Ζωτικά σημεία

Τα ζωτικά σημεία είναι θεμελιώδεις μετρήσεις του σώματος που περιλαμβάνουν τη θερμοκρασία, τον σφυγμό, τον ρυθμό αναπνοής και την αρτηριακή πίεση. Αυτοί οι δείκτες παρέχουν κρίσιμες πληροφορίες σχετικά με τις βασικές φυσιολογικές λειτουργίες ενός ατόμου και μπορούν να βοηθήσουν τους επαγγελματίες υγείας να ανιχνεύουν, να παρακολουθούν και να διαχειριστούν ιατρικές παθήσεις. Το φυσιολογικό εύρος των ζωτικών σημείων ποικίλλει ανάλογα με παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο, το βάρος και το επίπεδο δραστηριότητας του ατόμου.

 Τα τέσσερα κύρια ζωτικά σημεία 

 Θερμοκρασία σώματος (φυσ. ευρ. 36.5°C με 37.3°C, μ.ο. 37°C): Δείχνει πόσο ζεστό είναι το σώμα. Η υψηλή θερμοκρασία, γνωστή ως πυρετός, μπορεί να είναι σημάδι ασθένειας, ενώ η χαμηλή θερμοκρασία μπορεί επίσης να σηματοδοτεί ένα πρόβλημα.
 Σφυγμός (καρδιακός ρυθμός) (φυσ. ευρ. 60 με 100 παλμοί ανά λεπτό): Ο αριθμός των φορών που χτυπά η καρδιά ανά λεπτό. Αντανακλά τον ρυθμό με τον οποίο η καρδιά κυκλοφορεί το αίμα. Ένα πρόβλημα στον καρδιακό ρυθμό μπορεί να αποτελέσει ένδειξη αρρυθμίας.
 Ρυθμός αναπνοής (φυσ. ευρ. 12 με 18 αναπνοές το λεπτό): Ο αριθμός των αναπνοών που παίρνει ένα άτομο ανά λεπτό. Η αργή ή γρήγορη αναπνοή μπορεί να σηματοδοτεί ένα σοβαρό αναπνευστικό πρόβλημα.
 Αρτηριακή πίεση (φυσ. ευρ. 90/60 mmHg με 120/80 mmHg): Η δύναμη του αίματος στα τοιχώματα των αρτηριών. Η υψηλή αρτηριακή πίεση μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καρδιακής προσβολής, εγκεφαλικού επεισοδίου και καρδιακής ανεπάρκειας.
Άλλες μετρήσεις που μερικές φορές θεωρούνται ζωτικά σημεία περιλαμβάνουν την παλμική οξυμετρία (μέτρηση του κορεσμού οξυγόνου στο αίμα), τον πόνο, το επίπεδο συνείδησης και την παραγωγή ούρων, οι οποίες μπορούν να παρέχουν περαιτέρω πληροφορίες για την κατάσταση ενός ασθενούς πέρα από τα τέσσερα παραδοσιακά ζωτικά σημεία της θερμοκρασίας, του σφυγμού, της αρτηριακής πίεσης και του ρυθμού αναπνοής.

 Πρόσθετες μετρήσεις 

 Παλμική οξυμετρία (SpO2): Μια μέτρηση του κορεσμού οξυγόνου στο αίμα. Μια φυσιολογική ένδειξη για υγιή άτομα είναι γενικά 95-100%. Ενδείξεις κάτω του 88% απαιτούν άμεση ιατρική φροντίδα.
 Πόνος: Ενώ είναι υποκειμενικός, ο πόνος αναγνωρίζεται ολοένα και περισσότερο ως ζωτικό σημείο που υποδεικνύει τη φυσική κατάσταση και την ευεξία ενός ασθενούς.
 Επίπεδο συνείδησης: Μια μέτρηση εγρήγορσης και επίγνωσης, που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της λειτουργίας του κεντρικού νευρικού συστήματος. Αξιολογείται χρησιμοποιώντας κλίμακες όπως η κλίμακα AVPU ή η πιο λεπτομερής Κλίμακα Κώματος Γλασκώβης. Οι αλλαγές στο επίπεδο συνείδησης μπορεί να αποτελούν πρωταρχικό δείκτη ιατρικής έκτακτης ανάγκης, όπως ένα εγκεφαλικό επεισόδιο ή μια κρανιοεγκεφαλική κάκωση, και απαιτούν άμεση διερεύνηση και παρέμβαση.
 Παραγωγή ούρων: Ο όγκος των ούρων που συνήθως παράγει ένα άτομο κυμαίνεται από 800 έως 2.000 χιλιοστόλιτρα (mL) την ημέρα ή περίπου 0,5 έως 1,0 mL ανά κιλό σωματικού βάρους ανά ώρα. Αυτό το μέτρο παρέχει πληροφορίες για την ενυδάτωση και τη νεφρική λειτουργία ενός ατόμου, με τους επαγγελματίες υγείας να το χρησιμοποιούν για την παρακολούθηση παθήσεων όπως προβλήματα στα νεφρά ή αφυδάτωση.

 Περιγραφή 
αριστερά|μικρογραφία|292x292px|Θερμοκρασία σε διάφορα σημεία του σώματος.
 Θερμοκρασία σώματος 
Η θερμοκρασία του σώματος είναι το μέτρο της εσωτερικής θερμότητας του σώματος και ρυθμίζεται από τον υποθάλαμο στον εγκέφαλο. Ενώ οι 37°C είναι ένας συνήθως αναφερόμενος μέσος όρος, η φυσιολογική θερμοκρασία του σώματος μπορεί να ποικίλλει ελαφρώς, με διακυμάνσεις που συμβαίνουν καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας και μεταξύ ατόμων. Οι μετρήσεις που λαμβάνονται σε διαφορετικές θέσεις, όπως το στόμα, το αυτί ή η μασχάλη, παρέχουν περιφερειακές μετρήσεις που αποτελούν εκτιμήσεις της εσωτερικής θερμοκρασίας του πυρήνα. Οι μη φυσιολογικές θερμοκρασίες μπορεί να υποδηλώνουν πυρετό (πυρεξία), υπερθερμία ή υποθερμία, που συχνά συνδέονται με ασθένεια ή έκθεση σε υπερβολική ζέστη ή κρύο.

 Πυρετός (πυρεξία): Μια θερμοκρασία υψηλότερη από το φυσιολογικό (π.χ., πάνω από 38°C) συχνά σηματοδοτεί μια αντίδραση σε μικρόβια όπως ιούς ή βακτήρια.
 Υπερθερμία: Εμφανίζεται όταν η παραγωγή ή η έκθεση σε θερμότητα υπερβαίνει την ικανότητα του σώματος να χάσει θερμότητα, όπως σε περιπτώσεις θερμοπληξίας.
 Υποθερμία: Μια επικίνδυνα χαμηλή θερμοκρασία σώματος (π.χ., 35°C ή λιγότερο), συχνά από παρατεταμένη έκθεση στο κρύο.
αριστερά|μικρογραφία|Διάφοροι τύποι αρρυθμιών.
 Σφυγμός (καρδιακός ρυθμός) 
Ο σφυγμός είναι ο αριθμός των χτυπημάτων της καρδιάς ανά λεπτό, αντανακλώντας τον αριθμό των κυμάτων της αρτηριακής πίεσης που διαδίδονται μέσω των αρτηριών καθώς η καρδιά αντλεί αίμα. Γίνεται αισθητός με την ψηλάφηση των αρτηριών κοντά στο δέρμα, όπως στον καρπό ή στον λαιμό. Ένας φυσιολογικός σφυγμός ηρεμίας για ενήλικες είναι 60 έως 100 παλμοί ανά λεπτό, αλλά ποικίλλει ανάλογα με την ηλικία, το επίπεδο φυσικής κατάστασης, τα συναισθήματα και τη δραστηριότητα, με τους αθλητές να έχουν μερικές φορές χαμηλότερους ρυθμούς.

Ο ακανόνιστος καρδιακός ρυθμός είναι γνωστός ως αρρυθμία, όπου η καρδιά χτυπά πολύ γρήγορα (ταχυκαρδία), πολύ αργά (βραδυκαρδία) ή με μη σταθερό ρυθμό λόγω προβλημάτων με τα ηλεκτρικά σήματα της καρδιάς. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν δύσπνοια, ζάλη και κόπωση, και εάν δεν αντιμετωπιστούν, μπορούν να οδηγήσουν σε σοβαρές επιπλοκές όπως εγκεφαλικό επεισόδιο ή καρδιακή ανεπάρκεια.

Οι αρρυθμίες κατηγοριοποιούνται ανάλογα με το πού ξεκινούν, όπως υπερκοιλιακές αρρυθμίες (στον φλεβόκομβο ή στους κόλπους) από τους άνω θαλάμους ή κοιλιακές αρρυθμίες από τους κάτω θαλάμους.

 Γενικές κατηγορίες 

 Ταχυκαρδία: Η καρδιά χτυπά πολύ γρήγορα, συνήθως πάνω από 100 παλμούς ανά λεπτό.
 Βραδυκαρδία: Η καρδιά χτυπά πολύ αργά, γενικά κάτω από 60 παλμούς ανά λεπτό.
 Έκτακτες συστολές: Καρδιακοί παλμοί που συμβαίνουν νωρίτερα από τον κανονικό ρυθμό της καρδιάς είτε στις κοιλίες είτε στους κόλπους.

 Συγκεκριμένοι τύποι 

 Υπερκοιλιακές αρρυθμίες
 Κολπική μαρμαρυγή: Μια συνήθης αρρυθμία όπου οι άνω κοιλότητες της καρδιάς (κόλποι) χτυπούν με πολύ γρήγορο, χαοτικό τρόπο, που μπορεί να οδηγήσει σε θρόμβους αίματος.
 Κολπικός πτερυγισμός: Παρόμοια αρρυθμία με την κολπική μαρμαρυγή, με τις άνω κοιλότητες να χτυπούν πιο γρήγορα από τον κανονικό ρυθμό, αν και με πιο συντονισμένο και λιγότερο χαοτικό τρόπο.
 Παροξυσμική υπερκοιλιακή ταχυκαρδία: Ένας τύπος ταχυκαρδίας που ξεκινά στους κόλπους, και ο οποίος εμφανίζεται και εξαφανίζεται ανά διαστήματα.

 Κοιλιακές Αρρυθμίες 
 Κοιλιακή ταχυκαρδία: Ένας γρήγορος, τακτικός, αλλά επικίνδυνα γρήγορος καρδιακός παλμός που προέρχεται από τις κοιλίες.
 Κοιλιακή μαρμαρυγή: Ένα χαοτικό τρεμούλιασμα των κοιλιών που εμποδίζει την καρδιά να αντλεί αίμα αποτελεσματικά, οδηγώντας σε ιατρική επείγουσα ανάγκη.

 Άλλοι τύποι 

 Κολποκοιλιακός αποκλεισμός: Διαταραχή στο ηλεκτρικό σύστημα σηματοδότησης της καρδιάς, όπου το σήμα από τους κόλπους στις κοιλίες επιβραδύνεται ή μπλοκάρεται.
 Πρόωρες κοιλιακές συσπάσεις: Ακίνδυνοι, πρώιμοι παλμοί που προέρχονται από τις κοιλίες, προκαλώντας ακανόνιστο ρυθμό.
αριστερά|μικρογραφία|Διάφορες ανωμαλίες στον ρυθμό αναπνοής.
 Ρυθμός αναπνοής 
Ο ρυθμός αναπνοής, είναι ο αριθμός των αναπνοών που λαμβάνει ένα άτομο ανά λεπτό και αποτελεί βασικό ζωτικό σημείο. Καταγράφεται μετρώντας την άνοδο και την πτώση του θώρακα σε κατάσταση ηρεμίας. Για έναν μέσο ενήλικα, ο φυσιολογικός αναπνευστικός ρυθμός ηρεμίας είναι 12 έως 18 αναπνοές ανά λεπτό. Ένας μη φυσιολογικός ρυθμός, είτε πολύ υψηλός είτε πολύ χαμηλός, μπορεί να αποτελεί πρώιμο δείκτη ασθένειας ή άλλων προβλημάτων υγείας, καθώς αντικατοπτρίζει το πόσο καλά το σώμα παρέχει οξυγόνο και απομακρύνει διοξείδιο του άνθρακα.

Ο αναπνευστικός ρυθμός επηρεάζεται από το επίπεδο δραστηριότητας, την ηλικία, τις παθήσεις (όπως πυρετό, άσθμα και καρδιακές παθήσεις), τη συναισθηματική κατάσταση (στρες ή άγχος) και περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως το υψόμετρο και η θερμοκρασία. Άλλες επιδράσεις περιλαμβάνουν ορισμένα φάρμακα και τα επίπεδα οξυγόνου και διοξειδίου του άνθρακα στο αίμα.

Ένας μη φυσιολογικός αναπνευστικός ρυθμός είναι ένας ρυθμός αναπνοής που βρίσκεται εκτός του φυσιολογικού εύρους για την ηλικία και το επίπεδο δραστηριότητας ενός ατόμου (ρυθμός 12 έως 18 αναπνοές ανά λεπτό). Ρυθμοί πάνω από αυτό το εύρος (ταχύπνοια) ή κάτω  (βραδύπνοια) μπορούν να σηματοδοτούν υποκείμενα προβλήματα όπως πνευμονοπάθεια, καρδιακές παθήσεις, άγχος ή παρενέργειες φαρμάκων, που απαιτούν ιατρική φροντίδα. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν τη γρήγορη ή επιφανειακή αύξηση της αναπνοής, όπως επίσης την προσπάθεια που καταβάλει το άτομο να αναπνεύσει ή έχει επίμονη υπνηλία.

 Αιτίες γρήγορης αναπνοής (ταχύπνοια) 

 Πνευμονικές παθήσεις: Άσθμα, ΧΑΠ, πνευμονία ή άλλες πνευμονικές λοιμώξεις.
 Καρδιακά προβλήματα: Όπως καρδιακή ανεπάρκεια.
 Άγχος ή πανικός: Συναισθηματικοί ή ψυχολογικοί παράγοντες μπορούν να προκαλέσουν ταχύτερη αναπνοή.
 Περιβαλλοντικοί παράγοντες: Το μεγάλο υψόμετρο ή η κακή ποιότητα του αέρα μπορεί να αυξήσει τον ρυθμό αναπνοής.
 Ιατρικές παθήσεις: Πνιγμός ή θρόμβος αίματος στον πνεύμονα.

 Αιτίες αργής αναπνοής (βραδύπνοια) 

 Φάρμακα: Ισχυρά παυσίπονα όπως η μορφίνη μπορούν να επιβραδύνουν την αναπνοή.
 Αλκοόλ: Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να καταστείλει το νευρικό σύστημα και να επιβραδύνει την αναπνοή.
 Υπνική άπνοια: Μια πάθηση όπου η αναπνοή διακόπτεται κατά τη διάρκεια του ύπνου.
 Μεταβολικά προβλήματα: Παθήσεις όπως ο υποθυρεοειδισμός μπορούν να επηρεάσουν την αναπνοή.
αριστερά|μικρογραφία|Καταγραφή της αρτηριακής πίεσης με τη χρήση πιεσόμετρου.
αριστερά|μικρογραφία|Απεικόνιση αρτηριακής πίεσης.

 Αρτηριακή πίεση 
Η αρτηριακή πίεση είναι η δύναμη με την οποία το αίμα πιέζει τα τοιχώματα των αρτηριών καθώς η καρδιά το αντλεί σε όλο το σώμα. Μετράται με τη χρήση δύο αριθμών: (α) τη συστολική πίεση, που είναι η πίεση όταν η καρδιά χτυπά (αντιστοιχεί στο μεγαλύτερο αριθμό, ο οποίος συνήθως γράφεται πρώτος) και (β) τη διαστολική πίεση, που είναι η πίεση όταν η καρδιά ξεκουράζεται μεταξύ των παλμών (αντιστοιχεί στον χαμηλότερο αριθμό). Η φυσιολογική αρτηριακή πίεση εξασφαλίζει επαρκή ροή αίματος στα όργανα, αλλά εάν είναι σταθερά πολύ υψηλή (υπέρταση) ή πολύ χαμηλή (υπόταση), μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα υγείας όπως καρδιακές προσβολές, εγκεφαλικά επεισόδια ή νεφρική βλάβη.

 Υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) 
Η υψηλή αρτηριακή πίεση, ή υπέρταση, είναι μια πάθηση κατά την οποία η δύναμη του αίματος στα τοιχώματα των αρτηριών είναι σταθερά πολύ υψηλή, συχνά χωρίς συμπτώματα, και διαγιγνώσκεται με μετρήσεις 130/80 mm Hg ή υψηλότερες. Αυξάνει τον κίνδυνο σοβαρών προβλημάτων υγείας όπως καρδιακές παθήσεις, εγκεφαλικό επεισόδιο και νεφρική ανεπάρκεια. Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως η υγιεινή διατροφή, η τακτική άσκηση και η διατήρηση ενός υγιούς βάρους, μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείριση της αρτηριακής πίεσης και μερικές φορές απαραίτητη είναι η φαρμακευτική αγωγή.

Η υψηλή αρτηριακή πίεση συνήθως προκαλείται από ανθυγιεινούς παράγοντες του τρόπου ζωής, όπως η δίαιτα με υψηλή περιεκτικότητα σε αλάτι, η έλλειψη άσκησης, το κάπνισμα, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και το υπερβολικό βάρος ή η παχυσαρκία. Σε περίπου 5% των περιπτώσεων, που ονομάζεται δευτεροπαθής υπέρταση, είναι αποτέλεσμα μιας υποκείμενης ιατρικής πάθησης, όπως νεφρική νόσος, διαβήτης, υπνική άπνοια, προβλήματα θυρεοειδούς ή ορισμένα φάρμακα.

 Χαμηλή αρτηριακή πίεση (υπόταση) 
Η χαμηλή αρτηριακή πίεση, ή υπόταση, είναι όταν η δύναμη του αίματος που πιέζει τα τοιχώματα των αρτηριών είναι χαμηλότερη από το φυσιολογικό, συνήθως κάτω από 90/60 mm Hg. Ενώ ορισμένοι άνθρωποι έχουν φυσικά χαμηλή αρτηριακή πίεση χωρίς προβλήματα, άλλοι μπορεί να εμφανίσουν συμπτώματα όπως ζάλη, λιποθυμία ή σύγχυση, ειδικά εάν η αρτηριακή πίεση είναι πολύ χαμηλή για να αιματώσει σωστά ζωτικά όργανα όπως ο εγκέφαλος και η καρδιά.

Οι αιτίες της υπότασης είναι ποικίλες, όπως η αφυδάτωση, η απώλεια αίματος, τα καρδιακά προβλήματα (όπως οι αρρυθμίες), τα ενδοκρινικά προβλήματα (όπως ο διαβήτης), ορισμένα φάρμακα (διουρητικά, ορισμένα αντικαταθλιπτικά) και παθήσεις που επηρεάζουν το νευρικό σύστημα. Άλλες αιτίες περιλαμβάνουν την εγκυμοσύνη, σοβαρές αλλεργικές αντιδράσεις (αναφυλαξία), σοβαρές λοιμώξεις (σηπτικό σοκ) και σοβαρά εγκαύματα.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Παθολογία