Γάιος (νομικός)

Ο Γάιος, λατιν.: Gaius (άκμασε το. 130–180 μ.Χ.) ήταν Ρωμαίος νομικός. Λίγα είναι γνωστά για την προσωπική του ζωή, συμπεριλαμβανομένου τού ονόματός του (το Γάιος είναι απλώς το praenomen).  Είναι επίσης δύσκολο να προσδιοριστεί η διάρκεια της ζωής του, αλλά υποτίθεται ότι έζησε από το 130 μ.Χ. έως τουλάχιστον το 179 μ.Χ., καθώς έγραψε για τη νομοθεσία, που ψηφίστηκε εκείνη την εποχή.

Από εσωτερικές μαρτυρίες στα έργα του μπορεί να συναχθεί ότι άκμασε κατά τη διάρκεια τής βασιλείας των Αυτοκρατόρων Αδριανού, Αντωνίνου Πίου, Μάρκου Αυρηλίου και Κόμμοδου. Τα έργα του γράφτηκαν μεταξύ των ετών 130 και 180. Μετά το τέλος του, ωστόσο, τα γραπτά του αναγνωρίστηκαν ως μεγάλης αυθεντίας και ο Αυτοκράτορας Θεοδόσιος Β' τον κατονόμασε στον Νόμο των Παραπομπών , μαζί με τους Παπινιανό, Ουλπιανό, Μοδέστίνο και Παύλο, ως έναν από τους πέντε νομικούς, των οποίων τις απόψεις έπρεπε να ακολουθούν οι δικαστικοί λειτουργοί κατά την εκδίκαση υποθέσεων. Τα έργα αυτών των νομικών έγιναν κατά συνέπεια οι σημαντικότερες πηγές του ρωμαϊκού δικαίου. 

Εκτός από τα Θεσπίσματα, τα οποία αποτελούν μία πλήρη έκθεση των στοιχείων του Ρωμαϊκού δικαίου, ο Γάιος ήταν ο συγγραφέας πραγματειών για τα Διατάγματα των Αξιωματούχων, για τους Δώδεκα Πίνακες (), για το σημαντικό Lex Papia Poppaea, και για πολλά άλλα θέματα. Το ενδιαφέρον του για την αρχαιότητα του ρωμαϊκού δικαίου είναι εμφανές, και γι' αυτό τον λόγο το έργο του είναι πολύτιμο για τον ιστορικό των πρώιμων θεσμών. Στις διαμάχες μεταξύ των δύο σχολών Ρωμαίων νομικών, γενικά προσκολλήθηκε σε εκείνη των Σαβινίων, οι οποίοι λέγεται ότι ήταν οπαδοί του Ατέιου Καπίτωνα, για τη ζωή του οποίου έχουμε κάποια αναφορά στα Χρονικά του Τάκιτου, και υποστήριξε την αυστηρή προσήλωση όσο το δυνατόν περισσότερο στους αρχαίους κανόνες, και την αντίσταση στην καινοτομία. Πολλά αποσπάσματα από τα έργα του Γάιου εμφανίζονται στον Πανδέκτη (Digesta), που δημιουργήθηκε από τον Τριβωνιανό κατόπιν εντολής του Ιουστινιανού Α΄, και έτσι απέκτησε μία μόνιμη θέση στο σύστημα του ρωμαϊκού δικαίου. Ενώ μία σύγκριση των Θεσπισμάτων του Ιουστινιανού με εκείνους του Γάιου δείχνει, ότι ολόκληρη η μέθοδος και η διάταξη τού μεταγενέστερου έργου, αντιγράφηκαν από εκείνη τού προηγούμενου, και πολλά αποσπάσματα είναι λέξη προς λέξη τα ίδια. Ο Πανδέκτης και τα Θεσπίσματα του Ιουστινιανού αποτελούν μέρος του Ιουστινάνειου Κώδικα (Corpus Juris Civilis). Πιθανώς, για το μεγαλύτερο μέρος τής περιόδου των τριών αιώνων που μεσολάβησαν μεταξύ του Γάιου και του Ιουστινιανού Α΄, οι «Θεσμοί» του ήταν το οικείο εγχειρίδιο για όλους τους φοιτητές του Ρωμαϊκού Δικαίου. 

 Τα Θεσπίσματα 
Τα Θεσπίσματα του Γάιου, που γράφτηκαν π. το 161 μ.Χ., ήταν ένα εισαγωγικό εγχειρίδιο νομικών θεσμών, χωρισμένο σε τέσσερα βιβλία:  το πρώτο ασχολείται με τα πρόσωπα και τις διαφορές ως προς την κατάσταση, που μπορούν να κατέχουν ενώπιον του νόμου· το δεύτερο με τα πράγματα και τους τρόπους, με τους οποίους μπορούν να αποκτηθούν δικαιώματα επ' αυτών, συμπεριλαμβανομένου του δικαίου που αφορά τις διαθήκες· το τρίτο με την εξ αδιαθέτου διαδοχή και τις υποχρεώσεις· και το τέταρτο με τις αγωγές και τις μορφές τους. 

Ένα άλλο γεγονός, που καθιστά το έργο του Γάιου πιο ενδιαφέρον για τον ιστορικό μελετητή από αυτό του Ιουστινιανού, είναι ότι ο Γάιος έζησε σε μία εποχή που οι υποθέσεις εκδικάζονταν με βάση το σύστημα των τύπων (formulae), ή των επίσημων οδηγιών που έδινε ο πραίτωρ ενώπιον του οποίου η υπόθεση είχε αρχικά υποβληθεί, στον δικαστή (judex) στον οποίο την παρέπεμπε. Χωρίς γνώση των όρων αυτών των τύπων, είναι αδύνατο να λυθεί το πιο ενδιαφέρον ζήτημα στην ιστορία του ρωμαϊκού δικαίου, και να δειχθεί πώς οι άκαμπτοι κανόνες, που χαρακτηρίζουν το αρχαίο δίκαιο της Ρώμης, τροποποιήθηκαν, από αυτό που έχει ονομαστεί δίκαιη δικαιοδοσία των πραιτόρων, και εφαρμόστηκαν σε νέες συνθήκες, και εναρμονίστηκαν με τις έννοιες και τις ανάγκες μίας πιο ανεπτυγμένης κοινωνίας. Είναι σαφές από τα στοιχεία για τον Γάιο, ότι αυτό το αποτέλεσμα επιτεύχθηκε, όχι από ένα ανεξάρτητο σύνολο δικαστηρίων που εφάρμοζαν, όπως στην Αγγλία πριν από τους νόμους περί δικαστικής εξουσίας, ένα σύστημα διαφορετικό από αυτό των τακτικών δικαστηρίων, αλλά με την χειραγώγηση των τύπων. Την εποχή του Ιουστινιανού το έργο είχε ολοκληρωθεί, και το σύστημα των τύπων είχε εξαφανιστεί. 

Το έργο χάθηκε για τους σύγχρονους μελετητές, μέχρι που, το 1816, ανακαλύφθηκε ένα παλίμψηστο από τον B.G. Niebuhr στη βιβλιοθήκη παραρτημάτων της Βερόνα, στο οποίο ορισμένα από τα έργα του Αγίου Ιερώνυμου γράφτηκαν επάνω σε κάποια προγενέστερα γραπτά, τα οποία αποδείχθηκαν το χαμένο έργο του Γάιου. Το μεγαλύτερο μέρος του παλίμψηστου έχει, ωστόσο, αποκρυπτογραφηθεί με τη βοήθεια του August von Bethmann-Hollweg, και το κείμενο είναι πλέον αρκετά πλήρες. Πιο πρόσφατα, έχουν βρεθεί δύο σειρές θραυσμάτων παπύρου.  Η ανακάλυψη τού έργου τού Γάιου έχει ρίξει φως σε τμήματα της ιστορίας του ρωμαϊκού δικαίου, που προηγουμένως ήταν πολύ σκοτεινά. Πολλές από τις ιστορικές πληροφορίες που δίνει ο Γάιος, λείπουν από τις συλλογές του Ιουστινιανού, και ειδικότερα στην περιγραφή των αρχαίων μορφών διαδικασίας στις αγωγές. Σε αυτές τις μορφές μπορούν να εντοπιστούν «επιβιώσεις» από τις πιο πρωτόγονες εποχές, οι οποίες παρέχουν στην επιστήμη του συγκριτικού δικαίου πολύτιμα παραδείγματα, τα οποία μπορούν να εξηγήσουν τις παράξενες μορφές νομικής διαδικασίας, που βρίσκονται σε άλλα πρώιμα συστήματα. 

Υπάρχουν αρκετές εκδόσεις των Θεσμοθετημάτων, ξεκινώντας με την editio princeps του I.F.L. Göschen (Βερολίνο, 1820). Ο συγγραφέας του άρθρου της Εγκυκλοπαίδειας Britannica του 1911 συνιστά την αγγλική έκδοση του Edward Poste που εκδόθηκε το 1885,  η οποία περιλαμβάνει αγγλική μετάφραση και πλούσια σχόλια. Πιο πρόσφατες εκδόσεις περιλαμβάνουν των E. Seckel και B. Kuebler (8η έκδοση· Λειψία, 1939)· του Francis de Zulueta, που περιέχει το δικό του λατινικό κείμενο με αγγλική μετάφραση και σχόλια (1946)·  2 vols και των WM Gordon και OF Robinson (Λονδίνο, 1988), με αγγλική μετάφραση και το λατινικό κείμενο των Seckel και Kuebler.  Μία σύγκριση των πρώιμων μορφών δράσης, που αναφέρει ο Γάιος, με εκείνες που χρησιμοποιούσαν άλλες πρωτόγονες κοινωνίες, θα βρεθεί στο βιβλίο του Sir Henry Maine " Early Institutions ", κεφάλαιο 9. Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. M. Glasson, "Studie sur Gaius et sur le jus respondendi ". 

 Ανάγλυφο 
δεξιά|μικρογραφία|249x249εσ|Ανάγλυφο του Γάιου από την αίθουσα της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ .
Τη δεκαετία του 1950, ο Πολωνο-αμερικανός γλύπτης Τζόζεφ Κισελέφσκι ανέλαβε να δημιουργήσει τέσσερα μαρμάρινα ανάγλυφα, που βρίσκονται επάνω από την πόρτα της στοάς στις Αίθουσες της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ στην Ουάσιγκτον. Έχουν διάμετρο 28 ίντσες το καθένα. Το ανάγλυφο του Γάιου είναι ένα από τα τέσσερα. 

 Δείτε επίσης 
 Νόμος των Παραπομπών
 Ρωμαϊκό δίκαιο
 Νομική ιστορία

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Κατηγορία:Ρωμαίοι του 2ου αιώνα
Κατηγορία:Ρωμαίοι νομομαθείς