Τούλια ντ'Αραγκόνα

Η Τούλια ντ'Αραγκόνα, ιταλ.: Tullia d'Aragona (1501/1505 – Μάρτιος ή Απρίλιος 1556)  ήταν Ιταλίδα ποιήτρια, συγγραφέας και φιλόσοφος. Γεννημένη στη Ρώμη κάποια στιγμή μεταξύ 1501 και 1505, η Τούλια ταξίδεψε σε όλη τη Βενετία, τη Φεράρα, τη Σιένα και τη Φλωρεντία, πριν επιστρέψει στη Ρώμη. Καθ' όλη τη διάρκεια τής ζωής της, η Τούλια θεωρούνταν μία από τις καλύτερες γυναίκες συγγραφείς, ποιήτριες και φιλόσοφοι τής εποχής της. Επηρεάζοντας πολλούς από τους πιο διάσημους φιλοσόφους, το έργο τής Τούλια ανέβασε τη θέση των γυναικών στη λογοτεχνία σε ίση με αυτή των ανδρών. Η διάνοια, οι λογοτεχνικές της ικανότητες και η κοινωνική της χάρη τη βοήθησαν να γίνει μία από τις πιο διάσημες ποιήτριες-εταίρες τής Αναγέννησης .

 Τα πρώτα χρόνια 
Η Τούλια γεννήθηκε στη Ρώμη κάποια στιγμή μεταξύ 1501 και 1505,  από τη Τζούλια Πεντάλια (σύζ. Καμπάνα), κόρη τού κατά τα άλλα άγνωστου Ορσίνο Πεντάλια από τη Φεράρα. Γνωστή και ως Τζούλια Φερραρέζε, η μητέρα τής Τούλια επαινέθηκε ως «η πιο διάσημη καλλονή τής εποχής της». Ένας τάφος στην εκκλησία του Αγίου Αυγουστίνου στη Ρώμη επιβεβαιώνει το επώνυμο τής μητέρας της ως Καμπάνα. Δεν είναι γνωστό αν ο εκ μητρός παππούς τής Τούλια ήταν μέλος, φυσικό ή νόμιμο, μίας ευγενούς οικογένειας από τη Φερράρα με το ίδιο όνομα.

Υπάρχει κάποια διαμάχη γύρω από το ποιος ήταν ο πατέρας τής Τούλια. Ένα έγγραφο στη Σιένα προσδιορίζει τον πατέρα της ως τον Κοστάνσο Παλμιέρι ντ'Αραγκόνα από τη Νάπολη. Η Τούλια και οι θαυμαστές της ισχυρίζονται ότι ο πατέρας της είναι στην πραγματικότητα ο καρδινάλιος Λουίτζι ντ'Αραγόνα,  νόθος εγγονός τού Φερδινάνδου Α΄ ντ'Αραγόνα βασιλιά της Νάπολης. Κάποιοι έχουν υποθέσει ότι ο γάμος της Τζούλια με τον Κοστάνσο Παλμιέρι ντ'Αραγκόνα ήταν μία συγκάλυψη, που ενορχηστρώθηκε από την οικογένεια τού καρδινάλιου Λουίτζι ντ'Αραγόνα για να κρύψει τη σύντροφό του. Αυτό τού επέτρεψε να συνεχίσει να την επισκέπτεται χωρίς παρεμβολές. Μερικοί ερευνητές έχουν συμπεράνει ότι αυτός ήταν ένας τρόπος για την οικογένεια, για να σώσει το κύρος της. Επειδή η μητέρα τής Τούλια δεν ήταν παντρεμένη με τον πατέρα της, η ζωή τής Τούλια σημαδεύτηκε από το στίγμα τής νόθας γέννησής της από μία εταίρα μητέρα.

Παρ' όλα αυτά, ο καρδινάλιος παρείχε στην Τούλια κλασική εκπαίδευση στις ανθρωπιστικές σπουδές. Η νεαρή Τούλια αποδείχθηκε παιδί-θαύμα, που εντυπωσίαζε ακόμη και τούς «καλεσμένους» τής μητέρας της. Η Τούλια πέρασε το πρώτο μέρος τής παιδικής της ηλικίας στη Ρώμη, αλλά περίπου την εποχή που ο καρδινάλιος αναχώρησε για το γνωστό ταξίδι του στη βόρεια Ευρώπη, αυτή και η μητέρα της μετακόμισαν στη Σιένα.

Ενώ βρισκόταν στη Σιένα, η μητέρα τής Τούλια παντρεύτηκε τον Αφρικάνο Ορλαντίνι, από την ευγενή οικογένεια Ορλαντίνι. Υπάρχουν αναφορές για την επιστροφή τής Τούλια στη Ρώμη το 1524, οπότε και απαθανατίστηκε σε ένα μαδριγάλι από τον Φιλίπ Βερντελό. Μέχρι τον Ιούνιο τού 1526, επιβεβαιώθηκε ότι η Τούλια επέστρεψε στη Ρώμη συνοδευόμενη από τον Φλωρεντινό τραπεζίτη Φιλίππο Στρότσι, όπως γράφτηκε σε μία επιστολή τού Στρότσι προς τον Φραντσέσκο Βετόρι. Η Τούλια και ο Στρότσι πέρασαν πολλά χρόνια μαζί ταξιδεύοντας σε όλη την Ιταλία, μέχρι την αυτοκτονία του το 1538.

 Τα χρόνια στη Ρώμη 
Μπαίνοντας στον κόσμο ως εταίρα σε ηλικία 18 ετών, η Τούλια γνώρισε επιτυχία ως συγγραφέας και διανοούμενη. Συχνά την έβλεπαν στην παρέα ποιητών, όπως ο Σπερόνε Σπερόνι. Μετά το τέλος τού καρδιναλίου το 1519, η Τούλια πέρασε επτά χρόνια στη Σιένα, πριν επιστρέψει στη Ρώμη το 1526. Τα διαθέσιμα στοιχεία υποδηλώνουν ότι ήταν ιδιαίτερα κινητική, και παρέμεινε στην Μπολόνια το 1529, όπου ο πάπας Κλήμης Ζ΄ και ο αυτοκράτορας Κάρολος Ε΄ τής Γερμανίας συμμετείχαν σε διαπραγματεύσεις, μετά τη λεηλασία της Ρώμης το 1527.

Το 1531 γνώρισε τον Φιλίππο Στρότσι, έναν φλωρεντινό τραπεζίτη μεγιστάνα, ο οποίος ήταν διάσημος για μία βραχύβια σχέση με την πιο όμορφη εταίρα τής Ιταλίας, την Καμίλα Πιζάνα. Ο Στρότσι ερωτεύτηκε τόσο πολύ τη ντ'Αραγκόνα, που μοιράστηκε κρατικά μυστικά μαζί της, και αναγκάστηκε να ανακληθεί στη Φλωρεντία. Άλλοι εραστές της ήταν ο Εμίλιο Ορσίνι, ο οποίος ίδρυσε μία Εταιρεία Τούλια από έξι ιππότες, που προστάτευαν την τιμή της.

Το 1535 η Πηνελόπη ντ' Αραγκόνα γεννήθηκε στη Ρώμη. Οι μελετητές συζητούν αν η Πηνελόπη ντ' Αραγκόνα ήταν κόρη τής Τούλια (η Τούλια ήταν τότε 25 ετών) ή αδελφή της, όπως ισχυριζόταν η οικογένεια.

 Τα μετέπειτα χρόνια 
δεξιά|μικρογραφία|352x352εσ|Η σελίδα τίτλου μίας έκδοσης του 1552 τού έργου της Διάλογοι για το Άπειρο του Έρωτα.
Ήδη από το 1530, κείμενα τοποθετούν την Τούλια στη Βενετία, αν και δεν είναι βέβαιο πότε βρισκόταν στην πραγματικότητα εκεί. Ο Φιλίππο Στρότσι αναφέρει ότι βρισκόταν εκεί την άνοιξη του 1532 σε μία επιστολή. Η Τούλια εμφανίζεται, μαζί με τον Μπερνάρντο Τάσο, στο έργο του Σπερόνε Σπερόνι, "Διάλογος αγάπης", το οποίο διαδραματίζεται στη Βενετία.

Λέγεται ότι ο Σπερόνι άρχισε να συνθέτει τον διάλογο το 1528, αλλά δεν συμπεριέλαβε την Τούλια ως συνομιλητή   παρά αργότερα, σίγουρα μέχρι τον Ιούνιο του 1536, όταν ο Αρετίνο αναφέρει ότι το έργο κυκλοφορούσε χειρόγραφα σε μία επιστολή προς τον Σπερόνι.

Μέχρι το 1535, η Τούλια διοργάνωνε συγκεντρώσεις λογοτεχνών στο σπίτι της στη Βενετία, κάτι που ενέπνευσε το σκηνικό για τον διάλογο του Σπερόνε Σπερόνι για την αγάπη, στον οποίο αργότερα απάντησε με τον δικό της διάλογο.   Η Τούλια επέστρεψε στη Ρώμη για τη γέννηση τής Πηνελόπης ντ' Αραγκόνα στις 10 Μαρτίου 1535.

Οι μελετητές διαφωνούν ως προς το αν η Πηνελόπη ήταν κόρη ή αδελφή τής Τούλια. Ενώ τουλάχιστον μία διαφορά ηλικίας 25 ετών μεταξύ των αδελφών δεν είναι απίθανη ως χάσμα, είναι ασυνήθιστο. Οι ισχυρισμοί τής οικογένειας τής Τούλλια υποστηρίζουν το επιχείρημα ότι η Πηνελόπη ήταν αδελφή τής Τούλια. Παρ' όλα αυτά, βρισκόταν πίσω στη Ρώμη, κάτι που καταγράφηκε σε μία επιστολή που έγραψε η Τούλια στον Φραντσέσκο ντε Πάτσι, φίλο και σύντροφο τού Πιέρο Στρότσι, τού μεγαλύτερου γιου τού Φιλίππο.

Το 1537, η αλληλογραφία τού Μπατίστα Σταμπελίνo με την Iσαβέλλα ντ'Έστε υποδηλώνει ότι η Tούλια ζούσε στη Φεράρα. Προφανώς ήρθε στη Φεράρα για να δει τον Φιλίππο Στρότσι, και ενώ βρισκόταν εκεί, άκουσε τα κηρύγματα τού μεταρρυθμιστή Μπερνάρντο Οκίνo, τον οποίο αργότερα ανέφερε σε ένα σονέτο για τη σημασία τής ελεύθερης βούλησης. Συμπτωματικά, η Βιτόρια Κολόννα βρισκόταν επίσης στη Φεράρα περίπου την ίδια εποχή, αν και ήταν απίθανο να συναντήθηκαν ή να διασταυρώθηκαν ποτέ. Η Φεράρα ήταν πρωτεύουσα των τεχνών και τού πολιτισμού και η ντ'Αραγκόνα αξιοποίησε πλήρως τις δεξιότητές της στο τραγούδι και την με κοφτερή γλώσσα ψυχαγωγία. Δύο από τους γίγαντες τής λογοτεχνίας τής Ιταλίας, ο Τζιρόλαμο Μούτσιο και ο Έρκολε Μπεντιβόλιo, την ερωτεύτηκαν. Ο Mούτσιo έγραψε πέντε ένθερμους βουκολικούς ύμνους προς τιμήν της, ονομάζοντάς την «Θαλία», ενώ ο Μπεντιβόλιo έφτασε στο σημείο να χαράξει το όνομά της σε κάθε δέντρο στον ποταμό Πάδο. Όταν έφυγε από τη Φεράρα τέσσερα χρόνια αργότερα, φέρεται ότι περισσότεροι από ένας άνδρες είχαν επιχειρήσει να αυτοκτονήσουν για εκείνη. Αργότερα μετακόμισε στη Σιένα κάποια στιγμή μεταξύ 1543 και 1545.

Το 1543 αναφέρεται ότι παντρεύτηκε τον Σιλβέστρο Γκουικάρντι τής Φεράρα, για τον οποίο δεν γνωρίζουμε τίποτε. Η μόνη απόδειξη τής σχέσης τους είναι ένα κακόβουλο σχόλιο τού Ανιόλο Φιρεντσουόλα, ο οποίος ισχυρίστηκε ότι η Τούλια άφησε τον άνδρα της να πεθάνει από την πείνα. Για την Τούλια, αυτός ο γάμος λειτούργησε ως ένας τρόπος για να «απαλλαγεί από τη ζωή στη γειτονιά που προοριζόταν για πόρνες» και τής επέτρεπε να φοράει ρούχα, που την διακρίνουν ως ευγενή γυναίκα. Η Τούλια, ωστόσο, είχε έναν επικυρωμένο γιο, τον Τσέλιο, ο οποίος αναφέρεται στη διαθήκη της, αλλά δεν είναι επιβεβαιωμένο, εάν ο πατέρας ήταν ή όχι ο Γκουικάρντι.

Στα τέλη του 1545 ή στις αρχές του 1546, λόγω πολιτικών εξεγέρσεων, η ντ'Αραγκόνα έφυγε από τη Σιένα για να αναζητήσει καταφύγιο στη Φλωρεντία, στην αυλή του Κόζιμο Α' των ΜΕδίκων. Μέχρι τα τέλη τού 1546, ζούσε σε μία βίλα λίγο έξω από τη Φλωρεντία, κοντά στον ποταμό Μενσόλα. Δέχτηκε πολλούς επισκέπτες στο σπίτι της. Πολλοί από τους οποίους ήταν και οι ίδιοι ποιητές, οι οποίοι συχνά αντάλλασσαν στίχους μαζί της, όπως καταγράφεται στην Χορωδιακή ανθολογία της.

Το 1547 η Τούλια κατηγορήθηκε για άλλη μια φορά για παραβίαση της νομοθεσίας περί σπατάλης στην πολυτέλειας. Προσέφυγε με επιτυχία σε προσωπική έφεση κατά τής κατηγορίας τόσο στην Ελεονώρα του Τολέδο, δούκισσα της Φλωρεντίας, όσο και στον Κόζιμο Α΄. Την αθώωσαν λόγω της «σπάνιας γνώσης της στην ποίηση και τη φιλοσοφία». Μετά από αυτό το επεισόδιο, δημοσιεύει στη Βενετία τη Χορωδιακή Ανθολογία της και έναν διάλογο με τον Γκαμπριέλε Τζολίτο.

Ενώ βρισκόταν εκεί, συνέθεσε το έργο «Διάλογοι για το Άπειρο του Έρωτα» (1547), το οποίο αποτελεί μία νεοπλατωνική επιβεβαίωση τής ερωτικής και συναισθηματικής αυτονομίας των γυναικών στις ανταλλαγές ρομαντικού έρωτα. Αρχικά εκδόθηκε στη Βενετία τής Ιταλίας το 1547 (στα ιταλικά), και τα τελευταία χρόνια μεταφράστηκε στα αγγλικά για πρώτη φορά από τους Ριναλντίνα Ράσελ και Μπρους Μέρι το 1997. Αυτό το βιβλίο φιλοσοφίας ήταν το πρώτο τού είδους του, καθώς έδινε ως κύριο σχολιαστή/κάτοχο γνώσης μία γυναίκα, αντί για έναν άνδρα για την ηθική του έρωτα. Κατά τη διάρκεια τής ζωής τής Τούλια, όλες οι μορφές αισθησιακών εμπειριών θεωρούνταν ιερόσυλες, αλλά η Τούλια υποστηρίζει στο έργο της ότι όλες οι ερωτικές ορμές είναι ανεξέλεγκτες και άμεμπτες, και ότι σε συνδυασμό με τις πνευματικές ανάγκες δημιουργούν τη μόνη ηθική μορφή αγάπης. Ο μόνος τρόπος για να είναι η αγάπη έντιμη, σύμφωνα με αυτό το έργο, είναι αν τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες αποδέχονται και αναγνωρίζουν τις ερωτικές και πνευματικές τους επιθυμίες (τού σώματος και τής ψυχής τους). Αυτή η έννοια όχι μόνο επικύρωσε τη σημασία των ερωτικών επιθυμιών σε μία κοινωνία που επιλέγει να καταπιέζει τέτοια πράγματα, αλλά και δικαίωσε τον ρόλο και τη δύναμη των γυναικών σε μία κοινωνία, που θεωρούσε τις γυναίκες κατώτερες. Η Τούλια φέρνει τις γυναίκες σε ίσο επίπεδο με τους άνδρες, όσον αφορά τόσο την ερωτική τους φύση, όσο και τη νοημοσύνη τους. 

Τον Οκτώβριο του 1548, με επιστολή της, ενημέρωσε τον Μπενεντέτο Βάρκι ότι έφευγε από τη Φλωρεντία και επέστρεφε στη Ρώμη. Εμφανίστηκε στη Ρώμη το 1549, ζώντας κοντά στον μονσινιόρ Αννίμπαλε Κάρο, κοντά στο Παλάτσο Κάρπι.

Κατά τη διάρκεια τού προηγούμενου αιώνα, η αυλή των Μεδίκων είχε υποστηρίξει σημαντική αναβίωση τής νεοπλατωνικής ακαδημαϊκής δραστηριότητας, ιδιαίτερα του Μαρσίλιο Φιτσίνο, ο οποίος είχε επίσης γράψει για τη φύση τής ερωτικής επιθυμίας και τού έρωτα από αυτή την οπτική γωνία. Ταυτόχρονα, έγραψε μία σειρά από σονέτα, που εξυμνούσαν τα χαρακτηριστικά εξέχοντων Φλωρεντινών ευγενών τής εποχής της, ή ύμνησαν σύγχρονες λογοτεχνικές προσωπικότητες. Το τελευταίο γνωστό έργο της, το Il Meschino, είναι ένα επικό ποίημα, το οποίο αφηγείται τις εμπειρίες ενός αιχμάλωτου νεαρού, του Τζιαρίνο, ο οποίος ήταν σκλάβος και ταξίδεψε σε όλη την Ευρώπη, την Αφρική και την Ασία, καθώς και στο Καθαρτήριο και την Κόλαση, προσπαθώντας να βρει τούς χαμένους γονείς του.

Ως ηλικιωμένη σαραντάχρονη, η ντ'Αραγκόνα συνέχισε να γράφει σονέτα, ειδικά για τον ιστορικό και ποιητή Μπενεντέτο Βάρκι, ο οποίος την ενέπνευσε. Με την προστασία του και την ευφυΐα της, μετέτρεψε το σπίτι της σε φιλοσοφική ακαδημία για τους γνώστες (cognoscenti), και συνέχισε να ευδοκιμεί ως συγγραφέας.

Μετά από αυτό, η ντ'Αραγκόνα επέστρεψε στη Ρώμη από τη Φλωρεντία, και λίγα περισσότερα είναι γνωστά για τη ζωή της. Απεβίωσε τον Μάρτιο ή τον Απρίλιο του 1556 στη Ρώμη.  Μετά το τέλος της, υπήρξαν μεταθανάτιες εκδόσεις τού έργου της στα ιταλικά, το 1552, το 1694, το 1864, το 1912, το 1974, το 1975 και το 1980. Το έργο της έχει συζητηθεί στη σειρά "The Other Voice in Early Modern Europe" τού Πανεπιστημίου τού Σικάγο, η οποία ασχολείται με κείμενα γυναικών συγγραφέων της εποχής τής Αναγέννησης, καθώς και ανδρών υποστηρικτών τής γυναικείας χειραφέτησης από εκείνη την εποχή.

 Εργοστάσιο 
 Rime della signora Tullia d'Aragona e diversi a lei (1547); μεταφράστηκε ως Dialogues on the Infinity of Love (Σικάγο: Πανεπιστήμιο του Σικάγο, 1997,  )
 Dialogo dell'Infinità d'Amore (1547)
 Il Meschino, o il Guerino (1560)

 Αναφορές 

 Πηγές 
 Τζούλια Χέρστον: Ντ'Αραγόνα, Τούλια: περ. 1510-1556 : Άρθρο στη βάση δεδομένων Ιταλίδων συγγραφέων που φιλοξενείται από τη Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου του Σικάγο.
 Georgina Masson : "Tullia d'Aragona, Intellectual Courtesan" στο G.Masson (επιμ.) Courtesans of the Italian Renaissance : London: Secker and Warburg: 1975: 91–131: 
 Elizabeth A. Pallitto, «Οι Δάφνες της Laura: Επανεξέταση του Πλατωνισμού και του Πετραρχισμού στη Φιλοσοφία και την Ποίηση της Tullia d'Aragona», Διδακτορική Διατριβή στη Συγκριτική Λογοτεχνία, Κέντρο Μεταπτυχιακών Σπουδών του Πανεπιστημίου City της Νέας Υόρκης, 2002.
 Elizabeth A. Pallitto (μετάφραση/επιμ.): «Γλυκιά Φωτιά: Η Ποίηση Διαλόγου και Επιλεγμένης Πεζογραφίας της Tullia d'Aragona»: George Braziller: 2006: 
 Ριναλντίνα Ράσελ: «Tullia d'Aragona» στο R.Russell (επιμ.) Ιταλίδες Γυναίκες Συγγραφείς : Λονδίνο: Greenwood: 1994: 26–34. ISBN 0-313-28347-8
 Ηλιοφάνεια για τις γυναίκες: Τούλια ντ'Αραγονά: 1510–1556: Συνοπτική βιογραφική αφήγηση και αποσπάσματα από τους Διαλόγους του Απείρου του Έρωτα
 Συγγραφείς σε Δικά τους Δωμάτια «Αδελφές του Σαίξπηρ» στη Βιβλιοθήκη Folger Shakespeare (Έκθεση με τα πρωτότυπα έργα του Tullia)
 Monika Antes, "Die Kurtisane. Tullia d'Aragona", Königshausen & Neumann, Würzburg 2006. ISBN 978-3-8260-3333-9
  Monika Antes, “Tullia d'Aragona, cortigiana e filosofa” Mauro Pagliai Editore, Deizione Polistampa, Firenze 2011. 
 Aragona, Tullia D' Πρόλογος. Διάλογος για το Άπειρο της Αγάπης. Μετάφραση: Rinaldina Russell και Bruce Merry. Σικάγο: Πανεπιστήμιο του Σικάγο, 1997. N. σελ. Εκτύπωση.
 Pallitto, Elizabeth. «Τούλλια Ντ' Αραγόνα». Tullia D'Aragona. Project Continua, 2016. Web. 19 Οκτ.2016.
 Hairston, Julia A. «Tullia D'Aragona». Oxford Bibliographies. Oxford University Press, 28 Απριλίου 2016. Ιστότοπος. 19 Οκτωβρίου 2016.
 Daniela dos Santos:  : «The narrative-dramatic progression in Dialogue on the infinity of love by Tullia d'Aragona»/ «A progressão dramático-narrativa de Sobre a Infinidade do Amor de Tullia d'Aragona». 2017. 100 σελ. Dissertação (Mestrado em Teoria e História Literária) – Universidade Estadual de Campinas, Instituto de Estudos da Linguagem, Campinas, SP .

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Works by or about Tullia d'Aragona at the Internet Archive
 Works by Tullia d'Aragona at LibriVox (public domain audiobooks) 
 Project Continua: Biography of Tullia d'Aragona Project Continua is a web-based multimedia resource dedicated to the creation and preservation of women's intellectual history from the earliest surviving evidence into the 21st Century.

Κατηγορία:Αναγεννησιακή λογοτεχνία
Κατηγορία:Ποιήτριες