Άρνο Σμιτ

Ο Άρνο Σμιτ () (18 Ιανουαρίου 1914 - 3 Ιουνίου 1979) ήταν Γερμανός συγγραφέας και μεταφραστής. Υπήρξε πρωτοπόρος στην αναζήτηση νέων μορφών μοντερνιστικής αφήγησης, με νεολογισμούς και λογοπαίγνια που καθιστούν τα έργα του τεράστια πρόκληση για τους μεταφραστές. Αν και δεν συγκαταλέγεται στους πιο δημοφιλείς συγγραφείς, θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους γερμανόφωνους συγγραφείς του 20ού αιώνα.

 Βιογραφικά στοιχεία 
Γεννημένος στο Αμβούργο το 1914, γιος αστυνομικού, ο Σμιτ εγκαταστάθηκε το 1928 μετά τον θάνατο του πατέρα του, με τη μητέρα του στην πατρίδα της, το Λούμπαν (τότε Λάουμπαν, τώρα στο Βοεβοδάτο Κάτω Σιλεσίας, Πολωνία) και φοίτησε στο γυμνάσιο και σε επαγγελματική σχολή στο Γκέρλιτς. Μετά την αποφοίτησή του, έμεινε άνεργος για μερικούς μήνες και στη συνέχεια, το 1934, ξεκίνησε εμπορική μαθητεία σε εταιρεία κλωστοϋφαντουργίας στο Γκράιφενμπεργκ (τώρα Γκρίφουφ Σλόνσκι). Αφού ολοκλήρωσε τη μαθητεία του, προσλήφθηκε στην ίδια εταιρεία ως λογιστής. Εκεί, περίπου εκείνη την εποχή, γνώρισε τη μέλλουσα σύζυγό του, Άλις Μουράφσκι. Το ζευγάρι παντρεύτηκε το 1937. Δεν απέκτησαν παιδιά.

Στην αρχή του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, το 1939, ο Σμιτ επιστρατεύτηκε στη Βέρμαχτ, όπου οι μαθηματικές του δεξιότητες τον οδήγησαν να τοποθετηθεί στο σώμα πυροβολικού. Αρχικά υπηρέτησε στην Αλσατία και μετά το 1941 στη σχετικά ήσυχη Νορβηγία. Το 1945, ο Σμιτ προσφέρθηκε εθελοντικά για ενεργό υπηρεσία στο μέτωπο στη Βόρεια Γερμανία προκειμένου να επισκεφθεί το σπίτι του. Καθώς ο πόλεμος ήταν προφανώς χαμένος, χρησιμοποίησε αυτήν την επίσκεψη για να οργανώσει την απόδρασή στα δυτικά της Γερμανίας για να αποφύγει την αιχμαλωσία από τον Κόκκινο Στρατό, ο οποίος ήταν γνωστός για την πολύ πιο σκληρή μεταχείριση των αιχμαλώτων πολέμου και των Γερμανών πολιτών, και να παραδοθεί στις βρετανικές δυνάμεις στην Κάτω Σαξονία. Ως πρόσφυγες, ο Σμιτ και η σύζυγός του έχασαν όλα τα υπάρχοντά τους, συμπεριλαμβανομένης της πολύτιμης συλλογής βιβλίων τους.

Αφού κρατήθηκε ως αιχμάλωτος πολέμου για οκτώ μήνες, εργάστηκε για λίγο ως διερμηνέας για τη βρετανική στρατιωτική αστυνομία. Το 1946 ξεκίνησε τη συγγραφική καριέρα του. Δεδομένου ότι το προπολεμικό σπίτι του στο Λάουμπαν βρισκόταν πλέον στην Πολωνία, ο Σμιτ και η σύζυγός του ήταν ανάμεσα στα εκατομμύρια προσφύγων που μετακινήθηκαν από τις αρχές σε πολλές πόλεις στην περιοχή που έμελλε να γίνει Δυτική Γερμανία. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου αβεβαιότητας και ακραίας φτώχειας, οι Σμιτ συντηρούνταν από τα πακέτα CARE που τους έστελνε η αδερφή του από τις ΗΠΑ (η οποία είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ το 1939, μαζί με τον σύζυγό της Εβραιογερμανό κομμουνιστή). Μετά από προσωρινές εγκαταστάσεις, το ζευγάρι οδηγήθηκε στο νεοσύστατο κρατίδιο της Ρηνανίας-Παλατινάτου, στο Κάστελ, όπου ασκήθηκε εναντίον του μήνυση για βλασφημία και ηθική ανατροπή, κάτι που τότε θεωρούνταν ακόμη έγκλημα σε ορισμένες από τις καθολικές περιοχές της Δυτικής Γερμανίας. Ως αποτέλεσμα, μετακόμισαν στην προτεσταντική πόλη Ντάρμστατ στην Έσση, όπου η αγωγή εναντίον του απορρίφθηκε. Το 1958, οι Σμιτ εγκαταστάθηκαν στο μικρό χωριό Μπάργκφελντ, όπου έμειναν για το υπόλοιπο της ζωής τους και ο Σμιτ συγκεντρώθηκε απερίσπαστος στο λογοτεχνικό του έργο. Αρνήθηκε να συμμετάσχει στις συναντήσεις της Ομάδας 47 αν και οι Χανς Βέρνερ Ρίχτερ, Μάρτιν Βάλζερ, Άλφρεντ Άντερς και ο εκδότης του τον παρότρυναν το 1949 και το 1953.

 Τα τελευταία χρόνια 
μικρογραφία|Το σπίτι του Άρνο Σμιτ στο χωριό Μπάργκφελντ
Το 1971, ο Σμιτ προτάθηκε για το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας από μέλος της Σουηδικής Ακαδημίας. Αλλά καθώς κανένα από τα έργα του δεν πούλησε περισσότερα από μερικές χιλιάδες αντίτυπα (παραδέχτηκε δημόσια ότι έγραφε μόνο για λίγους που μπορούσαν να εκτιμήσουν το έργο του), έζησε σε ακραία φτώχεια. Το 1977, ο συγγραφέας Γιαν Φίλιπ Ρίμτσμα, κληρονόμος Γερμανού κατασκευαστή τσιγάρων, προσέφερε στον Σμιτ, ο οποίος έπασχε από καρδιακή πάθηση, το αντίστοιχο ποσό του βραβείου Νόμπελ ύψους 350.000 γερμανικών μάρκων ως υποστήριξη για να διασφαλίσει την ανεξαρτησία του. Το τελευταίο ολοκληρωμένο μυθιστόρημά του Βράδυ με χρυσή απόχρωση (1975), έλαβε καλές κριτικές για την λεκτική του ευρηματικότητα, αν και πολλοί δυσκολεύτηκαν να προσεγγίσουν τα ερωτικά θέματα του βιβλίου. Το τελευταίο του μυθιστόρημα Τζούλια, ή οι πίνακες ζωγραφικής παρέμεινε ημιτελές. Πέθανε σε νοσοκομείο στο Τσέλε το 1979 μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο. Η σύζυγός του Άλις πέθανε το 1983.

 Συγγραφικό έργο 
Η πρώτη συλλογή διηγημάτων του με τίτλο Λεβιάθαν εκδόθηκε το 1949. Το ομώνυμο διήγημα συνέβαλε στη λογοτεχνία των ερειπίων: μια καταδικασμένη προσπάθεια διαφυγής με τρένο από μια βομβαρδιστική επιδρομή, αντανακλά τη δεινή θέση της ανθρωπότητας ως παιχνίδι ενός κακόβουλου Θεού. Αυτή η συλλογή και τα έργα του της δεκαετίας του 1950 χαρακτηρίζονται από μια ασυνήθιστη επιλογή λέξεων και γλωσσοπλαστική ικανότητα και είναι επηρεασμένα από τον Εξπρεσιονισμό. Τυπικά, σηματοδοτούν μια προσπάθεια δημιουργίας νέων μορφών πεζογραφίας. Από άποψη περιεχομένου, χαρακτηρίζονται από μια πολιτισμικά απαισιόδοξη κοσμοθεωρία και μια επιθετική αντίθεση στη Δυτική Γερμανία κατά την εποχή Αντενάουερ. Στο δυστοπικό μυθιστόρημα Μαύροι Καθρέφτες (1951) ο αφηγητής διασχίζει με το ποδήλατό του χωριά της Κάτω Σαξονίας και περιγράφει έναν κόσμο κατεστραμμένο και ακατοίκητο μετά τον Γ' Παγκόσμιο Πόλεμο. Στο Από τη ζωή ενός φαύνου (1953) περιγράφει σκηνές από τη διπλή ζωή ενός δημόσιου υπάλληλου πριν κατά τη ναζιστική Γερμανία.

Ο Σμιτ ανέπτυξε περαιτέρω τις θεωρητικές του ιδέες για την πεζογραφία και τη γλώσσα τη δεκαετία του 1960, ιδιαίτερα υπό την επίδραση της ροής συνείδησης του Τζέιμς Τζόυς και της ψυχανάλυσης του Σίγκμουντ Φρόυντ, και προσπάθησε να εφαρμόσει τις θεωρίες του στα έργα που έγραψε εκείνη την περίοδο, όπως την αγροτική νουβέλα Αγελάδες σε ημι-πένθος, στην οποία οι ήρωες μπορούν να επικοινωνήσουν μόνο με τη νοηματική γλώσσα, και το ΚΑΦ και Η Θάλασσα των Κρίσεων στο οποίο, με φόντο τη βόρεια Γερμανία τη δεκαετία του 1950, ένας αυτοδίδακτος λογιστής ψυχαγωγεί την κοπέλα του με την ιστορία δύο αποικιών στη Σελήνη - μιας αμερικανικής και μιας σοβιετικής - όπου έχουν καταφύγει οι τελευταίοι επιζώντες του Γ' Παγκοσμίου Πολέμου.  

Το αποκορύφωμα αυτής της εξέλιξης ήταν το μνημειώδες magnum opus Το όνειρο του Ζέτελ (1970), στο οποίο ένας μεσήλικας συγγραφέας σχολιάζει τα έργα του Έντγκαρ Άλαν Πόε σε ροή συνείδησης, ενώ συζητά μια μετάφραση του Πόε με δύο μεταφραστές και φλερτάρει με την έφηβη κόρη τους. Τα μεταγενέστερα έργα του Η Σχολή των Αθεϊστών, Βράδυ με χρυσή απόχρωση, στο οποίο οι ήρωες βιώνουν υπερφυσικές σκηνές και μπαίνουν στον Κήπο των Γήινων Απολαύσεων του Ιερώνυμου Μπος και έχει θεωρηθεί ως το καλύτερο και πιο ώριμο έργο του, όπως και το Όνειρο του Ζέτελ, δημοσιεύθηκαν σε μεγάλου μεγέθους δακτυλογραφημένους τόμους. 

Παράλληλα με το συγγραφικό του έργο, έκανε πολυάριθμες μεταφράσεις από τα αγγλικά, μεταξύ των οποίων έργα των Πόε, Γουίλιαμ Φόκνερ, Τζέιμς Φένιμορ Κούπερ και Γουίλκι Κόλινς, η μετάφραση του Η αγρύπνια των Φίννεγκαν του Τζέιμς Τζόις παρέμεινε ημιτελής. Έγραψε επίσης δοκίμια για την ιστορία και τη θεωρία της λογοτεχνίας, μια λεπτομερή βιογραφία του Φρίντριχ ντε λα Μοτ Φουκέ και μια μελέτη για τον Καρλ Μάι, στην οποία εξετάζει και αναλύει το έργο του συγγραφέα από την οπτική γωνία της ψυχανάλυσης.

Ο Άρνο Σμιτ ήταν άνθρωπος με τεράστιες γνώσεις (αυτοδίδακτος) και καταλυτική ειρωνεία και χιούμορ στο ύφος του Ραμπελαί. Αν και πολύπλοκα και μερικές φορές τρομακτικά, τα έργα του χαρακτηρίζονται από ευρηματική γλώσσα και βαθιά δέσμευση στα πνευματικά επιτεύγματα της ανθρωπότητας.

 Υποδοχή 
Μερικοί κριτικοί της εποχής του απέρριψαν τα έργα του ως μη καλλιτεχνικά ή και ακατανόητα, και τον ίδιο τον Σμιτ ως «ψυχοπαθή». Αλλά πλέον θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους, αν και εξαιρετικά εκκεντρικός, μοντερνιστές συγγραφείς της γερμανικής λογοτεχνίας.

 Βραβεύσεις και διακρίσεις 

 1951: Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας της Ακαδημίας Επιστημών και Λογοτεχνίας στο Μάιντς
 1964: Βραβείο Φοντάνε
 1965: Μεγάλο Τιμητικό Βραβείο Λογοτεχνίας του Πολιτιστικού Κύκλου στην Ομοσπονδία Γερμανικών Βιομηχανιών
 1973: Βραβείο Γκαίτε της πόλης της Φρανκφούρτης επί του Μάιν
 Το 2004, ο αστεροειδής της κύριας ζώνης (12211) Arnoschmidt, που ανακαλύφθηκε το 1981, ονομάστηκε από το όνομά του καθώς τα έργα του περιέχουν πολυάριθμα λογοπαίγνια και αναφορές σε αστρονομικά θέματα.

 Βραβείο Άρνο Σμιτ 
Από το 1981 έως το 1988, το Ίδρυμα Άρνο Σμιτ απένεμε το Βραβείο Άρνο Σμιτ με έπαθλο 50.000 γερμανικά μάρκα (περίπου 25.000 ευρώ). Το βραβείο απονεμήθηκε μόνο τέσσερις φορές. Στη συνέχεια, μετατράπηκε σε διετή Υποτροφία Άρνο Σμιτ, με χρηματική αποζημίωση 36.000 ευρώ.

 Έργα (επιλογή) 

 Μυθιστορήματα 

 Brand's Haide (1951) - Το ρουμάνι του Μπραντ
 Schwarze Spiegel (1951) - Μαύροι καθρέφτες
 Aus dem Leben eines Fauns (1953) - Από τη ζωή ενός φαύνου
 Das steinerne Herz (1956) - Η πέτρινη καρδιά
 KAFF auch Mare Crisium (1960) -  ΚΑΦ και Η Θάλασσα των Κρίσεων
 Zettels Traum (1970) - Το όνειρο του Ζέτελ
 Die Schule der Atheisten (1972) - Η Σχολή των Αθεϊστών
 Abend mit Goldrand (1975) - Βράδυ με χρυσή απόχρωση
 Julia, oder die Gemälde (ημιτελές, 1983) - Τζούλια, ή οι πίνακες ζωγραφικής

 Νουβέλες και διηγήματα 

 Leviathan (1949) - Λεβιάθαν
 Die Umsiedler – 2 Prosastudien (1953) - Οι Επαναστάτες – 2 Μελέτες Πεζογραφίας 
 Seelandschaft mit Pocahontas (1955). Τοπίο λίμνης με την Ποκαχόντας
 Kosmas oder Vom Berge des Nordens (1955) - Κοσμάς ή από το βουνό του βορρά
 Tina oder über die Unsterblichkeit (1956) - Τίνα ή περί της αθανασίας
 Goethe und einer seiner Bewunderer (1957) - Ο Γκαίτε και ένας από τους θαυμαστές του
 Die Gelehrtenrepublik (1957) - Η Δημοκρατία των λογίων
 Rosen und Porree (1959) - Τριαντάφυλλα και πράσα
 Kühe στο Halbtrauer (1964) - Αγελάδες σε ημι-πένθος
 Trommler beim Zaren (1966). Τυμπανιστής στον Τσάρο, ανθολογία διηγημάτων

 Μεταφράσεις στα ελληνικά 
 Από τη ζωή ενός φαύνου, μτφ. Γιάννης Κοιλής, εκδ. Κριτική, 1992 
 Λεβιάθαν, μτφ. Γιάννης Κοιλής, εκδ. Οδυσσέας, 1993
 Το ρουμάνι του Μπραντ, μτφ. Γιάννης Κοιλής, εκδ. Οδυσσέας, 1994 
 Μαύροι καθρέφτες, μτφ. Γιάννης Κοιλής, εκδ. Κίχλη, 2021 
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανοί λογοτέχνες
Κατηγορία:Γερμανοί μυθιστοριογράφοι
Κατηγορία:Γερμανοί διηγηματογράφοι
Κατηγορία:Γερμανοί μεταφραστές