Μάχη των Πηγών

Η Μάχη των Πηγών διεξήχθη μεταξύ 11 και 18 Μαρτίου 921 στα περίχωρα της Κωνσταντινούπολης μεταξύ των δυνάμεων των Βουλγάρων και της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας κατά τη διάρκεια του Βυζαντινο-βουλγαρικού πολέμου του 913-927. Η μάχη έλαβε χώρα σε μία τοποθεσία που ονομάζεται Πηγαί (Πηγές), η οποία πήρε το όνομά της από την κοντινή εκκλησία της Αγίας Μαρίας της Πηγής. Οι Ρωμαϊκές γραμμές κατέρρευσαν με την πρώτη κιόλας βουλγαρική επίθεση, και οι διοικητές τους εγκατέλειψαν το πεδίο της μάχης. Στην επακόλουθη ήττα, οι περισσότεροι Ρωμαίοι στρατιώτες σκοτώθηκαν από σπαθί, πνίγηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν.

Το 922 οι Βούλγαροι συνέχισαν τις επιτυχημένες εκστρατείες τους στη Ρωμαϊκή Θράκη, καταλαμβάνοντας μία σειρά από πόλεις και φρούρια, συμπεριλαμβανομένης της Αδριανούπολης, της σημαντικότερης πόλης της Θράκης, και της Βιζύης. Τον Ιούνιο του 922 ενεπλάκησαν και νίκησαν έναν ακόμη Ρωμαϊκό στρατό στην Κωνσταντινούπολη, επιβεβαιώνοντας τη βουλγαρική επέκταση στα Βαλκάνια. Ωστόσο, η ίδια η Κωνσταντινούπολη παρέμεινε εκτός τής εμβέλειάς τους, επειδή η Βουλγαρία δεν είχε τη ναυτική δύναμη, για να εξαπολύσει μία επιτυχημένη πολιορκία. Οι προσπάθειες του τσάρου των ?Βουλγάρων Συμεών Α΄ να διαπραγματευτεί μία κοινή βουλγαρο-αραβική επίθεση στην πόλη με τους Φατιμίδες αποκαλύφθηκαν από τους Βυζαντινούς, και αντιμετωπίστηκαν.

Οι κύριες πηγές για τη μάχη είναι οι Συνεχιστές του Θεοφάνη, το Χρονικό του Λέοντα του Γραμματικού, η συνέχεια του Χρονικού του Γεωργίου Αμαρτωλού και η Σύνοψη Ιστοριών του Ιωάννη Σκυλίτζη.

 Οι απαρχές της σύγκρουσης 
εναλλ.=A map of medieval Bulgaria|αριστερά|μικρογραφία|250x250εσ|Χάρτης της Βουλγαρίας κατά τη διάρκεια τής βασιλείας του Συμεών Α΄.
Αν και η Ρωμαιο-βουλγαρική σύγκρουση που ξεκίνησε το 913 προκλήθηκε από τους Ρωμαίους, ο Βούλγαρος μονάρχης Συμεών Α΄ (βασ. 893–927) ήταν αυτός που αναζητούσε πρόσχημα για να διεξάγει πόλεμο, και να εκπληρώσει τις φιλοδοξίες του να διεκδικήσει έναν αυτοκρατορικό τίτλο για τον εαυτό του, και να αναλάβει τον θρόνο της Κωνσταντινούπολης.  Ανίκανοι να αντιμετωπίσουν τους Βουλγάρους, οι Ρωμαίοι αναγνώρισαν απρόθυμα τον Συμεών Α΄ ως αυτοκράτορα της Βουλγαρίας (στα βουλγαρικά, τσάρο) ήδη από τον Ιούλιο του 913, αλλά η απόφαση ανακλήθηκε μετά από ένα πραξικόπημα στο παλάτι στην Κωνσταντινούπολη το 914. Τρία χρόνια αργότερα, το 917, οι κύριες Ρωμαϊκμς δυνάμεις ηττήθηκαν στη Μάχη του Αχελώου, και οι Βούλγαροι ανέλαβαν τη στρατιωτική πρωτοβουλία.  Στα τέσσερα χρόνια που ακολούθησαν, ξεκίνησαν μία σειρά από επιτυχημένες εκστρατείες, φτάνοντας στα τείχη της Κωνσταντινούπολης και τον Ισθμό της Κορίνθου. 

Ο Συμεών Α΄ σχεδίαζε να εξασφαλίσει τη θέση του στην Κωνσταντινούπολη μέσω γάμου μεταξύ τής κόρης του και τού βρέφους Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Ζ΄ (βασ. 913–959), καθιστώντας έτσι βασιλεοπάτορα (πεθερό) και κηδεμόνα τού Κωνσταντίνου Ζ΄.   Ωστόσο, το 919 ο ναύαρχος Ρωμανός Λεκαπηνός πάντρεψε την κόρη του με τον Κωνσταντίνο Ζ΄ και το 920 αυτοανακηρύχθηκε πρεσβύτερος Αυτοκράτορας, καταστρέφοντας τις φιλοδοξίες του Συμεών Α΄ να ανέλθει στο θρόνο με διπλωματικά μέσα. Μέχρι το τέλος του, ο Βούλγαρος μονάρχης δεν αναγνώρισε ποτέ τη νομιμότητα τής ανόδου τού Ρωμανού Α΄ στον θρόνο. Έτσι, στις αρχές του 921 ο Συμεών Α΄ δεν απάντησε σε πρόταση του Οικουμενικού Πατριάρχη Νικολάου Α΄ Μυστικού να αρραβωνιάσει μία από τις κόρες ή τούς γιους του με έναν απόγονο του Ρωμανού Α΄, και έστειλε τον στρατό του στη Ρωμαϊκή Θράκη, φθάνοντας στις Κατασύρτες, στα περίχωρα της Κωνσταντινούπολης.    Ο Ρωμανός Α΄ ανταπέδωσε με εκστρατεία υπό τον Πόθο Αργυρό, ο οποίος έφθασε στην πόλη Aquae Calidae, κοντά στο σύγχρονο Μπουργκάς, αλλά μέρος τού στρατού του έπεσε σε ενέδρα, και καταστράφηκε από τους Βουλγάρους. 

 Η μάχη 
εναλλ.=A spring in a church|δεξιά|μικρογραφία|300x300εσ|Μία άποψη της πηγής στις Πηγές
Η Ρωμαϊκή εκστρατεία στις Aque Calidae και η απειλή σε μία επιστολή του Νικολάου Μυστικού ότι πολλά Ρωμαϊκά στρατεύματα ετοιμάζονταν να εισβάλουν στη Βουλγαρία, ανάγκασαν τον Συμεών Α΄ να δράσει γρήγορα.  Διέταξε έναν μεγάλο στρατό υπό τους Καύκανο και Μένικο  να κατευθυνθεί προς την Κωνσταντινούπολη, ενώ ο ίδιος έκανε προετοιμασίες για να πάρει τον κύριο στρατό του, για να πολιορκήσει την πρωτεύουσα του Θέματος Θράκης, την Αδριανούπολη. 

Ο στρατός υπό τις διαταγές των Καυκάνου και Μενίκου διέσχισε γρήγορα τα βουνά Στράντζα και έφθασε στην τοποθεσία Πηγές στα περίχωρα της Κωνσταντινούπολης στις αρχές Μαρτίου του 921.  Ο Ρωμανός Α΄ ανησυχούσε ότι οι Βούλγαροι θα έκαιγαν τα παλάτια στις Πηγές και απάντησε στέλνοντας «επαρκή στρατεύματα»  υπό τον δομέστικο των Σχολών Πόθο Αργυρό, τον αδελφό του Λέοντα Αργυρό, τον ναύαρχο Αλέξιο Μοζέλα και τον Ιωάννη τον Ραίκτορα.  >"Continuation of the Chronicle of George Hamartolos" in GIBI, vol. VI, Bulgarian Academy of Sciences, Sofia, p. 145  Ο Ρωμαϊκός στρατός αποτελούνταν από στρατεύματα των Ταγμάτων, της Εταιρείας (δηλαδή της αυτοκρατορικής φρουράς) και του ναυτικού. 

Οι δύο στρατοί συγκρούστηκαν στις Πηγές κατά τη διάρκεια της Ε΄ εβδομάδας της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, μεταξύ 11 και 18 Μαρτίου 921. Οι Ρωμαίοι διοικητές σχημάτισαν τις γραμμές μάχης τους στα πεδινά κοντά στις πηγές, ενώ οι Βούλγαροι κατέλαβαν τα υψηλότερα σημεία.  Οι Βούλγαροι όρμησαν με μία τρομερή πολεμική κραυγή. Το αρχικό τους κτύπημα ήταν σκληρό, και οι ρωμαϊκές γραμμές έσπασαν. Ο Ιωάννης ο Ραίκτωρ κινήθηκε να φύγει, ενώ πολλοί από τους στρατιώτες του σκοτώθηκαν, πολεμώντας για να προστατεύσουν τη διαφυγή του. "Chronographia by Theophanes Continuatus" in GIBI, vol. V, Bulgarian Academy of Sciences, Sofia, p. 131 Ο Ιωάννης ο Ραίκτωρ τελικά διέφυγε με ένα δρόμωνα. Ο Αλέξιος Μοζέλα, ο οποίος έφυγε με πλήρη πανοπλία, πνίγηκε μαζί με τον πρωτομανδάτορά του, ενώ προσπαθούσε να επιβιβαστεί σε ένα πλοίο.   Οι αδελφοί Πόθος και Λέων Αργυρός κατάφεραν να βρουν καταφύγιο σε ένα κοντινό φρούριο.  Στην επακόλουθη ήττα, οι περισσότεροι Ρωμαίοι στρατιώτες σκοτώθηκαν από σπαθί, πνίγηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν από τους Βουλγάρους.    Μετά τη μάχη, οι Βούλγαροι έκαψαν τα παλάτια στις Πηγές, και λεηλάτησαν την περιοχή βόρεια της υδάτινης οδού του Κεράτιου Κόλπου, στην απέναντι όχθη των τειχών της Κωνσταντινούπολης. 

 Συνέπεια 
εναλλ.=A page from a medieval manuscript|δεξιά|μικρογραφία|300x300εσ|Οι Βούλγαροι καίνε την εκκλησία της Αγίας Μαρίας της Πηγής, Χρονικό του Μανασσή.
Ενώ ο βουλγαρικός στρατός επιχειρούσε με επιτυχία κοντά στην Κωνσταντινούπολη, ο Συμεών Α΄ προετοίμαζε μία άλλη μεγάλη εκστρατεία στη Θράκη. Πριν φύγει από την πρωτεύουσα Πρεσλάβα, ο Συμεών Α΄ έστειλε επιστολή στον Πατριάρχη Νικόλαο Μυστικό, στην οποία απέρριπτε την πρόταση για δυναστικό γάμο με την οικογένεια του Ρωμανού Α΄. Επέμενε ότι η ειρήνη ήταν δυνατή μόνο υπό την προϋπόθεση ότι ο Ρωμανός Α΄ θα απαρνούνταν τον Ρωμαϊκό θρόνο υπέρ τού Συμεών.   Ο Βούλγαρος μονάρχης αρνήθηκε τις κατηγορίες του Μυστικού ότι ήταν υπεύθυνος για τον τρομερό πόλεμο, και αντ' αυτού κατηγόρησε τους ευνούχους της αυτοκράτειρας Ζωής Καρβονοψίνας, οι οποίοι είχαν απορρίψει την πρότασή του να αρραβωνιάσει την κόρη του με τον Κωνσταντίνο Ζ΄ το 914, και είχαν επιτεθεί στη Βουλγαρία το 917. 

Επικεφαλής τού στρατού του, ο Συμεών Α΄ βάδισε από την Πρεσλάβα μέσω τής οροσειράς του Αίμου και τής κοιλάδας του ποταμού Τούντζα, και πολιόρκησε την Αδριανούπολη.  Ενώ το μεγαλύτερο μέρος των βουλγαρικών δυνάμεων ήταν συγκεντρωμένο στη Θράκη, οι Ρωμαίοι δωροδόκησαν τον Σέρβο πρίγκιπα Παύλο Μπράνοβιτς, ο οποίος ήταν προστατευόμενος της Βουλγαρίας, για να αλλάξει στρατόπεδο. Οι Βούλγαροι απάντησαν με μία επιτυχημένη επέμβαση στη Σερβία, απέκτησαν τον έλεγχο της χώρας, και τοποθέτησαν στην εξουσία έναν άλλο Βούλγαρο υποψήφιο, τον Ζαχαρία Πριμισάβλιεβιτς.  Η σύγκρουση στη Σερβία απέσπασε την προσοχή από τις βουλγαρικές στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον της Ρωμαϊκήής Αυτοκρατορίας για το υπόλοιπο του 921.  

Το 922 οι Βούλγαροι ανανέωσαν την επίθεσή τους στη Θράκη, για να αποσπάσουν την προσοχή των Ρωμαίων από τις μυστικές διαπραγματεύσεις με το χαλιφάτο των Φατιμιδών, και να σχηματίσουν μία βουλγαρο-αραβική συμμαχία για κοινή επίθεση στην Κωνσταντινούπολη. Ο Συμεών Α΄ παρέμεινε στην πολιορκία της Αδριανούπολης, ενώ ένας άλλος στρατός στάλθηκε στη Ρωμαϊκή πρωτεύουσα. Τον Ιούνιο του 922 οι Βούλγαροι συνεπλάκησαν και νίκησαν έναν ακόμη Ρωμαϊκό στρατό στη μάχη της Κωνσταντινούπολης. Λίγες εβδομάδες αργότερα, η Αδριανούπολη παραδόθηκε.  Εν τω μεταξύ, οι Ρωμαίοι κατέλαβαν το πλοίο με τους Βούλγαρους και Φατιμίδες απεσταλμένους στο δρόμο τής επιστροφής τους στη Βουλγαρία. Έτσι, ο Ρωμανός Α΄ έμαθε για τις διαπραγματεύσεις, και τελικά υπερίσχυσε των Βουλγάρων. 

 Αναφορές 

 Πηγές 






Κατηγορία:Μάχες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας