Πιερ Πουάβρ

Ο Πιερ Πουάβρ (, 23 Αυγούστου 1719 - 6 Ιανουαρίου 1786) ήταν Γάλλος φυτοκόμος και βοτανολόγος του 18ου αιώνα. Υπήρξε επίσης ιεραπόστολος στην Ανατολική Ασία, διοικητής των γαλλικών αποικιακών νήσων στον Ινδικό Ωκεανό και φέρων το παράσημα του Τάγματος του Αγίου Μιχαήλ. 

 Βιογραφία 

 Πρώτα χρόνια 
Ο Πουάβρ γεννήθηκε στις 23 Αυγούστου 1719 στη Λυών και ήταν το πρωτότοκο παιδί του εμπόρου μεταξιού Ιλάριου Πουάβρ (1671-1739) και της Μαρί Πομπαλιέ (γύρω στα 1699-1770). Είχε έναν μικρότερο αδελφό, τον Ζαν Πουάβρ, ο οποίος συνέχισε την επιχείρηση του πατέρα του. Ο Πιέρ, έχοντας ιδιαίτερο θρησκευτικό ενδιαφέρον, εντάχθηκε στους Ιεραποστόλους Αδελφούς του Αγίου Ιωσήφ της πόλης και, έχοντας επιτύχει στις σπουδές του, στάλθηκε στο Παρίσι για να σπουδάσει θεολογία στον Οργανισμό Ξένων Αποστολών. Εκεί δήλωσε πως ήθελε να εργαστεί για τη διάδοση του ευαγγελίου στην Άπω Ανατολή. 

 Ιεραπόστολος στην Άπω Ανατολή 
Το 1741 επιβιβάστηκε στην Κίνα. Για δύο χρόνια, ο Πιερ Πουάβρ διέμεινε στην Γκουανγκτζόου, όπου, μετά από μια περίοδο φυλάκισης, έγινε προστατευόμενος του αντιβασιλέα, ο οποίος του επέτρεψε να επισκεφθεί το εσωτερικό της χώρας. Πέρασε από το πορτογαλικής κατοχής Μακάο πριν εγκατασταθεί στο Φάι-Φο της Κοχινκίνα. Ο Πουάβρ ξέχασε τον αρχικό σκοπό του ταξιδιού του και παθιάστηκε με το εμπόριο και τη γεωργία. Έτσι, οι ανώτεροι του τον ανακάλεσαν πίσω στη Γαλλία.

 Άφιξη στην Τζακάρτα και εμπόριο μπαχαρικών 
Ωστόσο, η αγάπη του Πουάβρ για την περιπέτεια αποδείχθηκε ισχυρότερη. Επιβιβάστηκε σε ένα πλοίο της Γαλλικής Εταιρείας των Ανατολικών Ινδιών με προορισμό την Ασία. Το πλοίο δέχθηκε επίθεση από τους Βρετανούς και ένας κανονιοβολισμός λάβωσε το δεξί του χέρι. Περιθάλφθηκε σε βρετανικό πλοίο, αλλά εξαιτίας του βαθύ τραυματισμού, οι ιατροί του ακρωτηρίασαν το χέρι μέχρι τον πήχη. Καθώς δεν μπορούσε να ευλογεί ούτε να σχεδιάζει με το αριστερό χέρι, ο Πουάβρ αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την ιεροσύνη, αλλά και το σχέδιο, στο οποίο είχε ιδιαίτερη κλίση.Yves-Marie Allain, dans Philippe Morat, Gérard Aymonin & Jean-Claude Jolinon (sous la direction scientifique de), Παρίσι, MNHN, 2004, σελ. 240, (ISBN 2-912485-71-1), σελ. 54. Αποβιβάστηκε στη Μπατάβια (σημερινή Τζακάρτα), τότε σημαντικό κέντρο εμπορίου και εκμετάλλευσης μπαχαρικών, κυρίως μοσχοκάρυδου και γαρίφαλου, τα οποία, λόγω της σπανιότητάς τους, αποτελούσαν ανεκτίμητο πλούτο που φυλασσόταν μανιωδώς από τους Ολλανδούς, οι οποίοι και κατείχαν το μονοπώλιο. Ο Πουάβρ αποφάσισε τότε να φέρει αυτά τα είδη στο νησί του Μαυρίκιου. Μετά την απελευθέρωσή του, το 1746, μετέβη στο Ποντουτσέρι της νοτιοανατολικής Ινδίας, όπου γνωρίστηκε με τον ναύαρχο και διοικητή Μπερτράν-Φρανσουά Μαέ ντε Λα Μπουρντονναί. 

Επέστρεψε στη Γαλλία για να προωθήσει την ιδέα του στην Εταιρεία των Ανατολικών Ινδιών. Ύστερα από πολλές περιπέτειες, του ανατέθηκε η ανάπτυξη της εμπορικής καλλιέργειας μπαχαρικών. Όμως, μετά από ένα ναυάγιο, επιβιβάστηκε σε ένα ολλανδικό πλοίο που δέχεται επίθεση από πλοίο της Μυλούζ. Το τελευταίο, με τη σειρά του, δέχθηκε επίθεση από βρετανικό πλοίο, με αποτέλεσμα ο Πουάβρ να φυλακιστεί στο Γκέρνζι. Έφτασε στη Γαλλία το 1748 και την επόμενη χρονιά ξεκίνησε νέα αποστολή για λογαριασμό του Υπουργείου Ναυτιλίας. Αποβιβάστηκε στο Ντα Νανγκ και το 1749 έγινε δεκτός από την αυλή του Χουέ, αλλά δεν κατάφερε να πάρει άδεια για ίδρυση εμπορικού σταθμού.Histoire militaire de l’Indochine française, dir. général Puypéroux, Hanoï-Haiphong, imprimerie d'Extrême-Orient, 1931, Exposition coloniale internationale de Paris de 1931, σελ. 17.

Επιστρέφοντας στον Μαυρίκιο το 1753, βρήκε εκεί το ιδανικό έδαφος για την καλλιέργεια μπαχαρικών. Κατόρθωσε να προμηθευτεί κρυφά σπόρους μοσχοκάρυδου και γαρίφαλου, τους οποίους εμπιστεύτηκε στον Ζαν Μπατίστ Κριστιάν Φυζέ-Ομπλέ (1720–1778), διευθυντή του πειραματικού κήπου του νησιού. Το 1754 αναχώρησε για τις Μολούκες, αλλά μην καταφέρνοντας να φτάσει εκεί, κατέληξε στο Τιμόρ, όπου κατάφερε να αποκτήσει 3.000 μοσχοκάρυδα και διάφορους άλλους σπόρους μπαχαρικών και φρούτων. Επέστρεψε στον Μαυρίκιο έναν χρόνο μετά για να ανακαλύψει ότι οι πρώτες του φυτεύσεις είχαν πεθάνει, ενώ πέθαναν και οι νέες. Ο Πουάβρ έπεισε τον βοτανικό Φιλιμπέρ Κομερσόν να εξερευνήσει τον Μαυρίκιο. Εκπαίδευσε επίσης τον ανιψιό του, Πιερ Σονερά, έτσι ώστε να γίνει ο βοηθός του Κομερσόν. 

 Επιστροφή στη Γαλλία και αναγνώριση (1757-1767) 
μικρογραφία|Τα ταξίδια ενός φιλοσόφου ή παρατηρήσεις εθίμων και τεχνών των λαών της Αφρικής, της Ασίας και της Αμερικής, του Πιερ Πουάβρ (1769)
Ο Πιερ Πουάβρ αποφάσισε τότε να επιστρέψει στη Γαλλία. Το 1755-1756 έφτασε στη Λυών. Ήδη ανταποκριτής της Ακαδημίας των Επιστημών υπό τον Αντουάν ντε Ζυσιέ, έγινε δεκτός στις 23 Ιανουαρίου 1759 στην Ακαδημία Επιστημών, Καλών Γραμμάτων και Τεχνών της Λυών, στις συνεδρίες της οποίας συμμετείχε με συνέπεια.Jean-Marc Gohier, «Dictionnaire historique des académiciens de Lyon (1700-2016)»,‎ 2017, σελ. 1049-1054 Αυτός ο θεσμός, ανοικτός σε κάθε νέα ιδέα, αποτελούσε τότε μια έντονη εστία πνευματικής δραστηριότητας. Σχεδόν όλα τα μεγάλα φιλοσοφικά ή κοινωνικά ζητήματα που απασχολούσαν την εποχή, έβρισκαν εκεί απήχηση και κάποιες φορές προκαλούσαν έντονες αντιπαραθέσεις. Από την πλευρά του, ο Πουάβρ παρενέβαινε συχνά σε θέματα που σχετίζονταν με το διεθνές – και ιδιαίτερα το θαλάσσιο – εμπόριο, το οποίο «συμβάλλει στην εξημέρωση των ηθών και σε μια καλύτερη κατανόηση των δικαιωμάτων της ανθρωπότητας».«qui emploie 40 à 45 bâtiments en moyenne de 600 tonneaux chacun. Sur ce nombre, quinze partent chaque année du port de Lorient pour les Indes, tandis que quinze autres en reviennent ce qui fait que trente bâtiments de la Compagnie sont toujours à la mer. Le commerce particulier de l’Inde, c’est-à-dire celui qui s’établit d’un port à l’autre, utilise encore douze ou quinze navires qui restent dans le pays pour le service des comptoirs. L’ensemble de cette flotte occupe 8 000 hommes.» Η Γαλλία εκείνη την εποχή διέθετε πέντε εμπορικούς σταθμούς στις Ινδίες: Ποντισερί, Καρικάλ, Μαζουπιλάμ, Σαντερναγκόρ στη Βεγγάλη και Μαέ στην ακτή του Μαλαμπάρ. Την ίδια περίοδο, ο Πουάβρ εξέδωσε την αφήγηση των τριών αποστολών του στις Μολούκες και στο Τιμόρ υπό τον τίτλο Τα ταξίδια ενός φιλοσόφου, που γνώρισαν μεγάλη επιτυχία. Παντρεύτηκε τη Φρανσουάζ Ρομπέν (1749-1841). Το 1766, η Εταιρεία των Ινδιών, σε κατάσταση χρεοκοπίας, παραχώρησε τις αποικίες της στο Στέμμα. Στις 3 Οκτωβρίου 1766, λίγες μέρες μετά τον γάμο του, ο δούκας του Πρασλέν, υπουργός Ναυτικών, διόρισε τον Πουάβρ επίτροπο των γαλλικών νήσων Νήσο της Γαλλίας (σημερινό Μαυρίκιο) και Βουρμπόν (σημερινή Ρεϋνιόν). Στη συνέχεια, τον Δεκέμβριο του 1766, ο Λουδοβίκος ΙΕ΄, θέλοντας να του δείξει ακόμα μεγαλύτερη εκτίμηση, του απένεμε τίτλους ευγενείας. Ο Πουάβρ είχε σε όλη του τη ζωή την επίσης υποστήριξη του υπουργού Ανρί Μπέρταν, και κατά διαστήματα, και του υπουργού Τυργκό.

