Αναπνευστική οδός

Η αναπνευστική οδός είναι το σύστημα οργάνων που εμπλέκονται στην αναπνοή, και συγκεκριμένα οι οδοί ή αεραγωγοί που μεταφέρουν τον αέρα από και προς τους πνεύμονες. Περιλαμβάνει την ανώτερη αναπνευστική οδό (μύτη, στόμα, φάρυγγα, λάρυγγα) και την κατώτερη αναπνευστική οδό (τραχεία, βρόγχους, πνεύμονες). Η κύρια λειτουργία της είναι η διευκόλυνση της ανταλλαγής αερίων, η εισαγωγή οξυγόνου και η αποβολή διοξειδίου του άνθρακα.

Η αναπνευστική οδός είναι ένα συγκεκριμένο μέρος του αναπνευστικού συστήματος και αποτελείται από τις διόδους μέσω των οποίων διέρχεται ο αέρας. Αποτελεί ουσιαστικά μια υποδιαίρεση μέσα στο ευρύτερο αναπνευστικό σύστημα. Αντίθετα, το αναπνευστικό σύστημα είναι ένα ολόκληρο δίκτυο οργάνων και ιστών που εμπλέκονται στην αναπνοή και στην ανταλλαγή αερίων. Περιλαμβάνει τη μύτη, τη ρινική κοιλότητα, τον φάρυγγα, τον λάρυγγα, την τραχεία, τους βρόγχους, τους πνεύμονες, ακόμη και το διάφραγμα και άλλους μύες που εμπλέκονται στην αναπνοή.

Αποτελείται κυρίως από ψευδοπολύστιβο κυλινδρικό κροσσωτό επιθήλιο, το οποίο περιλαμβάνει καλυκοειδή (λαγηνοειδή) κύτταρα που εκκρίνουν βλέννα. Αυτή η επένδυση παίζει κρίσιμο ρόλο στην ύγρανση, στη θέρμανση και στο φιλτράρισμα του εισπνεόμενου αέρα, καθώς και στην προστασία του αναπνευστικού συστήματος από παθογόνα και ερεθιστικούς παράγοντες.

Οι παθήσεις της αναπνευστικής οδού είναι ασθένειες που επηρεάζουν τους αεραγωγούς, συμπεριλαμβανομένων των ρινικών διόδων, των βρόγχων και των πνευμόνων. Αυτές οι ασθένειες μπορεί να είναι οξείες, όπως το κοινό κρυολόγημα ή η πνευμονία, ή χρόνιες, όπως το άσθμα, η ΧΑΠ και ο καρκίνος του πνεύμονα.
κέντρο|με-πλαίσιο|Ο τύπος του επιθηλίου από τον οποίο κυρίως αποτελείται η αναπνευστική οδός είναι το ψευδοπολύστιβο κυλινδρικό κροσσωτό επιθήλιο (pseudostratified columnar).

 Δομή 
μικρογραφία|Το αναπνευστικό σύστημα αποτελείται από τους αεραγωγούς, τους πνεύμονες και τους αναπνευστικούς μύες που μεσολαβούν στην κίνηση του αέρα μέσα και έξω από το σώμα.
Η αναπνευστική οδός διακρίνεται σε ανώτερη αναπνευστική οδό και στην κατώτερη αναπνευστική οδό. Η ανώτερη αναπνευστική οδός περιλαμβάνει τη μύτη, τη ρινική κοιλότητα, τους παραρρίνιους κόλπους (ιγμόρεια), τη στοματική κοιλότητα, τον φάρυγγα και τον λάρυγγα. Η κατώτερη αναπνευστική οδός περιλαμβάνει την τραχεία, τους βρόγχους, και τους πνεύμονες.

Η αναπνευστική οδός μπορεί επίσης να διακριθεί σε μια ζώνη αγωγής του άερος και μια αναπνευστική ζώνη, με βάση τη διάκριση μεταξύ μεταφοράς αερίων ή ανταλλαγής τους. Η ζώνη αγωγής, η οποία περιλαμβάνει τη ρινική κοιλότητα, τον φάρυγγα, τον λάρυγγα, την τραχεία, και το βρογχικό δέντρο (τους βρόγχους και τα βρογχιόλια τους), χρησιμεύει κυρίως για τη μεταφορά του αέρα, τη θέρμανση και την ύγρανσή του, καθώς και για το φιλτράρισμα των σωματιδίων. Η αναπνευστική ζώνη, η οποία περιλαμβάνει τα αναπνευστικά βρογχιόλια, τους κυψελιδικούς πόρους, τους κυψελιδικούς σάκους και τις κυψελίδες (αποτελούν το πνευμονικό παρέγχυμα), είναι το σημείο όπου στην πραγματικότητα λαμβάνει χώρα η ανταλλαγή αερίων (οξυγόνου και διοξειδίου του άνθρακα) με το αίμα.
μικρογραφία|
Παρακάτω περιγράφεται η διακλάδωση της κατώτερης αναπνευστικής οδού από την τραχεία έως τις κυψελίδες. Αυτή η διακλάδωση, παρόμοια με τα κλαδιά ενός δέντρου, επιτρέπει την αποτελεσματική παροχή αέρα στην τεράστια επιφάνεια των πνευμόνων όπου λαμβάνει χώρα η ανταλλαγή αερίων.

 τραχεία
 κύριος (πρωτογενής) βρόγχος (διάμετρος περίπου 1 – 1,4 cm στους ενήλικες)
 λοβώδης (δευτερογενής) βρόγχος (διάμετρος περίπου 1 cm)
 τμηματικός (τριτογενής) βρόγχος (διάμετρος 4,5 έως 13 mm)
 ενδοτμηματικός βρόγχος (διάμετρος 1 έως 6 mm)
 αγώγιμο βρογχιόλιο
 τελικό βρογχιόλιο
 αναπνευστικό βρογχιόλιο
 κυψελιδικός πόρος
 κυψελιδικός σάκος
 κυψελίδα
Η αναπνευστική οδός είναι κυρίως επενδεδυμένη με ψευδοπολύστιβο κυλινδρικό κροσσωτό επιθήλιο. Αυτός ο τύπος επιθηλίου βρίσκεται από τη ρινική κοιλότητα μέχρι τους βρόγχους. Χαρακτηρίζεται από κύτταρα που φαίνονται να είναι σε πολλαπλές στιβάδες (ψευδοπολύστιβα), αλλά κάθε κύτταρο στην πραγματικότητα στηρίζεται στη βασική μεμβράνη. Η παρουσία κροσσών (δομές που μοιάζουν με τρίχες) στην επιφάνεια αυτών των κυττάρων βοηθά στην κίνηση της βλέννας και των παγιδευμένων σωματιδίων προς τα πάνω, διευκολύνοντας την απομάκρυνσή τους από το αναπνευστικό σύστημα.

Το ψευδοπολύστιβο κυλινδρικό με κροσσούς επιθήλιο υποδιαιρείται σε 5 διακριτούς κυτταρικούς τύπους:

 Κροσσωτά κύτταρα: Αυτά είναι τα πιο άφθονα και έχουν κροσσούς στην επιφάνειά τους, οι οποίοι χτυπούν με συντονισμένο τρόπο για να προωθήσουν τη βλέννα και τα υπολείμματα.
 Καλυκοειδή (λαγηνοειδή) κύτταρα: Αυτά τα κύτταρα παράγουν και εκκρίνουν βλέννα, η οποία παγιδεύει εισπνεόμενα σωματίδια και παθογόνα.
 Βασικά κύτταρα: Αυτά τα κύτταρα λειτουργούν ως εφεδρικός πληθυσμός, ικανός να διαφοροποιηθεί σε άλλους τύπους κυττάρων για την αναγέννηση του επιθηλίου.
 Θυσανοειδή κύτταρα: Αυτά είναι μη κροσσωτά κύτταρα με κοντές, αμβλείες μικρολάχνες. Πιστεύεται ότι έχουν αισθητηριακή λειτουργία.
 Νευροενδοκρινικά κύτταρα: Αυτά τα κύτταρα εμπλέκονται στη ρύθμιση διαφόρων λειτουργιών, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής βλέννας και των ανοσολογικών αποκρίσεων.

Οι πνεύμονες περιέχουν πάνω από 40 διαφορετικούς τύπους κυττάρων. Αυτά τα κύτταρα κατηγοριοποιούνται γενικά σε επιθηλιακά, διάμεσα, αιμοφόρα, αιμοποιητικά και λεμφικά, καθώς και σε κύτταρα του υπεζωκότα. Οι βασικοί τύποι είναι τα κυψελιδικά κύτταρα (όπως τα πνευμονοκύτταρα Τύπου Ι και Τύπου II και τα κυψελιδικά μακροφάγα), τα κροσσωτά κύτταρα, τα λαγηνοειδή κύτταρα και τα βασικά κύτταρα των αεραγωγών. Τα κροσσωτά κύτταρα χρησιμεύουν στην απομάκρυνση σωματιδίων από τους αεραγωγούς, τα λαγηνοειδή κύτταρα στην έκκριση βλέννας και άλλων μορίων, και η βασική στιβάδα περιέχει τα ώριμα βλαστοκύτταρα.

 Λειτουργία 
μικρογραφία|Αναπαράσταση της κατώτερης αναπνευστικής οδού.
Η κύρια λειτουργία της αναπνευστικής οδού είναι να διευκολύνει την ανταλλαγή οξυγόνου και διοξειδίου του άνθρακα μεταξύ του σώματος και του εξωτερικού περιβάλλοντος. Αυτό περιλαμβάνει την εισαγωγή οξυγόνου στο σώμα (εισπνοή) και την αποβολή διοξειδίου του άνθρακα (εκπνοή). Το αναπνευστικό σύστημα παίζει επίσης ρόλο στο φιλτράρισμα, στη θέρμανση και στην υγρανση του αέρα, καθώς και στην παραγωγή ήχου και στη συμβολή στην αίσθηση της όσφρησης.

 Βασικές λειτουργίες 

 Ανταλλαγή αερίων 

 Εισπνοή: Το οξυγόνο εισέρχεται στους πνεύμονες καθώς εισπνέεται ο αέρας.
 Εκπνοή: Το διοξείδιο του άνθρακα αποβάλλεται από τους πνεύμονες καθώς εκπνέεται ο αέρας.
 Κυψελίδες: Στους πνεύμονες, μικροσκοπικές δομές που ονομάζονται κυψελίδες διευκολύνουν την ανταλλαγή αερίων μεταξύ του αέρα και της κυκλοφορίας του αίματος.
 Ροή αίματος: Το οξυγόνο μετακινείται στην κυκλοφορία του αίματος, όπου μεταφέρεται στα κύτταρα σε όλο το σώμα. Ταυτόχρονα, το διοξείδιο του άνθρακα μετακινείται από το αίμα στις κυψελίδες για να εκπνεθεί.

 Φιλτράρισμα αέρα 

 Μύτη και ρινικές κοιλότητες: Οι ρινικές οδοί φιλτράρουν, θερμαίνουν και υγραίνουν τον εισερχόμενο αέρα, παγιδεύοντας σκόνη και άλλα σωματίδια.
 Βλέννα: Η αναπνευστική οδός είναι επενδεδυμένη με βλέννα, η οποία παγιδεύει ξένα σωματίδια και υπολείμματα, προστατεύοντας τους πνεύμονες.
 Κροσσοί: Μικροσκοπικές τρίχες που ονομάζονται κροσσοί μετακινούν τη βλέννα και τα παγιδευμένα σωματίδια προς τα πάνω, επιτρέποντάς τους να αποβληθούν από το σώμα.

 Άλλες λειτουργίες 

 Παραγωγή ήχου: Ο λάρυγγας περιέχει τις φωνητικές χορδές που δονούνται για να παράγουν ήχο όταν ο αέρας περνάει από πάνω τους.
 Όσφρηση: Η ανώτερη αναπνευστική οδός, ιδιαίτερα η ρινική κοιλότητα, περιέχει οσφρητικούς υποδοχείς που ανιχνεύουν τα αερομεταφερόμενα μόρια, επιτρέποντάς μας να μυρίζουμε.
 Ρύθμιση της οξεοβασικής ισορροπίας: Το αναπνευστικό σύστημα (με τη βοήθεια της αναπνευστικής οδού) παίζει ρόλο στη διατήρηση της ισορροπίας του pH του σώματος ρυθμίζοντας τα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα στο αίμα.

 Παθήσεις 
Οι παθήσεις της αναπνευστικής οδού, γνωστές και ως πνευμονοπάθειες ή αναπνευστικές διαταραχές, περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα παθήσεων που επηρεάζουν τους αεραγωγούς και άλλα μέρη των πνευμόνων. Αυτές οι ασθένειες μπορεί να είναι είτε οξείες, όπως λοιμώξεις, είτε χρόνιες, όπως το άσθμα και η ΧΑΠ. Επηρεάζουν άτομα όλων των ηλικιών και μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την ποιότητα ζωής τους.

 Τύποι παθήσεων της αναπνευστικής οδού 

 Οξείες αναπνευστικές λοιμώξεις 
Πρόκειται συνήθως για ασθένειες που διαρκούν για μικρό χρονικό διάστημα, οι οποίες προκαλούνται από παθογόνα όπως ιοί (π.χ. γρίπη, COVID-19, RSV) ή βακτήρια (π.χ. πνευμονία).

 Χρόνιες αναπνευστικές παθήσεις 
μικρογραφία|Βρογχικό άσθμα, μια χρόνια πάθηση που προσβάλλει την αναπνευστική οδό.
μικρογραφία|Σύγκριση υγιών πνευμόνων και πνευμόνων με ΧΑΠ.
Πρόκειται για μακροχρόνιες παθήσεις που μπορούν να επιδεινωθούν προοδευτικά με την πάροδο του χρόνου. Παραδείγματα περιλαμβάνουν:

 Άσθμα: Μια χρόνια φλεγμονώδης διαταραχή που χαρακτηρίζεται από υπερλειτουργία των αεραγωγών και αναστρέψιμη απόφραξη της ροής του αέρα.
 Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ): Μια ομάδα πνευμονικών παθήσεων που προκαλούν απόφραξη της ροής του αέρα και προβλήματα που σχετίζονται με την αναπνοή.
 Καρκίνος του πνεύμονα: Ένας κακοήθης όγκος που προέρχεται από τους πνεύμονες, συχνά συνδεδεμένος με το κάπνισμα.
 Κυστική ίνωση: Μια γενετική ασθένεια που επηρεάζει τους πνεύμονες και το πεπτικό σύστημα.
 Βρογχίτιδα: Φλεγμονή των βρογχικών σωλήνων, η οποία προκαλεί βήχα και παραγωγή βλέννας.
 Εμφύσημα: Ένας τύπος ΧΑΠ που βλάπτει τις κυψελίδες στους πνεύμονες.
 Πνευμονική υπέρταση: Υψηλή αρτηριακή πίεση στις αρτηρίες των πνευμόνων.
 Φυματίωση: Μια βακτηριακή λοίμωξη που επηρεάζει κυρίως τους πνεύμονες.

Οι λοιμώξεις της ανώτερης αναπνευστικής οδού είναι ασθένειες που επηρεάζουν τις ρινικές οδούς, τα ιγμόρεια, τον φάρυγγα και τον λάρυγγα. Συνηθισμένα παραδείγματα περιλαμβάνουν το κοινό κρυολόγημα, την ιγμορίτιδα, τη φαρυγγίτιδα, και τη λαρυγγίτιδα. Αυτές οι λοιμώξεις συχνά προκαλούνται από ιούς ή βακτήρια και μπορούν να οδηγήσουν σε συμπτώματα όπως ρινική συμφόρηση, πονόλαιμο, βήχα και πυρετό.
μικρογραφία|Λοίμωξη κατώτερης αναπνευστικής οδού.

 Βασικές λοιμώξεις της ανώτερης αναπνευστικής οδού 

 Κοινό κρυολόγημα: Μια ήπια, ιογενής λοίμωξη που προκαλεί ρινική συμφόρηση, καταρροή, φτέρνισμα και πονόλαιμο.
 Ιγμορίτιδα: Φλεγμονή των παραρρίνιων κόλπων, που συχνά προκαλεί πόνο στο πρόσωπο, πίεση και ρινική συμφόρηση.
 Φαρυγγίτιδα: Φλεγμονή του φάρυγγα, που προκαλεί πονόλαιμο και δυσκολία στην κατάποση.
 Λαρυγγίτιδα: Φλεγμονή του λάρυγγα, που προκαλεί βραχνάδα ή απώλεια φωνής.
 Επιγλωττίτιδα: Φλεγμονή της επιγλωττίδας, μια σοβαρή πάθηση που μπορεί να προκαλέσει δυσκολίες στην αναπνοή, ειδικά στα παιδιά.
 Ψευδομεμβρανώδης λαρυγγίτιδα: : Μια ιογενής λοίμωξη που προκαλεί έναν χαρακτηριστικό βήχα και δυσκολίες στην αναπνοή, επίσης πιο συχνή στα παιδιά
 Λαρυγγοτραχειοβρογχίτιδα: Φλεγμονή του λάρυγγα, της τραχείας και των βρόγχων, που συχνά προκαλείται από ιογενείς λοιμώξεις.

Οι λοιμώξεις της κατώτερης αναπνευστικής οδού είναι ασθένεις που επηρεάζουν την τραχεία, τους βρόγχους και τους πνεύμονες. Συνηθισμένα παραδείγματα περιλαμβάνουν τη βρογχίτιδα, τη βρογχιολίτιδα, τη φυματίωση, και την πνευμονία (λοίμωξη των πνευμόνων).

Οι παθήσεις της αναπνευστικής οδού μπορούν να εκδηλωθούν με μια ποικιλία συμπτωμάτων, όπως βήχας, πυρετός, δύσπνοια και κόπωση. Άλλα συνηθισμένα συμπτώματα είναι η καταρροή ή η βουλωμένη μύτη, ο πονόλαιμος, οι μυϊκοί πόνοι και οι πονοκέφαλοι. Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις, τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν συριγμό, πόνο στο στήθος και δυσκολία στην αναπνοή.

Η διάγνωση γίνεται μέσω ενός συνδυασμού κλινικής αξιολόγησης, απεικονιστικών τεχνικών και εργαστηριακών εξετάσεων. Η συνήθης διαδικασία περιλαμβάνει την αξιολόγηση των συμπτωμάτων, την ακρόαση της αναπνοής με το στηθοσκόπιο και την παραγγελία εξετάσεων όπως ακτινογραφία θώρακος, αξονική τομογραφία ή εξετάσεις πνευμονικής λειτουργίας για τον προσδιορισμό της ακριβούς αιτίας και της σοβαρότητας της λοίμωξης ή της νόσου. 

Η θεραπεία εξαρτάται από τη συγκεκριμένη ασθένεια και τη σοβαρότητά της, αλλά γενικά περιλαμβάνει τη διαχείριση των συμπτωμάτων και την αντιμετώπιση της υποκείμενης αιτίας. Οι συνήθεις προσεγγίσεις περιλαμβάνουν ανάπαυση, ενυδάτωση, μη συνταγογραφούμενα φάρμακα για την ανακούφιση των συμπτωμάτων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, συνταγογραφούμενα φάρμακα όπως αντιβιοτικά ή κορτικοστεροειδή.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Αναπνευστικό σύστημα