Βαγαύδες

Οι βαγαύδες ή βακαύδες ήταν ομάδες αγροτικών στασιαστών στα δυτικά μέρη της ύστερης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, οι οποίες εμφανίστηκαν κατά τη διάρκεια της Κρίσης του 3ου αι. και παρέμειναν μέχρι το τέλος της Δυτικής Αυτοκρατορίας, ιδιαίτερα στις λιγότερο Ρωμαϊκές περιοχές της Γαλατίας και της Ισπανίας. Επηρεάστηκαν από τις λεηλασίες του ύστερου ρωμαϊκού κράτους, των πλούσιων γαιοκτημόνων και των κληρικών. 

Οι εισβολές, η στρατιωτική αναρχία και οι αναταραχές του 3ου αι. προκάλεσαν μία χαοτική και συνεχή υποβάθμιση της περιφερειακής δομής εξουσίας, μέσα σε μία παρακμάζουσα Αυτοκρατορία. Κατά τη διάρκεια του χάους, οι bagaudae επέτυχαν κάποιες προσωρινές και διάσπαρτες επιτυχίες υπό την ηγεσία μελών της κατώτερης τάξης, καθώς και πρώην μελών των τοπικών αρχουσών ελίτ.

 Ετυμολογία 
Το όνομα πιθανότατα σημαίνει «μαχητές» στα Γαλατικά.  Ο Κ.Ε.Β. Νίξον  αξιολογεί τους bagaudae, από την επίσημη αυτοκρατορική άποψη, ως «ομάδες ληστών, που περιπλανιόντουσαν στην ύπαιθρο λεηλατώντας και καταληστεύοντας».

Στην αδελφή γλώσσα των Βρυθονών που λέγεται ότι είναι παρόμοια με τη Γαλατική από Ρωμαίους συγγραφείς, ο Βακαύδα αντικατοπτρίζει πτυχές της μέσης ουαλικής «Brwydr», «να πολεμάς», ιδιαίτερα στην προφορά. Από την πρωτο-Βρυθονική *bruɨdr, από την πρωτοκελτική *breitrā λέξη «μάχη», ίσως σχετίζεται με τις λέξεις *brē-, *bri- («να κόβεις»), από την πρωτο-ινδοευρωπαϊκή *bʰerH- («να χτυπάς»)· συγκρίνετε με την παλαιά ιρλανδική λέξη bríathar.[1]

Ο J.C.S. Léon ερμηνεύει την πιο ολοκληρωμένη τεκμηρίωση, και προσδιορίζει τους bagaudae ως πένητες εντόπιους ελεύθερους αγρότες, ενισχυμένους από ληστές, δραπέτες σκλάβους και λιποτάκτες από τις λεγεώνες, οι οποίοι προσπαθούσαν να αντισταθούν στην αδίστακτη εργασιακή εκμετάλλευση των πρωτο-φεουδαρχικών συστημάτων των αποίκων, των μεγάλων γαιοκτησιών και στρατιωτικών συστημάτων των ύστερων Ρωμαίων, καθώς και σε κάθε είδους τιμωρητικούς νόμους και φόρους στις περιθωριακές περιοχές της Αυτοκρατορίας. 

 Κατάπνιξη 
Αφού οι bagaudae ήρθαν στην πλήρη προσοχή των κεντρικών αρχών γύρω στο 284, η αποκατάσταση τής εδραιωμένης κοινωνικής τάξης ήταν γρήγορη και αυστηρή: οι εξεγερμένοι αγρότες συντρίφθηκαν το 286 από τον συν-Καίσαρα Μαξιμιανό και τον υφιστάμενό του Καραύσιο, υπό την αιγίδα του Αυγούστου Διοκλητιανού. Οι ηγέτες τους αναφέρονται ως Άμανδος και Αιλιανός, αν και η Ε.Μ. Γουάιτμαν, στο έργο της Gallia Belgica  υποστηρίζει, ότι οι δύο ανήκαν στην τοπική γαλατο-ρωμαϊκή τάξη των γαιοκτημόνων, οι οποίοι στη συνέχεια έγιναν «τύραννοι»  και πιθανότατα επαναστάτησαν ενάντια στην εξαντλητική φορολογία και την κατάσχεση των γαιών, των συγκομιδών και τού εργατικού δυναμικού τους από τους ληστρικούς πράκτορες του ύστερου ρωμαϊκού κράτους (βλ. συλλέκτες σιτηρών (frumentarii), φοροεισπράκτορες (publicani).)

