Μίλοραντ Πάβιτς

Ο Μίλοραντ Πάβιτς (σερβικά: Milorad Pavić, 15 Οκτωβρίου 1929 - 30 Νοεμβρίου 2009) ήταν Σέρβος συγγραφέας, ποιητής, μυθιστοριογράφος, εκπρόσωπος του μεταμοντερνισμού, καθηγητής πανεπιστημίου, μεταφραστής, ιστορικός της λογοτεχνίας και ακαδημαϊκός.

Γεννημένος στο Βελιγράδι, δημοσίευσε πολλά ποιήματα, διηγήματα και μυθιστορήματα, με πρώτο και πιο διάσημο Το λεξικό των Χαζάρων (1984). Τα έργα του έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από τριάντα γλώσσες. Ήταν εξαιρετικά δημοφιλής στην Ευρώπη και παγκοσμίως και η διεθνής κριτική τον καθιέρωσε σαν «έναν από τους πιο ενδιαφέροντες συγγραφείς των αρχών του 21ου αιώνα». Κέρδισε πολλά βραβεία στη Σερβία και στην πρώην Γιουγκοσλαβία και αναφέρθηκε τρεις φορές ως πιθανός υποψήφιος για το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας.

 Βιογραφικά στοιχεία 
Ο Μίλοραντ Πάβιτς γεννήθηκε το 1929 στο Βελιγράδι, Βασίλειο της Γιουγκοσλαβίας, σε διακεκριμένη οικογένεια διανοουμένων και συγγραφέων «η οποία έχει αναδείξει γνωστούς συγγραφείς για έξι γενιές, από τον 18ο αιώνα».  Αποφοίτησε με πτυχίο Λογοτεχνίας από το Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου και αργότερα απέκτησε διδακτορικό στην ιστορία της λογοτεχνίας από το Πανεπιστήμιο του Ζάγκρεμπ και ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τη σερβική λογοτεχνία του 17ου-19ου αιώνα, τη σερβική μπαρόκ και συμβολιστική ποίηση.

Οι πρώτες δημοσιεύσεις του Πάβιτς, σε εφημερίδες και περιοδικά, χρονολογούνται από το 1949. Τα πρώτα λογοτεχνικά του έργα ήταν μεταφράσεις κλασικών Ρώσων και Άγγλων συγγραφέων όπως του Αλεξάντρ Πούσκιν (Ευγένιος Ονέγκιν και Μπορίς Γκοντούνοφ κλ) και του Λόρδου Μπάιρον. Αργότερα μετέφρασε επίσης σύγχρονους Γάλλους και Αμερικανούς συγγραφείς.

Ο Πάβιτς εισήλθε στη λογοτεχνική σκηνή με δύο ποιητικές συλλογές με τίτλο Παλίμψηστα και Σεληνόλιθος, που εκδόθηκαν το 1969 και το 1971 αντίστοιχα. Τα ποιήματά του σύντομα μεταφράστηκαν στα αγγλικά και συμπεριλήφθηκαν στην ανθολογία με τίτλο Σύγχρονα Γιουγκοσλαβικά Ποιήματα. Λίγο αργότερα, ο Πάβιτς αφιερώθηκε στη συγγραφή πεζογραφίας και εκδόθηκαν αρκετές συλλογές διηγημάτων και μυθιστορήματα. Το πρώτο, Το λεξικό των Χαζάρων, εκδόθηκε το 1984. Έλαβε ευρεία αναγνώριση από τους κριτικούς κατά την κυκλοφορία του και χαιρετίστηκε ως «το πρώτο μυθιστόρημα του 21ου αιώνα». 

Έγραψε πολλά ακόμη μυθιστορήματα, διηγήματα και θεατρικά έργα, στα οποία ανέτρεψε τα παραδοσιακά μοντέλα μυθοπλασίας, όπως την ανάπτυξη της πλοκής και τις έννοιες της αρχής και του τέλους, και έγινε διάσημος για το ασυνήθιστο ύφος και τη μεταμοντέρνα μορφή αφήγησης. Συνδυάζοντας τη γοητεία της ιστορίας, τα έργα του πλαισιώνονται με ιστορικά, θεολογικά, λαογραφικά και λογοτεχνικά στοιχεία. Επίσης, μετέτρεψε τον αναγνώστη σε συν-συγγραφέα των έργων του, εισάγοντας διαφορετικούς τρόπους ανάγνωσης στο μυθιστόρημα. Πίστευε ότι οι αναγνώστες θα έπρεπε να είναι σε θέση να επιλέγουν τη δική τους διαδρομή ανάγνωσης και το επιχείρησε χρησιμοποιώντας τη μη γραμμική και διαδραστική δομή στα έργα του. Θεωρήθηκε «ένας από τους πιο ενδιαφέροντες συγγραφείς των αρχών του 21ου αιώνα» και αναφέρθηκε αρκετές φορές ως πιθανός υποψήφιος για το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας.

