Άουστερλιτς (μυθιστόρημα)

Άουστερλιτς () είναι το τελευταίο μυθιστόρημα του Γερμανού συγγραφέα Β.Γκ. Ζέμπαλντ που εκδόθηκε το 2001. Όπως όλα τα έργα του συγγραφέα, διερευνά θέματα του Ολοκαυτώματος, της μνήμης, του χρόνου και της ταυτότητας.

Αφηγείται την ιστορία του Ζακ Άουστερλιτς, ενός άντρα που όταν ήταν παιδί το καλοκαίρι του 1939 μεταφέρθηκε από την Πράγα στην Αγγλία, όπου ανατράφηκε από ανάδοχη οικογένεια στερούμενος πατρίδα, μητρική γλώσσα και όνομα. Μισό αιώνα αργότερα, ακολουθώντας τα ίχνη φευγαλέων αναμνήσεων, αναζητά απεγνωσμένα την ταυτότητα και την καταγωγή του.
 Υπόθεση 
Στη δεκαετία του 1960, ο πρωτοπρόσωπος ανώνυμος αφηγητής της ιστορίας (που μοιάζει με τον συγγραφέα) συναντά στον σιδηροδρομικό σταθμό της Αμβέρσας έναν Άγγλο ιστορικό τέχνης, τον Ζακ Άουστερλιτς. Έχουν κοινό ενδιαφέρον για την αρχιτεκτονική και συναντιούνται αρκετές ακόμη φορές για τρεις δεκαετίες. Κατά τη διάρκεια των συναντήσεών τους ξεδιπλώνεται η προσωπική ιστορία του Ζακ Άουστερλιτς. 

Έφτασε στην Αγγλία το καλοκαίρι του 1939, όταν ήταν τεσσάρων και μισό ετών, με την επιχείρηση μεταφοράς και διάσωσης παιδιών από την Πράγα που απειλούνταν από τους Ναζί. Υιοθετήθηκε από έναν ηλικιωμένο Ουαλό καλβινιστή ιερέα και τη σύζυγό του και πέρασε τα παιδικά του χρόνια στην Ουαλία με το όνομα Ντάφιντ Ελίας χωρίς να γνωρίζει την καταγωγή του. Οι ανάδοχοι γονείς του πέθαναν λίγο πριν αποφοιτήσει από το σχολείο και τότε το παιδί έμαθε το πραγματικό του όνομα. Αλλά όσο κι αν προσπάθησε, δεν μπορούσε να θυμηθεί τους βιολογικούς του γονείς ή την προηγούμενη ζωή του. Μετά το σχολείο, φοίτησε στο πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και έγινε ακαδημαϊκός. Καθώς μεγαλώνει, φευγαλέες αναμνήσεις αρχίζουν σταδιακά να έρχονται στο νου του. Αυτό τον κάνει να ερευνήσει από πού κατάγεται και τι συνέβη πενήντα χρόνια πριν.

Μετά από έναν νευρικό κλονισμό, ο Άουστερλιτς επισκέπτεται την Πράγα, όπου συναντά μια στενή φίλη των χαμένων γονιών του, τη Βέρα, η οποία συχνά τον φρόντιζε όταν οι γονείς του έλειπαν. Καθώς μιλάει μαζί της, οι αναμνήσεις επιστρέφουν, ακόμη και κάποιες γαλλικές και τσεχικές εκφράσεις. Η ηλικιωμένη κυρία του αφηγείται την τύχη των γονιών του: η μητέρα του ήταν Εβραία ηθοποιός και τραγουδίστρια όπερας που απελάθηκε στο γκέτο του Τερέζιενσταντ, αφού τον έστειλε στην Αγγλία λίγο μετά την εισβολή του Χίτλερ. Από την Πράγα, ο Άουστερλιτς ταξιδεύει στο Τερέζιενσταντ και καταφέρνει να αποκτήσει μια 14λεπτη ναζιστική προπαγανδιστική ταινία του 1944, στην οποία πιστεύει ότι αναγνωρίζει τη μητέρα του. Η Βέρα, ωστόσο, επιβεβαιώνει την ταυτότητα της μητέρας του στη φωτογραφία μιας ηθοποιού, την οποία ο Άουστερλιτς βρήκε στα θεατρικά αρχεία της Πράγας.

Το μυθιστόρημα μεταφέρεται στη συνέχεια στο Παρίσι, καθώς ο Άουστερλιτς αναζητά στοιχεία για τη μοίρα του πατέρα του. Ο Εβραίος πατέρας του, ο οποίος αρχικά κατάφερε να δραπετεύσει στη Γαλλία, τελικά φυλακίστηκε εκεί σε ένα στρατόπεδο στα Πυρηναία, όπου όλες οι περαιτέρω πληροφορίες έχουν χαθεί. 

Επιστρέφει στην Αγγλία και καταρρέει, κατακλυσμένος από ένα συναίσθημα απόρριψης και διαγραφής. Δίνει στον αφηγητή τα κλειδιά του σπιτιού του στο Λονδίνο, δίνοντάς του πρόσβαση στη μεγάλη συλλογή φωτογραφιών του, τις κριτικές παρατηρήσεις του για την τέχνη και τον πολιτισμό, καθώς και την ιστορία της ζωής του. Μετά την τελική εξαφάνιση του Άουστερλιτς, ο αφηγητής χρησιμοποιεί αυτά τα στοιχεία για να τεκμηριώσει την αφήγηση της τριακονταετούς φιλίας τους με μια επιλογή περίπου 80 φωτογραφιών και σχεδίων. 

 Στυλ 
μικρογραφία|Ο σιδηροδρομικός σταθμός της Αμβέρσας
Το μυθιστόρημα είναι αξιοσημείωτο λόγω της έλλειψης παραγράφων, του παρεκκλίνοντος ύφους, της ανάμειξης πραγματικών γεγονότων και μυθοπλασίας και των πολύ μεγάλων και περίπλοκων προτάσεων. Μία τέτοια πρόταση,  που περιγράφει το γκέτο του Τερέζιενσταντ και την ιστορία του, εκτείνεται σε οκτώ σελίδες.

Υποβλητικές ασπρόμαυρες φωτογραφίες είναι διάσπαρτες σε όλο το βιβλίο, ενισχύοντας το μελαγχολικό μήνυμα του κειμένου. Οι φωτογραφίες είναι πραγματικές, αλλά οι συνθήκες που τις περιβάλλουν είναι φανταστικές. Για παράδειγμα, η εικόνα στο εξώφυλλο που υποτίθεται ότι είναι μια φωτογραφία του Άουστερλιτς από τα παιδικά χρόνια του, στην πραγματικότητα είναι μια φωτογραφία ενός ανώνυμου αγοριού από μια καρτ ποστάλ. 

 Υποδοχή 
Το μυθιστόρημα έλαβε διθυραμβικές κριτικές και πολλά βραβεία μεταξύ των οποίων το αμερικανικό Εθνικό Βραβείο Κριτικών Βιβλίου. Το 2019, κατατάχθηκε 5ο στη λίστα της εφημερίδας The Guardian με τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα. Περιλαμβάνεται επίσης στα 30 από τα καλύτερα αντιπολεμικά βιβλία όλων των εποχών. Θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα βιβλία της γερμανικής λογοτεχνίας για τη μοίρα των Εβραίων κατά τη ναζιστική εποχή. 

 Μετάφραση στα ελληνικά 
 Άουστερλιτς, μτφ. Ιωάννα Μεϊτάνη, εκδ. Άγρα 2006 
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Μυθιστορήματα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου
Κατηγορία:Λογοτεχνία για το Ολοκαύτωμα