Ρέκβιεμ για το Αμερικανικό Όνειρο

To Ρέκβιεμ για το Αμερικανικό Όνειρο: Οι 10 Αρχές της Συγκέντρωσης Πλούτου και Δύναμης είναι ένα βιβλίο του πολιτικού ακτιβιστή και γλωσσολόγου Νόαμ Τσόμσκι. Δημιουργήθηκε και επιμελήθηκε από τους Πίτερ Χάτσισον, Κέλλυ Νικς και Τζάρεντ Π. Σκοτ. Βασισμένο σε συνεντεύξεις διάρκειας άνω των τεσσάρων ετών μεταξύ του Τσόμσκι και των δημιουργών του ομώνυμου ντοκιμαντέρ, αυτό είναι το πρώτο βιβλίο με το όνομά του που αφιερώνεται σε ένα μόνο θέμα: την ανισότητα εισοδήματος. Παρουσιάζει τις απόψεις και την ανάλυση του Τσόμσκι για τον νεοφιλελευθερισμό και εστιάζει στην ταχεία συγκέντρωση πλούτου και δύναμης στις Ηνωμένες Πολιτείες που ξεκίνησε στα μέσα έως τα τέλη του 20ού αιώνα. Το βιβλίο εκδόθηκε από τις εκδόσεις Seven Stories Press το 2017.

Από τον πόλεμο του Βιετνάμ, ο Νόαμ Τσόμσκι καταδικάζει την οργάνωση του κόσμου προς όφελος των οικονομικών ολιγαρχιών.Νόαμ Τσόμσκι. Δύο ώρες διαύγειας. Συνομιλίες του Νόαμ Τσόμσκι με τον Ντενί Ρομπέρ και τη Βερόνικα Ζαράχοβιτς. Μετάφραση Αργύρης Αργύρογλου. Εκδοτικός Οργανισμός Λιβάνη. Αθήνα. 2006. Ανακτήθηκε στις 22/08/2025.

Το βιβλίο μεταφράστηκε στα Ελληνικά από τον Αντώνη Καλοκύρη και κυκλοφόρησε το 2018 από τις Εκδόσεις Πατάκη.Ρέκβιεμ για το αμερικανικό όνειρο. Δέκα βασικές αρχές για τη συσσώρευση πλούτου και εξουσίας. patakis.gr. Ανακτήθηκε στις 20/08/2025.

 Επισκόπηση 
Ο Τσόμσκι αναλύει τον τρόπο με τον οποίο μετατοπίστηκαν οι σχέσεις εξουσίας από τα τέλη της δεκαετίας του 1940 έως σήμερα, στο όνομα των «πλουτοκρατικών συμφερόντων». Αυτή η μετατόπιση στις σχέσεις εξουσίας καταλήγει να είναι μια επίθεση «εναντίον των κατώτερων και μεσαίων τάξεων, η οποία έχει κλιμακωθεί τις τελευταίες δεκαετίες κατά την άνοδο αυτού που είναι γνωστό ως «νεοφιλελευθερισμός» - με δημοσιονομική λιτότητα για τους φτωχούς και φορολογικές περικοπές και άλλες επιδοτήσεις για την πλούσια μειονότητα».

Εξερευνά θέματα όπως η άνοδος της χρηματιστικοποίησης, η οποία «είναι μια διαδικασία κατά την οποία οι χρηματοπιστωτικές αγορές, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και οι οικονομικές ελίτ αποκτούν μεγαλύτερη επιρροή στην οικονομική πολιτική και τα οικονομικά αποτελέσματα»,Palley, Thomas. "Financialization: What It Is and Why It Matters". “Finance-led Capitalism? Macroeconomic Effects of Changes in the Financial Sector,” Hans Boeckler Foundation, Berlin, Germany, October 26–27, 2007. http://www.levyinstitute.org/pubs/wp_525.pdf η παρακμή των εργατικών συνδικάτων, η συγκέντρωση πλούτου, η πολιτική διαφθορά, η αποβιομηχάνιση, οι υπεράκτιες εταιρείες και η δύναμη των πολυεθνικών εταιρειών. Ως αποτέλεσμα ορισμένων από αυτούς τους παράγοντες, το πλουσιότερο 1% του κόσμου κατέχει πλέον περισσότερο πλούτο από το 95% της ανθρωπότητας.

