Μάχη του Σαιντ-Ομέρ

Μάχη του Σαιντ-ΟμέρΜέρος του Εκατονταετούς ΠολέμουΗ μάχη του Σαιντ-Ομέρ 300x300εσΗμερομηνία26 Ιουλίου 1340ΤοποθεσίαΣαιντ-Ομέρ, Αρτουά, ΓαλλίαΑποτέλεσμαΝίκη των ΓάλλωνΑντιμαχόμενοιΒασίλειο της ΓαλλίαςΚομητεία της Φλάνδρας
Βασίλειο της ΑγγλίαςΔιοικητέςΕύδης Δ΄ της Βουργουνδίας
Ιωάννης Α΄ του ΑρμανιάκΡοβέρτος Γ΄ του ΑρτουάΔυνάμεις3.000 (άνδρες όπλων, κυρίως ιππείς)11.000-16.000 στρατιώτες

 10.000-15.000 Φλαμανδοί
 1.000 Άγγλοι τοξότες
 Άγνωστος αριθμός άγγλων άνδρων με όπλαΑπώλειεςΛίγες8.000 νεκροί
Άγνωστος αριθμός τραυματισμένων
Η Μάχη του Σαιντ-Ομέρ, που διεξήχθη στις 26 Ιουλίου 1340, ήταν μια σημαντική αναμέτρηση στα πρώιμα στάδια του Εκατονταετούς Πολέμου, κατά τη διάρκεια της καλοκαιρινής εκστρατείας του Εδουάρδου Γ’ το 1340 εναντίον της Γαλλίας, που ξεκίνησε από τη Φλάνδρα. Η εκστρατεία ξεκίνησε μετά τη ναυτική νίκη των Άγγλων στη Ναυμαχία του Σλουίς, αλλά ήταν πολύ λιγότερο επιτυχημένη από ό,τι είχε ελπίσει ο Εδουάρδος. Στο Σαιντ-Ομέρ, οι ένστολοι Γάλλοι, αριθμητικά πολύ λιγότεροι, που είχαν αναλάβει την υπεράσπιση της πόλης και ανέμεναν ενισχύσεις, νίκησαν απροσδόκητα τις αγγλο-φλαμανδικές δυνάμεις. Οι σύμμαχοι υπέστησαν βαριές απώλειες και οι Γάλλοι κατέλαβαν το στρατόπεδό τους άθικτο, παίρνοντας πολλά πολεμικά άλογα, ζώα έλξης και κάρα, όλες τις σκηνές, τεράστιες ποσότητες προμηθειών και τα περισσότερα φλαμανδικά λάβαρα. Η εκστρατεία του Εδουάρδου το 1340 είχε ξεκινήσει άσχημα. Από την άλλη πλευρά, η απώλεια μερικών χιλιάδων ανδρών ήταν ανεκτή, καθώς οι επιζώντες, που περιλάμβαναν τους περισσότερους από τους πολύτιμους Άγγλους τοξότες, εν τέλει επανενώθηκαν με τον Εδουάρδο στo Τουρναί. Η ήττα είχε σοβαρές στρατηγικές συνέπειες. Άφησε τη νότια Φλάνδρα απροστάτευτη από την οργή του Φιλίππου ΣΤ’ και επέτρεψε στους Γάλλους να συγκεντρώσουν τις δυνάμεις τους εναντίον του κύριου στρατού της συμμαχίας κατά την πολιορκία της Τουρναί.

 Τα γαλλικά σύνορα το 1340 
Μέχρι το 1340, η Φλάνδρα είχε με αμφιθυμία υπαχθεί στη γαλλική επικυριαρχία για αιώνες και συχνές εξεγέρσεις και πόλεμοι ανεξαρτησίας ανάμεσα στις δύο χώρες σημάδεψαν τον Μεσαίωνα. Στα τέλη της δεκαετίας του 1330, η Φλάνδρα προσπάθησε ξανά να αποκτήσει αυτονομία, ο Λουδοβίκος Α’ της Φλάνδρας, που είχε εγκαταλείψει τις αντιγαλλικές πολιτικές του πατέρα του, ανατράπηκε σε ένα αιματηρό πραξικόπημα και κατέφυγε στη Γαλλία. Ο Γιακόμπ βαν Άρτεβελντε ανέλαβε τον έλεγχο της εξέγερσης και έγινε ως γενικός καπετάνιος της Γάνδης, ημι-δικτατορικός ηγέτης της Φλάνδρας. Ο Εδουάρδος Γ’, αναζητώντας συμμάχους για τον πόλεμό του εναντίον της Γαλλίας, σύναψε συμμαχία με τον Άρτεβελντε και υποσχέθηκε να χρηματοδοτήσει την κυβέρνησή του και να προμηθεύσει μαλλί, ζωτικής σημασίας για την οικονομία της Φλάνδρας, εφόσον οι Φλαμανδοί υποστήριζαν τις επιχειρήσεις του και επέτρεπαν στη Φλάνδρα να χρησιμοποιηθεί ως βάση για εισβολή στη Γαλλία.

Ο Αρτεβέλντε συμφώνησε, αλλά ήταν μυστικά απρόθυμος να δεσμεύσει όλους τους πόρους του στον πόλεμο αυτό και επίσης δεν είχε πλήρη έλεγχο των εμπορικών πόλεων-κρατών που είχαν εμφανιστεί στην ημι-ανεξάρτητη περιοχή. Έτσι, όταν ο Εδουάρδος απαίτησε 150.000 Φλαμανδούς στρατιώτες να τον περιμένουν το 1340, εξέπληξε ελαφρώς όταν διαπίστωσε κατά την άφιξή του ότι συγκεντρώθηκε μόνο ένα μικρό μέρος αυτού του αριθμού. Στο ταξίδι του ο Εδουάρδος είχε κερδίσει τη μεγάλη ναυτική νίκη στο Σλουίς και, ενθαρρυμένος από αυτή την επιτυχία, ήταν αποφασισμένος να εκμεταλλευτεί το πλεονέκτημά του και στη ξηρά. Διέταξε τον Ροβέρτο Γ’ του Αρτουά, έναν παλιό διεκδικητή του τίτλου του Κόμη του Αρτουά, να πάρει 1.000 Άγγλους τοξότες και 10.000 έως 15.000 Φλαμανδούς στρατιώτες που είχαν συγκεντρωθεί στο Αρτουά για να διεξάγει μια chevauchée (τακτική ιππικής επιδρομής με λεηλασίες και καταστροφές) στην περιοχή, προσπαθώντας να προκαλέσει τους Γάλλους σε δράση και ίσως να καταλάβει μια σημαντική οχυρωμένη πόλη όπως το Σαιντ-Ομέρ. Εν τω μεταξύ, ο Εδουάρδος παρέμενε στη Φλάνδρα για να συγκεντρώσει άλλο στρατό προκειμένου να πολιορκήσει το Τουρναί.

Οι Γάλλοι ήταν καλά ενημερωμένοι για τις προετοιμασίες του Εδουάρδου και άρχισαν να ενισχύουν τα φρούρια και τις θέσεις τους στη Βόρεια Γαλλία. Μέχρι τον Ιούλιο, ο βασιλιάς Φίλιππος ΣΤ’ είχε συγκεντρώσει στρατό 24.000 ανδρών στην περιοχή και είχαν δημιουργηθεί ισχυρές αμυντικές εγκαταστάσεις. Κατά μήκος των συνόρων της Φλάνδρας και της Αινώ, είχαν τοποθετηθεί ισχυρά φρουρά. Επιπλέον, ο Εύδης Δ΄ της Βουργουνδίας, ως ηγεμόνας του Αρτουά, διατηρούσε δικές του φρουρές στο δυτικό και παράκτιο τμήμα των συνόρων.

 Η εκστρατεία του Ροβέρτου 
Οι Γάλλοι δεν είχαν αναμένει επίθεση στο Σαιντ-Ομέρ, αλλά η αργή πρόοδος των προετοιμασιών του Εδουάρδου Γ’ τους έδωσε αρκετό χρόνο για να προετοιμαστούν. Στις 13 Ιουλίου, ο Φίλιππος απέστειλε μια δύναμη μερικών χιλιάδων ανδρών υπό τον Εύδη Δ΄ της Βουργουνδίας, ο οποίος ξεκίνησε την κατεδάφιση των προαστίων. Ο Ροβέρτος βρισκόταν ακόμη 15 μίλια μακριά, διαπραγματευόμενος με τα δικά του στρατεύματα. Σε αντίθεση με την πεποίθηση του Ροβέρτου του Αρτουά, στην πόλη δεν υπήρχαν υποστηρικτές των Φλαμανδών και έτσι το σχέδιό του να προχωρήσει απλά στις πύλες και να εισέλθει ήταν αδύνατο. Παρ’ όλα αυτά, συνέχισε να πλησιάζει την πόλη και στις 25 Ιουλίου κατέστρεψε την γειτονική πόλη Αρκ για να εξαπλωθεί στις ανατολικές παρυφές του Σαιντ-Ομέρ.

Πίσω από τον Ροβέρτο, ο στρατός του Φιλίππου ΣΤ’ πλησίαζε γρήγορα τη θέση του και έγινε αμέσως φανερό στους αγγλο-φλαμανδούς διοικητές ότι δεν υπήρχε χρόνος για πολιορκία και ότι μέσα σε λίγες μέρες ο στρατός τους θα καταστρεφόταν ανάμεσα στον γαλλικό βασιλικό στρατό και τη φρουρά του Σαιντ-Ομέρ. Συνειδητοποιώντας ότι ίσως αναγκαστεί να υποχωρήσει, ο Ροβέρτος σχημάτισε τις δυνάμεις του μπροστά από το Σαιντ-Ομέρ, προσφέροντας στη φρουρά την ευκαιρία της μάχης.

Ο Ροβέρτος τοποθέτησε τους καλύτερους από τα στρατεύματα του στην πρώτη γραμμή: τους Άγγλους άνδρες όπλων και τους τοξότες, καθώς και τις δυνάμεις της Γάνδης. Πίσω τους, σε τρία τάγματα, βρισκόντουσαν οι άνδρες της Υπρ στα αριστερά, οι άνδρες του Βέρν και του Μπεργκ στο κέντρο και στα δεξιά μια φάλαγγα από τα περιφερειακά εδάφη της Γάνδης. Τέλος, στο πίσω μέρος, παρέμεναν οι υπόλοιποι Φλαμανδοί ως εφεδρεία και για την προστασία του στρατοπέδου των συμμάχων. Κατά μήκος του μετώπου του στρατού και στο αριστερό του πλευρό, ο Ροβέρτος είχε κατασκευάσει γραμμές χαρακωμάτων και προφυλακτικών έργων με αντικαβαλικά εμπόδια, προσεκτικά καμουφλαρισμένα. Έτσι προστατευμένος, περίμενε τον εχθρό.

 Η μάχη 
Οι δούκες της Βουργουνδίας και του Αρμανιάκ γνώριζαν την προέλαση του Φιλίππου ΣΤ’ και αποφάσισαν να περιμένουν την άφιξή του χωρίς να εμπλακούν σε μάχη. Το σχέδιο απέτυχε όταν αρκετοί Γάλλοι ιππότες, πρόθυμοι να εμπλακούν με τον εχθρό και περιφρονώντας τις εντολές των διοικητών τους για αυτοσυγκράτηση, όρμησαν από την πόλη στα οχυρωμένα έργα της αριστερής πτέρυγας της συμμαχίας και απωθήθηκαν. Ωστόσο, οι άνδρες της Υπρ, που υπερασπίζονταν το εμπόδιο, το υπερπήδησαν και όρμησαν στο ανοιχτό πεδίο σε καταδίωξη των αντιπάλων τους. Τους ακολούθησε ολόκληρη η δεύτερη γραμμή.

Βλέποντας ότι οι Φλαμανδοί δεν είχαν πλέον την προστασία των οχυρώσεων τους, οι Γάλλοι γύρισαν και αντεπιτέθηκαν, δημιουργώντας σφοδρή σύρραξη που συνεχίστηκε για το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας. Η Βουργουνδία, που παρακολουθούσε από τα τείχη, δεν άντεξε άλλο. Μαζί με τον Αρμανιάκ οδήγησαν τις δυνάμεις τους περίπου 850 ανδρών, συμπεριλαμβανομένων 300 βαρέων ιππέων, έξω από τις πύλες της πόλης στο τέλος της ημέρας. Ο Αρμανιάκ και οι άνδρες του έκαναν κύκλο στο νότιο άκρο του πεδίου της μάχης για να ενωθούν με τη σύρραξη που συνεχιζόταν από το μεσημέρι.

Οι άνδρες της Υπρ και οι υπόλοιποι Φλαμανδοί, που σχημάτιζαν τη δεύτερη γραμμή του στρατού του Ροβέρτου, απωθήθηκαν με μεγάλες απώλειες και τελικά υποχώρησαν πανικόβλητοι. Διαφεύγοντας μέσα από το ανοικτό στρατόπεδο του αγγλο-φλαμανδικού στρατού, διασκόρπισαν τον πανικό μεταξύ των δυνάμεων που βρίσκονταν στην ουρά. Οι Γάλλοι έπεσαν πάνω στο στρατόπεδο, παγιδεύοντας τους Φλαμανδούς στη στροφή του ποταμού Άα και σφαγιάζοντας χιλιάδες από αυτούς.

Εν τω μεταξύ, ο δούκας της Βουργουνδίας, που δεν συνόδευσε τον Αρμανιάκ στη νότια πτέρυγα, κατευθύνθηκε απευθείας προς τις πρώτες γραμμές του αγγλο-φλαμανδικού στρατού. Ο Ροβέρτος του Αρτουά και οι Άγγλοι και οι πολεμιστές της Γάνδης βρίσκονταν εκεί όλο το απόγευμα πίσω από τις οχυρώσεις τους. Όταν είδαν τις σημαίες της Βουργουνδίας να πλησιάζουν, επιτέθηκαν. Οι ιππείς του δούκα δεν ήταν προετοιμασμένοι και κατακλυσμένοι από τον αριθμό των αντιπάλων υποχώρησαν στα νοτιοανατολικά προάστια του Σαιντ-Ομέρ. Μια σφοδρή ενέργεια οπισθοφυλακής από τους Γάλλους πολίτες και τοξότες ήταν ό,τι απέτρεψε τους άνδρες του Ροβέρτου από το να εισέλθουν στην πόλη και χρειάστηκε χρόνος μέχρι να κλείσουν τελικά οι πύλες πίσω από τα απομεινάρια των δυνάμεων της Βουργουνδίας. Κανείς στην πόλη ή στον στρατό του Ροβέρτου δεν γνώριζε ότι μόλις ένα μίλι πίσω τους οι Γάλλοι είχαν τον έλεγχο του πεδίου. Καθώς έπεφτε η νύχτα, ο Ροβέρτος και ο Αρμανιάκ επέστρεψαν στις θέσεις τους κατά μήκος του ίδιου δρόμου, προκαλώντας αρκετές πανικόβλητες ανταλλαγές πυρών στο σκοτάδι, αλλά χωρίς σημαντικές συγκρούσεις.

 Επακόλουθα 
Όταν ήρθε το πρωί, η πλήρης έκταση της καταστροφής που είχε υποστεί ο στρατός του Ροβέρτου στη νότια πτέρυγα έγινε εμφανής. Οι Φλαμανδοί που βρίσκονταν μαζί του δεν περίμεναν την επιστροφή των Γάλλων. Έτρεξαν προς το Κασέλ και την Υπρ. Ο ίδιος ο Ροβέρτος, μετά από μια στιγμή δισταγμού, τους ακολούθησε.

Αφού απέτυχε να καταλάβει την πόλη ή να νικήσει τον γαλλικό στρατό σε ανοιχτή μάχη, ήξερε ότι δεν υπήρχε άλλη επιλογή παρά να εγκαταλείψει την εκστρατεία πριν η υπέρτερη δύναμη του Φιλίππου τον αποκόψει από τη Φλάνδρα. Αφήνοντας πίσω του ό,τι δεν μπορούσε να μεταφερθεί γρήγορα, ο Ροβέρτος επέστρεψε στον Εδουάρδο με τα εναπομείναντα στρατεύματά του. Στο πεδίο της μάχης είχε αφήσει περίπου 8.000 νεκρούς Φλαμανδούς στρατιώτες. Και οι δύο πλευρές όμως παρέμεναν μαχόμενες, καθώς η πρώτη γραμμή του Ροβέρτου, που αποτελούνταν από τα καλύτερα στρατεύματά του, τους Άγγλους τοξότες, κατά κύριο λόγο επέζησε της σύγκρουσης.

Υπήρξαν όμως σημαντικές συνέπειες: το ηθικό των Φλαμανδών τμημάτων του στρατού του Εδουάρδου κατέρρευσε, πλήττοντας το κύρος της συμμαχίας και υπονομεύοντας τη συνοχή της. Η νότια Φλάνδρα πλέον ήταν αφύλακτη, καθώς οι άνδρες που προορίζονταν γι’ αυτήν είχαν πέσει νεκροί έξω από το Σαιντ-Ομέρ. Μέσα σε λίγες μέρες μετά τη μάχη, εκπρόσωποι των πόλεων που είχαν υποστεί ιδιαίτερα σοβαρά πλήγματα, όπως η Ιπρ, η Γάνδη και οι αντίπαλοι του βαν Αρτεβέλντε, έκαναν ειρηνευτικές προτάσεις προς τον Φίλιππο, υπονομεύοντας την αγγλική υποστήριξη στην περιοχή.

Παρά ταύτα, ο Εδουάρδος συνέχισε την εκστρατεία του και έφυγε από τη Γάνδη για να πολιορκήσει το Τουρναί.

 Παραπομπές 
Σαιντ-Ομέρ