Κουνίτσα ντα Ρομάνο

Η Κουνίτσα ντα Ρομάνο, ιταλ.: Cunizza da Romano (π. 1198–1279) ήταν Ιταλίδα ευγενής και μέλος της δυναστείας των ντα Ρομάνο, μίας από τις πιο εξέχουσες οικογένειες στη βορειοανατολική Ιταλία. Οι γάμοι και οι σχέσεις της Κουνίτσας, κυρίως με τον τροβαδούρο Σορντέλο ντα Γκόιτο, είναι ευρέως καταγεγραμμένες. Η Κουνίτσα εμφανίζεται επίσης ως χαρακτήρας σε πολλά λογοτεχνικά έργα, όπως η Θεία Κωμωδία του Δάντη Αλιγκιέρι.

 Βιογραφία 

 Πρώιμη ζωή 
Η Κουνίτσα ντα Ρομάνο γεννήθηκε γύρω στο 1198 στη Μάρκα Τριβιγιάνα, μία περιοχή στη βορειοανατολική Ιταλία ανάμεσα στη Βενετία και τις Άλπεις. Ήταν η τρίτη και νεότερη κόρη του Ετσελίνο Β΄ ντα Ρομάνο, ενός Γιβελλίνου ευγενή. Η Κουνίτσα, μαζί με τους δύο αδελφούς της Αλμπερίκο ντα Ρομάνο και Ετσελίνο Γ΄ ντα Ρομάνο, γεννήθηκαν από την 3η σύζυγο τού Ετσελίνο, την Αδελαΐδα ντέλι Αλμπέρτι ντι Μανγκόνα, μία ευγενή γυναίκα Τοσκανικής καταγωγής. 

 Μεσαιωνικός γάμος και ιστορικό πλαίσιο 
Η Κουνίτσα, ο Αλμπέρικο και ο Ετσελίνο Γ΄ γεννήθηκαν σε μία εποχή της μεσαιωνικής Ιταλίας, που είχε οργανωθεί ένα σύστημα για την κατανομή του πλούτου μεταξύ των μελών της οικογένειας, ενωμένων μέσω αίματος ή γάμου. Οι γιοι ενός ευγενή λάμβαναν ο καθένας μία fraterna, δηλ. ισότιμα μοιρασμένη κληρονομιά. Ο Ετσελίνο Γ΄ έλαβε μία fraterna μαζί με τον αδελφό του, Αλμπερίκο, από τον πατέρα τους το 1223, ενώ η Κουνίτσα έλαβε 3.000 λίρες για να χρησιμοποιηθούν ως προίκα. Εκείνη την εποχή, οι γυναίκες λάμβαναν μόνο ένα μέρος της προίκας μετά το τέλος του συζύγου τους, και δεν υπάρχουν στοιχεία για το αν η Κουνίτσα ανέκτησε τα κεφάλαια της προίκας της μετά το τέλος του τελευταίου συζύγου της. Μετά την απόκτηση της κληρονομιάς του, ο Ετσελίνο Γ΄ αναζήτησε την ευκαιρία να διευκολύνει τη δική του στρατιωτική και πολιτική επιρροή, συχνά σχηματίζοντας και διακόπτοντας γάμους με ευγενείς γυναίκες, που ήταν προς το συμφέρον του. Το 1249, ο Ετσελίνο Γ΄ φυλάκισε τρία αδέλφια της σεβαστής οικογένειας ντεϊ Νταλεσμανίνι, οι οποίοι φέρονται να ήταν οι στενότεροι σύμμαχοί του. Τα αδέλφια είχαν κανονίσει να παντρευτεί η αδελφή τους κρυφά με έναν από τους πολιτικούς αντιπάλους του Ετσελίνο, τον κόμη Ριζάρντο ντα Σανμπονιφάτσιο της Βερόνα. Για τον Ετσελίνο Γ΄, αυτή η ένωση ήταν κήρυξη πολέμου. Θα συνέχιζε να χρησιμοποιεί τον γάμο στα άκρα του ως μέσο πολέμου και εισβολών, μία προσέγγιση που ήταν ανορθόδοξη σε σχέση με τα παραδοσιακά γαμήλια έθιμα. 

 Προσωπική ζωή και σχέσεις 
μικρογραφία|Φεντερίκο Φαρουφίνι, Ο Σορντέλλο και η Κουνίτσα (1864).
Κατά τη διάρκεια των διαφόρων γάμων και ερωτικών σχέσεων της Κουνίτσα, πολλές από τις ενώσεις της εκμεταλλεύτηκε ο Ετσελίνο Γ΄ για να προωθήσει την πολιτική του ατζέντα και να σπείρει διχόνοια μεταξύ των αντίπαλων παρατάξεών του. Πολλές σύγχρονες μελέτες σχετικά με τους μεσαιωνικούς γάμους κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, έχουν εξηγήσει την προφανή έλλειψη σεβασμού του Ετσελίνο Γ΄ για τις γαμήλιες παραδόσεις, θεωρώντας τις ενώσεις και τους χωρισμούς μόνο ως πολιτικά εργαλεία για την επέκταση της εξουσίας του. 

Το 1222, η Κουνίτσα ντα Ρομάνο παντρεύτηκε τον πρώτο της σύζυγο, τον κόμη Ριτσάρντο ντι Σανμπονιφάτσιο της Βερόνας . Ταυτόχρονα, ο Ετσελίνο Γ΄ νυμφεύτηκε την αδερφή τού κόμη, Ζίλια, μία διπλή συμμαχία που θα σφυρηλατούσε την ειρήνη μεταξύ των Γουέλφων και των Γιβελλίνων στην περιοχή, και ιδανικά θα κατέπνιγε την προηγούμενη εχθρότητα μεταξύ του Ετσελίνο Γ΄ και του κόμη Ριτσάρντο. Ωστόσο, η ένταση αυξήθηκε λόγω της συμμαχίας μεταξύ του Σανμπονιφάτσιο και του Οίκου των Έστε, ενός από τους πολιτικούς αντιπάλους του Ετσελίνο Β΄. Τόσο ο Ετσελίνο όσο και ο πατέρας του, Ετσελίνο Β΄, πίστευαν ότι η Κουνίτσα κινδύνευε από μία κατάσταση ομηρίας στο σπίτι του Ριτσάρντο, γι' αυτό έστειλαν τον Σορντέλο να απαγάγει την Κουνίτσα και να την επιστρέψει στην αυλή του πατέρα της. Το 1226, ο Ετσελίνο Γ΄ ήταν αυτός που έγινε ποντεστά και εξόρισε τον Ριτσάρντο από τη Βερόνα, διακόπτοντας επίσημα τον πρώτο γάμο της Κουνίτσα. 

Η Κουνίτσα είχε γεννήσει τον γιο του Ριτσάρντο, Λεοΐζιο, τον οποίο άφησε, όταν την απήγαγε ο Σορντέλο. Ο Λεοΐσιο αργότερα θα κληρονομούσε τον τίτλο του κόμη, καθώς και τον έλεγχο του κάστρου του Σανμπονιφάτσιο, ένα έργο που απέτυχε, όταν χειραγωγήθηκε από τον θείο του Ετσελίνο Γ΄ να εγκαταλείψει το κάστρο, μόνο και μόνο για να καταστραφεί. 

Στη συνέχεια, ο Κουνίτσα ξεκίνησε μία ερωτική σχέση με τον Σορντέλο. Ο τροβαδούρος από το Γκόιτο, ο Σορντέλο, λέγεται ότι ερωτεύτηκε την Κουνίτσα, και εκείνη τον ίδιο, όταν την είδε για πρώτη φορά στην αυλή του Ριτσάρντο.  Η σχέση τους διακόπηκε όταν ο Ετσελίνο Γ΄ τον εξόρισε από τον οίκο ντα Ρομάνο για να διατηρήσει τη φήμη τους. Ο Σορντέλο είχε γεννηθεί σε κατώτερη κοινωνική τάξη, και έτσι το ειδύλλιό του με την Κουνίτσα θα μπορούσε να θεωρηθεί ως διείσδυση μεταξύ των υψηλόβαθμων αυλικών.

Για να αποφύγει να την παντρέψει ο αδελφός της για πολιτική συμμαχία, η Κουνίτσα πήρε τον Μπόνιο ντι Τρεβίζο, έναν ιππότη, ως νέο εραστή της, με τον οποίο έφυγε για να ζήσει με τον άλλο αδελφό της Αλμπερίκο ντα Ρομάνο. Μέχρι το 1239, ο Αλμπερίκο είχε γίνει ποντεστά του Τρεβίζο και οι προσπάθειές του να οργανώσει εκστρατείες εναντίον του Ετσελίνο Γ΄ υποστηρίχθηκαν από τις δωρεές της Κουνίτσα και τη συμφωνία του Μπόνιο να πολεμήσει. Το 1242, ο Μπόνιο σκοτώθηκε ένα μήνα μετά το Μεγάλο Σάββατο, ενώ υπερασπιζόταν το Τρεβίζο από μία από τις πολιορκίες του Ετσελίνο Γ΄. 

Αφού αφιέρωσε μεγάλο μέρος του χρόνου και των χρημάτων της στην εκστρατεία εναντίον του αδελφού της, η Κουνίτσα τελικά επέστρεψε να ζήσει μαζί του, αφού έχασε τον Μπόνιο ντι Τρεβίζο και αντιμετώπισε την ντροπή. Ο Ετσελίνο Γ΄ την πάντρεψε στη συνέχεια με τον Ναϊμέριο ντα Μπρεγάνσε, έναν ευγενή από τη Βιτσέντσα, ως δήλωση πολιτικής πίστης. Ωστόσο, οι αναφορές του Μπατίστα Παλιαρίνι αναφέρουν ότι μερικοί από τους ντα Μπρεγάντσε είχαν εγκαταλείψει τη Βιτσέντσα το 1256, μη θέλοντας να ζήσουν υπό τον νέο έλεγχο της πόλης από τον Ετσελίνο Γ΄.  Έχουν κυκλοφορήσει πολλές εκδοχές για το τέλος του Ναϊμέριο, συμπεριλαμβανομένης της δολοφονίας από τον Ετσελίνο και τού τέλους στη μάχη του Λογκάρε. 

 Τελευταία χρόνια 
Μετά το τέλος και των δύο αδελφών της, η Κουνίτσα πήγε να ζήσει με την οικογένεια τής μητέρας της, τους Αλμπέρτι ντι Μανγκόνα, στην Τοσκάνη. Εμφανίζονται δύο συμβολαιογραφικά έγγραφα με το όνομά της υπογεγραμμένο, το πρώτο από τα οποία αφορά την απελευθέρωση επιλεγμένων σκλάβων ντα Ρομάνο την 1η Απριλίου 1265.  Η πράξη της Κουνίτσα για την «εξασφάλιση της σωτηρίας των ψυχών»  της οικογένειάς της δεν περιλάμβανε κανέναν σκλάβο, που τάχθηκε εναντίον του Αλμπερίκο, αντίθετα το έγγραφο αναφέρει ρητά την τελική τους καταδίκη στην κόλαση.  Η υπογραφή αυτής της δήλωσης έγινε στο σπίτι του Καβαλκάντε ντε' Καβαλκάντι. 

Το δεύτερο ήταν η σύνταξη και η υπογραφή της διαθήκης τής Κουνίτσα το 1279. Μέχρι τότε, είχε συσσωρεύσει τεράστιο πλούτο. Άφησε ένα δώρο εν ζωή στον εξάδελφό της, κόμη Αλεσσάντρο ντέλι Αλμπέρτι ντα Μανγκόνα, έναν Τοσκανό που αργότερα εμφανίστηκε στον παγωμένο κύκλο των προδοτών συγγενών στο Άσμα XXXII της Κόλασης του Δάντη. Η Κουνίτσα είχε επίσης δικαιώματα στο κάστρο της Μούσα, αλλά το κάστρο ανήκε στην κυβέρνηση του Τρεβίζο μετά από μία τεράστια ανάκτηση περιουσίας μετά το τέλος τού Ετσελίνο Γ΄. 

 Στη λογοτεχνία 

 Ο Κουνίτσα στη Θεία Κωμωδία 
μικρογραφία|Ο Δάντης και η Βεατρίκη συναντούν την Κουνίτσα ντα Ρομάνo και τον Φόλκο της Μασσαλίας στον παράδεισο της Αφροδίτης, Paradiso IX. Του Τζιοβάνι ντι Πάολο (1444–50), Βρετανικό Μουσείο.
Ο Δάντης Αλιγκιέρι πιθανότατα είχε μάθει για την οικογένεια ντα Ρομάνο μέσω του Γκουίντο Καβαλκάντι, καθώς ο πατέρας του Γκουίντο είχε φιλοξενήσει μία από τις δικαστικές διαδικασίες του Κουνίτσα. Ο Δάντης επίσης έμεινε στην αυλή των Σκαλιγκέρι στη Βερόνα, της οικογένειας που διαδέχθηκε τον Ετσελίνο Γ΄ μετά το τέλος του. 

Η Κουνίτσα ντα Ρομάνο εμφανίζεται στο Άσμα IX του Παραδείσου του Δάντη. Κατοικεί στον ουρανό της Αφροδίτης, ενώ ο αδελφός της Ετσελίνο Γ΄ κατοικεί στον αιματοβαμμένο ποταμό Φλεγέθωνα, στον 7ο κύκλο της Κόλασης, ανάμεσα στους βίαιους. Η διαφορετική φύση μεταξύ των ανθρώπων είναι μία έννοια, που ο Δάντης διερευνά, όταν μιλάει με τον Κάρολο Μαρτέλο των Ανζού, και έχει προταθεί ότι η Κουνίτσα και ο Ετσελίνο ενσαρκώνουν μία εφαρμογή αυτής της έννοιας. 

Στον Παράδεισο, η Αφροδίτη είναι ένα κατώτερο βασίλειο τού ουρανού, που βρίσκεται πιο κοντά στη Γη και την αμαρτία της. Η τοποθέτηση της Κουνίτσας από τον Δάντη αποδίδεται στις διάφορες σχέσεις και γάμους της, έναν έρωτα της Αφροδίτης στα μάτια του Δάντη.  Στον μονόλογό της στον Δάντη, η Κουνίτσα εκφράζει την έλλειψη μεταμέλειας για τις σαρκικές της αμαρτίες:

Τόσο αυτός όσο και εγώ γεννηθήκαμε από την ίδια ρίζα:
«Κουνίτσα» ήταν το όνομά μου, και λάμπω εδώ,
επειδή η λάμψη αυτού του πλανήτη με κατέκτησε.
Αλλά μέσα μου συγχωρώ με χαρά
τον λόγο της μοίρας μου· δεν θρηνώ,
και τα χυδαία μυαλά μπορεί να δυσκολεύονται να το δουν αυτό.
—Δάντε Αλιγκιέρι (μτφρ. Άλεν Μαντελμπάουμ), Παράδεισος IX.31-36

Η αμαρτία της Κουνίτσας, που υπάρχει πλέον ως θεϊκή αγάπη, είναι μία μεταμόρφωση που χρησιμοποιεί ο Δάντης για πολλαπλές μορφές στον Παράδεισο εκτός από αυτήν. Αναγνωρίζει ότι η διαμονή της στον Παράδεισο μπορεί να αποτελέσει σκανδαλώδη έκπληξη για τους θνητούς στη Γη,  καθώς η μεσαιωνική χριστιανική επιστήμη δεν απεικόνιζε τον παράδεισο ως έναν χώρο, που δέχεται την ερωτική αγάπη ή όσους την βίωσαν.  Έχει υπάρξει συζήτηση σχετικά με το αν η Κουνίτσα έχει ξεπεράσει τις επιθυμίες της, επειδή αποδέχεται ρητά τα προηγούμενα ελαττώματά της, ένα σπάνιο παράδειγμα στη Θεία Κωμωδία. Οι σχολιαστές έχουν σημειώσει ότι αυτές οι συζητήσεις προέκυψαν από την εσφαλμένη ερμηνεία της εισαγωγής της Κουνίτσας. Όταν λέει ότι η Αφροδίτη την «κατακτούσε», η ουσία της Αφροδίτης είναι η θεϊκή αγάπη, και όχι οι σαρκικές επιθυμίες, που συχνά συνδυάζονται με την Αφροδίτη. 

Η Κουνίτσα έχει επιπλέον την ευθύνη να συζητήσει τη διαφθορά της Πορείας του Τρεβίζο και της βορειοανατολικής Ιταλίας. Προφητεύει ότι ο Κανγκράντε Α΄ ντελα Σκάλα, ο κορυφαίος προστάτης του Δάντη, θα αναλάβει τον έλεγχο του Τρεβίζο ως απόλυτος κυρίαρχος, μετά τη δολοφονία του νυν κυβερνήτη του, Ριτσάρντο ντα Καμίνο. Προβλέπει επίσης ότι ο Αλεσάντρο Νοβέλο, επίσκοπος στο Φέλτρε, θα παραδώσει τρεις αδελφούς Γιβελλίνους στους Γουέλφους της Φερράρας για να εκτελεστούν, αφού τους προσφέρει προστασία. 

 Σε άλλα έργα 
Μία μυθοπλαστική αφήγηση της ερωτοτροπίας μεταξύ του Ρικάρντο και της Κουνίτσας, με εντελώς διαφορετική έκβαση, αποτελεί τη βάση για την πρώτη όπερα του Τζουζέπε Βέρντι, Oberto, conte di San Bonifacio. 

Η Κουνίτσα αναφέρεται τόσο στο Σορντέλο του Ρόμπερτ Μπράουνινγκ, όσο και στα Κάντος του Έζρα Πάουντ.

 Παραπομπές 

 Πηγές 
 Μπάρμπαρα Ρέινολντς, Δάντης: Ο Ποιητής, ο Πολιτικός Στοχαστής, ο Άνθρωπος, IBTauris, 2007, , σελ. 12

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Κατηγορία:Ιταλοί ευγενείς