Το τρένο ήρθε στην ώρα του

Το τρένο ήρθε στην ώρα του () είναι νουβέλα του Χάινριχ Μπελ που εκδόθηκε το 1949 και είναι ένα από τα κορυφαία αντιπολεμικά έργα της γερμανικής λογοτεχνίας του 20ού αιώνα. Είναι το πρώτο δημοσιευμένο έργο του συγγραφέα και εν μέρει αυτοβιογραφικό. Ο αρχικός τίτλος ήταν Μεταξύ Λέμπεργκ και Τσέρνοβιτς.

Το έργο διαδραματίζεται κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και απεικονίζει με θλιβερό τρόπο συντετριμμένους ανθρώπους που καταστράφηκαν από τον πόλεμο. Ένας νεαρός Γερμανός στρατιώτης, έχοντας επίγνωση του αδυσώπητου τέλους που πλησιάζει, ταξιδεύει με στρατιωτικό τρένο προς το Πσέμισλ της Πολωνίας για να πολεμήσει στο Ανατολικό Μέτωπο όπου οι μάχες είναι ιδιαίτερα σκληρές και αδυσώπητες.

 Υπόθεση 
Η ιστορία ξεκινά το 1943 στον σιδηροδρομικό σταθμό μιας πόλης στην περιοχή του Ρουρ. Ο Γερμανός στρατιώτης της Βέρμαχτ Αντρέας, μετά από μια άδεια στην πόλη του, ψάχνει για μια θέση στο στρατιωτικό τρένο που θα τον οδηγήσει στο Ανατολικό Μέτωπο. Σκοτεινές σκέψεις όπως «Σύντομα θα πεθάνω» περνούν ασταμάτητα από το μυαλό του. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, ο όρος «σύντομα» γίνεται ολοένα και πιο συγκεκριμένος, αναφερόμενος σε έναν συγκεκριμένο χρόνο και τόπο, «μεταξύ Λέμπεργκ και Τσέρνοβιτς» (οι σημερινές πόλεις Λβιβ και Τσερνιβτσί στην Ουκρανία). Στρατιώτες που έχουν μοιραστεί τυχαία κάθονται κοντά του, παίζουν χαρτιά, τρώνε τις μερίδες φαγητού τους και προσπαθούν να πνίξουν τη θλίψη, τον πόνο και τις ανησυχίες τους πίνοντας. Ο Αντρέας θυμάται τον φίλο του τον ιερέα που τέλεσε μια λειτουργία για αυτόν. Πολύ θα ήθελε να υπήρχε μια κοπέλα που να  αγωνιά γι αυτόν, έτσι σκέφτεται μια νεαρή Γαλλίδα την οποία αντίκρυσε μόνο μια φορά σε έναν φράχτη στη γαλλική ύπαιθρο και τα βλέμματά τους διασταυρώθηκαν στιγμιαία. 

Με τους συνταξιδιώτες του, τον αξύριστο Βίλι, έναν υπαξιωματικό που πίνει σε όλη τη διαδρομή, και τον ξανθό, έναν στρατιώτη με τάσεις αυτοκτονίας, φτάνει στο Λέμπεργκ, όπου επισκέπτονται ένα πορνείο. Εκεί συναντά την πόρνη Ολίνα, η οποία στην πραγματικότητα εργάζεται για την αντίσταση αλλά  έχει απογοητευτεί. Τον πείθει να ξεφύγει από τη μοίρα του μαζί της, αν και ο Αντρέας είναι σίγουρος ότι θα πεθάνει. Στο τέλος, το αυτοκίνητο στο οποίο επιβαίνουν χτυπιέται από μια χειροβομβίδα την ώρα και στον τόπο που είχε προβλέψει ο Αντρέας. Το αν είναι τελικά νεκροί δεν διευκρινίζεται, τουλάχιστον όχι ρητά.

 Πρόσωπα 
Ο Αντρέας. Είναι 23 ετών και αρκετά θρησκευόμενος, ο φίλος του Πάουλ που τον συνόδευσε κατά την αναχώρησή του είναι ιερέας. Σε όλη την ιστορία, προσεύχεται για όσους βρίσκονται σε δύσκολη θέση: τους Εβραίους και τους στρατιώτες στο μέτωπο. Έχει συνειδητοποιήσει ότι οι Γερμανοί δεν θα κερδίσουν τον πόλεμο και έχει ήδη τραυματιστεί αρκετές φορές, πιθανότατα υποφέρει από διαταραχή μετατραυματικού στρες. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού με το τρένο, ο Ανδρέας αναπολεί τα πιο σημαντικά γεγονότα της ζωής του. Συχνά βυθίζεται στις σκέψεις του και χάνει την επαφή με την πραγματικότητα. Βιώνει ένα αναπόφευκτο προαίσθημα του θανάτου του.

Το αναπόφευκτο του θανάτου (και το ζήτημα της μοίρας) δεσπόζει στην αφήγηση με τραγικό τρόπο. Φαίνεται ότι η μόνη πραγματική επιλογή που έχει ο Αντρέας, που το σκέφτεται από την αρχή κιόλας, είναι ο τόπος και ο τρόπος με τον οποίο θα πεθάνει στον πόλεμο, παρά η πιθανότητα να τον αποφύγει. Αυτή η τραγική μοίρα δείχνει να αποτρέπεται όταν συναντά την Ολίνα και σχεδιάζουν να καταφύγουν στα Καρπάθια, αλλά το αδυσώπητο πεπρωμένο δεν αποφεύγεται τελικά. Υπό αυτή την έννοια, το έργο μπορεί να συσχετιστεί με τη δομή των αρχαίων ελληνικών τραγωδιών, όπως η ιστορία του Οιδίποδα.

Ο Ξανθός. Κακοποιήθηκε από τον ανώτερό του στο μέτωπο και έμαθε τον νόμο του ισχυρότερου με τραγικό τρόπο. Η ζωή δεν έχει πλέον κανένα νόημα γι' αυτόν. Είναι εντελώς ψυχικά ασταθής.

Βίλι, ο Αξύριστος. Και για αυτόν, η ζωή δεν έχει πια κανένα νόημα. Επιστρέφοντας με άδεια στο σπίτι του, βρήκε τη γυναίκα του στο κρεβάτι με έναν Ρώσο, και ούτως ή άλλως δεν αντέχει τον πόλεμο. Παρ' όλα αυτά, πρέπει να επιστρέψει στο μέτωπο. Πίνει σε όλο το ταξίδι.

Η Ολίνα, 23 ετών, σπούδασε μουσική και ήταν πιανίστρια. Εργάζεται σε πορνείο στο Λβιβ και ήταν επίσης μέλος της αντίστασης αλλά θέλει να ξεφύγει από όλα. Προσφέρει στον Αντρέα μια αχτίδα ελπίδας, μια διέξοδο από την προκαθορισμένη μοίρα του, και χάνεται μαζί του. 

Η άγνωστη κοπέλα. Ο Αντρέας την κοίταξε στα μάτια για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου κατά τη διάρκεια πορείας κοντά στην Αμιένη (Γαλλία), το βλέμμα της χαράχτηκε στη μνήμη του και τη συνέδεσε με έναν φανταστικό έρωτα. Λίγο αργότερα, τραυματίστηκε. Από τότε, ήλπιζε να την ξανασυναντήσει μια μέρα.

 Μετάφραση στα ελληνικά 

 Το τρένο ήρθε στην ώρα του, μτφ. Ιάκωβος Μόρφης, εκδ. Γράμματα, 1984

 Δείτε επίσης 
Λογοτεχνία των ερειπίων 

 Παραπομπές 


Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Μυθιστορήματα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου