Ψηφιακή οικονομία

Η ψηφιακή οικονομία (digital economy) είναι μία σύνθετη λέξη της πληροφορικής και της οικονομίας και είναι ένας γενικός όρος που περιγράφει πώς οι παραδοσιακές οικονομικές δραστηριότητες (παραγωγή, διανομή, εμπόριο) μετασχηματίζονται από το διαδίκτυο και τις τεχνολογίες του παγκόσμιου ιστούBukht and Heeks, 2017Brekke and Alsindi, 2021.. Έχει επίσης οριστεί ευρύτερα ως ο τρόπος με τον οποίο «οι ψηφιακές τεχνολογίες μεταμορφώνουν την εργασία, τους οργανισμούς και την οικονομία.

Η ψηφιακή οικονομία έχει αναδειχθεί ως ένας από τους πιο καθοριστικούς παράγοντες του παγκόσμιου οικονομικού και κοινωνικού μετασχηματισμού τις τελευταίες δεκαετίες. Ο όρος περιγράφει κάθε οικονομική δραστηριότητα που στηρίζεται στην ψηφιακή τεχνολογία, στη χρήση δεδομένων και στο διαδίκτυο. Δεν περιορίζεται μόνο στο ηλεκτρονικό εμπόριο ή στις ψηφιακές υπηρεσίες, αλλά εκτείνεται σε όλους τους κλάδους που αξιοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη, την αυτοματοποίηση, το υπολογιστικό νέφος, (cloud computing), τα μεγάλα δεδομένα (big data) και τις ψηφιακές πλατφόρμεςBukht and Heeks, 2018..

Η μετάβαση προς μια πλήρως ψηφιοποιημένη οικονομία έχει επιφέρει ριζικές αλλαγές στην επιχειρηματικότητα, στην εργασία και στις αγορές. Η ψηφιακή τεχνολογία προσφέρει νέες ευκαιρίες ανάπτυξης, αλλά ταυτόχρονα εγείρει προκλήσεις γύρω από την ανισότητα, την ιδιωτικότητα και τη βιωσιμότητα.

Επιχειρηματική καινοτομία
Η επιχειρηματική δραστηριότητα έχει επαναπροσδιοριστεί από την έλευση της ψηφιακής τεχνολογίας. Το ηλεκτρονικό εμπόριο, οι διαδικτυακές αγορές και οι ψηφιακές πλατφόρμες έχουν επιτρέψει την άμεση σύνδεση επιχειρήσεων με καταναλωτές σε παγκόσμια κλίμακαBrynjolfsson and McAfee, 2014.. Η δυνατότητα μιας μικρής επιχείρησης να αποκτήσει πρόσβαση σε διεθνείς αγορές χωρίς φυσική παρουσία αντιπροσωπεύει μια από τις πιο ριζοσπαστικές αλλαγές στο παγκόσμιο εμπόριο.

Παράλληλα, η διαχείριση μεγάλων δεδομένων (big data) και η χρήση τεχνητής νοημοσύνης καθιστούν δυνατή την εξατομίκευση προϊόντων και υπηρεσιών, αλλά και την πιο ακριβή πρόβλεψη της ζήτησηςGoldfarb and Tucker, 2019.. Αυτό μειώνει το κόστος συναλλαγών, αυξάνει την αποδοτικότητα και δημιουργεί ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για τις επιχειρήσεις που επενδύουν στον ψηφιακό μετασχηματισμό.

Ωστόσο, η συγκέντρωση ισχύος σε λίγες μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες, γνωστές και ως “Big Tech”, δημιουργεί προκλήσεις για τον ανταγωνισμό. Η Google, η Amazon.com, η Apple και η Meta κυριαρχούν σε κρίσιμους τομείς, περιορίζοντας την είσοδο νέων παικτών στην αγοράSrnicek, 2017.. Η ισχυρή θέση αυτών των εταιρειών συχνά οδηγεί σε μονοπωλιακές πρακτικές και έλλειψη διαφάνειας, θέτοντας ζητήματα για τη δικαιοσύνη και τη βιωσιμότητα της ψηφιακής αγοράς.

Η εργασία στην ψηφιακή οικονομία
Η ψηφιακή οικονομία έχει επηρεάσει βαθιά τη φύση της εργασίας. Από τη μια πλευρά, οι νέες μορφές απασχόλησης, όπως η οικονομία της πλατφόρμας gig economy (π.χ. Uber, Deliveroo), έχουν δημιουργήσει ευέλικτες ευκαιρίες απασχόλησης για εκατομμύρια ανθρώπουςDe Stefano, 2016.. Η απομακρυσμένη εργασία έγινε ιδιαίτερα διαδεδομένη μετά την πανδημία COVID-19, αναδεικνύοντας την τεχνολογική υποδομή ως κρίσιμο παράγοντα της σύγχρονης οικονομικής δραστηριότητας.

Από την άλλη, η αυτοματοποίηση και η τεχνητή νοημοσύνη απειλούν παραδοσιακές μορφές εργασίας. Έρευνες δείχνουν ότι ένα σημαντικό ποσοστό θέσεων εργασίας κινδυνεύει να εξαφανιστεί μέσα στις επόμενες δεκαετίες λόγω της ρομποτικής και της μηχανικής μάθησηςFrey & Osborne, 2017.. Η ανισότητα μεταξύ εργαζομένων υψηλής εξειδίκευσης και χαμηλής ειδίκευσης αναμένεται να διευρυνθεί, καθώς οι πρώτοι επωφελούνται από τις νέες τεχνολογίες ενώ οι δεύτεροι αποκλείονται.

Επιπλέον, η gig economy έχει δεχθεί κριτική για την επισφάλεια και την έλλειψη κοινωνικών παροχών. Οι εργαζόμενοι συχνά δεν έχουν πρόσβαση σε ασφάλιση υγείας, συνταξιοδοτικά δικαιώματα ή εργασιακή προστασίαWood et al., 2019.. Το ζήτημα αυτό έχει προκαλέσει διεθνείς συζητήσεις για το πώς πρέπει να προσαρμοστούν οι θεσμοί εργασίας στην εποχή της ψηφιακής οικονομίας.

Πολιτικές, ρυθμίσεις και φορολόγηση
Η ανάπτυξη της ψηφιακής οικονομίας έχει αναδείξει την ανάγκη για νέες μορφές ρύθμισης. Ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα είναι η φορολόγηση των ψηφιακών υπηρεσιών. Οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας συχνά εκμεταλλεύονται κενά στα διεθνή φορολογικά συστήματα, με αποτέλεσμα να πληρώνουν ελάχιστους φόρους στις χώρες όπου δραστηριοποιούνταιUNCTAD, 2021..

Η προστασία των προσωπικών δεδομένων αποτελεί επίσης βασική πρόκληση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρωτοπορεί με τον Γενικό Κανονισμό για την Προστασία Δεδομένων (GDPR), ο οποίος θέτει αυστηρούς κανόνες για τη συλλογή και επεξεργασία δεδομένωνVoigt & Von dem Bussche, 2017.. Ωστόσο, σε πολλές χώρες του κόσμου δεν υπάρχουν ακόμα επαρκή ρυθμιστικά πλαίσια, αφήνοντας τους καταναλωτές εκτεθειμένους.

Τέλος, η ρύθμιση της ισχύος των μεγάλων εταιρειών (Big Tech) βρίσκεται στο επίκεντρο πολιτικών συζητήσεων. Οι κυβερνήσεις και οι διεθνείς οργανισμοί αναζητούν τρόπους να περιορίσουν τις μονοπωλιακές πρακτικές, ενισχύοντας τον ανταγωνισμό και την καινοτομίαKhan, 2018..

Διεθνείς ανισότητες και ψηφιακό χάσμα

Η ψηφιακή οικονομία δεν αναπτύσσεται ομοιόμορφα σε όλες τις χώρες. Το ψηφιακό χάσμα μεταξύ ανεπτυγμένων και αναπτυσσόμενων οικονομιών παραμένει έντονο. Οι χώρες με ισχυρές τεχνολογικές υποδομές απολαμβάνουν μεγαλύτερα οφέλη, ενώ οι λιγότερο ανεπτυγμένες κινδυνεύουν να μείνουν στο περιθώριοWorld Bank, 2016.

Η πρόσβαση στο διαδίκτυο, οι ψηφιακές δεξιότητες και οι επενδύσεις σε τεχνολογία καθορίζουν την ικανότητα μιας χώρας να ενταχθεί στην ψηφιακή οικονομία. Ελλείψεις σε αυτούς τους τομείς οδηγούν σε αποκλεισμό, τόσο σε ατομικό όσο και σε εθνικό επίπεδο. Αυτό επιτείνει τις παγκόσμιες ανισότητες και καθιστά αναγκαία τη λήψη διεθνών μέτρων συνεργασίας και υποστήριξης.

Μελλοντικές προοπτικές
Το μέλλον της ψηφιακής οικονομίας διαγράφεται δυναμικό αλλά αβέβαιο. Η τεχνητή νοημοσύνη, η τεχνολογία blockchain και το διαδίκτυο των πραγμάτων (IoT) αναμένεται να διαμορφώσουν την επόμενη φάση ανάπτυξης. Οι τομείς της υγείας, της εκπαίδευσης και των μεταφορών θα γνωρίσουν ριζικές αλλαγέςTapscott and Tapscott, 2016..

Ωστόσο, οι προκλήσεις παραμένουν, δηλαδή το ηθικό πλαίσιο της τεχνητής νοημοσύνης, η ισορροπία μεταξύ καινοτομίας και προστασίας δικαιωμάτων, καθώς και η ανάγκη για διεθνή συνεργασία στη ρύθμιση. Η επιτυχής ενσωμάτωση της ψηφιακής οικονομίας εξαρτάται από το κατά πόσο οι κοινωνίες μπορούν να αξιοποιήσουν τις δυνατότητες της τεχνολογίας χωρίς να αγνοήσουν τις κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία

</ref>
Bukht, R., & Heeks, R. (2018). Defining, conceptualising and measuring the digital economy. Telecommunications Policy, 42(2), 153–167. https://doi.org/10.1016/j.telpol.2017.09.003

Brynjolfsson, E., & McAfee, A. (2014). The Second Machine Age: Work, Progress, and Prosperity in a Time of Brilliant Technologies. New York: W. W. Norton & Company. ISBN 9780393239355

Goldfarb, A., & Tucker, C. (2019). Digital Economics. Journal of Economic Literature, 57(1), 3–43. https://doi.org/10.1257/jel.20171452

De Stefano, V. (2016). The rise of the “just-in-time workforce”: On-demand work, crowdwork, and labor protection in the “gig-economy.” Comparative Labor Law & Policy Journal, 37(3), 471–504. https://doi.org/10.1177/1024258916632393

Frey, C. B., & Osborne, M. A. (2017). The future of employment: How susceptible are jobs to computerisation? Technological Forecasting and Social Change, 114, 254–280. https://doi.org/10.1177/0019793914564962

Srnicek, N. (2017). Platform Capitalism. Cambridge: Polity Press. ISBN 9781509504862

Wood, A., Graham, M., Lehdonvirta, V., & Hjorth, I. (2019). Good gig, bad gig: Autonomy and algorithmic control in the global gig economy. Work, Employment and Society, 33(1), 56–75. https://doi.org/10.1177/0019793918806073

United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD). (2021). Digital Economy Report 2021: Cross-border data flows and development – For whom the data flow. Geneva: United Nations. ISBN 9789211129933

Voigt, P., & Von dem Bussche, A. (2017). The EU General Data Protection Regulation (GDPR): A Practical Guide. Cham: Springer. ISBN 9783319579597

Khan, L. (2018). Amazon’s antitrust paradox. Yale Law Journal, 126(3), 710–805. https://doi.org/10.2139/ssrn.3259971

World Bank. (2016). World Development Report 2016: Digital Dividends. Washington, DC: World Bank. ISBN 9781464806711

Tapscott, D., & Tapscott, A. (2016). Blockchain Revolution: How the Technology Behind Bitcoin and Other Cryptocurrencies Is Changing the World. New York: Penguin. ISBN 9781101980132
Κατηγορία:Οικονομικά συστήματα
Κατηγορία:Οικονομία της πληροφορίας