Όμαρ Γιάγκι

Ο Όμαρ Γιάγκι (αγγλικά: Omar Yaghi, αραβικά: عمر مونّس ياغي, γεννημένος στο Αμάν στις 9 Φεβρουαρίου 1965) είναι διακεκριμένος Αμερικανοϊορδανός χημικός, με παλαιστινιακή καταγωγή, ο οποίος έγινε ευρέως γνωστός για την πρωτοποριακή του συμβολή στη δικτυακή χημεία (reticular chemistry) και για την ανάπτυξη των μεταλλοοργανικών πλαισίων (MOFs). 

Τον Οκτώβριο 2025 κέρδισε το βραβείο Νόμπελ Χημείας του 2025, που το μοιράστηκε μαζί με τον Αυστραλό χημικό Ρίτσαρντ Ρόμπσον και τον Ιάπωνα χημικό Σουσούμου Κιταγκάουα, για το ως άνω αναφερόμενο ερευνητικό έργο του. 

 Πρώτα χρόνια 
Γεννήθηκε το 1965 στο Αμάν στην Ιορδανία. Οι γονείς του ήταν Παλαιστίνιοι πρόσφυγες και μεγάλωσε κάτω από σκληρές και αντίξοες συνθήκες σε ένα πολύ φτωχικό σπίτι. Μετέβη στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής για σπουδές σε ηλικία 15 ετών.

 Ερευνητική καριέρα 
Άρχισε τις σπουδές του στην πολιτεία της Νέας Υόρκης. Έλαβε πτυχίο Χημείας από το Κρατικό Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης στο Όλμπανι (σήμερα, Πανεπιστήμιο του Όλμπανι) το 1985 και στη συνέχεια διδακτορικό δίπλωμα στο ίδιο αντικείμενο από το Πανεπιστήμιο του Ιλινόι στην Ουρμπάνα-Σαμπέιν το 1990. Υπήρξε μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ από το 1990 έως το 1992.

Στο τέλος του 1992 εντάχθηκε στο διδακτικό προσωπικό του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Αριζόνα ως επίκουρος καθηγητής. Το 1999 έγινε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μίτσιγκαν και στη συνέχεια, το 2006, στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες (γνωστό ως UCLA). Από το 2012 είναι καθηγητής Χημείας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϋ, και από το 2014 είναι ιδρυτικός διευθυντής του Berkeley Global Science Institute, το οποίο στοχεύει στην καθοδήγηση επιστημόνων σε όλο τον κόσμο και στην προώθηση μιας πιο στενής και συνεργατικής παγκόσμιας επιστημονικής κοινότητας.

Για την προσφορά του, εκλέχθηκε μέλος της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ και της Γερμανικής Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών Leopoldina. 

 Δικτυακή χημεία 
Υπήρξε ο πρωτοπόρος της δικτυακής χημείας (reticular chemistry), ενός πεδίου που ασχολείται με τη συναρμολόγηση μοριακών δομικών μονάδων σε ανοικτά, κρυσταλλικά πλέγματα μέσω ισχυρών δεσμών. Σύμφωνα με το Ίδρυμα Διεθνούς Βραβείου Balzan, ο Γιαγκί ήταν ο πρώτος που πρότεινε τη χρήση μοριακών δομικών μονάδων και ισχυρών δεσμών για τον σχηματισμό κρυσταλλικών υλικών στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Την εποχή εκείνη, η επιστημονική κοινότητα θεωρούσε αυτή την ιδέα χημικά ανέφικτη, καθώς τέτοιες συνθέσεις συνήθως οδηγούσαν σε μη κρυσταλλικά, άμορφα στερεά. Ωστόσο, το 1995, ο Γιαγκί πέτυχε την κρυστάλλωση μεταλλο-οργανικών δομών στις οποίες ιόντα μετάλλων συνδέονται μεταξύ τους μέσω φορτισμένων οργανικών συνδέσμων, όπως τα καρβοξυλικά, με ισχυρούς δεσμούς. Αυτή η ανακάλυψη οδήγησε στην ανάπτυξη μιας νέας κατηγορίας υλικών, γνωστών ως μεταλλο-οργανικά πλαίσια (metal–organic frameworks, MOFs), σηματοδοτώντας τη γέννηση της δικτυακής χημείας." Omar Yaghi wins Albert Einstein World Award of Science ", Chemical & Engineering News, 10 July 2017. Retrieved on 8 October 2025." Makoto Fujita and Omar Yaghi win Wolf Prize in Chemistry ",  Chemical & Engineering News, 19 February 2018. Retrieved on 8 October 2025." Spiers Memorial Lecture – Progress and prospects of reticular chemistry ", Royal Society of Chemistry, 18 August 2017. Retrieved on 8 October 2025.

 Μεταλλοοργανικά πλαίσια 
Στη δεκαετία του 1990, ο Γιάγκι πραγματοποίησε τρεις καίριες εφευρέσεις που μετέτρεψαν τα εύθραυστα πολυμερή συντονισμού σε αρχιτεκτονικά ανθεκτικά, μόνιμα πορώδη μεταλλοοργανικά πλαίσια (MOFs) που χρησιμοποιούνται σήμερα. Συγκεκριμένα, ο ίδιος και η ερευνητική ομάδα του ανέπτυξαν για πρώτη φορά:
 Την κρυστάλλωση μεταλλοοργανικών δομών μέσω ισχυρών δεσμών μεταξύ μεταλλικών ιόντων και φορτισμένων οργανικών συνδέσμων, όπως οι καρβοξυλικές ομάδες (καρβοξυλάτες) (1995).
 Την εισαγωγή συσσωματωμάτων μεταλλο-καρβοξυλικών ενώσεων ως δευτερογενών δομικών μονάδων (SBUs), η οποία επέτρεψε τη δημιουργία ανθεκτικών πλαισίων με μόνιμη πορωσιμότητα — γεγονός που επιβεβαιώθηκε αργότερα μέσω ισόθερμων καμπυλών προσρόφησης αερίων (1998).
 Την επίτευξη εξαιρετικά υψηλής πορωσιμότητας με το σύμπλοκο MOF-5 (1999).

Σύμφωνα με ανάλυση της Thomson Reuters, ο Γιάγκι ήταν ο δεύτερος πιο επιδραστικός χημικός στον κόσμο (σε ολικό αριθμό αναφορών) μεταξύ των ετών 2000 και 2010.

 Βραβεία 
Ο Γιάγκι έχει λάβει πολυάριθμα διεθνή βραβεία και μετάλλια για το έργο του. Συγκεκριμένα, το Βραβείο Νόμπελ στη Χημεία (2025), το βραβείο Albert Einstein World Award of Science (2017), το βραβείο Wolf Prize in Chemistry (2018), το βραβείο Gregori Aminoff Prize (2019), το VinFuture Prize (2022), το βραβείο Science for the Future Ernest Solvay Prize (2024) και αρκετά άλλα.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Βραβευμένοι με Νόμπελ Χημείας
Κατηγορία:Αμερικανοί νομπελίστες