Λεβιάθαν (Άρνο Σμιτ)

Λεβιάθαν ή Ο καλύτερος των κόσμων () είναι διήγημα του Άρνο Σμιτ. Γράφτηκε το 1946, δημοσιεύθηκε το 1949 στη συλλογή «Λεβιάθαν», μαζί με τα διηγήματα Ενθύμησις ή WIEH και Γκαντίρ. Το βιβλίο ήταν η πρώτη λογοτεχνική δημοσίευση του Σμιτ.

Με φόντο το τέλος του Β'ΠΠ, αναφέρεται στην αποτυχημένη απόπειρα μιας ομάδας Γερμανών να διαφύγουν με τρένο από μια βομβαρδιστική επιδρομή και παρουσιάζει τη δεινή θέση της ανθρωπότητας ως έργο μια κοσμοκρατορικής, κακόβουλης χαοτικής δύναμης, που ενσαρκώνεται από τον Λεβιάθαν. Περιλαμβάνεται στα έργα της λογοτεχνίας των ερειπίων.

Μέσα από μια σειρά ενδοσκοπικών μονολόγων και συζητήσεων με πραγματικούς και φανταστικούς χαρακτήρες, το βιβλίο εξερευνά θέματα ενοχής, απομόνωσης και αναζήτησης νοήματος σε έναν κόσμο που έχει αλλοιωθεί αμετάκλητα από τις φρικαλεότητες του πολέμου. Η πυκνή και απαιτητική γραφή, σε συνδυασμό με τις αναφορές στη μυθολογία και τη λογοτεχνία, δημιουργεί ένα μωσαϊκό που απαιτεί την εμπλοκή του αναγνώστη με τα ιστορικά και φιλοσοφικά ερωτήματα που εγείρει.

 Περιεχόμενο 
Το κείμενο ξεκινά με την εισαγωγική επιστολή με ημερομηνία 20 Μαΐου 1945, στα αγγλικά, ενός φανταστικού εκδότη ο οποίος αποκαλύπτει ότι έπεσε στα χέρια του ένα σημειωματάριο ενός Γερμανού στρατιώτη, το οποίο έγραψε προς το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου σε ένα ταξίδι με τρένο τον Φεβρουάριο του 1945 από το Λάουμπαν στην Άνω Λουσατία στο Γκέρλιτς. Το ημερολόγιο περιγράφει την αγαπημένη του στρατιώτη, τη μαθήτρια Άννα Βολφ, την οποία συναντά ανάμεσα στους φυγάδες και την καταστροφή του πολέμου.

Η πλοκή: Προς το τέλος του Β' Παγκοσμίου πολέμου, μια ετερόκλητη ομάδα ανδρών, γυναικών και παιδιών, στην οποία περιλαμβάνονται ένας πάστορας και η οικογένειά του, μέλη της Χιτλερικής Νεολαίας και στρατιώτες, καταφέρνουν να βάλουν σε κίνηση μια εγκαταλελειμμένη ατμομηχανή και ένα βαγόνι μεταφοράς εμπορευμάτων, προκειμένου να διαφύγουν σιδηροδρομικώς από την πόλη Λάουμπαν, η οποία δεχόταν σφοδρά εχθρικά πυρά. Ένα όχημα είναι προσαρτημένο πίσω από το βαγόνι, καταστρέφοντας τις σιδηροτροχιές πίσω τους. Οι παρατηρήσεις αυτής της ανομοιογενούς ομάδας, που τα μέλη της μειώνονται σταδιακά από τους θανάτους, και αρκετές συζητήσεις μεταξύ του πρωτοπρόσωπου αφηγητή και των συνεπιβατών του σχετικά με την έκβαση του εγχειρήματος, τη ναζιστική δικτατορία, την καταστροφή του κόσμου και το πρόβλημα του κακού, που αντανακλούν την ευρύτερη υπαρξιακή κρίση ενός έθνους σε ερείπια, αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος της αφήγησης. Οι σημειώσεις σταματούν όταν ο πρωταγωνιστής μένει μόνος με τη μεγάλη του αγάπη, τη νεαρή Άννα Βολφ, που από καιρό θαύμαζε και τη συνάντησε κατά τη διαφυγή τυχαία, στην πολύ ψηλή σιδηροδρομική γέφυρα πάνω από τον ποταμό Νάισσε, η οποία έχει καταστραφεί και από τις δύο πλευρές. Πετά το σημειωματάριο στον ποταμό και προετοιμάζεται μαζί της για το μοιραίο άλμα.

 Ιστορικό 
μικρογραφία|Σιδηροδρομική γέφυρα πάνω από τον Νάισσε
Το πρότυπο για την Άννα Βολφ, την έφηβη αγαπημένη του αφηγητή, είναι η Χάνε Βουλφ, μαθήτρια λυκείου στο Γκέρλιτς, την οποία ο Άρνο Σμιτ είχε ερωτευτεί. Ο χαρακτήρας της χρησίμευσε επίσης ως πρότυπο και σε άλλα μυθιστορήματα του Σμιτ. 

Οι σημειώσεις, πέρα από τον αποτροπιασμό για τον Ναζισμό και τον μιλιταρισμό, περιλαμβάνουν επίσης τις κοσμολογικές σκέψεις του στρατιώτη για ένα πολυδιάστατο σύμπαν, η κατανόηση του οποίου θα ήταν ακατανόητη για τους ανθρώπους που περιορίζονται στην χωρική τους τρισδιάστατη φύση. Σε αυτά τα πλαίσια, ο συντάκτης του σημειωματάριου αναφέρεται επίσης στο πρόβλημα της θεοδικίας: Μπροστά στην ποικιλομορφία του ανθρώπινου πόνου, καταλήγει σε μια ριζοσπαστική κριτική της Εκκλησίας και της πίστης και όχι μόνο απορρίπτει την ελπίδα για το έργο ενός πανάγαθου Θεού, αλλά (επηρεασμένος από τον Σοπενχάουερ και τον Γνωστικισμό) παρουσιάζει μια πραγματική «απόδειξη του διαβόλου»: ο κόσμος δημιουργήθηκε από έναν δαίμονα, τον Λεβιάθαν, από τον οποίο η ανθρωπότητα μπορεί να ξεφύγει μόνο επαναστατώντας ενάντια στον δημιουργό του. 

 Υποδοχή 
Οι κριτικοί λογοτεχνίας δέχτηκαν θετικά το πρώτο έργο του συγγραφέα: το 1949, ο Άρνο Σμιτ τιμήθηκε με το βραβείο της Ακαδημίας Επιστημών και Λογοτεχνίας του Μάιντς. Αλλά το κοινό ενοχλήθηκε από το σκοτεινό κείμενο, το οποίο, με τον πλούτο των συνειρμών και των εικόνων και τη γλωσσική του ένταση, κατατάσσεται στον λογοτεχνικό εξπρεσιονισμό. Η ασυμφωνία μεταξύ της εμπορικής αποτυχίας και της αναγνώρισης από συγγραφείς και κριτικούς των έργων του Σμιτ έγινε εμφανής από νωρίς.

 Μετάφραση στα ελληνικά 
 Λεβιάθαν, μτφ. Γιάννης Κοιλής, εκδ. Οδυσσέας, 1993
 Παραπομπές 


Κατηγορία:Διήγημα
Κατηγορία:Γερμανικές νουβέλες
Κατηγορία:Μυθιστορήματα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου
Κατηγορία:Λογοτεχνικά έργα του μοντερνισμού