Ηράκλειος της Έδεσσας

Ο Ηράκλειος της Έδεσσας (απεβ. το 474) ήταν στρατηγός της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας που συμμετείχε στην αποτυχημένη εκστρατεία εναντίον των Βανδάλων το 468.

 Βιογραφία 
Ο Ηράκλειος γεννήθηκε στην Έδεσσα της Μεσοποταμίας, σύμφωνα με τον Θεοφάνη τον Ομολογητή. Ο Ιωάννης Αντιοχείας και ο Θεοφάνης τον αναγνωρίζουν ως γιο του Φλώρου. 

Πριν από το 468, ο Ηράκλειος ήταν πιθανώς ο comes rei militaris της Ανατολικής Αυλής. Στάλθηκε με στρατεύματα για να υποστηρίξει τους Λαζούς εναντίον των Σασσανιδών και των Ιβήρων, αλλά οι σύμμαχοί του δεν κατάφεραν να εφοδιάσουν επαρκώς τα στρατεύματά του, αναγκάζοντάς τον να υποχωρήσει. 

Το 468, στάλθηκε από την Κωνσταντινούπολη στην Αίγυπτο, όπου συγκέντρωσε στρατεύματα για μία μαζική εκστρατεία εναντίον των Βανδάλων στην Αφρική. Το συνολικό σχέδιο προέβλεπε μία τριμερή επίθεση με επικεφαλής τον αρχιστράτηγο Βασιλίσκο, τον Μαρκελλίνο και τον Ηράκλειο.  Ο Βασιλίσκος, κουνιάδος του Λέοντα Α' του Θράκα, επρόκειτο να αποβιβαστεί σε απόσταση από την Καρχηδόνα με τον κύριο στρατό, μεταφερόμενο από μία αρμάδα άνω των 1.000 πλοίων, και να συνδεθεί με τον Ηράκλειο, προελαύνοντας από την Τριπολιτανία. Ο Μαρκελλίνος επρόκειτο να ασφαλίσει τη Σικελία και τη Σαρδηνία.  

Ο Ηράκλειος αποβιβάστηκε στην Τριπολιτανία και νίκησε τις δυνάμεις των Βανδάλων. Κατέλαβε τις τοπικές πόλεις και συνέχισε δια ξηράς προς την Καρχηδόνα. Ωστόσο, το υπόλοιπο σχέδιο απέτυχε. Ο Γιζέριχ, βασιλιάς των Βανδάλων, ζήτησε διαπραγματεύσεις με τον Βασιλίσκο. Ο Βασιλίσκος συμφώνησε, αγνοώντας ότι ο Γιζέριχ στην πραγματικότητα προετοίμαζε μία αιφνιδιαστική επίθεση. Ο Βάνδαλος μονάρχης έστειλε πυρπολικά πλοία εναντίον τού στόλου τού Βασιλίσκου, καταστρέφοντας τα περισσότερα από τα πλοία του. Τα υπόλοιπα υποχώρησαν. Ο Μαρκελλίνος επέτυχε τον κύριο στόχο του, να εξασφαλίσει τα δύο νησιά για τη Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, αλλά δολοφονήθηκε στη Σικελία, πιθανώς με την υποκίνηση τού πολιτικού του αντιπάλου, Ρικίμερος. Ο Ηράκλειος, που έμεινε μόνος του εναντίον των Βανδάλων,   επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη. 

Το 471 ο Ηράκλειος βοήθησε τον Αυτοκράτορα Λέοντα Α΄ να απαλλαγεί από τον ισχυρό βάρβαρο magister militum Άσπαρ. Το 474, κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ζήνωνα, ο Ηράκλειος είχε φθάσει στη θέση του magister militum per Thracias. Με αυτή την ιδιότητα, αντιμετώπισε τους Γότθους του Θεοδώριχου Στράβωνα, αλλά αιχμαλωτίστηκε στη Θράκη. Αργότερα απελευθερώθηκε, όταν ο Αυτοκράτορας πλήρωσε λύτρα.

Σύμφωνα με τον Μάλχο, ο Ζήνων τον έστειλε σπίτι του, αλλά στην πορεία, στην Αρκαδιούπολη, δολοφονήθηκε από κάποιους στρατιώτες για τις ωμότητες, που είχε διαπράξει κατά τη διάρκεια τής θητείας του. Ο Ιωάννης Αντιόχειας, ωστόσο, αναφέρει ότι σκοτώθηκε από τον Στράβωνα στη Χερσόνησο. 

Ο Μάλχος επικρίνει τον Ηράκλειο ως βιαστικό και ορμητικό, χωρίς διορατικότητα και σύνεση. Ο Θεοφάνης τον επαινεί ως έναν ενεργητικό στρατηγό. Υπάρχουν σωζόμενα αποσπάσματα ενός πανηγυρικού, που τιμά έναν στρατιωτικό διοικητή που ονομάζεται Ηράκλειος, πιθανότατα τον Ηράκλειο της Έδεσσας. 

 Πιθανοί απόγονοι 
Ο Κύριλλος Μάνγκο υποστήριξε μία θεωρία, που υποδηλώνει ότι ο Ηράκλειος της Έδεσσας ήταν συνονόματος πρόγονος του Ηράκλειου του Πρεσβύτερου και μέσω αυτού της δυναστείας των Ηρακλείων. Δεν φαίνεται να υπάρχει πρωτογενής πηγή, που να επιβεβαιώνει τη σύνδεση. 

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 

 Πρωτογενείς πηγές 
 Priscus, Ιστορία, απόσπασμα 41
 Προκόπιος, Βανδαλικός Πόλεμος, xvi.9, xvi.25.
 Θεοφάνης ο Ομολογητής, Χρονικό, AM 5963
 Μάλχος, Ιστορία, αποσπάσματα 4 και 5
 Ιωάννης Αντιοχείας, Historia chronike, απόσπασμα 210

 Δευτερογενείς πηγές 
 Gerard Friell· Stephen Williams, Η Ρώμη που δεν έπεσε, Routledge, 1998. , σελ. 179
 Hussey, Joan Mervyn (1967), The Cambridge medieval history, Cambridge University Press
 Kaegi, Walter Emil (2003), Heraclius: emperor of Byzantium, Cambridge University Press, ISBN 0-521-81459-6
 Martindale, John R., ed. (1980). The Prosopography of the Later Roman Empire: Volume II, AD 395–527. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-20159-4.

Κατηγορία:Ρωμαίοι του 5ου αιώνα