Φόβος 1

Ο Φόβος 1  () ήταν ένα μη επανδρωμένο σοβιετικό διαστημόπλοιο του Προγράμματος Φόβος που εκτοξεύτηκε από τις εγκαταστάσεις εκτόξευσης Μπαϊκονούρ στις 7 Ιουλίου 1988. Η προβλεπόμενη αποστολή του ήταν να εξερευνήσει τον Άρη και τους δορυφόρους του Φόβο και Δείμο. Ωστόσο η αποστολή απέτυχε στις 2 Σεπτεμβρίου 1988, όταν μια δυσλειτουργία του υπολογιστή προκάλεσε τη μετάδοση της εντολής λήξης της αποστολής στο διαστημόπλοιο. Κατά τη στιγμή της εκτόξευσης, ήταν το βαρύτερο διαπλανητικό διαστημόπλοιο που εκτοξεύτηκε ποτέ, με βάρος 6,200 κιλά. 

 Υπόβαθρο 
Η πρόθεση για την εκτέλεση μιας αποστολής με στόχο τον Φόβο δημοσιοποιήθηκε για πρώτη φορά στις 14 Νοεμβρίου 1984.  Ο Φόβος επιλέχθηκε ως στόχος προκειμένου να αποφευχθεί ο άμεσος ανταγωνισμός με προηγούμενες αμερικανικές αποστολές.  Αρχικά είχε προγραμματιστεί μια εκτόξευση το 1986, αλλά αργότερα μεταφέρθηκε στο 1988. 

 Σχέδιο πτήσης 
Υπολογίζεται ότι το διαστημόπλοιο Φόβος 1 θα χρειαζόταν περίπου 200 ημέρες για να ταξιδέψει από τη Γη στον Άρη. Σχεδιάστηκαν δύο διορθώσεις στη μέση της πορείας του, η πρώτη μεταξύ 7ης και 20ής ημέρας και η δεύτερη μεταξύ 185ης και 193ης ημέρας. Αυτές οι διορθώσεις θα τοποθετούσαν το διαστημόπλοιο σε μια εξαιρετικά ελλειπτική τροχιά γύρω από τον Άρη. Στη συνέχεια, θα μετακινούνταν σε μια σχεδόν κυκλική τροχιά παρατήρησης στις 350° μοίρες. Μετά την επίτευξη τροχιακής παρατήρησης, το κατώτερο στάδιο του συστήματος πρόωσης θα αποσύρονταν. Στη συνέχεια, το διαστημόπλοιο θα συναντηθεί με τον Φόβο, θα έστελνε ένα όχημα προσεδάφισης που θα περιέχει επιστημονικό εξοπλισμό από υψόμετρο 50 μέτρων και θα κινούνταν σε μια τελική ισημερινή τροχιά πάνω από τον Άρη, όπου θα μελετούσε την επιφάνεια και την ατμόσφαιρα του Άρη. 

 Στόχοι της αποστολής 
Η επιστημονική μελέτη του διαστημοπλοίου Φόβος 1 χωρίστηκε σε τρεις φάσεις. Στο πρώτο στάδιο, το διαστημόπλοιο θα εξερευνούσε τον Ήλιο και το διαπλανητικό χώρο κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του από τη Γη στον Άρη. Στο δεύτερο στάδιο, το διαστημόπλοιο θα μελετούσε τον Άρη και τον Φόβο ενώ βρισκόταν σε τροχιά γύρω από τον Άρη. Κατά το τελικό στάδιο, θα πλησίαζε σε απόσταση 50 μέτρων από την επιφάνεια του Φόβου, ενώ παράλληλα θα διεξήγαγε διάφορα πειράματα. 

 Πειράματα 
Ο Φόβος 1 πραγματοποίησε αρκετά επιστημονικά πειράματα. Μετέφερε έναν πομπό ραντάρ, φασματογράφους ακτίνων Χ και άλφα, κάμερα και ένα λέιζερ που μπορούσε να εξατμίσει μικροσκοπικές κηλίδες, ώστε ένας ανακλαστήρας να μπορεί να αναλύσει τον ατμό για ατομικές μάζες. 

Ο Φόβος 1 έφερε επίσης μια χοάνη, η οποία θα έπεφτε πάνω στο Φόβο για να τρυπήσει και να αναλύσει το έδαφος. Θα μπορούσε να αναπηδά στο έδαφος χρησιμοποιώντας ελάτηρια. 

 Προφίλ αποστολής 
Ο οπτικός κορωνογράφος που ήταν μέρος του πειράματος Terek και σχεδιάστηκε για την παρατήρηση του Ήλιου ήταν εκτός λειτουργίας από την εκτόξευση. 

 Δυσλειτουργία 
Στις 2 Σεπτεμβρίου 1988, η αναμενόμενη μετάδοση από τον Φόβος 1 δεν ελήφθη. Αυτό αποδόθηκε σε μια ελαττωματική εντολή-κλειδί που στάλθηκε στις 28 Αυγούστου από τον έλεγχο εδάφους στην Ευπατορία. Όπως και στην περίπτωση του Μάρινερ 1, ένας τεχνικός παρέλειψε ακούσια μια παύλα σε μία από τις εντολές που είχαν κλειδωθεί. Όλες οι εντολές έπρεπε να διορθωθούν από έναν υπολογιστή πριν μεταδοθούν, αλλά ο υπολογιστής που έλεγχε τον κώδικα δυσλειτουργούσε. Ο τεχνικός παραβίασε τη διαδικασία και μετέδωσε την εντολή πριν ο υπολογιστής μπορέσει να την διορθώσει.  Αυτή η μικρή αλλαγή στον κώδικα απενεργοποίησε τους προωθητήρες στάσης. Χάνοντας την επάφη του με τον Ήλιο, το διαστημόπλοιο δεν μπορούσε πλέον να προσανατολίσει σωστά τις ηλιακές του πλάκες, εξαντλώντας έτσι τις μπαταρίες του.  

Οι οδηγίες λογισμικού για την απενεργοποίηση του ελέγχου στάσης του Φόβος 1, που συνήθως είναι μια μοιραία λειτουργία, ήταν μέρος μιας ρουτίνας που χρησιμοποιούνταν κατά τη δοκιμή του διαστημικού σκάφους στο έδαφος. Κανονικά, αυτή η ρουτίνα θα αφαιρούνταν πριν από την εκτόξευση. Ωστόσο, το λογισμικό ήταν κωδικοποιημένο σε PROMs, και έτσι η αφαίρεση του κώδικα δοκιμής θα απαιτούσε την αφαίρεση και αντικατάσταση ολόκληρου του υπολογιστή. Λόγω της πίεσης χρόνου από την επικείμενη εκτόξευση, οι μηχανικοί αποφάσισαν να αφήσουν την ακολουθία εντολών, αν και δεν θα έπρεπε ποτέ να χρησιμοποιηθεί. Ωστόσο, ένα σφάλμα ενός χαρακτήρα κατά την κατασκευή μιας ακολουθίας μεταφόρτωσης είχε ως αποτέλεσμα την εκτέλεση της εντολής, με επακόλουθη απώλεια του διαστημικού σκάφους. 

Το σφάλμα αποδίδεται επίσης σε μια πολιτική διαμάχη μεταξύ της Ευπατορίας και της Μόσχας σχετικά με το ποιος θα έπρεπε να ελέγχει την αποστολή. Η Μόσχα κέρδισε την ευθύνη ελέγχου, αλλά η Ευπατορία θα ήταν υπεύθυνη για τον έλεγχο όλων των μεταδιδόμενων εντολών. Αυτό περιέπλεξε περαιτέρω τη διαδικασία μετάδοσης έγκυρων εντολών στο διαστημόπλοιο. 

 Επακόλουθη έρευνα 
Μετά το περιστατικό στην Ευπατόρια, διατάχθηκε αμέσως έρευνα για να διαπιστωθεί ποιος ήταν υπεύθυνος για την αποτυχία. Παρ' όλα αυτά, η πειθαρχική δίωξη αναβλήθηκε μέχρι την ολοκλήρωση της αποστολής Φόβος 2. Αυτό έγινε για να αποφευχθεί η αποθάρρυνση της ομάδας Φόβος 2. Οποιαδήποτε τιμωρία της ομάδας Φόβος 1 θα δημιουργούσε άγχος στην ομάδα Φόβος 2 και θα μείωνε τις πιθανότητες επιτυχίας της αποστολής. Αυτή η αναβολή των τιμωρητικών μέτρων προτάθηκε από τον διευθυντή του IKI, Ρόαλντ Σαγκντέγιεφ. Παρέθεσε τα λόγια του πρώην αρχηγού των μυστικών υπηρεσιών υπό τον Ιωσήφ Στάλιν, Λαβρέντι Μπέρια, ο οποίος είπε: «Ας τους κάνουμε να δουλέψουν προς το παρόν. Μπορούμε να τους πυροβολήσουμε όλους αργότερα». Η έρευνα ολοκληρώθηκε με την απόλυση του διοικητή ελέγχου εδάφους στην Ευπατόρια και την παραδοχή ότι το σύστημα υπολογιστών ήταν κακώς σχεδιασμένο. 

 Αποτελέσματα 
Το αιωρούμενο αντικείμενο παρατήρησε τον Ήλιο τόσο στις ακτίνες Χ (0,5–2,5 nm) όσο και στην ακραία υπεριώδη ακτινοβολία (17–18 nm).  Στις 27 Αυγούστου παρατηρήθηκε μια ηλιακή έκλαμψη.

 Κληροδότημα 
Το Φόβος 1 απέτυχε πριν καν προλάβει να επιτύχει τους κύριους επιστημονικούς του στόχους, και ενώ το πρόγραμμα  στο σύνολό του μπορεί να θεωρηθεί αποτυχημένο, οι ανιχνευτές ανακάλυψαν προηγουμένως άγνωστες πληροφορίες σχετικά με τον Άρη και τον Φόβο κατά τη διάρκεια των μεγάλων τροχιακών πτήσεων τους. Το 1988, λιγότερα ήταν γνωστά για τον Άρη και τους δορυφόρους του από ό,τι για τους πιο μακρινούς γίγαντες αερίου. 

 Παραπομπές  

Κατηγορία:Διαστημικές αποστολές ακτίνων Χ
Κατηγορία:Διαστημικό πρόγραμμα Άρης
Κατηγορία:Μη επανδρωμένα διαστημικά σκάφη