 Σύνοψη των δέκα αρχών 
Ο Τσόμσκι παρατηρεί ότι η συγκέντρωση πλούτου οδηγεί σε συγκέντρωση εξουσίας, ιδίως όταν το κόστος των εκλογών εκτοξεύεται στα ύψη, γεγονός που αναγκάζει τα πολιτικά κόμματα να στραφούν στις τσέπες των μεγάλων εταιρειών. Αυτή η πολιτική εξουσία στη συνέχεια μεταφράζεται γρήγορα σε νομοθεσία που αυξάνει τη συγκέντρωση πλούτου. Ως εκ τούτου, η δημοσιονομική πολιτική, όπως η φορολογική πολιτική, η απορρύθμιση, οι κανόνες εταιρικής διακυβέρνησης και μια ολόκληρη ποικιλία πολιτικών μέτρων, αυξάνουν τη συγκέντρωση πλούτου και εξουσίας, η οποία, με τη σειρά της, αποδίδει περισσότερη πολιτική εξουσία στους πλούσιους.

Οι δέκα αρχές είναι:

 Μείωση της δημοκρατίας: Ο Τζέιμς Μάντισον, ένας από τους ιδρυτές του Συντάγματος των Ηνωμένων Πολιτειών, επεσήμανε ότι με περισσότερη δημοκρατία, οι φτωχοί θα μπορούσαν να ενώσουν τις δυνάμεις τους και να αφαιρέσουν την περιουσία των πλουσίων. Με τα δικά του λόγια, «το κύριο μέλημα της κοινωνίας πρέπει να είναι η προστασία της μειονότητας των πλουσίων από την πλειοψηφία». Τα Πολιτικά του Αριστοτέλη επισημαίνουν το ίδιο δίλημμα, αλλά προτείνουν μια διαφορετική λύση: αντί για «μείωση της δημοκρατίας», προτείνει τη μείωση των ανισοτήτων με αυτό που σήμερα ονομάζουμε κράτος πρόνοιας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν βιώσει ταξικές συγκρούσεις μεταξύ της πίεσης για περισσότερη ελευθερία και δημοκρατία από τις κατώτερες τάξεις. Για παράδειγμα, η δεκαετία του 1960 ήταν μια περίοδος σημαντικού εκδημοκρατισμού κατά την οποία η συνείδηση ​​για τα ανθρώπινα δικαιώματα των μειονοτήτων, τα δικαιώματα των γυναικών, το περιβάλλον και τον πόλεμο μετατοπίστηκε.
 Διαμόρφωση ιδεολογίας: Αυτή η περίοδος εκδημοκρατισμού ακολουθήθηκε από μια αρνητική αντίδραση από πολυεθνικές εταιρείες και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα τη δεκαετία του 1970. Από τη δεξιά πλευρά, το Υπόμνημα Πάουελ προειδοποιούσε ότι οι επιχειρήσεις έχαναν τον έλεγχο της κοινωνίας και ότι κάτι έπρεπε να γίνει για να ελεγχθούν αυτές οι δυνάμεις. Από τη φιλελεύθερη πλευρά, προέκυψαν παρόμοιες ιδέες. Η πρώτη σημαντική έκθεση της Τριμερούς Επιτροπής προειδοποιεί για «κρίση της δημοκρατίας», πιο συγκεκριμένα για μια «υπερβολική δημοκρατία». Σε αυτήν την έκθεση, οι φιλελεύθεροι ανησυχούσαν ιδιαίτερα για το τι συνέβαινε στους νέους –«οι νέοι γίνονται πολύ ελεύθεροι και ανεξάρτητοι»– και ότι τα σχολεία και τα πανεπιστήμια είναι υπεύθυνα για την «πληροφόρηση των νέων». Είναι ενδιαφέρον ότι αυτή η έκθεση δεν αναφέρει ποτέ τις ιδιωτικές επιχειρήσεις. Αυτή η παράλειψη μπορεί να ερμηνευτεί ως η ιδιωτική επιχείρηση που αποτελεί de facto το εθνικό συμφέρον.
 Επανασχεδιασμός της οικονομίας: Ο Τσόμσκι υποστηρίζει ότι από τη δεκαετία του 1970, έχει υπάρξει μια συντονισμένη προσπάθεια από τους «κυρίους της ανθρωπότητας» να μετατοπίσουν την οικονομία με δύο κρίσιμους τρόπους: τη χρηματιστικοποίηση και τη μεταφορά της παραγωγής σε άλλες χώρες.
