Τσερκέζκιοϊ Τραγίλου Σερρών

Το Τσερκέζκιοϊ, επίσης γνωστό ως Τσερκέζ-Μαχαλά ή Τσερκέζ-Κούλε, είναι πρώην οικισμός στον σημερινό Δήμο Βισαλτίας της Περιφερειακής Ενότητας Σερρών της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Διοικητικά, πρόκειται για τον αρχικό οικισμό του σημερινού κατοικημένου χωριού Τράγιλος Σερρών και βρισκόταν σε απόσταση περίπου 2,5 χλμ. ανατολικά-βορειοανατολικά από αυτό, κοντά στις ελώδεις όχθες της πρώην λίμνης Αχινού.

 Ιστορία 
 Οθωμανική περίοδος 
Ο οικισμός ιδρύθηκε μετά το 1864, στο πλαίσιο της εγκατάστασης Κιρκάσιων (Τσερκέζων) προσφύγων από τον Καύκασο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, οι οποίοι εκδιώχθηκαν βίαια από τον ρωσικό στρατό κατά τη διάρκεια της μακρόχρονης σύρραξης Ρωσίας-Καυκασίων, η οποία κορυφώθηκε εκείνη τη χρονιά. Οι οθωμανικές αρχές, εφαρμόζοντας πολιτική ενίσχυσης του μουσουλμανικού πληθυσμού, μετέφεραν τους πληθυσμούς αυτούς σε παραμεθόριες και στρατηγικής σημασίας περιοχές της αυτοκρατορίας, μεταξύ των οποίων τα Βαλκάνια και ιδιαίτερα στη Μακεδονία, με στόχο τη δημογραφική ενίσχυση του μουσουλμανικού στοιχείου.

Στο σαντζάκι των Σερρών, οι Κιρκάσιοι εγκαταστάθηκαν κυρίως μετά το 1866, τόσο στην πόλη των Σερρών όσο και σε αγροτικές περιοχές και διάφορα τσιφλίκια. Η ονομασία Τσερκέζκιοϊ προήλθε από την τουρκική λέξη Çerkez («Τσερκέζος») και την κατάληξη -köy («χωριό»), δηλαδή «χωριό των Τσερκέζων».

Πέρα από τον οικισμό Τσερκέζκιοϊ που βρισκόταν κοντά στον σημερινό Τράγιλο, είχε δημιουργηθεί και δεύτερος οικισμός Κιρκάσιων με το ίδιο όνομα στην περιοχή του Δημητριτσίου. Στις πηγές της εποχής αναφέρονται περιστατικά ληστρικών επιδρομών από Κιρκάσιους στις γύρω περιοχές της Νιγρίτας κατά τα τέλη του 19ου αιώνα, ενώ γίνεται επίσης λόγος για συνεχιζόμενη άφιξη Κιρκάσιων προσφύγων. Παρ’ όλα αυτά, πέρα από τους δύο συγκεκριμένους οικισμούς, δεν υπάρχουν ενδείξεις για ευρείας κλίμακας εγκατάστασή τους στον χώρο της Βισαλτίας. Ορισμένοι ωστόσο φαίνεται πως περιφέρονταν οπλισμένοι ή κατείχαν θέσεις στην τοπική διοίκηση, προκαλώντας φόβο στον χριστιανικό πληθυσμό.

Το 1876, σε υπηρεσιακή έκθεση του Έλληνα πρόξενου Σερρών, Ιωάννη Παπακωστόπουλου, αναφέρεται ότι στον οικισμό διέμεναν 100 οικογένειες Οθωμανών που μιλούσαν την κιρκασιακή γλώσσα. Η στατιστική μελέτη του Βούλγαρου Βασίλ Κάντσωφ, «Μακεδονία, Εθνογραφία και Στατιστική», εκτιμά ότι το 1900 ο οικισμός είχε 20 Κιρκάσιους κατοίκους. Σύμφωνα με την «Εθνολογική Στατιστική των Βιλαετίων Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου» του Αθανάσιου Χαλκιόπουλου, που εκδόθηκε το 1910 στην Αθήνα, ο οικισμός είχε πληθυσμό 75 ορθοδόξων Ελλήνων και 100 μουσουλμάνων. Σε υπολογισμούς της Επιτελικής Υπηρεσίας του Ελληνικού Στρατού που δημοσιεύθηκαν το 1919, αναφέρονται 60 μωαμεθανοί κάτοικοι την περίοδο πριν το 1912.

 Σύγχρονη ιστορία 
Ο οικισμός εγκαταλείφθηκε κατά την περίοδο των Βαλκανικών Πολέμων και για τον λόγο αυτό δεν καταγράφηκε στην ελληνική απογραφή του 1913. Σύμφωνα με δημοσίευμα του 1914, στον οικισμό υπήρχαν 15 ακατοίκητα σπίτια. Σε αυτά επιχείρησαν να εγκατασταθούν 57 οικογένειες προσφύγων από το Αχμέτ Βέη του Λουλέ Μπουργκάς (Αρκαδιούπολη) της Ανατολικής Θράκης, οι οποίοι προηγουμένως είχαν εγκατασταθεί προσωρινά στο Γενίκιοϊ, κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Ωστόσο, οι τοπικές αρχές δεν επέτρεψαν την εγκατάστασή τους στο Τσερκέζκιοϊ, καθώς τα σπίτια είχαν ήδη εκμισθωθεί στον Ισραηλίτη Λιάου από τον Τούρκο ιδιοκτήτη τους, πριν εκείνος εγκαταλείψει την περιοχή. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτελικής Υπηρεσίας του Ελληνικού Στρατού, τον Αύγουστο του 1915 ο οικισμός παρέμενε ακατοίκητος, ενώ σε βρετανικό στρατιωτικό χάρτη της περιόδου του Μακεδονικού Μετώπου (Μάρτιος 1918), αποτυπώθηκαν μόνο τρία ερειπωμένα κτίρια στο σημείο του παλαιού οικισμού.

Το ερειπωμένο Τσερκέζκιοϊ προσαρτήθηκε το 1920 στη νεοσύστατη κοινότητας Μουνουχίου (Μαυροθάλασσα) της Υποδιοίκησης Νιγρίτης του νομού Σερρών, μαζί με το χωριό Κούλια (Πύργος). Καθώς ήταν ακατοίκητο, δεν καταγράφηκε στην ελληνική απογραφή του ίδιου έτους.

Μετά τη λήξη του ελληνοτουρκικού πολέμου (1919–1922) και την εφαρμογή της συμφωνίας ανταλλαγής πληθυσμών το 1923, τα πρώτα κύματα προσφύγων άρχισαν να φτάνουν στην Ελλάδα. Βασική προτεραιότητα των αρχών ήταν η άμεση τακτοποίησή τους όπου μπορούσε να εξευρεθεί δυνατότητα διαμονής, ακόμη και προσωρινά. Στη Μακεδονία, δεν ήταν σπάνιο φαινόμενο η εγκατάσταση προσφύγων σε εγκαταλελειμμένους οικισμούς, στους οποίους μέχρι πρότινος κατοικούσαν μουσουλμανικοί ή άλλοι πληθυσμοί, που είτε είχαν ήδη αποχωρήσει μετά τους πολέμους είτε επρόκειτο να μετακινηθούν βάσει της συμφωνίας ανταλλαγής. Στο εγκαταλελειμμένο Τσερκέζκιοϊ, σύμφωνα με στοιχεία του 1928 της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων, προωθήθηκαν 360 δικαιούχοι, αρχηγοί οικογενειών μαζί με τα μέλη των οικογενειών τους, οι οποίοι διεκδικούσαν αποζημίωση στο πλαίσιο της ανταλλαγής πληθυσμών.

Ωστόσο, εξαιτίας της έλλειψης ευνοϊκών συνθηκών διαβίωσης, ο προσφυγικός οικισμός δημιουργήθηκε περίπου 2,5 χλμ. δυτικότερα, σε τοποθεσία πολύ κοντά στη Μαυροθάλασσα. Το 1926 ο νέος αυτός οικισμός ονομάστηκε Τράγιλος, προς τιμήν της αρχαίας ομώνυμης πόλης που βρισκόταν στην ίδια ευρύτερη περιοχή της Βισαλτίας. Σύμφωνα με την ελληνική απογραφή του 1928, ο πληθυσμός του ανερχόταν σε 300 κατοίκους.

Με τα εγγειοβελτιωτικά έργα της πεδιάδας των Σερρών τη δεκαετία του 1930, όπως τον εγκιβωτισμό του ποταμού Στρυμόνα και την αποξήρανση της λίμνης Αχινού, η περιοχή του πρώην οικισμού Τσερκέζκιοϊ απαλλάχτηκε από τις ελώδεις εκτάσεις. Σήμερα, δεν σώζονται ερείπια ή ίχνη του οικισμού και στη θέση του υπάρχουν αγροκτήματα.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Εγκαταλελειμμένα χωριά της περιφερειακής ενότητας Σερρών
Κατηγορία:Δήμος Βισαλτίας