Πέρασμα για το Μανχάταν

Πέρασμα για το Μανχάταν () είναι μυθιστόρημα του Αμερικανού συγγραφέα Τζον Ντος Πάσος, που εκδόθηκε το 1925. Εστιάζει στην εξέλιξη της αστικής ζωής στη Νέα Υόρκη και ιδιαίτερα το Μανχάταν μέσα από μια σειρά από αλληλοσυνδεόμενες προσωπικές ιστορίες. Διαδραματίζεται από τη δεκαετία του 1890, τη λεγόμενη Χρυσή εποχή, έως τη δεκαετία του '20, μια περίοδο που χαρακτηρίστηκε από ραγδαίες κοινωνικές και πολιτισμικές αλλαγές στις ΗΠΑ. Η πόλη με την απάνθρωπη δύναμή της λειτουργεί ως κεντρικός χαρακτήρας, ενσαρκώνοντας τόσο τα όνειρα και τις ελπίδες όσο και τη σκληρή πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν οι κάτοικοί της.  

Ο τίτλος του βιβλίου αναφέρεται στον Σιδηροδρομικό σταθμό μετεπιβίβασης Μανχάταν Τράνσφερ που λειτουργούσε από το 1910 έως το 1937, ένας σταθμός όπου σταματούσαν τα τρένα προς τον σταθμό της Νέας Υόρκης για να αντικατασταθεί η ατμομηχανή με ηλεκτρική, σύμβολο των ραγδαίων τεχνολογικών αλλαγών της εποχής.

Με τον Οδυσσέα του Τζέιμς Τζόις και το Μπερλίν, Αλεξάντερπλατς του Άλφρεντ Ντέμπλιν συγκαταλέγονται ανάμεσα στα σημαντικότερα μοντερνιστικά κοινωνικά μυθιστορήματα του 20ού αιώνα.

Σε ένα σύντομο άρθρο για μια ευρωπαϊκή έκδοση, ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ έγραψε ότι, μόνος ανάμεσα στους Αμερικανούς συγγραφείς, ο Ντος Πάσος «μπόρεσε να δείξει στους Ευρωπαίους την Αμερική που πραγματικά βρίσκουν όταν έρχονται εδώ»

Περιλαμβάνεται στα 100 βιβλία του Αιώνα  σύμφωνα με την εφημερίδα Le Monde.

 Θέματα και αφηγηματικό ύφος 
Το μυθιστόρημα θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα του αμερικανικού μοντερνισμού. Στα αφηγηματικά αποσπάσματα που εναλλάσσονται συνεχώς ακολουθώντας τους διάφορους χαρακτήρες και τις ιστορίες τους ο συγγραφέας χρησιμοποιεί συχνά την τεχνική της ροής της συνείδησης και άλλες τεχνικές εμπνευσμένες εν μέρει από τον Οδυσσέα του Τζέιμς Τζόις και την Έρημη Χώρα του Τ.Σ. Έλιοτ (και τα δύο του 1922). Άλλη αναγνωρίσιμη πηγή έμπνευσης είναι το κινηματογραφικό μοντάζ του Σοβιετικού σκηνοθέτη Σεργκέι Αϊζενστάιν, που ο Ντος Πάσος χρησιμοποίησε και αργότερα και σε άλλα μεταγενέστερα έργα.

Η ήδη χαλαρή δομή του μυθιστορήματος διασπάται περαιτέρω από την εισαγωγή αποκομμάτων εφημερίδων, διαφημίσεων, δελτίων τύπου με αυθεντικό ειδησεογραφικό υλικό, που δημιουργούν μια συγχώνευση της πραγματικότητας και του ρεαλισμού του μυθιστορήματος.

Το έργο επιτίθεται στον καταναλωτισμό και την κοινωνική αδιαφορία της σύγχρονης αστικής ζωής, απεικονίζοντας το Μανχάταν ως μια περιοχή αμείλικτη, αγχώδη και αδίστακτη που σφύζει από ενέργεια και ανησυχία. Η έντονη κοινωνική κριτική του δυτικού καταναλωτικού και καπιταλιστικού μοντέλου που διατρέχει όλο το βιβλίο, σαφώς μαρξιστικής επιρροής, συνεχίστηκε στην τριλογία του ΗΠΑ, αλλά αργότερα εγκαταλείφθηκε από τον συγγραφέα μετά από μια σειρά απογοητεύσεων που τον ώθησαν σε εντελώς αντίθετες ιδεολογικές θέσεις.

 Περιεχόμενο 
μικρογραφία|Ο Σταθμός μετεπιβίβασης Μανχάταν Τράνσφερ γύρω στο 1911
Το μυθιστόρημα αφηγείται ιστορίες ανθρώπων που έζησαν στο Μανχάταν από τη δεκαετία του 1890 έως τα τέλη της δεκαετίας του 1920. Δεν υπάρχει συνεκτική πλοκή που να επικεντρώνεται σε έναν ήρωα, οι διάφορες ιστορίες - κατακερματισμένες, αποσπασματικές και συχνά αντιφατικές και αποκλίνουσες - επικεντρώνονται σε περιόδους από τη ζωή διαφόρων ανθρώπων, απεικονίζοντας έτσι την «αστική ζούγκλα». Στις προσπάθειές τους να πετύχουν - ή απλώς να τα βγάλουν πέρα - συχνά κάνουν κακές επιλογές και πέφτουν θύματα των αυτοκαταστροφικών τους τάσεων. Μερικοί από τους περίπου εκατό χαρακτήρες επανεμφανίζονται και άλλοι εμφανίζονται μόνο μία φορά και εξαφανίζονται.  

Οι κύριοι χαρακτήρες και οι ιστορίες περιλαμβάνουν:

 Γκας ΜακΝίλ - Νεαρός γαλατάς, το φορτηγό του χτυπήθηκε από τρένο και από την αποζημίωση αποκτά ένα μεγάλο χρηματικό ποσό και έτσι καταφέρνει να ανέβει πολλά σκαλοπάτια στην κοινωνική κλίμακα. Αυτή η ξαφνική άνοδος ξυπνά τη φιλοδοξία του και γίνεται καταξιωμένος και διεφθαρμένος πολιτικός που ελίσσεται εναντίον των εργατικών συνδικάτων στη Νέα Υόρκη και ξέρει πώς να στρέφει τους πολιτικούς του αντιπάλους τον έναν εναντίον του άλλου.  

 Έλεν Θάτσερ - Ο πατέρας της Έλεν είναι λογιστής και τα πρώτα της χρόνια έζησε σε συνθήκες φτώχειας. Φιλοδοξεί να γίνει ηθοποιός, κάτι που δεν είναι κοινωνικά αποδεκτό από τους γονείς της και το περιβάλλον της. Στην αρχή της ιστορίας, η Έλεν γίνεται διάσημη, αλλά η επιτυχία φέρνει μαζί της πολλούς πλούσιους μνηστήρες και δυσκολεύεται να προσδιορίσει ποιος είναι ειλικρινής και ποιος όχι. Τελικά, παντρεύεται τον Τζον Όγκλθορπ, έναν συνάδελφό της ηθοποιό. Η Έλεν έχει πολλές εξωσυζυγικές σχέσεις, τις οποίες ο Όγκλθορπ ανέχεται.  Η οξεία οικονομική ύφεση στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1896 καταστρέφει την τοπική οικονομία. Η Έλεν γνωρίζει τον Σταν Έμερι, έναν πλούσιο φοιτητή στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ που έχει εγκαταλείψει τις σπουδές του λόγω αλκοολισμού, και ξεκινούν μια εξωσυζυγική σχέση. Ο Όγκλθορπ τελικά ξεσπάει και ένα βράδυ, μεθυσμένος, στέκεται έξω από την πολυκατοικία του Σταν ουρλιάζοντας από μανία. Ο Σταν τερματίζει τη σχέση του με την Έλεν και παντρεύεται μια άλλη. Η Έλεν μαθαίνει ότι είναι έγκυος στο μωρό του Σταν. Η ιστορία της στη συνέχεια τέμνεται με αυτήν του Τζίμι Χερφ.
 Μπαντ Κόρπενινγκ - Γεννημένος σε αγροτική οικογένεια στα βόρεια της Νέας Υόρκης, σκοτώνει τον βίαιο πατέρα του. Παίρνει ένα ποταμόπλοιο κατά μήκος του ποταμού Χάντσον προς τη Νέα Υόρκη, όπου ελπίζει να ξεφύγει από τη δικαιοσύνη μέσα στην ανωνυμία της τεράστιας πόλης. Η απομόνωση, η ανεργία, η φτώχεια και η πείνα τον πλήττουν. Γίνεται ολοένα και πιο παρανοϊκός, πιστεύοντας ότι η αστυνομία τον παρακολουθεί. Αυτοκτονεί πηδώντας από μια γέφυρα.
 Τζορτζ Μπόλντουιν - Ένας φιλόδοξος, παντρεμένος νεαρός δικηγόρος, ξεκινά την καριέρα του αναλαμβάνοντας την υπόθεση Γκας ΜακΝίλ, τον νεαρό γαλατά που είχε το ατύχημα με το τρένο. Ο Τζορτζ συνειδητοποιεί ότι η υπόθεση θα τραβήξει την προσοχή του κοινού και αποφασίζει να υπερασπίσει τον Γκας. Ξεκινά μια σχέση με τη σύζυγο του Γκας, Νέλι. Κερδίζει την αγωγή και ο Γκας γίνεται πλούσιος. Ο Μπόλντουιν μπορεί να σημείωσε επαγγελματική επιτυχία, αλλά ταυτόχρονα βιώνει μια διαδικασία αυτοφθοράς. Χάνει το ενδιαφέρον του για τη Νέλι και ερωτεύεται την ηθοποιό Έλεν Θάτσερ και την κυνηγάει σε όλη την ιστορία. Η σύζυγός του, Σέσιλι, κουρασμένη από τις ατελείωτες απιστίες του, τον χωρίζει. Μετά το τέλος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, ο Γκας, ο οποίος έχει γίνει πλέον ισχυρός πολιτικός, παροτρύνει τον Τζορτζ να θέσει υποψηφιότητα. Μετά το διαζύγιό της από τον Τζίμι Χερφ, η Έλεν Θάτσερ παντρεύεται τον Μπόλντουιν, αλλά ο αναγνώστης γρήγορα συνειδητοποιεί ότι αυτή η σχέση δεν θα είναι ευτυχισμένη.
 Σταν Έμερι  - Ο γιος πλούσιου δικηγόρου από τη Νέα Υόρκη, εργοδότη του Μπόλντουιν. Μεθυσμένος σχεδόν πάντα, έχει εγκαταλείψει τις σπουδές του λόγω αλκοολισμού και περιφέρεται από πάρτι σε πάρτι, όπου άλλοτε είναι ευπρόσδεκτος καλεσμένος και άλλοτε όχι. Όλοι γύρω του βλέπουν ότι έχει πρόβλημα με το ποτό, αλλά κανείς δεν κάνει οριστικά βήματα για να τον βοηθήσει, ούτε η Έλεν με την οποία έχει σχέση. Αυθόρμητα, παντρεύεται μια νεαρή κοπέλα, μια απόφαση που σοκάρει την Έλεν. Λίγο αργότερα, αυτοκτονεί. 
 Τζίμι Χερφ - Ο Τζίμι έφτασε στη Νέα Υόρκη έφηβος με την πλούσια μητέρα του. Όταν αυτή παθαίνει εγκεφαλικό και πεθαίνει, ο Τζίμι πηγαίνει να ζήσει με τους Μέριβαλ (την αδερφή της μητέρας του). Ο Τζίμι είναι καλός μαθητής και οι Μέριβαλ θέλουν να πάει σε σχολή διοίκησης επιχειρήσεων και να τον προετοιμάσουν για οικονομική επιτυχία, αλλά εκείνος επαναστατεί και στρέφεται στη δημοσιογραφία, μέσω της οποίας εξελίσσεται σε έναν ριζοσπάστη που σφύζει από θυμό για την καπιταλιστική αδικία. Όταν ξεσπά ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος, ο Τζίμι κατατάσσεται. Κατά τη διάρκεια του πολέμου, ο Τζίμι γνωρίζει την Έλεν Θάτσερ στην Ευρώπη, παντρεύονται και αποκτούν έναν γιο, τον Μάρτιν. Μετά το τέλος του πολέμου, ο Τζίμι και η Έλεν επιστρέφουν στη Νέα Υόρκη. Η Έλεν εγκαταλείπει τη σκηνή και ζουν σε ακραία φτώχεια. Ο γάμος τους διαλύεται και χωρίζουν. Ο Τζίμι παραιτείται από τη δουλειά του ως δημοσιογράφος και αποφασίζει να φύγει από τη Νέα Υόρκη. Η αναχώρησή του είναι το τέλος του μυθιστορήματος.

Μερικοί από τους δευτερεύοντες χαρακτήρες του μυθιστορήματος περιλαμβάνουν:

 Άννα Κοέν - Μια νεαρή μοδίστρα, είναι ερωτευμένη με τον Έλμερ, έναν κομμουνιστή, πολιτικό ακτιβιστή και συνδικαλιστή. Η μητέρα της την διώχνει  από το σπίτι επειδή αρνείται να χωρίσει τον Έλμερ. Όταν ο Έλμερ απελαύνεται από τις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια των διώξεων υπόπτων σοσιαλιστών, αναρχικών και κομμουνιστών στο τέλος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, είναι συντετριμμένη. Ονειρεύεται να ανοίξει δικό της μαγαζί με ρούχα, το κατάστημα ρούχων όπου εργάζεται παίρνει φωτιά και η Άννα παραμορφώνεται φρικτά.
 Τζέικ Κόνγκο - Γάλλος ναύτης που του έλειπε το ένα πόδι, έγινε καλός φίλος με τον Τζίμι κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Μεταναστεύει στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά τον πόλεμο και γίνεται λαθρέμπορος την εποχή της ποτοαπαγόρευσης. Ξαφνικά γίνεται πλούσιος, παίρνει το ψευδώνυμο Αρμάν Ντυβάλ και ζει στην Παρκ Άβενιου, όπου συναναστρέφεται με άλλους εκατομμυριούχους και εισέρχεται στην υψηλή κοινωνία.
 Χάρι Γκόλντγουαϊζερ - Ένας από τους φίλους της Έλεν, του οποίου οι συμβουλές αποδεικνύονται κρίσιμες για την ώθηση της καριέρας της σε όλη της τη ζωή. Το συγκεκριμένο επάγγελμα του Γκόλντγουαϊζερ δεν είναι σαφές, αλλά φαίνεται να είναι θεατρικός ατζέντης (αν και δεν εκπροσωπεί την Έλεν). Αργότερα δηλώνει την πρόθεσή του να γίνει παραγωγός. Η Έλεν τον χρησιμοποιεί, παρόλο που αυτός πιστεύει ότι είναι καλή φίλη.
 Τζο Χάρλαντ - Γνωστός ως ο «Μάγος της Γουόλ Στριτ», έχει κερδίσει και χάσει αρκετές περιουσίες όλα αυτά τα χρόνια. Συγγενής του Τζίμι Χερφ, όταν εμφανίζεται στο μυθιστόρημα είναι άπορος αλκοολικός που κάνει διάφορες δουλειές για να τα βγάλει πέρα και συνήθως ξοδεύει τα τελευταία του χρήματα σε αλκοόλ. Συχνά ζητά χρήματα από την οικογένεια και τους φίλους του. Ο Τζο είναι ένας λόγος που ο Τζίμι αποφασίζει να μην ακολουθήσει επιχειρηματική καριέρα. 
 Οι Μέριβαλ - Η οικογένεια αποτελείται από τον πατέρα, τη μητέρα, την κόρη Μέιζι και τον γιο Τζέιμς. Ο πατέρας πεθαίνει από γρίπη. Η Μέιζι παντρεύεται τον δημοσιογράφο Τζακ Κάνινγκχαμ. Ο Τζέιμς βρίσκει δουλειά σε μια τράπεζα και γρήγορα προάγεται.
 Νεβάδα Τζόουνς - Μια επίδοξη ηθοποιός και φίλη της Έλεν, είναι μια από τις πολλές γυναίκες με τις οποίες ο Τζορτζ Μπόλντουιν έχει σχέση. Στη συνέχεια, σχετίζεται με τον ομοφυλόφιλο ηθοποιό Τόνι Χάντερ, ο οποίος νιώθει ενοχές για τη σεξουαλικότητά του. Τον εγκαταλείπει όταν εκείνος παθαίνει νευρικό κλονισμό.
 Μαντάμ Ριγώ - Μια Γαλλίδα που μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, έχει ένα ντελικατέσεν. Ο εραστής της είναι ο Εμίλ, ένας νεαρός Γάλλος ναύτης που επίσης μετανάστευσε στις ΗΠΑ μετά τον πόλεμο. 
 Φιλ Σάντμπορν - Ένας ιδεαλιστής νεαρός αρχιτέκτονας, σχεδιάζει να φέρει επανάσταση στην αρχιτεκτονική με την ιδέα του για την κατασκευή φθηνών χρωματιστών πλακιδίων. Αποσπάται η προσοχή του από το βλέμμα ενός όμορφου κοριτσιού, χτυπιέται από αυτοκίνητο και τραυματίζεται σοβαρά.

 Μετάφραση στα ελληνικά 

 Manhattan Transfer, μτφ. Τρισεύγενη Παπαϊωάννου, εκδ. Μεταίχμιο, 2020 

 Παραπομπές 


Κατηγορία:Αμερικανική λογοτεχνία
Κατηγορία:Αμερικανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Λογοτεχνικά έργα του μοντερνισμού