Μαυσωλείο του Ονωρίου

Το Μαυσωλείο του Ονωρίου ήταν ένα κυκλικό μαυσωλείο της ύστερης αρχαιότητας, και ο τόπος ταφής του Ρωμαίου Αυτοκράτορα της Δύσης Ονωρίου και άλλων μελών της αυτοκρατορικής οικογένειας του 5ου αι. Κατασκευασμένο για τον Αύγουστο της δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας δίπλα στην Παλαιά Βασιλική του Αγίου Πέτρου στη Ρώμη, το Μαυσωλείο του Ονωρίου ήταν το τελευταίο ρωμαϊκό αυτοκρατορικό μαυσωλείο που κτίστηκε.   

Έγινε το Παρεκκλήσι της Αγίας Πετρονίλλας, αφιερωμένο στην Αγία Πετρονίλλα, την υποτιθέμενη κόρη του Αγίου Πέτρου . Τα λείψανά της μεταφέρθηκαν στο μαυσωλείο το 757 κατόπιν εντολής του Πεπίνου του Βραχύ, βασιλιά της Φραγκίας.  Η σύνδεσή του με το μεσαιωνικό βασίλειο της Γαλλίας συνεχίστηκε μέχρι την Αναγέννηση, και ήταν γνωστό από τους Ιταλούς ως "Παρεκκλήσιο των Γάλλων βασιλέων" (Capella dei re Franchi) ή "Παρεκκλήσιο των Φράγκων" (Capella de' Franchi). Το μαυσωλείο κατεδαφίστηκε στα τέλη Νοεμβρίου 1519, κατά την κατασκευή της Βασιλικής του Αγίου Πέτρου. 

 Ιστορία 

 Κατασκευή 
Η αυτοκράτειρα Μαρία απεβίωσε πριν από το 408, αλλά το κτίριο μπορεί να μην είχε ολοκληρωθεί εκείνη την εποχή. Μπορεί να ξεκίνησε οποιαδήποτε στιγμή μεταξύ 400 και 415 περίπου.  Το πρόωρο τέλος τής Μαρίας μπορεί να επιτάχυνε την κατασκευή του μαυσωλείου.  Το μαυσωλείο κτίστηκε δίπλα στη Ροτόντα του Βατικανού, μία άλλη κυκλική κατασκευή στον λόφο του Βατικανού, με την οποία το Μαυσωλείο του Ονωρίου ήταν πολύ παρόμοιο σε μέγεθος και σχέδιο. Η Ροτόντα του Βατικανού φαίνεται να κατασκευάστηκε επάνω στη σπίνα (κεντρικό βάθρο) του Ιπποδρόμου του Νέρωνα, ενός ρωμαϊκού Ιπποδρόμου του 1ου αι. μ.Χ., του οποίου η σπίνα ήταν επίσης η τοποθεσία του οβελίσκου του Βατικανού.  Σε ευθυγράμμιση με τον οβελίσκο και τη Ροτόντα του Βατικανού, έχει προταθεί ότι το Μαυσωλείο στην πραγματικότητα προηγήθηκε της δυναστείας του Θεοδοσίου Α΄ του Ονωρίου, και ήταν σύγχρονο με τη Ροτόντα, η οποία κατασκευάστηκε υπό τη δυναστεία των Σεβήρων τον 3ο αι.  Ωστόσο, η σύνδεση μεταξύ του Μαυσωλείου του Ονωρίου και της Βασιλικής του Κωνσταντίνου (Παλαιάς Εκκλησίας του Αγίου Πέτρου) στο νότιο κλίτος της τελευταίας υποδηλώνει ότι το πρώτο κτίστηκε μετά τη βασιλική. 

Το Μαυσωλείο του Ονωρίου και η Βασιλική του Αγίου Πέτρου του Κωνσταντίνου Α΄ είχαν το ίδιο επίπεδο δαπέδου, ενώ το επίπεδο δαπέδου της Ροτόντας του Βατικανού ήταν πολύ χαμηλότερο, αν και τα θεμέλια και των δύο υποτίθεται ότι βρίσκονται σε παρόμοιο επίπεδο.  Ως αποτέλεσμα, το μαυσωλείο πιθανότατα περιλάμβανε έναν σημαντικό χώρο μεταξύ των θεμελίων και του εσωτερικού δαπέδου.  Κάτω από την αψίδα καθεμίας από τις επτά κόγχες του μαυσωλείου, υπήρχε ένας θολωτός θάλαμος από τούβλα (sacellum) ύψους περίπου 2 μ. κάτω από το δάπεδο, μέσα στο οποίο θα είχαν τοποθετηθεί οι σαρκοφάγοι.  Αυτή η διάταξη είναι όμοια με τα βάθρα των τάφων του Αυτοκράτορα Γαλέριου και της μητέρας του Ρωμυλίας στη Ρωμυλιανή.  Ωστόσο, είναι πιθανό οι θάλαμοι από τούβλα να μην αποτελούσαν μέρος του αρχικού σχεδίου, και στις αυτοκρατορικές σαρκοφάγοι να κατασκευάστηκε θολωτό δάπεδο σε μεταγενέστερη περίοδο. Ίσως αυτό να έγινε για να προστατευτούν από ζημιές, ή να ήταν μέρος της μετατροπής του μαυσωλείου τον 8ο αι. σε παρεκκλήσιο της Αγίας Πετρονίλλας. 

 Ταφές 
Η πρώτη ταφή μέσα στο μαυσωλείο ήταν αυτή της αυγούστας Μαρίας, κόρης του Στιλίχωνα και πρώτης συζύγου τού Ονωρίου.  Ο πρώτος Αυτοκράτορας της δυναστείας του Θεοδοσίου Α΄ που τάφηκε εκεί, ήταν ο ίδιος ο Ονώριος, ο οποίος τάφηκε το 424.  Η δεύτερη σύζυγος τού Ονωρίου, η Θερμαντία, πιθανότατα τάφηκε επίσης εκεί.   Παρόλο που αποκηρύχθηκε από τον Ονώριο λίγο μετά τον γάμο τους, η Θερμαντία παρέμεινε μέλος της αυτοκρατορικής οικογένειας λόγω γάμου και γέννησης (ήταν η άλλη κόρη του Στιλίχωνα), και σύμφωνα με τον Ζώσιμο έζησε στη Ρώμη, μετά το διαζύγιό της από τον Αυτοκράτορα.   Εκεί τάφηκε η αδελφή τού Ονώριου, αυγούστα Γάλλα Πλακιδία και το νήπιο Θεοδόσιος, ο πρωτότοκος γιος της και τού πρώτου συζύγου της, Αταούλφου βασιλιά των Βησιγότθων, όπως καταγράφεται από τον Πρόσπερ της Ακουιτανίας (ο Θεοδόσιος απεβ. το 450).    Ο δεύτερος γιος της, Βαλεντινιανός Γ΄, από τον δεύτερο γάμο της με τον Κωνστάντιο Γ΄, πιθανότατα τάφηκε στο ίδιο μαυσωλείο, αλλά αυτή η πληροφορία δεν καταγράφεται ρητά. 

Εκεί πιθανότατα τάφηκε ο Αύγουστος Κωνστάντιος Γ'. 

Αργότερα, πιθανότατα ήταν ο τάφος των Δυτικών αυγούστων Λίβιου Σεβήρου και Ολύβριου. 

Οι σαρκοφάγοι ήταν θαμμένες κάτω από το δάπεδο του μαυσωλείου, κάτω από τις κόγχες στους τοίχους. 

Όπως το Μαυσωλείο του Κωνσταντίνου συνδεόταν με την Εκκλησία των Αγίων Αποστόλων στην Κωνσταντινούπολη, το Μαυσωλείο του Ονωρίου ήταν «σύμβολο της υψηλής θέσης των Αυτοκρατόρων», καθώς τα μαυσωλεία των Αυτοκρατόρων συμβόλιζαν τη θεοποίηση των Ρωμαίων Αυτοκρατόρων, λατιν.: divi (θεοί) . Τα αυτοκρατορικά μαυσωλεία κατά την ύστερη αρχαιότητα πιθανότατα χρησιμοποιούνταν ως ηρώα, για αναμνηστικά γεύματα προς τιμήν των νεκρών, ως κέντρο οικογενειακής λατρείας που περιελάμβανε θυσίες στους νεκρούς, και κατά τη διάρκεια των Parentalia, της ρωμαϊκής γιορτής των νεκρών τον Φεβρουάριο.  Αυτό ήταν γενικά ξεχωριστό από τον δημόσιο εορτασμό των θεοποιημένων αυτοκρατορικών μορφών. Αυτά συνήθως συνδέονταν με τα επίσημα γενέθλια του τιμώμενου προσώπου (λατιν.: dies natalis) και οι δημόσιοι ναοί τους. 

Ο αδελφός του Ονωρίου, Αρκάδιος, Αύγουστος στην Ανατολή, τάφηκε στη «Νότια Στοά» της Εκκλησίας των Αγίων Αποστόλων.  Johnson, Mark Joseph (2009). The Roman Imperial Mausoleum in Late Antiquity. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 199–218. ISBN 978-0-521-51371-5. OCLC 309835740. Τον 4ο αι. ένα άλλο ζευγάρι αδελφών Αυγούστων, οι Αυτοκράτορες Ουάλης και Ουαλεντινιανός Α΄, είχαν κυβερνήσει τις Ανατολικές και Δυτικές επαρχίες της Αυτοκρατορίας αντίστοιχα. Όταν απεβίωσε ο Ουαλεντινιανός Α΄, ο Ουάλης κανόνισε να ταφεί ο αδελφός του στο Μαυσωλείο του Κωνσταντίνου.  Φαίνεται ότι δεν είχε ποτέ προβλεφθεί τέτοιο σχέδιο για τα λείψανα του Ονωρίου. 

 Παρεκκλήσιο 
Το κτίριο μνημονεύεται ως μαυσωλείο τον 8ο αι.  Το κτίριο αναφέρεται δύο φορές ως τέτοιο στο Liber Pontificalis, πρώτα στη βιογραφία του πάπα Στεφάνου Β' (αρχιεράτευσε. 752–757) και στη συνέχεια του διαδόχου του, πάπας Παύλου Α΄ (αρχιεράτευσε. 757–767 ).  Η γνώση της ταυτότητάς του ως τόπου αυτοκρατορικών ταφών δεν επιβεβαιώνεται οριστικά, και φαίνεται ότι η ταυτότητα των ενοίκων του είχε ξεχαστεί, και οι ταφές είχαν αποκρυφθεί.  Το 757 ο Παύλος Α΄ διέταξε τη μεταφορά των λειψάνων της Αγίας Πετρονίλλας στο μαυσωλείο του Ονωρίου.  Ο προκάτοχός του Στέφανος Β΄ είχε ήδη, σύμφωνα με το Liber Pontificalis, μετατρέψει το κτίριο δίπλα στο παρεκκλήσιο του Αγίου Ανδρέα σε παρεκκλήσιο αφιερωμένο στην Αγία Πετρονίλλα, και είχε δεσμευτεί στον βασιλιά της Φραγκίας, Πεπίνο τον Βραχύ, ότι θα μετέφερε τα λείψανά της στο κτίριο. 
μικρογραφία|Ανακατασκευή της Παλαιάς Βασιλικής του Αγίου Πέτρου . Το Μαυσωλείο του Ονωρίου είναι η θολωτή κατασκευή στην επάνω αριστερή γωνία, πίσω από τη ροτόντα Sant' Andrea και τον οβελίσκο του Βατικανού.

 Κατεδάφιση 
Για την κατασκευή της Βασιλικής του Αγίου Πέτρου του 16ου αι., το κτίριο τού Κωνσταντίνου τού 4ου αι. κατεδαφίστηκε σταδιακά, μαζί με όλα τα παρεκκλήσιά του, με εντολή του πάπα Ιούλιου Β'. Το Μαυσωλείο του Ονωρίου (S. Petronilla) και η Ροτόντα του Βατικανού κατεδαφίστηκαν επίσης, για να δημιουργηθεί η θέση για την πολύ μεγαλύτερη κάτοψη της βασιλικής της Αναγέννησης. Το ίδιο το Μαυσωλείο του Ονωρίου καταστράφηκε στα τέλη Νοεμβρίου 1519, κατά τη βασιλεία του πάπα Λέοντα Ι΄.  Το κτίριο δεν έχει αποτελέσει ποτέ αντικείμενο αρχαιολογικής ανασκαφής, αν και σωζόμενα τμήματά του μπορεί να παραμένουν κάτω από το νότιο εγκάρσιο κλίτος της Βασιλικής του Αγίου Πέτρου. 

 Αρχιτεκτονική 
Το μαυσωλείο ήταν μία ροτόντα με ημισφαιρικό τρούλο. Σύμφωνα με τον Τζάκομο Γκριμάλντι, ήταν κτισμένο από ρωμαϊκά τούβλα.  Το μαυσωλείο συνδεόταν με τη βασιλική, που κτίστηκε στη θέση του τάφου του Αγίου Πέτρου από τον Κωνσταντίνο Α΄. Το νότιο εγκάρσιο κλίτος της βασιλικής άνοιγε σε έναν προθάλαμο, από τον οποίο έμπαινε κανείς στη ροτόντα.

Η κάτοψη του κτιρίου είναι γνωστή από ένα σχέδιο στον κώδικα του 16ου αι. γνωστό ως Anonimo Fiorentino, στην Εθνική Κεντρική Βιβλιοθήκη της Φλωρεντίας, το οποίο δείχνει επίσης την παρακείμενη Ροτόντα του Βατικανού.  Το σχέδιο υποδηλώνει ότι το Μαυσωλείο ήταν εξαιρετικά παρόμοιο με τη Ροτόντα του Βατικανού, αν και ο καλλιτέχνης τής Αναγέννησης μπορεί να «κανονικοποίησε» το σχέδιο.  Μία «ακατέργαστη» ομοιότητα τού εξωτερικού τού κτιρίου εμφανίζεται σε μία εικονογράφηση του Χρονικού της Νυρεμβέργης από το 1490, η οποία δείχνει ότι είχε εξωτερική αντηρίδα για το τύμπανο, το οποίο είχε μεγάλα παράθυρα.  Τα παράθυρα καταγράφονται ως επισκευασμένα το 1463, μαζί με την οροφή. 

