Οι ηττημένοι

Οι ηττημένοι () είναι το πρώτο μυθιστόρημα του Χανς Βέρνερ Ρίχτερ, εμπνευστή και συνιδρυτή της λογοτεχνικής Ομάδας 47, και βασίζεται στις προσωπικές εμπειρίες του συγγραφέα από τον πόλεμο και την αιχμαλωσία του σε στρατόπεδο στις ΗΠΑ. Εκδόθηκε το 1949 και έγινε ένα από τα σημαντικότερα μυθιστορήματα της λογοτεχνίας των ερειπίων με θέμα τον πόλεμο και τους αιχμαλώτους πολέμου αμέσως μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Το 1951 ο Ρίχτερ έλαβε το βραβείο Φοντάνε της πόλης του Βερολίνου για το έργο του.

 Περιεχόμενο 
Το μυθιστόρημα ξεκινά μετά τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας στις 8 Σεπτεμβρίου 1943, με την οποία αποχώρησε ηττημένη από τις Δυνάμεις του Άξονα, και εκτείνεται συνολικά σε ένα χρόνο και οκτώ μήνες (Σεπτέμβριος 1943 - Μάιος 1945).

Ο πρωταγωνιστής Γερμανός στρατιώτης Γκίλερ βρίσκεται στο Μόντε Κασίνο με τα απομεινάρια μονάδων πεζικού της Βέρμαχτ, που αν και περιμένουν τους Αμερικανούς που πλησιάζουν από τη Νάπολη, ασχολούνται περισσότερο με την «οργάνωση» παρά με την επικείμενη μάχη για την τελική νίκη. Πολλοί στρατιώτες περιμένουν την άφιξη και την αιχμαλωσία τους από τους Αμερικανούς. Η μονοτονία και, πάνω απ' όλα, η ματαιότητα κυριαρχούν στη διάθεση των στρατιωτών. Η στάση του στρατιώτη Γκίλερ χαρακτηρίζεται κυρίως από την απροθυμία του να αγωνιστεί για ένα καθεστώς που στην πραγματικότητα απορρίπτει. Γι' αυτόν ο πόλεμος είναι έγκλημα και χαμένη υπόθεση από την αρχή:

«Πες μου, πιστεύεις ότι θα κερδίσουμε τον πόλεμο;» είπε ο Γκρούντμαν. «Δεν πιστεύω τίποτα», είπε ο Γκίλερ. «Όλοι μιλάνε τόσο πολύ αυτές τις μέρες, μετά το Στάλινγκραντ και την Τύνιδα. Λένε ότι οι Αμερικανοί θα μας κατατροπώσουν». «Ίσως έχουν δίκιο». Ο Γκρούντμαν μισοανακάθισε και προσπάθησε να κοιτάξει τον Γκίλερ στο πρόσωπο. «Εσύ», είπε τότε, «το πιστεύεις κι εσύ αυτό;» «Ναι», είπε ο Γκίλερ, «το πιστεύω κι εγώ». «Άρα είσαι εναντίον του Χίτλερ;» «Ναι, είμαι εναντίον του Χίτλερ». «Και πολεμάς γι' αυτόν, έτσι δεν είναι;» «Όχι», είπε ο Γκίλερ, «είμαι απλώς ένα γρανάζι σε μια μηχανή που δεν μπορεί να αποκολληθεί». «Άρα, θέλεις να κερδίσουν οι άλλοι;» «Είναι καλύτερα για εμάς».

Καθώς η μονάδα του Γκίλερ πρόκειται να αναπτυχθεί στο μέτωπο, δέχεται σφοδρά πυρά από αμερικανικές μονάδες σε μια πλαγιά βουνού. Οι Γερμανοί, που είναι διασκορπισμένοι στο βουνό, δεν μπορούν πλέον να αμυνθούν και αναγκάζονται να παραδοθούν. 

Τελικά, αιχμαλωτίζονται - αυτή η μέρα γίνεται ημέρα απελευθέρωσης για πολλούς: «Είμαστε ελεύθεροι, το καταλαβαίνετε αυτό; Είμαστε φυλακισμένοι και είμαστε ελεύθεροι.» - και ξεκινούν το θαλάσσιο ταξίδι προς τα στρατόπεδα αιχμαλώτων πολέμου στις ΗΠΑ. Εκεί, τους φροντίζουν καλά και βρίσκονται μακριά από άμεσο κίνδυνο για τη ζωή τους. Αλλά όχι εντελώς μακριά από κάθε κίνδυνο: η εσωτερική διοίκηση των Γερμανών αιχμαλώτων πολέμου στο στρατόπεδο ελέγχεται από φανατικούς Ναζί. Χρησιμοποιώντας τις ίδιες μεθόδους που χρησιμοποίησαν τα SA για να υποτάξουν τον πληθυσμό στη Γερμανία από το 1933 και μετά, τώρα τρομοκρατούν και τους συγκρατούμενούς τους εδώ. Οι Αμερικανοί δεν ενοχλούνται ιδιαίτερα από αυτό: δεν κάνουν καμία διάκριση. Για αυτούς, όλοι οι Γερμανοί στρατιώτες είναι Ναζί. 

Μετά από μια απόπειρα εξέγερσης των πρώην Ναζί, οι Αμερικανοί τους φυλακίζουν και η κατάσταση στο στρατόπεδο βελτιώνεται. Ο Γκίλερ διδάσκει γερμανικά, αναλαμβάνει επικεφαλής της βιβλιοθήκης του στρατοπέδου και με άλλους συγκρατούμενους εκδίδουν ένα περιοδικό. Η καθημερινή ζωή στο στρατόπεδο παραμένει αμετάβλητη μέχρι το τέλος του πολέμου. Η στιγμή της άνευ όρων παράδοσης της Γερμανίας στις 8 Μαΐου 1945 είναι μια στιγμή συγκρατημένης χαράς για τον Γκίλερ. Η χαρά του που επιβίωσε από τον πόλεμο και το ναζιστικό καθεστώς μετριάζεται από τη θεωρία των Αμερικανών για τη συλλογική ενοχή.

 Υποδοχή 
Το μυθιστόρημα του Χανς Βέρνερ Ρίχτερ - που περιέχει πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία από τις εμπειρίες του στον πόλεμο και την αιχμαλωσία - εκδόθηκε το 1949, σε μια εποχή που οι Γερμανοί ήθελαν να ξεχάσουν και να μην ακούν ή να μη διαβάζουν πια για τον πόλεμο. Παρ' όλα αυτά σημείωσε μεγάλη επιτυχία, κι αυτό πιθανότατα οφειλόταν στο γεγονός ότι ο πόλεμος απεικονίστηκε από την οπτική γωνία ενός απλού στρατιώτη που δεν ήταν Ναζί, ο οποίος αναγκάστηκε να πολεμήσει ενάντια στις πεποιθήσεις του. Προφανώς, υπήρχαν ακόμη πολλοί Γερμανοί εκείνη την εποχή που αναγνώριζαν τον εαυτό τους στον χαρακτήρα του δεκανέα Γκίλερ.

 Παραπομπές 


Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Μυθιστορήματα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου