Ντανίλο Κις

Ο Ντανίλο Κις (σερβικά: Danilo Kiš) ( 22 Φεβρουαρίου 1935 - 15 Οκτωβρίου 1989) ήταν Γιουγκοσλάβος και Σέρβος ποιητής, πεζογράφος, θεατρικός συγγραφέας και μεταφραστής, εμβληματική μορφή της μεταπολεμικής σερβικής λογοτεχνίας με παγκόσμια αναγνώριση. 

 Βιογραφικά στοιχεία 
Ο Ντανίλο Κις γεννήθηκε στη Σουμπότιτσα (επαρχία της Βοϊβοντίνας) το 1935 σε μικτή οικογένεια: ο πατέρας του ανώτερος επιθεωρητής των κρατικών σιδηροδρόμων Έντουαρντ Κις - γεννημένος στην Αυστροουγγαρία με το επώνυμο Κον, αλλά το άλλαξε σε Κις ως μέρος της ευρέως εφαρμοζόμενης Μαγυαροποίησης εκείνη την εποχή - ήταν Ούγγρος Εβραίος, και η μητέρα του, Μίλιτσα Ντραγκίσεβιτς, ήταν Χριστιανή Σέρβα από το Μαυροβούνιο. Αυτή η μικτή καταγωγή, η ποικιλομορφία των πολιτισμικών επιρροών (η Βοϊβοντίνα φιλοξενούσε αρκετές εθνοτικές ομάδες), καθώς και οι επακόλουθες μετακινήσεις του Κις σε διάφορες χώρες και πολιτισμούς, καθόρισαν σε μεγάλο βαθμό τον διεθνή χαρακτήρα του έργου του. Ο ίδιος αναφέρθηκε στην επιρροή της οικογένειάς του στο έργο του: «Από τη μητέρα μου κληρονόμησα μια τάση για αφηγηματική ανάμειξη γεγονότων και θρύλων, και από τον πατέρα μου - το πάθος και την ειρωνεία».

Ο πατέρας του ήταν μια ασταθής και συχνά απούσα φιγούρα στα παιδικά χρόνια του συγγραφέα, το 1934 και ξανά το 1939 είχε θεραπευθεί σε ψυχιατρική κλινική στο Βελιγράδι. 

Ο Κις βαφτίστηκε στη Σερβική Ορθόδοξη πίστη στο Νόβι Σαντ το 1939, λόγω του αυξανόμενου αντισημιτισμού σε όλη την Ευρώπη στα τέλη της δεκαετίας του 1930. Είναι πιθανό αυτό να του έσωσε τη ζωή. Η Ουγγαρία, η οποία κατείχε τη Βοϊβοντίνα κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, εφάρμοσε ενεργά την αντιεβραϊκή νομοθεσία. Ο πατέρας του Κις συνελήφθη το 1944 και μεταφέρθηκε στο Άουσβιτς, όπου, μαζί με πολλούς συγγενείς του, δολοφονήθηκε. Η απώλεια του πατέρα του υπήρξε μεγάλο πλήγμα για τον Κις και η θολή ανάμνηση της μορφής του είχε τεράστιο αντίκτυπο στο έργο του.

 Μεταπολεμική ζωή 
Το 1947, ο Ντανίλο Κις, μαζί με τη μητέρα του και τη μεγαλύτερη αδερφή του Ντάνιτσα, επαναπατρίστηκαν με τη βοήθεια του Ερυθρού Σταυρού από τη δυτική Ουγγαρία (όπου η οικογένεια Κις είχε καταφύγει κατά τη διάρκεια του πολέμου) στο Τσέτινιε του Μαυροβουνίου, την πατρίδα της μητέρας του. Εδώ, ολοκλήρωσε τις γυμνασιακές του σπουδές και το 1954 εγγράφηκε στο νεοσύστατο Τμήμα Συγκριτικής Λογοτεχνίας στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου. Μετά την αποφοίτησή του το 1958, συνέχισε τις μεταπτυχιακές του σπουδές στο πανεπιστήμιο μέχρι το 1960, η πτυχιακή του διατριβή είχε θέμα «Μερικές διαφορές μεταξύ ρωσικού και γαλλικού συμβολισμού».

 Καριέρα 
Το 1962, δημοσιεύθηκε στο Βελιγράδι το πρώτο βιβλίο του, Η σοφίτα. Τα επόμενα δέκα χρόνια, δημοσίευσε αρκετά βιβλία που τον καθιέρωσαν ως εξέχοντα Γιουγκοσλάβο συγγραφέα, κάτι που αναγνωρίστηκε με το έγκριτο βραβείο NIN το 1973. Την ίδια χρονιά, εγκαταστάθηκε στη Γαλλία για να διδάξει σερβοκροατικά στο πανεπιστήμιο του Μπορντώ. Τα επόμενα χρόνια, έζησε στη Γαλλία, συνδυάζοντας το λογοτεχνικό έργο με τη διδασκαλία σερβοκροατικής και γιουγκοσλαβικής λογοτεχνίας στο πανεπιστήμιο της Λιλ (1979–85). Ταυτόχρονα, περνούσε πολύ χρόνο στη Γιουγκοσλαβία, ειδικά στο Βελιγράδι και το Μαυροβούνιο.

 Διαμάχη για λογοκλοπή 
Ο Kις απέκτησε διεθνή φήμη μετά την έκδοση του μυθιστορήματός του Ένας τάφος για τον Μπόρις Νταβίντοβιτς που έγραψε στο Μπορντώ το 1976. Το μυθιστόρημα μεταφράστηκε στις κύριες ευρωπαϊκές γλώσσες και έλαβε πολύ καλές κριτικές. Ο Κις επέστρεψε στο Βελιγράδι εκείνο το έτος, ωστόσο στη Γιουγκοσλαβία, το έργο, το οποίο καταδίκαζε τον ολοκληρωτισμό σε όλες τις εκφάνσεις του, υπέστη πολιτική κριτική με μια αισθητή νότα αντισημιτισμού. Ο Κις κατηγορήθηκε για λογοκλοπή, ότι είχε αντιγράψει τμήματα του μυθιστορήματος από διάφορους συγγραφείς. Οι κριτικοί επιτέθηκαν επίσης στο μυθιστόρημα για τα φερόμενα ως αντικομμουνιστικά του θέματα.

Ο Κις απάντησε στο σκάνδαλο γράφοντας Το Μάθημα Ανατομίας. Αρκετά από τα άτομα που επέκρινε σ'αυτό το βιβλίο-δοκίμιο για τη συγγραφή και την πολιτική στα Βαλκάνια τον μήνυσαν για δυσφήμιση. Η υπόθεση τελικά απορρίφθηκε τον Μάρτιο του 1979, αλλά είχε τραβήξει την προσοχή του κοινού. 

 Εγκατάσταση στο Παρίσι 
Ταραγμένος από την διαμάχη για λογοκλοπή και την επακόλουθη αγωγή για δυσφήμιση, ο Kις έφυγε από το Βελιγράδι για το Παρίσι το καλοκαίρι του 1979. Το 1983 δημοσίευσε την Εγκυκλοπαίδεια των Νεκρών. Τα επόμενα χρόνια, η φήμη του συγγραφέα αυξήθηκε, τόσο στην πατρίδα του όσο και στο εξωτερικό. Τα έργα του μεταφράστηκαν σε πολλές γλώσσες και τιμήθηκε με αναγνωρισμένα ευρωπαϊκά και γιουγκοσλαβικά λογοτεχνικά βραβεία. Το 1988 εξελέγη μέλος της Σερβικής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών. Το 1989, ο Kις προτάθηκε για το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, το οποίο δεν μπόρεσε να λάβει λόγω του πρόωρου θανάτου του.  

 Προσωπική ζωή και θάνατος 
Ο Ντανίλο Κις ήταν αρχικά παντρεμένος με τη Μιριάνα Μιότσινβιτς και, μετά το διαζύγιο το 1981, έζησε με την Πασκάλ Ντελπές, η οποία έγινε η μεταφράστρια των βιβλίων του στα γαλλικά.

Ο Ντανίλο Κις πέθανε από καρκίνο του πνεύμονα στο Παρίσι στις 15 Οκτωβρίου 1989, σε ηλικία 54 ετών, την ίδια ηλικία που είχε και ο πατέρας του όταν σκοτώθηκε στο Άουσβιτς. Κατόπιν αιτήματός του, ενταφιάστηκε στο Βελιγράδι σύμφωνα με το ορθόδοξο τελετουργικό.

 Στυλ και θέματα 
Ο Κις επηρεάστηκε ιδιαίτερα από τον Μπόρχες και τον Μπρούνο Σουλτς. Διακρίνονται δύο ξεχωριστές περιόδους στη συγγραφή του. Η πρώτη, με έργα όπως Ψαλμός 44, Κήπος, στάχτες και Πρώιμα βάσανα, χαρακτηρίζεται από έναν ιδιότυπο ρεαλισμό: ο Κις δημιουργεί χαρακτήρες των οποίων η ψυχολογία «αντανακλά τον εξωτερικό κόσμο των αναμνήσεων, των ονείρων και των εφιαλτών του συγγραφέα ή τις εμπειρίες του από τον χρόνο και τον χώρο στον οποίο ζει». Οι κόσμοι που κατασκεύασε στις πρώιμες αφηγήσεις του ήταν πιστευτοί. Το ζητούμενο για τον συγγραφέα ήταν να κάνει τον αναγνώστη να αποδεχτεί «την ψευδαίσθηση μιας δημιουργημένης πραγματικότητας». Σε αυτά τα πρώιμα μυθιστορήματα, ο Κις χρησιμοποίησε παραδοσιακούς αφηγητές και οι πλοκές του εκτυλίσσονταν χρονολογικά, αλλά σε μεταγενέστερα μυθιστορήματα, ξεκινώντας με την Κλεψύδρα, οι αφηγηματικές του τεχνικές άλλαξαν σημαντικά και έπαψε να χρησιμοποιεί την παραδοσιακές φόρμες αφήγησης. Ο ρόλος του αφηγητή μειώνεται σημαντικά, το παρόν με το παρελθόν συγχέονται χρονικά και η πλοκή κατακερματίζεται, ακολουθώντας τις τεχνικές του μεταμοντερνισμού.

 Βραβεία και αναγνώριση 
μικρογραφία|Προτομή του Κις στη Σουμπότιτσα
Ο Κις τιμήθηκε με τον Μεγάλο Χρυσό Αετό της Νίκαιας (1980), με το Γιουγκοσλαβικό λογοτεχνικό βραβείο NIN το 1973, με το Βραβείο Ίβο Άντριτς (1984) και με το Ιταλικό Βραβείο Tiber (1988). Το 1984, χρίστηκε Ιππότης του Γαλλικού Τάγματος Τεχνών και Γραμμάτων. Το 1990, τιμήθηκε με το βραβείο Μπρούνο Σουλτς από το PEN Club των ΗΠΑ ως ο καλύτερος ξένος συγγραφέας της χρονιάς. Το 1988, εξελέγη αντεπιστέλλον μέλος της Σερβικής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών. 

Ο συγγραφέας εξέφρασε τη στάση του απέναντι στα βραβεία ως εξής: «Φυσικά, είναι πιο ευχάριστο για κάποιον να λαμβάνει ένα βραβείο παρά να το κακολογεί. Αλλά έχω μια αρχή που διατύπωσα στις Συμβουλές προς έναν νέο συγγραφέα: να δέχεσαι τα βραβεία με αδιαφορία και να μην κάνεις τίποτα για να τα αξίζεις. Νομίζω ότι έχω τηρήσει σταθερά αυτήν την αρχή μέχρι σήμερα και η συνείδησή μου είναι καθαρή ενώπιον των βραβείων».

 Έργα (επιλογή) 

 Mansarda: satirična poema, 1962 (Η σοφίτα, μυθιστόρημα)
 Psalm 44, 1962 (Ψαλμός 44, μυθιστόρημα)
 Bašta, pepeo, 1965 (Κήπος, στάχτες, μυθιστόρημα)
 Rani jadi: za decu i osetljive, 1970 (Πρώιμα βάσανα: για παιδιά και ευαίσθητους αναγνώστες, διηγήματα)
 Peščanik, 1972 (Κλεψύδρα, μυθιστόρημα)
 Po-etika, 1972 (δοκίμιο)
 Po-etika, knjiga druga, 1974 (συνεντεύξεις)
 Grobnica za Borisa Davidoviča: sedam poglavlja jedne zajedničke povesti, 1976 (Ένας τάφος για τον Μπόρις Νταβίντοβιτς, διηγήματα)
 Čas anatomije, 1978 (Μάθημα ανατομίας, βιβλίο-δοκίμιο για τη συγγραφή και την πολιτική στα Βαλκάνια)
 Noć i magla, 1983 (Η νύχτα και η ομίχλη, θεατρικό έργο) 
 Homo poeticus, 1983 (δοκίμια και συνεντεύξεις)
 Enciklopedija mrtvih, 1983 (Η εγκυκλοπαίδεια των νεκρών, διηγήματα)
 Gorki talog iskustva, 1990 (Το πικρό κατακάθι της εμπειρίας, συνεντεύξεις)
 Život, literatura, 1990 (Ζωή, λογοτεχνία, δοκίμια και συνεντεύξεις)
 Pesme i prepevi, 1992 (Τραγούδια και ύμνοι, ποιητική συλλογή)
 Lauta i ožiljci, 1994 (Το λαούτο και οι ουλές, διηγήματα)
 Skladište, 1995 (Στοκ, κείμενα)
 Varia, 1995 (Διάφορα, δοκίμια, άρθρα και διηγήματα)

 Μεταφράσεις στα ελληνικά 

 Σοφίτα, μτφ. Ράντοβαν Μπρκόβιτς, εκδ. Ίνδικτος, 2004 
 Πρώιμα βάσανα, μτφ. Γκάγκα Ρόσιτς, εκδ. Κέδρος, 2004
 Η εγκυκλοπαίδεια των νεκρών, μτφ. Χρήστος Αρβανιτίδης, εκδ. Εξάντας, 2005
 Ένας τάφος για τον Μπόρις Νταβίντοβιτς, μτφ. Μαρία Κεσίνη, εκδ. Κέδρος, 2006
 Κήπος, στάχτες, μτφ. Μαρία Κεσίνη, εκδ. Κέδρος, 2008
 Κλεψύδρα, μτφ. Μαρία Κεσίνη, εκδ. Κέδρος, 2009
 Homo poeticus, μτφ. Ισμήνη Ραντούλοβιτς, εκδ. Scripta 2011

 Παραπομπές 

Κατηγορία :Σέρβοι συγγραφείς
Κατηγορία:Σέρβοι ποιητές
Κατηγορία:Σέρβοι μυθιστοριογράφοι
Κατηγορία:Σέρβοι θεατρικοί συγγραφείς
Κατηγορία:Γιουγκοσλάβοι συγγραφείς