Ιερά Μονή Βλαχέρνας Ηλείας

Η  Ιερά Μονή της Παναγίας της Βλαχέρνας ή Παναγία η Βλαχέρνα ή Μονή Βλαχερνών στην Κυλλήνη της Ηλείας  είναι ιστορικό Βυζαντινό μοναστήρι που βρίσκεται στον οικισμό της Κάτω Παναγιάς, μόλις 2,5 χιλιόμετρα από το λιμάνι της Κυλλήνης και υπάγεται  στην Ιερά Μητρόπολη Ηλείας. Η Μονή της Παναγίας της Βλαχερνίτισσας στην Ηλεία έχει πάρει το όνομά της από την ονομαστή Παναγία των Βλαχερνών στην Κωνσταντινούπολη. Το καθολικό της είναι αφιερωμένο στο Γενέσιο της Υπεραγίας Θεοτόκου και πανηγυρίζει κάθε χρόνο στις 8 Σεπτεμβρίου.

 Ιστορία 
Είναι άγνωστο το πότε ακριβώς ιδρύθηκε η μονή. Σημαντικά παλαιά έγγραφα  δεν σώζονται διότι είτε χάθηκαν στη θάλασσα από τρικυμία κοντά στη Ζάκυνθο όπου κατέφυγαν οι μοναχοί για να αποφύγουν τον τουρκικό κίνδυνο στα χρόνια της Επανάστασης είτε καήκαν από την πυρπόληση της μονής από τον Αιγύπτιο Ιμπραήμ.  Τοποθετείται το αργότερο στον 9ο αιώνα, σύμφωνα με ιστορικές πηγές και αρχαιολογικά ευρήματα. Το αρχικό κτίσμα ήταν βυζαντινό και λειτούργησε ως μετόχι της φημισμένης Μονής Βλαχερνών Κωνσταντινουπόλεως. Σε μεταγενέστερες περιόδους πέρασε στην κυριαρχία των Φράγκων. Η Μονή συγκαταλέγεται στις παλαιότερες της Ηλείας αλλά και της Ελλάδας συνολικά. Κατά τους αιώνες λειτούργησε εναλλάξ ως ανδρικό και ως γυναικείο μοναστήρι. Η Μονή ήταν ανδρική μέχρι τον Αύγουστο του 1969 ενώ στη συνέχεια  μετατράπηκε σε γυναικεία. Η μοναστική της λειτουργία έπαυσε το 1977, οπότε και μετατράπηκε σε Ίδρυμα Χρονίως Πασχόντων, με φιλανθρωπικό και κοινωνικό χαρακτήρα, που διατηρείται έως σήμερα.

 Φραγκοκρατία 
Κατά την πρώτη Φραγκοκρατία (1204–1460) η Μονή καταλήφθηκε από τους Φράγκους και περιήλθε στη δικαιοδοσία Δυτικών μοναχών του Πριγκιπάτου της Αχαΐας. Οι ηγεμόνες της περιοχής, οι Βιλλεαρδουίνοι, σεβάστηκαν σε γενικές γραμμές τους Ορθοδόξους κατοίκους, χωρίς να επιβάλουν βίαιες διώξεις ή αναγκαστικό εκλατινισμό. Μετά την ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης το 1261 από τον Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγο, αρκετές ορθόδοξες μονές αποδόθηκαν εκ νέου στην Ορθόδοξη Εκκλησία· η Μονή Βλαχέρνας όμως παρέμεινε στα χέρια των Λατίνων. Η πρώτη Φραγκοκρατία θεωρείται γενικά ηπιότερη απέναντι στους Ορθοδόξους συγκριτικά με τη δεύτερη (1485–1715). Στους 15ο και 16ο αιώνες η Μονή βρισκόταν υπό την κατοχή Λατίνων μοναχών του Τάγματος των Φρεμενούρων, οι οποίοι διατηρούσαν στην Κυλλήνη ναό αφιερωμένο στον Άγιο Φραγκίσκο. Σε άγνωστο χρονικό σημείο, πάντως μετά το 1628, η Μονή είχε ήδη ερειπωθεί και εγκαταλειφθεί και επανήλθε στην κατοχή των Ελλήνων Ορθοδόξων.

 Τουρκοκρατία 
Κατά τον 17ο και 18ο αιώνα η Μονή υπέστη αλλεπάλληλες επιδρομές από Τούρκους, Αλβανούς και άλλες ομάδες, οι οποίες προκάλεσαν εκτεταμένες φθορές στο συγκρότημα. Η καταστροφή κορυφώθηκε το 1826, κατά τα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης, όταν οι αιγυπτιακές δυνάμεις του Ιμπραήμ Πασά έθεσαν τη Μονή σε πυρκαγιά. Παρά την εκτεταμένη καταστροφή, το Καθολικό διασώθηκε, ενώ η αδελφότητα υπέστη βαριές απώλειες: οι περισσότεροι μοναχοί σκοτώθηκαν και οι εναπομείναντες αιχμαλωτίστηκαν.

 Σύγχρονη εποχή 
Κατά τη δεκαετία του 1920 η Μονή βρέθηκε στο επίκεντρο εξελίξεων που συνδέθηκαν με την εγκατάσταση των προσφύγων από τη Μικρά Ασία στην περιοχή. Εκείνη την περίοδο η μοναστική κοινότητα αριθμούσε περίπου 22 μοναχούς και διέθετε σημαντική κινητή και ακίνητη περιουσία, η οποία εκτεινόταν έως το Κάστρο Χλεμουτσίου. Το 1924 το ελληνικό κράτος προχώρησε σε απαλλοτρίωση μεγάλου μέρους αυτής της περιουσίας· συγκεκριμένα, σύμφωνα με επίσημα έγγραφα, περίπου 3.508 στρέμματα παραχωρήθηκαν για την αποκατάσταση των Μικρασιατών προσφύγων που εγκαταστάθηκαν στον νεοϊδρυθέντα οικισμό Κάτω Παναγιά, σε μικρή απόσταση από τη Μονή.

 Αρχιτεκτονική και κειμήλια 

 Ο ναός 
Βρίσκεται στο κέντρο της αυλής της Μονής , χαρακτηρίζεται ως βασιλική, τρίκλιτος, ξυλόστεγος, χωρίς τρούλο. Το σχήμα του ναού είναι επιμηκούς ορθογώνιου, που στηρίζεται επάνω σε βάση σε όλες τις πλευρές εκτός της ανατολικής και εξέχει από το έδαφος 0,30-0,38 εκ.Ο ναός δεν κτίσθηκε ταυτόχρονα και από τους ίδιους τεχνίτες και με τον ίδιο ρυθμό .Αρχικά κτίσθηκε το ανατολικό τμήμα με ρυθμό βυζαντινό και έπειτα το δυτικό τμήμα με ρυθμό ρωμανικό. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, κατά την περίοδο της Οθωμανικής κυριαρχίας στη Μονή Βλαχέρνων λειτούργησε Κρυφό Σχολειό, το οποίο στεγαζόταν στον επάνω όροφο του νάρθηκα και του εξωνάρθηκα.

 Φορητή εικόνα της Βλαχέρνας 
Εντός της Μονής των Βλαχερνών, στον κυρίως ναό δεσπόζει η εικόνα της Παναγίας των Βλαχερνών, στην οποία απεικονίζεται η Παναγία Βρεφοκρατούσα. Ενδεδυμένη από ασήμι φέρει την εξής επιγραφή : «ΕΚ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΚΛΑΡΕΝΤΖΑΣ Η ΚΥΡΙΑ Η ΒΛΑΧΕΡΝΑ» και στο κάτω μέρος αυτής «ΔΙΑ ΔΑΠΑΝΗΣ ΕΜΟΥ ΠΑΪΣΙΟΥ ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΥ ΠΑΝΚΡΑΤΗ ΕΚ ΠΟΛΕΩΣ ΤΡΙΚΗΣ. ΑΨΙΗ». Η ασημένια επικάλυψη της αγίας εικόνας πραγματοποιήθηκε το 1718(ΑΨΙΗ) μ.Χ. 

Εσωτερικά το Καθολικό είναι στολισμένο με θαυμάσιες τοιχογραφίες οι περισσότερες των μέσων του 18ου αιώνα. Σήμερα στη Μονή υπάρχει πλουσιότατη βιβλιοθήκη, όπου διατηρούνται αυθεντικά πατριαρχικά σιγίλια (sigilliae), χειρόγραφα, κώδικες, έντυπα βιβλία μεγάλης αξίας και σπουδαιότατα κειμήλια, όπως Ευαγγέλια, εκκλησιαστικά σκεύη, λειψανοθήκες κ.ά.

 Λειτουργία και κοινωνική προσφορά 

Σήμερα, εκτός από σημαντικό θρησκευτικό και ιστορικό μνημείο, λειτουργεί και ως Ίδρυμα Χρονίως Πασχόντων και Κατακοίτων Γερόντων. Το ίδρυμα ιδρύθηκε το 1978 υπό την αιγίδα της Ιεράς Μητρόπολης Ηλείας και όλα αυτά τα χρόνια προσφέρει αδιάκοπα κοινωνικό έργο. Λειτουργεί ως μονάδα φροντίδας ηλικιωμένων καθώς τους παρέχεται φροντίδα από 40 άτομα προσωπικό.

 Διοικητικά 
Ως ξεχωριστός οικισμός απογράφεται επίσημα για πρώτη φορά το 1920 στην τότε κοινότητα Κυλλήνης. Σύμφωνα με το Σχέδιο Καλλικράτης μαζί με την Κάτω Παναγία και τον Ίκαρο αποτελούν την κοινότητα Κάτω Παναγίας και σύμφωνα με την απογραφή 2021 απογράφησαν 86 μοναχές.

 Γκαλερί 

 Δείτε επίσης 
Γλαρέντζα
 Χλεμούτσι

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφικές πηγές 
Miller, William. Η Ελλάς επί Ρωμαίων Φράγκων και Τούρκων. Αθήνα 1927: μεταφρ. Σπυρ. Λάμπρου.
 Ορλάνδος, Αναστάσιος Κ., Αι Βλαχέρναι της Ηλείας, 1924: Απόσπασμα της αρχαιολογικής εφημερίδας 1923.
 Χρυσανθακόπουλος, Γεώργιος Αριστείδης. Η Ηλεία Επί Τουρκοκρατίας. Αθήνα 1950: Ιδιωτική έκδοση.

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 https://www.imilias.gr/
 https://www.panagia-vlaherna.gr/
https://www.andravida-killini.gr/