Μεγαλήσια

Τα Μεγαλήσια (λατινικά: Megalenses Ludi) ήταν μια γιορτή, που γιορταζόταν στην αρχαία Ρώμη από τις 4 Απριλίου έως τις 10 Απριλίου, προς τιμήν της Κυβέλης, την οποία οι Ρωμαίοι ονόμαζαν Magna Mater («Μεγάλη Μητέρα»). Η γιορτή ήταν μία από τις πολλές στο ρωμαϊκό ημερολόγιο που γιορτάζονταν με αγώνες, παιχνίδια και παραστάσεις.

 Υπόβαθρο 
Η λατρευτική εικόνα της Κυβέλης μεταφέρθηκε στη Ρώμη από την Πεσσινούντα το 204 π.Χ. μαζί με το ιερατείο της θεάς. Ως «Μεγάλη Μητέρα των Θεών» και υποτιθέμενη προγονική τρωική θεά της κυρίαρχης κάστας των πατρικίων της Ρώμης, στρατολογήθηκε για να ενεργήσει εκ μέρους της Ρώμης στον πόλεμο κατά της Καρχηδόνας. Η άφιξή της τιμήθηκε με μεγαλοπρεπή πομπή, ιερές γιορτές, παιχνίδια και προσφορές προς αυτήν στον ναό της Νίκης στον Παλατίνο Λόφο, όπου στεγαζόταν προσωρινά η εικόνα τηςΒάρρων, Περί Λατινικής Γλώσσας, vi. 15Τίτος Λίβιος, xxix.14.Lane, Eugene, (Editor) Cybele, Attis, and Related Cults: Essays in Memory of M.J. Vermaseren, Brill, 1996. σσ. 393-394.

Το 203, η Κυβέλη έλαβε την υπόσχεση ενός δικού της ναού. Αγώνες προς τιμήν της γιορτάστηκαν το 193Λίβιος, xxxiv.54. Ο τακτικός ετήσιος εορτασμός των Μεγαλησίων ξεκίνησε το 191, με την ολοκλήρωση και τα εγκαίνια του ναού από τον Μάρκο Ιούνιο ΒρούτοΛίβιος, xxxvi.36..

 Εορτή 
Τα Μεγαλήσια ξεκινούσαν στις 4 Απριλίου, την επέτειο της άφιξης της Κυβέλης στη Ρώμη. Η δομή της γιορτής είναι ασαφής, αλλά περιλάμβανε θεατρικούς αγώνες και άλλες ψυχαγωγικές δραστηριότητες βασισμένες σε θρησκευτικά θέματα, πιθανώς παιγμένα στην βαθιά βαθμιδωτή προσέγγιση του ναού της. Μερικά από τα έργα είχαν ανατεθεί σε γνωστούς θεατρικούς συγγραφείς. Στις 10 Απριλίου, η εικόνα της μεταφερόταν με δημόσια πομπή στον Μεγάλο Ιππόδρομο και εκεί πραγματοποιούνταν αρματοδρομίες προς τιμήν της. Ο ιππόδρομος ήταν ορατός από το κατώφλι του ναού της και ένα άγαλμα της Μεγάλης Μητέρας ήταν μόνιμα τοποθετημένο στο διαχωριστικό φράγμα του ιπποδρόμου, που έδειχνε τη θεά καθισμένη στην πλάτη ενός λιονταριού: έτσι η θεά μπορούσε να παρακολουθεί τις εορταστικές εκδηλώσεις προς τιμήν τηςRoller, 1999, σελ. 315.. 
μικρογραφία|Εικονογράφηση του μήνα Απριλίου με βάση το Ημερολόγιο του Φιλοκάλου (354 μ.Χ.), ίσως είτε ενός Γάλλου είτε ενός θεατρικού καλλιτέχνη για τα Μεγαλήσια Michele Renee Salzman, On Roman Time: The Codex Calendar of 354 and the Rhythms of Urban Life in Late Antiquity (University of California Press, 1990), σσ. 83–91
Οι Ρωμαίοι φαίνεται να αντιλαμβάνονταν τα Μεγαλήσια είτε ως χαρακτηριστικά «ελληνικά» είτε ως φρυγικά. Στο κατώφλι της μετάβασης της Ρώμης στην Αυτοκρατορία, ο Έλληνας Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς περιγράφει αυτή την πομπή ως άγρια φρυγική «μιμητεία» και «υπέροχη παγίδα χειροκροτημάτων», σε αντίθεση με τις μεγαλησιακές θυσίες και τα παιχνίδια, που διεξάγονταν με αυτό που θαυμάζει ως αξιοπρεπή «παραδοσιακό ρωμαϊκό» τρόπο. Ο Διονύσιος επίσης επαινεί τη σοφία του ρωμαϊκού θρησκευτικού νόμου, ο οποίος απαγορεύει τη συμμετοχή οποιουδήποτε Ρωμαίου πολίτη στην πομπή και στα μυστήρια της θεάς. Απαγορεύεται στους σκλάβους να παρακολουθήσουν οτιδήποτε από αυτάRoller, 1999, σελ. 296, παραθέτοντας τον Κικέρωνα, De Haruspicum Responsis, 13. 28..

Στα τέλη της δημοκρατικής εποχής, ο Λουκρήτιος περιγράφει έντονα τους ένοπλους «πολεμικούς χορευτές» της πομπής με τα τρίπτερα κράνη τους να χτυπούν τις ασπίδες τους μεταξύ τουςθυμίζοντας τους Κουρήτες και τους Κορύβαντες των ελληνικών μύθων και λατρείας της Κυβέλης., «ενθουσιασμένους από το αίμα». Ιερείς με κίτρινα άμφια, μακρυμάλληδες, αρωματισμένοι κουνούν τα μαχαίρια τους, άγρια μουσική από τύμπανα χτυπούν και τσιριχτούς αυλούς. Κατά μήκος της διαδρομής, ροδοπέταλα είναι διάσπαρτα και σύννεφα θυμιάματος αναδύονταιRobertson, N., in Lane (ed), 1996, σσ. 292 - 293.Summers, K., in Lane (ed), 1996, σσ. 341, 347 - 349.. Η εικόνα της θεάς, που φοράει κορώνα muraria και κάθεται μέσα σε ένα γλυπτό άρμα που έλκεται από λιοντάρια, μεταφέρεται ψηλάSummers, in Lane, 1996, σσ. 348 - 50.. Η ρωμαϊκή παράσταση της πομπής των Μεγαλησίων της Κυβέλης ως εξωτική, προνομιούχα δημόσια παράσταση προσφέρει έντονη αντίθεση με ό,τι είναι γνωστό για τα ιδιωτικά, κοινωνικά συμπεριληπτικά φρυγικά-ελληνικά μυστήρια, στα οποία βασιζότανRoller, 1999, σελ. 317..

Κατά τη διάρκεια της γιορτής, πλούσιοι Ρωμαίοι ευγενείς φιλοξενούσαν ο ένας τον άλλον, εκ περιτροπής, προς τιμήν της θεάς. Αυτές ήταν πολυτελείς, δαπανηρές και ανταγωνιστικές περιστάσεις, στις οποίες οι πλούσιοι προσπαθούσαν να εντυπωσιάσουν τους υπολοίπους ή να τους ξεπεράσουν σε σπατάλη. Σε άμεση απάντηση σε αυτό, η Γερουσία εξέδωσε διάταγμα το 161 π.Χ. περιορίζοντας τις δαπάνες για κρέας, κρασί και ασημικά για τέτοιες γιορτές.

Στα τέλη της δημοκρατικής εποχής, ο Κικέρωνας επιτέθηκε στον πολιτικό του αντίπαλο Κλόδιο για ιερόσυλη διατάραξη των casti, sollemnes, religiosi (καθαρών, παραδοσιακών, θρησκευτικών) τελετών των Μεγαλησίων. Ο Κλόδιος είχε επιδιώξει λαϊκή υποστήριξη αυτομολώντας από ένα πατρικιακό γένος σε ένα πληβειακό γένος. Τα Μεγαλήσια ήταν κυρίως πατρικιακή υπόθεση και, σε μια προφανή προσπάθεια να υπονομεύσει τα προνόμια των πατρικίων, ο Κλόδιος είχε προσλάβει συμμορίες σκλάβων για να πάρουν βίαια τον έλεγχο της γιορτής. Η απόπειρα απέτυχε και ο Κλόδιος διώχθηκε για αυτή και άλλες προσβολές κατά των παραδοσιακών και κοινωνικών ηθών της Ρώμης.

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 

 Lane, Eugene, (Επιμελητής) Κυβέλη, Άττης και Σχετικές Λατρείες: Δοκίμια στη Μνήμη του MJ Vermaseren, Brill, 1996.

 Κικέρων «De Haruspicum Responsis»

Κατηγορία:Έθιμα Απριλίου
Κατηγορία:Αρχαίες ρωμαϊκές εορτές