Φλεβόκομβος

Ο φλεβόκομβος είναι ο φυσικός βηματοδότης της καρδιάς, μια εξειδικευμένη συστάδα μυϊκών ινών στον άνω δεξιό κόλπο, υπεύθυνη για τη δημιουργία ηλεκτρικών σημάτων που ρυθμίζουν τον καρδιακό ρυθμό. Αυτά τα ηλεκτρικά σήματα ταξιδεύουν στους κόλπους, προκαλώντας τη σύσπασή τους, στη συνέχεια μετακινούνται στον κολποκοιλιακό κόμβο και προς τα κάτω μέσω του συστήματος αγωγιμότητας της καρδιάς στις κοιλίες, οι οποίες αντλούν αίμα στο σώμα. Ο φλεβόκομβος ρυθμίζει συνεχώς τον φυσιολογικό ρυθμό της καρδιάς, ο οποίος επηρεάζεται από το αυτόνομο νευρικό σύστημα για να προσαρμοστεί στις καθημερινές δραστηριότητες.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο καρδιακός παλμός είναι μια μεμονωμένη, πλήρης συστολή και χαλάρωση του καρδιακού μυός που αντλεί αίμα, ενώ ο καρδιακός ρυθμός είναι η μέτρηση του πόσες φορές χτυπά η καρδιά σε μια συγκεκριμένη περίοδο, συνήθως ανά λεπτό (παλμοί ανά λεπτό). Ουσιαστικά, ο καρδιακός παλμός είναι η σωματική δραστηριότητα και ο καρδιακός ρυθμός ποσοτικοποιεί τη συχνότητα αυτής της δραστηριότητας.

Ο φλεβόκομβος παράγει ηλεκτρικά σήματα σε τακτά χρονικά διαστήματα, συνήθως 60 έως 100 φορές ανά λεπτό σε έναν ενήλικα. Αυτά τα σήματα ταξιδεύουν μέσω του ηλεκτρικού συστήματος της καρδιάς, προκαλώντας τη συστολή των κόλπων, ακολουθούμενη από τις κοιλίες, αντλώντας έτσι αίμα σε όλο το σώμα.

Ο φλεβόκομβος ελέγχεται κυρίως από το αυτόνομο νευρικό σύστημα. Το συμπαθητικό νευρικό σύστημα αυξάνει τον καρδιακό ρυθμό κάνοντας τον φλεβόκομβο να λειτουργεί πιο γρήγορα, ενώ το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα (συγκεκριμένα το πνευμονογαστρικό νεύρο) μειώνει τον καρδιακό ρυθμό επιβραδύνοντάς τον. Άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν τη δραστηριότητα του φλεβόκομβου περιλαμβάνουν τις ορμόνες, τις φυσιολογικές απαιτήσεις του σώματος και τις εγγενείς ηλεκτρικές ιδιότητες των κυττάρων του φλεβόκομβου. 

Όταν η καρδιά βρίσκεται σε ηρεμία, το παρασυμπαθητικό σύστημα κυριαρχεί (λέγεται αυξημένος πνευμονογαστικός τόνος, ο οποίος ελέγχεται από το πνευμονογαστρικό νεύρο), επιβραδύνοντας τον εγγενή ρυθμό του φλεβόκομβου και μειώνοντας έτσι τον καρδιακό ρυθμό ηρεμίας. Ο αυξημένος πνευμονογαστρικός τόνος επιβραδύνει τον καρδιακό ρυθμό και την αγωγιμότητα, ενώ η μείωση (απόσυρση) του πνευμονογαστρικού τόνου επιτρέπει στον φλεβόκομβο να ενεργοποιείται ταχύτερα, αυξάνοντας τον καρδιακό ρυθμό, όπως κατά τη διάρκεια της άσκησης.

Η δυσλειτουργία του φλεβόκομβου, γνωστή και ως σύνδρομο νοσούντος φλεβόκομβου, είναι μια πάθηση όπου ο φλεβόκομβος δεν μπορεί να παράγει ή να μεταδώσει σωστά ηλεκτρικά σήματα, οδηγώντας σε μη φυσιολογικούς καρδιακούς ρυθμούς (αρρυθμίες). Συνήθεις αρρυθμίες είναι η κολπική μαρμαρυγή (ακανόνιστος και γρήγορος ρυθμός), ταχυκαρδία (γρήγορος ρυθμός) και βραδυκαρδία (αργός ρυθμός), με πολλές αρρυθμίες να είναι ακίνδυνες. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν κόπωση, ζάλη, λιποθυμία και δύσπνοια. Ενώ η κύρια αιτία είναι συχνά ο ηλικιακός εκφυλισμός, παράγοντες όπως ορισμένα φάρμακα, καρδιακές παθήσεις, καρδιακές ανωμαλίες και υποθυρεοειδισμός μπορούν επίσης να συμβάλουν στην πάθηση. Σε σοβαρές περιπτώσεις, η θεραπεία  περιλαμβάνει την εμφύτευση ενός μόνιμου βηματοδότη. 
κέντρο|μικρογραφία|650x650εσ|Κολπική μαρμαρυγή έναντι φυσιολογικού φλεβοκομβικού ρυθμού: φωτοπληθυσμογραφία (πάνω) και ηλεκτροκαρδιογράφημα (κάτω).

 Δομή 
αριστερά|μικρογραφία|Διαφορές μεταξύ φλεβοκομβικού κυττάρου και λειτουργικού καρδιομυοκυττάρου. Στην εικόνα παρουσιάζεται ένα κύτταρο της κάθε κατηγορίας που έχει απομονωθεί από ενήλικα ποντικό.
Ο φλεβόκομβος αποτελείται από μυϊκά κύτταρα, τα οποία είναι μοναδικά επειδή μπορούν να παράγουν ηλεκτρικά ερεθίσματα (δυναμικά ενέργειας) από μόνα τους, μια διαδικασία που ονομάζεται αυτοματία. Ο φλεβόκομβος περιβάλλεται από μια εξωκυττάρια μήτρα, η οποία βοηθά στην υποστήριξη των κυττάρων του φλεβόκομβου και ρυθμίζει την αγωγιμότητα των ηλεκτρικών ερεθισμάτων.

Τα κύτταρα του φλεβόκομβου διαφέρουν από τα τυπικά συσταλτά καρδιακά κύτταρα. Δεν έχουν κλιμακωτές ταινίες και έχουν λιγότερα νημάτια ακτίνης και μυοσίνης. Η κύρια λειτουργία τους είναι να διατηρούν τη ρυθμική δραστηριότητα της καρδιάς ξεκινώντας και διεξάγοντας ηλεκτρικά σήματα μέσω της υπόλοιπης καρδιάς, όχι να συστέλλονται. Τα κύτταρα αυτά είναι ικανά για αυτοδιέγερση, που σημαίνει ότι είναι σε θέση να παράγουν ανεξάρτητα αυθόρμητα ηλεκτρικά ερεθίσματα. Επικοινωνούν απευθείας με και διεγείρουν γειτονικά καρδιομυοκύτταρα μέσω των συνάψεων κενού και έτσι προκαλούν τις συσπάσεις της καρδιάς.

 Κυτταρική σύνθεση 
Ο φλεβόκομβος αποτελείται κυρίως από εξειδικευμένα, επιμήκη φλεβοκομβικά κύτταρα, τα οποία είναι μικρότερα και λιγότερο οργανωμένα από τα κανονικά κύτταρα του καρδιακού μυός (καρδιομυοκύτταρα). Αυτά τα κύτταρα περιβάλλονται από μια μήτρα ινώδους συνδετικού ιστού, που περιλαμβάνει κολλαγόνο, ελαστίνη και λιποκύτταρα. Επιπλέον, τα μεταβατικά κύτταρα σχηματίζουν μια μεταβατική ζώνη μεταξύ των κυττάρων του φλεβόκομβου και του περιβάλλοντος κολπικού ιστού, διευκολύνοντας την εξάπλωση του ηλεκτρικού σήματος. Ο φλεβόκομβος περιέχει επίσης την φλεβοκομβική αρτηρία, τα αιμοφόρα αγγεία και τις νευρικές ίνες.

 Κύτταρα βηματοδότες: Γνωστά και ως φλεβοκομβικά κύτταρα, αυτά είναι τα κύρια κύτταρα που είναι υπεύθυνα για τη δημιουργία της ηλεκτρικής ώθησης της καρδιάς. Χαρακτηρίζονται από το μικρότερο μέγεθός τους, την έλλειψη οργανωμένων μυϊκών ινών και την ικανότητα να παράγουν αυθόρμητα ηλεκτρικά σήματα.

 Μεταβατικά κύτταρα (ή περικομβικά): Αυτά τα κύτταρα έχουν μια ενδιάμεση εμφάνιση μεταξύ των φλεβοκομβικών κυττάρων και των λειτουργικών κολπικών καρδιομυοκυττάρων. Λειτουργούν ως γέφυρα, διεξάγοντας την ηλεκτρική ώθηση από τον φλεβόκομβο στον περιβάλλοντα κολπικό ιστό.
 Εξωκυττάρια μήτρα: Ο φλεβόκομβος υποστηρίζεται από ένα πυκνό δίκτυο συνδετικού ιστού που περιέχει ινοβλάστες, κολλαγόνο και ελαστίνη. Αυτό παρέχει δομική υποστήριξη και βοηθά στην ηλεκτρική μόνωση των φλεβοκομβικών κυττάρων.
 Λιποκύτταρα: Τα λιποκύτταρα βρίσκονται επίσης εντός του συνδετικού ιστού που περιβάλλει τον φλεβόκομβο.
 Νευρικές ίνες: Τα αυτόνομα νεύρα νευρώνουν τον φλεβόκομβο, επιτρέποντας τη ρύθμιση του καρδιακού ρυθμού από το νευρικό σύστημα.

 Λειτουργία 
αριστερά|μικρογραφία|Περιγραφή του δυναμικού δράσης των νευρομυϊκών κυττάρων.
αριστερά|μικρογραφία|Σύστημα ηλεκτρικής αγωγιμότητας της καρδιάς.
Ο φλεβόκομβος παράγει συνεχώς ηλεκτρικά ερεθίσματα μέσω μιας διαδικασίας που ονομάζεται αυτόματη εκπόλωση, δημιουργώντας ένα ηλεκτρικό σήμα που εξαπλώνεται στους κόλπους, προκαλώντας τη σύσπαση και την άντληση αίματος. Υπό κανονικές συνθήκες, ο φλεβόκομβος εκκινεί 60 έως 100 ηλεκτρικά σήματα ανά λεπτό, αλλά το αυτόνομο νευρικό σύστημα μπορεί να ρυθμίσει αυτόν τον ρυθμό για να προσαρμόσει τον καρδιακό ρυθμό στις ανάγκες του σώματος, όπως κατά την άσκηση ή την ανάπαυση.

 Σύστημα ηλεκτρικής αγωγιμότητας της καρδιάς 
 Δημιουργία δυναμικού δράσης του φλεβόκομβου: Τα κύτταρα εντός του φλεβόκομβου διαθέτουν μια μοναδική ικανότητα να εκπολώνονται αυθόρμητα. Αυτή η διαδικασία, που ονομάζεται δυναμικό δράσης (ή ενέργειας) του φλεβόκομβου, συμβαίνει συνεχώς χωρίς αρχικό ερέθισμα.
 Διάδοση δυναμικού δράσης: Η εκπόλωση των κυττάρων του φλεβόκομβου δημιουργεί ένα ηλεκτρικό δυναμικό δράσης, το οποίο ταξιδεύει καθόλο το μήκος του μυοκαρδίου φτάνοντας μέχρι και τα τελευταία μυοκάρδια κύτταρα.
 Κολπική ενεργοποίηση: Πιο συγκεκριμένα, το ηλεκτρικό σήμα ταξιδεύει διαμέσου του δεξιού και αριστερού κόλπου της καρδιάς, προκαλώντας τη σύσπασή τους και την ώθηση αίματος στις κοιλίες.
 Αγωγιμότητα κολποκοιλιακού κόμβου: Το σήμα στη συνέχεια φτάνει στον κολποκοιλιακό κόμβο, ο οποίος βρίσκεται μεταξύ των κόλπων και των κοιλιών.
 Καθυστέρηση σήματος: Ο κολποκοιλιακός κόμβος επιβραδύνει την ηλεκτρική ώθηση για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου. Αυτή η καθυστέρηση επιτρέπει στους κόλπους να ολοκληρώσουν τη σύσπαση και να αδειάσουν το αίμα τους στις κοιλίες πριν οι ίδιες οι κοιλίες αρχίσουν να συστέλλονται.
 Κοιλιακή διέγερση: Μετά την καθυστέρηση, η ώθηση ταξιδεύει κατά μήκος της δεματίου του His, στη συνέχεια διασπάται στο αριστερό και δεξιό σκέλος του δεματίου His και τέλος στις ίνες Purkinje, οι οποίες κατανέμουν το ηλεκτρικό ερέθισμα στον κοιλιακό μυ.
 Κοιλιακή συστολή: Η ηλεκτρική ώθηση προκαλεί τη συστολή των κοιλιών, αντλώντας αίμα στους πνεύμονες και στο υπόλοιπο σώμα.
 Ρύθμιση από το νευρικό σύστημα: Ο ρυθμός συστολής της καρδιάς ρυθμίζεται από το αυτόνομο νευρικό σύστημα. Το συμπαθητικό νευρικό σύστημα επιταχύνει την ενεργοποίηση του φλεβόκομβου, αυξάνοντας τον καρδιακό ρυθμό, ενώ το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα τον επιβραδύνει.
Τα ιόντα ασβεστίου είναι απαραίτητα στο ηλεκτρικό σύστημα αγωγιμότητας της καρδιάς, συνδέοντας τα ηλεκτρικά σήματα με τις μηχανικές συσπάσεις. Ενώ η ίδια η ηλεκτρική ώθηση καθοδηγείται κυρίως από ιόντα νατρίου και καλίου, το ασβέστιο (Ca2+) εισέρχεται στα καρδιακά μυϊκά κύτταρα κατά τη διάρκεια κάθε παλμού, επιτρέποντάς τους να συστέλλονται αλληλεπιδρώντας με συσταλτικές πρωτεΐνες, μια διαδικασία που ονομάζεται σύζευξη διέγερσης-συστολής. Επιπλέον, το ασβέστιο παίζει ρόλο στη ρύθμιση της ηλεκτρικής δραστηριότητας και στην παράταση της εκπόλωσης των καρδιακών κυττάρων πριν από την επαναπόλωση.

 Κλινική σημασία 
Η δυσλειτουργία του φλεβόκομβου (σύνδρομο νοσούντος φλεβόκομβου), είναι μια διαταραχή που επηρεάζει αρνητικά την παραγωγή ή την αγωγή (διάδοση) των ηλεκτρικών ερεθισμάτων, οδηγώντας σε ακανόνιστο ή αργό καρδιακό ρυθμό. Τα συμπτώματα συχνά περιλαμβάνουν κόπωση, ζάλη, και λιποθυμία (συγκοπή).

Η πιο συχνή αιτία της δυσλειτουργίας είναι η σχετιζόμενη με την ηλικία ουλοποίηση (ίνωση) του φλεβοκομβικού ιστού και του περιβάλλοντος καρδιακού μυός. Άλλοι εγγενείς παράγοντες περιλαμβάνουν γενετικές ανωμαλίες, φλεγμονώδεις ασθένειες και διηθητικές παθήσεις, ενώ εξωγενείς παράγοντες μπορεί να περιλαμβάνουν ορισμένα φάρμακα για την καρδιά (όπως β-αναστολείς ή αναστολείς διαύλων ασβεστίου) ή οξείες παθήσεις όπως καρδιακή προσβολή. Περίπου οι μισοί άνθρωποι με τη δυσλειτουργία του φλεβόκομβου εμφανίζουν έναν συνδυασμό αργών καρδιακών ρυθμών (βραδυκαρδίες) που εναλλάσσονται με γρήγορους καρδιακούς ρυθμούς (ταχυκαρδίες) (σύνδρομο ταχυκαρδίας-βραδυκαρδίας).

 Είδη αρρυθμιών 

 Φλεβοκομβική βραδυκαρδία: Ένας επίμονος και ασυνήθιστα αργός καρδιακός ρυθμός, που συχνά ορίζεται ως λιγότεροι από 60 παλμοί ανά λεπτό.
 Παύση ή ανακοπή φλεβόκομβου: Μια πλήρης διακοπή της φυσιολογικής ηλεκτρικής ώθησης από τον φλεβόκομβο, η οποία μπορεί να διαρκέσει αρκετά δευτερόλεπτα και να οδηγήσει σε απώλεια καρδιακού παλμού ή σε μια σειρά από χαμένους παλμούς.
 Φλεβοκομβικός αποκλεισμός εξόδου: Ο φλεβόκομβος παράγει μια ηλεκτρική ώθηση, αλλά εμποδίζεται να εξέλθει από τον κόμβο και να φτάσει στους κόλπους, οδηγώντας σε πτώση του κύματος P στο ΗΚΓ.
 Χρονοτροπική ανικανότητα: Η αδυναμία του καρδιακού ρυθμού να αυξηθεί επαρκώς σε απόκριση στο στρες ή στην άσκηση, το οποίο αποτελεί βασικό σύμπτωμα της φλεβοκομβικής δυσλειτουργίας.
 Σύνδρομο ταχυκαρδίας-βραδυκαρδίας: Ένας συνδυασμός αργών και γρήγορων αρρυθμιών. Η βραδυκαρδία προκύπτει από τη δυσλειτουργία του φλεβόκομβου, ενώ η ταχυκαρδία μπορεί να περιλαμβάνει άλλους ανώμαλους καρδιακούς ρυθμούς.
 Άλλες κολπικές αρρυθμίες: Η δυσλειτουργία μπορεί επίσης να σχετίζεται με ή να προδιαθέτει έναν ασθενή σε άλλες αρρυθμίες, όπως κολπική μαρμαρυγή, κολπική ταχυκαρδία ή κολπικό πτερυγισμό.
Η διάγνωση της δυσλειτουργίας του φλεβόκομβου απαιτεί τη σύνδεση των συμπτωμάτων του ασθενούς (όπως ζάλη, κόπωση ή λιποθυμία) με συγκεκριμένα ευρήματα ΗΚΓ, όπως αργό ή ακανόνιστο καρδιακό ρυθμό, παρατεταμένες παύσεις ή εναλλασσόμενους γρήγορους και αργούς ρυθμούς. Τα βασικά διαγνωστικά εργαλεία περιλαμβάνουν ένα ΗΚΓ ηρεμίας 12 απαγωγών, καταγραφή του καρδιακού ρυθμού (Holter), συσκευές συμβάντων για παρατεταμένη παρακολούθηση συμπτωμάτων και τεστ κοπώσεως για τον έλεγχο της απόκρισης της καρδιάς στην άσκηση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να χρειαστεί ηλεκτροφυσιολογική μελέτη ή εμφυτεύσιμος καταγραφέας βρόχου για να τεθεί μια οριστική διάγνωση.

Η θεραπεία της δυσλειτουργίας ξεκινά με τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση αναστρέψιμων αιτιών. Εάν αποκλειστούν αναστρέψιμα αίτια ή η πάθηση είναι μόνιμη, ένας μόνιμος βηματοδότης είναι η κύρια θεραπεία για τους συμπτωματικούς ασθενείς για την πρόληψη προβλημάτων καρδιακού ρυθμού, όπως η βραδυκαρδία. Για το σχετικό σύνδρομο ταχυκαρδίας-βραδυκαρδίας, χρησιμοποιείται βηματοδότης για τους αργούς καρδιακούς ρυθμούς και μπορεί επίσης να είναι απαραίτητα φάρμακα για τον έλεγχο των γρήγορων καρδιακών ρυθμών.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Καρδιά