Τζον Μπούρμαν

Ο σερ Τζον Μπούρμαν (αγγλικά: John Boorman, 18 Ιανουαρίου 1933 - ) είναι Άγγλος σκηνοθέτης. Είναι περισσότερο γνωστός για τη σκηνοθεσία ταινιών όπως Δυο λιοντάρια στον Ειρηνικό (1968), Όταν ξέσπασε η βία (1972), Ζαρντόζ (1974), Ο αιρετικός: Εξορκιστής 2 (1977), Εξκάλιμπερ (1981), Το σμαραγδένιο δάσος (1985), Ελπίδα και δόξα (1987), Ο στρατηγός (1998), Ο ράφτης του Παναμά (2001) και Queen and Country (2014).

Ο Μπούρμαν έχει σκηνοθετήσει 20 ταινίες και έχει λάβει πέντε υποψηφιότητες για Όσκαρ, δύο φορές για Καλύτερη Σκηνοθεσία (για τις ταινίες Όταν ξέσπασε η βία και Ελπίδα και δόξα, δύο υποψηφιότητες για Βραβείο Βρετανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου και τρεις υποψηφιότητες για Χρυσή Σφαίρα. Το 2004, ο Μπούρμαν έλαβε διάκριση για το σύνολο του έργου του από τη Βρετανική Ακαδημία Κινηματογράφου και Τηλεόρασης. Το 2022, έλαβε τον τίτλο του ιππότη από τη βασίλισσα Ελισάβετ Β΄ του Ηνωμένου Βασιλείου για τις υπηρεσίες του στον κινηματογράφο.

 Ζωή και καριέρα 

 Τα πρώτα χρόνια 
Ο Μπούρμαν γεννήθηκε στο Σέπερτον του Μίντλσεξ στην Αγγλία. Ήταν γιος του ιδιοκτήτη παμπ Τζορτζ Μπούρμαν και της συζύγου του, Άιβι (το γένος Τσάπμαν), κόρης ιδιοκτήτη ενός άλλου παμπ στο ανατολικό Λονδίνο. Ο Τζορτζ Μπούρμαν ήταν ολλανδικής καταγωγής. Υπηρέτησε ως λοχαγός στον Βρετανικό Ινδικό Στρατό στη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου και αργότερα εργάστηκε για τον ιδρυτή της Shell Oil. Ο παππούς τού Μπούρμαν από την πλευρά του πατέρα του ήταν ένας εφευρέτης ο οποίος «δημιούργησε και έχασε αρκετές περιουσίες στη διάρκεια της ζωής του».    Αν και δεν ήταν ρωμαιοκαθολικός, ο Μπούρμαν, αφού απέτυχε στις εξετάσεις, στάλθηκε για να σπουδάσει στη Σχολή Σαλεσιανών στο Τσέρτσι του Σάρεϊ.  

