Μνήμες Υπανάπτυξης

Το Αναμνήσεις Υπανάπτυξης (ισπανικά: Memorias del Subdesarrollo) είναι μια κουβανέζικη δραματική ταινία του 1968, στην οποία ήταν σκηνοθέτης και συν-σεναριογράφος ο Τομάς Γκουτιέρες Αλέα. Η ιστορία βασίζεται σε ένα μυθιστόρημα του Εντμούντο Ντεσνόες με τίτλο Memorias del Subdesarrollo. Ήταν η πέμπτη ταινία του Γκουτιέρες Αλέα και πιθανώς η πιο διάσημη παγκοσμίως.

Η ταινία συγκέντρωσε πολλά βραβεία σε διεθνή φεστιβάλ κινηματογράφου. Επιλέχθηκε ως η 144η καλύτερη ταινία όλων των εποχών στην ψηφοφορία του Sight & Sound το 2012. Σε κατάταξη των New York Times βρέθηκε στις 10 καλύτερες ταινίες του 1968. 

 Πλοκή 
Ο Σέρτζιο, ένας πλούσιος αστός ο οποίος ελπίζει να γίνει συγγραφέας, αποφασίζει να μείνει στην Κούβα, παρόλο που η σύζυγός του και οι φίλοι του καταφεύγουν στο Μαϊάμι. Ο Σέρτζιο ανατρέχει στις αλλαγές που έχουν στην Κούβα, από την Κουβανική Επανάσταση μέχρι την πυραυλική κρίση, την επίδραση του να ζει σε αυτό το οποίο αποκαλεί υπανάπτυκτη χώρα και τις σχέσεις του με τις φίλες του Έλενα και Χάνα. Το Μνήμες Υπανάπτυξης είναι μια σύνθετη μελέτη χαρακτήρων σχετικά με την αποξένωση κατά τη διάρκεια της αναταραχής των κοινωνικών αλλαγών. Η ταινία αφηγείται με μια εξαιρετικά υποκειμενική οπτική γωνία μέσα από μια αποσπασματική αφήγηση που μοιάζει με τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι μνήμες. Κατά την διάρκεια όλης της ταινίας, ο Σέρτζιο αφηγείται τη δράση και κατά καιρούς χρησιμοποιείται ως εργαλείο για να παρουσιάσει στοιχεία πολιτικής πληροφορίας σχετικά με το κλίμα στην Κούβα εκείνη την εποχή. Σε αρκετές περιπτώσεις, πλάνα ντοκιμαντέρ από την πραγματική ζωή διαμαρτυριών και πολιτικών γεγονότων ενσωματώνονται στην ταινία και αναπαράγονται πάνω από την αφήγηση του Σέρτζιο για να εκθέσει το κοινό στην πραγματικότητα της Επανάστασης. Το χρονικό πλαίσιο της ταινίας είναι κάπως ασαφές, αλλά φαίνεται να διαδραματίζεται σε διάστημα μερικών μηνών.

 Διανομή ρόλων 

 Σέρτζιο Κοριέρι ως Σέρτζιο Καρμόνα Μεντόγιο
 Ντέιζι Γκρανάδος ως Έλενα
 Εσλίντα Νούνιες ως Νοέμι
 Ομάρ Βαλντές ως Πάμπλο
 Ρενέ ντε λα Κρουζ ως αδερφός της Έλενα
 Γιολάντα Φαρ ως Λόρα
 Οφέλια Γκονζάλες ως Χάνα
 Εντμούντο Ντεσνόες ως ο εαυτός του / μέλος της πάνελ
 Ρενέ Ντεπέστρ ως ο εαυτός του / μέλος της πάνελ
 Τζιάνι Τότι ως ο εαυτός του / μέλος της πάνελ
 Ντέιβιντ Βίνας ως ο εαυτός του / μέλος της πάνελ
 Τζακ Γκέλμπερ ως ο εαυτός του