 Εκταφές 
Το Χρονικό του Νικόλα ντελα Τούτσια αναφέρει ότι τον Ιούνιο του 1458, ενώ έσκαβαν έναν τάφο στο Παρεκκλήσιο της Αγίας Πετρονίλλας, αποκαλύφθηκε μία σαρκοφάγος «από πολύ όμορφο μάρμαρο».  Μέσα υπήρχαν δύο φέρετρα από κυπαρίσσι, «ένα μεγάλο, ένα μικρό». Κάθε φέρετρο ήταν καλυμμένο με αργυρά ελάσματα και τα λείψανα στο εσωτερικό ήταν καλυμμένα με χρυσό ύφασμα.  Ο ντελα Τούτσια αναφέρει ότι ο άργυρος των ελασμάτων είχε καθαρότητα 11 καρατίων και ζύγιζε 832 σύγχρονες λίβρες, ενώ το χρυσό ύφασμα ζύγιζε 16 λίβρες. Εκτός από «έναν εγγεγραμμένο σταυρό», δεν ανακαλύφθηκαν στοιχεία ταυτοποίησης. Παρ' όλα αυτά, ο χρονικογράφος έγραψε ότι «λέγεται ότι επρόκειτο για τα σώματα του Κωνσταντίνου Α΄ και ενός από τους νεαρούς γιους του».  Δεδομένου ότι η ταφή φαίνεται να ήταν ενός ενήλικα και ενός παιδιού, και δεδομένου ότι μόνο ένα παιδί είναι γνωστό ότι έχει ταφεί στο Μαυσωλείο του Ονωρίου, είναι πιθανό αυτή η σαρκοφάγος να περιείχε τα φέρετρα τής Γάλλας Πλακιδίας, και του νήπιου γιου της Θεοδοσίου.  Αυτό το αγόρι, το πρώτο παιδί της Πλακιδίας από τον πρώτο της γάμο με τον Αταούλφο, πέθανε νέο και αρχικά τάφηκε σε μία εκκλησία στη Βαρκελώνη σε ένα αργυρό φέρετρο (σύμφωνα με τον Ολυμπιόδωρο της Θήβας), πριν ταφεί μόνιμα στο Μαυσωλείο του Ονωρίου.  

Το ημερολόγιο του Mαρκαντόνιο Μικιέλ περιέχει μία αναφορά για μία άλλη εκταφή κατά την κατεδάφιση του μαυσωλείου στα τέλη Νοεμβρίου 1519.  Καθώς προετοιμάζονταν τα θεμέλια για τους πυλώνες της νέας βασιλικής του Αγίου Πέτρου, «βρέθηκαν μερικές παλαιές σαρκοφάγοι», μέσα σε μία από τις οποίες «βρέθηκε ένα χρυσό ύφασμα τυλιγμένο γύρω από μερικά οστά, που πιστεύεται ότι ήταν ενός Χριστιανού πρίγκιπα».  Αυτή η σαρκοφάγος, την οποία ο Mικιέλ αναφέρει ότι δεν είχε επιγραφή, περιείχε κοσμήματα, όπως «ένα μικρό κολάρο [τορκ;]», ένα στέμμα και έναν μικρό σταυρό.  Σύμφωνα με τον Mικιέλ, τα αντικείμενα εκτιμήθηκαν σε 3.000 δουκάτα σε αξία.  Στις 23 Δεκεμβρίου, το ημερολόγιο του Mικιέλ καταγράφει ότι ο χρυσός από το χρυσό ύφασμα έφτανε τις οκτώ λίβρες. Επιπλέον, ο χρυσός από το στέμμα και ο μικρός σταυρός μετατράπηκαν σε μία νέα λειψανοθήκη για την κεφαλή του λειψάνου της Αγίας Πετρονίλλας.  Τα ίδια γεγονότα αναφέρονται σε επιστολή του Παντόλφο Πίκo προς την Iσαβέλλα των Έστε με ημερομηνία 26 Νοεμβρίου 1519.  Δεν υπάρχουν άλλες γνωστές λεπτομέρειες, για τις άλλες σαρκοφάγους που βρέθηκαν την ίδια εποχή, ούτε είναι γνωστό αν επρόκειτο για ρωμαϊκούς αυτοκρατορικούς τάφους ή για μεταγενέστερες μεσαιωνικές ταφές. 

Η καλύτερα τεκμηριωμένη και πιο σημαντική εκταφή έγινε στις 3 Φεβρουαρίου 1544. 

 Αναφορές 
 Πρωτογενείς πηγές 

 Δευτερογενείς πηγές 

Κατηγορία:Κτίρια και κατασκευές αποπερατωμένα τον 5ο αιώνα
Κατηγορία:Μαυσωλεία στην Ιταλία