Σιενάγκα Γκράντε ντε Σάντα Μάρτα

Η Σιενάγκα Γκράντε ντε Σάντα Μάρτα (Ciénaga Grande de Santa Marta) (CGSM) είναι ένα από τα πιο σημαντικά υγροτοπικά και παράκτια οικοσυστήματα της Κολομβίας και της Καραϊβικής ζώνης. Βρίσκεται στο βόρειο τμήμα της χώρας, ανάμεσα στο δέλτα του ποταμού Μαγδαλένα και την οροσειρά της Σιέρα Νεβάντα ντε Σάντα Μάρτα (Sierra Nevada de Santa Marta)Wiedemann, όπως αναφέρεται σε Rivera-Monroy et al., 2016. και έχει χαρακτηριστεί ως υγρότοπος διεθνούς σημασίας υπό τη Σύμβαση ΡαμσάρSistema Delta Estuarino, 1998..

Περιγραφή του οικοσυστήματος
Η CGSM είναι λιμνοθαλάσσια ζώνη σε επαφή με τη θάλασσα, με δίκτυο μικρών λιμνών (lagoonas), καναλιών (caños) και μαγκρόβια (manglar). Συγκεκριμένα, το σύστημα περιλαμβάνει περί τις 20 παραλλαγές λιμνών με μεταβλητή αλατότητα, που συνδέονται υδραυλικά μεταξύ τους και με το θαλασσινό νερόSistema Delta Estuarino, 1998; Coastal Wiki, χ.χ.). Ο υδρολογικός έλεγχος του συστήματος εξαρτάται από τις εισροές γλυκού νερού — από τον ποταμό Μαγδαλένα και τα παράπλευρα ποτάμια όπως οι Αρακατάκα (Aracataca), Φουντασιόν (Fundación), Τουκουρίνκα (Tucurinca), Σεβίλα (Sevilla) και Φρίο (Frío) — καθώς και από τις παλίρροιες και ανταλλαγές με το θαλάσσιο νερόLeal-Flórez & Vilardy, όπως αναφέρεται σε Collective Action, 2015..

Το μέσο βάθος της λιμνοθαλάσσιας ζώνης κυμαίνεται περίπου από 1,0 έως 1,8 m, με περιοχές που φτάνουν έως και 2,3 mPhys.org, 2024; Rivera-Monroy et al., 2016. Η αλατότητα παρουσιάζει έντονες διακυμάνσεις, ανάλογα με την εποχή και τη σχέση ανάμεσα στις ροές γλυκού και θαλασσινού νερούFrancisco & Gónima, όπως αναφέρεται σε Costa Wiki. Το σύστημα διαθέτει υψηλή πρωτογενή παραγωγικότητα χάρη στη διαθεσιμότητα θρεπτικών συστατικών, στην επαρκή ηλιακή ακτινοβολία και στις σταθερές θερμοκρασίες, με περιορισμένες διακυμάνσειςFinlayson et al., όπως αναφέρεται σε Rivera-Monroy et al., 2016..

Βιοποικιλότητα
Η βιοποικιλότητα στην CGSM είναι εντυπωσιακή. Το σύστημα φιλοξενεί περισσότερα από 130 είδη ψαριών, περίπου 200 είδη πουλιών, 18 είδη θηλαστικών, 26 είδη ερπετών και τρία είδη μαγκρόβιου δάσουςRestoring the Ciénaga Grande, χ.χ.. Επιπλέον, υπάρχουν εκατοντάδες είδη φυτών, άλγης και μικροοργανισμώνThe Revelator, χ.χ.. Το οικοσύστημα αποτελεί κρίσιμη περιοχή ανατροφής για πολλά εμπορικά είδη ψαριώνRivera-Monroy et al., 2016.). Τα μαγκρόβια δάση προσφέρουν καταφύγιο, προστασία, τροφή και λειτουργούν ως φιλτραριστές για θρεπτικά συστατικά και ρύπουςConserving the Ciénaga Grande, χ.χ.). Η περιοχή έχει επίσης χαρακτηριστεί ως καταφύγιο χλωρίδας και πανίδας (Sanctuary of Flora and Fauna CGSM) υπό την εθνική νομοθεσία της Κολομβίας.

Ανθρωπογενείς παρεμβάσεις και απειλές
Παρά τη σημαντική οικολογική αξία της CGSM, έχει υποστεί σοβαρές πιέσεις από ανθρώπινες δραστηριότητες. Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι η αλλοίωση των υδρολογικών ροών μέσω κατασκευής δρόμων και φραγμάτων — ενδεικτικά, η κατασκευή της οδικής γραμμής που διασχίζει τη λωρίδα άμμου που διαχωρίζει την περιοχή από τη θάλασσα οδήγησε σε περιορισμένη κυκλοφορία νερού και αύξηση της αλμυρότηταςThe Guardian, 2025; Conserving the Ciénaga Grande. Η εισροή αλμυρού νερού έχει επηρεάσει την ευαισθησία των μαγκρόβιων δασών, που σε υπερβολική αλατότητα υποφέρουν και πεθαίνουνThe Guardian, 2025.

Επιπλέον, η ρύπανση —κυρίως μικροπλαστικά και παθογόνα βακτήρια— θέτει σε κίνδυνο την ποιότητα νερού, την υγεία των οργανισμών και τη διατροφική ασφάλεια του τοπικού πληθυσμούPhys.org, 2024.. Μελέτες σε μικροπλαστικά έχουν εντοπίσει 1.760 γένη βακτηρίων σε δείγματα από νερό, ιζήματα και ψάρια, με επικράτηση των Proteobacteria, Firmicutes και BacteroidetesPhys.org, 2024. Η παρουσία αυτών μπορεί να συνδέεται με την εμφάνιση βακτηρίων με ιογόνες δυνατότητες.

Άλλες απειλές περιλαμβάνουν την αποδάσωση των μαγκρόβιων για διαμόρφωση γεωργικών εκτάσεων, τη λαθραία δόμηση, τη μη επαρκή διαχείριση λυμάτων και αποβλήτων, καθώς και την εντατικοποίηση της αλιείας. Εντός των παρυφών της CGSM, υπάρχουν οικισμοί που ζουν σε σπίτια κατασκευασμένα πάνω σε ξύλινους πασσάλους μέσα στο νερό (Παλαφίτος). Οι κάτοικοι εξαρτώνται σχεδόν αποκλειστικά από την αλιεία και το υδάτινο σύστημα για τη διαβίωσή τουςManakin Nature Tours, χ.χ.).

Κοινωνικο-οικολογική δυναμική και διοίκηση
Η CGSM αποτελεί ένα κλασικό πεδίο όπου βρίσκει εφαρμογή η θεωρία των κοινωνικο-οικολογικών συστημάτων (SES). Σε μία σχετική μελέτη, οι Leal-Flórez και Vilardy (2015) υιοθέτησαν το πλαίσιο της Έλινορ Όστρομ (Elinor Ostrom) για να αναλύσουν τις συλλογικές δράσεις των κοινοτήτων γύρω από την CGSM. Η μελέτη δείχνει ότι οι κοινότητες διαθέτουν γνώση και κινητικότητα, όμως συχνά προσκρούουν σε θεσμικά εμπόδια, ασάφειες στη νομοθεσία και έλλειψη συντονισμού με τις κρατικές υπηρεσίεςCollective Action, 2015..

Η κατασκευή δρόμων, η υποβάθμιση της υδρολογίας και η ρύπανση έχουν οδηγήσει σε μείωση της αλιευτικής παραγωγής, που αποτελεί βασική πηγή εισοδήματος. Υπάρχουν αναφορές ότι είδη ψαριών μειώθηκαν από 56 σε 15 σε ορισμένες περιοχέςThe Guardian, 2025.. Οι κάτοικοι σε οικισμούς όπως η Νουέβα Βενέτσια (Nueva Veneci)a αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας λόγω κατανάλωσης μη επεξεργασμένου νερού και ρύπανσης.

Παρά τις δυσκολίες, κοινότητες και οργανώσεις έχουν ξεκινήσει πρωτοβουλίες αποκατάστασης και ανάκτησης της σωστής κυκλοφορίας υδάτων μέσω ανοίγματος καναλιών, αφαίρεσης φραγμάτων, αναδασώσεων των μαγκρόβιων, και επιτήρησης της ρύπανσηςRestoring the Ciénaga Grande, 2023.. Η συμμετοχική διακυβέρνηση θεωρείται κρίσιμη για την επιτυχία τέτοιων παρεμβάσεων.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
Botero, L., & Salzwedel, H. (1999). Rehabilitation of the Cienaga Grande de Santa Marta, a mangrove-estuarine system in the Caribbean coast of Colombia. Ocean & Coastal Management, 42(2–4), 243–256. https://doi.org/10.1016/S0964-5691(98)00056-8
Torres-Guevara, L. E., Schlüter, A., & López, M. C. (2016). Collective action in a tropical estuarine lagoon: Adapting Ostrom’s SES framework to Ciénaga Grande de Santa Marta, Colombia. International Journal of the Commons, 10(1), 334–362. https://doi.org/10.18352/ijc.623
Torres-Guevara, L. E. (2015). Collective action for the management of the fishery in the Ciénaga Grande de Santa Marta, northern Colombia (Διδακτορική διατριβή). (εγχειρίδιο διαθέσιμο ηλεκτρονικά) cgsm.cemarin.org
Torres-Guevara, L. E. (2016). Understanding artisanal fishers’ behaviors: The case of Ciénaga Grande de Santa Marta, Colombia. Sustainability, 8, 549. https://doi.org/10.3390/su8050549
Fonseca-Cepeda, V. (2022). Magical realism for water governance under power: The case of Ciénaga Grande de Santa Marta. International Journal of the Commons. https://doi.org/10.5334/ijc.1167
“Conserving the Ciénaga Grande de Santa Marta.” AIDA Americas. (χωρίς χρονολογία). (ηλεκτρονική έκδοση). aida-americas.org
“Restoring the Ciénaga Grande de Santa Marta.” Resilience / The Revelator. (2023). (ηλεκτρονική έκδοση). 
“’No fish, no money, no food’: Colombia’s stilt people fight to save their wetlands.” The Guardian (2025, Απρίλιος). (ηλεκτρονική έκδοση).

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 UNESCO Biosphere Reserve information
  Colombia National Park system website
 At Coastal Wiki

Κατηγορία:Λίμνες στην Κολομβία