Εισαγωγή του Πορφύριου

Η Εισαγωγή (αρχ. ελλην.: Εἰσαγωγή) στις «Κατηγορίες» του Αριστοτέλη, γραμμένο από τον Πορφύριο και μεταφρασμένο στα λατινικά από τον Βοήθιο, ήταν το τυπικό εγχειρίδιο λογικής για τουλάχιστον μια χιλιετία μετά το τέλος του. Συντάχθηκε από τον Πορφύριο στη Σικελία κατά τα έτη 268-270, και στάλθηκε στο Χρυσαόριον της Μ. Ασίας, σύμφωνα με όλους τους αρχαίους σχολιαστές Αμμώνιο, Ηλία και Δαβίδ. Το έργο περιλαμβάνει την εξαιρετικά επιδραστική ιεραρχική ταξινόμηση γενών και ειδών από την ουσία γενικά μέχρι τα άτομα, γνωστή ως Δέντρο του Πορφύριου, και μία εισαγωγή που αναφέρει το πρόβλημα των καθολικών εννοιών.

Η μετάφραση του έργου από τον Βοήθιο, στα λατινικά, έγινε ένα τυπικό μεσαιωνικό εγχειρίδιο στα ευρωπαϊκά σχολικά πανεπιστήμια, θέτοντας το έδαφος για τις μεσαιωνικές φιλοσοφικές-θεολογικές εξελίξεις της λογικής και το πρόβλημα των καθολικών εννοιών. Πολλοί συγγραφείς, όπως ο ίδιος ο Βοήθιος, ο Αβερρόης, ο Πέτρος Αβελάρδος, ο Δούνς ο Σκώτος, έγραψαν σχόλια για το βιβλίο. Άλλοι συγγραφείς όπως ο Γουλιέλμος του Όκαμ το ενσωμάτωσαν στα εγχειρίδιά τους για τη λογική.

 Εκδόσεις 
μικρογραφία|Εικονογραφημένο αρχίγραμμα από το χειρόγραφο Χουναΰν ιμπν-Ισάκ al-'Ibadi της Εισαγωγής.
μικρογραφία|Αραβικό χειρόγραφο της Εισαγωγής.
Η παλαιότερη λατινική μετάφραση, η οποία δεν σώζεται πλέον, έγινε από τον Γάιο Μάριο Βικτορίνο τον 4ο αι. Ο Βοήθιος βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό σε αυτήν, στη μετάφρασή του. Η παλαιότερη γνωστή συριακή μετάφραση έγινε τον 7ο αι. από τον Αθανάσιο Β΄ Μπαλντόγιο, Πατριάρχη Αντιόχειας. Υπάρχει επίσης μία πρώιμη κλασική αρμενική μετάφραση του έργου.

Η Εισαγωγή μεταφράστηκε στα αραβικά από τον ιμπν αλ-Μουκάφα από μία συριακή έκδοση. Με το αραβοποιημένο όνομα Isāghūjī, παρέμεινε για πολύ καιρό το τυπικό εισαγωγικό κείμενο λογικής στον μουσουλμανικό κόσμο, και επηρέασε τη μελέτη της θεολογίας, της φιλοσοφίας, της γραμματικής και της νομολογίας. Εκτός από τις προσαρμογές και τις επιτομές αυτού του έργου, πολλά ανεξάρτητα έργα μουσουλμάνων φιλοσόφων για τη λογική έχουν τον τίτλο Isāghūjī. Η συζήτηση του Πορφύριου για το τυχαίο πυροδότησε μία μακροχρόνια συζήτηση, σχετικά με την εφαρμογή του τυχαίου και της ουσίας. Εισαγωγή του Πορφύριου στην Encyclopædia Iranica 

