Σιδηροδρομική γραμμή Χειμάρρου – Δημητριτσίου

Η σιδηροδρομική γραμμή Χειμάρρου – Δημητριτσίου, γνωστή και ως Κόπριβας – Γκούντελη, ήταν στρατιωτική σιδηροδρομική γραμμή στενού εύρους τύπου Ντεκοβίλ, που κατασκευάστηκε από τις συμμαχικές δυνάμεις του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου δυτικά του ποταμού Στρυμόνα στην πεδιάδα των Σερρών. Είχε μήκος περίπου 27 χιλιόμετρα και συνέδεε την περιοχή «Γκιουμούς Ντερέ» κοντά στο χωριό Χείμαρρος με τη γέφυρα «Γκούντελη» ανατολικά από το Δημητρίτσι και κοντά στη Βαμβακούσσα.

 Ιστορία 
Μετά την κατάρρευση του σερβικού μετώπου το 1915, η ανατολική Μακεδονία κατελήφθη από γερμανικές και βουλγαρικές δυνάμεις, ενώ η κεντρική και δυτική Μακεδονία ελέγχονταν από γαλλικά και βρετανικά στρατεύματα, τα οποία εγκαθίδρυσαν το Μακεδονικό Μέτωπο. Για την υποστήριξη των επιχειρήσεων, οι συμμαχικές δυνάμεις κατασκεύασαν εκτεταμένο δίκτυο στρατιωτικών σιδηροδρόμων στενού εύρους με το σύστημα Ντεκοβίλ (Decauville), με εύρος 600 χιλιοστών.

Τα δίκτυα τύπου Ντεκοβίλ χρησιμοποιήθηκαν εκτενώς κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, καθώς η τοποθέτησή τους μπορούσε να γίνει πολύ γρήγορα χάρη στις προκατασκευασμένες σιδηροτροχιές που ήταν ήδη στερεωμένες σε πλαίσια. Παρά τον μικρό τους όγκο, είχαν μεγάλη μεταφορική ικανότητα. Η μετακίνηση γινόταν είτε με ατμομηχανές, είτε με έλξη από ζώα (ίππους και ημιόνους), ανάλογα με το είδος της γραμμής και τη διαθεσιμότητα τροχαίου υλικού.{"type":"FeatureCollection","name":"Σιδηροδρομική γραμμή Χειμάρρου – Δημητριτσίου","crs":{"type":"name","properties":{"name":"urn:ogc:def:crs:OGC:1.3:CRS84"}},"features":[
{"type":"Feature","properties":{"stroke":"#ff0000","stroke-width":3},"geometry":{"type":"MultiLineString","coordinates":[[[23.23823,41.11651],[23.24171,41.11687],[23.24437,41.11747],[23.24788,41.1173],[23.24835,41.11717],[23.25494,41.11521],[23.25589,41.11311],[23.25704,41.11162],[23.25793,41.11084],[23.25803,41.11083],[23.2592,41.11155],[23.25952,41.11165],[23.26111,41.11183],[23.26136,41.1118],[23.2631,41.11082],[23.26344,41.1105],[23.26813,41.10093],[23.26957,41.09663],[23.28416,41.08807],[23.29353,41.07875],[23.30984,41.06196],[23.31113,41.06028],[23.31241,41.05822],[23.31402,41.05674],[23.31664,41.05629],[23.31881,41.05482],[23.32743,41.04545],[23.32796,41.04303],[23.32897,41.04194],[23.32925,41.04129],[23.33047,41.03943],[23.3324,41.03592],[23.33758,41.02551],[23.33742,41.02516],[23.33756,41.02485],[23.33799,41.02453],[23.33804,41.02146],[23.33811,41.02097],[23.33835,41.02035],[23.34102,41.01654],[23.34213,41.01431],[23.34241,41.01336],[23.34252,41.01273],[23.3425,41.01239],[23.3424,41.01209],[23.34168,41.01044],[23.34145,41.00972],[23.34117,41.00911],[23.34085,41.00864],[23.34063,41.00843],[23.3404,41.00837],[23.34009,41.00836],[23.33993,41.00841],[23.3396,41.00863],[23.33924,41.00892]]]}},
{"type":"Feature","properties":{"stroke":"#ff0000","stroke-width":3},"geometry":{"type":"MultiLineString","coordinates":[[[23.33909,41.00869],[23.33941,41.00845],[23.33967,41.00835],[23.34009,41.00836]]]}},
{"type":"Feature","properties":{"stroke":"#ff0000","stroke-width":3},"geometry":{"type":"MultiLineString","coordinates":[[[23.33066,41.0404],[23.32963,41.04072]]]}},
{"type":"Feature","properties":{"stroke":"#ff0000","stroke-width":3},"geometry":{"type":"MultiLineString","coordinates":[[[23.33076,41.04062],[23.3294,41.04107]]]}},
{"type":"Feature","properties":{"stroke":"#ff0000","stroke-width":3},"geometry":{"type":"MultiLineString","coordinates":[[[23.33087,41.04084],[23.32921,41.04138]]]}},
{"type":"Feature","properties":{"stroke":"#ff0000","stroke-width":3},"geometry":{"type":"MultiLineString","coordinates":[[[23.33111,41.04116],[23.33021,41.04148],[23.33007,41.04151],[23.32992,41.0415],[23.32942,41.04132]]]}},
{"type":"Feature","properties":{"stroke":"#ff0000","stroke-width":3},"geometry":{"type":"MultiLineString","coordinates":[[[23.29964,41.07246],[23.29965,41.07215],[23.30018,41.0716],[23.30053,41.07155]]]}},
{"type":"Feature","properties":{"stroke":"#ff0000","stroke-width":3},"geometry":{"type":"MultiLineString","coordinates":[[[23.312,41.09089],[23.31127,41.09032],[23.3102,41.08978],[23.30798,41.08898],[23.30769,41.08871],[23.30643,41.08617],[23.30608,41.08559],[23.30547,41.08502],[23.30355,41.08347],[23.30286,41.08319],[23.30211,41.08304],[23.3016,41.08271],[23.30095,41.0821],[23.3004,41.08167],[23.29972,41.08154],[23.29816,41.08075],[23.2976,41.08041],[23.2971,41.07991],[23.29629,41.07946],[23.29394,41.07832]]]}},
{"type":"Feature","properties":{"stroke":"#ff0000","stroke-width":3},"geometry":{"type":"MultiLineString","coordinates":[[[23.28506,41.08718],[23.28504,41.08694],[23.2855,41.08647],[23.2858,41.08644]]]}},
{"type":"Feature","properties":{"stroke":"#ff0000","stroke-width":3},"geometry":{"type":"MultiLineString","coordinates":[[[23.28506,41.08718],[23.28453,41.08691]]]}},
{"type":"Feature","properties":{"stroke":"#ff0000","stroke-width":3},"geometry":{"type":"MultiLineString","coordinates":[[[23.28126,41.08978],[23.28102,41.09012],[23.2806,41.09035],[23.28014,41.09043]]]}},
{"type":"Feature","properties":{"stroke":"#ff0000","stroke-width":3},"geometry":{"type":"MultiLineString","coordinates":[[[23.26512,41.10707],[23.26516,41.10845]]]}},
{"type":"Feature","properties":{"stroke":"#ff0000","stroke-width":3},"geometry":{"type":"MultiLineString","coordinates":[[[23.34963,41.01058],[23.35081,41.01237],[23.35121,41.01285],[23.35179,41.01321],[23.35243,41.01364],[23.35364,41.01436],[23.35448,41.01507],[23.35506,41.01571],[23.35572,41.01683],[23.3567,41.01879],[23.35704,41.0194],[23.35748,41.01996],[23.35808,41.02049],[23.35919,41.02144],[23.36151,41.02313],[23.36339,41.02348],[23.3688,41.02815],[23.37693,41.02834],[23.37767,41.02819],[23.37862,41.02787],[23.37941,41.02772],[23.38195,41.02779],[23.38256,41.02791],[23.38424,41.02868]]]}},
{"type":"Feature","properties":{"stroke":"#ff0000","stroke-width":3},"geometry":{"type":"MultiLineString","coordinates":[[[23.45424,40.98201],[23.45255,40.98187],[23.45137,40.98175],[23.44755,40.981],[23.44324,40.98012],[23.43904,40.97897],[23.4372,40.97834],[23.43583,40.97812],[23.43524,40.97809],[23.43468,40.97806],[23.43416,40.97812],[23.43226,40.97881],[23.43039,40.97953],[23.41835,40.98436],[23.41526,40.98519],[23.4112,40.98651],[23.40966,40.98678],[23.40776,40.98709],[23.40322,40.98846],[23.39354,40.99065],[23.39328,40.99073],[23.39298,40.99089],[23.38731,40.99466],[23.37593,41.00228],[23.37197,41.00407],[23.3671,41.00473],[23.36235,41.00446],[23.36032,41.00578],[23.35966,41.00794],[23.35756,41.01034],[23.35227,41.01064],[23.34963,41.01058]]]}},
{"type":"Feature","properties":{"stroke":"#ff0000","stroke-width":3},"geometry":{"type":"MultiLineString","coordinates":[[[23.45346,40.98233],[23.45255,40.98224],[23.45187,40.98182]]]}},
{"type":"Feature","properties":{"stroke":"#ff0000","stroke-width":3},"geometry":{"type":"MultiLineString","coordinates":[[[23.34963,41.01058],[23.34715,41.01051],[23.34621,41.0104],[23.34166,41.01038]]]}},
{"type":"Feature","properties":{"title":"Ρέμα Γκιουμούς Ντερέ","marker-color":"#c32929","marker-size":"small"},"geometry":{"coordinates":[23.23782,41.11686],"type":"Point"}},
{"type":"Feature","properties":{"title":"Πρώην γέφυρα Γκούντελη","marker-color":"#c32929","marker-size":"small"},"geometry":{"coordinates":[23.46146,40.9813],"type":"Point"}}
]}

