Καζακικές βουλευτικές εκλογές 2023

Πρόωρες βουλευτικές εκλογές διεξήχθησαν στο Καζακστάν στις 19 Μαρτίου 2023 για την εκλογή των μελών του Μαζιλίς.
Ήταν οι ένατες βουλευτικές εκλογές από την ανεξαρτησία του Καζακστάν το 1991 και οι πρώτες πρόωρες εκλογές για τις έδρες του Μαζιλίς από το 2016. Πραγματοποιήθηκαν ταυτόχρονα με εκλογές για τις τοπικές συνελεύσεις.

Στην ομιλία του για την Κατάσταση του Έθνους τον Σεπτέμβριο του 2022, ο πρόεδρος Κασίμ-Τζομάρτ Τοκάγιεφ ανακοίνωσε τη διεξαγωγή πρόωρων βουλευτικών εκλογών εντός του πρώτου εξαμήνου του 2023, μετά τα αιματηρά γεγονότα του Ιανουαρίου 2022. Την ίδια περίοδο εγκρίθηκαν σειρά νόμων και τροποποιήσεων μετά το συνταγματικό δημοψήφισμα του 2022, με στόχο τη μεταρρύθμιση του πολιτικού συστήματος του Καζακστάν, παραχωρώντας περισσότερες εξουσίες στην Κάτω Βουλή (Μαζιλίς), καθώς και την καθιέρωση μικτού εκλογικού συστήματος για την κατανομή των εδρών της — κάτι που συνέβη για πρώτη φορά από τις εκλογές του 2004.
Μετά την επανεκλογή του Τοκάγιεφ στις προεδρικές εκλογές του 2022, υπέγραψε προεδρικό διάταγμα στις 19 Ιανουαρίου 2023 για τη διάλυση της 7ης Μαζιλίς και τον καθορισμό της ημερομηνίας διεξαγωγής των πρόωρων βουλευτικών εκλογών για τον Μάρτιο του 2023.

Συνολικά επτά κόμματα συμμετείχαν στις εκλογές, συμπεριλαμβανομένων των νεοεγγεγραμμένων Respublica και Baytaq, ενώ συμμετείχε και μεγάλος αριθμός ανεξάρτητων υποψηφίων στις εκλογικές περιφέρειες.
Η προεκλογική εκστρατεία επικεντρώθηκε σε πολιτικά και κοινωνικοοικονομικά θέματα, όπως η περιφερειακή ανάπτυξη, η εθνική ασφάλεια, η εθνικοποίηση της αγροτικής γης, η εκπαίδευση, οι μισθοί των εργαζομένων, τα περιβαλλοντικά προβλήματα και η προστασία της Αράλης και του Συρ Ντάρια.

Πολλοί ανεξάρτητοι αντιπολιτευόμενοι υποψήφιοι αποκλείστηκαν από τα ψηφοδέλτια λόγω ισχυρισμών για παραβιάσεις της εκλογικής νομοθεσίας κατά την προεκλογική περίοδο, υπό την πίεση της κυβέρνησης του Καζακστάν.

Σύμφωνα με το Άρθρο 85 του Συνταγματικού Νόμου «Περί Εκλογών», οι βουλευτικές εκλογές στο Καζακστάν για τα μέλη της Mäjilis — γνωστά ως βουλευτές — διεξάγονται εντός πενταετίας από τη λήξη της νόμιμης θητείας των βουλευτών.
Σύμφωνα με το Άρθρο 51 του Συντάγματος, ένας υποψήφιος πρέπει να είναι τουλάχιστον 25 ετών και να έχει υπάρξει μόνιμος κάτοικος του Καζακστάν για τα τελευταία δέκα χρόνια, προκειμένου να μπορεί να εκλεγεί μέλος της Mäjilis.