Ο Πανηγυρικός του Μαξιμιανού, που χρονολογείται στο 289, και αποδίδεται στον Κλαύδιο Μαμερτίνο, αναφέρει ότι κατά τη διάρκεια των εξεγέρσεων των Βαγαυδών το 284-285 στις περιοχές γύρω από το Λούγδουνον (Λυών), «οι απλοί αγρότες αναζητούσαν στρατιωτική ενδυμασία. Ο γεωργός μιμείτο τον πεζό, ο βοσκός τον ιππέα, ο χωρικός που θερίζει τις δικές του καλλιέργειες μιμείτο τον βάρβαρο εχθρό». Στην πραγματικότητα, μοιράζονταν πολλά παρόμοια χαρακτηριστικά με τον γερμανικό λαό των Ερούλων. Ο Μαμερτίνος τους ονόμασε επίσης «δίμορφα τέρατα» (monstrorum biformium), τονίζοντας ότι ενώ τεχνικά ήταν αυτοκρατορικοί αγρότες και πολίτες, ήταν επίσης επιδρομείς απατεώνες, που είχαν γίνει εχθροί της Αυτοκρατορίας.

 Επαναλήψεις 
Το φαινόμενο επανεμφανίστηκε στα μέσα του 4ου αι., κατά τη βασιλεία του Κωνστάντιου Β΄, σε συνδυασμό με μία εισβολή στους Αλαμανούς. Αν και ο αυτοκρατορικός έλεγχος αποκαταστάθηκε από τον Φράγκο στρατηγό Σιλβανό, η επακόλουθη προδοσία του από τους αυλικούς αντιπάλους τον ανάγκασε σε επανάσταση, και το έργο του ματαιώθηκε. Γύρω στο 360 ο ιστορικός Αυρήλιος Βίκτωρ  είναι ο μόνος συγγραφέας, που αναφέρει τις επιθέσεις των βαγαυδών στις περιφέρειες των μεγαλύτερων πόλεων και των τειχισμένων πόλεων.

Τον 5ο αι., οι βαγαύδες αναφέρονται αρχικά στην κοιλάδα του Λίγηρα και στη Βρετάνη, περίπου το 409–417,  πολεμώντας διάφορους στρατούς που στάλθηκαν εναντίον τους από τον τελευταίο σοβαρά αποτελεσματικό στρατηγό της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, Φλάβιο Αέτιο. Ο Αέτιος χρησιμοποίησε υπόσπονδους όπως τους Αλανούς υπό τον βασιλιά τους Γόαρ για να προσπαθήσει να καταστείλει μία εξέγερση των βαγαυδών στην Αρμορική. Ο Άγιος Γερμανός έλαβε έλεος για τους βαγαυδούς, αλλά αργότερα επαναστάτησαν ξανά, υπό έναν ηγέτη που ονομαζόταν Τιβάττο. Αναφέρονται επίσης περίπου την ίδια εποχή στην επαρχία της Μακεδονίας, τη μόνη φορά που εμφανίστηκαν στην Ανατολική Αυτοκρατορία, κάτι που μπορεί να σχετίζεται με οικονομικές δυσκολίες υπό τον Αρκάδιο.

Μέχρι τα μέσα του 5ου αι. άρχισαν να εμφανίζονται και στην Ισπανία, και αναφέρονται ότι ήλεγχαν τμήματα της κεντρικής Γαλατίας και της κοιλάδας του Έβρου. Στην Ισπανία, ο βασιλιάς των Σουηβών, Ρεχίαρ (απεβ. το 456), υιοθέτησε ως συμμάχους τους τοπικούς βαγαύδες στην λεηλασία των εναπομεινάντων ρωμαϊκών δήμων, μία μοναδική συμμαχία μεταξύ Γερμανού ηγεμόνα και επαναστατημένων χωρικών. 