 Τα κατηγορούμενα 
Τα κατηγορούμενα (λατ. praedicabilis, αυτό που μπορεί να δηλωθεί ή να επιβεβαιωθεί, μερικές φορές ονομάζεται quinque voces ή πέντε λέξεις) είναι, στη σχολαστική λογική, ένας όρος που εφαρμόζεται σε μία ταξινόμηση των πιθανών σχέσεων, στις οποίες μπορεί να σταθεί ένα κατηγόρημα σε σχέση με το υποκείμενό του. Η λίστα που δίνεται από τους σχολαστικούς και γενικά υιοθετείται από τους σύγχρονους λογικούς βασίζεται στην αρχική τετραπλή ταξινόμηση που έδωσε ο Αριστοτέλης (Θέματα, a iv. 101 b 17–25): ορισμός (όρος), γένος (γένος), ιδιότητα (ίδιον), τυχαίο (συμβεβηκός). Η σχολαστική ταξινόμηση, που προέκυψε από την έκδοση της Εισαγωγής του Βοήθιου, τροποποίησε την Αριστοτελική ταξινόμηση αντικαθιστώντας τον ορισμό (horos) με διαφορετικά (differentia) και είδη (eidos). Η μέθοδος ορισμού με διαφοροποίηση ή διαφοροποίηση ήταν γνωστή και εφαρμοζόταν από τον Αριστοτέλη.

 Το Δένδρο του Πορφυρίου 
Στα μεσαιωνικά εγχειρίδια, το άκρως σημαντικό Πορφυρικό δένδρο απεικονίζει τη λογική ταξινόμηση της ουσίας. Μέχρι σήμερα, η ταξινόμηση επωφελείται από έννοιες στο Πορφυρικό δέντρο για την ταξινόμηση ζωντανών οργανισμών: βλέπε κλαδιστική.

 Το πρόβλημα των καθολικών 
Το έργο φημίζεται για την υποκίνηση της μεσαιωνικής συζήτησης σχετικά με το καθεστώς των καθολικών εννοιών. Ο Πορφύριος γράφει:

 Προς το παρόν, φυσικά θα αρνηθώ να πω, σχετικά με τα γένη και τα είδη, αν υπάρχουν, αν είναι γυμνές, καθαρές, απομονωμένες έννοιες, αν είναι -αν υπάρχουν- σωματικές ή ασώματες, ή αν είναι χωρισμένες από -ή μέσα- σε αισθητά αντικείμενα, και άλλα συναφή ζητήματα. Αυτού του είδους το πρόβλημα είναι από τα πιο βαθιά, και απαιτεί πιο εκτεταμένη διερεύνηση.

 αὐτίκα περὶ τῶν γενῶν τε καὶ εἰδῶν τὸ μὲν εἴτε ὑφέστηκεν εἴτε καὶ ἐν μόναις ψιλαῖς ἐπινοίαις κεῖται εἴτε καὶ ὑφεστηκότα σώματά ἐστιν ἢ ἀσώματα καὶ πότερον χωριστὰ ἢ ἐν ταῖτα. ὑφεστῶτα, παραιτήσομαι λέγειν βαθυτάτης οὔσης τῆς τοιαύτης πραγματείας καὶ ἄλλης μείζονος δεομένης ἐξετάσεως.Aristotelis opera omnia. Ad optimorum librorum fidem accurate ..., Volume 8

Αν και δεν ανέφερε περαιτέρω το πρόβλημα, η διατύπωσή του αποτελεί το πιο σημαντικό μέρος τού έργου του, καθώς αυτά τα ερωτήματα αποτέλεσαν τη βάση των μεσαιωνικών συζητήσεων σχετικά με την κατάσταση των καθολικών εννοιών. Υπάρχουν οι καθολικές έννοιες στο μυαλό ή στην πραγματικότητα; Αν είναι στην πραγματικότητα, είναι φυσικά πράγματα ή όχι; Αν είναι φυσικά, έχουν ξεχωριστή ύπαρξη από τα φυσικά σώματα, ή αποτελούν μέρος αυτών;

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 
 Barnes, Jonathan (2003). Introduction to Introduction by Porphyry. Clarendon Press (modern translation of the Isagoge)
 King, Daniel (2010). The Earliest Syriac Translation of Aristotle's Categories: Text, Translation and Commentary. Brill


 Porphyry, Isagoge, translation by Octavius Freire Owen (1853)
 MS 484/15 Commentum super libro Porphyrii Isagoge; De decim predicamentis at OPenn

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι