Παύλος Κατένα

Ο Παύλος Κατένα («η Αλυσίδα» ή «το Δεσμό»·  άκμασε τη δεκαετία του 350· απεβ.. 361/2 ) ήταν ανώτερος Ρωμαίος δημόσιος αξιωματούχος, που υπηρέτησε ως ερευνητής και νοτάριος του Κωνστάντιου Β' κατά τα μέσα του 4ου αι.   Είναι κυρίως γνωστός μέσα από τα γραπτά του Αμμιανού Μαρκελλίνου, αν και είναι επίσης παρών στα έργα του Λιβάνιου και του Ιουλιανού του Αποστάτη. Ο Μαρκελλίνος τον περιγράφει ως διαβόητα σκληρό και επιδέξιο κατασκευαστή ψευδών κατηγοριών. 

 Βιογραφία 

 Υπόβαθρο, φήμη και γενικός χαρακτήρας 
Λίγα είναι γνωστά για την προσωπική ζωή ή το υπόβαθρο του Παύλου. Καταγόταν από την Ισπανία  και ο Μαρκελλίνος αναφέρει ότι είχε «γλυκιά όψη».  Πριν αναλάβει τη θέση του ως αυτοκρατορικός βοηθός, ήταν οικονόμος της αυτοκρατορικής τραπέζης. Το ακριβές αξίωμα που κατείχε ενώ βρισκόταν στην υπηρεσία του Αυτοκράτορα, είναι ασαφές: Οι σύγχρονες πηγές ακολουθούν τον Μαρκελλίνο αποκαλώντας τον νοτάριο (συμβολαιογράφο), αλλά ο Φιλοστόργιος τον αποκαλεί γραμματέα, και ο Μαρκελλίνος αναφέρεται επίσης σε κάποια στιγμή ότι κατείχε «θέση παραλήπτη» στις επαρχίες.     Όποιος και αν ήταν ο επίσημος τίτλος του, ο ρόλος του στην υπηρεσία του Κωνστάντου Β΄ ήταν πολύπλευρος: διετέλεσε ειδικός ανακριτής και δικαστής σε περιπτώσεις υποψίας προδοσίας, «εργάτης κόφτης» στην εξάλειψη υποστηρικτών των καταπιεσμένων εξεγέρσεων, και ως ένας από τους έμπιστους του Κωνστάντιου Β΄ σε αντίπαλα κέντρα πολιτικής εξουσίας.   

Οι αρχαίες πηγές αποδίδουν στον Παύλο κακή φήμη και χαρακτήρα. Ο Ιουλιανός τον αποκαλεί διαβόητο κατασκευαστή ψευδών κατηγοριών, και ισχυρίζεται ότι ήταν «απεχθής ακόμη και όταν άκμαζε».  Ο Λιβάνιος τον κατηγορεί επίσης ότι ασκούσε δίωξη ψευδών κατηγοριών, και λέει ότι «στην Ευρώπη και στην Ασία άξιζε να πεθάνει χιλιάδες φορές, αλλιώς όσοι γνώριζαν τον άνθρωπο αδικούνται, που δεν μπορούν να τον θανατώσουν ξανά και ξανά».  Η αφήγηση του Μαρκελλίνου είναι ιδιαίτερα υποτιμητική σε όλη την έκτασή της. Είναι επίσης η μόνη πηγή που αναφέρει το παρωνύμιο του Παύλου « Catena (αλυσίδα)», προσφέροντας δύο αφηγήσεις για το πώς ο Παύλος κέρδισε το όνομα: στην πρώτη, λέγεται ότι ο Παύλος κέρδισε το όνομα λόγω της ικανότητάς του σε περίπλοκες ανακρίσεις· στη δεύτερη, λόγω της ικανότητάς του στη δημιουργία συκοφαντιών. 

 Δραστηριότητες 
μικρογραφία|Μετάλλιο του Κωνστάντιου Β΄, επιγρ.: FL. IVL. CONSTANTIVS PERP. AVG. / GLORIA ROMANORVM, ΤES[SALONICA].
Το 353 στάλθηκε στη Βρετανία από τον Κωνστάντιο Β΄ για να συλλάβει ορισμένους πρώην υποστηρικτές του σφετεριστή Μαγνέντιου, ο οποίος είχε ηττηθεί νωρίτερα μέσα στο έτος. Σύμφωνα με τον Μαρκελλίνο, μόλις έφτασε ο Παύλος, διεύρυνε την αρμοδιότητά του και άρχισε να συλλαμβάνει άλλες προσωπικότητες με εντελώς κατασκευασμένες κατηγορίες. Ο Μαρκελλίνος αναφέρει ότι οι μέθοδοι του Παύλου ήταν τόσο ακραίες και τόσο άδικες, που τελικά ο βικάριος της Βρετανίας, Φλάβιος Μαρτίνος, αν και πιστός υποστηρικτής του Κωνστάντιου Β΄, παρενέβη. Απειλώντας να παραιτηθεί, προσπάθησε να πείσει τον Παύλο να απελευθερώσει τους αθώους αιχμαλώτους που είχε συλλάβει, ή τουλάχιστον να επιβραδύνει την ανακριτική του δραστηριότητα. Ο Παύλος αρνήθηκε. Στράφηκε εναντίον του Μαρτίνου, κατηγορώντας ψευδώς και δημόσια αυτόν και άλλους ανώτερους αξιωματούχους στη Βρετανία για προδοσία, και απειλώντας να τους οδηγήσει στην Αυλή τού αυτοκράτορα αλυσοδεμένους. Είτε σε απόγνωση είτε σε οργή, ο Μαρτίνος επιτέθηκε στον Παύλο με σπαθί. Ωστόσο, η επίθεση απέτυχε και ο βικάριος αυτοκτόνησε.  

Ο Παύλος φαίνεται να συμμετείχε στην πτώση του Κωνστάντιου Γάλλου το 354 ή ίσως απλώς στις δίκες που ακολούθησαν.   Ο Φιλοστόργιος προσθέτει ότι ο Παύλος «ήταν κάποιος που συχνά έδειχνε ιδιαίτερη εχθρότητα προς τον Γάλλο στις πράξεις του», αν και δεν είναι γνωστές λεπτομέρειες. 

Σύμφωνα με την αφήγηση του Μαρκελλίνου, ο Παύλος βρισκόταν στη Γαλατία το 355, ξεριζώνοντας τους υποστηρικτές τού σφετεριστή Σιλβανού. Αναφέρεται ότι σκότωσε αρκετούς κατηγορούμενους, και βασάνισε τουλάχιστον ένα άτομο σχεδόν μέχρι θανάτου.  

Κατά τα έτη μεταξύ 355 και 359, οι μετακινήσεις του Παύλου δεν είναι γνωστές. Ωστόσο, οι σύγχρονοι μελετητές υποστηρίζουν ότι είναι πιθανό ο Παύλος να πέρασε όλο ή μέρος αυτού του χρόνου στην Αυλή του Ιουλιανού.   Δεν είναι γνωστό εάν ο ρόλος του ήταν κατάσκοπος του Κωνστάντιου Β΄ (όπως εικάζει ο Όττο Σέεκ) ή απλώς αυλικός. Τα στοιχεία για την παρουσία του στην Αυλή του Ιουλιανού προέρχονται από δύο πηγές: 1. Στην Επιστολή του Ιουλιανού προς τη Σύγκλητο και τον Λαό των Αθηνών, αναφέρει ότι ο Κωνστάντιος Β΄ «προσέλαβε [τον Παύλο] για να του επιτεθεί».  2. Το 358 ο Λιβάνιος έγραψε στον Παύλο, ευχαριστώντας τον που παρότρυνε τον Ιουλιανό να του γράψει. 

Το 359, ο Παύλος (συνοδευόμενος από τον κόμη Ανατολής Δ. Μόδεστο) στάλθηκε στη Ρωμαϊκή Ανατολή με γενικές οδηγίες να ξεριζώσει τους προδότες και ευρεία εξουσία να διεξάγει δίκες.   Ο Μαρκελλίνος προσθέτει ότι ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για την έρευνα ορισμένων περγαμηνών που είχαν απομείνει στο ναό του μαντείου στα Βησά, οι οποίες περιείχαν τις προσευχές και τις ευχές των ικετών. Ο ιστορικός υπονοεί ότι οι πραγματικές περγαμηνές ήταν εντελώς αβλαβείς, αλλά ότι ήταν απίστευτα εύκολο να πλαστογραφηθούν, και έτσι έδωσε στον Παύλο τη δυνατότητα να δικάζει και να καταδικάζει οποιονδήποτε.  Σε κάθε περίπτωση, ο Παύλος ίδρυσε δικαστήριο στη Σκυθόπολη, και δίκασε αρκετούς ανθρώπους. Δίκασε και καταδίκασε τον Αριστοφάνη της Κορίνθου (φίλο του Λιβάνιου) για ορισμένα οικονομικά εγκλήματα. Μετά την άνοδο του Ιουλιανού το 361, ο Λιβάνιος άσκησε έφεση στον Αυτοκράτορα εκ μέρους του Αριστοφάνη. Ο Ιουλιανός έδωσε χάρη στον άνδρα, απαλλάσσοντας τον Αριστοφάνη, σύμφωνα με τα λόγια του Ιουλιανού, από όλες «τις κακόβουλες κατηγορίες του Παύλου».

Στις 23 Ιουνίου 359, ο Παύλος εμφανίστηκε στην Αλεξάνδρεια και έδρασε με αυτοκρατορική εξουσία για να τιμωρήσει τους αντιπάλους του επισκόπου Γεωργίου της Καππαδοκίας. Η Ακέφαλη Ιστορία τον περιγράφει να δημοσιεύει μία αυτοκρατορική εντολή, υποδεικνύοντας την έκταση της εξουσίας του κατά την περίοδο αυτή.  

Στα τέλη του 361 ή στις αρχές του 362, με την άνοδο του Ιουλιανού στην Αυτοκρατορία, ο Παύλος καταδικάστηκε σε θάνατο από το δικαστήριο της Χαλκηδόνας. Κάηκε ζωντανός.    Είναι πιθανό ότι επιβάλλοντας αυτή την ποινή (ή ίσως καταδικάζοντας τον Παύλο), η επιτροπή ενεργούσε βάσει ρητών εντολών του Ιουλιανού: ο Φιλοστόργιος αναφέρει ότι «[ο Ιουλιανός έστειλε τον Παύλο] στη Χαλκηδόνα, όπου ζήτησε ικανοποίηση από [αυτόν]». 

 Υστεροφημία 
Ο Παύλος παραμένει μία δευτερεύουσα προσωπικότητα στην ιστορία της δυναστείας του Κωνσταντίνου. Πολλοί μελετητές, συμπεριλαμβανομένου του Γίββωνα, τον βλέπουν ως παράδειγμα της παρανοϊκής βασιλείας του Κωνστάντιου Β΄ και υποστηρίζουν ότι ο Κωνστάντιος Β΄ φέρει την τελική ευθύνη για τις διαστρεβλώσεις της δικαιοσύνης από τον Παύλο.   Ο Πίτερ Κρόφορντ αναγνώρισε ότι η πρόσληψη αξιωματούχων όπως ο Παύλος από τον Αυτοκράτορα ήταν «αδίστακτη».  Αν και λίγα ιστορικά γεγονότα μπορούν να χαρακτηριστούν οριστικά ως αποτελέσματα των ενεργειών του Παύλου, ο Τόμας Ράιτ υποστηρίζει ότι η αποσταθεροποίηση της ρωμαϊκής διοίκησης στη Βρετανία από τον Παύλο, επέτρεψε στους εχθρικούς Πίκτες και Σκώτους να εισβάλουν και να λεηλατήσουν ρωμαϊκούς οικισμούς. 

 Σημειώσεις 

 Αναφορές 

 Πηγές 

Αρχαίες πηγές
Ammianus Marcellinus, Res Gestae
Henderson, Jeffrey (ed.), Rolfe, J.C. (trans.), Ammianus Marcellinus: History. 3 Vols. Loeb ed. London: Heinemann, 1939–52. Online at LacusCurtius and Loeb Classics. Accessed 13 September 2022.
Yonge, Charles Duke (trans.), The Roman History of Ammianus Marcellinus During the Reigns of the Emperors Constantius, Julian, Jovianus, Valentinian, and Valens. London: G. Bell and Sons LTD, 1911. Online at Project Gutenberg. Accessed 13 September 2022.
[Anonymous Annalist], Historia Acephala
Fromen, Heinz, Athanasii historia acephala. Westfälische Wilhelms-Universität Münster. 1914. Online at The Internet Archive. Accessed 13 September 2022.
Larsow, F., Die Fest-Briefe des Heiligen Athanasius, Bischofs von Alexandria. Leipzig, Göttingen; 1852, Online at Google Books and The Internet Archive. Accessed 13 September 2022.
Schaff, Philip; Wace, Henry (eds.), "Introduction. Historia Acephala and Festal Index" in Nicene and Post-Nicene Fathers; Volume 4: Athanasius: Select Works and Letters, Second Series. Hendrickson Publishers, Inc., originally published 1892 [ed. Archibald Robertson], reprinted June 1995. Online at The Internet Archive
Julian
Letter to the Senate and People of Athens
Wright, Wilmer Cave (trans.), The Works of the Emperor Julian, Vol. 2. London: Heinemann, New York: Macmillan; 1913. Online at The Internet Archive and The Tertullian Project. Accessed 14 September 2022.
Letters (Epistulae)
Bidez, I., Cumont, F. (eds.), Imp. Caesaris Flavii Vlaudii Iuliani: Epistulae Leges Poematia Fragmenta Varia. Paris: Société D'édition «Les Belles Lettres», London: Milford, Oxford University Press; 1922. Online at The Internet Archive, Accessed 14 September 2022.
Heyler, Ludwig Henrich (ed. & trans.), Juliani Imperator quae Feruntur Epistolae. Moguntiae, 1828. Online at The Internet Archive and Google Books. Accessed 14 September 2022.
Wright, Wilmer Cave (trans.), The Works of the Emperor Julian, Vol. 3. London: Heinemann, New York: Macmillan; 1923. Online at The Internet Archive and The Tertullian Project. Accessed 14 September 2022.
Libanius
Orations
Norman, A. F. (ed. & trans.), Libanius: Selected Orations, Vol. 1. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1969. Online at Loeb Classics. Accessed 14 September 2022.
Letters
Foerster, Richard (ed.), Libanii Opera, Vol X: Epistulae 1–839. Hildescheim: Verlangsbuchhandlung, 1963. Online at The Internet Archive. Accessed 18 September 2022.
Norman, A. F. (ed. & trans.), Libanius: Autobiography and Selected Letters, 2 Vols.. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1992. Online at Loeb Classics (Vol. 1, Vol. 2). Accessed 18 September 2022.
Wolf, Johannes Christopher (ed. & trans.), Libanii Sophistae Epistolae. Amsterdam: Jannssonio Waesbergios, 1738. Online at The Internet Archive. Accessed 18 September 2022.
Philostorgius, Church History [now lost, relevant portions surviving in ]
Amidon, Philip R., S.J, Philostorgius: Church History. Society of Biblical Literature; Atlanta, 2007. Online at The Internet Archive. Accessed 15 September 2022.
John of Damascus; Kotter, Bonifatius (ed.), "Passio Magni Martyris Artemii" in Dei Schriften des Johannes von Damaskos, Vol. V; in series Patristische Texte un Studien, Band 29. Berlin, New York: Walter De Gruyter. Online at Google Books
Lieu, Samuel N. C.; Montserrat, Dominic (eds.), "The Artemii Passio" in From Constantine to Julian: Pagan and Byzantine Views, A source history. London and New York: Routledge, 1996. Online at Google Books. Accessed 15 September 2022.

Σύγχρονες πηγές

Gibbon, Edward, The History of the Decline and Fall of the Roman Empire. London: Strahan & Cadell, first published 1776–1789. 
Seeck, Otto, Die Briefe des Libanius Zeitlich Geordnet. Leipzig: Hinrichs, 1906. Online at The Internet Archive Accessed 14 September 2022.
Seeck, Otto, Geschichte des Untergangs der Antiken Welt, Vol. IV. Bernlin: Franz Siemenroth, 1911. Online at The Internet Archive. Accessed 14 September 2022.
Smith, William, A Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, Volume III: Oareses-Zygia. London: Murray. 1872. Online at Google Books
Williams, Sean Robert, Ammianus and Constantius: The Portrayal of a Tyrant in the Res Gestae. University of Tennessee. December 2009.
Wright, Thomas, The Celt, the Roman, and the Saxon: A History of the Early Inhabitants of Britain, Second Edition. London: Arthur Hall, 1861. Online at Google Books, The Internet Archive, and Hathi Trust. Accessed 14 September 2022.

Κατηγορία:Εκτελεσθέντες Αρχαίοι Ρωμαίοι
Κατηγορία:Ρωμαίοι νομομαθείς
Κατηγορία:Ρωμαίοι του 4ου αιώνα