 Χρηματιστικοποίηση: κατά την άποψή του, η μείωση του ποσοστού κέρδους στη βιομηχανική παραγωγή συνέπεσε με αστρονομικές αυξήσεις στη ροή του κερδοσκοπικού κεφαλαίου, οι οποίες ώθησαν τον χρηματοπιστωτικό τομέα προς «επικίνδυνες επενδύσεις, πολύπλοκα χρηματοοικονομικά μέσα και χειραγώγηση χρημάτων».
 Μεταφορά της παραγωγής σε άλλες χώρες: πολυεθνικές εταιρείες όπως η Apple, που επιδιώκουν να εκμεταλλευτούν το φθηνότερο εργατικό δυναμικό, μεταφέρουν την παραγωγή σε χώρες όπως η Κίνα ή το Βιετνάμ που έχουν ελάχιστα έως καθόλου πρότυπα υγείας και ασφάλειας ή περιβαλλοντικούς περιορισμούς. Ο Τσόμσκι λέει επίσης ότι οι διεθνείς συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου θέτουν τους Αμερικανούς εργάτες, για παράδειγμα, σε ανταγωνισμό με τους εκμεταλλευόμενους εργάτες στην Κίνα· και ότι πολλές χαμένες θέσεις εργασίας στον τομέα της μεταποίησης δεν επιστρέφουν στις Ηνωμένες Πολιτείες, εκτός εάν αλλάξει η κοινωνική πολιτική, ενάντια στις επιθυμίες της πλούσιας ελίτ.
 Μετατόπιση του βάρους: Μια νέα κατηγορία πλούτου που ονομάζεται πλουτονομία αποτελεί την κύρια κινητήρια δύναμη διαφόρων οικονομιών. Ωστόσο, η ανησυχία για τους δικούς τους μισθούς και για λίγους επιλεγμένους τομείς της κοινωνίας που διατηρούν τα προνόμιά τους (όπως ένα ισχυρό στρατιωτικό και κυβερνητικό πακέτο διάσωσης) έχει υπερισχύσει της βιωσιμότητας της χώρας. Λέει επίσης ότι η μείωση των φόρων για τους πλούσιους έχει αυξήσει τα φορολογικά βάρη για τον υπόλοιπο πληθυσμό.
 Επίθεση στην αλληλεγγύη: Ένας λόγος για τον οποίο οι ελίτ μισούν συστήματα όπως η κοινωνική ασφάλιση και η δημόσια εκπαίδευση είναι επειδή ωφελούν το ευρύ κοινό και όχι τις ίδιες. Σύμφωνα με τον Τσόμσκι, αυτά τα συστήματα βασίζονται στην αρχή της αλληλεγγύης, που σημαίνει φροντίδα για τους άλλους. Για να ιδιωτικοποιηθούν αυτά τα συστήματα, πρέπει να αποχρηματοδοτηθούν, να υποστούν επίθεση και να καταστραφούν. Η πλούσια ελίτ επιδιώκει επίσης να εξαλείψει και να υποβαθμίσει την κυβέρνηση, εκτός από τις περιπτώσεις όπου ωφελούνται τα συμφέροντά της.
 Διευθύνετε τις ρυθμιστικές αρχές: Οι βιομηχανίες συχνά ξεκινούν ή υποστηρίζουν κανονισμούς γνωρίζοντας ότι θα είναι σε θέση να ελέγχουν ή να επηρεάζουν τις ρυθμιστικές αρχές μακροπρόθεσμα. Σε πιο ακραίες περιπτώσεις, όπως στον τραπεζικό τομέα, είναι πρακτικά σε θέση να γράφουν τους νόμους. Καθώς τα μέλη της κυβέρνησης μεταβαίνουν σε ρόλους σε κλάδους που υποτίθεται ότι ρυθμίζουν, ο Τσόμσκι υποστηρίζει ότι η κανονιστική δέσμευση είναι σχεδόν αναπόφευκτη. Ισχυρίζεται ότι η άσκηση πίεσης αυξήθηκε απότομα ως απάντηση στην εφαρμογή από την κυβέρνηση Νίξον οργανισμών όπως η EPA και η OSHA και ότι οι επιχειρήσεις πίεσαν για περισσότερη απορρύθμιση. Αυτή η απορρύθμιση τελικά οδήγησε σε μια πληθώρα οικονομικών κρίσεων που απαιτούσαν κυβερνητική παρέμβαση.
 Αγορά των εκλογών: Δύο δικαστικές αποφάσεις επέτρεψαν στις εταιρείες να αγοράζουν εκλογές ουσιαστικά χωρίς περιορισμούς: Η υπόθεση Buckley εναντίον Valeo αποφάσισε ότι το χρήμα ήταν μια μορφή ελευθερίας του λόγου και η υπόθεση Citizens United επέτρεψε στις εταιρείες να δαπανούν απεριόριστα κεφάλαια σε διαφημίσεις προεκλογικής εκστρατείας. Μετά την νίκη των υποψηφίων που χρηματοδοτούνται από εταιρείες, αποκτούν προνομιακή πρόσβαση. Ο Τσόμσκι πιστεύει ότι μπορούν να χρησιμοποιήσουν λομπίστες και δικηγόρους για να γράψουν ουσιαστικά όποιες πολιτικές θέλουν.
 Κρατήστε το πλήθος σε τάξη: Η εκδημοκρατική δύναμη των εργατικών συνδικάτων απειλεί όσους βρίσκονται στην εξουσία και γίνεται στόχος επίθεσης από διάφορα συμφέροντα. Αυτή η πρακτική είναι γνωστή ως union busting. Σύμφωνα με το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ, η συμμετοχή στα συνδικάτα κορυφώθηκε τη δεκαετία του 1950 και η ανισότητα εισοδήματος «ήταν κοντά στο χαμηλότερο επίπεδό της από την κορύφωσή της πριν από τη Μεγάλη Ύφεση και συνέχιζε να μειώνεται». Αλλά από τότε, η συμμετοχή έχει σημειώσει απότομη μείωση, ενώ η ανισότητα εισοδήματος έχει αυξηθεί σταθερά.
 Κατασκευάστε συναίνεση: Ολόκληρος ο σκοπός της βιομηχανίας δημοσίων σχέσεων είναι η «δημιουργία της συναίνεσης» για το κοινό, έτσι ώστε να υποστηρίζει τις πολιτικές και τις αποφάσεις της έξυπνης μειονότητας (μια έννοια που αποδίδει στον Edward Bernays). Ένας τρόπος για να το πετύχετε αυτό είναι ο έλεγχος των στάσεων και των πεποιθήσεων των ανθρώπων μέσω του καταναλωτισμού, του χρέους και της διαφήμισης. Ο στόχος είναι να δημιουργηθούν ανενημέρωτοι καταναλωτές που κάνουν παράλογες επιλογές. Αυτές οι ίδιες μέθοδοι χρησιμοποιούνται για να υπονομεύσουν τις εκλογές και να πουλήσουν πολιτικούς υποψηφίους. Ο Τσόμσκι χρησιμοποιεί τον Μπάρακ Ομπάμα ως παράδειγμα. Ο Ομπάμα κέρδισε πολλά βραβεία από τη βιομηχανία της διαφήμισης μετά τη νίκη του στις προεδρικές εκλογές των Ηνωμένων Πολιτειών το 2008.
 Περιθωριοποίηση του πληθυσμού: Ο Τσόμσκι αναφέρεται σε μια μελέτη του 2014 των Μάρτιν Γκίλενς και Μπέντζαμιν Πέιτζ που δείχνει μια αποσύνδεση μεταξύ της λαϊκής υποστήριξης των πολιτικών και της κυβερνητικής δράσης. Στη μελέτη αναφέρεται: «Στις Ηνωμένες Πολιτείες, τα ευρήματά μας δείχνουν ότι η πλειοψηφία δεν κυβερνά – τουλάχιστον όχι με την αιτιώδη έννοια του να καθορίζει στην πραγματικότητα τα αποτελέσματα της πολιτικής. Όταν η πλειοψηφία των πολιτών διαφωνεί με τις οικονομικές ελίτ ή με τα οργανωμένα συμφέροντα, γενικά χάνει. Επιπλέον, λόγω της ισχυρής προκατάληψης του status quo που είναι ενσωματωμένη στο πολιτικό σύστημα των ΗΠΑ, ακόμη και όταν αρκετά μεγάλες πλειοψηφίες των Αμερικανών τάσσονται υπέρ της αλλαγής πολιτικής, γενικά δεν την επιτυγχάνουν.» Ο Τσόμσκι καταλήγει λέγοντας ότι οι Αμερικανοί πρέπει να βρουν νέους τρόπους πολιτικής δράσης και ότι πολλά από τα σοβαρά ελαττώματα της αμερικανικής κοινωνίας, του πολιτισμού και των θεσμών της θα πρέπει να αντιμετωπιστούν εκτός των κοινώς αποδεκτών πλαισίων. Υποστηρίζει την περισσότερη οργάνωση, την καταπολέμηση των εταιρικών συμφερόντων και την κατάργηση της παράνομης εξουσίας.

 Υποδοχή 
Η υποδοχή του βιβλίου ήταν γενικά θετική, με το Publishers Weekly να αναφέρει ότι «ο Τσόμσκι και οι συνεργάτες του δημιούργησαν μια διορατική και αποκαλυπτική εξέταση των δυνάμεων που οδηγούν στην ανισότητα στην Αμερική».

Η HuffPost επαίνεσε επίσης το βιβλίο, λέγοντας «Ενώ πολλά βιβλία προσπαθούν να εξηγήσουν πώς φτάσαμε σε αυτή την πολιτική στιγμή (μερικά με επιτυχία), το τελευταίο βιβλίο του Νόαμ Τσόμσκι, Ρέκβιεμ για το Αμερικανικό Όνειρο, παρέχει το απαραίτητο ιστορικό πλαίσιο. Εστιάζοντας σε δέκα τρόπους με τους οποίους η κυβέρνηση και τα εταιρικά συμφέροντα έχουν κρατήσει τον αμερικανικό λαό σε χαμηλή θέση, ο Τσόμσκι προσφέρει μια συναρπαστική ιστορία που εξηγεί το σημερινό οικονομικό και πολιτικό τοπίο».

 Ντοκιμαντέρ 
Το 2015 κυκλοφόρησε το ομώνυμο ντοκιμαντέρ με τίτλο Ρέκβιεμ για το Αμερικανικό Όνειρο με πρωταγωνιστή τον Νόαμ Τσόμσκι και σκηνοθέτες τους Πίτερ Χάτσισον, Κέλλυ Νικς και Τζάρεντ Π. Σκοτ. Accessed August 3, 2017

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Νόαμ Τσόμσκι
Κατηγορία:Πολιτικά βιβλία
Κατηγορία:Βιβλία πολιτικής φιλοσοφίας