Όσιος Θεοφάνης ο εν Ναούση

Ο Όσιος Θεοφάνης ο εν Ναούση, αναφερόμενος και ως Θεοφάνης ο Θαυματουργός και Θεοφάνης ο Νέος, υπήρξε Έλληνας μοναχός του 16ου αιώνα και σήμερα τιμάται ως Άγιος από την Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία. Η μνήμη του εορτάζεται στις 19 Αυγούστου. Αποτελεί τον Πολιούχο Άγιο της Νάουσας, όπου και έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του, ασκώντας έντονη πνευματική και κοινωνική δράση, επηρεάζοντας όχι μόνο την τοπική κοινωνία, αλλά και τον υπόλοιπο ελλαδικό χώρο. 

 Βίος 
Για την ζωή του Οσίου Θεοφάνη υπάρχουν δύο βασικές βιβλιογραφικές πηγές, η πρώτη που εκδόθηκε στη Βενετία το 1764 και η δεύτερη που εκδόθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1883: Ο Όσιος Θεοφάνης γεννήθηκε στα Ιωάννινα στις αρχές του 16ου αιώνα μ.Χ. Από νεαρή ηλικία αναχώρησε για το Άγιο Όρος, όπου εντάχθηκε στη μοναστική αδελφότητα της Ιεράς Μονής Δοχειαρίου, ενός από τα πρώτα παραθαλάσσια μοναστήρια που αντικρίζει κανείς φτάνοντας στην αθωνική χερσόνησο. Καταβάλλοντας συνεχή προσπάθεια να διατηρεί τον νου του καθαρό από τους λογισμούς και τους πειρασμούς του πονηρού, καλλιέργησε εσωτερική ειρήνη και πνευματική ωριμότητα, με τη χάρη του Θεού, δίνοντας προτεραιότητα στη σωτηρία της ψυχής του και όχι στις υλικές ανάγκες. Η αρετή του τον ανέδειξε μεταξύ των αδελφών της μονής, οι οποίοι, μετά την κοίμηση του προηγούμενου ηγουμένου, τον εξέλεξαν ηγούμενό τους. Στο διακόνημά του αυτό, ο Όσιος Θεοφάνης διακρίθηκε για την πιστή εφαρμογή των ευαγγελικών αρετών και τη συμμόρφωσή του με το θείο θέλημα, ενώ στάθηκε δίκαιος και στοργικός πνευματικός πατέρας για τους υπόλοιπους αδελφούς, καθοδηγώντας τους με αγάπη στον δρόμο προς τη σωτηρία.

Κατά τη διάρκεια των ετών της ηγουμενίας του στο Άγιο Όρος, ο Όσιος Θεοφάνης έλαβε επιστολή από την αδελφή του, η οποία του γνωστοποιούσε ένα βαρύτατο πλήγμα που είχε υποστεί η οικογένειά της. Οι Οθωμανοί είχαν αρπάξει τον γιο της και τον είχαν μεταφέρει στην Κωνσταντινούπολη, με σκοπό να τον εντάξουν στο σώμα των γενιτσάρων, κάτι που συνεπαγόταν εξισλαμισμό και στρατιωτική θητεία υπό ξένη εξουσία. Συγκλονισμένος και με βαθιά ανησυχία για την πνευματική και ψυχική σωτηρία του ανιψιού του, ο Άγιος εγκατέλειψε προσωρινά το Άγιον Όρος και μετέβη στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί, έπειτα από αναζητήσεις, κατάφερε να τον εντοπίσει εγκαίρως, προτού ακόμη εξαναγκαστεί σε αλλαξοπιστία. Με πολλές και επίμονες προσπάθειες, κατόρθωσε τελικά να εξασφαλίσει την απελευθέρωσή του και να τον πάρει μαζί του.

Αφού επέστρεψαν στο Άγιο Όρος, ο Όσιος υπέβαλε τον ανιψιό του σε περίοδο δοκιμασίας, σύμφωνα με την μοναχική παράδοση, και στη συνέχεια τον εκάρη μοναχός. Ωστόσο, η παρουσία του νεαρού στη Μονή δεν έγινε καθολικά αποδεκτή. Μέρος της αδελφότητας εξέφρασε ανησυχίες, φοβούμενο ενδεχόμενα αντίποινα από τις οθωμανικές αρχές, θεωρώντας ότι η απελευθέρωση του νέου ενδεχομένως θα προκαλούσε την οργή των Τούρκων. Η κατάσταση αυτή προκάλεσε διχασμό μεταξύ των αδελφών· κάποιοι εναπόθεταν την εμπιστοσύνη τους στο θέλημα του Θεού, ενώ άλλοι επέμεναν στην ανάγκη πρόνοιας και αποφυγής κινδύνου.

Μπροστά στον σκανδαλισμό και την αναστάτωση που προκλήθηκε, ο Όσιος Θεοφάνης, με διάκριση και πνευματική ευαισθησία, αποφάσισε να άρει το αντικείμενο της διχοστασίας. Μαζί με τον ανιψιό του εγκατέλειψε τη Μονή και κατευθύνθηκε αρχικά προς τη Θεσσαλονίκη και στη συνέχεια προς τη Βέροια, με απώτερο, πιθανώς, προορισμό τα Ιωάννινα, τόπο καταγωγής του.

Κατά την παραμονή τους στη Βέροια, ο Όσιος Θεοφάνης και ο ανιψιός του συγκινήθηκαν από όσα άκουσαν για την τοπική Σκήτη και αποφάσισαν να την επισκεφθούν. Φιλοξενήθηκαν στην Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου, όπου και παρέμειναν, καθώς βρήκαν πνευματική ανάπαυση και ευαρέσκεια. Η παρουσία τους εκτιμήθηκε ιδιαίτερα από την αδελφότητα της Μονής, με αποτέλεσμα να τους δοθεί ευλογία να ανεγείρουν ένα κάθισμα, δηλαδή ένα μικρό μονύδριο, σε μικρή απόσταση από τη Μονή, ώστε να παραμένουν κοντά και να ωφελούν πνευματικά με τη ζωή και το παράδειγμά τους. Ο Όσιος Θεοφάνης ανήγειρε το κάθισμα αυτό αφιερωμένο στην Παναγία, σε θέση λίγο χαμηλότερη από τη Μονή, προς την κατεύθυνση του ποταμού, σε απόσταση περίπου δέκα λεπτών. Σύντομα, στο πλευρό του βρέθηκαν εκτός από τον ανιψιό του και άλλοι μοναχοί, οι οποίοι επιθυμούσαν να υποταχθούν στην πνευματική του καθοδήγηση. Καθώς ο αριθμός των αδελφών αυξανόταν σταδιακά, προέκυψε η ανάγκη για εύρεση καταλληλότερου και ευρύτερου χώρου. Ωστόσο, η Σκήτη της Βέροιας ήταν ήδη υπερπλήρης: περίπου πενήντα αδελφότητες είχαν εγκατασταθεί στην κοιλάδα, και όλοι οι διαθέσιμοι χώροι είχαν καταληφθεί.

Αναζητώντας νέα δυνατότητα εγκατάστασης, ο Όσιος εντόπισε κατάλληλη τοποθεσία πλησίον της Νάουσας, όπου και προχώρησε στην ίδρυση της Ιεράς Μονής των Παμμεγίστων Ταξιαρχών. Για ένα διάστημα, ο ίδιος και οι υποτακτικοί του διένυαν τη διαδρομή ανάμεσα στη Βέροια και τη Νάουσα, προκειμένου να οργανώσουν και να ολοκληρώσουν την οικοδομική δραστηριότητα. Κατά την αρχική φάση των εργασιών, ο πρωτομάστορας της μονής διατύπωσε ενστάσεις σχετικά με τη θέση ανέγερσης. Ο Άγιος, επιζητώντας θείο φωτισμό, προσευχήθηκε στους Αρχαγγέλους να του αποκαλύψουν την ευδοκούν θέση. Κατέθεσαν τα σχέδια της Μονής σε συγκεκριμένο σημείο και παρακάλεσαν τον Θεό, διά των Αρχαγγέλων, να υποδείξουν εκείνοι τον κατάλληλο τόπο. Πράγματι, τα σχέδια μετατοπίστηκαν με ανεξήγητο τρόπο στο σημείο που είχε αρχικά υποδείξει ο Όσιος Θεοφάνης, γεγονός που θεωρήθηκε θεία ένδειξη και επιβεβαίωση της ορθότητας της επιλογής του.

Κατά την περίοδο της ανοικοδόμησης σημειώθηκε και ένα άλλο περιστατικό, χαρακτηριστικό της αγιότητάς του: μία αρκούδα κατασπάραξε το υποζύγιο (γαϊδουράκι) που μετέφερε τα οικοδομικά υλικά. Ο Όσιος, με πνευματική δύναμη και εξουσία που μαρτυρεί την αγιότητά του, καθυπόταξε το θηρίο και το έζεψε στη θέση του ζώου, χρησιμοποιώντας το στη συνέχιση των εργασιών. Το θαυμαστό αυτό γεγονός καταγράφηκε στην τοπική παράδοση και συνέβαλε περαιτέρω στη διάδοση της φήμης του ως θαυματουργού.

Καθ’ όλη τη διάρκεια της οικοδόμησης της Ιεράς Μονής των Παμμεγίστων Ταξιαρχών στη Νάουσα, ο Όσιος Θεοφάνης είχε ορίσει ως ηγούμενο της Μονής Τιμίου Προδρόμου τον ανιψιό του. Από τότε και έως το τέλος της ζωής του, μοιραζόταν τον χρόνο του μετακινούμενος ανάμεσα στη Σκήτη της Βέροιας και στη νέα μονή που ο ίδιος ίδρυσε κοντά στη Νάουσα. Όταν πλέον προχώρησε σε ηλικία, αποσύρθηκε στο κάθισμα της Παναγίας, εντός της Σκήτης, για να ζήσει τα τελευταία του χρόνια με ησυχία και αφοσίωση στην προσευχή. Εκεί εκοιμήθη ειρηνικά στις 19 Αυγούστου και ενταφιάστηκε σύμφωνα με τα μοναχικά έθιμα.

Μετά την ανακομιδή των λειψάνων του, και καθώς η μοναστική κοινότητα είχε πλέον βεβαιότητα για την αγιότητα της ζωής του, η τίμια κάρα του τοποθετήθηκε σε περίτεχνη αργυρή λειψανοθήκη και φυλάχθηκε στον χώρο των ιερών λειψάνων της Μονής Προδρόμου. Τα υπόλοιπα οστά του επανενταφιάστηκαν, και στον χώρο του τάφου ανεγέρθηκε προσκυνηματικό μνημείο.

Αρκετούς αιώνες αργότερα, όταν η Σκήτη καταστράφηκε από τους Οθωμανούς, κατεδαφίστηκε και το κάθισμα της Παναγίας, ενώ ο τάφος του Οσίου καταπλακώθηκε από τα ερείπια. Στις αρχές του 20ού αιώνα, η τίμια κάρα του μεταφέρθηκε από κατοίκους της Νάουσας στην πόλη τους, έτσι ώστε να την τιμήσουν όπως έπρεπε. Το 1926 μ.Χ., ο τάφος του Αγίου άνοιξε εκ νέου και τα οστά του τοποθετήθηκαν στο Ιερό Βήμα της Μονής Προδρόμου.

 Απολυτίκιο 

 Κοντάκιο 

 Μεγαλυνάριο 

 Παραπομπές 
Θεοφανης
Κατηγορία:Έλληνες μοναχοί
Κατηγορία:Ιστορία της Νάουσας

Κατηγορία:Χριστιανοί άγιοι του 16ου αιώνα