Πρεκαριάτο

Ο όρος πρεκαριάτο (precariat) προέρχεται από τη σύνθεση των λέξεων precarious (επισφαλής) και proletariat (προλεταριάτο). Εισήχθη στη σύγχρονη κοινωνιολογική συζήτηση κυρίως από τον οικονομολόγο και κοινωνιολόγο Γκάι Στάντινγκ (Guy Standing), για να περιγράψει μια νέα κοινωνική τάξη που χαρακτηρίζεται από επισφαλείς συνθήκες εργασίας, ασταθές εισόδημα και περιορισμένη κοινωνική προστασίαStanding, 2011..

Ιστορική προέλευση του όρου
Η έννοια του πρεκαριάτου έχει τις ρίζες της στις κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές που σημειώθηκαν από τα τέλη του 20ού αιώνα. Ο όρος χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στη Γαλλία τη δεκαετία του 1980 από κοινωνιολόγους και ακτιβιστές που περιέγραφαν την αυξανόμενη επισφάλεια στην αγορά εργασίας, ιδιαίτερα μεταξύ των νέων και των μεταναστώνBourdieu, 1998.. Ο Πιερ Μπουρντιέ είχε ήδη επισημάνει το φαινόμενο της «επισφάλειας» (précarité) ως εργαλείο πειθαρχίας των εργαζομένων και ως συνέπεια των νεοφιλελεύθερων αναδιαρθρώσεων.

Κατά τη δεκαετία του 1990, ο όρος άρχισε να αποκτά διεθνή διάσταση, καθώς η απορρύθμιση της αγοράς εργασίας και η ευελιξία στην απασχόληση έγιναν κεντρικά στοιχεία στις πολιτικές πολλών χωρών του ΟΟΣΑ. Η εμφάνιση της gig economy και των ψηφιακών πλατφορμών τη δεκαετία του 2000 ενίσχυσε περαιτέρω την προβολή του όρου.

Ο Βρετανός οικονομολόγος Γκάι Στάντινγκ συστηματοποίησε την έννοια στο έργο του The Precariat: The New Dangerous Class (2011), υποστηρίζοντας ότι το πρεκαριάτο συνιστά μια νέα, παγκόσμια κοινωνική τάξη που δεν διαθέτει εργασιακή ασφάλεια, επαγγελματική ταυτότητα και πολιτική εκπροσώπηση. Η συμβολή του Στάντινγκ υπήρξε καθοριστική, καθώς μετέφερε τον όρο από την ακαδημαϊκή συζήτηση στον δημόσιο διάλογο, συνδέοντάς τον με κοινωνικά κινήματα και προτάσεις για καθολικό βασικό εισόδημα.

Σήμερα, ο όρος χρησιμοποιείται ευρέως στις κοινωνικές επιστήμες και την πολιτική θεωρία για να περιγράψει τις κοινωνικές συνέπειες της παγκοσμιοποίησης, της τεχνολογικής αυτοματοποίησης και της οικονομικής κρίσης του 2008, γεγονός που δείχνει τη διαχρονική και αυξανόμενη σημασία του.

Χαρακτηριστικά
Το πρεκαριάτο δεν ταυτίζεται με την παραδοσιακή εργατική τάξη. Οι εργαζόμενοι σε αυτό συχνά εναλλάσσουν προσωρινές θέσεις, εργάζονται με συμβάσεις ορισμένου χρόνου ή πλατφόρμες τύπου gig economy, και στερούνται βασικών κοινωνικών δικαιωμάτων όπως σταθερή κοινωνική ασφάλιση και συνταξιοδοτικές παροχέςKalleberg, 2018.. Η εργασιακή αστάθεια συνοδεύεται από ψυχολογική ανασφάλεια και κοινωνικό αποκλεισμό.

Αιτίες, συνέπειες και αντιμετώπιση
Η άνοδος του πρεκαριάτου συνδέεται με τη νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση, την απορρύθμιση των αγορών εργασίας και την τεχνολογική αυτοματοποίησηStanding, 2014.. Οι επιχειρήσεις, επιδιώκοντας ευελιξία και μείωση κόστους, προωθούν μορφές απασχόλησης που μεταφέρουν τον κίνδυνο από τον εργοδότη στον εργαζόμενο. Κοινωνικά, το πρεκαριάτο υπονομεύει τη συνοχή και τροφοδοτεί πολιτικές και κοινωνικές εντάσεις, όπως φαίνεται σε κινήματα διαμαρτυρίας (π.χ. Occupy, Gilets Jaunes).

Μεταξύ των προτάσεων που έχουν τεθεί, ο Στάντινγκ  προτείνει την εφαρμογή ενός καθολικού βασικού εισοδήματος (universal basic income) ως μέτρο σταθεροποίησηςStanding, 2017.. Παράλληλα, απαιτείται επένδυση σε κοινωνική προστασία, αναβάθμιση δεξιοτήτων και ρύθμιση των ψηφιακών πλατφορμών εργασίαςKalleberg & Vallas, 2018.. Το πρεκαριάτο δεν είναι απλώς μια ομάδα εργαζομένων με χαμηλό εισόδημα, αλλά μια διακριτή κοινωνική κατηγορία με πολιτικές και κοινωνικές συνέπειες. Η κατανόηση και η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτούν συνδυασμό κοινωνικών πολιτικών και θεσμικών αλλαγών ώστε να διασφαλιστεί μεγαλύτερη εργασιακή ασφάλεια και κοινωνική δικαιοσύνη.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
Bourdieu, P. (1998). Acts of Resistance: Against the New Myths of Our Time. Cambridge: Polity Press.
Standing, G. (2011). The Precariat: The New Dangerous Class. London: Bloomsbury Academic.
Standing, G. (2014). A Precariat Charter: From Denizens to Citizens. London: Bloomsbury Academic.
Standing, G. (2017). Basic Income: And How We Can Make It Happen. London: Pelican.
Kalleberg, A. L. (2018). Precarious Lives: Job Insecurity and Well-Being in Rich Democracies. Cambridge: Polity Press.
Kalleberg, A. L., & Vallas, S. P. (Eds.). (2018). Precarious Work: Causes, Characteristics, and Consequences. Bingley: Emerald Publishing.
Neilson, B., & Rossiter, N. (2008). “Precarity as a Political Concept, or, Fordism as Exception.” Theory, Culture & Society, 25(7–8), 51–72.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι

"Plutonomy and the Precariat" Noam Chomsky in the Huffington Post
We’re All Precarious Now. Jacobin, April 20, 2015.
Cash, credits and crisis: life in the new European 'precariat' The Guardian, May 15, 2019.

Κατηγορία:Νεολογισμοί 20ου αιώνα
Κατηγορία:Κοινωνικές τάξεις
Κατηγορία:Οικονομική κοινωνιολογία