Καταιγίδα από ατσάλι

Καταιγίδα από ατσάλι () είναι το πρώτο μυθιστόρημα του Ερνστ Γιούνγκερ το οποίο δημοσιεύθηκε αρχικά ιδιωτικά το 1920, καθιστώντας το μία από τις πρώτες προσωπικές αφηγήσεις που δημοσιεύθηκαν για τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Το βιβλίο βασίζεται στα ημερολόγια του συγγραφέα και καταγράφει τις εμπειρίες του στο Δυτικό Μέτωπο από τον Δεκέμβριο του 1914 έως τον Αύγουστο του 1918.

Το βιβλίο αποτελεί μια παραστατική αφήγηση του πολέμου και καθιέρωσε τη φήμη του Γιούνγκερ ως συγγραφέα τη δεκαετία του 1920. Η κριτική των συγχρόνων του, καθώς και μεταγενέστερων κριτικών, αντανακλά την αμφιθυμία του έργου, το οποίο, αν και περιγράφει τον πόλεμο σε όλη του τη βιαιότητα, δεν τον καταδικάζει ρητά ούτε εμβαθύνει στις πολιτικές του αιτίες. Έτσι, μπορεί να διαβαστεί ως ύμνος της δόξας του πολέμου, ουδέτερα ή ως ένα αντιπολεμικό βιβλίο. Μακριά από οποιαδήποτε πολιτική ή ηθική κομματική προσέγγιση, για τον Γιούνγκερ ο πόλεμος γίνεται μια μυστικιστική εμπειρία που οξύνει τη συνείδηση του συμμετέχοντα, οδηγώντας τον συγγραφέα να επικεντρωθεί στη σημασία των ενεργειών του ατόμου στον αγώνα για την επιβίωση. 

 Υπόθεση 
Το βιβλίο ξεκινά με τον 19χρονο Γιούνγκερ να εισέρχεται στο μέτωπο ως εθελοντής στρατιώτης με το 73ο Σύνταγμα του Ανόβερου στην Καμπανία, αρχικά στον μονότονο αλλά παρόλα αυτά επικίνδυνο πόλεμο χαρακωμάτων. Η πρώτη του γεύση μάχης ήρθε στο Λεζ Επάρζ στον νομό Μεζ τον Απρίλιο του 1915, όπου τραυματίστηκε για πρώτη φορά από ένα κομμάτι θραύσματος που διαπέρασε τον μηρό του.

Αφού ανάρρωσε, παρακολούθησε μαθήματα αξιωματικών, απέκτησε τον βαθμό του υπολοχαγού και επανεντάχθηκε στο σύνταγμά του στον τομέα Αράς. Το 1916, με τη μάχη του Σομ σε εξέλιξη, το σύνταγμά του μετακινήθηκε στο Κομπλ τον Αύγουστο για την υπεράσπιση του χωριού Γκιγιεμόν. Εκεί ο Γιούνγκερ τραυματίστηκε ξανά και νοσηλεύτηκε λίγο πριν από την τελική βρετανική επίθεση που κατέλαβε το χωριό - οπότε η διμοιρία του εξοντώθηκε. Το 1917, συμμετείχε στη μάχη του Αράς τον Απρίλιο, στην Τρίτη μάχη της Υπρ τον Ιούλιο και τον Οκτώβριο και στη γερμανική αντεπίθεση κατά τη διάρκεια της μάχης του Καμπραί τον Νοέμβριο. Ο Γιούνγκερ ηγήθηκε ενός λόχου εφόδου κατά την τελική γερμανική εαρινή επίθεση, στις 21 Μαρτίου 1918, όταν τραυματίστηκε ξανά. Στις 23 Αυγούστου υπέστη το πιο σοβαρό τραύμα του όταν πυροβολήθηκε στο στήθος.

Ο Γιούνγκερ τραυματίστηκε πολλές φορές κατά τη διάρκεια του πολέμου και του απονεμήθηκε το Χρυσό Μετάλλιο Τραυμάτων. Ανάμεσα στις διακρίσεις που έλαβε για την ανδρεία που επέδειξε ήταν ο Σιδηρούς Σταυρός 1ης και 2ης Τάξης, το μετάλλιο του Τάγματος του Οίκου των Χοεντσόλερν και το μετάλλιο του τάγματος «Για την Αξία».

