Γλυφίδα (αρχαιολογία)

Η γλυφίδα, (burin), αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά λίθινα εργαλεία της προϊστορίας. Πρόκειται για εργαλείο που χρησιμοποιείτο από τους προϊστορικούς ανθρώπους για τη χάραξη, το σκάλισμα και την επεξεργασία υλικών όπως το ξύλο, τα οστά και τα κέρατα ζώων. Η σημασία της γλυφίδας έγκειται όχι μόνο στην πρακτική της χρήση, αλλά και στη μαρτυρία που παρέχει για τις τεχνολογικές εξελίξεις των παλαιολιθικών κοινωνιών.

Ορισμός και τυπολογία
Η γλυφίδα ορίζεται ως απολέπισμα με ακμή που θυμίζει καλέμι, το οποίο δημιουργείται με την αφαίρεση ενός μικρού κομματιού (spall) από την άκρη ενός απολεπίσματος ή λεπίδαςPitzer, 1977.. Αυτό το χαρακτηριστικό άκρο επιτρέπει ακριβείς εργασίες, όπως η χάραξη εικόνων ή η διαμόρφωση άλλων εργαλείων. Οι τύποι γλυφίδων ποικίλλουν ανάλογα με τη μορφολογία και την κατασκευή τους. Για παράδειγμα, υπάρχουν δίεδρες γλυφίδες (dihedral burins), γλυφίδες σε απότομη γωνία (angle burins) και γλυφίδες τύπου "bec-de-flute" (ράμφος του φλάουτου)Sánchez-Martínez et al., 2024.. Η ταξινόμηση βασίζεται σε τυπολογίες όπως αυτή του Bourlon (1911), η οποία εστιάζει στη μορφή και τον αριθμό των όψεων.

Παραγωγή
Η κατασκευή της γλυφίδας απαιτεί εξειδικευμένη τεχνική λιθοτεχνίας. Ξεκινά με την προετοιμασία μιας πλατφόρμας κρούσης σε ένα απολέπισμα ή λεπίδα και συνεχίζεται με το "burin blow", μια ελεγχόμενη κρούση που αφαιρεί ένα μικρό τριγωνικό απολέπισμα, δημιουργώντας την ακμήPitzer, 1977. Αυτή η διαδικασία μπορεί να επαναληφθεί για ακονίσματα, παράγοντας δευτερεύοντα απολεπίσματα. Υλικά όπως ο πυριτόλιθος, ο οψιανός και ο χαλαζίας προτιμώνται λόγω της εύκολης θραύσης τους. Σύγχρονες πειραματικές μελέτες δείχνουν ότι η γλυφίδα συχνά λειτουργεί και ως πυρήνας για παραγωγή μικρολεπίδων, θολώνοντας τα όρια μεταξύ εργαλείου και πυρήνα.

Ιστορική εξάπλωση
Οι γλυφίδες εμφανίζονται από τη Μέση Παλαιολιθική εποχή, αλλά γίνονται κυρίαρχες στην Άνω Παλαιολιθική, ιδιαίτερα κατά την Γραβέττια περίοδο (περίπου 28.000-23.000 ΠΚΕ) στην Ευρώπη. Χαρακτηριστικά παραδείγματα προέρχονται από σπήλαια όπως το Σπηλαιοβάραθρο του Νοάιγ (Grotte de Noailles) στη Γαλλία. Πέρα από την Ευρώπη, έχουν βρεθεί σε θέσεις στη Βόρεια Αμερική(π.χ. Denbigh Flint Complex) και την Ασία, υποδηλώνοντας διασπορά τεχνολογιών. Η λειτουργική τους ποικιλία –από χάραξη τέχνης μέχρι επεξεργασία υλικών– αντανακλά προσαρμογές σε κυνηγετικές-συλλεκτικές οικονομίεςSánchez-Martínez et al., 2024. Σήμερα, η ανάλυση γλυφίδων μέσω λειτουργικής αλυσίδας και πειραμάτων αποκαλύπτει κοινωνικές πτυχές, όπως η εξειδίκευση στην παραγωγή.

Η γλυφίδα αντιπροσωπεύει μια καινοτομία στην προϊστορική τεχνολογία, συνδυάζοντας λειτουργικότητα και πολυμορφία. Μέσω σύγχρονων αναλύσεων, κατανοούμε καλύτερα τις συμπεριφορές των προγόνων μας. Η μελέτη της συνεχίζει να εμπλουτίζει την αρχαιολογία, αποκαλύπτοντας τη δυναμική σχέση εργαλείου και πυρήνα.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
Pitzer, J. M. (1977). A Guide to the Identification of Burins in Prehistoric Chipped Stone Assemblages. Center for Archaeological Research, The University of Texas at San Antonio. Retrieved from https://scholarworks.sfasu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1592&context=ita
Sánchez-Martínez, J., Roda Gilabert, X., & Martínez-Moreno, J. (2024). Unravelling the burin-core dichotomy: Historiographic and technological data to develop a new analytical framework for the study of on-edge artefacts. Journal of Lithic Studies, 11(2), 1-30. https://doi.org/10.2218/jls.7296

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Κατηγορία:Λίθινο εργαλείο