3Ι/ΑΤΛΑΣ

Ο 3I/ΑΤΛΑΣ, επίσης γνωστός ως C/2025 N1 (ΑΤΛΑΣ), είναι  διαστρικός κομήτης που ανακαλύφθηκε από το Σύστημα Τελευταίας Προειδοποίησης Επίγειας Πρόσκρουσης Αστεροειδών (στα αγγλικά Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System, εν συντομία ATLAS) στο Ρίο Ουρτάδο της Χιλής, την 1η Ιουλίου 2025. Όταν ανακαλύφθηκε, εισερχόταν στο εσωτερικό Ηλιακό Σύστημα σε απόσταση 4,5 ΑΜ (670 εκατομμύρια χιλιόμετρα) από τον Ήλιο. Ο κομήτης ακολουθεί μια  υπερβολική τροχιά γύρω από τον Ήλιο με ταχύτητα  σε σχέση με τον Ήλιο. Η τροχιακή εκκεντρότητά, 6,14, είναι η μεγαλύτερη που έχει παρατηρηθεί. Ο 3I/ATLAS δεν θα πλησιάσει περισσότερο από 1,8 ΑΜ (270 εκατομμύρια χιλιόμετρα) στη Γη, επομένως δεν αποτελεί απειλή. Είναι το τρίτο διαστρικό αντικείμενο που επιβεβαιώνεται ότι διέρχεται από το Ηλιακό Σύστημα, μετά τον 1I/Οουμουαμούα (που ανακαλύφθηκε τον Οκτώβριο του 2017) και το 2I/Μπορίσοφ (που ανακαλύφθηκε τον Αύγουστο του 2019), εξ ου και το πρόθεμα «3I».

Ο 3I/ATLAS είναι ενεργός κομήτης που αποτελείται από έναν συμπαγή παγωμένο πυρήνα και κόμη, η οποία είναι ένα νέφος αερίου και παγωμένης σκόνης που διαφεύγει από τον πυρήνα. Το μέγεθος του πυρήνα του 3I/ATLAS είναι αβέβαιο επειδή το φως του δεν μπορεί να διαχωριστεί από αυτό της κόμης. Ο Ήλιος είναι υπεύθυνος για τη δραστηριότητα του κομήτη επειδή θερμαίνει τον πυρήνα του κομήτη και ο πάγος του εξαχνώνεται σε αέριο, το οποίο ανυψώνει σκόνη από την επιφάνεια του κομήτη και σχηματίζει την κόμη του. Εικόνες από το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Χαμπλ υποδηλώνουν ότι η διάμετρος του πυρήνα του 3I/ΑΤΛΑΣ είναι μεταξύ 0,32 και 5,6 χιλιόμετρα, με την πιθανότερη διάμετρο να είναι μικρότερη από ένα χιλιόμετρο. Παρατηρήσεις από το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Τζειμς Γουέμπ έχουν δείξει ότι ο 3I/ATLAS είναι ασυνήθιστα πλούσιος σε διοξείδιο του άνθρακα και περιέχει μικρή ποσότητα πάγου νερού, υδρατμών, μονοξειδίου του άνθρακα και καρβονυλικού σουλφιδίου. Παρατηρήσεις από το Πολύ Μεγάλο Τηλεσκόπιο έχουν επίσης δείξει ότι ο 3I/ATLAS εκπέμπει αέριο κυανίδιο και ατμούς ατομικού νικελίου σε συγκεντρώσεις παρόμοιες με αυτές που παρατηρούνται στους κομήτες του Ηλιακού Συστήματος.

Το 3I/ATLAS θα πλησιάσει περισσότερο τον Ήλιο στις 29 Οκτωβρίου 2025, σε απόσταση 1,36 ΑΜ (203 εκατομμύρια χιλιόμετρα) από τον Ήλιο, ο οποίος βρίσκεται ανάμεσα στις τροχιές της Γης και του Άρη. Ο κομήτης φαίνεται να προέρχεται είτε από τον λεπτό είτε από τον παχύ δίσκο του Γαλαξία μας. Εάν ο 3I/ATLAS προήλθε από τον παχύ δίσκο, ο κομήτης θα μπορούσε να είναι τουλάχιστον 7 δισεκατομμυρίων ετών—παλαιότερος από το Ηλιακό Σύστημα., Preprint, submitted to ApJ Letters

 Δηλώσεις NASA και ESA 
Στις 2 Οκτωβρίου 2025 το όργανο HiRISE του Mars Reconnaissance Orbiter κατέγραψε μία από τις καθαρότερες εικόνες του 3I/ATLAS, στην οποία διακρίνονται ο φωτεινός πυρήνας και η εκτεταμένη κόμη του κομήτη. Η εικόνα χρησιμοποιήθηκε από τη NASA για την καλύτερη αποτίμηση της δομής και της εκπομπής υλικού από τον διαστρικό επισκέπτη.

Σε δημόσιες δηλώσεις του Νοεμβρίου 2025, ο αναπληρωτής διευθυντής της NASA Αμίτ Κσατρία τόνισε ότι το αντικείμενο «φαίνεται και συμπεριφέρεται σαν κομήτης» και ότι όλα τα διαθέσιμα δεδομένα υποστηρίζουν την ταξινόμησή του ως φυσικού κομήτη προερχόμενου από άλλο πλανητικό σύστημα. Στελέχη της υπηρεσίας υπογράμμισαν επίσης ότι οι παρατηρήσεις δεν έχουν αποκαλύψει ενδείξεις τεχνητής προέλευσης, όπως σήματα ή συμπεριφορά συμβατή με διαστημικό σκάφος.

Η NASA χαρακτηρίζει τον 3I/ATLAS ως το τρίτο γνωστό διαστρικό αντικείμενο που έχει παρατηρηθεί στο Ηλιακό Σύστημα, μετά τα 1I/ʻOumuamua (2017) και 2I/Μπορίσοφ (2019). Η υπερβολική, μη κλειστή τροχιά του γύρω από τον Ήλιο αποτελεί τη βασική ένδειξη ότι δεν συνδέεται βαρυτικά με το Ηλιακό Σύστημα, αλλά προέρχεται από άλλο πλανητικό σύστημα.

Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος (ESA) ανέφερε ότι κατόρθωσε να μειώσει την αβεβαιότητα στις παραμέτρους της τροχιάς του 3I/ATLAS περίπου κατά μία τάξη μεγέθους, ενώ επιπλέον παρατηρήσεις από αποστολές όπως η JUICE αναμένεται να βελτιώσουν περαιτέρω τη γνώση για την κίνησή του. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις αυτές, ο κομήτης πραγματοποίησε την κοντινότερη προσέγγισή του στη Γη στις 19 Δεκεμβρίου 2025, σε απόσταση περίπου 170 εκατομμυρίων μιλίων, χωρίς να συνιστά απειλή για τον πλανήτη.

 Παρατηρήσεις και φωτεινότητα 
Το διαστρικό αντικείμενο 3I/ATLAS εντοπίστηκε ξανά με οπτικές παρατηρήσεις αφού πέρασε πίσω από τον Ήλιο και βγήκε εκ νέου στη γραμμή ορατότητας της Γης. Ο αστρονόμος Τσιτσένγκ Ζανγκ κατέγραψε τον κομήτη με το Discovery Telescope του Αστεροσκοπείου Lowell και διαπίστωσε ότι είχε γίνει αισθητά φωτεινότερος σε σχέση με πριν από το περιήλιο.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Ζανγκ, ο 3I/ATLAS είναι πλέον αρκετά φωτεινός ώστε να παρατηρείται με μικρά ερασιτεχνικά τηλεσκόπια στο πρωινό λυκαυγές, ως αχνό νεφέλωμα που αναμένεται να γίνεται σταδιακά πιο διακριτό. Η φωτεινότητα του κομήτη αυξήθηκε με ρυθμό περίπου διπλάσιο από τον τυπικό για κομήτες που προσεγγίζουν τον Ήλιο, κάτι που αποδίδεται σε εντατικές μεταβολές στα παγωμένα στρώματα της επιφάνειάς του.

 Τροχιά και ταχύτητα 
Ο 3I/ATLAS ακολουθεί ασυνήθιστη, σχεδόν επίπεδη και ανοιχτή τροχιά μέσα στο Ηλιακό Σύστημα, με ταχύτητα που υπερβαίνει τις 130.000 μίλια την ώρα (περίπου 210.000 km/h) ως προς τον Ήλιο. Αν και η διαδρομή του έχει ελαφρά καμπυλωθεί από τη βαρυτική έλξη του Ήλιου, η τροχιά παραμένει υπερβολική, στοιχείο που επιβεβαιώνει την ταξινόμησή του ως διαστρικού αντικειμένου.

Ο κομήτης πέρασε από το περιήλιο στις 31 Οκτωβρίου 2025, σε απόσταση περίπου 130 εκατομμυρίων μιλίων (210 εκατομμυρίων χιλιομέτρων) από τον Ήλιο. Μετά το περιήλιο άρχισε να γίνεται ξανά ορατός από τα επίγεια τηλεσκόπια, ενώ παρατηρήσεις πραγματοποιήθηκαν και από διαστημικά τηλεσκόπια σε τροχιά γύρω από άλλους πλανήτες και αποστολές βαθέος διαστήματος.

 Χρώμα και σύσταση 
Καθώς πλησίαζε το περιήλιο, ο 3I/ATLAS εμφάνισε έντονη αύξηση της φωτεινότητάς του και απέκτησε χαρακτηριστική γαλαζωπή απόχρωση. Η χροιά αυτή ερμηνεύεται ως ένδειξη ότι σημαντικό μέρος της λάμψης του προέρχεται από αέρια στην κόμη και όχι μόνο από σκόνη, με την ηλιακή ακτινοβολία να διεγείρει μόρια που εκπέμπουν στο μπλε.

Μελετώντας τα αέρια που απελευθερώνονται, οι ερευνητές έχουν προτείνει ότι η επιφάνεια του κομήτη έχει αλλοιωθεί από δισεκατομμύρια έτη έκθεσης σε έντονη γ‑ακτινοβολία στο διαστρικό χώρο. Αυτή η μακροχρόνια ακτινοβόληση θεωρείται υπεύθυνη για την ανάπτυξη παχιάς, επεξεργασμένης επιφανειακής στιβάδας, η οποία συνδέεται με τις ασυνήθιστα μεγάλες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα που έχουν ανιχνευθεί στην κόμη.

 Χαρακτηρισμός ως κομήτης 
Παρά τις δημοφιλείς εικασίες περί τεχνητής προέλευσης, αστρονόμοι που μελετούν το 3I/ATLAS έχουν επισημάνει ότι η εμφάνιση και η συμπεριφορά του είναι απολύτως συμβατή με εκείνη ενός φυσικού κομήτη. Η ουρά αερίων του προσανατολίζεται μακριά από τον Ήλιο υπό την επίδραση του ηλιακού ανέμου, ενώ η ουρά σκόνης εκτείνεται πίσω από τον πυρήνα κατά μήκος της τροχιάς, όπως συμβαίνει σε γνωστούς κομήτες του Ηλιακού Συστήματος.

Ερευνητές έχουν τονίσει ότι τα χαρακτηριστικά του 3I/ATLAS μπορούν να εξηγηθούν με κλασικές φυσικές διεργασίες (εξάχνωση πάγων, εκπομπή αερίων, βαρυτική εκτροπή), χωρίς να απαιτούνται σενάρια τεχνητού διαστημοπλοίου. Ο κομήτης θεωρείται έτσι το τρίτο επιβεβαιωμένο διαστρικό αντικείμενο που παρατηρείται στο Ηλιακό Σύστημα, μετά τα 1I/ʻOumuamua και 2I/Μπορίσοφ.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γαλαξίας
Κατηγορία:Κομήτες