 Υποδοχή 
μικρογραφία|Προετοιμασίες για την επίθεση,  μάχη του Σομ 1916
Το μυθιστόρημα έγινε μπεστ σέλερ στη Γερμανία και σε άλλες χώρες και επαινέθηκε ευρέως από συγγραφείς και πολιτικούς από όλο το πολιτικό φάσμα. Ο αριστερός Γάλλος συγγραφέας Αντρέ Ζιντ έγραψε το 1942 ότι «το βιβλίο του Ερνστ Γιούνγκερ για τον πόλεμο του 1914, Καταιγίδα από ατσάλι, είναι αναμφίβολα το καλύτερο βιβλίο για τον πόλεμο που γνωρίζω: απόλυτα ειλικρινές και καλόπιστο». Θετικά σχόλια έλαβε συγχρόνως από τον υπουργό προπαγάνδας των Ναζί Γιόζεφ Γκέμπελς και τον Αδόλφο Χίτλερ, και παρά το γεγονός ότι ο Γούνγκερ παρέμεινε μακριά από το Ναζιστικό κόμμα, το έργο χρησιμοποιήθηκε από τη Βέρμαχτ για σκοπούς στρατιωτικής εκπαίδευσης κατά τη ναζιστική εποχή και οι κομματικές οργανώσεις το συνιστούσαν ως δώρο για αγόρια.

Η αποστασιοποιημένη οπτική σχετικά με τη μάχη και τη βία, κάνει το βιβλίο να διαφέρει σημαντικά από πολλά άλλα έργα της γερμανικής λογοτεχνίας που έγραψαν βετεράνοι του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, όπως Η υπόθεση του λοχία Γκρίσα του Άρνολντ Τσβάιχ και το Ουδέν νεώτερον από το Δυτικό Μέτωπο του Έριχ Μαρία Ρεμάρκ. Ο Αμερικανός ιστορικός Τζέφρι Χερφ έγραψε: «Σε αντίθεση με τα ειρηνιστικά και τα εξπρεσιονιστικά μυθιστορήματα και θεατρικά έργα των αρχών της δεκαετίας του 1920, το βιβλίο του Γιούνγκερ ύμνησε την «Εμπειρία του μετώπου» ως μια ευπρόσδεκτη και αναμενόμενη απελευθέρωση από την ασφυκτική ασφάλεια της προπολεμικής κοινωνίας της μεσαίας τάξης».Herf, Jeffrey (1984). Reactionary modernism: Technology, culture, and politics in Weimar and the Third Reich. Cambridge University Press. p. 72
μικρογραφία|Ο Ερνστ Γιούνγκερ (δεύτερος από δεξιά) με συναδέλφους του
Από λογοτεχνικής άποψης, το έργο εντάσσεται στην περίοδο της Νέας αντικειμενικότητας. Η σκληρότητα του πολέμου απεικονίζεται έντονα και ρεαλιστικά, αλλά η απεικόνιση των γεγονότων και των συναισθημάτων που συνδέονται με αυτά συχνά ξεφεύγουν στα όρια του μαγικού ρεαλισμού καθώς ο αναγνώστης χάνεται στα όρια μεταξύ πραγματικότητας και ονείρου/εφιάλτη.

Δεν υπάρχουν σκέψεις σχετικά με το νόημα ή τη δικαιολόγηση του πολέμου. Αντίθετα, ο συγγραφέας τον αποδέχεται ως φυσικό φαινόμενο. Πολιτικές δηλώσεις, όπως πατριωτικό πάθος ή εθνικιστικές δικαιολογίες του πολέμου, απουσιάζουν εξίσου από το βιβλίο (το πολύ, θα μπορούσε να αναφερθεί εδώ η περιγραφή των πατριωτικών του συναισθημάτων κατά την πρώτη του άδεια στο σπίτι). Ο Γιούνγκερ αναφέρεται επίσης με σεβασμό για τους εχθρούς στρατιώτες και σε κανένα σημείο δεν αποκαλύπτει κάποια ιδιαίτερη προτίμηση για τους Γερμανούς ή την εθνική συντηρητική ιδεολογία. 

 Σημασία ως σύγχρονη ιστορική πηγή 
Ενδιαφέρον από στρατιωτικής άποψης παρουσιάζουν οι παρατηρήσεις του Γιούνγκερ σχετικά με τις αλλαγές στον πόλεμο και τις τακτικές μάχης κατά τη διάρκεια της συμμετοχής του στον πόλεμο. Ιστορικής σημασίας είναι επίσης το γεγονός ότι ο συγγραφέας αναγνωρίζει ανοιχτά την απελπιστική κατάσταση των γερμανικών μονάδων στην τελική φάση του πολέμου, δεδομένης της υλικής και προσωπικής υπεροχής του εχθρού και της δεινής κατάστασης εφοδιασμού των γερμανικών στρατευμάτων, αντικρούοντας έτσι έμμεσα τον Μύθο της πισώπλατης μαχαιριάς που επικρατούσε την εποχή των πρώτων δημοσιεύσεών του.

 Μετάφραση στα ελληνικά 

 Καταιγίδα από ατσάλι, Από το ημερολόγιο ενός Διοικητή Στρατευμάτων Εφόδου στο Δυτικό Μέτωπο, μτφ. Θαλής Ν. Καραγιαννόπουλος, εκδ. Eurobooks, 2024 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Αυτοβιογραφίες