Ἐρουάν Ντιαντέι

Ο Ἐρουάν Ντιαντέι (Erwan Dianteill, γεννημένος το 1967 στη Βρέστη) είναι Γάλλος ανθρωπολόγος και κοινωνιολόγος.

 Βιογραφία 
Απόφοιτος της ENS Paris-Saclay, κάτοχος της agrégation στις κοινωνικές επιστήμες (κρατικός διαγωνισμός για την πρόσληψη καθηγητών στη Γαλλία), ολοκλήρωσε τη διδακτορική του διατριβή στο Πανεπιστήμιο Paris-Nanterre και στο ENS Paris-Saclay υπό την επίβλεψη της ιστορικού και ανθρωπολόγου Carmen Bernand . Δίδαξε στην EHESS (Σχολή Ανωτέρων Σπουδών στις Κοινωνικές Επιστήμες) ως λέκτορας πριν διοριστεί, το 2008, ως Καθηγητής Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο Paris Cité (Université Paris Cité), (παλαιότερα Paris Descartes Sorbonne), όπου διηύθυνε δύο φορές το τμήμα κοινωνικών επιστημών της Σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών (2010-2012, 2018-2024). Ως επισκέπτης καθηγητής έχει διδάξει σε πολλά διεθνή ιδρύματα όπως στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια (Σάντα Μπάρμπαρα), στο Πανεπιστήμιο Tulane (Νέα Ορλεάνη), στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Ονδούρας, στο Πανεπιστήμιο του Μπουένος Άιρες, στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης, στο Πανεπιστήμιο του Σαλέντο και στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ  . Έχει τιμηθεί δύο φορές με το βραβείο Senior Laureate του πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Γαλλίας , το 2012 και στη συνέχεια το 2023. Είναι μέλος της ομάδας των Fellows του ερευνητικού κέντρου Hutchins στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ κατά το ακαδημαϊκό έτος 2024-2025.

Ήταν ο πρώτος διευθυντής του Canthel (Κέντρο Πολιτισμικής Ανθρωπολογίας), το οποίο διηύθυνε από το 2010 έως το 2018. Δημιούργησε το επιστημονικό περιοδικό πολιτισμικής ανθρωπολογίας cArgo με τον Francis Affergan .

Ο Ἐρουάν Ντιαντέι έχει δημοσιεύσει περίπου εκατό άρθρα (εγκεκριμένα από επιτροπή αξιολόγησης), συμπεριλαμβανομένων δέκα μονογραφίων και δεκαέξι συλλογικών τόμων ως επιστημονικός συντονιστής.

Το έργο του L'Oracle et le Temple - De la géomancie médiévale à l'Église d'Ifa (Nigeria, Bénin) («Το Μαντείο και ο Ναός - Από τη Μεσαιωνική Γεωμαντεία στην Εκκλησία της Ίφα» (Νιγηρία, Μπενίν)) έλαβε το Βραβείο Ιστορίας των Θρησκειών (Ίδρυμα Pierre-Antoine Bernheim ) από την Ακαδημία Επιγραφών και Καλών Γραμμάτων - Ινστιτούτο Γαλλίας το 2025  . Πρόκειται για το πρώτο έργο για την Αφρική που λαμβάνει αυτό το βραβείο  .

Ο Ερουάν Ντιαντέι μελέτησε εις βάθος τη λατινική γεωμαντεία, για την οποία υπάρχει ένα ελληνικό αντίστοιχο: το ελληνικό χειρόγραφο 2424 της Εθνικής Βιβλιοθήκης (BnF, Grec 2424), το οποίο αναφέρεται στο ραβόλιον. Ο όρος "ραβόλιον" εμφανίζεται σε παλαιότερα ελληνικά κείμενα, συχνά σε χειρόγραφα που πραγματεύονται τη γεωμαντεία. Προέρχεται από την ελληνική απόδοση του αραβικού όρου "raml" (رمl), που σημαίνει "άμμος".

