Ο αδιάφθορος (Χόφμανσταλ)

"Ο αδιάφθορος" () είναι κωμωδία σε πέντε πράξεις του Αυστριακού ποιητή, λιμπρετίστα και θεατρικού συγγραφέα Ούγκο φον Χόφμανσταλ. Η πρεμιέρα έγινε το 1923 στη Βιέννη. 

Το έργο αφηγείται την ιστορία μιας πλούσιας αριστοκρατικής οικογένειας και των καλεσμένων που έρχονται να επισκεφθούν το κάστρο τους. Ο υπηρέτης Τέοντορ είναι ο κεντρικός χαρακτήρας στο έργο. «Αδιάφθορος», καθοδηγεί τον κύριό του, ο οποίος έχει μια σαφή τάση να υποκύπτει στη γοητεία των γυναικών. Άκαμπτος, προσπαθεί να τον κρατήσει στο σωστό δρόμο, με κωμικό αποτέλεσμα. Ο υπηρέτης στέκεται εμπόδιο σε όλες τις προσπάθειες του αφεντικού του να απατήσει τη γυναίκα του. Η ιστορία διαδραματίζεται το 1912 σε ένα κάστρο στην Κάτω Αυστρία. 

 Υπόθεση 
Ο βαρόνος Γιάρομιρ ζει στο κάστρο του με τη σύζυγό του Άννα και τα δύο παιδιά του, καθώς και τη μητέρα του, βαρόνη Αμελί. Έχει προσκαλέσει τις πρώην ερωμένες του, Μέλανι Γκαλάτις και Μαρί αμ Ρέιν, με σκοπό να συνεχίσουν τις μακροχρόνιες σχέσεις τους και με τις δύο. Χρησιμοποιεί επίσης τις ερωτικές του σχέσεις ως πηγή έμπνευσης για ένα σκανδαλώδες έργο που γράφει.

Στην αρχή του έργου, ο Τέοντορ, μακροχρόνιος υπηρέτης της οικογένειας, έχει παραιτηθεί για άγνωστους λόγους και υποτίθεται ότι είναι άρρωστος στο δωμάτιό του. Όταν η βαρόνη Αμελί έχει την ευκαιρία να μιλήσει μαζί του κατ' ιδίαν, αποδεικνύεται ότι δεν θέλει πλέον να εργαστεί για έναν πολύ συγκεκριμένο λόγο. Γνωρίζει ότι ο Γιάρομιρ προσπαθεί να ξανασυνδεθεί με τις δύο γυναίκες που βρίσκονται τώρα ταυτόχρονα στο σπίτι του και περιφρονεί τη γυναίκα του. Βρίσκει αυτές τις συνθήκες απεχθείς και ασύμβατες με την ηθική του. 

Καθώς ο Τέοντορ είναι απαραίτητος για την ομαλή διεξαγωγή όλων των εργασιών στο κτήμα, η βαρόνη θέλει να τον κρατήσει. Επομένως, όταν ο Τέοντορ της ζητά να τον αφήσει να κάνει ό,τι θέλει και να αναλάβει την υπόθεση του Γιάρομιρ, εκείνη συμφωνεί. 

Ο Τέοντορ περιμένει την ευκαιρία να μιλήσει μόνος του με τη Μέλανι και την πείθει ότι θα ήταν καλύτερο να χωρίσει από τον εραστή της. Στη συνέχεια, πείθει και τη Μαρία να φύγει από το σπίτι. Όταν ο Γιάρομιρ μαθαίνει ότι οι δύο γυναίκες σκοπεύουν να φύγουν, αρχικά θυμώνει και προσπαθεί να τις μεταπείσει. Στη συνέχεια, όμως, φαίνεται να ανακαλύπτει ξανά την αγάπη του για τη σύζυγό του Άννα και εγκαταλείπει τους έρωτές του.

Στο τέλος, ο Τέοντορ παραμένει στην υπηρεσία του, όπως είχε υποσχεθεί, και όλοι είναι ευχαριστημένοι. 

 Σχόλια 
Το έργο είχε μια πολιτική διάσταση στην εποχή του που ήταν επίκαιρη στον απόηχο του διαμελισμού της Αυστροουγγαρίας: ο πραγματικός πρωταγωνιστής της δράσης δεν είναι κάποιος άνθρωπος με κύρος, αλλά ο κοινωνικά κατώτερος. 

Ωστόσο, ο Τέοντορ δεν είναι πολιτικός επαναστάτης όπως ο Φιγκαρό της κωμωδίας του Μπωμαρσαί Ο γάμος του Φιγκαρό (1778) που καταγγέλλει τις κοινωνικές ανισότητες και την ασυνείδητη υπακοή των υπηρετών, αν και ο τίτλος «Ο αδιάφθορος» θυμίζει τον Ροβεσπιέρο. 

Το έργο εντυπωσιάζει με την εξαιρετική απεικόνιση των χαρακτήρων, ειδικά του Τέοντορ με «την ευσεβή, υποτακτική επαναστατικότητα, την καλοσύνη και την τρυφερότητά του», και κυρίως με τη χρήση της γλώσσας, προσαρμοσμένη σε κάθε χαρακτήρα ξεχωριστά. Εστιάζει στην παρακμή της αυστριακής αριστοκρατίας, όπως και η κωμωδία του Χόφμανσταλ "Ο δύσκολος", τα μόνα θεατρικά έργα του συγγραφέα που διαδραματίζονται στη σύγχρονη εποχή. 

«Μετά από έναν ατυχή πόλεμο, πρέπει να γράφονται κωμωδίες» – έγραψε ο Ούγκο φον Χόφμανσταλ αρκετά χρόνια πριν από τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο.

 Διασκευή 
Το 1974 διασκευάστηκε σε τηλεταινία σε σκηνοθεσία Ράινερ Σ. Ίκε. 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Αυστριακά θεατρικά έργα
Κατηγορία:Γερμανικά θεατρικά έργα