Ιγκουάνα των βράχων

Η κυκλουρά (επιστημονική-λατινική ονομασία Cyclura), γνωστή κοινώς ως ιγκουάνα των βράχων, είναι γένος ερπετών που ανήκει στην οικογένεια του ιγκουάνα, τις ιγκουανίδες. Τα είδη αυτού του γένους συναντώνται στη φύση μόνο σε νησιά των Δυτικών Ινδιών και παρουσιάζουν υψηλό βαθμό ενδημισμού: στις περισσότερες περιπτώσεις ένα είδος ή υποείδος εξελίχθηκε και ζει σε ένα συγκεκριμένο νησί και πουθενά αλλού.

Ταξινομική
Το γένος περιγράφηκε για πρώτη φορά επιστημονικά και καθορίστηκε από τον Richard Harlan in 1825 για να συμπεριλάβει δύο νέα τότε είδη σαύρας: τα C. carinata και C. teres. Το δεύτερο αποδείχθηκε τελικώς ότι ταυτιζόταν με το Ctenosaura acanthura.

Τον 20ό αιώνα αναγνωρίζονταν οκτώ είδη στο γένος Cyclura και εννέα υποείδη. Πρόσφατα ορισμένα υποείδη αναβαθμίσθηκαν σε είδη. Σήμερα αναγνωρίζονται γενικώς δέκα, είδη κυκλουράς, τα εξής:

 Cyclura carinata («κυκλουρά η τροπιδοφόρος»), Harlan 1825, κοινώς «βραχοϊγκουάνα των Τερκς και Κέικος». Κινδυνεύει με αφανισμό. Υποείδη:
 Cyclura carinata bartschi («ιγκουάνα του Μπαρτς»)
 Cyclura carinata carinata
 Cyclura collei («κυκλουρά του Κόλεϋ»), Gray 1845, κοινώς «βραχοϊγκουάνα της Τζαμάικα». Κρίσιμος κίνδυνος αφανισμού.
 Cyclura cornuta, Bonnaterre 1789, κοινώς «ιγκουάνα-ρινόκερος». Κινδυνεύει με αφανισμό. Υποείδη:
 †Cyclura cornuta onchiopsis (κοινώς «ιγκούανα της νήσου Ναβάσα»), εξαφανίσθηκε ήδη 
 Cyclura cornuta cornuta, ζει στην Ισπανιόλα
 Cyclura cychlura,Cyclura cychlura, The Reptile Database Cuvier 1829, κοινώς «βραχοϊγκουάνα των βόρειων Μπαχαμών». Εκτεθειμένο είδος. Υποείδη:
 Cyclura cychlura cychlura (κοινώς «ιγκουάνα της νήσου Άντρος»
 Cyclura cychlura figginsi (κοινώς «ιγκουάνα των νήσων Εξούμα»)
 Cyclura cychlura inornata (κοινώς «ιγκουάνα των Άλεν Κης»)
 Cyclura lewisi, C. Grant 1940, κοινώς «μπλε ιγκουάνα» ή «βραχοϊγκουάνα του Γκραντ Κέιμαν». Κινδυνεύει με αφανισμό.
 Cyclura nubila («κυκλουρά η νεφελώδης»), Gray 1831, κοινώς «ιγκουάνα της Κούβας». Εκτεθειμένο είδος. Υποείδη:
 Cyclura nubila caymanensis
 Cyclura nubila nubila
 Cyclura pinguis («κυκλουρά η εύσωμος»), Barbour 1917, κοινώς «ιγκουάνα της Ανεγκάντα» Κρίσιμος κίνδυνος αφανισμού.
 Cyclura ricordii («κυκλουρά η ρικόρδειος»), Duméril & Bibron, 1837, κοινώς «βραχοϊγκουάνα του Ρικόρντ». Κινδυνεύει με αφανισμό.
 Cyclura rileyi, Stejneger 1903, κοινώς «ιγκουάνα του Σαν Σαλβαδόρ». Κρίσιμος κίνδυνος αφανισμού. Υποείδη:
 Cyclura rileyi rileyi, Stejneger 1903
 Cyclura rileyi cristata, Schmidt 1920
 Cyclura rileyi nuchalis, Barbour & Noble 1916
 Cyclura stejnegeri («κυκλούρα του Στέινεγκερ»), Barbour & Noble 1916, κοινώς «ιγκουάνα της Νήσου Μόνα». Κρίσιμος κίνδυνος αφανισμού.

Ενδιαίτημα
Τα ιγκουάνα των βράχων κατοικούν ως επί το πλείστον σε ξηρές θαμνώδεις εκτάσεις στα υποτροπικά νησιά της Καραϊβικής. Αυτό το τοπίο χαρακτηρίζεται από βραχώδη εξάρματα, απότομους κρημνούς, λόφους, διαβρωμένα ασβεστολιθικά πετρώματα και μέτρια έως αραιή βλάστηση. Τα ιγκουάνα συναντώνται σε διάφορα ενδιαιτήματα αυτής της κατηγορίας, από εκτάσεις που περιλαμβάνουν και δέντρα (ακακίες) μέχρι θερμότερες περιοχές όπου κυριαρχούν οι κάκτοι και άλλα ανθεκτικά στο ξηρό κλίμα φυτά («μεσκίτε»). Τα ερπετά αυτά πρέπει απαραιτήτως να λιάζονται, ώστε να ανεβάσουν την εσωτερική τους θερμοκρασία και να επάγουν έτσι έναν αρκετά μεγάλο ρυθμό μεταβολισμού ώστε να αναζητήσουν την τροφή τους. Τα εντόνως διαβρωμένα ασβεστολιθικά πετρώματα σχηματίζουν φυσικές εσοχές, έως και μικρές σπηλιές, όπου βρίσκουν καταφύγιο τα ιγκουάνα και άλλα ζώα.

 Διατροφή και διάρκεια ζωής 
Τα ιγκουάνα των βράχων είναι όλα φυτοφάγα. Τρέφονται με φύλλα, άνθη και καρπούς διάφορων ειδών φυτών. Πολύ σπάνια μπορεί να φάνε προνύμφες εντόμων, καβούρια, γυμνοσάλιαγκες, νεκρά πτηνά ή μανιτάρια.

Μια μελέτη της ερπετολόγου Άλισον Άλμπερτς που δημοσιεύθηκε το έτος 2000 έδειξε ότι ανθεκτικοί σπόροι που έχουν περάσει από τον πεπτικό σωλήνα του είδους Cyclura nubila nubila φυτρώνουν ταχύτερα από τους άλλους σπόρους. Τα νέα φυτά βλαστάνουν έτσι πριν το τέλος σύντομων εποχών βροχής, εξασφαλίζοντας έτσι ένα προσαρμοστικό πλεονέκτημα. Επιπλέον η Άλμπερτς προβαίνει στην υπόθεση ότι τα ιγκουάνα αυτά μπορεί να απετέλεσαν σημαντικό μέσο για τη διάδοση τέτοιων φυτών με οξυάντοχους σπόρους σε νέες περιοχές.

Το «ρεκόρ» μακροζωίας για ιγκουάνα των βράχων γεννημένο σε αιχμαλωσία ανήκει σε ένα Cyclura nubila caymanensis, που έζησε 33 χρόνια σε αιχμαλωσία. Φαίνεται όμως ότι γεννημένες ελεύθερες στη φύση οι σαύρες του γένους μπορούν να ζήσουν και πολύ περισσότερο: ένα μπλε ιγκουάνα που έπιασε στο Γκραντ Κέιμαν το 1950 ο φυσιοδίφης Άιρα Τόμσον εισάχθηκε στις ΗΠΑ το 1985 από τον Ραμόν Ναίγκελ και πωλήθηκε στον εισαγωγέα και εκτροφέα ερπετών Τομ Κράτσφηλντ. Αυτός το δάνεισε σε ζωολογικό κήπο στο Μπράουνσβιλ του Τέξας το 1997. Στη σαύρα δόθηκε το παρατσούκλι «Γκοτζίλα» από το προσωπικό του κήπου και κρατήθηκε εκεί μέχρι τον θάνατό της το 2004. Ο Τόμσον εκτίμησε ότι το ιγκουάνα ήταν ηλικίας 15 ετών την ημέρα της συλλήψεώς του. Επομένως με συνολική διάρκεια ζωής περί τα 69 έτη, δεν είναι μόνο το μακροβιότερο γνωστό ιγκουάνα των βράχων, αλλά και η μακροβιότερη σαύρα (ζώο της υποτάξεως «σαύρια») που γνωρίζουμε μέχρι σήμερα.

Αναπαραγωγή
Το σύνολο των ειδών του γένους Cyclura εμφανίζουν διμορφισμό του φύλου: τα αρσενικά είναι μεγσλύτερα από τα θηλυκά και έχουν εμφανέστερες ραχιαίες προεξοχές, καθώς και μεγαλύτερους μηριαίους πόρους, από όπου απελευθερώνουν φερομόνες.

Ειδικότερα χαρακτηριστικά διαφέρουν από είδος σε είδος, με τα αρσενικά να φθάνουν γενικώς σε ώριμη ηλικία για ζευγάρωμα στα 3 έως 7 έτη και τα θηλυκά σε 2 έως 5 έτη. Τα αρσενικά είναι χωροκτητικά (κάποια σε μεγάλο βαθμό) με την εξαίρεση του υποείδους «ιγκουάνα των νήσων Εξούμα» (Cyclura cychlura figginsi). Το ζευγάρωμα γίνεται στην αρχή (ή αμέσως πριν την αρχή) της πρώτης εποχής των βροχών (Μάιος και Ιούνιος) και διαρκεί δύο έως τρεις εβδομάδες. Τα θηλυκά γεννούν από 2 μέχρι 34 αβγά. Στα περισσότερα είδη το θηλυκό φρουρεί τη φωλιά του επί αρκετές ημέρες μετά την ωοτοκία και η επώαση διαρκεί περί τις 85 ημέρες. Τα αβγά του γένους είναι από τα μεγαλύτερα αβγά σαύρας παγκοσμίως.

Διατήρηση
Το 1996 εννέα υποείδη του ιγκουάνα των βράχων αποτιμήθηκαν ως ευρισκόμενα σε κρίσιμο κίνδυνο αφανισμού, 4 ως απλώς κινδυνεύοντα με αφανισμό και τρία είδη ως «εκτεθειμένα» ή «ευάλωτα». Πιστεύεται ότι ένα υποείδος έχει κιόλας εκλείψει. Εκτός από τους μικρούς αριθμούς που χαρακτηρίζουν γενικώς τα νησιωτικά ενδημικά είδη ζώων, οι φυσικοί πληθυσμοί αυτών των σαυρών επηρεάζονται άμεσα και έμμεσα από αναπτυξιακά προγράμματα, υπερβόσκηση και την εισαγωγή στα νησιά τους από τον άνθρωπο ξένων θηλαστικών, όπως είναι οι αγριόχοιροι, οι αρουραίοι, οι σκύλοι και οι μαγκούστες.

Το 1990 η αμερικανική Ένωση Ζωολογικών Κήπων και Ενυδρείων (AZA) έθεσε το γένος Cyclura ως την «ύψιστη προτεραιότητά» της. Το πρώτο της πρόγραμμα ήταν αυτό της αναπαραγωγής σε αιχμαλωσία για το «μπλε ιγκουάνα» (Cyclura lewisi), το υψηλότερου κινδύνου τότε μεταξύ όλων των ειδών του γένους Cyclura.

Ο Ζωολογικός κήπος της Ινδιανάπολης έχει δραστηριοποιηθεί στην έρευνα και τη διατήρηση και των 16 ειδών και υποειδών των ιγκουάνα που συναντώνται στην Καραϊβική. Η προσπάθεια περιλαμβάνει συνεργασία για τη σύνθεση βασικών βιολογικών πληροφοριών για τα ιγκουάνα σε αιχμαλωσία και στη φύση, εγχειρήματα βελτιώσεως του φυσικού περιβάλλοντος και προγράμματα αναπαραγωγής σε αιχμαλωσία.
Παραπομπές

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Το γένος Cyclura στα Wikispecies
 Από το πρόγραμμα για να ανακάμψει το μπλε ιγκουάνα (B.I.R.P.)

Βραχων