Πληρωμένος Φονιάς

Το Πληρωμένος Φονιάς (αγγλικά: The Hired Hand) είναι μια αμερικανική ταινία γουέστερν του 1971 σε σκηνοθεσία Πίτερ Φόντα και σενάριο του Άλαν Σαρπ. Πρωταγωνιστούν οι Φόντα, Γουόρεν Όουτς και Βέρνα Μπλουμ. Η διεύθυνση φωτογραφίας είναι του Βίλμος Ζσίγκμοντ. Ο Μπρους Λάνγκχορν έκανε τη μουσική επένδυση της ταινίας. Η ιστορία αφορά έναν άντρα ο οποίος επιστρέφει στην σύζυγό του την οποία εγκατέλειψε πριν από επτά χρόνια, ενώ εκείνος περιπλανιόταν από δουλειά σε δουλειά στις νοτιοδυτικές Ηνωμένες Πολιτείες. Η πικραμένη γυναίκα θα τον αφήσει να μείνει μόνο αν εκείνος συμφωνήσει να μετακομίσει ως μισθωτός εργάτης.

Μετά την κυκλοφορία της, η ταινία έλαβε ανάμεικτες κριτικές και ήταν δεν σημείωσε οικονομική επιτυχία. Το 1973, μια εκτεταμένη έκδοση της ταινίας προβλήθηκε στο NBC-TV, αλλά σύντομα έπεσε στην αφάνεια. Το 2001, μια πλήρως αποκατεστημένη έκδοση προβλήθηκε σε διάφορα κινηματογραφικά φεστιβάλ, κερδίζοντας έντονες κριτικές, και κυκλοφόρησε από το Sundance Channel σε DVD. Πλέον θεωρείται ένα κλασικό γουέστερν εκείνης της εποχής. 

 Πλοκή 
Ο Χάρι Κόλινγκς και ο Άρτς Χάρις είναι δύο καουμπόηδες οι οποίοι επιβιώνουν με νομαδικό τρόπο ζωής και έχουν περάσει επτά χρόνια περιπλανώμενοι στη Νοτιοδυτική Αμερική. Μαζί με έναν νεότερο σύντροφο, τον Νταν Γκρίφεν, ενώ ψαρεύουν, πιάνουν το πτώμα ενός μικρού λευκού παιδιού από ένα ποτάμι. Ο Χάρι επιστρέφει το σώμα ώστε να παρασυρθεί από το νερό. Οι τρεις τους σταματούν στο Ντελ Νόρτε, μια ετοιμόρροπη πόλη στη μέση του πουθενά, που, εν αγνοία των τριών, διοικείται από έναν διεφθαρμένο αφεντικό ονόματι ΜακΒέι. Ο Άρτς και ο Νταν συζητούν για το ταξίδι τους στην Καλιφόρνια για να ψάξουν για δουλειά, όταν ο Χάρι τους ενημερώνει απότομα ότι έχει κουραστεί από την άσκοπη περιπλάνηση και έχει αποφασίσει να επιστρέψει σπίτι, στη γυναίκα και στην κόρη του τις οποίες είχε αφήσει επτά χρόνια πριν. Ο Νταν αφήνει τους δύο έξω από το μπαρ και επιστρέφει για να αγοράσει ένα άλλο μπουκάλι αλκοόλ. Ο ΜακΒέι επιβουλεύεται το άλογο του Νταν και επινοεί με τους κακοποιούς του μια συνωμοσία ώστε να τον πυροβολήσουν και να το αποκτήσουν. Κάπου αλλού, χωρίς να το δουν ο Χάρι και ο Άρτς, ο ΜακΒέι δολοφονεί τον Νταν, παρουσιάζοντάς τον ως βιαστή. Ο Χάρι και ο Άρτς δέχονται φαινομενικά την ιστορία και φεύγουν από την πόλη για να θάψουν τον φίλο τους, αλλά επιστρέφουν την αυγή ζητώντας εκδίκηση. Ο Χάρι πυροβολεί τον κοιμισμένο δολοφόνο ΜακΒέι και στα δύο πόδια, αφήνοντάς τον παράλυτο. Ο Χάρι και ο Άρτς διαφεύγουν με το άλογο του Νταν.

Αφού διασχίσει με το άλογό του εκατοντάδες μίλια μέχρι να φτάσει στην εγκαταλελειμμένη οικογένειά του, ο Χάρι δέχεται μια ψυχρή υποδοχή από τη σύζυγό του Χάνα Κόλινγκς. Για να του επιτραπεί να μείνει, αυτός και ο Άρτς προσφέρουν τις υπηρεσίες τους απλώς ως «εργάτες». Η Χάνα συμφωνεί και τους βάζει γρήγορα να δουλέψουν. Σε μια μοναχική στιγμή, ο Άρτς υπονοεί το ενδιαφέρον του προς τη Χάνα. Σταδιακά, η δυσπιστία και η ανησυχία οι οποίες προκαλούνται από τα χρόνια αποξένωσης εξαφανίζονται και το παντρεμένο ζευγάρι αρχίζει να έρχεται ξανά κοντά. Για πρώτη φορά, ο Χάρι νιώθει πρόθυμος να νοικοκυρευτεί, αλλά ο Άρτς νιώθει πως είναι εμπόδιο στην ευτυχία του ζευγαριού και φεύγει, λέγοντας ότι θα ήθελε «να δει τον ωκεανό».

Ο ΜακΒέι και η ομάδα του διακόπτουν την πρόσφατα αποκατεστημένη οικογενειακή ζωή του Χάρι. Μαθαίνοντας από έναν αγγελιοφόρο του ΜακΒέι ότι έχουν απαγάγει τον Άρτς και τον ακρωτηριάζουν, ο Χάρι αφήνει ξανά τη Χάνα - αυτή τη φορά για να σώσει τον φίλο του. Κατά την διάρκεια μιας άγριας ανταλλαγής πυροβολισμών με τη συμμορία του ΜακΒέι, όλοι οι κακοποιοί σκοτώνονται, αλλά και ο Χάρι τραυματίζεται θανάσιμα. Στη σκηνή του επιλόγου, η Χάνα παρακολουθεί τον Άρτς να φτάνει μόνος του με το άλογό του στο αγρόκτημα με ένα δεύτερο άλογο να ρυμουλκείται. Ο Άρτς τοποθετεί τα άλογα στον αχυρώνα όπου και αυτός μπαίνει κι αυτός και εγκαθίσταται ως «μισθωτός εργάτης».

 Διανομή ρόλων 

 Παραγωγή 
Λόγω της τεράστιας οικονομικής επιτυχίας της ταινίας Ξένοιαστος Καβαλάρης (1969), την οποία ο Φόντα συνέγραψε, παρήγαγε και πρωταγωνίστησε, τα Universal Studios του έδωσαν τον πλήρη καλλιτεχνικό έλεγχο της ταινίας Πληρωμένος Φονιάς, της πρώτης του εμφάνισης του ως σκηνοθέτη. Η Universal έκανε επίσης το ίδιο για τον Ντένις Χόπερ με το Η Τελευταία Ταινία εκείνη τη χρονιά, μέρος ενός μεγαλύτερου εγχειρήματος από το στούντιο για να δώσει στους νέους κινηματογραφιστές έναν προϋπολογισμό 1.000.000 δολαρίων και πλήρη δημιουργικό έλεγχο (η Universal έκανε το ίδιο για τον Ντάγκλας Τρούμπολ, ο οποίος έκανε το Περιπέτεια στο Διάστημα, τον Μόντε Χέλμαν για το Two-Lane Blacktop και τον Τζορτζ Λούκας, ο οποίος δημιούργησε το Νεανικά Συνθήματα).

Το Πληρωμένος Φονιάς γυρίστηκε στο Νέο Μεξικό κατά την διάρκεια του καλοκαιριού του 1970 με προϋπολογισμό λίγο λιγότερο από 1.000.000 δολάρια. Όπως ανέφερε αργότερα, ο Φόντα υποστηρίχθηκε ως νεοφώτιστος σκηνοθέτης από το σύνολο των εκλεπτυσμένων καρατεριστών, με επικεφαλής τον Γουόρεν Όουτς. Επιπλέον, ο διευθυντής φωτογραφίας Βίλμος Ζσίγκμοντ παρείχε υψηλής ποιότητας νατουραλιστική εικόνα. Ο Ζσίγκμοντ απέδωσε αυτή την ταινία ως την πρώτη του μεγάλη δουλειά σε μεγάλου μήκους ταινία: « ... Πριν από αυτό [το «Πληρωμένος Φονιάς»], έκανα βασικά διαφημίσεις. Το «Πληρωμένος Φονιάς» ήταν ίσως η πρώτη φορά που [ως διευθυντής φωτογραφίας] είχα πραγματικά μια δραματική ιστορία με καλούς ηθοποιούς... ». Η επιλογή του Φόντα για τον τότε άγνωστο Μπρους Λάνγκχορν ως μουσικό συνθέτη της ταινίας ανταμείφθηκε, καθώς σχεδόν όλες οι κριτικές της ταινίας ξεχώρισαν τη μουσική επένδυση ως ασυνήθιστα εκφραστική και όμορφη.

Ο Φρανκ Ματσόλα επιμελήθηκε της επεξεργασίας της ταινίας, χρησιμοποιώντας μια σειρά σύνθετων και ποιητικών μοντάζ, που περιλάμβαναν περίτεχνα διαλυμένα πλάνα, αργή κίνηση και επικαλυπτόμενες φωτογραφίες. Το εναρκτήριο μοντάζ του Ματσόλα επαινέθηκε από αρκετούς κριτικούς ως η πιο αξιομνημόνευτη σκηνή της ταινίας.

 Κυκλοφορία 
Ο Φόντα ανακάλεσε: «Η Universal επρόκειτο να τοποθετήσει μια διαφημιστική πινακίδα στη Λεωφόρο Sunset, η οποία θα έδειχνε εμένα χωρίς μπλούζα, να φοράω καουμπόικο καπέλο και ένα πιστόλι βαλμένο στο παντελόνι μου. Η πινακίδα θα έγραφε κάτι σαν, ΑΥΤΟΣ Ο ΞΕΝΟΙΑΣΤΟΣ ΚΑΒΑΛΑΡΗΣ ΚΑΒΑΛΑΕΙ ΞΑΝΑ!». Πήγα στην Universal και είπα ή θα την κατεβάσετε εσείς ή θα την κατεβάσω εγώ. Ήμουν έτοιμος να την κατεβάσω με εκρηκτικά... Πλήρωσαν μια υψηλή αμοιβή εκ των προτέρων για να διανείμουν την ταινία μου. Δεν είδα ούτε δεκάρα... Τουλάχιστον τους έπεισα να κατεβάσουν την πινακίδα». 

 Υποδοχή 
Το Πληρωμένος Φονιάς έλαβε γενικά ανάμεικτες κριτικές, με ορισμένους κριτικούς να απορρίπτουν την ταινία τύπου The Wife of Martin Guerre ως «χίπικο γουέστερν».  Το Variety θεώρησε ότι η ταινία είχε «μια ασύνδετη ιστορία, έναν σε μεγάλο βαθμό αντιπαθητικό ήρωα και μια έντονη ποσότητα κινηματογραφικών τεχνασμάτων τα οποία καθιστούν ασαφείς τις μπερδεμένες λεπτομέρειες της ιστορίας».  Το Time την περιέγραψε ως «άσκοπη, σχεδόν χωρίς πλοκή, σχεδόν ακίνητη και μια χούφτα σαχλαμάρες».  Ο Ρότζερ Γκρίνσπαν των New York Times την επαίνεσε ως μια «μάλλον φιλόδοξη απλή ταινία, με μια αρκετά περίτεχνη τεχνική και επίπεδα νοήματος τα οποία φτάνουν στο μυστικιστικό, κάτι που φαίνεται τόσο πολύ ως μέρος της πολύ σύγχρονης παλιάς Δύσης».  Ο Τζέι Κουκς έγραψε ότι η ταινία ήταν «ένα ωραίο, ελεγειακό γουέστερν». 

Παρά τις ελπίδες της Universal για μια ακόμη νεανική επιτυχία στο μέγεθος του Ξένοιαστος Καβαλάρης, το Πληρωμένος Φονιάς ήταν μια εισπρακτική αποτυχία. Πωλήθηκε στο NBC-TV για τηλεοπτικές προβολές το 1973, όταν η πλειοψηφία των θαυμαστών της ταινίας την είδαν για πρώτη φορά. Έκτοτε, έγινε δύσκολο να την παρακολουθήσει κανείς, σπάνια προβάλλονταν σε επανάληψη στην τηλεόραση και παιζόταν μόνο περιστασιακά σε κινηματογραφικά φεστιβάλ ανά τα χρόνια.

Το 2001, η ταινία αποκαταστάθηκε πλήρως και προβλήθηκε σε διάφορα φεστιβάλ, λαμβάνοντας γενικά ενθουσιώδη αποδοχή από τους κριτικούς. Έπειτα, το Sundance Channel κυκλοφόρησε ένα DVD της ταινίας σε δύο ξεχωριστές εκδόσεις την ίδια χρονιά. Η ταινία θεωρείται πλέον ως ένα μικρό κλασικό γουέστερν, με θετική βαθμολογία 91% στο Rotten Tomatoes βασισμένο σε 11 κριτικές.  Ο Μπιλ Κάουφμαν την έχει χαρακτηρίσει ως: «έναν υπέροχο στοχασμό για τη φιλία και την ευθύνη, μια από τις λιγότερο γνωστές σπουδαίες ταινίες της πλουσιότερης από όλες τις κινηματογραφικές εποχές, της αρχής της δεκαετίας του 1970».  Το Aurum Film Encyclopedia: The Western του Φιλ Χάρντι έκρινε ότι η ταινία ήταν «όμορφα φωτογραφημένη από τον Ζσίγκμοντ... μια εξαιρετική αναπαράσταση των αυστηροτήτων και της ουσιαστικής άσκοπης ζωής στο τελευταίο σύνορο». Hardy, Phil (editor). The Aurum Film Encyclopedia: The Western, Aurum Press, 1984. Reprinted as The Overlook Film Encyclopedia: The Western, Overlook Press, 1991, 

Σε μια θετική αναδρομική κριτική και συνέντευξη με τον Χοκ Κοχ για την 50ή επέτειο της ταινίας στο Senses of Cinema, ο Μαρκ Λάγκερ συμφώνησε με την αξιολόγηση της ταινίας την οποία έδωσε ο σκηνοθέτης Μάρτιν Σκορσέζε και την επαίνεσε ως «διαλογιστική, ποιητική και στοχαστική, που επιδεικνύει ένα βάθος συναισθήματος και ωριμότητας το οποίο δεν υπήρχε στο είδος των αμερικανικών γουέστερν πριν το 1971». 

 Τηλεοπτική έκδοση 
Όταν το NBC-TV πρόβαλε για πρώτη φορά την ταινία το 1973, επανέφερε είκοσι λεπτά υλικού που ο Φόντα είχε διαγράψει από την κινηματογραφική έκδοση ως «περιττά». Ο Γκλεν Έρικσον υποστήριξε ότι το υλικό που έλειπε προηγουμένως είναι πολύ σημαντικό για την αφήγηση της ταινίας, σημειώνοντας ότι «ο συγγραφέας Άλαν Σαρπ δημιούργησε έναν πιεστικό λόγο για να αποχωρήσει ο χαρακτήρας του Όουτς» και επιπλέον εξέφρασε την άποψη ότι αυτά τα είκοσι λεπτά βοήθησαν το Πληρωμένος Φονιάς να μοιάζει περισσότερο με «μια τυπική ταινία με ιστορία, γεγονότα, διάλογο και αλληλεπίδραση χαρακτήρων».  Η πιο ουσιαστική αφαίρεση αφορούσε τον θάνατο του Εντ Πλάμερ (Μάικλ ΜακΚλουρ) και την επακόλουθη έρευνα για ανθρωποκτονία από τον τοπικό σερίφη (Λάρι Χάγκμαν). Για την περιορισμένη κυκλοφορία στις αίθουσες το 2001, ο Φόντα αφαίρεσε ξανά το υλικό. Και τα είκοσι λεπτά έχουν προστεθεί στο DVD ως έξτρα.

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

Κατηγορία:Ταινίες παραγωγής Universal Pictures
Κατηγορία:Ταινίες του 1971
Κατηγορία:Αγγλόφωνες ταινίες
Κατηγορία:Ταινίες γουέστερν
Κατηγορία:Αμερικανικές ταινίες της δεκαετίας 1970
Κατηγορία:Σκηνοθετικό ντεμπούτο σε ταινίες