 Πρόεδρος των Νήσων της Γαλλίας και των Βουρβόνων (1767-1772) 
μικρογραφία|267x267εσ|6ο διαμέρισμα της Λυών, Έκθεση Πιερ Πουάβρ. Σπόροι μοσχοκάρυδου (Myristica fragrans).
μικρογραφία|267x267εσ|6ο Διαμέρισμα της Λυών, Έκθεση Πιερ Πουάβρ. Ριζάρι σε σκόνη (Rubia tinctorum).
Το πλοίο Le Dauphin, στο οποίο ο Πουάβρ επιβιβάστηκε στις 8 Μαρτίου 1767, στάθμευσε στο Πορ-Λουί στις 17 Ιουλίου, μαζί με τη σύζυγό του Φρανσουάζ Ρομπέν. Με τον διορισμό του, ο Πουάβρ ανέλαβε να οργανώσει τις πρώτες δομές της βασιλικής διοίκησης, η οποία στο εξής αντικατέστησε εκείνες της Εταιρείας των Ινδιών. Μέσα σε έξι χρόνια, έδωσε πραγματική ώθηση στην οικονομική ανάπτυξη του αρχιπελάγους των Μασκαρενών, όπου οργάνωσε φυτείες. Δημιούργησε στην ιδιοκτησία του Mon Plaisir έναν από τους ομορφότερους βοτανικούς κήπους, τον κήπο των Παμπλεμούς, στον οποίο τοποθέτησε φυτά από μακρινές περιοχές. Έστειλε μια νέα αποστολή στις Μολούκες, η οποία επέστρεψε με αρκετά μοσχοκάρυδα και γαρύφαλλα. Μια τελευταία αποστολή επέτρεψε ακόμη μεγαλύτερη ποικιλία φυτών. Ο Πουάβρ διέταξε να μην περιοριστούν οι φυτείες μόνο στον Μαυρίκιο, αλλά να διασπαρθούν επίσης στις Σεϋχέλλες, στη Ρεϋνιόν και στη Γαλλική Γουιάνα.

Στη Ρεϋνιόν εισήγαγε, μεταξύ άλλων, το γαρύφαλλο, το λίτσι, τον αστεροειδή γλυκάνισο και το αβοκάντο από την Βραζιλία, ενώ στον Μαυρίκιο έφερε το τυπογραφείο από την Ευρώπη, και οργάνωσε παράνομες λαθρεμπορικές εισβολές για να αποκτήσει το γαρύφαλλο, το μοσχοκάρυδο, το πιπέρι και τη κανέλα, καταφέρνοντας έτσι να σπάσει το μονοπώλιο των Ολλανδών στο εμπόριο μπαχαρικών. Αν και ο Πουάβρ ενδιαφέρθηκε έντονα για την καλλιέργεια τους, ασχολήθηκε επίσης με τα οπωροφόρα δέντρα, όπως το μανγκόδεντρο, το μαγκοστίν, το κακαόδεντρο κ.α.

Τέλος, έδειξε ενδιαφέρον και για τη μοίρα των σκλάβων, όντας πεπεισμένος για την οικονομική αχρηστία της δουλείας και την ανηθικότητα αυτής της κατάστασης. Πίστευε ότι οι Ευρωπαίοι θα έπρεπε να διανέμουν δωρεάν γη σε γεωργούς εργάτες, όπως συνέβαινε στο Βιετνάμ.Sydney Selvon, Rose-Hill, Ile Maurice, M.D.S, 2003, σελ. 583 & σελ. 112-113

 Επιστροφή στη Γαλλία και τελευταία χρόνια 
Ο Πουάβρ εγκατέλειψε τον Μαυρίκιο το 1772, συνοδευόμενος από τη σύζυγό του και τα δύο τους παιδιά, για να επιστρέψει στην ιδιόκτητη οικία του, La Fréta, στο διαμέρισμα του Σεν-Ρομαίν-ο-Μον-ντ'Ορκοντά, στη Λυών, όπου απεβίωσε στις 6 Ιανουαρίου 1786. Ενταφιάστηκε εκεί, στη βασιλική του Αγίου Μαρτίνου του Αινέ, στις 8 Ιανουαρίου 1786.

 Γάμος και απόγονοι 
μικρογραφία|Αναμνηστική ταφόπλακα του Πιερ Πουάβρ στη βασιλική του Αγίου Μαρτίνου της Αινέ
Ο Πιερ Πουάβρ παντρεύτηκε τη Φρανσουάζ Ρομπέν (1749-1841) στις 15 Σεπτεμβρίου 1766, στην ενορία του Αγίου Κυπριανού στη περιοχή Pommiers της Λυών.Αρχεία τμήματος του Rhône, Saint-Cyprien, EDEPOT 33/2 1766. Από αυτόν τον γάμο γεννήθηκαν τρία παιδιά:

 Η Μαρί Πουάβρ (1768–1787)
 Η Φρανσουάζ Ζυλιέν Ιλ-ντε-Φρανς Πουάβρ (1770–1845), σύζυγος του στρατιωτικού μηχανικού και πολιτικού της Γαλλικής Επανάστασης Ζαν-Ξαβιέ Μπυρώ ντε Πυσί (1750–1806)
 Η Σάρα Πουάβρ (1773–1814)
Επίσης ήταν θείος του διάσημου Γάλλου φυσιοδίφη Πιερ Σονερά (1748-1814).

 Εργογραφία 

 Πιερ Πουάβρ, Voyages d'un philosophe ou observations sur les moeurs & les arts des peuples de l'Afrique, de l'Asie et de l'Amérique, 1768. Στο Google Books.
 Πιερ Πουάβρ, Oeuvres complettes de P. Poivre intendant des Isles de France et de Bourbon, correspondant de l'académie des sciences, etc: précédées de sa vie et accompagnées de notes, Chez Fuchs, 1797. Στο Google Books.

 Υστεροφημία 
μικρογραφία|Προτομή του Πιερ Πουάβρ στον  Βοτανικό Κήπο Παμπλεμούς
Ένα μνημείο προς τιμήν του Πιερ Πουάβρ έχει ανεγερθεί στην είσοδο του βοτανικού κήπου των Παμπλεμούς στον Μαυρίκιο. Ένα άλλο έχει ανεγερθεί στην είσοδο του Εθνικού Βοτανικού Κήπου των Σεϋχελλών, στη Βικτώρια του Μαέ, με επιγραφή που αναφέρει ότι «υπήρξε ο εμπνευστής της πρώτης εγκατάστασης στις Σεϋχέλλες και εισήγαγε σπόρους μπαχαρικών, ιδιαίτερα την κανέλα, το 1772».
μικρογραφία|Η κοραλλιογενής ατόλη των Νήσων Πουάβρ (Les Amirantes)
Μια αναμνηστική πλάκα τοποθετήθηκε στο κάστρο της Fréta στο Σεν-Ρομαίν-ο-Μον-ντ'Ορκοντά το 1994 από τον Σύλλογο «Πιερ Πουάβρ» της Λυών. Μια οδός με το όνομά του (Allée Poivre) εγκαινιάστηκε στον δήμο Villars-les-Dombes τον Ιούνιο του 2007. Υπάρχει επίσης οδός Πιερ Πουάβρ στη Λυών, κοντά στο δημαρχείο του 1ου διαμερίσματος και τον Βοτανικό Κήπο της Λυών, ο οποίος αποτελεί συνέχεια του παλαιού βοτανικού κήπου. Ένα μικρό αρχιπέλαγος στις Σεϋχέλλες, μέρος των Νήσων Αμιράντ, έχει ονομαστεί Νήσοι Πουάβρ. 

Στη Γαλλία, μια προτομή του Πιερ Πουάβρ, φιλοτεχνημένη το 1836 από τον Ζαν-Φρανσουά Λεζάντρ-Εράλ, φυλάσσεται στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Λυών. Στο Πάρκο Tête d'Or στη Λυών, υπάρχει προτομή στη μνήμη του, κοντά στον βοτανικό κήπο.

Στις 23 Αυγούστου 2019, για να τιμηθεί η τριακοσιοστή επέτειος από τη γέννηση του Πιερ Πουάβρ, φυτεύτηκε ένα συμβολικό δέντρο (Parrotia subaequalis) στον Βοτανικό Κήπο της Λυών.

Η γαλλική λέξη για το πιπέρι είναι πουάβρ (poivre), όπως το επώνυμό του.

Ένα παραδοσιακό αγγλικό παιδικό τραγούδι, το «Peter Piper», λέγεται πως βασίστηκε επάνω στον Πιερ Πουάβρ.

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Κατηγορία:Γάλλοι βοτανολόγοι
Κατηγορία:Γάλλοι επιστήμονες
Κατηγορία:Γάλλοι του 18ου αιώνα