Γαστερόμορφα

Τα γαστερόμορφα μανιτάρια είναι μια ομάδα βασιδιομυκήτων. Τα είδη παλαιότερα τοποθετούνταν στην παρωχημένη ομοταξία των Γαστερομυκήτων κατά Φρις (Gasteromycetes Fr.), από τις λέξεις "γαστέρα" (=κοιλιά) + "μύκητας", ή την εξίσου παρωχημένη τάξη των Γαστερομυκητωδών κατά Κάρλετον Ρέα (Gasteromycetales Rea), γιατί παράγουν σπόρια εντός των βασιδιοκάρπιων (καρποσωμάτων) τους, αντί πάνω σε μια εξωτερική επιφάνεια. Παρόλα αυτά, η ομοταξία αυτή αποδείκτηκε τεχνητή, καθώς τέτοια είδη, τα οποία συμπεριλαμβάνουν λυκόπερδα, σκληροδέρματα, γαιαστέρες, φαλλούς, τη "φωλιά του πουλιού" και ψευδοτρούφες, δεν είναι στενά συγγενή μεταξύ τους. Επειδή συχνά μελετώνται μαζί σαν ομάδα, είναι βολικό να διατηρείται η μη-ταξινομική ονομασία των γαστερόμορφων.

 Ιστορία 
μικρογραφία|250x250εσ|Τα "δάχτυλα του διαβόλου", είδος Clathrus archeri, όπως ξεπροβάλλουν από τα γαστερόμορφα "αυγά".
Πολλοί γαστερόμορφοι μύκητες - όπως ο Φαλλός ο αναίσχυντος (Phallus impudicus) - περιεγράφηκαν επίσημα από τον Κάρολο Λινναίο στο αρχικό του Species Plantarum του 1753, αλλά η πρώτη κριτική αντιμετώπιση της ομάδας ήταν από τον Κρίστιαν Χέντρικ Περσούν στο Synopsis methodica fungorum του 1801. Persoon CH. (1801) Synopsis methodica fungorum Μέχρι το 1981, αυτό το βιβλίο ήταν το σημείο εκκίνησης για την ονομασία των Γαστερομυκήτων σύμφωνα με τον Διεθνή Κώδικα Ονοματοδοσίας για τις Άλγες, Μύκητες και Φυτά. Αν και το σημείο εκκίνησης μετατοπίστηκε στο 1753, τα ονόματα των γαστερόμορφων που χρησιμοποιήθηκαν στο βιβλίο του Περσούν εξακολουθούν να είναι εγκεκριμένα και δεν μπορούν να αντικατασταθούν από προηγούμενα ονόματα. McNeill J. et al. (2006). International Code of Botanical Nomenclature (Vienna Code): Article13.1.d  Ο Ηλίας Μάγκνους Φρις εισήγαγε το όνομα Γαστερομύκητες για μια ομοταξία μυκήτων στο Systema Mycologicum του 1821, αν και (μιας και δεν υπήρχε το μικροσκόπιο) συμπεριέλαβε πολλά είδη της Ασκομυκήτων (όπως οι τρούφες) μέσα στην ομοταξία. Οι Φρις αντιπαράθεσε τους Γαστερομύκητες με τους Υμενομύκητες, όπου τα σπόρια παράγονται εξωτερικά σε ελάσματα, πόρους και άλλες επιφάνειες. 

Αυτή ο βολικός διαχωρισμός συνέχισε να χρησιμοποιείται για τα επόμενα 150 περίπου χρόνια, αν και στα μέσα του 20ου αιώνα είχε γίνει προφανές ότι οι Γαστερομύκητες ήταν μια τεχνητή ομοταξία (που συγκεντρώνει μια ποικιλία μη συγγενών ειδών) και όχι φυσική. Σε μια μελέτη του 1995 των βρετανικών ειδών, από τον Pegler κ.ά. σημείωσε ότι "αυτοί οι μύκητες αντιπροσωπεύουν μια ετερογενή συναρμολόγηση, ένα μείγμα μορφών που προέρχονται από διάφορες γενεαλογίες.... [αυτά] μπορούν να αναφέρονται συλλογικά ως γαστερόμορφα, αλλά δεν μπορούν να ταξινομηθούν ως μια μόνο ομάδα". Pegler DN et al. (1995). British Puffballs, Earthstars and Stinkhorns: An Account of the British Gasteroid Fungi. Kew: Royal Botanic Gardens  Η συστηματική έρευνα με βάση το DNA έχει επιβεβαιώσει τη γενετική διαφοροποίηση μεταξύ των γαστερόμορφων.    Σύμφωνα με μια εκτίμηση του 2011, τα γαστερόμορφα αποτελούν περίπου το 8,4% των γνωστών Αγαρικομυκήτων.

 Περιγραφή και γενεές 
δεξιά|μικρογραφία|250x250εσ|Ο μύκητας με το "κόκκινο πουγκί" Leratiomyces erythrocephalus, Νέα Ζηλανδία
Τα γαστερόμορφα σχηματίζουν ποικίλα καρποσώματα, αλλά σε όλες τις περιπτώσεις τα σπόρια σχηματίζονται και ωριμάζουν εσωτερικά. Δεν διασπείρονται βίαια, όπως γίνεται στα αγαρικόμορφα και σε άλλα μέλη των Βασιδιομυκήτων, αλλά απελευθερώνονται παθητικά με μια ποικιλία τρόπων Pegler DN et al. (1995). British Puffballs, Earthstars and Stinkhorns: An Account of the British Gasteroid Fungi. Kew: Royal Botanic Gardens 

Στα γένη Λυκόπερδο (Lycoperdon), Bovista και Calvatia, τα σπόρια σχηματίζονται μέσα σε σφαιρικά ή καρποσώματα σε σχήμα γουδοχερίου  και απελευθερώνονται είτε από τον αέρα (όταν το καρπόσωμα σαπίζει και ανοίγει, κάνοντας ορατά σπόρια εντός)  ή από τις σταγόνες της βροχής. Στη δεύτερη περίπτωση τα καρποσώματα αναπτύσσουν μια οστιόλη (τρύπα στην κορυφή) μέσα από την οποία τα σπόρια εκτοξεύονται με την πίεση των σταγόνων που πέφτουν στην επιφάνεια του καρποσώματος. Ο ίδιος έξυπνος μηχανισμός έχει αναπτυχθεί ανεξάρτητα στα γαιάστρα (γένος Geastrum), τα οποία διαθέτουν ένα σκληρό εξωτερικό περίβλημα στο καρπόσωμα, το οποίο ανοίγει σε μορφή αστεριού για να αποκαλύψει έναν φουσκωτό σάκο με σπόρια .Miller, 1988, σελ. 36–47

Οι φαλλοί, και τα παρόμοια είδη, συμπεριλαμβάνοντας τα γένη Φαλλός (Phallus), Mutinus, Clathrus και Lysurus, σχηματίζουν σπόρια μέσα σε ζελατινοειδή "αυγά". Στην ωριμότητα τα αυγά ανοίγουν και αναδύονται διάφορες δομές που φέρουν σπόρια. Τα σπόρια καλύπτονται με μια γλίτσα, με άσχημη μυρωδιά, η οποία προσελκύει τις μύγες, και οι τελευταίες διασπείρουν τα σπόρια. Miller, 1988, σελ. 75.

Οι μύκητες "φωλιές-πουλιών", που συμπεριλαμβάνουν τα γένη Cyathus και Crucibulum, σχηματίζουν πολύ μικρά ωοειδή πακέτα σπορίων, εντός κυπελλόμορφων καρποσωμάτων. Αυτά τα πακέτα σπορίων εκτοξεύονται από τη σύγκρουση με τις σταγόνες βροχής και σταδιακά αποσυντίθενται και αποκαλύπτουν τα σπόρια εσωτερικά .Miller, 1988, σελ. 69

Οι ψευδότρουφες, σε γένη όπως τα Ριζοπώγον (Rhizopogon, (Υμενογαστέρες) Hymenogaster κσι Μελανογαστέρες (Melanogaster) σχηματίζονται υπογείως ή στην επιφάνεια του εδάφους. Όπως και με τις αληθινές τρούφες, κάποιες από αυτές έχουν χαρακτηριστική μυρωδιά, η οποία προσελκύει μικρά θηλαστικά, που τις καταναλώνουν και έτσι διασπείρουν τα σπόρια τους . Pegler DN et al. (1995). British Puffballs, Earthstars and Stinkhorns: An Account of the British Gasteroid Fungi. Kew: Royal Botanic Gardens  Μερικά ημι-γαστερόμορφα (ημίκλειστα) είδη της Νέας Ζηλανδίας του γένους Leratiomyces έχουν μορφή και χρώμα μούρων και τα σπόρια τους διασπείρονται από πτηνά που κατασκευάζουν τις φωλιές τους στο έδαφος. Beever RE. (1993). Dispersal of truffle-like fungi in New Zealand, in Hill RS. (ed.) Southern Temperate Ecosystems: Origin and Diversification 22. Hobart, Australia. 

 Τοποθεσία διανομής 
δεξιά|μικρογραφία|229x229εσ|Ο Podaxis pistillaris, ένας γαστερόμορφος μύκητας, προσαρμοσμένος σε συνθήκες ξηρασίας
Τα περισσότερα γαστερόμορφα είναι σαπροτροφικά, διασπώντας νεκρή φυτική ύλη, συμπεριλαμβανομένου σάπιου ξύλου.

Τα είδη του γένους Scleroderma, Pisolithus και πολλές από τις ψευδότρουφες είναι εκτομυκορριζικά, σχηματίζοντας μια αμοιβαία συμβιωτική σχέση με τις ρίζες ζωντανών δέντρων.Miller, 1988, σελ. 61

Τα γαστερόμορφα είναι παγκοσμίως διαδεδομένα, αλλά οι φαλλοί και τα συγγενικά τους είδη εμφανίζουν μεγαλύτερη ποικιλία στα υγρά τροπικά μέρη. Dring DM. (1980). Contributions towards a rational arrangement of the Clathraceae. Kew: Royal Botanic Gardens

Η παραγωγή σπορίων σε κλειστό καρπόσωμα είναι κατάλληλη προσαρμογή για την ανάπτυξη σε συνθήκες ξηρασίας. Πολλά γένη που συμπεριλαμβάνουν τα Podaxis, Battarrea, Phellorinia και Tulostoma, είναι τυπικά στις στέπες και τις ερήμους, με μερικά να αναπτύσσονται στις αμμοθίνες των εύκρατων περιοχών. Miller, 1988, σελ. 48

 Παραπομπές 

 Πηγές 

Κατηγορία:Καρποσώματα μυκήτων
Κατηγορία:Μυκητιακή μορφολογία και ανατομία