Το γεγονός ότι οι λεηλασίες των αρχουσών τάξεων ήταν ως επί το πλείστον υπεύθυνες για την εξέγερση των βαγαυδών, δεν διέφυγε τής προσοχής τού συγγραφέα τού 5ου αι. Σαλβιανού, ο οποίος έγραψε ιστορικοποιημένους πολέμους. Θέτοντας στον εαυτό του, στην πραγματεία Περί της κυβέρνησης του Θεού (De gubernatione Dei), το καθήκον να αποδείξει τη συνεχή καθοδήγηση του Θεού, δηλώνει στο βιβλίο III ότι η δυστυχία του ρωμαϊκού κόσμου οφείλεται αποκλειστικά στην παραμέληση των εντολών του Θεού, και στις τρομερές αμαρτίες κάθε κοινωνικής τάξης. Δεν είναι μόνο ότι οι σκλάβοι και οι υπηρέτες είναι κλέφτες και φυγάδες, οινόφλυγες και λαίμαργοι: οι πλούσιοι είναι πολύ χειρότεροι (IV, 3). Είναι η σκληρότητα και η απληστία τους, που ωθούν τους φτωχούς να ενταχθούν στους βαγαύδες, και να διαφύγουν για καταφύγιο στους βαρβάρους εισβολείς (V, 5 και 6).

 Φήμη 
Η φήμη των βαγαυδών ποικίλλει ανάλογα με τις χρήσεις που έγιναν σε ιστορικοποιημένες αφηγήσεις της Ύστερης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και του Μεσαίωνα. Έχουν υπάρξει κάποιες εικασίες ότι η εξέγερση ήταν χριστιανική, αλλά η σπανιότητα των πληροφοριών στα κείμενα δίνει μικρή απόδειξη γι' αυτό, αν και μπορεί κάλλιστα να υπήρχαν πολλοί Χριστιανοί ανάμεσά τους. Γενικά, φαίνεται να ήταν ισότιμοι με ληστές και στασιαστές.

Στο δεύτερο μισό του 19ου αι. το ενδιαφέρον για τις βαγαύδες αναζωπυρώθηκε, σε αντίθεση με τις σύγχρονες κοινωνικές αναταραχές. Ο Γάλλος ιστορικός Ζαν Τριτεμιέ ήταν διάσημος για την εθνικιστική του άποψη για τους «βαγαύδες», υποστηρίζοντας ότι αποτελούσαν έκφραση εθνικής ταυτότητας μεταξύ των Γαλατών αγροτών, οι οποίοι επεδίωκαν να ανατρέψουν την καταπιεστική ρωμαϊκή κυριαρχία, και να πραγματοποιήσουν τις αιώνιες «γαλλικές» αξίες της ελευθερίας, ισότητας και αδελφοσύνης. 

Ο E.A. Tόμσον στο Past and Present (1952) απεικόνισε αυτή την αγροτική δυσαρέσκεια στο πλαίσιο του μαρξιστικού ταξικού πολέμου.

 Δείτε επίσης 

 Εξέγερση των βαγαυδών
 Ζακερί
 Κατάλογος αγροτικών εξεγέρσεων
 Λαϊκές εξεγέρσεις στην Ευρώπη του ύστερου Μεσαίωνα
 Πληβείοι

 Αναφορές 

 Αναφορές 
 Thompson, EA Ρωμαίοι και Βάρβαροι: Η Παρακμή της Δυτικής Αυτοκρατορίας . (Μάντισον: University of Wisconsin Press) 1982.
 Trithemié, Jean. Les Bagaudes et les origines de la nation française . 2 τόμοι. (Παρίσι: Les séries historiques, Ecole anormale supérieure), 1873.

 Περαιτέρω ανάγνωση 
 Léon, JCS (1996). Les sources de l'histoire des Bagaudes . Παρίσι.
 Léon, JCS (1996). Los bagaudas: rebeldes, demonios, mártires. Revueltas campesinas en Galia e Hispania durante el Bajo Imperio . Πανεπιστήμιο της Χαέν.

Κατηγορία:Εξεγέρσεις χωρικών
Κατηγορία:Αρχαίοι λαοί