 Καριέρα 
Ο Μπούρμαν επιστρατεύτηκε για στρατιωτική θητεία και έγινε εκπαιδευτής στον Βρετανικό Στρατό. Δεν υπηρέτησε στον πόλεμο της Κορέας,  αλλά κάποτε βρέθηκε αντιμέτωπος με στρατοδικείο επειδή «αποπλάνησε έναν στρατιώτη από το καθήκον του» επικρίνοντας τον πόλεμο στους εκπαιδευόμενούς του. Η διαδικασία εγκαταλείφθηκε όταν ο Μπούρμαν απέδειξε ότι η εφημερίδα The Times ήταν η πηγή όλων των σχολίων του.  Μετά τον στρατό, εργάστηκε σε καθαριστήριο και ως δημοσιογράφος στα τέλη της δεκαετίας του 1950. Διηύθυνε τα ειδησεογραφικά τμήματα της Southern Television στο Σαουθάμπτον και το Ντόβερ και, στη συνέχεια, ασχολήθηκε με τη δημιουργία τηλεοπτικών ντοκιμαντέρ, για να γίνει τελικά επικεφαλής της μονάδας ντοκιμαντέρ του BBC με έδρα το Μπρίστολ.  Το 1963, έγραψε και σκηνοθέτησε ένα ντοκιμαντέρ για το επαγγελματικό ποδόσφαιρο, το Six Days to Saturday, με θέμα μία εβδομάδα από τη ζωή της Σουίντον Τάουν, μιας ομάδας στη δεύτερη κατηγορία της Αγγλίας. 
μικρογραφία|Ο Μπούρμαν το 1974|267x267εσ
Έχοντας τραβήξει την προσοχή του παραγωγού Ντέιβιντ Ντόιτς, ο Μπούρμαν είχε η ευκαιρία να σκηνοθετήσει μια ταινία που στόχευε στην επανάληψη της επιτυχίας της ταινίας Ξεφάντωμα με τους Μπιτλς (A Hard Day's Night, 1964) του Ρίτσαρντ Λέστερ. Η ταινία Πιάσε μας αν μπορείς (1965) αφορά ένα άλλο ποπ συγκρότημα, τους Dave Clark Five. Αν και δεν σημείωσε τόσο μεγάλη εμπορική επιτυχία όσο η ταινία του Λέστερ, απέσπασε καλές κριτικές από διακεκριμένους κριτικούς όπως οι Πολίν Κάελ και Ντίλις Πάουελ, και διευκόλυνε την είσοδό του Μπούρμαν στην κινηματογραφική βιομηχανία. 

Ο Μπούρμαν πήγε στο Χόλιγουντ για να έχει την ευκαιρία να κάνει πιο φιλόδοξες ταινίες και στην ταινία Ο επαναστάτης του Αλκατράζ (1967), βασισμένη σε ένα μυθιστόρημα του Ρίτσαρντ Σταρκ (ψευδώνυμο του Ντόναλντ Ε. Γουέστλεϊκ), παρουσίασε το όραμα ενός αγνώστου στο ερειπωμένο φρούριο του Αλκατράζ και στον χίπικο κόσμο της δυτικής ακτής των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο Λι Μάρβιν έδωσε στον άγνωστο σκηνοθέτη την πλήρη υποστήριξή του, λέγοντας στην εταιρεία Metro-Goldwyn-Mayer ότι θα ανέβαλλε όλες τις υποχρεώσεις του για το έργο στον Μπούρμαν. Μετά τον Επαναστάτη του Αλκατράζ, ο Μπούρμαν συνεργάστηκε με τον Μάρβιν και τον Τοσίρο Μιφούνε στην ταινία Δυο λιοντάρια στον Ειρηνικό (1968), η οποία αφηγείται έναν μύθο δύο στρατιωτών που έχουν αποκλειστεί σε ένα νησί.

Αφού επέστρεψε στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο Μπούρμαν γύρισε την ταινία Λέων ο έσχατος (1970), επηρεασμένη από τον Φεντερίκο Φελίνι, με πρωταγωνιστή τον Μαρτσέλο Μαστρογιάνι, βασικό ηθοποιό του Φελίνι. Η ταινία χάρισε στον Μπούρμαν βραβείο Καλύτερης Σκηνοθεσίας στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών.

Ο Μπούρμαν σημείωσε πολύ μεγαλύτερη απήχηση με το Όταν ξέσπασε η βία (1972), μια διασκευή ενός μυθιστορήματος του Τζέιμς Ντίκι. Η ταινία απεικόνιζε τη δοκιμασία τεσσάρων ανδρών της πόλης, τους οποίους υποδύονται οι Τζον Βόιτ, Μπαρτ Ρέινολντς, Ρόνι Κοξ και Νεντ Μπίτι, οι οποίοι αντιμετωπίζουν κίνδυνο από μια απροσδόκητη πηγή, ενώ κάνουν ράφτινγκ στα απαλάχια δάση. Η ταινία έγινε η πρώτη πραγματική εισπρακτική επιτυχία του Μπούρμαν και του χάρισε αρκετές υποψηφιότητες για βραβεία.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, ο Μπούρμαν σχεδίαζε να γυρίσει την ταινία Ο άρχοντας των δαχτυλιδιών και αλληλογραφούσε σχετικά με τα σχέδιά του με τον συγγραφέα Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν . Τελικά, η παραγωγή αποδείχθηκε πολύ δαπανηρή, αν και ορισμένα στοιχεία και θέματα ενσωματώθηκαν στο Εξκάλιμπερ (1981). Ακολούθησε μια μεγάλη ποικιλία ταινιών. Το Ζαρντόζ (1974), με πρωταγωνιστή τον Σον Κόνερι, είναι ένα μετααποκαλυπτικό έργο επιστημονικής φαντασίας, που διαδραματίζεται στον 23ο αιώνα, όπου η κοινωνία είναι χωρισμένη σε δύο κόσμους.

Ο Μπούρμαν επιλέχθηκε ως σκηνοθέτης για την ταινία Ο αιρετικός: Εξορκιστής 2 (1977), μια κίνηση που εξέπληξε την κινηματογραφική βιομηχανία, δεδομένης της αντιπάθειάς του για την αρχική ταινία. Ο Μπούρμαν δήλωσε: «Όχι μόνο δεν ήθελα να κάνω την αρχική ταινία, αλλά είπα στον επικεφαλής της Warner Brothers, Τζον Κάλεϊ, ότι θα χαιρόμουν να μην κάνει και ο ίδιος την παραγωγή της ταινίας».  Το αρχικό σενάριο, γραμμένο από έναν θεατρικό συγγραφέα του Μπρόντγουεϊ, τον Γουίλιαμ Γκούντχαρτ, ήταν πνευματικό και φιλόδοξο, με θέμα τη μεταφυσική φύση της μάχης μεταξύ καλού και κακού και επηρεασμένο από τα γραπτά του καθολικού θεολόγου Πιερ Τεγιάρ ντε Σαρντέν,  «Το βρήκα εξαιρετικά συναρπαστικό. Βασιζόταν στην μεθυστική ιδέα του Σαρντέν ότι η βιολογική εξέλιξη ήταν το πρώτο βήμα στο σχέδιο του Θεού, ξεκινώντας με αδρανή βράχο και καταλήγοντας στην ανθρωπότητα».  Παρά το ξαναγράψιμο του σεναρίου από τον Μπούρμαν στη διάρκεια των γυρισμάτων, η ταινία ήταν ακατανόητη. Κυκλοφόρησε τον Ιούνιο του 1977 και ήταν καλλιτεχνικά καταστροφική αλλά με μέτρια εισπρακτική επιτυχία. Ο Μπούρμαν κατακρίθηκε τόσο από τον Γουίλιαμ Πίτερ Μπλάτι, τον συγγραφέα του πρωτότυπου μυθιστορήματος Ο εξορκιστής, όσο και από τον Γουίλιαμ Φρίντκιν, σκηνοθέτη της πρώτης ταινίας Ο εξορκιστής. Ο Μπούρμαν παραδέχτηκε αργότερα ότι η προσέγγισή του στην ταινία ήταν λάθος. Ο Αιρετικός συχνά θεωρείται όχι μόνο η χειρότερη ταινία της σειράς Ο εξορκιστής, αλλά και μία από τις χειρότερες ταινίες όλων των εποχών.
δεξιά|μικρογραφία|222x222εσ|Ο Μπούρμαν στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Σαν Σεμπαστιάν τον Σεπτέμβριο του 2006
Το Εξκάλιμπερ, ένα μακροχρόνιο όνειρο του Μπούρμαν, είναι μια εκδοχή του θρύλου του βασιλιά Αρθούρου, βασισμένη στον Θάνατο του Αρθούρου του Τόμας Μάλορι. Ο Μπούρμαν επέλεξε τον Νίκολ Γουίλιαμσον και την Έλεν Μίρεν παρά τις διαμαρτυρίες τους, καθώς ένιωθαν αμοιβαία αντιπάθεια, αλλά ο Μπούρμαν ένιωθε ότι ο μεταξύ τους ανταγωνισμός θα ενίσχυε την παρουσίαση των χαρακτήρων που υποδύονταν. Η ταινία γυρίστηκε στην Ιρλανδία, όπου είχε εγκατασταθεί ο Μπούρμαν, και απασχολούσε όλα τα παιδιά του Μπούρμαν ως ηθοποιούς και τεχνικούς, μια πρακτική που ο σκηνοθέτης επανέλαβε και σε μεταγενέστερες ταινίες. Η ταινία, μία από τις πρώτες που γυρίστηκαν από την Orion Films, σημείωσε μέτρια επιτυχία.

Στο Σμαραγδένιο δάσος (1985), ο Μπούρμαν ανέθεσε στον γιο του, Τσάρλι Μπούρμαν, τον ρόλο ενός οικομαχητή σε μια περιπέτεια στο τροπικό δάσος, η οποία απαιτούσε ακριβή παραγωγή - δράση και σχεδόν γυμνό. Το αρχικό σενάριο του Ρόσπο αποτελούσε διασκευή ενός βιβλίου με το ίδιο όνομα από τον συγγραφέα Ρόμπερτ Χόλστοκ. Επειδή ο διανομέας της ταινίας αντιμετώπιζε προβλήματα εκείνη τη χρονιά, η ταινία δεν έλαβε την καθιερωμένη διαφημιστική καμπάνια "For Your Consideration" στα Βραβεία Αμερικανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου 1985, παρά τις θετικές κριτικές. Ο Μπούρμαν ανέλαβε την πρωτοβουλία να προωθήσει ο ίδιος την ταινία, διαθέτοντας δωρεάν αντίγραφα VHS για τα μέλη της Ακαδημίας σε διάφορα καταστήματα ενοικίασης βίντεο στην περιοχή του Λος Άντζελες. Αργότερα, η ιδέα του Μπούρμαν καθιερώθηκε σε κάθε σεζόν απονομής των χολιγουντιανών βραβείων και, μέχρι τη δεκαετία του 2010, περισσότερα από ένα εκατομμύριο κόπιες αποστέλλονταν ταχυδρομικώς στα μέλη της Ακαδημίας κάθε χρόνο. Το σμαραγδένιο δάσος δεν έλαβε καμία υποψηφιότητα. 

Η ταινία Ελπίδα και δόξα (1987) ήταν η πιο αυτοβιογραφική του ταινία, μια αφήγηση της παιδικής του ηλικίας στο Λονδίνο κατά τη διάρκεια των αεροπορικών επιδρομών. Η ταινία, παραγωγή της Goldcrest Films, με χρηματοδότηση από το Χόλιγουντ, έγινε εισπρακτική επιτυχία στις ΗΠΑ, λαμβάνοντας πολλές υποψηφιότητες για Όσκαρ, BAFTA και Χρυσές Σφαίρες. Η αμερικανικής παραγωγής κωμωδία Εκεί που βρίσκεται η καρδιά (1990) με θέμα μια δυσλειτουργική οικογένεια ήταν μια μεγάλη αποτυχία.

Όταν ο φίλος του, Ντέιβιντ Λιν, πέθανε το 1991, ο Μπούρμαν επρόκειτο να αναλάβει τη σκηνοθεσία της από καιρό προγραμματισμένης διασκευής του Nostromo, αλλά η παραγωγή διαλύθηκε. Οι ταινίες Πέρα από τη Ρανγκούν (1995) και Ο ράφτης του Παναμά (2000) εξερευνούν μοναδικούς κόσμους με αποκλεισμένους και απελπισμένους χαρακτήρες.

Ο Μπούρμαν κέρδισε βραβείο Καλύτερης Σκηνοθεσίας στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών το 1998 για Ο στρατηγός, τη βιογραφία του για τον Μάρτιν Καχίλ.  Η ταινία αφορά έναν λαμπερό, αλλά μυστηριώδη, εγκληματία στο Δουβλίνο, ο οποίος θεωρείται ότι σκοτώθηκε από τον Προσωρινό Ιρλανδικό Δημοκρατικό Στρατό. Ο Μπούρμαν ήταν ένα από τα θύματα του Καχίλ όταν, μετά από διάρρηξη, εκλάπη από το σπίτι του το χρυσό βραβείο που του είχε απονεμηθεί για τη μουσική επένδυση της ταινίας Όταν ξέσπασε η βία.

Το 2001, ο Τζον Μπούρμαν διετέλεσε πρόεδρος της κριτικής επιτροπής του Διεθνούς Διαγωνιστικού Τμήματος κατά το 42ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, στο οποίο έγινε και αφιέρωμα στο έργο του σκηνοθέτη. 

Το The Tiger's Tail (2006) είναι ένα θρίλερ με φόντο το καπιταλιστικό τοπίο των αρχών του 21ου αιώνα στην Ιρλανδία. Ταυτόχρονα, ο Μπούρμαν άρχισε να δουλεύει πάνω σε ένα μακροχρόνιο έργο του, μια μυθοπλαστική αφήγηση της ζωής του Ρωμαίου αυτοκράτορα Αδριανού (με τίτλο Αδριανού απομνημονεύματα, γραμμένη με τη μορφή επιστολής από τον ετοιμοθάνατο Αδριανό προς τον διάδοχό του. Εντωμεταξύ, τον Αύγουστο του 2009, ανακοινώθηκε μια επανέκδοση/επαναερμηνεία του κλασικού Μάγου του Οζ με τον Μπούρμαν στο τιμόνι. 

Το 2007 και το 2009, ο Μπούρμαν συμμετείχε σε μια σειρά εκδηλώσεων και συζητήσεων στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Τεχνών στο Μαρακές μαζί με την κόρη του Κατρίν Μπούρμαν. Τον Νοέμβριο του 2012, επιλέχθηκε ως πρόεδρος της κύριας κριτικής επιτροπής του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Μαρακές που έλαβε χώρα την ίδια χρονιά.

Το φθινόπωρο του 2013, ο Μπούρμαν ξεκίνησε τα γυρίσματα της ταινίας Queen and Country, συνέχειας της ταινίας του Ελπίδα και δόξα, η οποία ήταν υποψήφια για Όσκαρ το 1987, με γυρίσματα στο Σέπερτον και τη Ρουμανία. Η ταινία επιλέχθηκε να προβληθεί στο Τμήμα Σκηνοθετών του Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών του 2014. 

Το 2016, το πρώτο του μυθιστόρημα, με τίτλο Crime of Passion, εκδόθηκε από τις εκδόσεις Liberties Press του Δουβλίνου, ενώ το 2017 κυκλοφόρησε και η γαλλική έκδοση από τις εκδόσεις Marest. 

Το 2024, ανακοινώθηκε ότι ο Μπούρμαν εργάζεται σε ένα πρότζεκτ κινουμένων σχεδίων με τίτλο The Honey Wars. Οι Τζέιμι Λι Κέρτις, Βανέσα Κίρμπι, Πάτρικ Στιούαρτ, Μπρένταν Γκλίσον, Ρίτσαρντ Γκραντ και Τζον Βόιτ ήταν υποψήφιοι πρωταγωνιστές και η Kavaleer Productions είχε αναλάβει την παραγωγή του πρότζεκτ. 

 Προσωπική ζωή 
Ο Μπούρμαν ήταν πολλά χρόνια κάτοικος Ιρλανδίας και ζούσε στο Άναμο, στην κομητεία Γουίκλοου, κοντά στις δίδυμες λίμνες Γκλένταλοου.  Το 2022, έβγαλε το ακίνητό του προς πώληση , σκοπεύοντας να μετακομίσει στο Σάρεϊ της Αγγλίας, όπου ζούσε ο γιος του, Τσάρλι.  Σύμφωνα με μια συνέντευξη του 2012, είχε πρόσφατα πάρει διαζύγιο.  Μέχρι το 2020, ήταν παντρεμένος με την τρίτη σύζυγό του. 

Ο Μπούρμαν έχει επτά παιδιά: την Κατρίν (1958 - ), την Τέλσι (1959–1996), τον Τσαρλς (1966 - ) και την Ντέιζι (1966 - ) από την πρώτη του σύζυγο, Κρίστελ Κρουζ, με την οποία ήταν παντρεμένος μέχρι το 1990, και τη Λόλα, τον Λι και τη Λίλι Μέι με τη δεύτερη σύζυγό του, Ιζαμπέλα Βάιμπρεχτ, την οποία παντρεύτηκε το 1995.  

Ο γιος του, Τσάρλι Μπούρμαν, εργάζεται ως ηθοποιός, αλλά έγινε γνωστός όταν, μαζί με τον επίσης ηθοποιό Γιούαν Μακ Γκρέγκορ πραγματοποίησαν ένα τηλεοπτικό ταξίδι με μοτοσικλέτα σε όλη την Ευρώπη, την κεντρική Ασία, τη Σιβηρία, την Αλάσκα, τον Καναδά και τη μεσοδυτική Αμερική το 2004. Η κόρη του, Κατρίν Μπούρμαν (που έπαιζε την Ιγκρέιν στο Εξκάλιμπερ) εργάζεται ως ηθοποιός στη Γαλλία. Μια άλλη κόρη του, η Τέλσι, έγραψε μαζί με τον πατέρα της το σενάριο για την ταινία Εκεί που βρίσκεται η καρδιά.  Πέθανε από καρκίνο των ωοθηκών το 1996 σε ηλικία 36 ετών.   Ήταν παντρεμένη με τον δημοσιογράφο Λιονέλ Ροτκάζ, γιο της Γαλλίδας τραγουδίστριας Ρεζίν, και απέκτησαν μαζί μια κόρη.  

Το 1994, ο Μπούρμαν έλαβε το μετάλλιο του Τάγματος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας (CBE) για τις υπηρεσίες του στη βιομηχανία του κινηματογράφου.  Το 2004, ο Μπούρμαν έγινε επίσης μέλος της Βρετανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου και το 2013, του απονεμήθηκε τιμητικό βραβείο από το Βρετανικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου.    Το 2022, ο Μπούρμαν χρίστηκε ιππότης για τις υπηρεσίες του στον κινηματογράφο.   

 Φιλμογραφία 
ΈτοςΠρωτότυπος τίτλοςΤίτλος στα Ελληνικά1965Catch Us If You CanCatch Us If You Can1967Point BlankΟ επαναστάτης του Αλκατράζ1968Hell in the PacificΔυο λιοντάρια στον Ειρηνικό1970Leo the LastΛέων ο έσχατος1972DeliveranceΌταν ξέσπασε η βία1974ZardozΖαρντόζ1977Exorcist II: The HereticΟ αιρετικός: Εξορκιστής 21981ExcaliburΕξκάλιμπερ1985The Emerald ForestΤο σμαραγδένιο δάσος1987Hope and GloryΕλπίδα και δόξα1990Where the Heart IsΕκεί που βρίσκεται η καρδιά1995Beyond RangoonΠέρα από τη Ρανγκούν1998Lee Marvin: A Personal Portrait by John BoormanLee Marvin: A Personal Portrait by John BoormanThe GeneralΟ στρατηγός2001The Tailor of PanamaΟ ράφτης του Παναμά2004In My Country 2006The Tiger's Tail2014Queen and Country

 Παραπομπές 

 Περαιτέρω ανάγνωση 



 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 



Κατηγορία:Άγγλοι ηθοποιοί κινηματογράφου
Κατηγορία:Άγγλοι ηθοποιοί τηλεόρασης
Κατηγορία:Άγγλοι ηθοποιοί φωνής
Κατηγορία:Άγγλοι παραγωγοί ταινιών
Κατηγορία:Άγγλοι σεναριογράφοι
Κατηγορία:Άγγλοι σκηνοθέτες κινηματογράφου
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις