Χαϊρετί

Ο Χαϊρετί (Hayretî, حيرتى) ήταν Οθωμανός μυστικιστής ποιητής του 16ου αιώνα· ένας από τους διασημότερους της εποχής του. Το πραγματικό του όνομα ήταν Μεχμέτ. Υπήρξε μέλος τόσο του μεβλεβί όσο και του μπεκτασικού τάγματος, και έζησε ανάμεσα σε πνευματικούς και στρατιωτικούς κύκλους της Ρούμελης. Υπηρέτησε ως ιππέας στα σώματα των ακιντζήδων και κινήθηκε μεταξύ πόλεων όπως το Βελιγράδι, τα Σκόπια και η Κωνσταντινούπολη. Παρά τις επαφές του με την εξουσία, διατήρησε ανεξάρτητο χαρακτήρα. Στο έργο του αποτυπώνονται στοιχεία του μυστικισμού, της καθημερινότητας και της λαϊκής ζωής. 

 Βιογραφία 
Ο Χαϊρετί γεννήθηκε στα Γιαννιτσά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Το κοσμικό του όνομα ήταν Μεχμέτ, ενώ στις πηγές απαντάται επίσης με τα ονόματα Μεχμέτ Σαχ, Μεχμέτ Τσελεμπή και Μπάμπα Χαϊρετί. Οι πληροφορίες σχετικά με τη ζωή του είναι περιορισμένες. Ήταν αδελφός του Μεβλεβί σεΐχη Γιούσουφ-ι Σινετσάκ και καταγόταν από τον χώρο του μυστικιστικού σουφισμού, όντας ο ίδιος μυστικιστής ποιητής. Όπως και ο αδελφός του, αρχικά προσχώρησε στον κύκλο του σεΐχη Ιμπράημ Γκιουλσενί, ενώ στη συνέχεια εντάχθηκε στους Ρουμελιώτες αμπντάληδες (περιπλανώμενους δερβίσηδες), υιοθετώντας τον μπεκτασισμό. Σύμφωνα με τους βιογράφους Σεχί Μπέη και Ασίκ Τσελεμπή, ο Χαϊρετί υπηρέτησε ως σπαχής στα σώματα των ακιντζήδων της Ρούμελης, κάτι που επιβεβαιώνεται και από το περιεχόμενο του ντιβανιού του «Kılıç Kasidesi» (Ο ύμνος του ξίφους) και του μουραμπά με το επαναλαμβανόμενο μοτίβο «Yahyâlılarız».

Ο Χαϊρετί σύχναζε σε λογοτεχνικούς κύκλους σε πολιτιστικά κέντρα της εποχής, όπως τα Γιαννιτσά, τα Σκόπια και το Βελιγράδι, μαζί με ποιητές της εποχής του, όπως οι Χαγιαλί Μπέη, Ουσουλί και Γκαριμπί. Επισκέφθηκε και την Κωνσταντινούπολη, αν και η διάρκεια της παραμονής του εκεί παραμένει άγνωστη. Στην Πόλη αφιέρωσε ποιήματα σε υψηλόβαθμα μέλη της διοίκησης, και τράβηξε την προσοχή του Μεγάλου Βεζίρη Πάργαλη Ιμπραήμ Πασά επί Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς. Αν και ο Πασάς σκόπευε να του προσφέρει γενναία ανταμοιβή, η παρέμβαση του Χαγιαλί, ο οποίος τον παρουσίασε ως απροσκύνητο και αυτάρκη, είχε ως αποτέλεσμα να του απονεμηθεί απλώς ένα μικρό τιμάριο. Ο Χαϊρετί, απογοητευμένος, απάντησε με τον στίχο: «Dil-i bîmâr bu denlü merhem ile tîmâr olmaz» (Μια άρρωστη καρδιά δεν θεραπεύεται με τέτοιο γιατρικό), και επέστρεψε στα Γιαννιτσά. Κατά την επιστροφή του, έθεσε εαυτόν υπό την προστασία των Μιχάλογλου και των ακιντζήδων της περιοχής Γιαχιαλί της Καππαδοκίας, με τους οποίους παρέμεινε μέχρι το τέλος της ζωής του. Καθώς οι ακίντζηδες κινούνταν διαρκώς, ο ποιητής ταξίδευε μαζί τους σε διάφορες πόλεις, εμπλουτίζοντας την ποιητική του καριέρα με περιγραφές των τόπων αυτών. Ιδιαίτερη θέση στο έργο του καταλαμβάνουν τα σεχρενγκίζ για το Βελιγράδι και τα Γιαννιτσά, τα οποία αποτελούν χαρακτηριστικά αυτής της περιόδου.

Στα τελευταία του χρόνια, έχασε την όρασή του και, χάρη στη βοήθεια του ποιητή Γκιουναχή, μαθητή του αδελφού του, συνέχιζε να συμμετέχει σε ποιητικές συντροφιές. Σε διάφορους στίχους του, δηλώνει ότι έχει γεράσει και έχει τυφλωθεί. Απεβίωσε το έτος Εγίρας 941 (1534-1535) και ενταφιάστηκε στο ησυχαστήριο που ο ίδιος είχε οικοδομήσει στη γενέτειρά του, σύμφωνα με τη διαθήκη του. Ο τάφος του γρήγορα έγινε τόπος προσκυνήματος.

 Παραδείγματα στοίχων 

 Γκαζέλ (Gazel) 
Ούτε δούλοι του Σουλεϊμάν είμαστε,

 ούτε υπηρέτες του Σελίμ.

 Κανείς δεν μας γνωρίζει·

 είμαστε δούλοι ενός βασιλιά γενναιόδωρου κι αφανή.Όποιος έγινε δούλος της Αγάπης

 δεν λύγισε σε άρχοντα του κόσμου·

 εμείς έχουμε άλλον βασιλιά του σύμπαντος·

 κοίτα σε τίνος την υπηρεσία στεκόμαστε!Τρώμε λύπη, πίνουμε αίμα,

 κι αθόρυβα στεκόμαστε στη γωνιά της ταλαιπωρίας

 μη νομίσεις πως είμαστε υπηρέτες

των ποταμών του παραδείσουΕίμαστε δούλοι της ομορφιάς που έρχεται και φεύγει,

 μην μας μπερδέψεις, βασιλιά μου

 ανήκουμε στο Αιώνιο,

 σ’ Εκείνον που το άγιο Του πρόσωπο δεν αλλοιώνεται στον χρόνο.Εμείς, ω Χαϊρετί, απαρνηθήκαμε στέμματα και ράσα·

 σε τούτο τον κόσμο, είμαστε δούλοι

 ενός παλιού, φθαρμένου χαλιού.

 Μυσεδές (Müseddes) 
Ούτε μια στιγμή δεν με άφησες να χαρώ στη ζωή σου, τύχη·

ούτε την έρημη καρδιά μου την έκανες να ανθίσει, τύχη·

το χωράφι της υπομονής μου ερήμωσες και το ‘κανες σκόνη·

κάνεις το άδικο, και δεν αποδίδεις δικαιοσύνη, τύχη·

τουλάχιστον σκότωσέ με, να λευτερωθώ απ’ το χέρι σου·

αχ, απ’ το χέρι σου, τύχη - φωνή, απ’ το χέρι σου, τύχη!Είναι δυνατόν να ζήσω στιγμή, χωρίς το στήθος μου να στάζει αίμα σαν μπουμπούκι;

 Να μην είναι το πέπλο μου γεμάτο αγκάθια του χωρισμού, σαν το τριαντάφυλλο;

 Μέσα μου να μη λαμπαδιάζει πληγή, σαν τη φλόγα της παπαρούνας;

 Μπορεί η μνήμη μου να μη διαλυθεί, σαν μπερδεμένο στάχυ ή ξεριζωμένος υάκινθος;

 Θα γίνει ποτέ ο ανθόκηπος για μένα φυλακή;

 Αχ, απ’ το χέρι σου, τύχη - φωνή, απ’ το χέρι σου, τύχη!Δεν μου έδωσες ευκαιρία να ζήσω χαρά μαζί με την αγαπημένη·

να πιω το ροδοβαμμένο κρασί της ένωσης στον οίνο της συνάντησης·

να πάρω κι εγώ, όπως οι άλλοι, τις χαρές του κόσμου·

σε άλλες συντροφιές, ποτήρι δε θέλω, δεν μου χρειάζεται·

γιατί σ’ εμένα η χαρά στον καιρό σου ήταν απαγορευμένη·

αχ, απ’ το χέρι σου, τύχη - φωνή, απ’ το χέρι σου, τύχη!Εσύ ‘σαι που έκανες τον κόσμο παλούκι για το κεφάλι μου·

εσύ θόλωσες και στένεψες τη ματιά μου με αυτό το σκοτεινό δίχτυ·

όταν ήταν ο ανθόκηπος κατοικία μου, τον γέμισες αγκάθια·

την ψυχή μου, που ευφραινόταν, την αρρώστησες·

την καρδιά μου, που αγαπούσε, την έκανες εμπόρευμα·

αχ, απ’ το χέρι σου, τύχη - φωνή, απ’ το χέρι σου, τύχη!Κι όταν, τύραννε φθαρτέ, γκρεμιστεί ο τροχός σου μια μέρα,

θέλω να δω ποιος θα σκύψει το κεφάλι του στο μαρτύριό σου·

κι όταν δύσει και χαθεί το λαμπερό σου φως, σαν φεγγάρι της αυγής,

να δεις κι εσύ, όπως εγώ ο Χαϊρετί, τον τάφο να σε δεχτεί·

κι η γη που με ‘κανες να γίνω στάχτη, να γίνει στάχτη και για σένα·

αχ, απ’ το χέρι σου, τύχη - φωνή, απ’ το χέρι σου, τύχη!

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Dr. Mehmed Çavuşoğlu- M. Ali Tanyeri, HAYRETÎ DÎVAN, Tenkidli Basımp: Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü

Κατηγορία:Τούρκοι ποιητές