Βελονόμορφα

Τα βελονόμορφα (επιστημονική-λατινική ονομασία Beloniformes), γνωστά και ως εξωκοιτόμορφα (Exocoetiformes) είναι τάξη ακτινοπτερύγιων ψαριών, τα περισσότερα είδη της οποίας είναι θαλάσσια, αλλά υπάρχουν και μερικά που ζουν στο γλυκό ή το υφάλμυρο νερό. Με την εξαίρεση μιας τους οικογένειας (Adrianichthyidae), τα βελονόμορφα είναι στενόμακρά ψάρια μεσαίου μεγέθους, που ζουν κοντά στην επιφάνεια του νερού, ανήκουν δηλαδή στα κοινώς αποκαλούμενα «αφρόψαρα». Τρέφονται με φύκη, πλαγκτόν, αλλά και με μικρότερα ζώα, ακόμα και με άλλα ψάρια. Helfman G., Collette B., & Facey D.: The Diversity of Fishes, Blackwell Publishing, σσ. 274-276, 1997, ISBN 0-86542-256-7

 Ταξινομικές υποδιαιρέσεις 
Η τάξη βελονόμορφα περιλαμβάνει σήμερα 6 γενικώς αποδεκτές οικογένειες (συν μία ακόμα εξαφανισμένων προϊστορικών ψαριών), με συνολικά περίπου 264 είδη ψαριών. Η αναλυτικότερη εσωτερική δομή της τάξεως έχει ως εξής:

 Υπόταξη αδριανιχθυοειδή (Adrianichthyoidei)
 Οικογένεια αδριανιχθυΐδες (Adrianichthyidae)
 Υπόταξη εξωκοιτοειδή (Exocoetoidei) (ή βελονοειδή)
 Forficidae
 Υπεροικογένεια Scomberesocoidea
 Οικογένεια βελονίδες (Belonidae, «βελονόψαρα»)
 Οικογένεια σκομβρεσοκίδες (Scomberesocidae, βλ. σάιρα) 
 Υπεροικογένεια Exocoetoidea
 Οικογένεια εξωκοιτίδες (Exocoetidae, τα χελιδονόψαρα)
 Οικογένεια ημιρραμφίδες (Hemiramphidae)
 Οικογένεια ζηναρχοπτερίδες (Zenarchopteridae)

Η υπόταξη αδριανιχθυοειδή περιέχει μόνο μία οικογένεια (τις Adrianichthyidae). Αρχικώς η οικογένεια αυτή ταξινομείτο στην τάξη κυπρινοδοντόμορφα, αλλά η στενότερη συγγένειά της με τα βελονόμορφα υποδεικνύεται από διάφορα γνωρίσματα, όπως τη σταθερή θέση της άνω σιαγόνας. Η άλλη υπόταξη είναι δυνατό επίσης να υποδιαιρεθεί σε δύο υπεροικογένειες, τα Scomberesocoidea και τα Exocoetoidea. Οι ζηναρχοπτερίδες είναι ουσιαστικά ζωοτόκες ημιρραμφίδες.

Χαρακτηριστικά
Τα βελονόμορφα παρουσιάζουν μια ενδιαφέρουσα ποικιλία μορφολογίας των σιαγόνων. Η αρχέγονη κατάσταση εκτός από τις αδριανιχθυΐδες είναι η επιμηκυμένη κάτω σιαγόνα στα νεαρά και τα ενήλικα άτομα, όπως εκπροσωπείται από της ημιρραμφίδες. Στις βελονίδες και τις σκομβρεσοκίδες, αμφότερες οι σιαγόνες είναι επιμηκυμένες στα ενήλικα ψάρια.

Τα βελονόμορφα δεν έχουν μια πλήρη ακολουθία μιτοχονδριακών γονιδίων, κάτι που οδηγεί σε πολλές διαφοροποιήσεις στο mtDNA (μιτοχονδριακό DNA), περί τις 35 ξεχωριστές.

Παραπομπές

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι