Δήμητρα Μαρκοβίτση

Η Δήμητρα Μαρκοβίτση (γεν. 1954, Αθήνα) είναι Ελληνο-Γαλλίδα φωτοχημικός και Ομότιμη Διευθύντρια Έρευνας στο Γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών CNRS. Υπήρξε πρωτοπόρος στις μελέτες των ηλεκτρονικά διεγερμένων καταστάσεων των υγρών κρυστάλλων και συνέβαλε καθοριστικά στην κατανόηση των διεργασιών που προκαλούνται στο DNA από απορρόφηση υπεριώδους ακτινοβολίας. Οι δύο αυτές πτυχές του έργου της αποτέλεσαν το αντικείμενο του Ευρωπαϊκού Δικτύου Κατάρτισης Marie Skłodowska-Curie Actions] Marie Skłodowska-Curie Light DyNAmics – DNA as a training platform for photodynamic processes in soft materials.

Η Μαρκοβίτση διετέλεσε πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης Φωτοχημείας (2007–2010) και από το 2018 είναι πρόεδρος του Διεθνούς Ιδρύματος για την Φωτοχημεία (International Foundation for Photochemistry).

 Βιογραφία 
Η Δήμητρα Μαρκοβίτση, κόρη του Τρύφωνα και της Ελευθερίας, γεννήθηκε το 1954 στην Αθήνα. Από το 1958 έως το 1969 διέμεινε στην Κρύα Βρύση Πέλλας. Στη συνέχεια επέστρεψε στην Αθήνα, όπου σπούδασε στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, αποφοιτώντας το 1978 με δίπλωμα Χημικού Μηχανικού.  

Μετέβη στο Παρίσι με υποτροφία του γαλλικού κράτους και το 1979  πήρε μεταπτυχιακό δίπλωμα (Diplôme d’Études Approfondies) από το Πανεπιστήμιο Paris VII με θέμα «Ενέργεια και Μόλυνση». Το 1983 υποστήριξε διδακτορική διατριβή (thèse d’État) στο Πανεπιστήμιο Louis Pasteur του Στρασβούργου με τίτλο «Τα ανελλίδια: μια καινούργια οικογένεια αμφίφιλων».https://www.ipcms.fr/wp-content/uploads/2021/02/Theses_pour-le-web_040918.pdf

 Ερευνητική καριέρα 
Η Μαρκοβίτση εντάχθηκε στο CNRS το 1981. Ύστερα από πρόσκληση της Royal Society, μετέβη το 1984 στο Λονδίνο. Εκεί εργάστηκε για ένα χρόνο στο Royal Institution του Λονδίνου, του οποίου Διευθυντής ήταν ο νομπελίστας George Porter, και μυήθηκε στην φωτοχημεία.

Από το 1985 έως το 2021 εργάστηκε στο CEA Paris-Saclay, σε κοινά ερευνητικά εργαστήρια του CNRS με το CEA. Από το 2001 έως το 2014 διετέλεσε διευθύντρια του Laboratoire Francis Perrin. Αφού ανακηρύχθηκε Ομότιμη Διευθύντρια Έρευνα μετατέθηκε στο Ινστιτούτο Φυσικής Χημείας – Université Paris-Saclay.

 Ερευνητικό έργο 
Τα ερευνητικά ενδιαφέροντα της Μαρκοβίτση περιλαμβάνουν:  
 Φωτοφυσική και φωτοχημεία στην υγρή φάση  
 Χρονικά ανάλυση φασματοσκοπίας (απορρόφησης και φθορισμού)  
 Διεγερμένες ηλεκτρονικές καταστάσεις, μεταφορά ενέργειας και φορτίου  
 Φωτοϊονισμός και σχηματισμός ριζών  
 Φωτοχημικές αντιδράσεις στο DNA  

Η Μαρκοβίτση μελέτησε τη διάδοση ενέργειας ηλεκτρονικής διέγερσης σε υγρούς κρυστάλλους και τις ιδιότητες διεγερμένων καταστάσεων σε πολυχρωμοφορικά συστήματα. Για την περιγραφή τους πρότεινε ένα μοντέλο που συνδυάζει τη θεωρία των εξιτονίων με μεθόδους κβαντικής χημείας. Δημοσίευσε τις πρώτες μελέτες για την επίδραση της δομικής αταξίας στις διεγερμένες καταστάσεις του DNA.

Μελέτησε τον εγγενή φθορισμό του DNA και την χρονική του μεταβολή από φεμτοδευτερόλεπτα έως νανοδευτερόλεπτα. Ανακάλυψε έναν ειδικό τύπο εξιτονίων που εκπέμπουν σε μικρά μήκη κύματος και είναι πολύ ευαίσθητα στη δομή της διπλής έλικας. Ως εκ τούτου, ο φθορισμός τους θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για ανίχνευση βλαβών στο DNA. Επίσης, πραγματοποίησε την πρώτη φασματοσκοπική μελέτη διεγερμένων καταστάσεων DNA στην περιοχή UVA.

Απέδειξε ότι η υπεριώδης ακτινοβολία χαμηλής ενέργειας (μήκη κύματος μεγαλύτερα από 250 nm) μπορεί να προκαλέσει φωτοϊονισμό του DNA.E. Balanikas, L. Martinez-Fernandez, R. Improta, P. Podbevsek, G. Baldacchino and D. Markovitsi, "The Structural Duality of Nucleobases in Guanine Quadruplexes Controls Their Low-Energy Photoionization" J. Phys. Chem. Lett. 2021 Vol. 12 Pages 8309−8313, DOI: org/10.1021/acs.jpclett.1c01846  Το αποτέλεσμα αυτού του αναπάντεχου φαινομένου είναι η δημιουργία ριζών, που οδηγούν σε οξειδωτικές βλάβες. Επίσης, πρότεινε την προοπτική χρησιμοποίησης του φωτοϊονισμού, του οποίου η κβαντική απόδοση εξαρτάται έντονα από τη δευτεροταγή δομή του DNA, για την ανάπτυξη βιοαισθητήρων, χωρίς πρόσθετους δείκτες. 
Μέρος της έρευνάς της έχει δημοσιευθεί σε συλλογικούς τόμους, όπως το Handbook of Organic Photochemistry and Photobiology,CRC Handbook of Organic Photochemistry and Photobiology, A. Griesbeck, M. Oelgemöller and F. Ghetti eds., CRC Press 2012, ISBN 9781439899335 και βιβλία.

 Επιλεγμένες δημοσιεύσεις 
 D. Petropoulos, L. Martinez-Fernandez, L. Uboldi, M. Mauri, G. Cerullo, E. Balanikas, D. Markovitsi, « Ultrafast dynamics of the UV-induced electronic relaxation in DNA guanine-thymine dinucleotides: from the Franck-Condon states to the minima of the potential energy surfaces », Physical Chemistry Chemical Physics, 2025
 D. Markovitsi, On the Use of the Intrinsic DNA Fluorescence for Monitoring Its Damage: A Contribution from Fundamental Studies, ACS Omega, 2024. doi:[10.1021/acsomega.4c02256](https://doi.org/10.1021/acsomega.4c02256)  
 T. Gustavsson, D. Markovitsi,  The Ubiquity of High-Energy Nanosecond Fluorescence in DNA Duplexes  Chem. Phys. Lett., 2024, 
Doi : 10.1021/acs.jpclett.2c03884

 D. Markovitsi, Processes triggered in guanine quadruplexes by direct absorption of UV radiation: From fundamental studies toward optoelectronic biosensors, Photochem. Photobiol., 2023. doi:[10.1111/php.13826](https://doi.org/10.1111/php.13826)  
 E. Balanikas, A. Banyasz, G. Baldacchino, D. Markovitsi, Deprotonation Dynamics of Guanine Radical Cations, Photochem. Photobiol., 2022, 98, 523–531.  
 T. Gustavsson, D. Markovitsi, Fundamentals of the Intrinsic DNA Fluorescence, Accounts of Chemical Research, 2021, 54, 1226–1235.  
 E. Balanikas, A. Banyasz, T. Douki, G. Baldacchino, D. Markovitsi, Guanine Radicals Induced in DNA by Low-Energy Photoionization, Accounts of Chemical Research, 2020, 53, 1511–1519.  
 A. Banyasz, I. Vaya, P. Changenet-Barret, T. Gustavsson, T. Douki, D. Markovitsi, Base-pairing enhances fluorescence and favors cyclobutane dimer formation induced upon absorption of UVA radiation by DNA, J. Am. Chem. Soc., 2011, 133, 5163–5165.  
 C. Ecoffet, D. Markovitsi, P. Millie, J. Lemaistre, Electronic excitations in organized molecular systems. A model for columnar aggregates of ionic compounds, Chem. Phys., 1993, 177, 629–643.

 Συμμετοχή σε επιστημονικούς φορείς 
 2018– : Πρόεδρος του Διεθνούς Ιδρύματος για τη Φωτοχημεία  (International Foundation for Photochemistry)
 2001–2014 : Διευθύντρια του Laboratoire Francis Perrin, CEA–CNRS URA 245  
 2008–2012 : Μέλος της Γαλλικής Εθνικής Επιτροπής Επιστημονικής Έρευνας  
 2007–2010 : Πρόεδρος Ευρωπαϊκής Ένωσης Φωτοχημείας  (European Photochemistry Association)
 2007–2009 : Μέλος Επιστημονικής Επιτροπής της Γαλλική Υπηρεσία Έρευνας (ANR)  
 2006–2013 : Μέλος Δ.Σ. École Doctorale Chimie de Paris-Sud  
 2004–2007 : Μέλος Δ.Σ. École Doctorale Physicochimie du Sud de Paris  
 1999–2001 : Γενική Γραμματέας, Τμήμα Φυσικής Χημείας SFC–SFP  
 1998–2000 : Μέλος Γαλλικής Επιτροπής Φυσικής  

 Άλλες δραστηριότητες 
Η Δήμητρα Μαρκοβίτση και ο σύζυγός της Gérard Balland μετέφρασαν από τα ελληνικά στα γαλλικά το ιστορικό μυθιστόρημα του Μ. Καραγάτσης Σέργιος και Βάκχος. Η μετάφραση εκδόθηκε το 2024.

 Παραπομπές