Γίρι Μορντεχάι Λάνγκερ

Ο Γίρι (Γκέοργκ) Μορντεχάι Λάνγκερ (τσεχικά:Jiří Mordechai Langer)  (4 Απριλίου 1894, Πράγα, Αυστροουγγαρία – 12 Μαρτίου 1943, Τελ Αβίβ, Παλαιστίνη) ήταν Τσέχος συγγραφέας και ποιητής εβραϊκής καταγωγής. Έγραψε στα γερμανικά, τα τσεχικά και τα εβραϊκά. 

 Βιογραφικά στοιχεία 
Ο Λάνγκερ γεννήθηκε το 1894 σε εξευρωπαϊσμένη τσεχοεβραϊκή οικογένεια εμπόρων και φοίτησε σε τσεχικά σχολεία. Οι μεγαλύτεροι αδελφοί του ήταν ο Γιόζεφ και ο Φράντισεκ Λάνγκερ, ο οποίος έγινε επιτυχημένος θεατρικός συγγραφέας και στρατιωτικός γιατρός. Από μικρό παιδί τον έλκυε ο Ιουδαϊσμός και μελετούσε το Ταλμούδ και την Καμπάλα.

Το καλοκαίρι του 1913, σε ηλικία των 19 ετών - προς μεγάλη απογοήτευση της οικογένειάς του - ταξίδεψε στο Μπελζ της Ουκρανίας για να ενταχθεί στο χασιδικό κίνημα υπερορθόδοξων Εβραίων του ραβίνου Γισακάρ Ντοβ Ροκεάχ. Λίγους μήνες αργότερα, επέστρεψε στην Πράγα, αλλά η ένθερμη τήρηση των εβραϊκών εθίμων και η εκκεντρική ασυνήθιστη εξωτερική του εμφάνιση ως γενειοφόρος με μπούκλες Χασιδίτης Εβραίος - προκάλεσε συναισθήματα αποξένωσης και χλευασμού στο περιβάλλον του. 

 Α' Παγκόσμιος πόλεμος 
Με το ξέσπασμα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, επιστρατεύτηκε στον αυστριακό στρατό, αλλά σύντομα βρέθηκε σε στρατιωτική φυλακή αφού αρνήθηκε να υπακούσει σε εντολές που παράβαιναν τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις. Λίγο αργότερα αφέθηκε ελεύθερος για ψυχολογικούς λόγους. Επέστρεψε στο Μπελζ και συνόδευσε την ακολουθία του Ρόκεαχ που εξορίστηκε στην Ουγγαρία κατά τη διάρκεια των χρόνων του πολέμου. Εκείνη την περίοδο, εμβάθυνε τις μελέτες του στην Τορά, το Ταλμούδ, το Μιδράς και την Καμπάλα και έζησε τη χασιδική ζωή μέσα στην κοινότητα.

 Μεσοπόλεμος 
Το 1918, ο Λάνγκερ εγκατέλειψε οριστικά το Μπελζ και πήγε στη Βιέννη, όπου σπούδασε για αρκετούς μήνες στην Εβραϊκή Παιδαγωγική Ακαδημία. Επιστρέφοντας στην Πράγα εργάστηκε σε σιωνιστικά ιδρύματα και ταυτόχρονα δίδασκε εβραϊκά σε τσεχικά σχολεία. Δεν ντυνόταν πλέον σαν χασιδίτης Εβραίος, ωστόσο διατήρησε τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις. Ήρθε σε επαφή με συγγραφείς του κύκλου της Πράγας, δια βίου φιλία του με τον συγγραφέα Μαξ Μπροντ ξεκίνησε κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Συνδέθηκε επίσης με τον Φραντς Κάφκα.

Το 1919, ο Λάνγκερ άρχισε να δημοσιεύει άρθρα και ποιήματα στα εβραϊκά, τα τσεχικά και τα γερμανικά, που αντανακλούσαν την ιδιαίτερη σύνθεση που δημιούργησε από τους διάφορους κλάδους που αποτελούσαν τον κόσμο του: Ταλμούδ, Καμπάλα, Χασιδισμός, ψυχανάλυση, παγκόσμια λογοτεχνία, εβραϊκή λογοτεχνία και Σιωνισμός. Επηρεασμένος από τη φροϋδική ψυχανάλυση δημοσίευσε μια σειρά από έργα στα γερμανικά που εξέταζαν πτυχές του Ιουδαϊσμού μέσα από το ψυχαναλυτικό πρίσμα: Ο ερωτισμός της Καμπάλα, (1923), Η λειτουργία της Μεζουζά (1928) και Τα εβραϊκά Φυλακτήρια (1931). Το 1937, γράφοντας στα τσεχικά, δημοσίευσε το magnum opus του: μια συλλογή από χασιδικές ιστορίες που παρουσιάζονταν σε απλό ύφος, με τίτλο Εννέα Πύλες. Το βιβλίο περιέγραφε την εμπειρία του στα χασιδικά μυστήρια, σημείωσε τεράστια επιτυχία και μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες. Το 1938, δημοσίευσε στα τσεχικά το Ταλμούδ: Ανθολογία και Ιστορία. Την ίδια χρονιά, μετέφρασε μεσαιωνική εβραϊκή ποίηση στα τσεχικά που δημοσίευσε με τίτλο Ποιήματα των Απορριφθέντων.

Στη γλώσσα, το ύφος και τον θρησκευτικό τόνο, τα ποιήματά του φαίνονται επηρεασμένα από τη μεσαιωνική εβραϊκή λειτουργική ποίηση, αλλά το περιεχόμενό τους αγγίζει ένα ευρύτερο φάσμα σύγχρονων ανθρώπινων εμπειριών. Το 1929, συγκέντρωσε όλα τα ποιήματά του στη συλλογή Ωδές και Ποιήματα Φιλίας. Παρ' όλα αυτά, από την εποχή που ξεκίνησε την καριέρα του ως ποιητής, ο Λάνγκερ ένιωθε την απόρριψη από το εβραϊκό λογοτεχνικό κατεστημένο, κάτι που ερμήνευσε ως ένδειξη αποστροφής τους για τις απροκάλυπτες ομοφυλοφιλικές αναφορές σε πολλά από τα ποιήματά του, καθώς έγραψε μερικά από τα πιο τολμηρά ομοερωτικά ποιήματα που έχουν δημοσιευτεί ποτέ στα εβραϊκά, σε μια εποχή που η απλή συζήτηση τέτοιων θεμάτων θεωρούνταν απαράδεκτη.

 Εγκατάσταση στην Παλαιστίνη και θάνατος 
Το φθινόπωρο του 1939, ο Λάνγκερ δραπέτευσε από την Πράγα και κατευθύνθηκε με πλοίο προς την Κωνσταντινούπολη με προορισμό την Παλαιστίνη. Τα πλοία καθυστέρησαν από τους Ναζί, μέχρι που έπιασε σφοδρός παγετός στο λιμάνι του Σουλινά. Ο Δούναβης πάγωσε και το πλοίο και οι επιβάτες παγιδεύτηκαν σε θερμοκρασία -30 βαθμών Κελσίου με λίγα τρόφιμα και ασθένειες που εξαπλώνονταν. Αυτό κράτησε μέχρι τον Φεβρουάριο του 1940, όταν με τη βοήθεια Τσέχων συμπατριωτών τους αποβιβάστηκαν στη Ρουμανία και με την παρέμβαση του πρέσβη της βρετανικής κυβέρνησης, διασώθηκαν και μεταφέρθηκαν στην Κωνσταντινούπολη.

Κατάφερε να φθάσει στην Παλαιστίνη αλλά κατά το βασανιστικό ταξίδι που διήρκεσε περίπου έξι μήνες η υγεία του υπέστη ανεπανόρθωτη βλάβη. Με την άφιξή του, έζησε σε συνθήκες φτώχειας και αφιερώθηκε στη συγγραφή στα εβραϊκά: δημοσίευε χασιδικές ιστορίες, ποιήματα, δοκίμια και κριτικές κριτικές για τη λογοτεχνία και το θέατρο στον τοπικό τύπο και κατέβαλε προσπάθειες να παρακινήσει τους διανοούμενους να διαμαρτυρηθούν για την εξόντωση των Ευρωπαίων Εβραίων. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ημερών του, οργάνωσε την έκδοση της δεύτερης ποιητικής του ανθολογίας, Ένα μικρό βάλσαμο, η οποία δημοσιεύτηκε λίγο μετά τον θάνατό του. Ο Λάνγκερ πέθανε στο Τελ Αβίβ το 1943 σε ηλικία 49 ετών. 

 Μνήμη 
Το Φεστιβάλ Εννέα Πυλών Τσεχο-Γερμανο-Εβραϊκού Πολιτισμού πραγματοποιείται στην Πράγα σε ετήσια βάση. Ο Πάβελ Ντόσταλ, Υπουργός Πολιτισμού της Τσεχίας από το 1998 έως το 2005, δήλωσε ότι το Φεστιβάλ των Εννέα Πυλών υπενθυμίζει στους πολίτες τη 1.000χρονη ιστορία του εβραϊκού λαού στις τσεχικές χώρες, τη «ζωντάνια, τη σοφία και τον δημιουργικό του δυναμικό, καθώς και τη σημαντική συμβολή του στον τσεχικό πολιτισμό». 

Το έργο του Λάνγκερ αναδεικνύει τα ιδιαίτερα πολιτιστικά χαρακτηριστικά των γερμανόφωνων λογοτεχνών της Πράγας.

Υποστηρικτές των δικαιωμάτων ΛΟΑΤ αναφέρουν ότι το έργο Ο ερωτισμός της Καμπάλα συνέβαλε στις συζητήσεις στο πρώιμο κίνημα για τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων. 

 Έργα (επιλογή) 

 1923: Die Erotic der Kabbala (Ο ερωτισμός της Καμπάλα)

 1928: Zur Funktion der Jüdischen Türpfostenroll (Η λειτουργία της Μεζουζά)
 1929: Piyutim ve-shire yedidut (Ωδές και Ποιήματα Φιλίας)
 1931: Die (Jüdischen) Gebetriemen (Τα (εβραϊκά) φυλακτήρια)
 1937: Devĕt bran (Εννέα Πύλες). 
 1938: Talmud: ukázky a dĕjiny (Ταλμούδ: Ανθολογία και Ιστορία)
 1938: Zpĕvy zavržených (Ποιήματα των απορριφθέντων)
 1943: Meʻaṭ Tsori: Shirim (Ένα μικρό βάλσαμο) 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Εβραίοι λογοτέχνες
Κατηγορία:Τσέχοι ποιητές
Κατηγορία:Γερμανόφωνοι λογοτέχνες της Πράγας
Κατηγορία:ΛΟΑΤ Εβραίοι