μποντισάτβα. 

 Άλλα αναάγλυφα 
μικρογραφία|Το «επιστύλιο Ιντρασάλα»: λεπτομέρεια τού Βούδα στο σπήλαιο Ιντρασάλα, με τη συνοδεία τής βεδικής θεότητας Ίντρα. 50-100 μ.Χ. 

Το βουδιστικό «επιστύλιο Iντρασάλα», χρονολογούμενο από το 50-100 μ.Χ., με μία σκηνή τού Βούδα στο σπήλαιο Iντρασάλα να παρακολουθείται από τον Ίντρα, και μία σκηνή αφοσίωσης στο δέντρο Μπόντι στην άλλη πλευρά, είναι ένα ακόμη παράδειγμα τού ακόμη διστακτικού χειρισμού τής ανθρώπινης εικόνας τού Βούδα στη βουδιστική τέχνη τής Μαθούρα.  Ο βουδιστικός χαρακτήρας αυτού τού επιστυλίου καταδεικνύεται σαφώς από την απεικόνιση τού δέντρου Μπόντι μέσα στον ειδικά κατασκευασμένο ναό του στο Μποντ Γκάγια, μία τακτική σκηνή βουδισμού από τα ανάγλυφα τού Μπάρουτ και τού Σάντσι.  Η απεικόνιση τού Βούδα σε διαλογισμό στο σπήλαιο Iντρασάλα είναι επίσης χαρακτηριστικά βουδιστική.  Ο Βούδας έχει ήδη τα χαρακτηριστικά, αν όχι το στυλ, των μεταγενέστερων αγαλμάτων «Καπάρντιν», εκτός από την απουσία φωτοστέφανου. 
κέντρο|μικρογραφία|Βουδιστικό «επιστύλιο Iντρασάλα», με τον Βούδα και το δέντρο Μπόντι στο κέντρο κάθε πλευράς, χρονολογούμενο από το 50-100 μ.Χ., πριν από την περίοδο Kουσάν.   Ο Βούδας συνοδεύεται από τη βεδική θεότητα Ίντρα στο πλάι τού σπηλαίου Iντρασάλα. 

 Βεδικές θεότητες 
Εκτός από την ηρωική λατρεία των ηρώων Βρίσνι ή τη διαθρησκευτική λατρεία των Γιακάσα, η ινδουιστική τέχνη άρχισε να αναπτύσσεται πλήρως μόνο από τον 1ο έως τον 2ο αι. μ.Χ., και υπάρχουν πολύ λίγα παραδείγματα καλλιτεχνικής αναπαράστασης, πριν από εκείνη την εποχή.  Οι τρεις βεδικοί θεοί Ίντρα, Βράχμα και Σούρια απεικονίστηκαν για πρώτη φορά στη βουδιστική γλυπτική, ως συνοδοί σε σκηνές που τιμούν τη ζωή τού Βούδα, ακόμη και όταν ο ίδιος ο Βούδας δεν είχε ακόμη εμφανιστεί σε ανθρώπινη μορφή, αλλά μόνο μέσω των συμβόλων του, όπως οι σκηνές τής Γέννησής του, τής Καθόδου του από τον Ουρανό Τραγιαστρίμσα ή τής καταφυγής του στο σπήλαιο Ιντρασάλα.  Αυτές οι βεδικές θεότητες εμφανίζονται σε βουδιστικά ανάγλυφα στη Μαθούρα από τον 1ο αι. μ.Χ., όπως ο Ίντρα να παρακολουθεί τον Βούδα στο σπήλαιο Ιντρασάλα, όπου ο Ίντρα απεικονίζεται με ένα στέμμα, που μοιάζει με μίτρα και να ενώνει τα χέρια του. 

 Πρώιμα αγάλματα «Καπάρντιν» (τέλη 1ου αι. μ.Χ.) 

Οι πρώτοι τύποι αγαλμάτων «Καπάρντιν» (που πήραν το όνομά τους από το «καπάρντιν», την χαρακτηριστική τούφα από σγουρά μαλλιά τού Βούδα) που απεικονίζουν τον Βούδα με συνοδούς, πιστεύεται ότι είναι προ-Κουσάν, χρονολογούμενοι από την εποχή των «Κσατράπα» ή Βόρειων Σατραπών.  Διάφορες σπασμένες βάσεις αγαλμάτων τού Βούδα με επιγραφές έχουν αποδοθεί στους Κσατράπα.  Ένα θραύσμα μίας τέτοιας στήλης βρέθηκε με την αναφορά τού ονόματος τού δωρητή ως «κυρίας Κσατράπα» ονόματι Νάντα, η οποία αφιέρωσε την εικόνα τού Μποντισάτβα «για την ευημερία και την ευτυχία όλων των αισθανόμενων όντων, για την αποδοχή των Σαρβαστιβάντα» και θεωρείται σύγχρονο με την περίφημη «στήλη Κάτρα». 

Ένα από αυτά τα πρώιμα παραδείγματα, δείχνει τον Βούδα να λατρεύεται από τους θεούς Βράχμα και Ίντρα. 

Η περίφημη «στήλη Kάτρα Μποντισάτβα» είναι η μόνη πλήρως άθικτη εικόνα ενός «Καπάρντιν» Μποντισάτβα που έχει απομείνει από την περίοδο Kσατράπα, και θεωρείται ως ο βασικός τύπος τής απεικόνισης τού «Καπάρντιν» Βούδα, και αποτελεί την «κλασική δήλωση τού τύπου». 

Συμπερασματικά, ο κανονικός τύπος τού καθισμένου Μποντισάτβα με συνοδούς, κοινώς γνωστός ως τύπος «Καπάρντιν», φαίνεται να αναπτύχθηκε κατά την εποχή που οι Ινδο-Σκύθες Βόρειοι Σατράπες εξακολουθούσαν να κυβερνούν στη Μαθούρα, πριν από την άφιξη των Κουσάν.  Αυτός ο τύπος συνεχίστηκε κατά την περίοδο Κουσάν, μέχρι την εποχή τού Χουβίσκα, πριν ξεπεραστεί από πλήρως ντυμένους τύπους αγαλμάτων τού Βούδα, που απεικονίζουν τον Βούδα να φοράει το μοναστικό χιτώνα «σαμγκάτι». 

 Ηγεμόνες 
 Κυβερνήτης Εικόνα Τίτλος Περίπου ημερομηνίες Αναφορές Χαγκαμάσα50x50εσ Σατράπης 1ος αιώνας π.Χ. Στις αρχαιολογικές ανασκαφές του Σονκ, κοντά στη Μαθούρα, τα πρώτα νομίσματα των Κσατράπα ήταν αυτά τού Χαγκαμάσα.  Χαγκάνα50x50εσ Σατράπης 1ος αιώνας π.Χ. Ρατζουβούλα50x50εσ Μέγας Σατράπης αρχές 1ου αι. π.Χ. Μπανταγιάσα50x50εσ Σατράπης 1ος αι. μ.Χ. Πιθανός διάδοχος τού Ρατζουβούλα στο Ανατολικό Παντζάμπ Σοντάσα50x50εσ Σατράπης 1ος αι. μ.Χ. Γιος του Ρατζουβούλα στη Ματούρα Χαραπαλάνακέντρο|29x29εσ| Ksatrapena Vanasparena Kharapallanena Μέγας Σατράπης π. 130 μ.Χ. Μέγας Σατράπης για τον ηγεμόνα των Κουσάν Κανίσκα Α΄ Βανασπάρακέντρο|29x29εσ| Ksatrapena Vanasparena Kharapallanena Σατράπης π. 130 μ.Χ. Σατράπης τού ηγεμόνα των Κουσάν Κανίσκα Α΄

 Νομισματοκοπία 

 Δείτε επίσης 
 Ινδο-Σκύθες
 Δυτικοί Σατράπες
 Κατάλογος Ινδο-Σκυθικών δυναστειών και ηγεμόνων

 Αναφορές 

Κατηγορία:Σατράπες
Κατηγορία:Ιστορία της Ινδίας