 Τροποποιήσεις του 2022 
Μετά τις συνταγματικές αλλαγές που προέκυψαν από το δημοψήφισμα του 2022, ο αριθμός των εδρών στη Mäjilis μειώθηκε από 107 σε 98, λόγω της κατάργησης της εννεαμελούς ποσόστωσης που προοριζόταν για τη Συνέλευση των Λαών του Καζακστάν.
Οι υπόλοιπες έδρες καλύπτονται πλέον εξ ολοκλήρου μέσω συστήματοςμικτού μείζονος αναλογικού συστήματος εκπροσώπησης — για πρώτη φορά από τις εκλογές του 2004.

Σύμφωνα με το νέο εκλογικό σύστημα, οι 98 βουλευτές της Mäjilis εκλέγονται ως εξής:

70% (69 βουλευτές) μέσω [κλειστής λίστας αναλογικής εκπροσώπησης με κομματική λίστα, με την κατανομή να γίνεται μέσω της μεθόδου του μεγαλύτερου υπολοίπου.

30% (29 βουλευτές) από μονοεδρικές περιφέρειες, με χρήση του συστήματος πλειοψηφίας απλής αναλογικής (FPTP).

 Καταγγελίες και αγωγές για τα εκλογικά αποτελέσματα 
Στις 19 Μαρτίου 2023 ανεξάρτητοι υποψήφιοι της αντιπολίτευσης, ο Μουχτάρ Ταϊτζάν και ο Σαντζέρ Μποκάεφ, υπέβαλαν αγωγές στο διοικητικό δικαστήριο του Αλμάτι, ζητώντας να κηρυχθούν τα εκλογικά αποτελέσματα άκυρα.
Σε συνέντευξη Τύπου που πραγματοποιήθηκε στις 20 Μαρτίου, ο Ταϊτζάν και η υποψήφια της Mäjilis Ίνγκα Ιμανμπάι εξέφρασαν τη δυσαρέσκειά τους για τα επίσημα αποτελέσματα, καταγγέλλοντας εκλογικές παρατυπίες.
Η Ιμανμπάι ανακοίνωσε την πρόθεσή της να αμφισβητήσει τα αποτελέσματα, κατηγορώντας τις αρχές του Καζακστάν ότι αλλοίωσαν τις ψήφους υπέρ του αντιπάλου της, Ερμουράτ Μπάπι.
Η ίδια υποστήριξε ότι οι αρχές κάλυψαν τις κάλπες, πίεσαν δημόσιους υπαλλήλους να ψηφίσουν συγκεκριμένους υποψηφίους και ότι οι παρατηρητές της δέχτηκαν πιέσεις και απομακρύνθηκαν από τα εκλογικά κέντρα.

Ο Ερλάν Σταμπέκοφ, ο οποίος ανακηρύχθηκε επίσημα νικητής στην εκλογική περιφέρεια Νο. 4 του Αλμάτι, φέρεται να είχε έρθει τρίτος σύμφωνα με τον ηττημένο αντίπαλό του, Μποκάεφ. Ο τελευταίος υποστήριξε ότι διέθετε πρωτόκολλα αποτελεσμάτων που εστάλησαν μέσω WhatsApp, τα οποία έδειχναν ότι είχε κερδίσει με 4.459 ψήφους έναντι 2.825 του Stambekov.

Στη Σιμκέντ και στην Περιφέρεια Τουρκιστάν, μια ομάδα ανεξάρτητων υποψηφίων, με πιο γνωστό τον Νουρτζάν Αλτάεφ, επίσης ζήτησαν ακύρωση των αποτελεσμάτων, απαιτώντας την επανάληψη των εκλογών και καλώντας τον πρόεδρο Τοκάγιεφ να παρέμβει.
Ο Ältaev, έχοντας στην κατοχή του πολυάριθμα πρωτόκολλα από την εκλογική του περιφέρεια, ισχυρίστηκε ότι συγκέντρωσε 35.178 ψήφους, έναντι 32.251 του επίσημου νικητή Τεμίρ Κιρικμπάεφ.

Ο ανεξάρτητος υποψήφιος της Mäjilis, Λουκπάν Αχμεντιαρόφ από την Περιφέρεια Δυτικού Καζακστάν, αμφισβήτησε τα αποτελέσματα μετά την ήττα του από τον Αμπζάλ Κουσπάν στην εκλογική περιφέρεια Νο. 14. Οι παρατηρητές του δημόσιου ταμείου Jaria στο Οράλ κατέγραψαν πρωτόκολλα που έδειχναν τον Αχμεντιαρόφ  να λαμβάνει 14.816 ψήφους έναντι 8.922 του Κουσπάν.
Ως απάντηση, ο Αχμεντιαρόφ ανακοίνωσε ότι θα ασκήσει ένσταση κατά των επίσημων αποτελεσμάτων.

Η Μαρίνα Σίλερ, υποψήφια του Aq Jol στην περιφέρεια Καραγκαντά, υποστήριξε την ιδέα επανάληψης των εκλογών, ισχυριζόμενη ότι είχε δεχθεί πολλές προσωπικές αναφορές από πολίτες που της είπαν ότι την ψήφισαν.

Παρά τις εκτεταμένες καταγγελίες και αμφισβητήσεις από δημοσιογράφους και δημόσια πρόσωπα σχετικά με τα αποτελέσματα, ο Μπουλάτ Αμπίλοφ εξέφρασε αμφιβολίες για το ενδεχόμενο ελέγχου των εκλογών σε συνέντευξή του στη Deutsche Welle, εκτιμώντας ότι το μόνο που θα προέκυπτε θα ήταν η τιμωρία ή μετάθεση κάποιων εκλογικών αξιωματούχων.
Ο πολιτικός αναλυτής Ντανιάρ Ασιμπάεφ επίσης εξέφρασε σκεπτικισμό για την πιθανότητα διεξαγωγής ελέγχου ή σοβαρών συνεπειών για τον πρόεδρο Τοκάγιεφ, επικαλούμενος τις ήττες επικριτών της κυβέρνησης στις εκλογές.

 Αποτελέσματα 
+ Αποτελέσματα καζακικών βουλευτικών εκλογών του 2023CECΑποτελέσματαNOMADΑρχείο:Kazakhstan Mäjilis 2023.svg  Κόμματα με αναλογική εκπροσώπηση σε εκλ. περιφέρεια Σύνολο +/- Ψήφοι % +/- Έδρες Ψήφοι % Έδρες  Amanat   53,90  40  44,272262   Πατριωτικό Δημοκρατικό Λαϊκό Κόμμα "Auyl" (Auyl)  10,90  8  1,2508   Respublica  8,59 Νέο 6  0,1506    Δημοκρατικό Κόμμα Ακ Ζολ (Ak Jol)  8,41  6  1,4906   Λαϊκό Κόμμα (QHP)  6,80  5  1,3905   Πανεθνικό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (OSDP)  5,20 Νέο 4  0,5004   Πράσινο Κόμμα Μπαϊτάκ  2,30 Νέο 0  0,2700   Λοιπά κόμματα (4)  0,2900   Ανεξάρτητοι  46,0377   Εναντίον Όλων  3,90 Νέο –  3,93 – – – Έγκυρες ψήφοι  97,58   99,06  Άκυρες και λευκές ψήφοι  2,42  0,94 Σύνολο  100 – 69  100 29 98  Αποχή  45,79   46,94  Εγγεγραμμένοι / συμμετοχή  54,21  53,06

 Σχηματισμός κυβέρνησης 
Μετά την τροποποίηση του 2017 που υιοθετήθηκε κατά την προεδρία του Νουρσουλτάν Ναζαρμπάγιεφ, το Άρθρο 67(4) του Συντάγματος του Καζακστάν υποχρεώνει τον Πρωθυπουργό και το υπουργικό του συμβούλιο να παραιτηθούν πριν από τη σύγκληση της νεοεκλεγείσας Μαζιλίς για την 8η Βουλή του Καζακστάν. Ο πρωθυπουργός Αλιχάν Σμαΐλοφ στις 19 Μαρτίου 2023 ανακοίνωσε ότι η κυβέρνησή του θα παραιτηθεί μετά τις εκλογές. Στις 27 Μαρτίου ο πρόεδρος Τοκάγεφ υπέγραψε διάταγμα για τη σύγκληση της πρώτης συνεδρίασης της 8ης Μαζιλίς για τις 29 Μαρτίου.

Στις 29 Μαρτίου 2023, κατά την πρώτη ολομέλεια του 8ου Κοινοβουλίου, ο πρόεδρος του κόμματος Amanat και βουλευτής Ερλάν Κοσάνοφ επανεκλέχθηκε πρόεδρος της Μαζιλίς με ομόφωνη ψήφο, ενώ οι βουλευτές Άλμπερτ Ράου (Amanat) και Ντάνια Εσπάγεβα (Aq Jol) εξελέγησαν αναπληρωτές του. Στη συνέχεια, η Πρώτη Κυβέρνηση Σμαΐλοφ παραιτήθηκε, γεγονός που οδήγησε τον πρόεδρο Τοκάγεφ να διορίσει υπηρεσιακή κυβέρνηση με τον Σμαΐλοφ ως ασκούντα καθήκοντα πρωθυπουργού. Ο Κοσάνοφ, σε μεταγενέστερη συνέντευξη τύπου, αποκάλυψε ότι η κοινοβουλευτική ομάδα του Amanat θα πρότεινε τον υποψήφιο πρωθυπουργό "τις επόμενες ημέρες". Κατά τη διάρκεια της σύντομης θητείας του Σμαΐλοφ ως πρωθυπουργού, υπήρχαν εικασίες σχετικά με τις πιθανότητες παραμονής του στη θέση αυτή, με τον πολιτικό επιστήμονα Αντρέι Τσεμποτάρεφ να σημειώνει ότι ο Σμαΐλοφ ξεκίνησε την πρωθυπουργία του σταθεροποιώντας το Καζακστάν μετά την αναταραχή του Ιανουαρίου 2022, αλλά η λίστα των πιθανών αντικαταστατών ήταν περιορισμένη, ενώ επεσήμανε επίσης τη νέα ατζέντα του Τοκάγεφ και τις προηγούμενες επικρίσεις του προς την κυβέρνηση ως παράγοντες που συνέβαλαν στην αβεβαιότητα γύρω από το μέλλον του Σμαΐλοφ.

Την επόμενη ημέρα, στις 30 Μαρτίου 2023, ο Κοσάνοφ, σε συνάντηση με τον Τοκάγεφ, ανακοίνωσε την υποψηφιότητα του Σμαΐλοφ εκ μέρους του κόμματος Amanat για την επανεκλογή του ως πρωθυπουργού. Ακολούθως, ο Τοκάγεφ πραγματοποίησε συνομιλίες με τους επικεφαλής των κοινοβουλευτικών ομάδων της Μαζιλίς, κατά τις οποίες εξέφρασε τη στήριξή του στην υποψηφιότητα του Σμαΐλοφ, δηλώνοντας ότι γνωρίζει τις "προκλήσεις που αντιμετωπίζει η κυβέρνηση". Η υποψηφιότητα του Σμαΐλοφ υποστηρίχθηκε από τη συντριπτική πλειοψηφία των βουλευτών της Μαζιλίς, με επτά να ψηφίζουν κατά, κυρίως από την Κοινοβουλευτική Ομάδα του Πανκαζακικού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος. Ως αποτέλεσμα της κοινοβουλευτικής ψήφου, ο Τοκάγεφ υπέγραψε διάταγμα με το οποίο επαναδιόρισε επισήμως τον Σμαΐλοφ ως πρωθυπουργό, οδηγώντας έτσι στη συγκρότηση της Δεύτερης Κυβέρνησης Σμαΐλοφ. Μετά τις αλλαγές που ακολούθησαν τους διορισμούς των υπουργών, η σύνθεση της κυβέρνησης περιελάμβανε δύο (ή 8,6%) νέα μέλη σε σύνολο 23 κυβερνητικών αξιωματούχων.

 Παραπομπές 

2023
Καζακσταν