Στόλατς

Το Στόλατς () είναι μια αρχαία πόλη στο καντόνι Ερζεγοβίνη-Νερέτβα της Ομοσπονδίας Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, οντότητας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Βρίσκεται στην περιοχή της Ερζεγοβίνης. Το Στόλατς είναι μια από τις παλαιότερες πόλεις της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, καθώς και μια από τις παλαιότερες συνεχώς κατοικημένες πόλεις στον κόσμο.

Το Στόλατς βρίσκεται στην περιοχή γνωστή ως Χούμινα της Ερζεγοβίνης, στην τουριστική διαδρομή που διασχίζει την Ερζεγοβίνη και συνδέει την ορεινή ενδοχώρα της Βοσνίας με τις παράκτιες περιοχές της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, του Ντουμπρόβνικ και του Μαυροβουνίου. Ο δρόμος, που ξεκινά από το Σαράγεβο μέσω Μόσταρ, Στόλατς, Λιουμπίνιε και Τρεμπίνιε, επιτρέπει την πρόσβαση στο Ντουμπρόβνικ σε λιγότερο από τέσσερις ώρες. 

Χάρη στο ευνοϊκό φυσικό περιβάλλον της πόλης, τη γεωλογική σύνθεση, τα περιγράμματα, το κλίμα, την υδρογραφία και τη βλάστηση, το Στόλατς και η περιοχή του κατοικήθηκαν από την αρχαιότητα. Οι πλούσιοι κυνηγότοποί του, μαζί με άλλα φυσικά οφέλη, προσέλκυσαν τον προϊστορικό άνθρωπο και αργότερα τους Ιλλυριούς, τους Ρωμαίους και τους Σλάβους, οι οποίοι άφησαν όλοι πλούτο ανθρωπολογικών στοιχείων.

Το 2022, ένας νέος σύγχρονος δρόμος 36 χλμ. που συνέδεε την καρδιά της Ερζεγοβίνης με τη θάλασσα, το Στόλατς με το Νέουμ, ολοκληρώθηκε με την υποστήριξη και χρηματοδότηση της Παγκόσμιας Τράπεζας. Ο δρόμος βοήθησε στην ανάπτυξη του τουρισμού μεταξύ Νέουμ, Στόλατς και Μόσταρ.

 Ιστορία 
Η περιοχή έχει κατοικηθεί εδώ και τουλάχιστον 15.000 χρόνια, όπως αποδεικνύεται από τα σημάδια στο σπήλαιο Μπαντάνι, τα οποία οι ειδικοί έχουν χρονολογήσει στο 12.000–16.000 π.Χ.Ahmet Hadrovic (2022). "The Historical Town Stolac" (PDF). International Journal of Multidisciplinary Research and Publications (in Bosnian and English). 5 (5): 75–83.  

Τρία χιλιόμετρα δυτικά του Στόλατς βρίσκεται η νεκρόπολη Ραντίμλια στέτσακ, που χρονολογείται από τον 15ο και 16ο αιώνα. Η επικρατούσα πεποίθηση λέει ότι το Δάορσο είναι 2.500 ετών, αλλά ορισμένες γεωλογικές μελέτες επιβεβαιώνουν ότι τα ερείπια κάτω από το σημείο χρονολογούνται πριν από 7.000 χρόνια. 

Αυτές οι επιτύμβιες στήλες από στέτσακ είναι σκαλισμένες με επιτάφιες επιγραφές, λεπτομερή πορτρέτα των νεκρών και μοτίβα όπως αμπέλια, σκηνές κυνηγιού και άγρια ζώα. Πέντε από τις επιτύμβιες στήλες της Ραντίμλια πιστεύεται ότι σηματοδοτούν τους τάφους μελών της οικογένειας Χράμπρεν Μιλοράντοβιτς Βλάχων.

 Αρχιτεκτονική 
μικρογραφία|280x280εσ|Σαντιρβάν (κρήνη) για την εκτέλεση μουσουλμανικών τελετουργικών λουτρών
μικρογραφία|Φρούριο Βιντόσκι του Στόλατς, 1905
Περιέχοντας, σε μια μικρή περιοχή, μοναδικές πολιτιστικές και αισθητικές αξίες, ο ιστορικός πυρήνας του Στόλατς αποτελεί παράδειγμα ενός σύνθετου πολιτισμικού-ιστορικού και φυσικού περιβαλλοντικού συνόλου.

Εννέα ιστορικά στρώματα συνθέτουν το αρχιτεκτονικό σύνολο του Στόλατς: προϊστορία, ιλλυρική-Ρωμαϊκή περίοδο, πρώιμο Μεσαίωνα, προχωρημένο και ύστερο Μεσαίωνα, οθωμανική περίοδο, Αυστροουγγρική περίοδο και εποχή της πρώτης και δεύτερης Γιουγκοσλαβίας. Πλήθος ποικίλων επιρροών στην αρχιτεκτονική της πόλης, στις οποίες οι αντιθέσεις και οι ομοιότητες είναι συχνά εμφανείς, καθώς και ο σχεδιασμός και η πλήρης αυθορμητισμός, προσδίδουν σε αυτήν την πόλη μια σύνθετη εικόνα. Παρά την ασυνήθιστη ιστορία της και την ένταξή της σε τέσσερις αυτοκρατορίες (Ρωμαϊκή, Βυζαντινή, Οθωμανική και Αυστροουγγρική), τρία βασίλεια (Βοσνιακό, Ουγγρικό και Γιουγκοσλαβικό), τρεις μονοθεϊστικές θρησκείες του κόσμου, Χριστιανισμό (Ορθόδοξη Χριστιανοσύνη και Καθολικισμός), Ισλάμ και Ιουδαϊσμό, ο ιστορικός πυρήνας του Στόλατς εξακολουθεί να αποτελεί ένα συνεκτικό και αρμονικό πολιτιστικό-ιστορικό μνημείο με μεμονωμένα στοιχεία, που συνδυάζονται σε ένα σύνολο. 

Κατά τη διάρκεια των Γιουγκοσλαβικών Πολέμων, πολλά μνημεία κατεδαφίστηκαν από Κροάτες εξτρεμιστές στο πλαίσιο μιας εκστρατείας εθνοκάθαρσης, συμπεριλαμβανομένων των τεσσάρων τζαμιών της πόλης, που χρονολογούνται από τον 16ο έως τον 18ο αιώνα, και της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Κοιμήσεως του ΧριστούRobert Bevan, The Destruction of Memory, σσ. 47-47. 

Το 2003, η Επιτροπή Διατήρησης Εθνικών Μνημείων της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης όρισε την Παλιά Πόλη του Στόλατς ως Εθνικό Μνημείο της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Το άρθρο 3 της εν λόγω απόφασης ορίζει ότι «επιτρέπονται μόνο εργασίες έρευνας και συντήρησης, καθώς και εργασίες αποκατάστασης και αποκατάστασης, συμπεριλαμβανομένων εργασιών, που αποσκοπούν στην προώθηση του Εθνικού Μνημείου» και «δεν επιτρέπεται η κατασκευή και ανέγερση κτιρίων ή προσωρινών και μόνιμων κατασκευών στη θέση του εθνικού μνημείου, εκτός εάν ο μοναδικός σκοπός τους είναι η προστασία και η προώθηση του μνημείου». 

 «Ο Δρόμος του Σταυρού» 
μικρογραφία|Πέτρινος σταυρός 4 μέτρων που χτίστηκε το 2004 μέσα στο Φρούριο Στόλατς ως πρώτος δείκτης του «δρόμου του σταυρού» με 14 σταθμούς
Κατά τη διάρκεια του πολέμου, οι δημοτικές Αρχές που ελέγχονταν από την Κροατική Δημοκρατική Ένωση της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης αποφάσισαν να κατασκευάσουν 14 σταυρούς που σηματοδοτούσαν τους «Σταθμούς του Σταυρού» εντός της Παλιάς Πόλης του Στόλατς. Ξεκίνησαν από το Φρούριο της Παλιάς Πόλης, κατασκευάζοντας τελικά οκτώ ξύλινους σταυρούς. Το 2002, αντικατέστησαν τον πρώτο ξύλινο σταυρό με έναν πέτρινο σταυρό ύψους τεσσάρων μέτρων, παρά τις αντιρρήσεις της Επιτροπής Διατήρησης Εθνικών Μνημείων της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, η οποία το 2003 χαρακτήρισε ολόκληρη την παλιά πόλη ως Εθνικό Μνημείο. Το επόμενο έτος, οι δημοτικές Αρχές άρχισαν να αντικαθιστούν τους άλλους ξύλινους σταυρούς με τσιμεντένιους σταυρούς. Το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Χωροταξίας διέταξε την αφαίρεση των τσιμεντένιων σταυρών και τη διακοπή των εργασιών. Η απόφαση αυτή δεν έχει εφαρμοστεί ποτέ.

Η ιστορία ξεκίνησε ξανά το 2019, όταν η Καθολική Ενορία του Αγίου Ηλία του Προφήτη στο Στόλατς αποφάσισε να κατασκευάσει έξι επιπλέον σταυρούς. Το Δημοτικό Συμβούλιο του Στόλατς έδωσε το πράσινο φως για το έργο τον Νοέμβριο. Ο δήμαρχος Μπόσκοβιτς ισχυρίζεται ότι οι έξι σταυροί εμπίπτουν στη δεύτερη ζώνη της προστατευόμενης περιοχής και δεν βεβηλώνουν το μνημείο και ότι ο δήμος έχει θετική γνώμη από το Ινστιτούτο Προστασίας Εθνικών Μνημείων του Καντονιού Ερζεγοβίνης-Νερέτβα . Η νέα κατασκευή ξεκίνησε στις αρχές του 2020, αλλά ακυρώθηκε λόγω της πανδημίας COVID-19. Τον Φεβρουάριο, η Ομοσπονδιακή Επιθεώρηση διέταξε την απομάκρυνση και των 14 θεμελίων των σταυρών. Ο Δήμος Στόλατς άσκησε έφεση κατά της απόφασης και στις 16 Μαρτίου το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Χωροταξίας ακύρωσε την απόφαση της Επιθεώρησης, δηλώνοντας ότι το πρωτοβάθμιο όργανο είχε «εσφαλμένα διαπιστώσει την πραγματική κατάσταση». Η κατασκευή των έξι νέων σταυρών συνεχίστηκε στις 29 Ιουνίου 2020.

 Τουριστικά αξιοθέατα 

 Σπήλαιο Μπαντάνι
 Μπρεγκάβα
 Ραντίμλια

 Αξιοσημείωτοι άνθρωποι 

 Σουλεϊμάν Σάρατς (1850–1927), Μεγάλος Μουφτής για τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη (1910 έως 1912)
 Μακ Ντίζνταρ (1917–1971), ποιητής
 Άσαφ Ντουράκοβιτς (1940–2020), γιατρός και ποιητής
 Νίγιας Ντουράκοβιτς (1949–2012), καθηγητής πανεπιστημίου, ιδρυτής του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, Βόσνιος μέλος της εκ περιτροπής προεδρίας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης κατά τη διάρκεια του πολέμου.
 Μουσταφά Γκόλουμπιτς (1889/1891–1941), μέλος της Νεαράς Βοσνίας
 Αλία Ισάκοβιτς (1932–1997), συγγραφέας, δημοσιογράφος και θεατρικός συγγραφέας
 Τζαζάρ Πασάς (1720/30 – 1804) ασπάστηκε το Ισλάμ και έγινε Οθωμανός κυβερνήτης της Σιδώνας (1776–1804)
 Μουχάμεντ Μεχμέντμπασιτς (1887–1943), μέλος της Νεαράς Βοσνίας
 Ζντράβκο Σότρα (γεν. 1933), σκηνοθέτης
 Νίκολα Κάτιτς (γεν. 1996), Κροάτης ποδοσφαιριστής
 Ράντε Χάμοβιτς

 Δημογραφικά στοιχεία 

 Πληθυσμός 
Πληθυσμός οικισμών – δήμος Στόλατς Οικισμός 1971. 1981. 1991. 2013. Σύνολο 19.230 18.910 18.681 14.889 1 Αλαντινίτσι 747 1.234 2 Μπιελόγιεβιτς 325 229 3 Μπορόγεβιτς 717 601 4 Μπουρμάζι 369 223 5 Κρνίτσι-Γκρέντα 658 1.501 6 Τσρνίτσι-Κούλα 628 570 7 Χόντοβο 418 377 8 Κρούσεβο 300 241 9 Οσανίτσι 1.102 1.004 10 Πιέσιβατς-Γκρέντα 512 417 11 Πιέσιβατς-Κούλα 823 744 12 Πόπλατ 457 1.402 13 Ποπράτι 340 250 14 Πρένι 790 684 15 Ροτίμλια 718 683 16 Στόλατς 3.809 5.210 5.530 3.816 17 Τριεμπάνι 352 278

 Εθνοτική σύνθεση 
Μετά την ειρηνευτική συνθήκη του Ντέιτον, η περιοχή του δήμου Στόλατς του 1991 διαιρέθηκε μεταξύ του δήμου Στόλατς στην Ομοσπονδία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και του νέου δήμου Μπερκόβιτσι στη Σερβική Δημοκρατία, όπου τώρα διαμένουν οι περισσότεροι Σερβοβόσνιοι από το Στόλατς.
Εθνοτική σύνθεση – πόλη Στόλατς 2013. 1991. 1981. 1971. Σύνολο 3.816 (100,0%) 5.530 (100,0%) 5.210 (100,0%) 3.809 (100,0%) Μουσουλμάνοι/Βόσνιοι 2.647 (69,37%) 3.426 (61,95%) 3.113 (59,75%) 2.437 (63,98%) Κροάτες 892 (23,38%) 653 (11,81%) 586 (11,25%) 421 (11,05%) Σέρβοι 144 (3.774%) 1.111 (20,09%) 982 (18,85%) 846 (22,21%) Άλλοι 133 (3.485%) 101 (1.826%) 8 (0,154%) 22 (0,578%) Γιουγκοσλάβοι 239 (4.322%) 486 (9.328%) 43 (1.129%) Μαυροβούνιοι 28 (0,537%) 35 (0,919%) Αλβανοί 5 (0,096%) 5 (0,131%) Μακεδόνες 2 (0,038%)
Εθνοτική σύνθεση – δήμος Στόλατς 2013. 1991. 1981. 1971. Σύνολο 14.889 (100,0%) 18.681 (100,0%) 18.910 (100,0%) 19.230 (100,0%) Κροάτες 8.486 (58,52%) 6.188 (33,12%) 6.410 (33,90%) 7.041 (36,61%) Μουσουλμάνοι/Βόσνιοι 5.544 (38,23%) 8.101 (43,36%) 7.359 (38,92%) 7.113 (36,99%) Σέρβοι 279 (1.924%) 3.917 (20,97%) 4.332 (22,91%) 4.900 (25,48%) Άλλοι 193 (1.331%) 168 (0,899%) 49 (0,259%) 56 (0,291%) Γιουγκοσλάβοι 307 (1.643%) 711 (3.760%) 63 (0,328%) Μαυροβούνιοι 33 (0,175%) 50 (0,260%) Ρομά 7 (0,037%) Αλβανοί 6 (0,032%) 6 (0,031%) Μακεδόνες 3 (0,016%) 1 (0,005%)

 Κλίμα 
Το κλίμα σε αυτήν την περιοχή έχει ήπιες διαφορές μεταξύ των υψηλών και των χαμηλών θερμοκρασιών και υπάρχει επαρκής βροχόπτωση όλο το χρόνο. Ο υποτύπος της Κλιματικής Ταξινόμησης Κέππεν για αυτό το κλίμα είναι "Cfa" ( Υγρό υποτροπικό κλίμα ). 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Εθνικά μνημεία στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη
Κατηγορία:Οικισμοί του Στόλατς
Κατηγορία:Πόλεις της Ομοσπονδίας της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης