THEMA

Η THEMA (Thessaloniki Metro Automatic Α.Ε) αποτελεί μια ανώνυμη εταιρεία η οποία έχει αναλάβει τη λειτουργία, διαχείριση και συντήρηση του συστήματος κυκλοφορίας του Μετρό Θεσσαλονίκης, το οποίο αποτελεί τον πρώτο πλήρως αυτόματο μητροπολιτικό σιδηρόδρομο στην Ελλάδα. Η εταιρεία συστάθηκε το 2024 έπειτα από διεθνή διαγωνισμό που προκήρυξε η Ελληνικό Μετρό, μέσω της συνεργασία της ATM S.p.A. και της Egis Group στο πλαίσιο της υλοποίησης του έργου του Μετρό Θεσσαλονίκης, ως εταιρεία παροχής συγκοινωνιακού έργου (Ε.Π.Σ.Ε.) ειδικού σκοπού, σύμφωνα με τις διατάξεις της ευρωπαϊκής και εθνικής νομοθεσίας περί λειτουργίας μέσων σταθερής τροχιάς.

Η THEMA έκτοτε αποτελεί ανώνυμη εταιρεία ιδιωτικού δικαίου (Ν.Π.Ι.Δ.), που υπηρετεί σκοπούς κοινής ωφέλειας και λειτουργεί ως οντότητα δημοσίου συμφέροντος, υπό την εποπτεία του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών.

 Ιστορικό 

 Συγκρότηση Κοινοπραξίας (2022) 
Το 2022 η Ελληνικό Μετρό (πρώην Αττικό Μετρό) προκήρυξε ένα διεθνή διαγωνισμό για την επιλογή αναδόχου, ο οποίος  θα αναλάμβανε τη λειτουργία και συντήρηση του Μετρό Θεσσαλονίκης, ενός έργου που τότε βρισκόταν στα τελικά στάδια ολοκλήρωσης του. Ο διαγωνισμός αφορούσε την παροχή υπηρεσιών Operation & Maintenance (O&M) διάρκειας 11 ετών, όπου στις 23 Ιουνίου 2023, ανακοινώθηκε η ανάθεση του έργου στην κοινοπραξία THEMA Consortium, αποτελούμενη από τις εταιρείες ATM S.p.A. (Azienda Trasporti Milanesi) και Egis Projects S.A.S..

Η κοινοπραξία που ανέλαβε το έργο, συγκροτείται πιο συγκεκριμένα από την ATM S.p.A. η οποία αποτελεί τον ιταλικό δημόσιο φορέα που διαχειρίζεται το δίκτυο μετρό, τραμ και λεωφορείων του Μιλάνου από το 1931 και από τη Egis Group, η οποία αποτελεί διεθνή γαλλικό όμιλο μηχανικών και παρόχου υπηρεσιών συντήρησης και λειτουργίας υποδομών μεταφορών.

 Υπογραφή Σύμβασης και Ίδρυση Εταιρείας (2023) 
Κατόπιν της ανάθεσης, η κοινοπραξία προχώρησε στη σύσταση της THEMA Ανώνυμης Εταιρείας Ειδικού Σκοπού, η οποία ανέλαβε τυπικά τον ρόλο του φορέα λειτουργίας και συντήρησης του συστήματος κυκλοφορίας του Μετρό Θεσσαλονίκης. Η σύμβαση μεταξύ της THEMA και της Ελληνικό Μετρό υπογράφηκε την 4η Οκτωβρίου 2023, με συνολικό προϋπολογισμό περίπου 250 εκατομμυρίων ευρώ και είναι διάρκεια έντεκα (11) ετών.
αριστερά|μικρογραφία|305x305εσ|Ο σταθμός ΝΣΣΘ σε πλήρη λειτουργία το 2025.