Η γραμμή Χειμάρρου – Δημητριτσίου κατασκευάστηκε το 1917 από τις βρετανικές δυνάμεις. Στη βιβλιογραφία της εποχής συναντάται με τις ονομασίες «Κόπριβα – Γκούντελη» ή «Κουρφαλή – Γκούντελη». Οι ονομασίες αυτές προέρχονται αφενός από την παλιά ονομασία του χωριού Χείμαρρος (Κόπριβα) ή τον πρώην οικισμό Κουρφαλή, και αφετέρου από την παλιά γέφυρα που βρισκόταν κοντά στο χωριό Βαμβακούσα (Γκούντελη).

Ο σκοπός της ήταν η ταχεία μεταφορά εφοδίων, πυρομαχικών και στρατιωτικού προσωπικού προς τις γέφυρες του ποταμού Στρυμόνα, ώστε να τροφοδοτούνται τα προκεχωρημένα τμήματα του μετώπου. Παρόμοια αποστολή είχαν και οι σιδηροδρομικές γραμμές Λιγκοβάνης – Μυρόβου (Ξυλόπολη – Ελληνικό) και Σαρακλίου – Σταυρού (Γαλλικός – Σταυρός), επίσης τύπου Ντεκοβίλ, που κατασκευάστηκαν την ίδια περίοδο.

Μετά την υπογραφή της ανακωχής τον Οκτώβριο του 1918, οι Αγγλογάλλοι προχώρησαν στην αποξήλωση της γραμμής και μετέφεραν το υλικό μαζί τους. Δεν έχουν διασωθεί εμφανή τμήματα της γραμμής, ωστόσο, σε αρκετές θέσεις η παλαιά χάραξη αξιοποιήθηκε αργότερα για την κατασκευή επαρχιακών δρόμων, οι οποίοι υπάρχουν έως σήμερα.
 Δίκτυο γραμμής 
Η γραμμή είχε μήκος περίπου 27 χιλιομέτρων και λειτούργησε ως απομονωμένη γραμμή, χωρίς σύνδεση με την κύρια σιδηροδρομική γραμμή Θεσσαλονίκης – Αλεξανδρούπολης. Εκτινόταν από την περιοχή του ρέματος «Γκιουμούς Ντερέ» (Ξυροπόταμος), κοντά στο σημερινό χωριό Χείμαρρος και κοντά τον εγκαταλελειμμένο οικισμό Κουρφαλή. Από εκεί ακολουθούσε πορεία προς νοτιοανατολικά, με μια διακλάδωση κοντά στο Ζευγολατιό και το ρέμα «Τουρπές» (παλιά ονομασία του πρώην οικισμού Μακρυώτισσα). Η διακλάδωση αυτή διέσχιζε τον ποταμό Στρυμόνα μέσω της γέφυρας «Κούκος», κινούταν ανατολικά και κατέληγε στη γέφυρα «Κρόφορντ», νοτιοδυτικά της Αναγέννησης. Η κύρια γραμμή συνέχιζε νοτιότερα, φθάνοντας στο Στρυμονικό, όπου υπήρχε σημείο φόρτωσης κοντά στη σημερινή τοποθεσία του γηπέδου. Από εκεί κατευθυνόταν προς τα νοτιοανατολικά, προσεγγίζοντας την περιοχή του σημερινού Καλόκαστρου, πλησίον του εξωκλησιού της Αγίας Παρασκευής. Στο σημείο αυτό, όπου διέρχονταν και η κύρια οδική αρτηρία που συνέδεε τη Θεσσαλονίκη με τις Σέρρες, υπήρχε ακόμη ένα σημείο φόρτωσης. Από εκεί, μια διακλάδωση ανατολικής κατεύθυνσης χώριζε σε δύο κλάδους. Ο ένας κατευθυνόταν προς το Λιβαδοχώρι, το διέσχιζε και κατέληγε στη γέφυρα «Ουέσσεξ» στον Στρυμόνα. Ο άλλος κινούταν νοτιοανατολικά, περνώντας νότια από τους Αμπέλους, διέσχιζε το Δημητρίτσι και κατέληγε στη γέφυρα «Γκούντελη» (παλιά ονομασία της Βαμβακούσσας).
 Δείτε επίσης 
 Μακεδονικό Μέτωπο (Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος)
 Σιδηροδρομική Γραμμή Γαλλικού – Σταυρού
 Τοπικοί Σιδηρόδρομοι Μακεδονίας

 Πηγές 
 Οι ελληνικοί σιδηρόδρομοι, Ι. Ζαρταλούδης, Δ. Καρατώλος (1997)
 Narrow Gauce at War 2, K. Taylorson (1996)
 History of the Corps of the Royal Engineers, Vol. VI (1952)
 Οι σιδηρόδρομοι στο Μακεδονικό Μέτωπο, Κ. Ανδρουλιδάκης (2017)
 Χάρτες χαρακωμάτων Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (1915-1919)
 Η χαρτογραφική παραγωγή στο μέτωπο της Θεσσαλονίκης

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Σιδηροδρομικές γραμμές στην Κεντρική Μακεδονία
Κατηγορία:Σιδηροδρομικές γραμμές στενού εύρους στην Ελλάδα
Κατηγορία:Αποξηλωμένες Ελληνικές Σιδηροδρομικές γραμμές
Κατηγορία:Περιφερειακή ενότητα Σερρών