Βαθύς χρόνος

Ο βαθύς χρόνος (deep time) είναι η έννοια του γεωλογικού χρόνου που εκτείνεται σε δισεκατομμύρια χρόνια, πολύ πέρα από την κλίμακα της ανθρώπινης εμπειρίας. Η κατανόηση του χρόνου υπήρξε πάντα κεντρική για τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τον κόσμο και τη θέση τους σε αυτόν. Ωστόσο, η έννοια του «βαθέος χρόνου» εισάγει μια ριζική ανατροπή στην ανθρώπινη εμπειρία του χρόνου. Ενώ οι κοινωνίες επί χιλιετίες αντιλαμβάνονταν τον χρόνο μέσα από μυθολογίες, θρησκευτικά πλαίσια ή περιορισμένες ιστορικές αφηγήσεις, η γεωλογία και η βιολογία του 18ου και 19ου αιώνα αποκάλυψαν μια νέα διάσταση: ότι η γη και το σύμπαν υφίστανται σε κλίμακες χρόνου που υπερβαίνουν κάθε ανθρώπινη κατανόησηGould, 1987..

Ο Τζέιμς Χάττον και η γέννηση του γεωλογικού χρόνου
Ο Σκώτος γεωλόγος Τζέιμς Χάτον θεωρείται ο «πατέρας της σύγχρονης γεωλογίας»Kubicek, 2008.. Στο έργο του Theory of the Earth (1795) παρατήρησε ότι οι διαδικασίες διάβρωσης, ιζηματογένεσης και ανύψωσης των πετρωμάτων συντελούνται σε εξαιρετικά αργούς ρυθμούς. Αυτό τον οδήγησε στο συμπέρασμα ότι η ηλικία της Γης δεν μπορούσε να μετριέται σε χιλιάδες αλλά σε εκατομμύρια χρόνια, εισάγοντας την ιδέα του γεωλογικού χρόνουGould, 1987.

Η διάσημη φράση του «δεν βλέπουμε ίχνος αρχής, ούτε προοπτική τέλους» συνοψίζει την επαναστατική προοπτική που προσέφερε, ενός κόσμου χωρίς χρονικά όρια, όπου οι ίδιες φυσικές δυνάμεις δρουν αδιάκοπα.

Ο Κάρολος Λάιελ και η αρχή του ομοιομορφισμού
Ο Τσαρλς Λάιελ, με το έργο Principles of Geology (1830–1833), συστηματοποίησε την ιδέα του «ομοιομορφισμού» (uniformitarianism), δηλαδή ότι οι γεωλογικές διεργασίες που παρατηρούμε σήμερα λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο και στο παρελθόνLyell, 1833.. Αυτή η αρχή αποτέλεσε θεμέλιο για την αποδοχή του βαθέος χρόνου από την επιστημονική κοινότητα.

Ο Δαρβίνος και η βιολογική εξέλιξη
Η θεωρία της εξέλιξης του Κάρολου Δαρβίνου στο On the Origin of Species (1859) δεν θα μπορούσε να νοηθεί χωρίς τον βαθύ χρόνο. Η σταδιακή διαφοροποίηση των ειδών απαιτούσε χρονικές κλίμακες δισεκατομμυρίων ετώνDarwin, 1859.. Ο ίδιος ο Κάρολος Δαρβίνος αναγνώριζε ότι η θεωρία του στηριζόταν στην παραδοχή του εκτεταμένου γεωλογικού χρόνου.

Βέβαια, σε όλη την ιστορία, μελετητές και στοχαστές προσπάθησαν να κάνουν την απεραντοσύνη του βαθέως χρόνου πιο κατανοητή. Στο The Science of Life (1929), ο Χ. Τζ. Γουέλς και ο Τζούλιαν Χάξλεϊ (Julian Huxley} απέρριψαν τη δυσκολία κατανόησης του γεωλογικού χρόνου, υποστηρίζοντας ότι «Η χρήση διαφορετικών κλιμάκων είναι απλώς θέμα πρακτικής»Wells et al., 1934, σ. 326..  Όπως οι χάρτες ή τα μικροσκόπια, ο βαθύς χρόνος απαιτεί εκπαίδευση της φαντασίας

Ο βαθύς χρόνος στην επιστήμη
Η ηλικία της Γης
Με την ανάπτυξη της ραδιοχρονολόγησης τον 20ό αιώνα, οι γεωλόγοι μπόρεσαν να εκτιμήσουν με ακρίβεια την ηλικία της Γης στα 4,54 δισεκατομμύρια χρόνιαDalrymple, 1991.. Αυτό το εύρημα επιβεβαίωσε ότι η Γη είναι πολύ παλαιότερη από κάθε ανθρώπινη αφήγηση.

Ο κοσμικός χρόνος
Η έννοια του βαθέος χρόνου δεν περιορίζεται πια στη γη, αλλά επεκτείνεται στο σύμπαν. Η αστρονομία και η κοσμολογία εκτιμούν την ηλικία του σύμπαντος στα 13,8 δισεκατομμύρια χρόνιαKrauss, 2012.. Έτσι, ο βαθύς χρόνος λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ γεωλογίας, βιολογίας και κοσμολογίας.

Ο βαθύς χρόνος στη βιολογία
Η μοριακή βιολογία και η γενετική υποδεικνύουν ότι η ζωή στη Γη υπάρχει για περίπου 3,5 δισεκατομμύρια χρόνια. Αυτό το πλαίσιο επιτρέπει την κατανόηση της εξέλιξης από μονοκύτταρους οργανισμούς έως την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης ζωήςMayr, 2001..

Φιλοσοφικές και πολιτισμικές διαστάσεις
Η πρόκληση στην ανθρώπινη εμπειρία
Ο βαθύς χρόνος συγκρούεται με την ανθρώπινη εμπειρία του χρόνου, η οποία περιορίζεται σε δεκαετίες ή αιώνες. Η κατανόηση χρονολογικών κλιμάκων δισεκατομμυρίων ετών απαιτεί μια νέα γνωσιακή προσαρμογήShryock & Smail, 2011..

Η αποδόμηση του ανθρωποκεντρισμού
Η ιδέα ότι η ανθρώπινη ιστορία αποτελεί μόνο μια απειροελάχιστη στιγμή στην κοσμική κλίμακα υπονομεύει κάθε ανθρωποκεντρική θεώρηση. Αντίθετα, προβάλλει έναν πλανήτη και ένα σύμπαν αδιάφορα προς την ανθρώπινη ύπαρξη.

Ο βαθύς χρόνος και η οικολογική σκέψη
Η κατανόηση των γεωλογικών και οικολογικών διεργασιών μέσα στον βαθύ χρόνο ενισχύει την περιβαλλοντική ευθύνη. Η σημερινή κλιματική αλλαγή μπορεί να αφήσει αποτυπώματα που θα παραμείνουν για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, εντάσσοντας την ανθρώπινη δραστηριότητα στη γεωλογική ιστορία της γηςChakrabarty, 2009..

Ο βαθύς χρόνος και το μέλλον
Η κατανόηση του βαθέος χρόνου μάς καλεί να αναλογιστούμε και το μέλλον. Αν η ανθρώπινη παρουσία αποτελεί μόνο ένα πρόσκαιρο επεισόδιο, ποιά είναι η ευθύνη μας απέναντι σε έναν πλανήτη που θα συνεχίσει να υπάρχει πολύ μετά από εμάς; Η «γεωλογικοποίηση» της ανθρώπινης ιστορίας –η ένταξή της στο Ανθρωπόκαινο– καταδεικνύει ότι η ανθρωπότητα πλέον αποτελεί γεωλογική δύναμηCrutzen 2002.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
Chakrabarty, D. (2009). The Climate of History: Four Theses. Critical Inquiry, 35(2), 197–222. DOI: 10.1086/596640
Crutzen, P. J. (2002). Geology of mankind. Nature, 415, 23. DOI: 10.1038/415023a
Dalrymple, G. B. (1991). The Age of the Earth. Stanford University Press. ISBN 9780804723312
Darwin, C. (1859). On the Origin of Species. London: John Murray. ISBN 9781509827695
Gould, S. J. (1987). Time's Arrow, Time's Cycle: Myth and Metaphor in the Discovery of Geological Time. Harvard University Press. ISBN 9780674891999
Krauss, L. (2012). A Universe from Nothing: Why There Is Something Rather than Nothing. Free Press. ISBN 9781451624458

Lyell, C. (1833). Principles of Geology. London: John Murray. ISBN 9781108001348
Mayr, E. (2001). What Evolution Is. Basic Books. ISBN 9780465044269
Shryock, A., & Smail, D. L. (2011). Deep History: The Architecture of Past and Present. University of California Press. ISBN 9780520270282
H. G. Wells, Julian S. Huxley, and G. P. Wells, The Science of Life (New York: The Literary Guild, 1934; orig. publ. 1929)

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 "The benefits of embracing 'deep time' in a year like 2020" (Vincent Ialenti) —BBC Future.
 ChronoZoom  is a timeline for Big History being developed for the International Big History Association by Microsoft Research and University of California, Berkeley
 Deep Time  in Evolution (TV series).  Note: This PBS/WGBH website advises Flash Player and Shockwave Player installation.
 Deep Time – A History of the Earth: Interactive Infographic 
 Deep Time Walk App – A new story of the living Earth: Interactive Walking Experience
 "Embracing 'Deep Time' Thinking" (Vincent Ialenti)  NPR Cosmos & Culture.
 "Pondering 'Deep Time' Could Inspire New Ways to View Climate Change" (Vincent Ialenti)  NPR Cosmos & Culture.

Κατηγορία:Εξέλιξη
Κατηγορία:Γεωχρονολόγηση
Κατηγορία:γεωλογία
Κατηγορία:Χρόνος