 Η Ανθρωπολογία των θρησκειών 
Η έρευνά του επικεντρώνεται σε ανθρωπολογικές και κοινωνιολογικές θεωρίες της θρησκείας, στη σχέση μεταξύ πολιτικής και θρησκευτικής εξουσίας, καθώς και στους  συμβολικούς μηχανισμούς της κυριαρχίας και της αντίστασης. Διεξάγει επιτόπια έρευνα για τους αφροαμερικανικούς πολιτισμούς  (Κούβα , Ηνωμένες Πολιτείες , Βραζιλία  ), για την εξέλιξη των αυτόχθονων θρησκειών στη Δυτική Αφρική ( Μπενίν ) και τις νέες μορφές χριστιανισμού.

Το έργο του για την Κουβανική Σαντερία ( Des dieux et des signes, Θεών και Σημείων, 2000) ; Dioses y signos, 2019), και ιδιαίτερα η λεπτομερής μελέτη της εμφάνισης μιας γραπτής παράδοσης εντός αυτής της αφροκουβανικής θρησκείας, αποτελεί «αναπόσπαστη αναφορά» στον τομέα  . Σύμφωνα με τον Roberto Motta, ειδικό στις αφρικανικές θρησκείες στη Βραζιλία, αυτό το βιβλίο είναι μια «αληθινή πραγματεία για τις αφροκουβανικές θρησκείες (...) Δεν υπάρχει ούτε ένας Βραζιλιάνος που να έχει ασχοληθεί λίγο με το Candomblé στη Bahia και το Rio, ή το Xangô στο Recife, και να μην μπορεί να βρει τον εαυτό του στους ανθρώπους, στους ναούς, στις τελετουργίες, στις μυήσεις που περιγράφονται εδώ, και στον ενθουσιασμό του Ἐρουάν Ντιαντέι.  Για τον Bertrand Hell, πρόκειται για ένα «σημαντικό έργο», το οποίο «ευνοεί μια μοναδική μέθοδο που συνδυάζει την κλασική ανάλυση συνεντεύξεων, κειμένων και αριθμητικών δεδομένων με μια προσωπική θρησκευτική ενασχόληση», ενώ παράλληλα ανανεώνει «την ανθρωπολογική προοπτική για τις αφροκουβανικές θρησκείες και, γενικότερα, για όλα τα συστήματα επικοινωνίας με τα πνεύματα» 

Επιπλέον, ο Ντιαντέι είναι ένας από τους σπάνιους ερευνητές που έχουν μελετήσει τις αφροαμερικανικές εκκλησίες στη Νέα Ορλεάνη, οι οποίες ενσωματώνουν καθολικά, προτεσταντικά στοιχεία και μια υποκείμενη επιρροή Βουντού . 

Έδειξε επίσης πώς, μέσω της κρεολοποίησης, τα Καθολικά Θεοφάνεια έγιναν η πιο δημοφιλής γιορτή στην πόλη Πόρτο-Νόβο, στο Μπενίν . Το έργο του πάνω σε αυτό το θέμα ( L'Epiphanie de Porto-Novo : Textes, histoire et ethnologie Κείμενα, ιστορία και εθνολογία / Fifanixwe xɔgbonu tɔn : Kinkan, nato kpóɖɔ akɔnúwiwazínzán, 2017) είναι το πρώτο πλήρως δίγλωσσο βιβλίο στα Gun-gbe και στα γαλλικά  .

Από το 2007, ο Ντιαντέι διεξάγει επίσης έρευνα πεδίου στο Πόρτο-Νόβο σχετικά με τον μετασχηματισμό μιας αφρικανικής θρησκείας στην αστική νεωτερικότητα. : τη λατρεία του Φα (Fa). Συγκεκριμένα, καθιέρωσε την αστρολογική σύνδεση μεταξύ αυτής της μορφής μαντείας και της μεσαιωνικής ευρωπαϊκής και αραβικής γεωμαντείας  . Επιπλέον, ανασύνθεσε την ιστορία της Εκκλησίας της Ίφα (Eglise d'Ifa) από την ίδρυσή της στις αρχές της δεκαετίας του 1930 στη Νιγηρία και το Μπενίν. Αυτή η προσέγγιση συμπληρώνεται από μια ακριβή εθνογραφία της σύγχρονης λειτουργίας αυτού του θρησκευτικού θεσμού, η οποία σχηματίστηκε από τη μυθολογία της Ίφα, υιοθετημένη σε μια προτεσταντική θεολογική και εκκλησιαστική μορφή  . Η έρευνα επιτρέπει την αναθεώρηση του ζητήματος του θρησκευτικού συγκρητισμού από μια νέα οπτική γωνία, αναδιατυπώνοντας τις κατηγορίες της υλικής και της τυπικής αφομοίωσης ( Ροτζέρ Μπαστίντ ).

Τα τρία έργα του Ντιαντέι, σχετικά με την Αβάνα της δεκαετίας του 1990 ( Des dieux et des signes, 2000), τη Νέα Ορλεάνη της δεκαετίας του 2000 ( La Samaritaine noire, 2006) και το Πόρτο-Νόβο της δεκαετίας του 2010 ( L'oracle et le temple, 2024), αποτελούν μια τριλογία αφροατλαντικής θρησκευτικής ανθρωπολογίας. Η εθνογραφική και ιστορική έρευνα αναπτύχθηκε στην πραγματικότητα σε τρεις αποικιακές και λιμενικές πόλεις, ενσωματωμένες στο τριγωνικό εμπόριο, που αποτελούσαν χώρους συνάντησης αφρικανικών και ευρωπαϊκών πολιτισμών. Το συμπέρασμα του L'oracle et le temple αποτυπώνει αυτή τη διαδρομή και αναπτύσσει μια συγκριτική ανάλυση των αφροαμερικανικών και αφρικανικών θρησκειών, μεταξύ της Λατινικής Αμερικής, της Βόρειας Αμερικής και της Δυτικής Αφρικής . Αντί να αναζητά τις ιστορικές καταβολές των αφροαμερικανικών θρησκειών,  ο σκοπός είναι αντιθέτως να χρησιμοποιήσει ως πρότυπο τις διαδικασίες διαπολιτισμικής μετάλλαξης και κρεολοποίησης που παρατηρούνται στην αποικιακή και μετα-αποικιακή Αμερική, ώστε να κατανοήσουμε καλύτερα τους μετασχηματισμούς των σύγχρονων αφρικανικών θρησκειών, σε αστικά, πολυεθνικά περιβάλλοντα που χαρακτηρίζονται από μεγάλη θρησκευτική ποικιλομορφία.

Παράλληλα με αυτές τις επιτόπιες έρευνες, συνεχίζει, σε συνεργασία με τον Μίκαελ Λέβι Michael Löwy, ένα έργο κριτικής επανεξέτασης της ιστορίας της ανθρωπολογίας και της κοινωνιολογίας των θρησκειών  .

Οι Ντιαντέι και Λέβι (Löwy) έδειξαν επίσης στο έργο τους Le Sacré fictif (2017) πόσο σημαντική είναι η λογοτεχνική μυθοπλασία (μυθιστορήματα, διηγήματα) για την κατανόηση του θρησκευτικού φαινομένου. Σύμφωνα με τον Υβ-Σαρλ Ζαρκά (Yves-Charles Zarka), «δεν μπορούμε να τονίσουμε πιο εμφατικά τη σημασία αυτού του βιβλίου στο σημερινό πλαίσιο των κοινωνικών επιστημών. Η επιστροφή στη συμβολή της λογοτεχνίας στην κατανόηση της κοινωνικής πραγματικότητας είναι απαραίτητη σε μια εποχή που η κοινωνιολογία επιδιώκει να επιβάλει μια λεγόμενη επιστημονικότητα αντιτιθέμενη σε οποιαδήποτε συμβολή προέρχεται από μυθοπλαστικές αφηγήσεις, ή ακόμα και σε οποιαδήποτε συμβολή προκύπτει από εννοιολογικές προσεγγίσεις, όπως αυτή της φιλοσοφίας (..). Σε αυτό το έργο θα βρει κανείς συναρπαστικές αναλύσεις των J.K. Huysmans, Thomas Mann, Bertold Brecht, Jorge Luis Borges, Isaac Bashevis Singer, Umberto Eco και άλλων. Ένα βιβλίο που πρέπει οπωσδήποτε να διαβαστεί.» 

 Αρμοδιότητες στην UNESCO 
Ο Ἐρουάν Ντιαντέι είναι σύμβουλος για τις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες στην Γαλλική Εθνική Επιτροπή  UNESCO  .

Εκπροσώπησε τη Γαλλία στο Διακυβερνητικό Συμβούλιο για τη Διαχείριση των Κοινωνικών Μετασχηματισμών (MOST), το οποίο περιλαμβάνει 31 κράτη-μέλη της UNESCO . Εξελέγη Πρόεδρος του Διακυβερνητικού Συμβουλίου MOST τον Νοέμβριο του 2019 για διετή θητεία (2019–2021).  Διαδέχθηκε σε αυτή τη θέση την Wan Azizah Wan Ismail, Αντιπρόεδρο της Κυβέρνησης της Μαλαισίας.

Προηγουμένως διετέλεσε Αντιπρόεδρος του Διακυβερνητικού Συμβουλίου MOST, εκπροσωπώντας τη Δυτική Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική (2016-2019).

Ο Ἐρουάν Ντιαντέι (Πανεπιστήμιο του Παρισιού, Πρόεδρος του Διακυβερνητικού Συμβουλίου MOST) και η Ndri Thérèse Assié Lumumba (Πανεπιστήμιο Cornell, Πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου MOST) ήταν οι διοργανωτές του παγκόσμιου συμποσίου για τις κοινωνικές επιστήμες ενόψει της πανδημίας COVID-19 , στο οποίο συμμετείχαν ερευνητές από 19 χώρες-μέλη της UNESCO (21-22 Οκτωβρίου 2021).

Τα πρακτικά της ιστορικής διάσκεψης δημοσιεύθηκαν το 2024 από την UNESCO, υπό τη διεύθυνση του Ἐρουάν Ντιαντέι και της Ndri Th. A. Lumumba. : « Προετοιμασία για την επόμενη πανδημία αξιοποιώντας τις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες για την αντιμετώπιση της κρίσης: μαθήματα από την COVID-19  ».

 Έργο (στα γαλλικά) 

 L'Oracle et le Temple - De la géomancie médiévale à l'Eglise d'Ifa (Nigeria, Bénin). Genève, Labor & Fides, 2024, 336 p.
 Dioses y signos: Iniciación, escritura y adivinación en las religiones afrocubanas, Madrid, Ediciones de la Universidad Complutense, 2019, 470 p., préface de Carmen Bernand. (édition augmentée, revue et corrigée de l'ouvrage publié en français en 2000).
 Le sacré fictif. Sociologies et religion, approches littéraires, Paris, Éditions de l'Éclat, collection "Philosophie imaginaire", 2017 (avec Michael Löwy).
 L'Épiphanie de Porto-Novo, Textes, histoire et ethnologie / Fifanixwe xɔgbonu tɔn : Kinkan, otan kpóɖɔ akɔnúwiwazínzán, Editions des Lagunes, Porto-Novo & Paris, 2017 ; édition revue et corrigée, 2018 , préface de Paulin Hountondji.
 Eshu, dieu d'Afrique et du Nouveau Monde, Paris, Larousse, collection "Dieux, mythes et héros", 2011 (avec Michèle Chouchan)Marc Michel, « Dianteill Erwan, Chouchan Michèle, Eshu, dieu d’Afrique et du Nouveau Monde, 2011 », Outre-Mers. Revue d'histoire, vol. 99, no 374,‎ 2012, p. 346–347 (lire en ligne [archive], consulté le 8 novembre 2022)
 Sociologies et religion III - Approches insolites, Paris, PUF, 2009 (traduit en espagnol) (avec Michael Löwy).
 La Samaritaine noire - Les Églises spirituelles noires américaines de La Nouvelle-Orléans, Paris, Éditions de l'EHESS, 2006Neal Santamaria, « Dianteill, Erwan. – La Samaritaine noire, les Églises spirituelles de la Nouvelle-Orléans », Cahiers d’études africaines, vol. 48, no 191,‎ 20     septembre 2008, p. 622–624 (ISSN 0008-0055, DOI 10.4000/etudesafricaines.13432, lire en ligne [archive], consulté le 17 octobre     2022).
 100 titres pour la sociologie et l'anthropologie, Paris, ADPF / Ministère des affaires étrangères, 2006 
 Sociologies et religion II - Approches dissidentes, Paris, PUF, 2005 (traduit en espagnol et en arabe) (avec Michael Lôwy)Alternatives économiques, « Les religions sont-elles solubles dans la modernité ? [archive] ».
 Des dieux et des signes - Initiation, écriture et divination dans les religions afro-cubaines, Paris, Éditions de l'EHESS, 2000.
 Le savant et le santero - Naissance de l'étude scientifique des religions afro-cubaines (1906-1954), Paris, L'Harmattan, 1995.

 Διεύθυνση συλλογικών έργων και ειδικών τευχών επιστημονικών περιοδικών (στα γαλλικά) 

 Povos da Amazônia e sua ciência para o equilíbrio da água e da biodiversidade planetária, Curitiba (Paraná, Brésil), Editora CRV, 2023 (avec Maria Soeli Farias-Lemoine, Maria Ludetana Araujo & Arikleyton de Oliveira Ferreira).
 La violence insidieuse - Anthropologie et psychologie de la sorcellerie et du harcèlement moral, Paris, Archives Karéline, 2023 (avec Serena Bindi & Thierry Lamote).
 cArgo, revue internationale d'anthropologie culturelle et sociale, numéro 6-7, dossier L'anthropologie de Georges Balandier, hier et aujourd'hui, 2017 (avec Delphine Manetta).
 Une anthropologie des traverses - L'œuvre de Francis Affergan. Cargo, Revue internationale d'anthropologie culturelle et sociale, numéro hors série (), 2016.
 Revue Européenne de Sciences Sociales, 2015, 53 (2), dossier Les symboles et les choses (avec Francis Affergan).
 Marcel Mauss, en théorie et en pratique - Anthropologie, sociologie, philosophie, Paris, Archives Kareline, 2014.
 Marcel Mauss – L’anthropologie de l’un et du multiple, Paris, PUF, collection « Débats philosophiques », 2013Carmen Bernand, « Erwan Dianteill (Coord.), Marcel Mauss. L’anthropologie de l’un et du multiple », Archives de sciences sociales des religions,‎ 2013 (lire en ligne [archive]).
 La culture et les sciences de l'homme – Un dialogue avec Marshall Sahlins, Paris, Éditions Archives Karéline, 2012.
 Revue L’Année sociologique, 2012 (2), dossier : Sociologie et anthropologie (avec Francis Affergan).
 Cartographie de l’utopie – L’œuvre de Michael Löwy, Paris, Éditions du Sandre, 2011 (avec Vincent Delecroix).
 Revue Gradhiva, 7, avril 2008, dossier : Le possédé spectaculaire : possession, théâtre et globalisation (avec Bertrand Hell).
 Interpretar la modernidad religiosa – teorías, conceptos y métodos en América Latina y Europa, Montevideo, Ediciones del CLAEH, 2007 (avec N. Dacosta & V. Delecroix).
 Brésil, l'héritage africain (Catalogue de l'exposition au musée Dapper), Paris, Éditions Dapper, 2005 (avec C. Falgayrette-Leveau).
 La modernité rituelle. Rites politiques et religieux des sociétés modernes, Paris, L'Harmattan, 2004 (avec Danièle Hervieu-Léger & Isabelle Saint-Martin).
 Archives de Sciences Sociales des Religions, 117, 2002, dossier : Les religions afro-américaines (avec Marion Aubrée).

 Σημειώσεις και παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Page personnelle de E. Dianteill, biographie et liste des publications.
 Canal-U
 Dimensions
 Persée
 The Conversation
 IdRef
 Belgique
 Pays-Bas
 Page personnelle de E. Dianteill, biographie et liste des publications.

Κατηγορία:Γάλλοι ανθρωπολόγοι
Κατηγορία:Γάλλοι κοινωνιολόγοι