 Έναρξη Δραστηριοτήτων (2024-σήμερα) 
Η επίσημη έναρξη της λειτουργίας του Μετρό Θεσσαλονίκης πραγματοποιήθηκε στις 30 Νοεμβρίου 2024, σηματοδοτώντας την έναρξη λειτουργίας του πρώτου συστήματος αυτόματου μετρό χωρίς οδηγό στην Ελλάδα, του οποίου τη λειτουργία ανέλαβε εξ' ολοκληρου η THEMA. Το σύστημα αυτό εκτείνεται στο σύνολο της Γραμμής 1 του μετρό, γνωστή και ως «Βασική Γραμμή», η οποία συνδέει τον Νέο Σιδηροδρομικό Σταθμό με τη Νέα Ελβετία, καλύπτοντας ένα μήκος περίπου 9,6 χιλιομέτρων και περιλαμβάνοντας 13 υπόγειους σταθμούς. Το συγκεκριμένο σύστημα βασίζεται σε πλήρως αυτοματοποιημένη τεχνολογία (driverless) με χρήση του συστήματος CBTC (Communication-Based Train Control) και θυρών αποβάθρας ασφαλείας (Platform Screen Doors) σε όλους τους σταθμούς, το οποίο έρχεται σε συνάρτηση με την αυτόματη κυκλοφορία ενός στόλου 18 συρμών, χωρητικότητας περίπου 450 επιβατών ανά συρμό.

Κατά την έναρξη της λειτουργίας, η εταιρεία THEMA καθόρισε ωράριο λειτουργίας από 05:30 έως 00:30 (Κυριακή έως Πέμπτη) και διευρυμένο ωράριο τα Σαββατοκύριακα (έως περίπου τις 02:30), ενώ το εισιτήριο μονής διαδρομής ορίστηκε στα €0,60, ενώ τις πρώτες ημέρες λειτουργίας η μετακίνηση ήταν δωρεάν για το κοινό.

 Προκλήσεις και Προβλήματα 
Τους πρώτους μήνες λειτουργίες του μετρό σημειώθηκαν ορισμένες τεχνικές δυσλειτουργίες, όπως διακοπές λειτουργίας της βασικής γραμμής, καθυστερήσεις στην κίνηση των συρμών και προσωρινά προβλήματα με τις αυτόματες θύρες. Στο πλαίσιο αυτό, υπήρξε και περίπτωση, όπου το σύστημα σταμάτησε προσωρινά να λειτουργεί για αρκετές ώρες λόγω τεχνικού προβλήματος στα συστήματα ελέγχου, με την εταιρεία να προβαίνει σε αποκατάσταση την ίδια ημέρα.

Παράλληλα, μικροπροβλήματα αναφέρθηκαν και με την λειτουργία των μηχανημάτων έκδοσης εισιτηρίων, τις κυλιόμενες σκάλες και τις πληροφοριακές οθόνες, τα οποία αντιμετωπίστηκαν σταδιακά από τα τεχνικά συνεργεία της εταιρείας. Χαρακτηριστική ήταν η πολύμηνη αδυναμία εγκατάστασης συστήματος πληρωμής κομίστρου μέσω τραπεζικής κάρτας ή υπηρεσίας NFC, το οποίο εν τέλει τέθηκε σε λειτουργία τον Σεπτέμβριο του 2025.

 Εξέλιξη και προοπτικές 
Μετά την έναρξη λειτουργίας της βασικής γραμμής, η THEMA ανέλαβε και την επιχειρησιακή προετοιμασία για τη Γραμμή 2 (επέκταση προς Καλαμαριά), μήκους 4,8 χιλιομέτρων, η οποία περιλαμβάνει πέντε σταθμούς και προβλέπεται να ενταχθεί στο δίκτυο διαχείρισής της τον Φεβρουάριο του 2026. Η εταιρεία έχει επίσης αναλάβει μέρος στον σχεδιασμό λειτουργίας των μελλοντικών επεκτάσεων προς τη Σταυρούπολη, την Ευκαρπία και το Αεροδρόμιο «Μακεδονία», σε συνεργασία με την Ελληνικό Μετρό και τον ΟΣΕΘ.

 Προφίλ Εταιρείας 

 Χαρακτηριστικά λειτουργίας και συγκρότησης 
Η ίδρυση της εταιρείας της THEMA εντάσσεται στο πλαίσιο του μοντέλου «Design–Build–Operate–Maintain» (DBOM), το οποίο εφαρμόζεται διεθνώς σε μεγάλα έργα μεταφορών και υποδομών. Πιο συγκεκριμένα, το μοντέλο αυτό προβλέπει ότι ένας ενιαίος φορέας ή ανάδοχος αναλαμβάνει διαδοχικά τον σχεδιασμό (Design), την κατασκευή (Build), τη λειτουργία (Operate) και τη συντήρηση (Maintain) ενός έργου, εξασφαλίζοντας έτσι συνέχεια στη τεχνική συνοχή και βελτιστοποίηση του κόστους λειτουργίας. Στην περίπτωση του Μετρό Θεσσαλονίκης, η THEMA S.A. ανέλαβε το στάδιο λειτουργίας και συντήρησης (O&M), στο πλαίσιο του συνολικού σχεδιασμού DBOM που είχε τεθεί εξ αρχής από την Ελληνικό Μετρό Α.Ε., ενώ ταυτόχρονα η ίδια εταιρεία έχει την πλήρη ευθύνη για τη λειτουργική διαχείριση του συστήματος, την τεχνική υποστήριξη, την εκπαίδευση και πιστοποίηση του προσωπικού, καθώς και τη συντήρηση του τροχαίου υλικού, των σταθμών και των υποδομών.

Στο πλαίσιο αυτό, αξίζει να αναφερθεί πως το συγκεκριμένο μοντέλο επιλέχθηκε προκειμένου να διασφαλιστεί η μεταφορά τεχνογνωσίας από ώριμα ευρωπαϊκά δίκτυα (όπως αυτά του Μιλάνου και της Λυών), η ενιαία ευθύνη λειτουργίας και συντήρησης και η παροχή υψηλής ποιότητας υπηρεσιών με βάση προκαθορισμένους δείκτες απόδοσης (KPIs). Παράλληλα, η μακροχρόνια διάρκεια της σύμβασης (11 έτη) επιτρέπει στην THEMA να σχεδιάζει στρατηγικά τη συντήρηση και τη βελτίωση του συστήματος, εξασφαλίζοντας σταθερότητα, ασφάλεια και αποδοτικότητα στη λειτουργία του Μετρό Θεσσαλονίκης.

Το μοντέλο DBOM, όπως εφαρμόστηκε στη Θεσσαλονίκη, αποτελεί την πρώτη περίπτωση στην Ελλάδα όπου η λειτουργία μέσου σταθερής τροχιάς ανατίθεται σε ιδιωτική εταιρεία ειδικού σκοπού, και όχι σε δημόσιο φορέα, όπως συμβαίνει στην Αθήνα με τη ΣΤΑΣΥ. Καταληκτικά, η επιλογή αυτή έχει αξιολογηθεί ως πιλοτικό παράδειγμα για μελλοντικά έργα μεταφορών στη χώρα, όπως πιθανές επεκτάσεις του μετρό ή νέα δίκτυα σε άλλες πόλεις.

 Πεδίο Αρμοδιοτήτων 
Οι βασικές δραστηριότητες της THEMA όπως προαναφέρθηκε, επικεντρώνονται στη συνολική λειτουργία, τη τεχνική υποστήριξη και τη συντήρηση του Μετρό Θεσσαλονίκης, στο πλαίσιο της σύμβασης «Operate & Maintain» (O&M) που έχει συνάψει με την Ελληνικό Μετρό Α.Ε.. Πιο συγκεκριμένα στο πλαίσιο αυτό, η εταιρεία έχει την αποκλειστική ευθύνη λειτουργίας του δικτύου του Μετρό Θεσσαλονίκης, περιλαμβανομένου του σχεδιασμού και της εκτέλεσης των δρομολογίων, της διαχείρισης της κυκλοφορίας των συρμών, και της τήρησης των ωραρίων λειτουργίας. Μέσω του Κέντρου Ελέγχου Λειτουργίας (ΚΕΛ), παρακολουθείται σε πραγματικό χρόνο η κίνηση όλων των συρμών, η κατάσταση των συστημάτων και η ροή των επιβατών, με δυνατότητα άμεσης παρέμβασης σε περιπτώσεις έκτακτων συμβάντων. Ταυτόχρονα, η THEMA είναι επιφορτισμένη με την ευθύνη συντήρηση του τροχαίου υλικού, των σταθμών, των σηράγγων, καθώς και όλων των τεχνικών και ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων. Στις δραστηριότητες αυτές περιλαμβάνονται η προληπτική συντήρηση (με βάση προγραμματισμένα διαστήματα ελέγχου), η διορθωτική συντήρηση (σε περίπτωση βλαβών ή φθορών), καθώς και η συνεχής παρακολούθηση των κρίσιμων συστημάτων (σήματα, ηλεκτροδότηση, συστήματα ελέγχου). Για τον σκοπό αυτό, αξίζει να αναφερθεί πως η εταιρεία διαθέτει τεχνικό προσωπικό και σύγχρονες εγκαταστάσεις συντήρησης στο Αμαξοστάσιο Πυλαίας.

Παράλληλα, η THEMA έχει αναλάβει την εκπαίδευση και πιστοποίηση του προσωπικού λειτουργίας και συντήρησης, σε συνεργασία με την Ελληνικό Μετρό και τους κατασκευαστές των συστημάτων, όπου τα προγράμματα κατάρτισης καλύπτουν θέματα όπως τη τεχνολογία αυτόματης οδήγησης (driverless systems), τη λειτουργία Κέντρου Ελέγχου, την αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκών και τη διαχείριση κρίσεων, ενώ η πιστοποίηση του προσωπικού ακολουθεί διεθνή πρότυπα ασφάλειας και ποιότητας (EN, ISO). Στο πλαίσιο αυτό, η THEMA διαχειρίζεται τα ηλεκτρονικά συστήματα ασφάλειας και ελέγχου του δικτύου, τα οποία περιλαμβάνουν το σύστημα σηματοδότησης CBTC, τα συστήματα αυτόματης προστασίας συρμών (ATP), τις επικοινωνίες μεταξύ συρμών και ΚΕΛ, καθώς και τα συστήματα επιτήρησης CCTV σε όλους τους χώρους του δικτύου. Επιπλέον, η εταιρεία μεριμνά για την ενημέρωση επιβατών μέσω των ηλεκτρονικών οθονών και των ηχητικών ανακοινώσεων, καθώς και για τη διασφάλιση της πρόσβασης σε άτομα με αναπηρία (ΑμεΑ).

Ταυτόχρονα, σε ό,τι αφορά την πιστοποίηση και τη συνεχή αξιολόγηση της λειτουργικής ασφάλειας, η THEMA συνεργάζεται με ανεξάρτητους διεθνείς φορείς αξιολόγησης (Independent Safety Assessors – ISA), όπως η TÜV Rheinland, η οποία έχει αναλάβει την ανεξάρτητη επιθεώρηση και την επαλήθευση της συμμόρφωσης με τα ευρωπαϊκά πρότυπα ασφάλειας. Χαρακτηρίστικο είναι, πως οι αξιολογήσεις αυτές πραγματοποιούνται σε όλα τα στάδια λειτουργίας και συντήρησης, ώστε να διασφαλίζεται ότι το σύστημα πληροί τις απαιτήσεις λειτουργικής ακεραιότητας (Safety Integrity Level – SIL) και προληπτικής ασφάλειας.

 Τροχαίο Υλικό 
μικρογραφία|319x319εσ|Άποψη συρμού του στόλου της THEMA στο Αμαξοστάσιο Πυλαίας.
Η εταιρεία διαχειρίζεται το τροχαίο υλικό του Μετρό Θεσσαλονίκης, το οποίο αποτελείται από συρμούς τελευταίας τεχνολογίας πλήρως αυτοματοποιημένους (driverless). Από την έναρξη λειτουργίας του μετρό, στις 30 Νοεμβρίου 2024, ο στόλος περιλαμβάνει 18 συρμούς τεσσάρων βαγονιών ο καθένας, κατασκευασμένους από την Hitachi Rail Italy, οι οποίοι είναι εξοπλισμένοι με σύστημα CBTC (Communication-Based Train Control) διασφαλίζοντας την πλήρη αυτοματοποίηση της λειτουργίας και την ασφάλεια των επιβατών. Κάθε συρμός έχει χωρητικότητα περίπου 450 επιβατών, ενώ διαθέτει σύγχρονα συστήματα κλιματισμού και πληροφοριακής υποστήριξης επιβατών.

Στο πλαίσιο των μελλοντικών επεκτάσεων του δικτύου, προγραμματίζεται η προμήθεια 15 νέων συρμών για την ενίσχυση της δυναμικότητας και την κάλυψη των αυξανόμενων αναγκών μετακίνησης, οι οποίοι θα διαθέτουν τα ίδια τεχνικά χαρακτηριστικά με τους υφιστάμενους, διασφαλίζοντας την ομοιομορφία και τη συμβατότητα του συστήματος. Η ενσωμάτωσή τους αναμένεται να ολοκληρωθεί με την επέκταση  προς Καλαμαριά, η οποία προβλέπεται να τεθεί σε λειτουργία στις αρχές του 2026.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Σιδηροδρομικές επιχειρήσεις στην Ελλάδα
Κατηγορία:Μετρό Θεσσαλονίκης
Κατηγορία:Μεταφορές στη Θεσσαλονίκη