Από τη ζωή ενός φαύνου

Από τη ζωή ενός φαύνου () είναι μυθιστόρημα του Άρνο Σμιτ που δημοσιεύθηκε το 1953. Ο ήρωας, δημόσιος υπάλληλος στη ναζιστική Γερμανία, δραπετεύει από τη θλιβερή επαγγελματική και προσωπική ζωή του και τις πολιτικές συνθήκες σε μια διπλή ζωή: στην απομακρυσμένη μοναξιά απολαμβάνει την ελεύθερη ζωή των φαύνων, απαλλαγμένος από όλους τους περιορισμούς, ως ένα λάγνο πνεύμα του δάσους. 

Μαζί με τα μυθιστορήματα Το ρουμάνι του Μπραντ και Μαύροι Καθρέφτες (1951) εκδόθηκε αργότερα ως η τριλογία Tα παιδιά του Nομποντάντυ. 

 Ο αφηγητής 
Όπως συνηθίζεται στα έργα του Άρνο Σμιτ, στο επίκεντρο του μυθιστορήματος βρίσκεται ένας πρωτοπρόσωπος αφηγητής που παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με τον συγγραφέα. Εδώ, ονομάζεται Χάινριχ Ντύρινγκ και ζει στο Κόρντινγκεν, μια μικρή πόλη στα Υψίπεδα Λύνεμπουργκ στη βόρεια Γερμανία, όπου ο Σμιτ έζησε με τη σύζυγό του από το 1945 έως το 1950. Παρά τη μάλλον βαρετή καθημερινότητά του - είναι διοικητικός υπάλληλος στην κοντινή επαρχιακή πόλη Φάλινγκμποστελ - ο Ντύρινγκ έχει εκτεταμένες λογοτεχνικές γνώσεις και εκφράζει πολύ σαφείς συμπάθειες και αντιπάθειες. Όπως και ο Σμιτ, θαυμάζει τον Κρίστοφ Μάρτιν Βίλαντ και τον Λούντβιχ Τικ και αντιπαθεί τον Γκαίτε. Ο κόσμος των βιβλίων του επιτρέπει μια «δεύτερη ύπαρξη»: είναι ένα πνευματικό καταφύγιο, στο οποίο δραπετεύει από την πραγματική ζωή, έως ότου καταφέρει να φύγει κυριολεκτικά. 

 Υπόθεση 
Το μυθιστόρημα διαδραματίζεται λίγους μήνες πριν τον Β'ΠΠ και, μετά από ένα χρονικό άλμα, προς το τέλος του πολέμου.

 Η συμβατική ζωή 
Στο πρώτο μέρος, παρουσιάζεται ο Χάινριχ Ντύρινγκ, ένας μορφωμένος δημόσιος υπάλληλος που εργάζεται στο γραφείο της περιφέρειας, μια δουλειά που σαφώς τον απογοητεύει. Δεν έχει ισορροπημένη προσωπική ζωή: με τη σύζυγό του κοιμάται χωριστά εδώ και καιρό, ο γιος του εντάσσεται προκλητικά στη Χιτλερική Νεολαία και η έφηβη κόρη του παραμένει ξένη προς αυτόν. Ο Ντύρινγκ βρίσκεται σε μια κατάσταση παραίτησης, χωρίς να επαναστατεί ανοιχτά ενάντια στην προσωπική ζωή του ή στο ναζιστικό καθεστώς. Συνεχίζει τα καθήκοντά του σαν να μη συμβαίνει τίποτε και βρίσκει ισορροπία στη φύση περιπλανώμενος ακούραστα στα αγαπημένα του ρουμάνια και σε ονειρικούς κόσμους από παλιά βιβλία. Ο Ντύρινγκ δεν έχει φίλους ούτε συνομιλητές, εκτός από σπάνιες επαφές με έναν νεότερο συνάδελφο με παρόμοια νοοτροπία. Μόνο στους εσωτερικούς μονολόγους του βρίσκει την ευκαιρία να εκφράσει τις σκέψεις του, συχνά με σφοδρότητα: την αντιπάθειά του για τη θρησκεία, το ναζιστικό καθεστώς, τον υπερπληθυσμό, την κακή λογοτεχνία, αλλά και για τα ορεινά τοπία που έρχονται σε αντίθεση με τις πεδιάδες που προτιμά.   

 Απόδραση από το γραφείο της περιφέρειας 
Στο δεύτερο μέρος, όταν ο διευθυντής του εμπιστεύεται την ίδρυση ενός αρχείου της περιφέρειας, ξεφεύγει από τη θλιβερή επαγγελματική του ζωή, τουλάχιστον προσωρινά, και ρίχνεται με ενθουσιασμό στο έργο του, σχεδόν ζωντανεύοντας. Έχοντας απελευθερώσει τον μισό χρόνο εργασίας του για το αρχείο, ταξιδεύει σε όλη την περιφέρεια με λεωφορείο, ποδήλατο και τρένο, συλλέγοντας έγγραφα με εμφανή ευχαρίστηση. Οι επισκέψεις του σε έναν ηλικιωμένο αγρότη και σε ένα πρεσβυτέριο περιγράφονται ιδιαίτερα. Ο Ντύρινγκ εμβαθύνει με ενθουσιασμό στην ιστορία της περιφέρειάς του και συμβαίνουν οι πρώτες πράξεις δειλής επανάστασης: κλέβει τα πιο ενδιαφέροντα έργα για τον εαυτό του και κάνει ένα επαγγελματικό ταξίδι στο Αμβούργο όπου επισκέπτεται την πινακοθήκη. Βιώνει επίσης μια σωματική αναγέννηση και μάλιστα αναπτύσσει μια ερωτική σχέση με την Κέτε, τη νεαρή κόρη του γείτονά του, την οποία επιθυμούσε εδώ και καιρό.  

 Διπλή ζωή ως φαύνος και αποκαλυπτικό τέλος 
μικρογραφία|275x275εσ|Καλύβα στα Υψίπεδα Λύνεμπουργκ
Ο Ντύρινγκ γοητεύεται ιδιαίτερα από την ιστορία ενός λιποτάκτη του γαλλικού στρατού την εποχή του Ναπολέοντα, ο οποίος έζησε κρυμμένος στους βάλτους για χρόνια χωρίς να συλληφθεί. Στον δρόμο της επιστροφής του από το Αμβούργο, περιπλανιέται σε ένα βαλτώδες τοπίο και, εντελώς τυχαία, ανακαλύπτει την καλύβα που είχε χτίσει αυτός ο λιποτάκτης, όπου έζησε για χρόνια ως φαύνος, ένα ελεύθερο και απόκοσμο πνεύμα του δάσους.Φαύνος, θεός της φύσης και του δάσους στη ρωμαϊκή μυθολογία που ταυτίζεται με τον Πάνα της ελληνικής μυθολογίας και με τους Σατύρους. Η καλύβα γίνεται το καταφύγιό του, στο οποίο πηγαίνει κρυφά - άλλοτε με, άλλοτε χωρίς την ερωμένη του - και ταυτίζεται όλο και περισσότερο με τον λιποτάκτη. Αξιολογώντας σωστά τον επερχόμενο πόλεμο, αποσύρει τα χρήματά του από την τράπεζα και αποθηκεύει πράγματα που καταλαβαίνει ότι σύντομα θα είναι δυσεύρετα. 

Στο τρίτο μέρος, προς το τέλος του πολέμου - ο γιος του έχει σκοτωθεί προ πολλού, αλλά αυτό τον αφήνει εκπληκτικά ασυγκίνητο - η διπλή του ζωή απειλείται. Οι αρχές υποψιάζονται ότι ένας λιποτάκτης κρύβεται στον βάλτο. Ο Ντύρινγκ αποφασίζει να κάψει την καλύβα μετά από μια τελευταία συνάντηση με την Κέτε. Αλλά πριν ξεκινήσει οποιαδήποτε αστυνομική έρευνα, ένα κοντινό εργοστάσιο πυρομαχικών γίνεται στόχος βομβαρδισμού - σύμβολο της επικείμενης πτώσης του ναζιστικού καθεστώτος. Μέσα στο χαλάζι των βομβών, ο Ντύρινγκ, χωρίς δεύτερη σκέψη, ξεφεύγει στην μυστική καλύβα με την ερωμένη του διαφεύγοντας από έναν μαζικό, φρικιαστικό θάνατο (Ο Σμιτ απεικονίζει τη βομβαρδιστική επιδρομή και την αποκαλυπτική έκρηξη του εργοστασίου τη νύχτα με φανταχτερή εξπρεσιονιστική αφήγηση). Μετά από μια ερωτική νύχτα, καίνε το καταφύγιό τους. Το αν θα επιβιώσουν από τον πόλεμο παραμένει ασαφές.   

 Ύφος 
Στο μυθιστόρημα, ο Άρνο Σμιτ στο εξπρεσιονιστικό αφηγηματικό του ύφος εφάρμοσε μια τεχνική που χαρακτήρισε ως «τεχνική του πουαντιγισμού». Οι εσωτερικοί μονόλογοι του αφηγητή, που αποτελούν μεγάλα τμήματα του κειμένου, είναι μια τολμηρή προσπάθεια να αποτυπωθεί η ασυνέχεια της σκέψης με λέξεις. Η πλοκή δεν παρουσιάζεται σε συνεχή αφήγηση, αλλά σε σύντομα ελλειπτικά αποσπάσματα που ο αναγνώστης πρέπει να συνδέσει, ακόμη και να κατασκευάσει, καταδεικνύοντας τη θέση του συγγραφέα ότι η ανθρώπινη αντίληψη και η ίδια η μνήμη είναι επίσης εξαιρετικά κατακερματισμένες. Χρησιμοποιεί επίσης λογοπαίγνια, νεολογισμούς και λεξιλόγιο της καθημερινής αργκό. Αναφορές σε έργα του Νίτσε, τις ψυχαναλυτικές θεωρίες του Φρόυντ, τη λογοτεχνία και προσωπικές του προσεγγίσεις αποτυπώνουν την πολυπλοκότητα του έργου.

 Υποδοχή 
Όταν το μυθιστόρημα εκδόθηκε το 1953, τα σχόλια των κριτικών κυμαίνονταν από την πιο απροκάλυπτη απόρριψη έως τον αχαλίνωτο ενθουσιασμό. Πλέον, θεωρείται κλασικό έργο του μοντερνισμού της Γερμανόφωνης λογοτεχνίας του 20ού αιώνα.

 Μεταφράσεις στα ελληνικά 
 Από τη ζωή ενός φαύνου, μτφ. Γιάννης Κοιλής, εκδ. Κριτική, 1992 
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Λογοτεχνικά έργα του μοντερνισμού