 Παραγωγή 
μικρογραφία|Ο Σέρτζιο επισκέπτεται τη Finca Vigia, το σπίτι του Έρνεστ Χέμινγουεϊ στην Κούβα. Ενώ αναλογίζεται τη στάση του Χέμινγουεϊ απέναντι στην Κούβα, η Έλενα βαριέται από τα «νεκρά ζώα και τα βιβλία».
μικρογραφία|Το διαμέρισμα όπου έμενε ο Σέρτζιο γυρίστηκε σε ένα ρετιρέ στον τριακοστό τέταρτο όροφο του κτιρίου FOCSA.
Πριν από την κυκλοφορία της ταινίας, τόσο ο σκηνοθέτης, Τομάς Γκουτιέρες Αλέα, όσο και ο πρωταγωνιστής, Σέρτζιο Κοριέρι, ανησυχούσαν ότι η ταινία δεν θα σημείωνε επιτυχία. Η παραγωγή της ταινίας ήταν σε μεγάλο βαθμό φθηνή, καθώς δημιουργήθηκε χωρίς πολλούς τεχνολογικούς ή οικονομικούς πόρους και ως εκ τούτου ο Γκουτιέρες Αλέα φοβόταν ότι το όραμά του δεν θα μεταφραζόταν στην οθόνη.

Μια άλλη ανησυχία του Γκουτιέρες Αλέα ήταν ότι ο Κοριέρι θα φαινόταν πολύ νέος για τον ρόλο του. Την εποχή των γυρισμάτων το 1968, ο Κοριέρι ήταν 28 ετών, ενώ ο χαρακτήρας ο οποίος θα υποδύονταν θα ήταν 38. Ο Γκουτιέρες Αλέα και ο Κοριέρι συνεργάστηκαν για να αποτυπώσουν τον «διαφορετικό ρυθμό» τον οποίο έπρεπε να υιοθετήσει ο Κοριέρι για να υποδυθεί τον ρόλο κάποιου 10 χρόνια μεγαλύτερού του με διάφορους τρόπους, όπως βάφοντας τα μαλλιά του Κοριέρι γκρίζα.

Η Χάνα, η χαμένη από καιρό αγάπη του Σέρτζιο στην ταινία, προοριζόταν να έχει πολύ μεγαλύτερο ρόλο στην ταινία, αλλά η ηθοποιός η οποία τελικά επιλέχθηκε δεν ήταν επαγγελματίας, οπότε ο ρόλος του χαρακτήρα μειώθηκε.

Λόγω της πολιτικής αναταραχής μεταξύ των ΗΠΑ και της Κούβας εκείνη την εποχή, η κυβέρνηση των ΗΠΑ αρνήθηκε να παρέχει στον Γκουτιέρες Αλέα βίζα επισκέπτη το 1970, όταν επιχείρησε να εισέλθει στις ΗΠΑ για να παραλάβει πολλά βραβεία τα οποία είχε κερδίσει για το Μνήμες Υπανάπτυξης, χρησιμοποιώντας ως δικαιολογία τον Νόμο περί Εμπορίας με τον Εχθρό. Το διαμέρισμα του Σέρτζιο στην ταινία ήταν ένα ρετιρέ στο κτίριο FOCSA. 

 Διασκευή από μυθιστόρημα σε ταινία 
Η κινηματογραφική μεταφορά γενικά θεωρείται ως βελτίωση σε σχέση με το μυθιστόρημα. Σε μια συνέντευξη το 1999, ο Σέρτζιο Κοριόρι αναφέρθηκε στην ταινία λέγοντας: «Νομίζω ότι το Μνήμες είναι μια από τις λίγες περιπτώσεις που η ταινία είναι καλύτερη από το μυθιστόρημα, γιατί συνήθως συμβαίνει το αντίθετο. Σχεδόν πάντα η κινηματογραφική εκδοχή ενός μυθιστορήματος αποτυγχάνει, αλλά εδώ η ταινία ξεπέρασε το μυθιστόρημα». Ο Γκουτιέρες Αλέα εξηγεί σε μια συνέντευξη στο Cineaste το 1977 ότι σε ένα συγκεκριμένο σημείο το μυθιστόρημα «έπρεπε να προδοθεί, να αναιρεθεί και να μετατραπεί σε κάτι άλλο» για να είναι επιτυχημένο ως ταινία. Ο Γκουτιέρες Αλέα σχολιάζει επίσης ότι ο συγγραφέας, Ντεσνόες, είχε πλήρη επίγνωση του γεγονότος ότι το βιβλίο του θα άλλαζε καθώς θα γινόταν ταινία και ως εκ τούτου μπόρεσε να διατηρήσει μια θετική στάση. Ο Ντεσνόες κατέληξε να παρακολουθεί κατά την διάρκεια των γυρισμάτων και να κάνει πολύτιμες προτάσεις. Ο Ντεσνόες σχολίασε ότι η ταινία πέτυχε ένα επίπεδο καλλιτεχνικής επιτυχίας που το μυθιστόρημα έχασε επειδή ο Γκουτιέρες Αλέα «αντικειμενοποίησε έναν κόσμο που ήταν άμορφος... και εξακολουθούσε να είναι αφηρημένος στο βιβλίο» προσθέτοντας «κοινωνική πυκνότητα». Cinéaste, Vol. 8, No. 1 (Summer 1977), pp. 16-21, 58 Ο Ντεσνόες εμφανίζεται ως ο εαυτός του στον ρόλο του ομιλητή σε μια συνεδρίαση.

Μερικοί κριτικοί υποδέχθηκαν με αρνητική στάση επειδή ο Σέρτζιο ήταν ένας αντισυμβατικός πρωταγωνιστής. Ο συγγραφέας του μυθιστορήματος, Εντμούντο Ντεσνόες, γράφει για τον Σέρτζιο στο Cine Cubano: «αυτή είναι η τραγωδία του Σέρτζιο. Η ειρωνεία του, η νοημοσύνη του, είναι ένας αμυντικός μηχανισμός που τον εμποδίζει να εμπλακεί στην πραγματικότητα».

 Υποδοχή 
Ευρέως αναγνωρισμένη ως μία από τις καλύτερες ταινίες του έθνους της και της εποχής της όσον αφορά τη σύνδεση της τέχνης και της πολιτικής, περιγράφτηκε από τον Τζον Κινγκ ως «η πιο ενδιαφέρουσα εξερεύνηση του προβλήματος σε οποιοδήποτε πολιτιστικό μέσο».  Επειδή πολλοί Κουβανοί είχαν ήδη μια επαναστατική νοοτροπία όταν κυκλοφόρησε η ταινία, θεωρήθηκε περισσότερο ως μια αναπαράσταση ενός ξεπερασμένου ρεύματος σκέψης. Το Μνήμες Υπανάπτυξης ήταν δημοφιλές στις Ηνωμένες Πολιτείες.  Πολλοί Αμερικανοί κριτικοί «εντυπωσιάστηκαν κατάλληλα από την ταινία ως ένα στυλιστικό επίτευγμα, καθώς και ως ένα λεπτό και σύνθετο πορτρέτο ενός αδέσμευτου διανοούμενου από αστικό υπόβαθρο το οποίο παρασύρθηκε σε μια δίνη επαναστατικής αλλαγής και της απειλής της πυρηνικής εξαφάνισης κατά την εποχή της Κρίσης των Πυραύλων της Κούβας». Σε μια συνέντευξη στο Cineaste το 1977, ο Γκουτιέρες Αλέα αναφέρει ότι «Το Μνήμες κατανοείται και αξιολογείται γενικά πολύ καλύτερα στις ΗΠΑ επειδή οι άνθρωποι αντιλήφθηκαν την απόπειρα να κριτικάρει την αστική νοοτροπία».

Η ταινία επιλέχθηκε ώστε να προβληθεί ως τμήμα των Κλασικών Ταινιών των Καννών στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών του 2016. 

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 




 Derek Malcolm of the Guardian places "Memorias del Subdesarrollo" at number 54 in his 100 greatest movies
 Memories of Underdevelopment: Imaging History μια έκθεση του Τζόσουα Τζέρι-Σαπίρο στην Criterion Collection
Κατηγορία:Ταινίες του 1968