Χουάν δε Βαλδές

Ο Χουάν δε Βαλδές (, περ. 1490 – Αύγουστος 1541) ήταν Ισπανός θρησκευτικός συγγραφέας και μεταρρυθμιστής. Θεωρείται ως ένας από τους πρώτους λογίους με προτεσταντικές απόψεις στην Ισπανία, αλλά και στην Ιταλία.

Ο Χουάν ήταν ο δεύτερος από τους δίδυμους γιους του Φερνάντο δε Βαλδές, κληρονομικού regidor (δημοτικού συμβούλου) στην πόλη Κουένκα της Καστίλης, όπου γεννήθηκαν οι γιοι του. Ο Χουάν συγχεόταν κάποτε με τον δίδυμο αδελφό του Αλφόνσο (αυλικό του Αυτοκράτορα Καρόλου E΄, που παρέστη στη στέψη του Καρόλου στο Άαχεν το 1520).

 Βιογραφικά στοιχεία 
Ο Χουάν σπούδασε πιθανώς στο Πανεπιστήμιο του Αλκαλά και εμφανίζεται για πρώτη φορά ως ανώνυμος συγγραφέας ενός πολιτικοθρησκευτικού Diálogo de Mercurio y Carón, που γράφηκε και δημοσιεύθηκε περί το 1528. Το έργο κατέκρινε τη διαφθορά της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, οπότε ο δε Βαλδές, φοβούμενος την Ισπανική Ιερά Εξέταση, εγκατέλειψε την Ισπανία και πήγε στη Νάπολη το 1530.

Το 1531 ο συγγραφέας μετεγκαταστάθηκε στη Ρώμη, όπου οι επικρίσεις του της παπικής πολιτικής συγχωρήθηκαν επειδή στο Diálogo είχε υπερασπισθεί την εγκυρότητα του γάμου του Ερρίκου Η΄ της Αγγλίας με την Αικατερίνη της Αραγονίας. Από το φθινόπωρο του 1533 κατοικούσε μονίμως στη Νάπολη, με το όνομά του να εξιταλίζεται ως Valdésso και Val d'Esso. Το σπίτι του αποτελούσε κέντρο ενός λόγιου και θρησκευτικού κύκλου, με τις συζητήσεις του και τα κείμενά του (που κυκλοφορούσαν σε χειρόγραφα) να παρακινούν για μια πνευματική μεταρρύθμιση στην Εκκλησία.

Το πρώτο έργο που εκπόνησε στη Νάπολη ο Χουάν δε Βαλδές ήταν μια φιλολογική πραγματεία με τίτλο Diálogo de la Lengua (1535). Το περιεχόμενο των έργων του θα δικαιολογούσε μια κορυφαία θέση για αυτόν ανάμεσα στους Ισπανούς πεζογράφους. Οι φίλοι του τον προέτρεψαν να αναζητήσει διάκριση ως ανθρωπιστής, αλλά η κλίση του ήταν τα προβλήματα της βιβλικής ερμηνείας. Οι Πιέτρο Μαρτίρε Βερμίλι και Μαρκαντόνιο Φλαμίνιο ήταν ηγετικά πνεύματα στον κύκλο του, που περιελάμβανε τη μαρκησία της Πεσκάρα ποιήτρια Βιττορία Κολόννα (1490-1547) και την κουνιάδα της Τζούλια Γκοντζάγκα, (1513-1566).

Ο δε Βαλδές επηρέασε πολύ τον Μπερναρντίνο Οκίνο, τον οποίο προμήθευε με θέματα για τα κηρύγματά του. Ο Πιέτρο Καρνεσέκκι τον περιγράφει στη Νάπολη το 1540 «πλήρως απορροφημένο από τη μελέτη της Αγίας Γραφής», να μεταφράζει μέρη της στην ισπανική από το εβραϊκό και ελληνικό πρωτότυπο, προσθέτοντας σχόλια και εισαγωγές. Ο Χουάν δε Βαλδές πέθανε το επόμενο έτος στη Νάπολη, σε ηλικία μικρότερη των 55 ετών.

Ο θάνατός του διεσκόρπισε την ομάδα του. Εγκαταλείποντας την ελπίδα για έναν αναγεννημένο Καθολικισμό, οι Οκίνο και Βερμίλι έφυγαν από την Ιταλία. Κάποια από τα γραπτά του δε Βαλδές εκδόθηκαν βαθμιαία σε ιταλικές μεταφράσεις. Τα κείμενά του εμφανίζουν πολλή πρωτοτυπία και διεισδυτική ικανότητα. Συνδυάζουν μια λεπτή «φλέβα» ημι-μυστικιστικής πνευματικότητας με μια προσωπική ικανότητα να γοητεύουν τον αναγνώστη σύμφωνα με όλες τις καταγεγραμμένες γνώμες της εποχής εκείνης.

Η άποψη ότι ο δε Βαλδές απομακρύνθηκε από το Τριαδικό Δόγμα εκφράσθηκε για πρώτη φορά το 1567 από τον Τρανσυλβανό επίσκοπο Φέρεντς Ντάβιντ και υιοθετήθηκε από τον Wallace (1850) και άλλους αντιτριαδικούς αιρετικούς, ενώ αντικρούσθηκε από τον Bayle. Κάποιες σχετικές αποχρώσεις δίνονται από μεμονωμένες εκφράσεις στα έργα του δε Βαλδές, αλλά και από τη μετέπειτα πορεία του Οκίνο. Ο Gaston Bonet-Maury (1842-1919) σχολιάζει: «Ο Βαλδές δεν συζητεί ποτέ περί Αγίας Τριάδος (ακόμη και όταν σχολιάζει το εδάφιο Ματθ., κη΄ 19), επιφυλάσσοντάς το (στο έργο του Latte Spirituale) ως ένα θέμα για τους προχωρημένους πνευματικώς Χριστιανούς, ωστόσο επιβεβαιώνει ρητά το ομοούσιον του Υιού, τον οποίο ενώνει σε δοξαστικά με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα.» (Opusc., σελ. 145). Η πρακτική θεολογία ενδιέφερε τον δε Βαλδές περισσότερο από τη θεωρητική, καθώς σκοπός του ήταν η προαγωγή μιας υγιούς και προσωπικής ευσέβειας.

Εργογραφία
 Diálogo de Lactancio y un Arcediano, γνωστό και ως Diálogo de las cosas ocurridas en Roma, περ. 1527. Επίσης το Diálogo de Mercurio y Carón, περ. 1528, αρχικώς εκδοθέν ως έργο του αδελφού του, Αλφόνσο, αποδόθηκε στον Χουάν στην ανατύπωση του 1850. Μια ιταλική μετάφραση αμφότερων των έργων από τον Νικκολό Φράνκο τυπώθηκε στη Βενετία το 1545 υπό τον τίτλο Due dialoghi.
 .
 , από χειρόγραφο στην Παλατινή Βιβλιοθήκη της Βιέννης, , .
 , α΄ τυπωμένη έκδοση στη Βενετία το 1546
  (όχι μεταγενέστερο του 1545)
 , όλα τα αντίτυπα της αρχικής εκδόσεως καταστράφηκαν από την ισπανική Ιερά Εξέταση.
 Επτά δογματικές επιστολές (αρχικώς εκδόθηκε με το Trataditos από χειρόγραφο της Βιέννης)
 Comentario Breve... sobre la Epístola de San Pablo a los Romanos, Βενετία 1556 (επιμέλεια του Juan Pérez de Pineda), ανατύπωση το 1856
 Comentario Breve... sobre la Primera Epístola de san Pablo a los Corintios, Βενετία 1557
 El Evangelio de San Mateo (κείμενο και σχόλια), 1881, από χειρόγραφο της Βιέννης, αγγλ. μετάφρ. του J.T. Betts, 1883
 El Salterio (οι Ψαλμοί από την εβραϊκή στην ισπανική γλώσσα), εκδόθηκε μαζί με τις Trataditos από χειρόγραφο της Βιέννης.
 Στη Βιέννη ανακαλύφθηκαν επίσης αδημοσίευτα Σχόλια στους Ψαλμούς 1-41, στη ισπανική γλώσσα.

Παραπομπές

Πηγές
 Το λήμμα «Βαλντές Ιωάννης ντε-» στη Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια «Χάρη Πάτση», τόμος 7, σελ. 716


Κατηγορία:Αναγεννησιακοί ουμανιστές
Κατηγορία:Ισπανοί συγγραφείς
Κατηγορία:Ισπανοί θεολόγοι
Κατηγορία:Ισπανοί μεταφραστές
Κατηγορία:Δίδυμα πρόσωπα