Κομπιτάλια

Τα Κομπιτάλια (λατινικά: Ludi Compitalicii, compitum = «σταυροδρόμι») ήταν μια ετήσια γιορτή στην αρχαία ρωμαϊκή θρησκεία, που τελούνταν για να τιμήσουν τους Λάρες Κομπιτάλες, οικιακών θεοτήτων των σταυροδρομίων, στις οποίες προσφέρονταν θυσίες στα σημεία όπου συναντιόνταν δύο ή περισσότεροι δρόμοι"Compita", Μάρκος Τερέντιος Βάρρων, De lingua latina libri XXV, ed. Müller; Festus, s.v.. 
αριστερά|μικρογραφία|Πομπή των Κομπιταλίων, σχέδιο από θραύσμα ανάγλυφου στο πρώην Μουσείο του Λατερανού
Αυτή η γιορτή λέγεται από ορισμένους συγγραφείς ότι καθιερώθηκε από τον Ταρκύνιο Πρίσκο ως συνέπεια του θαύματος που συνόδευε τη γέννηση του Σέρβιου Τύλλιου, ο οποίος υποτίθεται ότι ήταν γιος Λαρ Φαμιλιάρις, ή θεότητας-φύλακα της οικογένειαςΠλίνιος ο Πρεσβύτερος, Φυσική Ιστορία, xxxvi.(70).204. 

Ο Διονύσιος λέει  ότι ο Σέρβιος Τύλλιος ίδρυσε τη γιορτή, την οποία περιγράφει όπως εορταζόταν στην εποχή του. Ο Διονύσιος αναφέρει ότι οι θυσίες αποτελούνταν από μελόπιτες (πέλανους) που προσφέρονταν από τους κατοίκους κάθε σπιτιού· και ότι οι άνθρωποι που βοηθούσαν ως υπηρέτες στη γιορτή δεν ήταν ελεύθεροι άνδρες, αλλά σκλάβοι, επειδή οι Λάρες απολάμβαναν την υπηρεσία των σκλάβων. Προσθέτει επίσης ότι τα Κομπιτάλια γιορτάζονταν λίγες μέρες μετά τα Σατουρνάλια με μεγάλη λαμπρότητα και ότι οι σκλάβοι σε αυτή την περίπτωση είχαν πλήρη ελευθερία να κάνουν ό,τι ήθελαν.

Κατά τη διάρκεια του εορτασμού της γιορτής, κάθε οικογένεια τοποθετούσε το άγαλμα της θεάς του κάτω κόσμου, Μανίας, στην πόρτα του σπιτιού της. Κρεμούσαν επίσης στις πόρτες τους φιγούρες από μαλλί, που αντιπροσώπευαν άνδρες και γυναίκες, συνοδεύοντάς τες με ταπεινά αιτήματα προς τους Λάρες και τη Μανία να αρκεστούν σε αυτές τις φιγούρες και να γλιτώσουν τους ανθρώπους του σπιτιούCyclopaedia, 1ος τόμος, σελ. 288..

Ο ΜακρόβιοςSaturnalia, i.7 αναφέρει ότι ο εορτασμός των Κομπιταλίων αποκαταστάθηκε από τον Ετρούσκο βασιλιά Ταρκύνιο Υπερήφανο σε απάντηση σε έναν χρησμό που έλεγε «θα έπρεπε να θυσιάσουν κεφάλια () για κεφάλια». Ο χρησμός ερμηνεύτηκε ότι σήμαινε ότι για να διατηρηθεί η υγεία και η ευημερία κάθε οικογένειας, έπρεπε να θυσιάζονται παιδιά στη Μανία, η οποία στην προκειμένη περίπτωση ταυτοποιήθηκε ως η μητέρα των Λάρων. Αλλά ο Βρούτος, αφού ανέτρεψε τη γραμμή των βασιλέων των Ταρκύνιων, αντ' αυτού ικανοποίησε τον χρησμό εκμεταλλευόμενος ένα λεκτικό κενό, αντικαθιστώντας τον χρησμό με «κεφάλια» σκόρδου και παπαρούνες.
μικρογραφία|275x275εσ|Μια σπάνια τοιχογραφία από ένα κτίριο κοντά στην Πομπηία, που απεικονίζει Ρωμαίους άνδρες με τόγκα με σκούρα κόκκινα περιγράμματα και πιθανώς συμμετέχοντας στα Κομπιτάλια
Οι άνθρωποι που προήδρευαν της γιορτής ήταν  («κοινοτικοί αξιωματούχοι») και σε εκείνη την περίπτωση τους επιτρεπόταν να φορούν την τόγκαΑσκώνιος, ad Cic. in Pis. p7, ed. Orelli. Δημόσιοι αγώνες προστέθηκαν στην εορτή κατά την περίοδο της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας, αλλά καταργήθηκαν με εντολή της Συγκλήτου το 68 π.Χ. Ο Καλπούρνιος Πίσωνας κατηγορήθηκε από τον Κικέρωνα ότι παραβίασε το διάταγμα, επιτρέποντας τον εορτασμό αγώνων κατά τη διάρκεια της θητείας του ως υπάτου το 58. Η ίδια η γιορτή συνέχισε να τηρείται, ακόμη και αν οι αγώνες καταργήθηκαν. 

Κατά τη διάρκεια των εμφυλίων πολέμων, η γιορτή έπεσε σε αχρηστία και ανανεώθηκε κατά τη διάρκεια του προγράμματος θρησκευτικών μεταρρυθμίσεων που πραγματοποίησε ο ΑύγουστοςΣουητώνιος, Βίος Αυγούστου, comp. Οβίδιος, Fasti, v.128-148. Καθώς ο Αύγουστος ήταν πλέον ο , η λατρεία των παλαιών Λάρητων διακόπηκε και οι Λάρητες του αυτοκράτορα έγιναν κατά συνέπεια οι Λάρητες του κράτους. Ο Αύγουστος έστησε βωμούς σε μέρη, όπου συναντιόνταν δύο ή περισσότεροι δρόμοιΣχόλια στον Οράτιο, ad Sat. ii.3.261, και καθιέρωσε μια τάξη ιερέων για να φροντίζουν για τη λατρεία τους. Αυτοί οι ιερείς επιλέγονταν από τους λιμπερτίνους, που είχαν νόμιμα απελευθερωθεί από τη δουλεία, και ονομάζονταν Αυγουστάλοι. 

Τα Κομπιτάλια ήταν εορτές, που γιορτάζονταν σε ημέρες, που ορίζονταν ετησίως από τους άρχοντες ή τους ιερείς. Η ακριβής ημέρα που γιορταζόταν αυτή η γιορτή φαίνεται να ποικίλλει, αν και ήταν πάντα τον χειμώνα, τουλάχιστον την εποχή του Βάρρωνα, όπως παρατηρεί ο Ισαάκ Καζομπόν. Ο Διονύσιος αναφέρει ότι γιορταζόταν λίγες ημέρες μετά τα Σατουρνάλια και ο ΚικέρωνΚικέρων, In Pisonem. 4 ότι έπεφτε στις Καλένδες του Ιανουαρίου. Αλλά σε μια από τις επιστολές του προς τον ΑττικόΚικέρων, Epistulae ad Atticum, vii.7, μιλάει για αυτήν ως να συμβαίνει την τέταρτη πριν από τις Νόνες του Ιανουαρίου (2 Ιανουαρίου). Οι ακριβείς λέξεις με τις οποίες ανακοινώθηκε η γιορτή διασώζονται από τον Μακρόβιο και τον Αύλο ΓέλλιοΑύλος Γέλλιος, Noctes Atticae :

Ο Σουητώνιος γράφει ότι ο Αύγουστος διέταξε να στεφανώνονται οι Λάρητες Κομπιτάλες δύο φορές το χρόνο με ανοιξιάτικα και καλοκαιρινά λουλούδια .

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 
 Smith, William, DCL, LL.D. "Compitalia". Λεξικό Ελληνικών και Ρωμαϊκών Αρχαιοτήτων . John Murray, Λονδίνο, 1875.
 "Compital". Oxford English Dictionary. Oxford University Press. 2nd ed. 1989. 
Κατηγορία:Λήμματα που περιέχουν κείμενο στα λατινικά
Κατηγορία:Αρχαίες ρωμαϊκές εορτές