Εκτός από τη συγγραφή, ο Πάβιτς δίδαξε φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο του Νόβι Σαντ πριν ενταχθεί στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου. Το 1991, έγινε μέλος της Σερβικής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, μετέφρασε πολλά έργα ρωσικής λογοτεχνίας στη σερβική γλώσσα. Το 1993, δημοσίευσε το πρώτο του θεατρικό έργο με τίτλο Για πάντα και μια μέρα παραπάνω, το οποίο έχει τη μορφή μενού θεατρικού εστιατορίου.

Το 1998 δημιούργησε έναν ιστότοπο και δημοσίευσε τα έργα του στο διαδίκτυο. Παρακινήθηκε, όπως είπε, από την πεποίθηση ότι υπάρχουν περισσότεροι ταλαντούχοι αναγνώστες στον κόσμο από ό,τι ταλαντούχοι συγγραφείς. Πάντα ευέλικτος, ο Πάβιτς δημοσίευσε επίσης πολλά διαδραστικά μυθιστορήματα, παιδικά παραμύθια και θεατρικά έργα.

Ο Πάβιτς πέθανε από έμφραγμα του μυοκαρδίου στο Βελιγράδι στις 30 Νοεμβρίου 2009, σε ηλικία 80 ετών. Ήταν παντρεμένος με την Γιασμίνα Μιχαήλοβιτς, Σέρβα συγγραφέα, λογοτεχνική μελετήτρια και κριτικό, με την οποία απέκτησαν δύο παιδιά, έναν γιο, τον Ιβάν, και μια κόρη, την Έλενα. Ο Πάβιτς ενταφιάστηκε στην «Αλέα των Μεγάλων και Διακεκριμένων Πολιτών» στο νεκροταφείο Νόβο Γκρόμπλιε στο Βελιγράδι.

Έχει βραβευτεί επανειλημμένα με πολλά σερβικά και ευρωπαϊκά λογοτεχνικά βραβεία.

 Λογοτεχνική δραστηριότητα 
μικρογραφία|Μνημείο του Μίλοραντ Πάβιτς στο Βελιγράδι
Η πεζογραφία του Μίλοραντ Πάβιτς χαρακτηρίζεται από σύμβολα, μεταφορές, καλλιτεχνικές εικόνες, μυστήρια, ενδιαφέρον για φιλοσοφικά θέματα, την ιστορία και την παράδοση της Σερβίας, την Ορθοδοξία, τα βυζαντινά χρονικά και τη σοφία του αρχαίου ελληνικού πνεύματος. Η αφήγησή του συνυφαίνει το πιθανό με το γεγονός, την πραγματικότητα με το όνειρο, τη ζωή με τον θάνατο  και εκπλήσσει με το παιχνίδι της διπλής ανάγνωσης. Τα έργα του είναι εξαιρετικά ευφάνταστα και ανατρέπουν τις παραδοσιακές τεχνικές της αφήγησης.

Το πρώτο του μυθιστόρημα, που τον έκανε παγκοσμίως διάσημο και μεταφράστηκε σε 27 γλώσσες, ήταν Το λεξικό των Χαζάρων (1984). Γραμμένο σε μορφή ποιητικού λεξικού, η ανάγνωσή του μπορεί να ξεκινήσει από οποιοδήποτε σημείο του βιβλίου. Είναι μια «ημι-φανταστική, σχεδόν ιστορική αφήγηση» για τη φυλή των Χαζάρων που άκμασε γύρω από την Κασπία Θάλασσα ανάμεσα στον 7ο και τον 9ο αιώνα. Ο αρχηγός τους προσκαλεί έναν Χριστιανό, έναν Εβραίο και έναν Μουσουλμάνο να του εξηγήσουν ένα όνειρό του και η φυλή του θα ασπαστεί τη θρησκεία εκείνου που θα το ερμηνεύσει καλύτερα.

Άλλα μυθιστορήματα στα οποία ο Πάβιτς προκάλεσε το κοινό με τη μη γραμμική αφήγηση και διατάραξε τα παραδοσιακά μοντέλα μυθοπλασίας, όπως η ανάπτυξη της πλοκής και τις έννοιες της αρχής και του τέλους, περιλαμβάνουν:

 το δεύτερο μυθιστόρημά του Τοπίο ζωγραφισμένο με τσάι που εκδόθηκε το 1988. Είναι γραμμένο σε μορφή σταυρόλεξου που μπορεί να διαβαστεί τόσο οριζόντια όσο και κάθετα και ανάλογα με την ανάγνωση αλλάζει και το τέλος του. Το μυθιστόρημα αφηγείται την ιστορία ενός αρχιτέκτονα που ταξιδεύει από το Βελιγράδι στην Ελλάδα προσπαθώντας να βρει τα ίχνη του πατέρα του, ο οποίος εξαφανίστηκε εκεί κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Τα θέματα είναι ο χρόνος, η ανθρώπινη ψυχή, η αγάπη, το μίσος, η ζήλια και ο θάνατος.
 Η εσωτερική πλευρά του ανέμου (1991) είναι ένα καινοτόμο μυθιστόρημα-κλεψύδρα που μπορεί να διαβαστεί μέχρι τη μέση και στη συνέχεια ανάποδα.
 Το μυθιστόρημα H τελευταία αγάπη στην Kωνσταντινούπολη αποτελείται από 22 κεφάλαια, καθένα από τα οποία φέρει το όνομα μιας από τις κάρτες Ταρώ. Έτσι, η σειρά των κεφαλαίων εξαρτάται από την επιλογή του αναγνώστη και οι μοίρες των ηρώων εξαρτώνται από την επιλογή των κεφαλαίων.
 Ένα άλλο πειραματικό μυθιστόρημα του Πάβιτς, το Κύβος γραφής (1999), έχει δύο μορφές τέλους. Το πρώτο μπορεί να διαβαστεί στο βιβλίο και το άλλο μόνο διαδικτυακά στη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που αναφέρεται στη σελίδα. Είναι επίσης δυνατός ο συνδυασμός της ηλεκτρονικής και της έντυπης έκδοσης.
 Το μυθιστόρημα-αστρολογικό βιβλίο Ο μανδύας των αστεριών (2000), γραμμένο σαν οδηγός αστρολογίας, αφηγείται διαφορετικές εποχές, πραγματικότητες και πεπρωμένα, και περιγράφει μυστηριώδεις προηγούμενες ζωές στα όρια του μαγικού ρεαλισμού.
 Στο αστυνομικό Μοναδικό μυθιστόρημα (2004), ο συγγραφέας δίνει στον αναγνώστη την ευκαιρία να συμμετέχει στο μυθιστόρημα, αφήνοντας κενές σελίδες για να γράψει τη δική του εκδοχή ή επιλέγοντας ένα (από τα πολλά) πιθανό τέλος.

 Έργα (επιλογή) 

 Σιδηρούν Παραπέτασμα (Гвозьдена завеса ), 1973
 Tα άλογα του Αγίου Mάρκου (Koji svetoga Marka ), 1976
 Tο κυνηγόσκυλο του ρώσικου ανέμου (Ruski hrt ), 1979
 Tο λεξικό των Xαζάρων (Khazarski rivernik ), 1984
 Τοπίο ζωγραφισμένο με τσάι ( Predeo slikan chajem ), 1988
 Tο αντεστραμμένο γάντι (Изврнута ручатка ), 1989
 Σύντομη ιστορία του Βελιγραδίου ( Кратка историја Београда ), 1990
 Η εσωτερική πλευρά του ανέμου (Унутрашња города третра ), 1991
 H τελευταία αγάπη στην Kωνσταντινούπολη (Poslednja đubav u Tsarigradu ), 1994
 Το γυάλινο σαλιγκάρι (Stakleni puzh), 1998
 Κύβος γραφής (Кубија за писанње ), 1999
 Ο μανδύας των αστεριών (Zvezdani plasht ), 2000
 Τρομακτικές ερωτικές ιστορίες (Страшне љубавне приче ), 2001
 Τα Επτά Θανάσιμα Αμαρτήματα (Sedam smrtnih grekova ), 2002
 Αόρατος καθρέφτης (Nevidљivo ogledalo - Shareni khleb ), 2003
 Μοναδικό μυθιστόρημα (Unikat ), 2004 
 Το μυθιστόρημα ως κατάσταση (Roman kao dřava ), 2005
 Γάμος στο μπάνιο (Свадба у купатилу ), 2005
 Δεύτερο σώμα (Drugo telo ), 2006 
 Χάρτινο θέατρο, ( Pozorishte od hartije ), 2007

 Μεταφράσεις στα ελληνικά 

 Το λεξικό των Χαζάρων, μτφ. Λεωνίδας Χατζηπροδρομίδης, εκδ. Ηρόδοτος, 1991  
 Η τελευταία αγάπη στην Κωνσταντινούπολη, μτφ. Γκάγκα Ρόσιτς, εκδ. Εστία, 1997
 Το γυάλινο σαλιγκάρι, μτφ. Ζώγια Μαυροειδή, εκδ. Καστανιώτης, 1999 
 Τοπίο ζωγραφισμένο με τσάι, μτφ. Γκάγκα Ρόσιτς, εκδ. Ηρόδοτος, 1996
 Για πάντα και μια μέρα παραπάνω, μτφ. Γκάγκα Ρόσιτς, εκδ. Εστία, 1998
 Δεύτερο σώμα, μτφ. Σοφία Αυγερινού, εκδ. Εστία, 2008
 Καπέλο από δέρμα ψαριού, μτφ. Ζώγια Μαυροειδή, εκδ. Καστανιώτης, 1999
 Δύο βεντάλιες από τον Γαλατά, μτφ. Ισμήνη Ραντούλεβιτς, εκδ. Καστανιώτης, 2016

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Κατηγορία:Σέρβοι συγγραφείς
Κατηγορία:Σέρβοι ποιητές
Κατηγορία:Σέρβοι μυθιστοριογράφοι
Κατηγορία:Σέρβοι θεατρικοί συγγραφείς
Κατηγορία:Σέρβοι μεταφραστές
Κατηγορία:Γιουγκοσλάβοι συγγραφείς
Κατηγορία:Μεταμοντερνισμός
Κατηγορία:Μέλη της Σερβικής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών