Μάικλ Μπράιαν Σίφερ

Ο Μάικλ Μπράιαν Σίφερ (Michael Brian Schiffer) (γ. 1947) συγκαταλέγεται στις πλέον καθοριστικές μορφές της θεωρητικής αρχαιολογίας κατά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Το έργο του εντάσσεται στο πλαίσιο της διαδικαστικής αρχαιολογίας, αλλά ταυτόχρονα την υπερβαίνει, διαμορφώνοντας ένα αυτόνομο ερευνητικό πρόγραμμα, τη συμπεριφορική αρχαιολογία (behavioral archaeology)Schiffer, 1976.. Η συμβολή του εντοπίζεται σε τρεις κύριες κατευθύνσεις: την ανάλυση των διαδικασιών σχηματισμού (formation processes), την ανάπτυξη ενός μεθοδολογικού εργαλείου για την κατανόηση του υλικού πολιτισμού και τη διεύρυνση της αρχαιολογικής έρευνας προς πειραματικές και εφαρμοσμένες διαστάσεις.

Η θεωρία των διαδικασιών σχηματισμού
Η πιο γνωστή και επιδραστική συνεισφορά του Σίφερ είναι η διατύπωση της θεωρίας των διαδικασιών σχηματισμού του αρχαιολογικού αρχείου καταγραφής (formation processes of the archaeological record)Schiffer 1987. Σύμφωνα με αυτήν, τα αντικείμενα δεν περνούν άμεσα από το παρελθόν στο αρχαιολογικό αρχείο, αλλά μεταβάλλονται μέσα από δύο βασικά πλαίσια: το συστημικό πλαίσιο (systemic context), όπου τα αντικείμενα χρησιμοποιούνται ενεργά στην κοινωνία, και το αρχαιολογικό πλαίσιο (archaeological context), όπου βρίσκονται όταν εναποτεθούν, εγκαταλειφθούν ή καταστραφούν.

Η διάκριση αυτή είναι ουσιώδης, καθώς καθιστά σαφές ότι τα αρχαιολογικά δεδομένα δεν αποτελούν «καθαρούς» δείκτες παρελθοντικών πρακτικών, αλλά προϊόντα μιας σειράς διαδικασιών φθοράς, επανάχρησης, μετακίνησης και τελικά εναπόθεσης. Έτσι, η μελέτη της ταφονομίας των αντικειμένων δεν αποτελεί απλώς τεχνική λεπτομέρεια, αλλά προϋπόθεση για οποιαδήποτε έγκυρη κοινωνική ερμηνεία.

Μεθοδολογική και ερμηνευτική σημασία
Η θεωρία του Σίφερ συνέβαλε καθοριστικά στην απομάκρυνση από την αντίληψη της αρχαιολογικής καταγραφής ως «παράθυρο στο παρελθόν»· αντιθέτως, υποστήριξε ότι η αρχαιολογία χρειάζεται μια κριτική μετα-ερμηνεία των ίδιων της των δεδομένων. Με αυτόν τον τρόπο, η συμπεριφορική αρχαιολογία αναδεικνύεται ως μεθοδολογικό εργαλείο που επιτρέπει την ακριβέστερη κατανόηση της σχέσης ανάμεσα στον άνθρωπο και τον υλικό του πολιτισμό.

Η αξία αυτής της προσέγγισης φαίνεται ιδιαίτερα στην ανάλυση της τεχνολογίας. Ο Σίφερ έδειξε ότι οι τεχνολογικές καινοτομίες δεν μπορούν να κατανοηθούν μόνο με βάση τη λειτουργικότητα, αλλά πρέπει να μελετώνται στο πλαίσιο των κοινωνικών σχέσεων και των πολιτισμικών τους νοηματοδοτήσεωνSchiffer, 1995.. Αυτή η θέση τον φέρνει κοντά στην ανθρωπολογική και κοινωνιολογική θεωρία της τεχνολογίας, εμπλουτίζοντας την αρχαιολογική ερμηνεία με στοιχεία από παρεμφερή επιστημονικά πεδία.

Κριτική στη σκέψη του Σίφερ
Παρά τη σπουδαιότητά της, η θεωρία του Schiffer έχει δεχθεί σημαντική κριτική. Οι υποστηρικτές της μεταδιαδικαστικής αρχαιολογίας, όπως ο Ίαν Χόντερ, υποστήριξαν ότι η έμφαση στις σχηματιστικές διαδικασίες και στη «φυσική βιογραφία» των αντικειμένων οδηγεί σε έναν υπερβολικό θετικισμό, παραμελώντας τις συμβολικές, ιδεολογικές και αφηγηματικές διαστάσεις του υλικού πολιτισμούHodder, 1986.. Για παράδειγμα, η ανάλυση ενός κεραμεικού αγγείου αποκτά άλλη σημασία όταν εξεταστεί όχι μόνο ως προϊόν χρήσης και απόρριψης, αλλά και ως φορέας κοινωνικής ταυτότητας ή ιδεολογικής αφήγησης.

Επιπλέον, ορισμένοι θεωρητικοί έχουν επισημάνει ότι η συμπεριφορική αρχαιολογία, εστιάζοντας στη λειτουργική διάσταση, ενδέχεται να περιορίσει την ερμηνευτική φαντασία της αρχαιολογίας, η οποία είναι απαραίτητη για την κατανόηση συμβολικών πρακτικών. Ωστόσο, άλλοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι το έργο του Σίφερ δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως ανταγωνιστικό προς τη συμβολική ερμηνεία, αλλά ως συμπληρωματικό μεθοδολογικό εργαλείο που εξασφαλίζει την επιστημονική ακρίβεια πριν την ανάπτυξη θεωρητικών ερμηνειών.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
Schiffer, M. B. (1976). Behavioral Archaeology. ISBN 9780126242500
Schiffer, M. B. (1987). Formation Processes of the Archaeological Record. ISBN 9780826308959
Schiffer, M. B. (1995). Behavioral Archaeology: First Principles. ISBN 9780874804878
Hodder, I. (1986). Reading the Past: Current Approaches to Interpretation in Archaeology. ISBN 9780521284278

Εξωτερικοί σύνδεσμοι


Κατηγορία:Αμερικανοί αρχαιολόγοι