Εποχή Γιαβάνα

Η Εποχή των Γιαβάνα (Yavana), ή Γιόνα (Yona, Ιώνων), (Πράκριτ: Yoṇaṇa vaṣaye)  ήταν μία εποχή χρονολόγησης, που χρησιμοποιήθηκε στην ινδική υποήπειρο από τον 2ο αι. π.Χ. και για αρκετούς αιώνες στη συνέχεια, πιθανώς ξεκινώντας το 174 π.Χ.   Αρχικά θεωρήθηκε ότι η εποχή ξεκίνησε γύρω στο 180-170 π.Χ. και αντιστοιχούσε στην άνοδο στον Ελληνο-Βακτριανό θρόνο του Ευκρατίδη Α΄, ο οποίος εδραίωσε την ελληνική παρουσία στις βόρειες περιοχές της Ινδίας. Οι Έλληνες στην Ινδία άκμασαν υπό τη βασιλεία του επιφανούς Μενάνδρου -του μεγαλύτερου από τους ηγεμόνες των Γιαβάνα, ο οποίος εκστράτευσε μέχρι την Παταλιπούτρα στην Ανατολική Ινδία. Des Indo-Grecs aux Sassanides: données pour l'histoire et la géographie historique, Rika Gyselen, Peeters Publishers, 2007, p.103-109  Τώρα εξισώνεται με την παλαιότερα θεωρημένη «Παλαιά εποχή Σάκα». 

Ο Χάρι Φολκ και άλλοι έχουν υποστηρίξει ότι η εποχή των Γιαβάνα/Ελλήνων ξεκίνησε στην πραγματικότητα το 174 π.Χ., βασιζόμενοι σε μία επανεκτίμηση τής εποχής των Αζών, η οποία τώρα πιστεύεται ότι ξεκίνησε το 47/46 π.Χ.  Το ακριβές ιστορικό γεγονός που αντιστοιχεί στη δημιουργία αυτής τής εποχής των Γιαβάνα/Ελλήνων είναι αβέβαιο, αλλά μπορεί να σηματοδοτεί τη συμμαχία του Αντίμαχου Α' και του Απολλόδοτου Α' στην ανατροπή του Αγαθοκλή, δημιουργώντας έτσι ένα ενοποιημένο βασίλειο βόρεια και νότια των ορέων Χιντου-Κούς. 

Η δημιουργία συγκεκριμένων εποχών είναι ένα πολύ γνωστό φαινόμενο που σηματοδοτεί μεγάλα δυναστικά γεγονότα, όπως η εποχή των Σελευκιδών (που ξεκινά το 312 π.Χ., με την επιστροφή του Σέλευκου Α΄ στη Βαβυλώνα), η εποχή των Αρσακιδών της Παρθίας στην Παρθία (που ξεκινά το 248/247 π.Χ.), η εποχή των Αζών στην Γκαντάρα (που ξεκινά το 47/46 π.Χ.),  και η εποχή τού Κανίσκα Α΄, όταν ίδρυσε την αυτοκρατορία του το 127 μ.Χ.  

Πιστεύεται πλέον ότι ο βασιλιάς των Κουσάν, Κανίσκα Α΄, δημιούργησε τη δική του εποχή ακριβώς 300 χρόνια μετά την εποχή των Γιαβάνα/Ελλήνων, και πιθανώς σε σχέση με αυτήν, έτσι ώστε το έτος 1 του Κανίσκα Α΄ (127 μ.Χ.) να αντιστοιχεί στο έτος 301 της εποχής των Γιαβάνα/Ελλήνων.  Αναμφισβήτητα, ο Κανίσκα Α΄ επιθυμούσε να συνδέσει τη δική του κυριαρχία με την κυριαρχία των Ινδο-Ελλήνων, οι οποίοι για πρώτη φορά είχαν ενώσει τις περιοχές τής Βακτριανής και τμήματα της αρχαίας Ινδίας. 

Η χρονολόγηση με βάση την εποχή των Γιαβάνα/Ελλήνων σταδιακά περιήλθε σε αχρηστία, μετά τη δημιουργία τής εποχής Κανίσκα Α΄, η οποία χρησιμοποιήθηκε αποκλειστικά σε επιγραφές σε δοχεία κειμηλίων από το 18ο έτος τής βασιλείας του, από το 145 μ.Χ. } Σε αγάλματα του Βούδα, μία επιγραφή που χρησιμοποιεί την εποχή των Γιαβάνα/Ελλήνων είναι γνωστή από τη Γκαντάρα ακόμη και το 209 μ.Χ. (έτος 384 της εποχής των Γιαβάνα/Ελλήνων), με τον «Βούδα Χαστναγκάρ». 

 Νομίσματα του Πλάτωνα της Βακτρίας 
μικρογραφία|300x300εσ|Τετράδραχμο του Πλάτωνα. Εμπρός όψη: Προτομή του Πλάτωνα με διάδημα. Πίσω όψη: Ο θεός Ήλιος επί άρματος τεσσάρων αλόγων, επιγρ. ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΟΥΣ ΠΛΑΤΩΝΟΣ, ένδειξη MZ, ίσως 47 εποχής Γιαβάνα, δηλ. 185πΧ-47 = 138 π.Χ.
Αν και οι Ελληνο-Βακτριανοί ή Ινδο-Έλληνες βασιλείς γενικά δεν έγραφαν ημερομηνίες στα νομίσματά τους, μερικοί από αυτούς, όπως ο Πλάτων (π. το 140 π.Χ.) και ο Ηλιοκλής Α΄, το κάνουν ασυνήθιστα. Μερικά από τα νομίσματα του Πλάτωνα έχουν επιγραφές όπως MZ, MT, MN, οι οποίες μπορούν να ερμηνευθούν ως ημερομηνίες στο ελληνικό αριθμητικό σύστημα, χρησιμοποιώντας την εποχή των Γιαβάνα που ξεκίνησε γύρω στο 186 π.Χ. Σε αυτή την περίπτωση, ο Πλάτωνας βασίλευσε γύρω στο 140 π.Χ. Αυτό ταιριάζει με τη χρονολόγηση που δίνει ο νομισματολόγος Μποπεαράχτσι, ο οποίος τοποθετεί τον Πλάτωνα μεταξύ 145-140 π.Χ., καθώς τα νομίσματά του δεν βρίσκονται στα ερείπια του Άι Χανούμ, μίας πόλης τής Βακτριανής που καταστράφηκε κατά τη διάρκεια τής βασιλείας τού Ευκρατίδη Α΄. 

 Λειψανοθήκη Μπατζάουρ 
Μία πρόσφατα ανακαλυφθείσα λειψανοθήκη (που δημοσιεύτηκε από τον Salomon το 2005) από το Μπατζάουρ δίνει μία τριπλή χρονολόγηση, που επιτρέπει να διευκρινιστεί η σχέση μεταξύ αρκετών εποχών: χρονολογείται στο 27ο έτος βασιλείας του Βιτζαγιαμίτρα, βασιλιά των Ινδο-Σκυθών Aπράκα, στο 73ο έτος της εποχής των Αζών και στο 201ο έτος των Ελλήνων (Yonanas, Ιώνων). 

 «Στο 27ο έτος τής βασιλείας τού άρχοντα Βιτζαγιαμίτρα, του βασιλιά των Απράκα· στο 73ο έτος που ονομάζεται «των Αζών», στο 201ο έτος των Γιόνας (Ελλήνων), την 8η ημέρα του μήνα Σραβάνα· αυτήν την ημέρα ιδρύθηκε [αυτή] η στούπα από τη Ρουκάνα, τη σύζυγο τού βασιλιά των Απράκα, [και] από τον Βιτζαγιαμίτρα, τον βασιλιά των Απράκα, [και] από τον Ιντραβάρμα (Ιντραβάσου;), τον διοικητή (στρατηγό), [μαζί] με τις συζύγους και τούς γιους τους.» 

Η επιγραφή σημαίνει ότι η εποχή των Αζών ξεκίνησε 128 χρόνια μετά την έναρξη τής εποχής των Γιαβάνα. Κατά τη στιγμή της ανακάλυψης, η εποχή των Αζών χρονολογείτο γενικά στο 57 π.Χ., γεγονός που υπονοεί ότι η εποχή των Γιαβάνα είχε ξεκινήσει το 185 π.Χ. Πιστεύεται πλέον ότι η εποχή των Γιαβάνα ξεκίνησε στην πραγματικότητα το 174 π.Χ., με βάση μία επανεκτίμηση της εποχής των Αζών, η οποία πιστεύεται πλέον ότι ξεκίνησε το 47/46 π.Χ. 

 Επιγραφή Γιαβαναράτζγια 

μικρογραφία|400x400εσ|Η επιγραφή Γιαβαναράτζγια, που χρονολογείται στο «έτος 116 της ηγεμονίας των Γιαβάνα (Ελλήνων)», ίσως 185πΧ-116 = 69 π.Χ. Μουσείο Ματούρα.
Η επιγραφή Γιαβαναράτζγια ανακαλύφθηκε στη Ματούρα της Ινδίας το 1988. Η επιγραφή, σκαλισμένη σε ένα κομμάτι κόκκινου ψαμμίτη, χρονολογείται στον 1ο αι. π.Χ. και βρίσκεται σήμερα στο Μουσείο Ματούρα στη Ματούρα.   Η επιγραφή είναι σημαντική στο ότι οι γλύπτες της Ματούρα αναφέρουν την ημερομηνία τής αφιέρωσής τους ως «την τελευταία ημέρα τού έτους 116 τής ηγεμονίας των Γιαβάνα ( Yavanarajya)». Θεωρείται ότι αυτή η επιγραφή πιστοποιεί τον έλεγχο των Ινδο-Ελλήνων τον 2ο και 1ο αι. π.Χ. στη Ματούρα, γεγονός που επιβεβαιώνεται επίσης από νομισματικά και λογοτεχνικά στοιχεία.  Οι νέες ημερομηνίες για την εποχή των Γιαβάνα (174 π.Χ.) θα έδιναν μία ημερομηνία 58 π.Χ. για την επιγραφή Yavanarajya, καθώς 174 πΧ - 116 = 58 πΧ. 

 Ημερομηνίες αναφοράς αγαλμάτων του Βούδα στη Γκαντάρα 


Αρκετά αγάλματα τού Βούδα από τη Γκαντάρα με χρονολογημένες επιγραφές, πιστεύεται πλέον ότι χρονολογούνται στην Εποχή των Γιαβάνα. Ένα από τα αγάλματα τού Βούδα από το Λοριγιάν Τανγκάι φέρει μία επιγραφή, που αναφέρει «το έτος 318». Η εν λόγω εποχή δεν προσδιορίζεται, αλλά τώρα πιστεύεται, μετά την ανακάλυψη τής επιγραφής στη λειψανοθήκη Μπατζάουρ, ότι αφορά την εποχή των Γιαβάνα που ξεκίνησε το 174 π.Χ., και δίνει μία χρονολογία για το άγαλμα τού Βούδα περίπου στο 318-174πΧ-1 = 143 μ.Χ. 

Η επιγραφή στη βάση του αγάλματος είναι:

sa 1 1 1 100 10 4 4 Prothavadasa di 20 4 1 1 1 Budhagosa danamu(khe) Saghorumasa sadaviyasa, Δηλ.: "Το έτος 318, την ημέρα 27 του Πραουσταπάντα, δώρο στον Βουδαγκόσα, τον σύντροφο του Σαγκορουμάσα" — Επιγραφή του Βούδα Λορίγια Τανγκάι.

Αυτό θα το καθιστούσε μία από τις πρώτες γνωστές αναπαραστάσεις τού Βούδα, μετά το δοχείο του Μπιμάραν (1ος αι. μ.Χ.), και περίπου την ίδια εποχή με τα βουδιστικά νομίσματα του Κανίσκα Α΄. 

Οι δύο πιστοί στη δεξιά πλευρά τού βάθρου φορούν ινδο-σκυθική ενδυμασία (χαλαρό παντελόνι, χιτώνα και κουκούλα).  Τα χαρακτηριστικά παντελόνια τους φαίνονται καθαρά σε κοντινές φωτογραφίες. Το άγαλμα βρίσκεται τώρα στο Ινδικό Μουσείο της Καλκούτας. 

Ένα άλλο άγαλμα τού Βούδα, ο Βούδας του Χαστανάγκαρ, έχει επιγραφή από το έτος 384, το οποίο πιστεύεται ότι είναι το 384-174πΧ-1 = 209 μ.Χ. Μόνο το βάθρο σώζεται στο Βρετανικό Μουσείο, ενώ το ίδιο το άγαλμα, με τις πτυχές των ρούχων που έχουν περισσότερο ανάγλυφο από εκείνο του Βούδα Λοριγιάν Τανγκάι, έχει εξαφανιστεί.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Έλληνες Βασιλείς Βακτρίας & Ινδίας