Σικελική επανάσταση του 1848

Η σικελική επανάσταση της ανεξαρτησίας του 1848 (, ) που ξεκίνησε στις 12 Ιανουαρίου 1848 ήταν η πρώτη από τις πολυάριθμες Επαναστάσεις του 1848 που σάρωσαν την Ευρώπη. Ήταν μια λαϊκή εξέγερση ενάντια στην κυριαρχία του Φερδινάνδου Β΄ του Οίκου των Βουρβόνων και Βασιλιά των Δύο Σικελιών. Τρεις επαναστάσεις εναντίον του Βασιλείου των Δύο Σικελιών, το οποίο κυβερνούσαν οι Βουρβόνοι, είχαν συμβεί προηγουμένως στο νησί της Σικελίας, ξεκινώντας από το 1800: αυτή η τελευταία είχε ως αποτέλεσμα ένα ανεξάρτητο κράτος (το αυτοανακηρυγμένο Βασίλειο της Σικελίας) που επέζησε για 16 μήνες. Το Σικελικό Σύνταγμα του 1848, το οποίο επέζησε των 16 μηνών, προωθήθηκε για την εποχή του με φιλελεύθερους δημοκρατικούς όρους, όπως και η πρόταση για μια ενωμένη ιταλική συνομοσπονδία κρατών. Στην ουσία, ήταν η έναρξη του τέλους του βασιλείου των Βουρβόνων των Δύο Σικελιών, το οποίο τελικά ολοκληρώθηκε με την Εκστρατεία των Χιλίων υπό τον Τζουζέπε Γκαριμπάλντι το 1860, την Πολιορκία της Γκαέτα το 1860–1861 και την ανακήρυξη του ενιαίου Βασιλείου της Ιταλίας.

 Η Επανάσταση 

 Υπόβαθρο 
αριστερά|μικρογραφία|Αλληγορική γκραβούρα της εποχής που απεικονίζει την εκδίωξη των ναπολιτάνικων στρατευμάτων από τη Σικελία στην αρχή της εξέγερσης

Τα πρώην βασίλεια της Νάπολης και της Σικελίας ενώθηκαν επίσημα μετά το Συνέδριο της Βιέννης του 1815 για να δημιουργήσουν το Βασίλειο των Βουρβόνων των Δύο Σικελιών. Και οι δύο γεωγραφικές περιοχές είχαν προηγουμένως σχηματίσει το ενιαίο Βασίλειο της Σικελίας που δημιουργήθηκε από τους Νορμανδούς τον 11ο αιώνα, αλλά χωρίστηκε σε δύο μετά τον Πόλεμο του Σικελικού Εσπερινού το 1302.

Οι σπόροι της επανάστασης του 1848 σπάρθηκαν πριν από την τελική ήττα του Ναπολέοντα και το Συνέδριο της Βιέννης. Αυτό συνέβη κατά τη διάρκεια της ταραχώδους περιόδου κατά την οποία το 1798 η βασιλική αυλή των Βουρβόνων αναγκάστηκε από τα ναπολεόντεια στρατεύματα να εγκαταλείψει τη Νάπολη και να επανεγκατασταθεί στο Παλέρμο της Σικελίας, με τη βοήθεια του αγγλικού ναυτικού υπό τον ναύαρχο Νέλσον. Οι Σικελοί ευγενείς άδραξαν την ευκαιρία να επιβάλουν στους Βουρβόνους ένα νέο σύνταγμα για τη Σικελία. Ωστόσο, μετά το Συνέδριο της Βιέννης το 1815, ο Φερδινάνδος Δ΄ της Νάπολης (και ο Γ΄ της Σικελίας) κατάργησαν αμέσως το σύνταγμα μόλις επέστρεψαν τη βασιλική αυλή στη Νάπολη.

Η εχθρότητα των Σικελών απέναντι στην κυριαρχία των Βουρβόνων οφειλόταν σε πολλούς λόγους, στους οποίους περιλαμβάνονταν η καταστολή κάθε μορφής αυτονομίας του σικελικού λαού και η κυριαρχία των ναπολιτάνικων στοιχείων, η φτώχεια του νησιού, το σκληρό αστυνομικό καθεστώς
και οι παραβιάσεις των δεσμεύσεων που είχαν αναλάβει οι κυβερνήσεις της Νάπολης. Αυτά τα συναισθήματα επιδεινώθηκαν το 1837 από μια σοβαρή επιδημία χολέρας που προκάλεσε σχεδόν 70.000 θανάτους στη Σικελία και η οποία αύξησε τα αισθήματα δυσπιστίας προς τη βασιλική κυβέρνηση, η οποία κατηγορήθηκε ότι είχε διαδώσει οικειοθελώς τον ιό μολύνοντας το νερό και τον αέρα. Η κοινωνική ένταση ξέσπασε σε μια λαϊκή εξέγερση που ξέσπασε στις Συρακούσες και την Κατάνια.

 Πολιτικά γεγονότα μετά την επανάσταση 
αριστερά|μικρογραφία|Σημαία που χρησιμοποιήθηκε από τους Σικελούς κατά τη διάρκεια της επανάστασης

Η επανάσταση του 1848 οργανώθηκε ουσιαστικά από το Παλέρμο και επικεντρώθηκε στο κέντρο της. Ο λαϊκός χαρακτήρας της εξέγερσης είναι εμφανής από το γεγονός ότι αφίσες και ανακοινώσεις διανεμήθηκαν τρεις ολόκληρες ημέρες πριν από τις ουσιαστικές πράξεις της επανάστασης στις 12 Ιανουαρίου 1848. Η χρονική στιγμή είχε σχεδιαστεί σκόπιμα ώστε να συμπέσει με τα γενέθλια του Φερδινάνδου Β΄ των Δύο Σικελιών, ο οποίος γεννήθηκε ο ίδιος στο Παλέρμο το 1810 (κατά τη διάρκεια της ναπολεόντειας περιόδου που αναφέρθηκε παραπάνω).

Η ιταλική τρίχρωμη σημαία ήταν σύμβολο των επαναστάσεων του 1848.   Η Προσωρινή Κυβέρνηση της Σικελίας, η οποία στη συνέχεια οδήγησε στο αυτοανακηρυγμένο Βασίλειο της Σικελίας, το οποίο διήρκεσε από τις 12 Ιανουαρίου 1848 έως τις 15 Μαΐου 1849 κατά τη διάρκεια της Σικελικής επανάστασης, υιοθέτησε την ιταλική τρίχρωμη σημαία ως σημαία, παραμορφωμένη με την τρινάκρια ή τρισκέλιον.  Οι Σικελοί επαναστάτες τραγουδούσαν, στη σικελική γλώσσα, το δημοφιλές τραγούδι Lu dudici jnnaru 1848 (ενν. "Η 12η Ιανουαρίου 1848"): […] 12 Ιανουαρίου, ημέρα ανδρείας, ξεδιπλώστε την τρίχρωμη σημαία, ελευθερία, ελευθερία. […]. 

μικρογραφία|Η Σικελική επανάσταση του 1848, η οποία χαρακτηρίστηκε από την ευρεία χρήση της ιταλικής τρίχρωμης σημαίας .  Μάχες έξω από τον Καθεδρικό Ναό του Παλέρμο
Οι Σικελοί ευγενείς κατάφεραν αμέσως να αναβιώσουν το σύνταγμα του 1812, το οποίο περιελάμβανε τις αρχές της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και την κεντρική θέση του Κοινοβουλίου στη διακυβέρνηση του κράτους. Ο Βιντσέντζο Φαρντέλα εξελέγη πρόεδρος του Σικελικού Κοινοβουλίου . Προτάθηκε επίσης η ιδέα μιας συνομοσπονδίας όλων των κρατιδίων της Ιταλίας. Ωστόσο, το Σικελικό Κοινοβούλιο δεν μπόρεσε ποτέ να ελέγξει την καλά οχυρωμένη πόλη της Μεσσήνης, η οποία τελικά θα χρησιμοποιηθεί για την ανακατάληψη του νησιού με τη βία. Ομοίως, η πόλη της Μεσσήνης ήταν αυτή που άντεξε περισσότερο στην επίθεση του Τζουζέπε Γκαριμπάλντι στο νησί το 1860.

μικρογραφία|Ο Ρουτζέρο Σέτιμο
Έτσι, η Σικελία επέζησε ως σχεδόν ανεξάρτητο κράτος για 16 μήνες, με τον στρατό των Βουρβόνων να ανακτά τον πλήρη έλεγχο του νησιού στις 15 Μαΐου 1849 με τη βία. Ο πραγματικός αρχηγός του κράτους κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου ήταν ο Ρουτζέρο Σέτιμο. Συνθηκολογώντας με τους Βουρβόνους, ο Σέτιμο διέφυγε στη Μάλτα, όπου έγινε δεκτός με τις πλήρεις τιμές ενός αρχηγού κράτους και παρέμεινε εξόριστος εκεί για δώδεκα χρόνια. Με τον σχηματισμό του νέου Βασιλείου της Ιταλίας το 1861, στον Σέτιμο προσφέρθηκε η θέση του πρώτου Προέδρου της Γερουσίας του νεοσύστατου εθνικού κοινοβουλίου και παρέμεινε σε αυτό το αξίωμα μέχρι τον θάνατό του το 1863.

Η Επανάσταση που ξεκίνησε στο Παλέρμο ήταν ένα από μια σειρά τέτοιων γεγονότων στην Ιταλία, αν και ίσως πιο βίαιη από άλλες. Γρήγορα εξαπλώθηκε σε όλο το νησί και σε όλη την Ιταλία, όπου ώθησε τον Κάρολο Αλβέρτο, βασιλιά της Σαρδηνίας, να ακολουθήσει το παράδειγμα του Φερδινάνδου Β' και να εκδώσει ένα γραπτό σύνταγμα, το Καταστατικό των Αλβερτινών (το οποίο αργότερα έγινε το σύνταγμα του ενωμένου Βασιλείου της Ιταλίας και παρέμεινε σε ισχύ, με αλλαγές, μέχρι το 1948  ). Σε μίμηση αυτών των γεγονότων, ακολούθησαν ταραχές και επαναστάσεις σε όλη την Ευρώπη ταυτόχρονα, και μπορούν να θεωρηθούν μια πρόγευση των σοσιαλιστικών εξεγέρσεων που θα ακολουθούσαν.

 Βία κατά των Σικελών 
μικρογραφία|Βασιλιάς Φερδινάνδος Β΄ των Δύο Σικελιών
Με την ανακατάληψη της Σικελίας τον Μάιο του 1849, υποστηρίζεται ότι η μάχη είχε ουσιαστικά τελειώσει. Ο Φιλανγκιέρι, ωστόσο, δεν τόλμησε να αφήσει τα στρατεύματά του να εισέλθουν στα στενά που τότε αποτελούσαν το ιστορικό κέντρο της Μεσσήνης. Παρόλο που οι τακτικές σικελικές δυνάμεις είχαν εξοντωθεί ή αναγκαστεί να φύγουν, ο βομβαρδισμός των Βουρβόνων συνεχίστηκε στην ανυπεράσπιστη πόλη, δηλαδή στο τμήμα που δεν είχε ακόμη καταληφθεί από τον βασιλέα, για άλλες επτά ώρες. Οι στρατιώτες του στρατού των Βουρβόνων παραδόθηκαν στη λεηλασία και τη βία κατά των κατοίκων: «(Οι Ελβετοί και οι Ναπολιτάνοι προέλασαν μόνο αφού προηγήθηκαν πυρκαγιές, ακολουθούμενες από ληστείες, λεηλασίες, δολοφονίες, βιασμούς κ.λπ.) Οι γυναίκες βιάστηκαν σε εκκλησίες, όπου ήλπιζαν για ασφάλεια, και στη συνέχεια δολοφονήθηκαν, ιερείς σκοτώθηκαν σε βωμούς, γέροι και άρρωστοι σφαγιάστηκαν στα ίδια τους τα κρεβάτια, ολόκληρες οικογένειες πετάχτηκαν από τα παράθυρα ή κάηκαν μέσα στα σπίτια τους και τα ιερά αγγεία παραβιάστηκαν».

Κατά τη διάρκεια του Μαΐου 1849, υπήρξαν πολυάριθμες περιπτώσεις πολιτών που δολοφονήθηκαν σκόπιμα από στρατεύματα των Βουρβόνων τα οποίοι σε ορισμένες περιπτώσεις βίασαν γυναίκες που κατέφυγαν σε εκκλησίες πριν τις δολοφονήσουν, σκότωσαν όλα τα παιδιά και δολοφόνησαν αρρώστους στα κρεβάτια τους, όπως συνέβη για παράδειγμα με τον ηλικιωμένο αγρότη Φραντσέσκο Μπομπάσε, και με την κόρη του Λετέριο Ρούσο, η οποία αποκεφαλίστηκε και της οποίας ακρωτηριάστηκαν τα στήθη.  Σπίτια ξένων που ζούσαν στη Μεσσήνη λεηλατήθηκαν και καταστράφηκαν επίσης, σε τέτοιο βαθμό που ο Άγγλος πρόξενος Μπάρκερ ανέφερε το περιστατικό στην κυβέρνησή του γράφοντας ότι πολλοί Άγγλοι υπήκοοι που ζούσαν εκεί είχαν μετατραπεί σε ερείπια και ότι ακόμη και ένας διπλωμάτης, ο πρόξενος της Ελλάδας και της Βαυαρίας, παρά το γεγονός ότι φορούσε στολή, είχε τραυματιστεί από σπαθί, πριν λεηλατηθεί και καεί και η κατοικία του.  Από τα στρατεύματα των Βουρβόνων δεν γλίτωσαν ούτε τα θρησκευτικά κτίρια από τις λεηλασίες. Για παράδειγμα, η εκκλησία του Αγίου Δομήνικου, πλούσια σε έργα τέχνης, λεηλατήθηκε πρώτα από τα ιερά της αντικείμενα, στη συνέχεια κάηκε και καταστράφηκε ολοσχερώς.  Οι απώλειες ζωών ήταν ανυπολόγιστες. Ένας αξιωματούχος των Βουρβόνων έγραψε στον αδελφό του, αμέσως μετά την κατάληψη της Μεσσήνης, δηλώνοντας ότι τα ναπολιτάνικα τμήματα είχαν ανακαταλάβει την πόλη με πολύ έντονη φωτιά και «πατώντας σε πτώματα σε κάθε βήμα που προχωρούσε για διάστημα περίπου δύο μιλίων» και στη συνέχεια σχολιάζοντας «Τι φρίκη! Τι πυρκαγιά!»  Ο Βρετανός ναύαρχος Πάρκερ καταδίκασε επίσης το έργο των Βουρβόνων, και ιδιαίτερα τον παρατεταμένο τρομοκρατικό βομβαρδισμό της πόλης ακόμη και μετά το τέλος κάθε αντίστασης για οκτώ ώρες: «Τη μεγαλύτερη αγριότητα επέδειξαν οι Ναπολιτάνοι, των οποίων η οργή ήταν αδιάκοπη για οκτώ ώρες, αφού είχε σταματήσει κάθε αντίσταση».

Κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της Μεσσήνης, οι τελευταίοι στασιαστές που αντιστάθηκαν στην επίθεση των Βουρβόνων μέσα σε ένα μοναστήρι, αντί να παραδοθούν, επέλεξαν να ρίξουν τους εαυτούς τους σε ένα πηγάδι, παίρνοντας μαζί τους τις τρίχρωμες σημαίες τους.  Η Μεσσήνη προβληματιζόταν επίσης από το έργο των κοινών εγκληματιών που έστειλε ο βασιλιάς Φερδινάνδος Β'  εναντίον των στασιαστών και από το γεγονός ότι, αφού βασάνισαν τους Σικελούς για μήνες με ληστείες (εγκλήματα, βία, κλοπές κ.λπ.), παραδόθηκαν κατά τη στιγμή της πτώσης της πόλης στη λεηλασία της, φτάνοντας με μικρά σκάφη από την Καλαβρία για να πάρουν λάφυρα.

 Δείτε επίσης 
 Βασίλειο των Δύο Σικελιών
 Επαναστάσεις του 1848

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Στρατιωτική ιστορία της Ιταλίας
Κατηγορία:Πολεμικές συγκρούσεις
Κατηγορία:Σικελία