Το θερμοκήπιο (μυθιστόρημα)

Το θερμοκήπιο () είναι μυθιστόρημα του Βόλφγκανγκ Κέπεν που εκδόθηκε το 1953. Διαδραματίζεται κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και του επανεξοπλισμού της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας και αφηγείται τις δύο τελευταίες μέρες της ζωής του ιδεαλιστή βουλευτή Κέτενχοϊβε, ο οποίος, έχοντας επιστρέψει από την εξορία, ασχολήθηκε με την πολιτική για να βοηθήσει στην ανοικοδόμηση της πατρίδας του. Ωστόσο, συνθλίβεται από τον πολιτικό μηχανισμό της κυβέρνησης της Βόννης. Μετά τον θάνατο της νεαρής συζύγου του, την αποτυχία των ιδανικών του στην πολιτική και άλλες προσωπικές απογοητεύσεις, αυτοκτονεί.

Η πλοκή του μυθιστορήματος πλαισιώνεται από πολιτικές ίντριγκες, διαφθορά και μια μυστική υπηρεσία επανδρωμένη από πρώην Ναζί, που καθιστούν όποιες ειλικρινείς δημοκρατικές φιλοδοξίες άνευ νοήματος. Εν ολίγοις: από την οπτική γωνία του Κέπεν, η Δυτική Γερμανία παρουσιάζεται σαν συγκαλυμμένη συνέχεια του Γ' Ράιχ. 

Είναι το δεύτερο μέρος της λεγόμενης Τριλογίας της αποτυχίας, τρία μυθιστορήματα που δημοσίευσε ο Κέπεν στις αρχές της δεκαετίας του 1950 που αναφέρονται στη μεταπολεμική ζωή της Δυτικής Γερμανίας, με κάθε μυθιστόρημα να εξετάζει ένα συγκεκριμένο κοινωνικό φαινόμενο. Το πρώτο είναι το Περιστέρια στη χλόη (1951) και το τελευταίο Θάνατος στη Ρώμη (1954).

 Τίτλος 
Ο τίτλος του μυθιστορήματος παραπέμπει στην τότε ομοσπονδιακή πρωτεύουσα Βόννη, που είναι το σκηνικό της ιστορίας: Η τοποθεσία της πόλης στην κοιλάδα του Ρήνου δημιουργεί ένα είδος «κλίματος θερμοκηπίου». Ταυτόχρονα, ο όρος «θερμοκήπιο» αναφέρεται επίσης στην απομόνωση των πολιτικών της Βόννης και στην απώλεια της σύνδεσής τους με τον λαό.

 Υπόθεση 
Ο 40χρονος Φέλιξ Κέτενχοϊβε, δημοσιογράφος κατά τη διάρκεια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ναζιστικής εποχής εξόριστος στην Αγγλία, όπου εργαζόταν για γερμανικά ραδιοφωνικά προγράμματα. Μετά το 1945, επέστρεψε στη Γερμανία και μπήκε στην πολιτική με το κόμμα της αντιπολίτευσης SPD, αποφασισμένος να συμμετάσχει ενεργά στην ανοικοδόμηση του έθνους. Στην αρχή του μυθιστορήματος, ταξιδεύει με τρένο στη Βόννη, όπου θα διεξαχθεί στο κοινοβούλιο η κρίσιμη ψηφοφορία για την ενσωμάτωση της νεαρής δημοκρατίας στη Δυτικοευρωπαϊκή Ένωση. Επιστρέφει από την κηδεία της νεαρής συζύγου του Έλκε, της οποίας οι γονείς - ο πατέρας της ήταν γκαουλάιτερ - είχαν αυτοκτονήσει για να ξεφύγουν από τη δικαιοσύνη. Ο Κέτενχοϊβε την έσωσε από τα ερείπια, παντρεύτηκαν αλλά την παραμέλησε, απορροφημένος από την πολιτική. Η Έλκε εθίστηκε στο αλκοόλ και τα ναρκωτικά, κάτι που τώρα κατηγορεί τον εαυτό του.

Είναι συντετριμμένος και ανασφαλής - και όχι μόνο λόγω της απώλειας που έχει υποστεί. Είναι ένας ασυμβίβαστος διανοούμενος, ένας εστέτ που εκτιμά την ποίηση του Ε.Ε. Κάμινγκς και του Μπωντλέρ. Έχει διατηρήσει τον ιδεαλισμό της νεότητάς του και δεν εγκατέλειψε ποτέ την πίστη του στην αλλαγή και την αναγκαιότητα της ηθικής δράσης. Απορρίπτει την κομματική πειθαρχία και επιμένει να λαμβάνει τις δικές του αποφάσεις. Είναι ηγετική μορφή στο κόμμα του, αλλά ταυτόχρονα, απομονωμένος: οι συνάδελφοί του, τους οποίους θεωρεί κυνικούς οπορτουνιστές, τον αντιμετωπίζουν με καχυποψία ή απροκάλυπτη περιφρόνηση. Βλέπει τη μεταπολεμική πολιτική της Βόννης ως μια κακώς συγκαλυμμένη συνέχεια του Γ' Ράιχ καθώς πρώην Ναζί και συνεργάτες τους - παρά την αποναζιστικοποίηση - έχουν επιστρέψει σε καίριες θέσεις.

Ο Κέτενχοϊβε γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης, πρώτον, από τον επικεφαλής της κοινοβουλευτικής του ομάδας, Κνούρεβαν (παραπέμπει στον Κουρτ Σουμάχερ ), ο οποίος τον στέλνει στη συζήτηση ως ομιλητή για να τονίσει τις ειρηνιστικές απόψεις του σοσιαλδημοκρατικού κόμματος, ενώ ταυτόχρονα του δίνει κατευθυντήριες γραμμές και την παρατήρηση ότι δεν είναι θεμελιωδώς αντίθετοι στον επανεξοπλισμό. Δεύτερον, από την κοινοβουλευτική πλειοψηφία και τον αυταρχικό Καγκελάριο (Κόνραντ Αντενάουερ), ο οποίος του προσφέρει τη θέση του πρέσβη στη Γουατεμάλα, ουσιαστικά για να τον απομακρύνει. Και τρίτον, από έναν συνάδελφο δημοσιογράφο που βρίσκεται κοντά στις δυτικές δυνάμεις, ο οποίος του στέλνει εμπιστευτικό υλικό για να το χρησιμοποιήσει στην ομιλία του, αλλά ταυτόχρονα το παραδίδει και στην άλλη πλευρά. Όταν εμφανίζεται ο Κέτενχοϊβε, επικαλείται τους κινδύνους του επανεξοπλισμού, την επιστροφή του μιλιταρισμού και την ανεξέλεγκτη από τους δημοκρατικούς θεσμούς λειτουργία του στρατού. Αλλά η ομιλία του χωρίς το στοιχείο της έκπληξης, δεν έχει πλέον καμία αξία.

Στο τέλος της συζήτησης, ο Κέτενχοϊβε ξέρει ότι έχει χάσει και παραιτείται από το Ομοσπονδιακό Κοινοβούλιο. Όπως ακριβώς έκανε και άλλα βράδια, περιπλανιέται στην πόλη τη νύχτα και τελικά φτάνει στη γέφυρα πάνω από τον Ρήνο σε μια αποπνικτική ατμόσφαιρα που θυμίζει θερμοκήπιο. Το μυθιστόρημα τελειώνει με την πρόταση: «Ήταν εντελώς άχρηστος, βάρος για τον εαυτό του, και ένα άλμα από τη γέφυρα τον απελευθέρωσε».

Η αποτυχία του, ωστόσο, οφείλεται και στην προσωπική του κατάσταση. Μετά τον θάνατο της συζύγου του, έχει χάσει τον έλεγχο. Έτσι, πέφτει θύμα των παρορμήσεών του, οι οποίες τον οδηγούν επανειλημμένα σε σχέσεις με πολύ νεαρές γυναίκες και στην απογοήτευση.  

 Υποδοχή 
Το έργο είναι η πρώτη λογοτεχνική αποτίμηση της πολιτικής κατάστασης στη Δυτική Γερμανία των αρχών της δεκαετίας του '50. Όταν δημοσιεύθηκε το 1953 προκάλεσε σκληρή κριτική και σκάνδαλο. Πλέον, με τα άλλα μυθιστορήματα της τριλογίας του Κέπεν, συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα έργα μυθοπλασίας που εμφανίστηκαν μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου στη γερμανική λογοτεχνία καθώς αποκαλύπτει – εύστοχα, αν και συχνά υπερβολικά – πολλές πτυχές της πραγματικότητας της γερμανικής πολιτικής στην εποχή του Αντενάουερ. 

 Ταινία 

 Το 1987, η ιστορία διασκευάστηκε για τον κινηματογράφο σε ταινία με τον ίδιο τίτλο σε σκηνοθεσία Πέτερ Γκέντελ. 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα