Ισπανικές γενικές εκλογές 2023

Διεξήχθησαν γενικές εκλογές στην Ισπανία την Κυριακή 23 Ιουλίου 2023, για την ανάδειξη των μελών του 15ου Κοινοβουλίου (Κορτές Χενεράλες). Όλες οι 350 έδρες του Κογκρέσου των Αντιπροσώπων τέθηκαν σε εκλογή, καθώς και οι 208 από τις 266 έδρες της Γερουσίας.

Η δεύτερη κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ, που σχηματίστηκε μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου του 2019, αποτελούνταν από έναν αριστερό συνασπισμό μεταξύ του PSOE και του Unidas Podemos, την πρώτη κυβέρνηση τέτοιου είδους σε εθνικό επίπεδο από την εποχή της Δεύτερης Ισπανικής Δημοκρατίας. Η θητεία της κυβέρνησης επισκιάστηκε γρήγορα από το ξέσπασμα της πανδημίας COVID-19 τον Μάρτιο του 2020, μαζί με τις πολιτικές και οικονομικές της συνέπειες. Αυτές περιλάμβαναν την οικονομική ύφεση που προκλήθηκε από τα εκτεταμένα lockdown για τον περιορισμό της εξάπλωσης του ιού SARS-CoV-2, καθώς και τις επιπτώσεις της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία.

Στη δεξιά πλευρά του πολιτικού φάσματος, το Λαϊκό Κόμμα (PP) πέρασε από αλλαγή ηγεσίας στο εθνικό συνέδριο του κόμματος τον Απρίλιο του 2022, έπειτα από εσωκομματική πίεση από τους προέδρους της Γαλικίας και της Μαδρίτης, τον Αλμπέρτο Νούνιες Φεϊχόο και την Ισαμπέλ Ντίαθ Αγιούσο, για την απομάκρυνση του τότε ηγέτη του κόμματος Πάμπλο Κασάδο. Από την ανάληψη της ηγεσίας από τον Φεϊχόο, το PP προηγούνταν στις δημοσκοπήσεις και τερμάτισε πρώτο στις περιφερειακές και δημοτικές εκλογές της 28ης Μαΐου 2023. Το ακροδεξιό Vox εξέφρασε την προθυμία του να στηρίξει το PP σε περίπτωση κοινοβουλευτικού αδιεξόδου με αντάλλαγμα συμμετοχή στην κυβέρνηση και προγραμματικές παραχωρήσεις. Το φιλελεύθερο κόμμα Ciudadanos, άλλοτε κυρίαρχη δύναμη αλλά με απώλειες στην εκλογική του βάση από το 2019, αποφάσισε να μη συμμετάσχει στις εκλογές αυτές, επικεντρώνοντας τις προσπάθειές του στις ευρωεκλογές του 2024.

Παρά τις εικασίες για πρόωρες εκλογές, ο Πέδρο Σάντσεθ, εν ενεργεία πρωθυπουργός της Ισπανίας, εξέφραζε σταθερά την πρόθεσή του να ολοκληρώσει τη νομοθετική περίοδο κανονικά το 2023. Είχε αρχικά ορίσει μια πρόχειρη ημερομηνία εκλογών για τον Δεκέμβριο του 2023, κοντά στη λήξη της ισπανικής προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα αρνητικά αποτελέσματα για το αριστερό μπλοκ στις περιφερειακές και δημοτικές εκλογές του Μαΐου του 2023, με ήττες υπέρ του PP και του Vox σε όλες εκτός από τρεις περιφέρειες, οδήγησαν σε αιφνιδιαστική διάλυση της Βουλής, σε μια κίνηση που χαρακτηρίστηκε ως ρίσκο από τον Σάντσεθ για να αποσυντονίσει την αντιπολίτευση.

Στις πιο αμφίρροπες εκλογές από τις εκλογές του 1996, το PP σημείωσε τη μεγαλύτερη αύξηση στην υποστήριξή του και εξασφάλισε 137 έδρες στο Κογκρέσο, αλλά δεν κατάφερε να επιτύχει τις προσδοκίες, που το ήθελαν να φτάνει τις 150–160 έδρες. Το PSOE ήρθε δεύτερο, αλλά ξεπέρασε τις δημοσκοπήσεις, βελτιώνοντας τα αποτελέσματα του 2019, κερδίζοντας πάνω από ένα εκατομμύριο ψήφους και επιτυγχάνοντας το καλύτερο ποσοστό του από τις εκλογές του 2008 σε αριθμό ψήφων και ποσοστό. Το Vox είδε μείωση στη λαϊκή του ψήφο και στον αριθμό εδρών, ενώ το Sumar κέρδισε 31 έδρες στο Κογκρέσο, σημειώνοντας μείωση σε σχέση με το άθροισμα των συνιστωσών του κομμάτων. Κανένα μπλοκ δεν πέτυχε πλειοψηφία και, παρά τις απώλειες των κομμάτων του καταλανικού αυτονομιστικού κινήματος, την ισορροπία δυνάμεων διατήρησε το Μαζί για την Καταλονία (Junts), το κόμμα του πρώην προέδρου της Καταλονίας και φυγά Κάρλες Πουτζντεμόν. Έπειτα από αποτυχημένη απόπειρα του Φεϊχόο να εξασφαλίσει ψήφο εμπιστοσύνης, ο Σάντσεθ σύναψε συμφωνία με το Junts και τα περισσότερα περιφερειακά και εθνικιστικά κόμματα, κερδίζοντας την επανεκλογή του στην πρώτη ψηφοφορία για ψήφο εμπιστοσύνης που πραγματοποιήθηκε στις 16 Νοεμβρίου, με απόλυτη πλειοψηφία 179 ψήφων υπέρ.

 Εκλογικό σύστημα 
Το ισπανικό Κορτές Χενεράλες (Κοινοβούλιο της Ισπανίας) είχε σχεδιαστεί ως ένα ατελές δικομματικό σύστημα (imperfect bicameral system). Το Κογκρέσο των Αντιπροσώπων διέθετε μεγαλύτερη νομοθετική ισχύ από τη Γερουσία, με τη δυνατότητα να παρέχει ή να αποσύρει την εμπιστοσύνη του σε έναν πρωθυπουργό και να υπερβαίνει βέτο της Γερουσίας με απόλυτη πλειοψηφία ψήφων. Παρ' όλα αυτά, η Γερουσία διατηρούσε ορισμένες αποκλειστικές (αν και περιορισμένες σε αριθμό) αρμοδιότητες—όπως ο ρόλος της στην συνταγματική αναθεώρηση—οι οποίες δεν υπόκεινταν σε υπέρβαση από το Κογκρέσο.. συνοψίζοντας .

Η ψηφοφορία για το Κοινοβούλιο διεξάγεται με βάση την καθολική ψηφοφορία, η οποία περιλαμβάνει όλους τους πολίτες άνω των 18 ετών που απολαμβάνουν πλήρως τα πολιτικά τους δικαιώματα.. Τροποποιήσεις στον εκλογικό νόμο το 2022 κατήργησαν το σύστημα της «ζητούμενης ψήφου» (), βάσει του οποίου οι Ισπανοί του εξωτερικού έπρεπε να υποβάλουν αίτηση για εγγραφή στους εκλογικούς καταλόγους προκειμένου να τους επιτραπεί η ψήφος.. Το σύστημα αυτό θεωρήθηκε υπεύθυνο για τη σημαντική μείωση της συμμετοχής των Ισπανών του εξωτερικού κατά τα έτη εφαρμογής του.

Για το Κογκρέσο των Αντιπροσώπων, 348 έδρες εκλέγονται με τη μέθοδο ντ'Όντ και σύστημα κλειστής λίστας, αναλογική εκπροσώπηση, με εκλογικό όριο τρία τοις εκατό των έγκυρων ψήφων—συμπεριλαμβανομένων των λευκών—που εφαρμόζεται σε κάθε εκλογική περιφέρεια. Οι έδρες κατανέμονται στις περιφέρειες που αντιστοιχούν στις επαρχίες της Ισπανίας, με κάθε μία να λαμβάνει αρχικά δύο έδρες και οι υπόλοιπες 248 να κατανέμονται αναλογικά με τον πληθυσμό τους. Οι Θέουτα και Μελίγια λαμβάνουν τις δύο τελευταίες έδρες, οι οποίες εκλέγονται με σύστημα πλειοψηφικής ψήφου... Η χρήση αυτής της μεθόδου είχε ως αποτέλεσμα την εμφάνιση ενός φυσικού εκλογικού ορίου, το οποίο εξαρτάται από το μέγεθος της εκλογικής περιφέρειας και την κατανομή των ψήφων μεταξύ των υποψηφίων συνδυασμών.

 Αποτελέσματα 
 Κογκρέσο 

+ΚόμμαΨήφοι ΈδρεςΨήφοι%± ψήφοι± ποσοστόΑντιπρόσωποι Λαϊκό Κόμμα8 091 84033,05% 3 044 800 60,3137 48Ισπανικό Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα7 760 97031,70% 986 771 14,3121 1Vox3 033 74412,39% 623 235 17,0%33 19Sumar3 014 00612,31% 707 959 19,0%31 7Ρεπουμπλικανική Αριστερά της Καταλωνίας462 883 1,89% 411 976 47,4%7 6Junts392 6341,60% 137 591 25,9%7 1Euskal Herria Bildu333 3621,36% 55 741 20,1%6 1Βασκικό Εθνικιστικό Κόμμα275 7821,12% 103 220 27,2%5 1Γαλικιανό Εθνικιστικό Μπλοκ152 3270,62% 31 871 26,5%1 -Κανάρια Συμμαχία114 7180,46% 9 571 7,5%1 1Λαϊκή Ένωση της Ναβάρρα51 7640,21% 47 314 47,4%1 1Λευκά 199 3920,8% 17 835 0,1%0n/aΈγκυρες ψήφοι24 482 534Συμμετοχή 70,4%
 4,2%Άκυρα261 078Ψηφίσαντες24 743 612Αποχή10 402 450Εγγεγραμμένοι35 146 062

 Γερουσία 
Αρχείο:Sénat (Espagne) 2023.svg +Αποτελέσματα εκλογών ΓερουσίαςΚόμμαΕκλεγέντες/είσες+/-Λαϊκό Κόμμα (PP)120Ισπανικό Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα (PSOE)72Βασκικό Εθνικιστικό Κόμμα (EAJ-PNV)4Euskal Herria Bildu (EH Bildu)4 Ρεπουμπλικανική Αριστερά της Καταλωνίας (ERC)3Junts1Λαϊκή Ένωση της Ναβάρρα (UPN)1Σοσιαλιστική Ομάδα της Γομέρα (ASG)1 Ανεξάρτητη Ερενιανή Ομάδα (AHI)1Ανεξάρτητοι (IND)Εκλέχθηκε στο πλαίσιο του Προοδευτικού Συμφώνου (EFS), μιας συμμαχίας που δημιουργήθηκε για τις γερουσιαστικές εκλογές στο νησί Ίμπιζα (Βαλεαρίδες), η οποία αποτελείτο από το Ισπανικό Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα (PSOE), το Sumar, την Ενωμένη Αριστερά και το τοπικό κόμμα Ίμπιζα Τώρα (Ara Eivissa).1Vox0Teruel Existe (TE)0Ciudadanos (Cs)0Σύνολο208

 Σχηματισμός κυβέρνησης 

Κατά την προεκλογική περίοδο, τα πρακτορεία ειδήσεων ανέφεραν ότι, σε περίπτωση νίκης του Λαϊκού Κόμματος (PP), θα έπρεπε να βασιστεί στο Vox για την επίτευξη κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, παρά το γεγονός ότι ο Φεϊχό είχε δηλώσει ότι θα προτιμούσε μια κυβέρνηση μειοψηφίας. Τα εκλογικά αποτελέσματα έδειξαν αργότερα ότι ακόμη και μαζί, το PP και το Vox δεν συγκέντρωναν επαρκή αριθμό εδρών για σχηματισμό πλειοψηφίας, καθώς συνολικά συγκέντρωσαν 170 έδρες. Τόσο το PP όσο και το PSOE, χωρίς την απαιτούμενη πλειοψηφία, ισχυρίστηκαν ότι κέρδισαν τις εκλογές. Τα αποτελέσματα αύξησαν το ενδεχόμενο να μην σχηματιστεί κυβέρνηση και να προκηρυχθούν εκ νέου εκλογές, γεγονός που θα αποτελούσε την τρίτη συνεχόμενη φορά κατά την οποία οι κανονικές γενικές εκλογές δεν απέδωσαν σαφές αποτέλεσμα και ακολούθησαν πρόωρες εκλογές. Το καταλανικό κόμμα Junts — υπό την ηγεσία του πρώην προέδρου της Καταλονίας και φυγά Κάρλες Πουτζντεμόν — θεωρήθηκε ευρέως ως ρυθμιστής της κατάστασης, με τα δύο μπλοκ να χρειάζονται τη θετική του ψήφο για τον σχηματισμό κυβέρνησης, πιθανόν με αντάλλαγμα περαιτέρω παραχωρήσεις αναφορικά με την ανεξαρτησία της Καταλονίας.

Κατόπιν της ήττας του Φεϊχόο, ο βασιλιάς Φελίπε ΣΤ΄ συγκάλεσε όλα τα κόμματα σε νέο γύρο διαβουλεύσεων στις 2 και 3 Οκτωβρίου, μετά τον οποίο όρισε τον Πέδρο Σάντσεθ ως τον επόμενο υποψήφιο για την απόπειρα σχηματισμού κυβέρνησης. Μετά τον ορισμό του, ο Σάντσεθ σχολίασε ότι «δεν πάει σε μια ψεύτικη επένδυση», προσθέτοντας ότι όλα όσα θα συμφωνηθούν για την εξασφάλιση της επένδυσης θα είναι «εντός του Συντάγματος» και ότι οι συμφωνίες θα είναι «διαφανείς και γνωστές», σχόλιο που θεωρήθηκε ως αναφορά στις επικρίσεις για την προτεινόμενη αμνηστία από τα υπέρ της καταλανικής ανεξαρτησίας κόμματα.

 Παραπομπές 

2023
Ισπανια