Σοσάνα Ζούμποφ

Η Σοσάνα Ζούμποφ (Shoshana Zuboff ) (γεν. 18 Νοεμβρίου 1951)Kavenna, 2019 είναι Αμερικανίδα συγγραφέας, καθηγήτρια, κοινωνική ψυχολόγος και φιλόσοφος. Καθηγήτρια στο Harvard Business School και θεωρητικός της κοινωνίας της πληροφορίας, υπήρξε από τις πρώτες διανοήτριες που προσπάθησαν να συλλάβουν και να ορίσουν τις νέες μορφές καπιταλισμού που αναδύονται στην ψηφιακή εποχήZuboff, 1988..

Στο έργο της The Age of Surveillance Capitalism (2019), η Zuboff εισήγαγε τον όρο «καπιταλισμός της επιτήρησης», περιγράφοντας ένα οικονομικό σύστημα που στηρίζεται στη μαζική συλλογή, επεξεργασία και εμπορευματοποίηση προσωπικών δεδομένων. Η θεωρία της έχει επηρεάσει βαθιά τη δημόσια συζήτηση, ενσωματώνοντας κριτικά ζητήματα που αφορούν την ελευθερία, τη δημοκρατία και την ιδιωτικότητα στον ψηφιακό καπιταλισμόCouldry & Mejias, 2019.

Ιστορικό και θεωρητικό πλαίσιο
Η Ζούμοφ ξεκίνησε τη μελέτη της σχέσης ανθρώπου–τεχνολογίας ήδη από τη δεκαετία του 1980, στο έργο In the Age of the Smart Machine. Εκεί, εισήγαγε την έννοια της «πληροφοριακής εργασίας» και περιέγραψε πώς η ψηφιακή τεχνολογία αλλάζει τη φύση της παραγωγής, την οργάνωση των επιχειρήσεων και την εμπειρία της εργασίας. Αυτό το έργο θεωρείται κλασικό στη μελέτη της κοινωνιολογίας της τεχνολογίας.

Αργότερα, με το The Support EconomyZuboff & Maxmin, 2002., ανέλυσε τη μετάβαση σε μια «οικονομία υποστήριξης», όπου οι άνθρωποι αναζητούν εξατομικευμένες υπηρεσίες που υπερβαίνουν τις δυνατότητες των παραδοσιακών εταιρικών μοντέλων. Το βιβλίο αυτό έθεσε τα θεμέλια για τη μετέπειτα ανάλυσή της σχετικά με τον καπιταλισμό της επιτήρησης, καθώς ανέδειξε την αποτυχία των παλαιών θεσμών να ανταποκριθούν στις ανάγκες της ατομικότητας και της εξατομίκευσης.

Συγκριτικές προσεγγίσεις
Παρότι η έννοια του «καπιταλισμού της επιτήρησης» είναι πλέον διαδεδομένη, δεν είναι η μόνη θεωρητική προσέγγιση για την κατανόηση του ψηφιακού καπιταλισμού.

Ο Νικ Σρνίτσεκ (Nick Srnicek) (2017), στο έργο του Platform Capitalism, τονίζει ότι οι ψηφιακές πλατφόρμες δεν είναι απλώς μέσα επιτήρησης, αλλά νέες μορφές επιχειρηματικών υποδομών που συγκεντρώνουν τεράστια δύναμη μέσω της ελέγχου της πρόσβασης στην πληροφορία. ο Άρμιν Μπεβερούνγκεν Armin Beverungen και συν. (2019) αναδεικνύουν τη σημασία της λογισμικής και της αλγοριθμικής διακυβέρνησης στη συγκρότηση του νέου καπιταλιστικού καθεστώτος.

Από μια πιο πολιτικο-οικονομική σκοπιά, οι Κούλντρι και Μέγιας (Couldry και Mejias) (2019) προτείνουν την έννοια του «αποικισμού των δεδομένων», (data colonialism) υποστηρίζοντας ότι η μαζική εξόρυξη δεδομένων αποτελεί συνέχεια αποικιοκρατικών πρακτικών, με στόχο την ιδιοποίηση της ανθρώπινης εμπειρίας. Αυτή η έννοια παρουσιάζει ισχυρές ομοιότητες με τον καπιταλισμό της επιτήρησης, αλλά τοποθετείται σε ένα ευρύτερο ιστορικό και γεωπολιτικό πλαίσιο.

Κριτική στο έργο της Ζούμποφ
Παρά τη μεγάλη της επιρροή, το έργο της Ζούμποφ έχει δεχτεί και σημαντική κριτική. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι η ανάλυσή της είναι υπερβολικά ντετερμινιστική και παρουσιάζει τις ψηφιακές τεχνολογίες αποκλειστικά ως εργαλεία ελέγχου, παραβλέποντας δυνατότητες αντίστασης ή εναλλακτικής χρήσηςMorozov, 2019..

Επιπλέον, η Zuboff τείνει να εστιάζει στις μεγάλες αμερικανικές πλατφόρμες, παραμελώντας τη συμβολή άλλων παικτών, όπως οι κινεζικές εταιρείες τεχνολογίας, που έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά και πολιτικά πλαίσιαJiang, 2021.. Τέλος, ενώ το έργο της εστιάζει έντονα στην προστασία της ιδιωτικότητας, δίνει λιγότερη έμφαση στις ευρύτερες οικονομικές ανισότητες που παράγει το ψηφιακό καθεστώς.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Κατηγορία:Κοινωνικοί ψυχολόγοι
Κατηγορία:Αμερικανίδες συγγραφείς
Κατηγορία:Φιλόσοφοι (γυναίκες)