Τύμπανα τη νύχτα

Τύμπανα τη νύχτα () είναι θεατρικό έργο του Γερμανού θεατρικού συγγραφέα Μπέρτολτ Μπρεχτ. Γράφτηκε μεταξύ 1919 και 1920 και ανέβηκε στη θεατρική σκηνή το 1922 στο Μόναχο, σηματοδοτώντας την έναρξη της καριέρας του νεαρού συγγραφέα, ο οποίος την ίδια χρονιά τιμήθηκε με το βραβείο Κλάιστ. Είναι γραμμένο στο εξπρεσιονιστικό ύφος των Ερνστ Τόλερ και Γκέοργκ Κάιζερ.

Είναι το δεύτερο θεατρικό έργο του Μπρεχτ, γραμμένο πριν γίνει μαρξιστής, αλλά ήδη η έννοια της ταξικής πάλης στη σκέψη του συγγραφέα είναι εμφανής. Το έργο αρχικά είχε τον τίτλο Σπάρτακος. Ο Καρλ Λίμπκνεχτ και η Ρόζα Λούξεμπουργκ της Ένωσης Σπάρτακος - οι οποίοι έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην εξέγερση των Σπαρτακιστών στο Βερολίνο τον Ιανουάριο του 1919 - μόλις πρόσφατα είχαν απαχθεί, βασανιστεί και δολοφονηθεί από στρατιώτες των Φράικορπς.

 Ο τίτλος 
Ο αρχικός τίτλος του έργου ήταν Σπάρτακος. Η πρεμιέρα κανονίστηκε με τη μεσολάβηση του Λίον Φόιχτβανγκερ, ο οποίος ήταν ήδη καταξιωμένος θεατρικός συγγραφέας και μυθιστοριογράφος με εξαιρετικές διασυνδέσεις στο Μόναχο. Η Μάρτα Φόιχτβανγκερ αναφέρει ότι ο σύζυγός της ενθάρρυνε τηλεφωνικά τον νεαρό, άγνωστο συγγραφέα να του φέρει το χειρόγραφο. Ο 24χρονος Μπρεχτ θα προτιμούσε να δει το πρώτο του δραματικό έργο στη σκηνή, το Βάαλ, αλλά ο Φόιχτβανγκερ θεωρούσε ότι αυτό το έργο με τον αναρχικό ήρωά του δεν ήταν παρουσιάσιμο. Έτσι, συνέστησε τον Σπάρτακο στον σκηνοθέτη Ότο Φάλκενμπεργκ, διευθυντή του Kammerspiele του Μονάχου. Ο Φάλκενμπεργκ είχε μόνο μία αντίρρηση, σύμφωνα με τη Μάρτα Φόιχτβανγκερ: «Αν το έργο λέγεται Σπάρτακος, θα κάψουν το θέατρό μου. Έτσι καθίσαμε μαζί για να βρούμε έναν νέο τίτλο, και πρότεινα το Τύμπανα τη νύχτα».  Η πρεμιέρα σημείωσε επιτυχία και σηματοδότησε την ανακάλυψη του Μπέρτολτ Μπρεχτ.

 Υπόθεση 
Το έργο διαδραματίζεται στο Βερολίνο τον Ιανουάριο του 1919 και αφηγείται την ιστορία της Άννας Μπαλίκε, της οποίας ο αγαπημένος Αντρέας Κράγκλερ είχε φύγει για να πολεμήσει στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο πόλεμος έχει πλέον τελειώσει, αλλά η Άννα δεν έχει νέα του για τέσσερα χρόνια. Οι γονείς της προσπαθούν να την πείσουν ότι είναι νεκρός και ότι πρέπει να τον ξεχάσει και να παντρευτεί τον πλούσιο εργοστασιάρχη πολεμικών υλικών Μουρκ που της υπόσχεται ασφάλεια, ευημερία και προστασία. Η Άννα συμφωνεί τελικά με αυτή τη συμφωνία, ακριβώς τη στιγμή που ο Ανδρέας επιστρέφει, έχοντας περάσει τα τελευταία χρόνια ως αιχμάλωτος πολέμου σε κάποια απομακρυσμένη τοποθεσία στην Αφρική. Πιστεύοντας ότι ο φτωχός προλετάριος Αντρέας δεν μπορεί να προσφέρει στην Άννα το είδος της ζωής που μπορεί ο αστός Μουρκ, οι γονείς της Άννας την ενθαρρύνουν να τηρήσει τη συμφωνία της. Η Άννα, η οποία είναι ήδη έγκυος από τον Μουρκ, αρχικά ζητά από τον Κράγκλερ να φύγει. 

Τελικά η Άννα εγκαταλείπει τον Μουρκ και τους γονείς της και μέσα στις ταραχές της εξέγερσης των Σπαρτακιστών αναζητά τον Αντρέα, ο οποίος χωρίς μόνιμη κατοικία και χωρίς προοπτικές, έχει ενταχθεί στην εξέγερση. Αντιμέτωπος με την επιλογή να υποστηρίξει την επαναστατική αναταραχή ή τη «δύναμη της αγάπης», επιλέγει την προσωπική ευτυχία από την πολιτική και φεύγει με την Άννα στην αγκαλιά του. 

 Θέματα - σύμβολα 
μικρογραφία|Φωτογραφία της πολιτοφυλακής των Σπαρτακιστών κατά τη διάρκεια της εξέγερσης στο Βερολίνο τον Ιανουάριο του 1919Το έργο δραματοποιεί θέματα επίκαιρα στη Γερμανία μετά τον Α' ΠΠ. Ο πόλεμος έχει χαθεί, οι καιροί είναι αβέβαιοι,  εν μέσω της Νοεμβριανής Επανάστασης έχει ξεσπάσει και η εξέγερση των Σπαρτακιστών και πολλοί άνθρωποι αγωνίζονται, ενώ οι κερδοσκόποι του πολέμου έχουν αποκτήσει περιουσίες. Οι βετεράνοι στρατιώτες που επέστρεφαν από το μέτωπο ή την αιχμαλωσία ένιωθαν ότι πολέμησαν για το τίποτα και πως ό,τι είχαν πριν φύγουν είχε κλαπεί. Ο Μουρκ, ο κερδοσκόπος του πολέμου που δεν πολέμησε και αντ' αυτού έκανε περιουσία από τον πόλεμο και που επιχειρεί να κλέψει την αγαπημένη του στρατιώτη, συμβολίζει αυτό το συναίσθημα της εργατικής τάξης ότι έχει εξαπατηθεί.

Το έργο περιέχει αρκετά συμβολικά στοιχεία, όπως το τύμπανο, σύμβολο εξέγερσης, το οποίο είχε ο  Κράγκλερ, αποφασισμένος να συμμετάσχει στην εξέγερση του Βερολίνου μετά την αρχική άρνηση της Άννας. Ο Κράγκλερ πέταξε το τύμπανο στο (χαρτονένιο) φεγγάρι στο τέλος του έργου, όταν εγκατέλειψε την εξέγερση και προτίμησε το «μεγάλο, λευκό, φαρδύ κρεβάτι», σύμβολο αναπαραγωγής. Ο Κράγκλερ παρουσιάζεται ως ο «μικρός άνθρωπος» που δρα στο περιθώριο ιστορικών στιγμών. Δεν είναι ούτε ήρωας ούτε αντιήρωας. Απλώς αποφάσισε να προσαρμοστεί για να επιβιώσει. 

Ένα άλλο σύμβολο είναι οι μπότες, σύμβολο κύρους του αστικού κόσμου που μόνο όσοι έχουν χρήματα μπορούν να αγοράσουν. Σε μια σκηνή, ο Μουρκ, ο μικροαστός που πλούτισε στον πόλεμο και ως εκ τούτου έχει όμορφες, καινούργιες μπότες, χλευάζει τον Κράγκλερ προσφέροντας να αγοράσει τις  φθαρμένες και κατεστραμμένες από τον πόλεμο μπότες του για να τις εκθέσει στο στρατιωτικό μουσείο. Ο Κράγκλερ αρνείται τα χρήματά του. 

Στην παράσταση του 1922 ο Μπρεχτ εισήγαγε για πρώτη φορά την πινακίδα, με επεξηγηματικά, ειρωνικά και διδακτικά σχόλια, ένα στοιχείο που στοχεύει στην αποστασιοποίηση και παρουσιάζεται συχνά στο επικό θέατρο.

 Μετάφραση στα ελληνικά 
 Ταμπούρλα μέσα στη νύχτα, μτφ. Κωνσταντίνος Κυριακού, εκδ. Ηριδανός, 2018 
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Μπέρτολτ Μπρεχτ
Κατηγορία:Γερμανικά θεατρικά έργα