Μακαριανικά έργα

Με το όνομα του Μακαρίου του Αιγυπτίου(+390) κυκλοφόρησαν εκατό περίπου Λόγοι και Ομιλίες σε πέντε συλλογές που επηρέασαν αποφασιστικά τον ασκητικό βίο Ανατολής και Δύσεως. Μετά τα Ασκητικά του Μ. Βασιλείου, που προηγήθηκαν και είχαν πρακτικότερο και γενικότερο χαρακτήρα, τα μακαριανικά έργα διαβάστηκαν περισσότερο προπαντός από τους ασκητικούς κύκλους, που ενδιαφέρονταν έντονα για τον αυστηρό νηπτικό βίο και τις θεοπτικές θεωρητικές εμπειρίες του. Και μολονότι αυτά διατηρούν κάποια ίχνη μεσσαλιανικά(δηλαδή των Ευχιτών), οι μοναχοί ορθώς τα χρησιμοποίησαν ως ορθόδοξη συλλογή νηπτικών κειμένων, που τους αφορούσαν ευθέως και ήταν ως τέτοια τα αρχαιότερα και τα ευληπτότερα. Η ευρεία χρήση των μακαριανικών έργων εξηγείται και από το γεγονός ότι τα σχετικά και σχεδόν σύγχρονα κείμενα του Ευαγρίου και του Γρηγορίου Νύσσης παρουσιάζουν προβλήματα κακοδοξίας του πρώτου και κατανοήσεως του δευτέρου. Ο Ευάγριος διατύπωσε και σαφώς κακόδοξες αντιλήψεις , ενώ δεν ήταν τόσο επαγωγικός και ακριβής. Ο Γρηγόριος Νύσσης εξάλλου στα έξοχα νηπτικά του έργα κατανοείται περισσότερο από τους μορφωμένους μοναχούς, ένεκα της φιλοσοφικής του γλώσσας και των βαθέων θεολογικών αναλύσεων, με τις οποίες θεμελιώνει τον νηπτικό βίο. Έτσι ενώ τα μακαριανικά είναι ο σπουδαίος πρακτικός οδηγός στον νηπτικό βίο, ο Γρηγόριος Νύσσης είναι ο πρώτος θεωρητικός θεμελιωτής του βίου αυτού.

 Το πρόβλημα των μακαριανικών έργων. 
Τα έργα αυτά παραδίδονται από πέντε συλλογές (τέσσερες ελληνικές και μία αραβική) κι έχουν την μορφή ομιλίας, λόγου, επιστολής και ερωταποκρίσεων. Όλα πλην κυρίως της Μεγάλης Επιστολής, που έχει χαρακτήρα διατριβής, δίνουν την εντύπωση καταγραμμένου προφορικού λόγου με πολλές επαναλήψεις και χωρίς αυστηρή δομή. Γενικά όμως ο λόγος είναι καθαρός και εύληπτος, απλός, χωρίς ρητορικά σχήματα, με ίχνη σημιτικά και στοιχεία συριακής θεολογίας. Ο συντάκτης, όπως προκύπτει από εσωτερικές μαρτυρίες, πρέπει να έζησε στον μεσοποταμιακό χριστιανικό χώρο, να είχε παιδεία ελληνορωμαϊκή, να γνώρισε το έργο των καππαδοκών θεολόγων (κυρίως τα ασκητικά του Μ. Βασιλείου) και να έγραψε μεταξύ Μικρασίας και Μεσοποταμίας, μάλλον στην δεκαετία του 380.

 Ποιος είναι ο συντάκτης αυτός; 
Η έρευνα , παλαιότερη και πρόσφατη, αρνήθηκε δικαιολογημένα την πατρότητα του περίφημου ασκητή Μακαρίου του Αιγυπτίου (+390) διότι αυτός ήταν απαίδευτος και διότι οι αρχαίες πηγές αγνοούν τα έργα του. Ήδη τον ΙΗ΄αιώνα ο Νεόφυτος ο Καυσοκαλυβίτης αποσύνδεσε τον Μακάριο από τα μακαριανικά έργα, διότι τα βρήκε μεσσαλιανικά. Η έρευνα απέκλεισε όλους και συζήτησε μόνο την περίπτωση του Συμεών, επειδή το όνομά του αναφέρεται μεταξύ εκείνων που διακρίνονταν στους μεσσαλιανικούς κύκλους. Ακόμη επειδή το μεσσαλιανικό κίνημα έχει κοιτίδα τη Μεσοποταμία, ολοκληρώθηκε από τον A.Wilmart το όνομα του συντάκτη: Συμεών Μεσοποταμίας.

 Τα ονόματα των ψευδεπίγραφων κειμένων 
Τα ονόματα δια των οποίων επιγράφονται τα ψευδεπίγραφα κείμενα ανήκουν τις περισσότερες φορές σε γνωστά από την παλιότερη ιστορία πρόσωπα (πατριαρχών, προφητών ,αποστόλων, ανδρών και γυναικών της Καινής Διαθήκης, Πατέρων) ενώ σπάνια ανήκουν σε εντελώς πλαστά πρόσωπα.

 Παραπομπές