Έρβιν Πισκάτορ

Ο Έρβιν Φρίντριχ Μαξιμίλιαν Πισκάτορ () (17 Δεκεμβρίου 1893 - 30 Μαρτίου 1966) ήταν Γερμανός θεατρικός σκηνοθέτης και παραγωγός. Μαζί με τον Μπέρτολτ Μπρεχτ, ήταν ο κορυφαίος εκπρόσωπος του επικού θεάτρου και του θέατρου-ντοκουμέντο, θεατρικών μορφών με έμφαση στο κοινωνικοπολιτικό περιεχόμενο του δράματος ως μέσο πολιτικής διαπαιδαγώγησης για να αφυπνίσει το κοινό στην πολιτική πραγματικότητα της εποχής. Επίσης, εισήγαγε καινοτόμες εξπρεσιονιστικές τεχνικές στη σκηνοθεσία και την σκηνογραφία. 

 Βιογραφικά στοιχεία 
Ο Έρβιν Πισκάτορ γεννήθηκε το 1893 στο μικρό πρωσικό χωριό Γκράιφενσταϊν και ήταν γιος εμπόρου. Το φθινόπωρο του 1913, φοίτησε σε μια ιδιωτική δραματική σχολή του Μονάχου συμμετέχοντας σε ερασιτεχνικές σκηνές ως ηθοποιός και εγγράφηκε στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου για να σπουδάσει ιστορία της τέχνης, φιλοσοφία και γερμανικές σπουδές. Λίγο μετά το ξέσπασμα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, επιστρατεύτηκε στον γερμανικό στρατό και υπηρέτησε σε μονάδα πεζικού στο Δυτικό μέτωπο ως στρατιώτης. Την άνοιξη του 1915, το σύνταγμά του κατέλαβε θέσεις στην περιοχή της Υπρ, στο Βέλγιο, όπου χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά δηλητηριώδη αέρια. Η εμπειρία του ενέπνευσε βαθύ μίσος για τον μιλιταρισμό και τον πόλεμο που αργότερα έγινε ένα επαναλαμβανόμενο θέμα στα έργα του. Έγραψε μερικά αντιπολεμικά ποιήματα που δημοσιεύθηκαν το 1915 και το 1916 στο λογοτεχνικό εξπρεσιονιστικό περιοδικό Η δράση. Μετά τον τραυματισμό του το καλοκαίρι του 1917 τοποθετήθηκε σε θεατρική μονάδα του στρατού για την ψυχολογική και ηθική στήριξη των στρατιωτών. Τον Νοέμβριο του 1918, μετά την ανακωχή, ο Πισκάτορ συμμετείχε στην Επανάσταση του Νοεμβρίου, εκφωνώντας μια ομιλία στο Άσσελτ στην πρώτη συνεδρίαση ενός επαναστατικού Συμβουλίου Στρατιωτών.

Μετά τον πόλεμο, ο Πισκάτορ επέστρεψε στο Βερολίνο και εντάχθηκε στο νεοσύστατο Κομμουνιστικό Κόμμα Γερμανίας. Στα τέλη του 1919, έφυγε για λίγο για το Κένιγκσμπεργκ, όπου συμμετείχε στο πρωτοποριακό θέατρο Τριμπουνάλ, στη σκηνή του οποίου ανέβασε έργα των Α. Στρίντμπεργκ, Φρανκ Βέντεκιντ και Καρλ Στέρνχαϊμ. Ωστόσο, οι τοπικές αρχές θεώρησαν το ρεπερτόριο και τις παραστάσεις του θιάσου «ανεπιθύμητα» και «ακαταλλήλως επηρεάζοντα το κοινό» και το θέατρο έκλεισε.

 Στο Βερολίνο. Δεκαετία του 1920 
μικρογραφία|Το θέατρο της Λαϊκής σκηνής στο Βερολίνο
Το 1920, μαζί με νέους ηθοποιούς και ερασιτέχνες από εργατικές λέσχες, ο Πισκάτορ ίδρυσε το Προλεταριακό Θέατρο στο Βερολίνο, το οποίο είχε ως στόχο τη διάδοση της ταξικής πάλης. Χωρίς μόνιμη έδρα, ο θίασος έδινε ημι-νόμιμα παραστάσεις κυρίως στις σκηνές εργατικών λεσχών. Τον Απρίλιο του 1921, μετά από 50 παραστάσεις, το θέατρο απαγορεύτηκε. 

Το 1923-1924, μαζί με τον θεατρικό συγγραφέα Χανς Ρέφις, ίδρυσε μια θεατρική ομάδα στο Βερολίνο όπου ανέβασε έργα των Μαξίμ Γκόρκι, Ρομαίν Ρολάν και Λέοντα Τολστόι. Ως διευθυντής και σκηνοθέτης της Λαϊκής σκηνής (1924–1927) και από το 1927 στο δικό του Θέατρο Πισκάτορ ανέβασε κοινωνικά και πολιτικά έργα εφαρμόζοντας τις σκηνοθετικές απόψεις του. Το 1929, δημοσίευσε το βιβλίο του Το Πολιτικό Θέατρο, συζητήσεις για τη θεωρία του θεάτρου.

Σε όλη τη διάρκεια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, στρατεύτηκε πολιτικά στο κίνημα της εργατικής τάξης και χρησιμοποίησε το θέατρο ως μέσο πολιτικής διαπαιδαγώγησης, στα πλαίσια του κινήματος της Νέας Αντικειμενικότητας. Το 1927, για την 10η επέτειο της Οκτωβριανής Επανάστασης, ανέβασε μια διασκευή του έργου του Αλεξέι Νικολάγιεβιτς Τολστόι Ρασπούτιν ή Η συνωμοσία της Τσαρίνας, το οποίο μετονόμασε σε Ο Ρασπούτιν, οι Ρομανόφ, ο πόλεμος και ο λαός που επαναστάτησε εναντίον τους. Ανάμεσα στα έργα που ανέβασε ήταν Οι ληστές του Φρίντριχ Σίλερ στο οποίο μετέφερε τη δράση στον 20ό αιώνα και απεικόνισε τους ληστές ως επαναστάτες-αγωνιστές για την υπόθεση του λαού, Σβέικ, μια διασκευή του μυθιστορήματος του Γιάροσλαβ Χάσεκ Ο καλός στρατιώτης Σβέικ σε συνεργασία με τον Μπέρτολτ Μπρεχτ, Όπα, είμαστε ζωντανοί! του Ερνστ Τόλερ στο οποίο τα σκηνικά ήταν η πρόσοψη μιας πολυκατοικίας και η δράση λάμβανε χώρα σε κελιά-δωμάτια που φωτίζονταν εναλλάξ, Ο έμπορος του Βερολίνου του Βάλτερ Μέρινγκ που εξέταζε τη συνολική ευθύνη της Γερμανίας για το Εβραϊκό Ολοκαύτωμα. Τα έργα του συχνά πλαισιώνονταν από μουσική του Κουρτ Βάιλ. 

Πολλές από τις παραγωγές του Πισκάτορ δεν βασίζονταν σε θεατρικά έργα, αλλά σε σενάρια ειδικά γραμμένα για γεγονότα, όπως η Εξέγερση των Σπαρτακιστών στη Γερμανία το 1919, που έληξε με τη δολοφονία της Ρόζας Λούξεμπουργκ και του Καρλ Λίμπκνεχτ. Ο Πισκάτορ εισήγαγε έτσι το θέατρο-ντοκουμέντο, χρησιμοποιώντας ως πηγή για τα τρέχοντα πολιτικά ή κοινωνικά γεγονότα τις τεχνικές του ρεπορτάζ: υλικό από εφημερίδες, κυβερνητικές αναφορές, συνεντεύξεις, περιοδικά και αλληλογραφία. Στις παραστάσεις του χρησιμοποιούσε οπτικά, ακουστικά και μηχανικά μέσα: προβολή ταινιών και επίκαιρα, περιστρεφόμενη σκηνή, κυλιόμενους διαδρόμους, πολυώροφα ντεκόρ και εντυπωσιακά εφέ όπως εκκωφαντικές σειρήνες και εκτυφλωτικά φώτα που αναβοσβήνουν. Μια άλλη τεχνική του για να εμπλέξει τους θεατές στα σκηνικά δρώμενα ήταν το σπάσιμο του τέταρτου τοίχου.

Το Θέατρο Πισκάτορ έδινε παραστάσεις μέχρι το 1932.

 Στην εξορία. 1932-1951 
μικρογραφία|231x231εσ|Η Μαρία Λέι Πισκάτορ (1898- 1999)
Το 1932, ο Έρβιν Πισκάτορ πήγε στη Μόσχα για να γυρίσει κινηματογραφική ταινία για μια σοβιετική κινηματογραφική εταιρεία που συνεργαζόταν με τον Διεθνή Οργανισμό Αρωγής Εργατών. Με την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία το 1933, η παραμονή του στη Σοβιετική Ένωση κατέληξε σε εξορία. Το 1934 εξελέγη πρόεδρος της Διεθνούς Ένωσης Επαναστατικών Θεάτρων. Το 1934, ολοκλήρωσε τα γυρίσματα της ταινίας Η εξέγερση των ψαράδων, βασισμένη σε μυθιστόρημα της Άννα Ζέγκερς. Το 1936, ξεκίνησε τα γυρίσματα της ταινίας Η Κόκκινη Γερμανική Περιοχή του Βόλγα αλλά το έργο παρέμεινε ημιτελές: την ίδια χρονιά, για πολιτικούς λόγους, εγκατέλειψε τη Σοβιετική Ένωση και εγκαταστάθηκε στη Γαλλία, όπου τάχθηκε υπέρ των Δημοκρατικών στον Ισπανικό εμφύλιο πόλεμο. Το 1937, παντρεύτηκε τη χορεύτρια Μαρία Λέι στο Παρίσι, ο Μπέρτολτ Μπρεχτ ήταν ένας από τους κουμπάρους. Το 1939, μετανάστευσε με τη σύζυγό του στις Ηνωμένες Πολιτείες. 

Στη Νέα Υόρκη ίδρυσε το Θεατρικό Εργαστήριο. Μεταξύ των Αμερικανών μαθητών του ήταν οι θεατρικοί συγγραφείς Άρθουρ Μίλερ και Τενεσί Ουίλιαμς, και οι ηθοποιοί Μάρλον Μπράντο, Χάρι Μπελαφόντε, Μπεν Γκαζάρα και Τόνι Κέρτις. Ανέβασε έργα των Σαίξπηρ, Μπέρναρντ Σω, Ευγένιου Ο' Νηλ, Βόλφγκανγκ Μπόρχερτ και Ζαν-Πολ Σαρτρ σε ιδιωτικές σκηνές και σε θεατρικά στούντιο στη Νέα Υόρκη. Οι τεχνικές δυνατότητες αυτών των σκηνών ήταν περιορισμένες, αλλά ήταν παρόλα αυτά ήταν σημαντική συμβολή και άφησαν διαρκή αντίκτυπο στην ιστορία του αμερικανικού θεάτρου.

 Επιστροφή στη Γερμανία το 1951 
Το 1951, ο Έρβιν Πισκάτορ έλαβε κλήτευση για δημόσια ακρόαση ενώπιον της Επιτροπής Αντιαμερικανικών Δραστηριοτήτων και αναγκάστηκε να επιστρέψει στην Ευρώπη. Για δέκα χρόνια, εργάστηκε ως σκηνοθέτης σε διάφορα θέατρα στη Δυτική Γερμανία και στο εξωτερικό. Από το 1955, έζησε στο Δυτικό Βερολίνο, όπου μια σημαντική παραγωγή του ήταν ένα έργο βασισμένο στον Πόλεμο και Ειρήνη του Τολστόι. 

Το 1962, ανέλαβε τη διεύθυνση της Ελεύθερης Λαϊκής Σκηνής στο Δυτικό Βερολίνο, όπου ανέβασε μια σειρά από εξαιρετικές παραγωγές που περιείχαν μηνύματα πολιτικής δράσης, όπως  Ροβεσπιέρος του Ρομαίν Ρολάν και έργα σύγχρονων Γερμανών θεατρικών συγγραφέων - Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της του Μπρεχτ, Ο αντιπρόσωπος του Ρολφ Χόχουτ, με θέμα την αδιαφορία του Πάπα Πίο ΙΒ΄ απέναντι στην εξόντωση των Εβραίων από τον Χίτλερ, Η ανάκριση του Πέτερ Βάις με θέμα τις εκτελέσεις στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Άουσβιτς και Υπόθεση Οπενχάιμερ του Χάιναρ Κίπχαρτ που εξετάζει κριτικά τις έρευνες Αμερικανών επιστημόνων κατά την εποχή του Μακαρθισμού. Έμενε στο Δυτικό Βερολίνο και επισκεπτόταν συχνά τα θέατρα της πρωτεύουσας της ΛΔΓ, διατηρώντας στενές σχέσεις με πολιτιστικές προσωπικότητες με τους οποίους ήταν σε επαφή από τη δεκαετία του 1920: τον Μπέρτολτ Μπρεχτ και τη δεύτερη σύζυγό του Χελένα Βάιγκελ, τον συνθέτη Χανς Άισλερ, τον ηθοποιό Ερνστ Μπους και άλλους.

Το 1958 τιμήθηκε με τον Σταυρό του Ταξιάρχη του Τάγματος της Αξίας της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Πέθανε το 1966 στο Στάρνμπεργκ της Βαυαρίας. 

Τα δοκίμιά του έχουν εκδοθεί με τίτλους Το πολιτικό θέατρο (1962) και Γραπτά για το θέατρο (1968).

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Κατηγορία:Γερμανοί σκηνοθέτες
Κατηγορία:Γερμανοί θεατρικοί σκηνοθέτες