Τονάντιος Φερεόλος (συγκλητικός)

Ο Τονάντιος Φερεόλος, λατιν.: Tonantius Ferreolus, γαλλ.: Τονάνς Φερεόλ ( - μετά το 517 μ.Χ.) ήταν Γαλατο-Ρωμαίος συγκλητικός που κατείχε τον τίτλο του ενδοξοτάτου ανδρός (vir clarissimus).

 Βιογραφία 
Ο Τονάντιος Φερεόλος ο συγκλητικός, ένας εξέχων αριστοκράτης της Ναρβωνικής Γαλατίας (σύγχρονη Ναρμπόν), ήταν παρών κατά τη διάρκεια μίας επίσκεψης, που περιγράφεται σε μία επιστολή τού φίλου του, Σιδώνιου Απολλινάρι. Η επιστολή, γραμμένη σε έναν κοινό φίλο ονόματι Δονίδιο πριν ο Σιδώνιος γίνει επίσκοπος του Κλερμόν το 469, αφηγείται έναν «πολύ ευχάριστο χρόνο», που πέρασε στα εξοχικά κτήματα της οικογένειας Φερεόλων.

Οι οικοδεσπότες της επίσκεψης ήταν ο πρεσβύτερος Τονάντιος Φερεόλος (ο έπαρχος του πραιτωρίου και πατέρας τού συγκλητικού) και ο αδελφός του, Απολλινάρις, τον οποίο ο Σιδώνιος αποκαλούσε «τους πιο γοητευτικούς οικοδεσπότες στον κόσμο». Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε στα δύο γειτονικά κτήματά τους, το Προυσιανό και το Βορόκινγο. Ενώ βρίσκονταν εκεί, ο νεότερος Τονάντιος και οι αδελφοί του επέδειξαν επίσης αξιοσημείωτη φιλοξενία. Όπως αφηγείται ο Σιδώνιος για την περίοδο που πέρασαν στο Προυσιανό, οι νεαροί άνδρες «βγήκαν από τα κρεβάτια τους για εμάς, επειδή δεν μπορούσαμε να σέρνουμε συνεχώς τον εξοπλισμό μας», οδηγώντας τον Σιδώνιο να τους επαινέσει τότε ως «σίγουρα τους εκλεκτούς μεταξύ των ευγενών της εποχής μας».

Είναι γνωστός από τα γραπτά του συγχρόνου τού Σιδώνιου Απολλινάρι ως φίλος και συγγενής του. Ήταν γιος του πρεσβύτερου Τονάντιου Φερεόλου, ο οποίος διετέλεσε πραιτωριανός έπαρχος της Γαλατίας, και μίας ευγενούς ονόματι Παπιανίλλας. Με βάση τα ονομαστικά στοιχεία και τις οικογενειακές διασυνδέσεις που περιγράφονται από τον Σιδώνιο, οι σύγχρονοι ιστορικοί πιστεύουν ότι η Παπιανίλλα ανήκε στην οικογένεια των Αβίτιων της Αρβέρνης.Mathison, 1979, p. 79. Ήταν πιθανώς μία γενιά μεγαλύτερη από τη σύζυγο τού Σιδώνιου, η οποία, παραδόξως, είχε το ίδιο όνομα.

Ο νεότερος Τονάντιος νυμφεύτηκε μία γυναίκα ονόματι Ινδουστρία από τη Ναρβωνική. Η γέννησή της εκτιμάται μεταξύ 450 και 460, με τον γάμο να πραγματοποιείται μετά το 475. Είναι μία ευρέως διαδεδομένη, αλλά αναπόδεικτη υπόθεση ότι ήταν κόρη του Φλάβιου Πρόβου,Settipani, 2002, p. 13. ενός Γαλατο-Ρωμαίου Συγκλητικού, και τής συζύγου του Ευλαλίας, η οποία ήταν εξαδέλφη τού Σιδώνιου Απολλινάρι.Mathison, 1979, p. 274.

Μετά το τέλος της άμεσης ρωμαϊκής διοίκησης στη Γαλατία, ο Τονάντιος διατήρησε τη συγκλητική του ιδιότητα, μία συνήθη πρακτική για τις εξέχουσες οικογένειες υπό την Βησιγοτθική και αργότερα την Μεροβίγγεια κυριαρχία. Ο τίτλος του αναγνωρίστηκε επίσημα με τον τίτλο vir clarissimus («επιφανέστερος άνδρας»), ένα προνόμιο που οφειλόταν στην κοινωνική θέση τής οικογένειάς του, ιδιαίτερα στην προηγούμενη θέση τού πατέρα του ως επάρχου του πραιτωρίου.Martindale, 1980, p. 466.

Δεν καταγράφονται εκκλησιαστικά αξιώματα για τον νεότερο Τονάντιο, ούτε υπάρχουν στοιχεία, που να αποδεικνύουν ότι κατείχε επίσημες θέσεις υπό τους Βησιγότθους βασιλείς πριν από τη μάχη του Βουιγιέ (507). Η υπόθεση ότι μπορεί να συνέχισε στον προηγούμενο ρόλο τού πατέρα του, rector Galliarum, είναι εικασία, καθώς είναι άγνωστο αν αυτό το ρωμαϊκό αξίωμα διατηρήθηκε από τους Βησιγότθους. Μία εικασία ερμηνείας ενός εγγράφου από τον Κασσιόδωρο υποδηλώνει ότι μπορεί να διορίστηκε defensor Pedensis (βασιλικός αξιωματούχος στην Πέντα, στη σημερινή Κροατία) το 511 από τον Οστρογότθο βασιλιά Θεοδώριχο τον Μέγα, ο οποίος έλεγχε τμήματα της νότιας Γαλατίας εκείνη την εποχή.Martindale, 1980, p. 466.

Ο Σιδώνιος Απολλινάρις αναφέρει ότι ο Τονάντιος είχε αδελφούς, αλλά τα ονόματά τους δεν διατηρούνται στην πηγή αυτή. Οι σύγχρονες γενεαλογικές αναπαραστάσεις αντιμετωπίζουν ένα σημείο αμφισημίας: συζητείται εάν ένας «Φερεόλος του Ναρβό», που αναφέρεται ως σύζυγος της Ινδουστρίας και πατέρας του Αγίου Φιρμίνου, ήταν ο ίδιος ο Τονάντιος Φερεόλος ή ένας αδελφός, του οποίου η ύπαρξη δεν καταγράφεται κατά τα άλλα.Mathison, 1979, p. 114.

Ζώντας στη Ναρβωνική, μία βασική πόλη του Βησιγοτθικού βασιλείου, ο Τονάντιος Φερεόλος σχεδόν σίγουρα παρέμεινε πιστός στους Βησιγότθους βασιλείς Εύριχο και Αλάριχο Β΄ την περίοδο πριν από τη μάχη του Βουιγιέ. Η εμπλοκή του σε αυτή τη μάχη δεν είναι γνωστή. Μετά την κατάρρευση της Βησιγοτθικής δύναμης στη Γαλατία μετά τη μάχη, η Νερβωνική και η γύρω περιοχή της Σεπτιμανίας τέθηκαν υπό την προστασία και τη διοίκηση του Οστρογοτθικού βασιλείου της Ιταλίας, υπό την ηγεσία του Θεοδώριχου του Μεγάλου. Μετά το τέλος τού Θεοδώριχου το 526, η Οστρογοτθική επιρροή εξασθένησε και η Νερβωνική επέστρεψε στον άμεσο Βησιγοτθικό έλεγχο. Στις αρχές της δεκαετίας του 530, οι Φράγκοι κατέκτησαν το γειτονικό Βουργουνδικό βασίλειο και την Προβηγκία, επεκτείνοντας την εξουσία τους στις ακτές της Μεσογείου. Παρά την επέκταση αυτή και τις περιστασιακές φραγκικές εισβολές, η Ναρβωνική και η περιοχή της Σεπτιμανίας παρέμειναν Βησιγοτθική επικράτεια.

Ήταν κατά τη διάρκεια της ζωής του Τονάντιου, που η οικογένειά του άρχισε να εδραιώνει τον έλεγχο τής επισκοπής του Ουζές, μία συνηθισμένη πρακτική, όπου ισχυρές συγκλητικές οικογένειες εξασφάλιζαν εκκλησιαστικά αξιώματα. Αυτή η επιρροή εδραιώθηκε, όταν ο γιος του, Άγιος Φιρμίνος, έγινε επίσκοπος της έδρας, εντός των επισκοπικών ορίων της οποίας βρισκόταν η βίλα της οικογένειας στο Προυσιανό.

Ενώ ο Τονάντιος Φερεόλος δεν μνημονεύεται για κάποια μοναδική μεγάλη πολιτική ή εκκλησιαστική πράξη όπως ο πατέρας ή ο γιος του, το κύριο επίτευγμά του ήταν η διασφάλιση τής επιβίωσης τής κοινωνικής θέσης και τής περιουσίας τής οικογένειάς του μέσα από διαδοχικές πολιτικές αναταραχές. Αυτή η συνέχεια, που αντικατοπτρίζεται και σε άλλες γαλλο-ρωμαϊκές αριστοκρατικές οικογένειες, είχε σημαντικές επιπτώσεις. Έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση των ρωμαϊκών νομικών εθίμων, των διοικητικών πρακτικών και της πολιτιστικής ταυτότητας εντός των νέων γερμανικών βασιλείων, διαμορφώνοντας έτσι το πολιτικό και κοινωνικό τοπίο της Μεροβίγγειας εποχής.

Η γνώση των απογόνων τού συγκλητικού του 5ου αι. Τονάντιου Φερεόλου του 6ου αι. ανακατασκευάζεται κυρίως από δύο πηγές: τις αγιογραφίες των επισκόπων του Ουζές, μίας έδρας που ελεγχόταν από την οικογένεια, και τα αρχεία ευγενών όπως ο Φερεόλος: ο υποψήφιος πατέρας του Άνσμπερτ και ο Αγιλούλφος. Η παρουσία αυτού του τελευταίου κλάδου βαθιά μέσα στο βασίλειο της Αυστρασίας υποδηλώνει ότι μετεγκαταστάθηκαν από την προγονική τους πατρίδα στη Βησιγοτθική Γαλατία. Αυτή η κίνηση μπορεί να ήταν εθελοντική, για να επιδιώξουν την εύνοια των Φράγκων, ή μπορεί να είχαν ληφθεί ως πολιτικοί όμηροι, μία κοινή πρακτική εκείνη την εποχή, όπως φαίνεται από την αφήγηση του Γρηγορίου της Τουρ για τον δικό του συγγενή, Άτταλο,Thorpe's Translation of Gregory of Tours, History of the Franks, 1977, p. 175. που κρατούνταν στην περιοχή του Τρηρ.

Αυτός ο Φερεόλος, με προορισμό την Αυστρασία, θα κατείχε σημαντικό κύρος στα μάτια τής Φραγκικής Αυλής. Ο παππούς του από την πλευρά τού πατέρα του, Τονάντιος Φερεόλος ο Πρεσβύτερος, ήταν ο πραιτωριανός έπαρχος της Γαλατίας το 451, και η οικογένεια ήλκε στην καταγωγή της σε πραιτωριανούς προγόνους, κυρίως τον Φλάβιο Αφράνιο Συάγριο (ύπατο το 382 υπό τον Αυτοκράτορα Θεοδόσιο Α΄).Mathisen, 1979, p. 78.  Αυτή η διακεκριμένη γαλατο-ρωμαϊκή κληρονομιά θα παρείχε επαρκές κύρος για έναν στρατηγικό γάμο, πιθανώς με μία πριγκίπισσα από δευτερεύουσα βασιλική γραμμή, όπως οι πρόσφατα απορροφημένοι Ριπουάριοι Φράγκοι.

Ο Φερεόλος πιθανότατα ξεκίνησε τη μετεγκατάστασή του όχι από την παραδοσιακή έδρα τής οικογένειας, τη Ναρβωνική, η οποία παρέμεινε υπό Βησιγοτθική κυριαρχία, αλλά από την Προβηγκία που ελέγχονταν από τους Φράγκους. Εκεί, ο συγγενής του, Παρθένιος, ήταν μία προσωπικότητα με τεράστια δύναμη. Μέχρι το 548, ο Παρθένιος κατείχε την εξουσία ως Πατρίκιος (κυβερνήτης) της Προβηγκίας, και ήταν επικεφαλής οικονομικός αξιωματούχος στην πρωτεύουσα τής Αυστρασίας, το Τρηρ. Ως υψηλόβαθμος Γαλατο-Ρωμαίος στο κέντρο της εξουσίας, ο Παρθένιος βρισκόταν σε ιδανική θέση για να μεσολαβήσει για λογαριασμό τού συγγενή του, διευκολύνοντας την ενσωμάτωσή του στην Αυστρασιακή ελίτ.Thorpe's translation of Gregory of Tours, History of the Franks, 1977, p.191.

Ενώ παλαιότερες γενεαλογικές μελέτες κάποτε υποστήριζαν ότι αυτή η οικογένεια ήταν πρόγονος του Αδάλριχ (γνωστού και ως Ετίχο), του δούκα της Αλσατίας του 7ου αι., αυτή η θεωρία έχει απορριφθεί από τη σύγχρονη έρευνα. Η τρέχουσα ακαδημαϊκή έρευνα, βασισμένη σε ισχυρότερα στοιχεία, δείχνει ότι η δυναστεία των Ετιχωνιδών δεν προήλθε από τους Φερεόλους, αλλά από την αριστοκρατία της Βουργουνδίας, πιθανώς απόγονος του δούκα Αμάλγαρ του 7ου αι.

Ένας από τους πιθανούς γιους είναι ο Φερεόλος του Ροντέζ, ο οποίος υποτίθεται ότι ήταν συγκλητικός και πατέρας τού Γαλατο-Ρωμαίου γσυγκλητικού Ανσμπέρτους. Αυτή η σύνδεση είναι μία επιστημονική ανακατασκευή, καθώς καμία πρωτογενής πηγή δεν τον κατονομάζει ρητά. Το επιχείρημα για την ύπαρξή του, που αναπτύχθηκε από τον ιστορικό Κρίστιαν Σετιπάνι, βασίζεται σε διάφορα έμμεσα στοιχεία:

 Η κύρια ένδειξη προέρχεται από τα Πεπραγμένα των Επισκόπων του Μετς του Παύλου του Διακόνου, τα οποία αναφέρουν ότι ο αδελφός του Άνσμπερτ, επίσκοπος Αγιλούλφ του Μετς, ήταν «γιος ενός συγκλητικού», αλλά δεν κατονομάζει τον πατέρα.Settipani, 2000, p. 221
 Η οικογένεια Φερεόλων, η οποία αρχικά είχε την έδρα της σε Βησιγοτθική περιοχή γύρω από τη Ναρβωνική (Ναρμπόν), φαίνεται ότι μετεγκαταστάθηκε στη φραγκική Αυστρασία στα μέσα του 6ου αι. Η πολιτική τους επιρροή μετατοπίστηκε στην περιοχή γύρω από το Μετς και το Ουζές, οι οποίες βρίσκονταν υπό Φραγκικό έλεγχο. Αυτή η μετεγκατάσταση από τη σφαίρα των Βησιγοτθών (η οποία περιελάμβανε τη Νιμ μέχρι την κατάκτηση των Ομεϋαδών τον 8ο αι.) στη Φραγκική σφαίρα, είναι το κλειδί για την τοποθέτησή τους στην τροχιά της επισκοπής του Μετς.
 Ο Σετιπάνι υποστηρίζει αυτή την ταύτιση σημειώνοντας την επανάληψη των ονομάτων Φερεόλος και Άνσμπερτ σε άλλες επισκοπές με οικογενειακές επιρροές, και χρησιμοποιώντας με προσοχή μεταγενέστερες, μερικές φορές συγκεχυμένες, γενεαλογίες του 9ου αι. που επιχειρούν να συνδέσουν πρόσωπα της Καρολίγγειας εποχής με αυτή την αρχαία γενεαλογία.

Με βάση αυτά τα στοιχεία, ο Σετιπάνι προτείνει διστακτικά ότι ο ανώνυμος συγκλητικός που αναφέρει ο Παύλος ο Διάκονος ήταν ένας Φερεόλος, γιος του Τονάντιου Φερεόλου και της Ινδουστρίας. Αυτό θα καθιστούσε τον Ανσβέρτο εγγονό τους. Αυτή η αναπαράσταση διαφέρει από μία προηγούμενη θεωρία του 1947 από τον Ντέιβιντ Χ. Κέλι, η οποία υποστήριζε ότι ο Ανσβέρτος ήταν άμεσος γιος του Τονάντιου Φερεόλου. Ο Σετιπάνι εικάζει περαιτέρω ότι αυτός ο Φερεόλος νυμφεύτηκε μία κόρη τού βασιλικού οίκου των Ριπουαρίων Φράγκων, για να εξηγήσει την επιτυχή ενσωμάτωση τής οικογένειας με τη νέα Φραγκική ελίτ.

Ένας ιστορικά βεβαιωμένος γιος ήταν ο Άγιος Φιρμίνος, επίσκοπος του Ουζές (γενν. π. το 480, υπηρέτησε ως επίσκοπος από το 538 μέχρι το τέλος του το 553). Η εορτή του είναι στις 11 Οκτωβρίου.Mathisen, 1979, p. 56.Settipani, 1991, p. 198. Διαδέχθηκε τον θείο του, επίσκοπο Ρορίκιο, στην έδρα του Ουζές. Ενώ ορισμένες πηγές αναφέρουν ποικίλες ημερομηνίες θανάτου, η συμμετοχή του στις Συνόδους της Ορλεάνης το 541 και το 549, και σε μία σύνοδο στο Παρίσι το 551, επιβεβαιώνει ότι ήταν ενεργός κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, καθιστώντας την ημερομηνία 553 την πιο πιθανή.

 Παραπομπές 

 Αναφορές και πηγές 
 Sidonius Apollinaris, The Letters of Sidonius (Οξφόρδη: Clarendon, 1915), σσ. clx-clxxxiii
 Christian Settipani, Les Ancêtres de Charlemagne (Γαλλία: Éditions Christian, 1989).
 Christian Settipani, Continuite Gentilice et Continuite Familiale Dans Les Familles Senatoriales Romaines A L'epoque Imperiale, Mythe et Realite, Addenda I - III (juillet 2000- Οκτώβριος 2002) (np: Prosopographica et,2000logica).
 Ralph Whitney Mathisen, «Η Εκκλησιαστική Αριστοκρατία της Γαλατίας του Πέμπτου Αιώνα: Μια Περιφερειακή Ανάλυση της Οικογενειακής Δομής». Διδακτορική Διατριβή, Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν. Πανεπιστημιακές Μικροταινίες (1979).
 Christian Settipani, "L'apport de l'onomastique dans l'etude des genealogies carolingiennes" στο ONOMASTIQUE ET PARENTE DANS L'OCCIDENT MEDIEVAL, Εκδ. KSB Rohan & C. Settipani, Prosopographica et Genealogica (2000)
 T. Stanford Mommaerts & David H. Kelley, «The Anicii of Gaul and Rome.» στο Fifth-Century Gaul: A Crisis of Identity?, επιμέλεια John Drinkwater και Hugh Elton. Κέιμπριτζ, 1992.
 Γρηγόριος της Τουρ, Η Ιστορία των Φράγκων, μεταφρασμένη από τον Λιούις Θορπ. Penguin. (1977) ( δωρεάν λατινική έκδοση )
 JR Martindale, Η Προσωπογραφία της Ύστερης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, Τόμος II 395-527 μ.Χ., Cambridge University Press, 1980.

Κατηγορία:Ρωμαίοι του 5ου αιώνα