Αγαρικό το ξανθόδερμο

Το Αγαρικό το ξανθόδερμο (Agaricus xanthodermus), είναι ένα είδος μύκητα του γένους του Αγαρικού.  Όταν κόβεται το κάτω μέρος του στύπου χρωματίζεται με ένα έντονο κίτρινο. Είναι δηλητηριώδες για τους περισσότερους ανθρώπους, προκαλώντας γαστρικά προβλήματα, αλλά μπορεί να καταναλωθεί από μερικούς χωρίς προφανή αρνητική επίδραση.

 Ταξινόμηση 
Αυτό το είδος περιεγράφηκε επίσημα με το όνομα Agaricus xanthodermus το 1876 από τον Λεόν Γκαστόν Ζενεβιέ (Léon Gaston Genevier), σε μια επιστολή, η οποία δημοσιεύτηκε στο δελτίο της Γαλλικής Βοτανικής ΕταιρείαςΑυτή προηγείτο της Γαλλικής Μυκητολογικής Εταιρείας, που ιδρύθηκε το 1884.. Ο Ζενεβιέ περιέγραψε τα μανιτάριου του γένους του Αγαρικού, τα οποία καταναλώνονταν συνήθως (μερικώς φορές χωρίς να πρέπει) στην περιοχή της Νάντης, και προσπάθησε να διευκρινίσει τις διαφορές μεταξύ τους. Πρότεινε μια αναλυτική ανακατάταξη σε 5 είδη, συμπεριλαμβανομένου και αυτού. Απ' ότι φαίνεται μέχρι τότε, αυτά τα μανιτάρια που χρωματίζονταν κίτρινα στο κόψιμο θεωρούνταν ότι ήταν απλά ποικιλίες άλλων ειδών, που ήταν βρώσιμα : Agaricus bitorquis, Agaricus arvensis και το Agaricus silvicola.

Το επώνυμο xanthodermus συστάθηκε από τις αρχαίες ελληνικές λέξεις "ξανθός" και "δέρμα". 

 Περιγραφή 
Το πιλίδιο κυμαίνεται σε διάμετρο από 5 έως 15 εκατοστά. Αρχικά είναι κυρτό, με κάποια νεαρά δείγματα να έχουν τετραγωνίζον σχήμα, αν με την ηλικία επιπεδώνεται. Σαν χρώμα είναι υπόλευκο, με ελαφρά καφετιές αποχρώσεις κοντά στο κέντρο. Το πιλίδιο είναι ξηρό και λείο, αλλά όσο γερνάει μπορεί να ξεφλουδίσει σε λέπια. Τα ελάσματα αυτού του μανιταριού ξεκινάνε από ελαφρά ροζ μέχρι καφέ-σοκολατί. Ο λευκός στύπος έχει ύψος από 5 έως 12 εκατοστά και διάμετρο 1-3 εκατοστά,  και είναι βολβώδης, ενώ διαθέτει δακτύλιο σαν φούστα. Στο μικροσκόπιο, τα χειλοκυστίδια έχουν μορφή ροπάλου. Τα σπόρια είναι καφέ, ελλειπτικά και λεία,  με μέγεθος 6-7 επί 3-4 μικρόμετρα.

Το είδος έχει μια δυσάρεστη χαρακτηριστική μυρωδιά, η οποία είναι φαινολική και θυμίζει μελάνι. Η μυρωδιά είναι ιδιαίτερα έντονη στη βάση του στύπου. Κατά το μαγείρεμα, η μυρωδιά γίνεται ακόμη πιο έντονη και αυτό μπορεί να αποτρέψει την κατανάλωση.

 Παρόμοια είδη 
μικρογραφία|Δείγματα του μανιταριού πάνω σε γρασίδι.
Το κύριο χαρακτηριστικό είναι ο άμεσος έντονος κίτρινος χρωματισμός κατά το κόψιμο της βάσης του στύπου ή το ξύσιμο της σάρκας. Στη συνέχεια η κιτρινισμένη περιοχή αλλάζει σε ένα θαμπό καφέ. Πολυάριθμα εδώδιμα είδη του Αγαρικού όπως το Agaricus augustus   το Agaricus arvensis και το Agaricus silvicola, γίνονται κίτρινα σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, αλλά δεν εμφανίζουν τέτοια έντονη αντίδραση.

Ο Αγαρικός ο ξανθόδερμος ανήκει σε μια ομάδα συγγενών ειδών τα οποία επίσης χρωματίζονται λαμπερά κίτρινα και έχουν φαινολική μυρωδιά. Περιλαμβάνουν το Agaricus moelleri και το Agaricus pilatianus, που δεν διαθέτει βολβώδη στύπο.

Το Agaricus californicus  είναι επίσης παρόμοιο στην εμφάνιση.

 Διασπορά και οικότοπος 
Αυτό το μανιτάρι είναι πολύ κοινό και ευρέως διαδεδομένη στη Βόρεια Αμερική, την Ευρώπη, τη Δυτική Ασία, συμπεριλαμβανομένης της Ανατολίας και του Ιράν, της Βόρειας Αφρικής, και της Μεσημβρινής Αφρικής. Έχει εισαχθεί στην Αυστραλία. Αναπτύσσεται σε δάση, γρασίδια, κήπους και φράκτες φυτών το φθινόπωρο. Είναι σαπροφυτικό είδος.
μικρογραφία|Αφού μαγειρευτεί αυτό το δηλητηριώδες είδος, η σάρκα γίνεται κίτρινη.

 Τοξικότητα 
Αν και φαίνεται ότι μερικοί άνθρωποι μπορούν να καταναλώσουν αυτό το μανιτάρι χωρίς επιπτώσεις, περιέχει τοξίνες που μπορούν να προκαλέσουν σοβαρά γαστροεντερικά προβλήματα. Είναι δυσχώνευτο και προκαλεί εφίδρωση, εξάψεις και σοβαρούς στομαχόπονους.

 Παραπομπές 

 Επιπλέον ανάγνωση 
 Collins Gem Guide: Mushrooms and Toadstools, Stefan Buckzacki (1982)

Κατηγορία:Αγαρικώδη