Αύλος Κορνήλιος Κέλσος

Ο Αύλος Κορνήλιος Κέλσος, λατιν.: Aulus Cornelius Celsus ( 25 π.Χ.  π. 50 μ.Χ.) ήταν Ρωμαίος εγκυκλοπαιδιστής, γνωστός για το σωζόμενο ιατρικό του έργο De Medicina, το οποίο πιστεύεται ότι είναι το μόνο σωζόμενο τμήμα μίας πολύ μεγαλύτερης εγκυκλοπαίδειας. Το De Medicina είναι μία πρωταρχική πηγή για τη διατροφή, τη φαρμακευτική, τη χειρουργική και συναφείς τομείς, και είναι μία από τις καλύτερες πηγές σχετικά με την ιατρική γνώση στον ρωμαϊκό κόσμο. Τα χαμένα τμήματα τής εγκυκλοπαίδειάς του πιθανότατα περιλάμβαναν τόμους για τη γεωργία, το δίκαιο, τη ρητορική και τις στρατιωτικές τέχνες. Συνέβαλε στην ταξινόμηση των ανθρώπινων δερματικών παθήσεων στην δερματολογία, όπως η μυρμηκίαση, και το όνομά του βρίσκεται συχνά στην ιατρική ορολογία σχετικά με το δέρμα, π.χ., kerion celsi και area celsi.  Είναι επίσης συνονόματος του Παράκελσου (κυριολεκτικά δίπλα από τον Κέλσο), ενός μεγάλου Ελβετού αλχημιστή και ιατρού, εξέχοντα στην Ιατρική τής Αναγέννησης.

 Βιογραφία 
Τίποτε δεν είναι γνωστό για τη ζωή τού Κέλσου. Ακόμα και το όνομά του (praenomen) είναι αβέβαιο. Έχει αποκαλεστεί και Αυρήλιος και Αύλος, με το δεύτερο να είναι πιο πιθανό.  Ορισμένες τυχαίες εκφράσεις στο έργο του Περί Ιατρικής υποδηλώνουν ότι έζησε υπό τη βασιλεία τού Αυγούστου και τού Τιβέριου, κάτι που επιβεβαιώνεται από την αναφορά του στον Έλληνα ιατρό Θέμισο ως πρόσφατα σε προχωρημένη ηλικία. 

Δεν είναι γνωστό με βεβαιότητα πού έζησε. Έχει ταυτοποιηθεί ως ο πιθανός αναθέτης μίας απιτύμβιας πλάκας στη Ρώμη, αλλά έχει επίσης υποτεθεί ότι έζησε στη Ναρβωνική Γαλατία, επειδή αναφέρεται σε ένα είδος αμπέλου (marcum) το οποίο, σύμφωνα με τον Πλίνιο τον Πρεσβύτερο,  ήταν ιθαγενές σε αυτή την περιοχή. 

Είναι αμφίβολο αν άσκησε ο ίδιος την ιατρική, και παρόλο που ο Κέλσος φαίνεται να περιγράφει και να προτείνει τις δικές του ιατρικές παρατηρήσεις που επικυρώνονται από την εμπειρία, ο Μ. Φ. Κοϊντιλιανός λέει ότι οι τόμοι του περιελάμβαναν κάθε είδους λογοτεχνικά θέματα, ακόμη και γεωργία και στρατιωτικές τακτικές. 

 Έργα 

 De Medicina 
μικρογραφία|Μία πρώιμη έντυπη έκδοση του De medicina (16ος αι., Aldine Press)
Από τους πολυάριθμους τόμους τής εγκυκλοπαίδειάς του οι οποίοι δημοσιεύθηκαν πριν από το 47 μ.Χ., μόνο ένας έχει παραμείνει άθικτος, η περίφημη πραγματεία του Περί Ιατρικής (De Medicina). «Η εγκυκλοπαιδική διάταξη τού έργου ακολουθεί την τριμερή διαίρεση τής ιατρικής τής εποχής, όπως αυτή καθιερώθηκε από τον Ιπποκράτη και τον Ασκληπιάδη -διατροφή, φαρμακολογία και χειρουργική».  Χωρίζεται σε οκτώ βιβλία.
 Βιβλίο 1 – Η Ιστορία τής Ιατρικής (περιλαμβάνει αναφορές σε 80 ιατρικούς συγγραφείς, μερικοί από τους οποίους είναι γνωστοί μόνο μέσω αυτού τού βιβλίου )
 Βιβλίο 2 – Γενική Παθολογία
 Βιβλίο 3 – Ειδικές ασθένειες
 Βιβλίο 4 – Μέρη τού Σώματος
 Βιβλία 5 και 6 – Φαρμακολογία
 Βιβλίο 7 – Χειρουργική
 Βιβλίο 8 – Ορθοπεδική

Στο «Προοίμιο» (εισαγωγή) στο Περί Ιατρικής υπάρχει μία πρώιμη συζήτηση για τη σημασία τής θεωρίας στην ιατρική πρακτική, και τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα τόσο των πειραμάτων σε ζώα, όσο και των πειραμάτων σε ανθρώπους. Ο Κέλσος συζητά, για παράδειγμα, την περίπτωση του Ηρόφιλου και του Ερασίστρατου, οι οποίοι ισχυρίζεται ότι εφάρμοζαν ζωοτομία. 

Στη θεραπεία των ασθενειών, η κύρια μέθοδος τού Κέλσου ήταν να παρατηρεί και να επιβλέπει τις λειτουργίες της Φύσης και να τις ρυθμίζει, αντί να τις αντιτίθεται, θεωρώντας ότι ο πυρετός συνίστατο ουσιαστικά σε μία προσπάθεια τού σώματος να αποβάλει κάποια νοσηρή αιτία, και ότι αν δεν παρέμβει αδικαιολόγητα, η διαδικασία θα τερματιζόταν σε μία κατάσταση υγείας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ωστόσο, συνιστά με τόλμη τη χρήση του νυστεριού. Οι κανόνες του για την αιμορραγία και τα καθαρτικά καθορίζονται με λεπτομέρεια και ακρίβεια, και πολλοί από τούς κανόνες που ορίζει, δεν ήταν πολύ διαφορετικοί από αυτούς που εξακολουθούσαν να χρησιμοποιούνται στις αρχές του 19ου αι.

Το έργο του περιέχει λεπτομερείς περιγραφές των συμπτωμάτων και των διαφόρων μορφών πυρετού,  και τού αποδίδεται η καταγραφή των βασικών σημείων φλεγμονής, γνωστά ως «τετράδα φλεγμονής Κέλσου»: calor (ζέσταμα), dolor (πόνος), tumor (οίδημα) και rubor (ερυθρότητα και υπεραιμία).

Αναλύει λεπτομερώς την παρασκευή πολυάριθμων αρχαίων φαρμακευτικών σκευασμάτων, συμπεριλαμβανομένης τής παρασκευής οπιοειδών. Επιπλέον, περιγράφει πολλές ρωμαϊκές χειρουργικές επεμβάσεις τού 1ου αι., οι οποίες περιελάμβαναν την αφαίρεση καταρράκτη, τη θεραπεία λίθων στην ουροδόχο κύστη και την τοποθέτηση νάρθηκα σε κατάγματα.

Ο Κέλσος έγραψε για την ανατομία τού ματιού, και ήταν ο πρώτος που ονόμασε έναν από τους χιτώνες (στρώματά) του χοριοειδή χιτώνα.  Κατά τη διάρκεια τούρ 20ού αι., πολλοί ιστορικοί ισχυρίστηκαν ότι ο Κέλσος πίστευε, ότι ο κρυσταλλοειδής φακός βρίσκεται ακριβώς στο κέντρο τού ματιού. Στην πραγματικότητα, ο Κέλσος δεν έκανε καμία συγκεκριμένη δήλωση σχετικά με τη θέση τού κρυσταλλοειδούς φακού, αλλά οι Ελληνο-ωμαίοι σύγχρονοί του καταλάβαιναν ότι ο φακός βρίσκεται μπροστά. 

Ο Ιπποκράτης χρησιμοποίησε την ελληνική λέξη καρκίνος «καβούρι» για να αναφερθεί σε κακοήθεις όγκους ως καρκινώματα. Ο Κέλσος ήταν αυτός που μετέφρασε τον ελληνικό όρο στη λατινική λέξη cancer, που σημαίνει επίσης «καβούρι».

Η πρώτη έντυπη έκδοση τού έργου τού Κέλσου δημοσιεύτηκε το 1478. Το ύφος του έχει θαυμαστεί πολύ, καθώς είναι ισάξιο σε καθαρότητα και κομψότητα με αυτό των καλύτερων συγγραφέων τής εποχής τού Αυγούστου.

 Μερικές ηλεκτρονικές εκδόσεις 
 In hoc volvmine haec continentvr Avrelii Cornelii Celsi medicinae libri VIII : qvam emendatissimi, Graecis etiam omnibvs dictionibvs restitvtis . Beigefügte Werke: Qvinti Sereni Liber de medicina et ipse castigatiss. Accedit index in Celsvm et Serenvm sane qvam copiosvs ..., ed. Ιωάννης Βαπτίστας Εγνάτιος . Βενέτις : στο aedibvs Aldi et Andreae Asvlani soceri, 1528. Ψηφιακή έκδοση της Πανεπιστημιακής και Κρατικής Βιβλιοθήκης του Ντίσελντορφ .
 Aurelii Cornelij Celsi de arte Medica libri octo : multis in Locis iam emendatiores longè, quàm unquam antea, editi . Beigefügte Werke: Accessit quoque Rerum & Verborum in hisce omnibus memorabilium locupletissimus Index . Basileae : Oporinus, 1552 Ψηφιακή έκδοση της Πανεπιστημιακής και Κρατικής Βιβλιοθήκης του Ντίσελντορφ .
 Aur. Καλαμπόκι. Celsi De medicina : οκταψήφια βιβλία ; cum notis integris Joannis Caesarii, Roberti Constantini, Josehi Scaligeri, Isaaci Casauboni, Joannis Baptistae Morgagni, Ac locis parallelis. Lugduni Batavorum : Joh. Arn. Langerak, 1746. Ψηφιακή έκδοση της Πανεπιστημιακής και Κρατικής Βιβλιοθήκης του Ντίσελντορφ .

 Σχετικά με τη γεωργία 
Ο Κέλσος έγραψε επίσης ένα τεχνικό έργο για τη γεωργία, στο οποίο ο Κολουμέλλας βασίστηκε εν μέρει για το έργο του De Re Rustica.

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


 De Medicina at LacusCurtius (Latin original and English translation)

Κατηγορία:Ρωμαίοι συγγραφείς
Κατηγορία:Ρωμαίοι ιατροί