Φέλιξ Άντρις Φένινγκ Μάινες

Ο Φέλιξ Άντρις Φένινγκ Μάινες (ολλ. Felix Andries Vening Meinesz, 30 Ιουλίου 1887 - 10 Αυγούστου 1966) ήταν Ολλανδός γεωφυσικός και γεωδαίτης. Είναι περισσότερο γνωστός για την ανακάλυψη μίας ακριβούς μεθόδου για τη μέτρηση της βαρύτητας (βαρυτημετρία). Χάρη σε αυτή την ανακάλυψη, έγινε δυνατή η μέτρηση της βαρύτητας στη θάλασσα, η οποία τον οδήγησε στην ανακάλυψη των βαρυτικών ανωμαλιών πάνω από το επίπεδο της θάλασσας. Αργότερα απέδωσε αυτές τις ανωμαλίες στη μετατόπιση των ηπείρων. Ήταν Εταίρος της Βασιλικής Εταιρίας.

 Βιογραφία 
Ο πατέρας του Φένινγκ Μάινες, Σιούρντ Άννε Φένινγκ Μάινες, ήταν δήμαρχος διαφόρων πόλεων, πρώτα του Ρότερνταμ και ύστερα του Άμστερνταμ. Ο ίδιος γεννήθηκε στις 30 Ιουλίου 1887 στη Χάγη και μεγάλωσε σε ένα προστατευμένο περιβάλλον. Το 1910 αποφοίτησε από το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο του Ντελφτ, στο οποίο σπούδασε πολιτικός μηχανικός. Την ίδια χρονιά άρχισε να εργάζεται στη μελέτη της βαρύτητας. Το 1915 έγραψε τη διδακτορική του διατριβή σχετικά με τα ελλαττώματα των βαρυτημέτρων που χρησιμοποιούνταν εκείνη την εποχή.

Ο Φένινγκ Μάινες σχεδιάσε, τότε, ένα νέο βαρυτήμετρο, το οποίο κατασκευάστηκε από το Βασιλικό Ολλανδικό Μετεωρολογικό Ινστιτούτο (ολλ. Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut, KNMI). Το βαρυτήμετρο αποτελούνταν από δύο εκκρεμή του ίδιου μεγέθους, τα οποία κρέμονταν από ένα πλαίσιο αλλά κινούνταν σε αντίθετες φάσεις. Με τη χρήση καθρεφτών και ακτίνων φωτός, οι διαφορές των πλατών καταγράφηκαν σε φιλμ. Ο Φένινγκ Μάινες ανακάλυψε ότι οι οριζόντιες επιταχύνσεις (όπως και με τα κύματα σε μία βάρκα) δεν επηρεάζουν τις διαφορές πλατών μεταξύ των δύο εκκρεμών. Η καταγεγραμμένη διαφορά είναι, τότε, το πλάτος ενός θεωρητικού, ανεπηρέαστου εκκρεμούς. Πλέον έγινε περισσότερο δυνατή η μέτρηση της βαρύτητας με μεγαλύτερη ακρίβεια. Ο Φένινγκ Μάινες ξεκίνησε να μετράει τη βαρύτητα σε όλη την Ολλανδία όπου, λόγω αυτού, δημιουργήθηκαν 51 σταθμοί μέτρησης. Αυτό το εγχείρημα στέφθηκε από επιτυχία, πράγμα που τον οδήγησε στην πραγματοποίηση μετρήσεων στη θάλασσα. Έτσι, σχεδιάστηκε ένα τελειοποιημένο βαρυτήμετρο και το πείραμα στέφθηκε, επίσης, από επιτυχία.

Πλέον κατέστη δυνατή η μέτρηση της βαρύτητας στη θάλασσα. Μεταξύ 1923 και 1929, ο Φένινγκ Μάινες μπήκε σε μικρά υποβρύχια για την πραγματοποίηση αποστολών. Στόχος του ήταν η εύρεση του ακριβούς σχήματος του γεωειδούς και της Γης. Η αποστολή του με το υποβρύχιο HNLMS K XVIII γυρίστηκε σε ταινία και ο ίδιος απέκτησε τεράστια δημοφιλία στο ολλανδικό κοινό του κινηματογράφου. Το 1927, έγινε μέλος της Βασιλικής Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών της Ολλανδίας ενώ, την ίδια χρονιά, έγινε καθηγητής μερικής απασχόλησης στη γεωδαισία, στη χαρτογραφία και στη γεωφυσική στο Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης. Το 1937 έγινε καθηγητής στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο του Ντελφτ. Ο ίδιος κέρδισε το Μετάλλιο Χάουαρντ Ν. Ποτς το 1936, όπως και άλλα σημαντικά βραβεία στη γεωλογία μέσα στα επόμενα χρόνια.

Ο Φένινγκ Μάινες δραστηριοποιήθηκε στην ολλανδική Αντίσταση κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ενώ, μετά τον πόλεμο, συνέχισε το ακαδημαϊκό του έργο. Ήταν διευθυντής του KNMI από το 1945 μέχρι το 1951 ενώ, από το 1948 μέχρι το 1951, ήταν πρόεδρος της Διεθνούς Ένωσης Γεωδαισίας και Γεωφυσικής. Συνταξιοδοτήθηκε το 1957 και πέθανε στο Άμερσφοορτ το 1966.

 Έρευνα και ανακαλύψεις 
Το μεγαλύτερο μέρος των δεδομένων που συγκέντρωσαν οι αποστολές του αναλύθηκαν και συζητήθηκαν με πολλούς Ολλανδούς γεωεπιστήμονες της εποχής, όπως ήταν ο Γιοχάνες Χέρμαν Φρέντερικ Ούμπχροβε, ο Μπέρεντ Τζορτζ Έσερ και ο Φίλιπ Χένρι Κούνεν. Τα τελικά αποτελέσματα δημοσιεύτηκαν το 1948. Ένα σημαντικό αποτέλεσμα ήταν η ανακάλυψη των αρνητικών βαρυτικών ανωμαλιών κατά μήκος των ωκεανικών τάφρων, μαζί με μία μεγάλη κυκλική ανωμαλία που έγινε γνωστή ως το χαμηλό γεωειδές του Ινδικού Ωκεανού. Η μέση δύναμη της βαρύτητας εμφανιζόταν ίδια τόσο στη γη όσο και στη θάλασσα, κάτι που ήταν συνεπές με την αρχή της ισοστασίας. Ο Φένινγκ Μάινες έβρισκε ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες τις ωκεανικές τάφρους. Η συνύπαρξη ενεργούς ηφαιστειότητας, μεγάλων αρνητικών βαρυτικών ανωμαλιών και των απότομων υψομετρικών διαφορών μπορούσε να εξηγηθεί μόνο με τη θεώρηση ότι ο φλοιός της Γης κατά κάποιο τρόπο συστελλόταν σε εκείνα τα σημεία. Ως γεωφυσικός, είχε την άποψη ότι ο φλοιός ήταν πολύ συμπαγής ώστε να παραμορφωθεί με τέτοιο τρόπο σε τέτοια κλίμακα. Οι ανακαλύψεις του μπορούσαν να εξηγηθούν μόνο με την ανάπτυξη της θεωρίας των τεκτονικών πλακών στη δεκαετία του 1950.

 Αποστολές με υποβρύχια 
Ο Φένινγκ Μάινες μέτρησε το βαρυτικό πεδίο της Γης με το όργανο με τα εκκρεμή που σχεδιάσε όντας μέσα σε πολλά υποβρύχια. Οι ακόλουθες αποστολές του περιγράφονται στη δημοσίευσή του Βαρυτικές αποστολές στη θάλασσα:

Τόμος I: 1923-1930Vening Meinesz, F.A., Gravity Expeditions at Sea 1923–1930 (Vol. I), Drukkerij Waltman, Delft

 HNLMS K II (1923) 
 HNLMS K XI (1925) 
 HNLMS K XIII (1926-1927) 
 HNLMS K XIII (1928-1930) 

Τόμος ΙΙ: 1923-1933Vening Meinesz, F.A., Gravity Expeditions at Sea 1923–1933 (Vol. II), Drukkerij Waltman, Delft

 HNLMS O 13 (1932) 

Τόμος III: 1934-1939

 HNLMS K XVIII (1934-1935) 
 HNLMS O 16 (1937) 
 HNLMS O 12 (1937) 
 HNLMS O 13 (1938) 
 HNLMS O 19 (1939) 

Ο ίδιος δεν συμμετείχε ξανά σε αποστολές μετά το 1939. Τα πειράματά του υλοποιήθηκαν από τους φοιτητές του και περιγράφονται στον τόμο V: 1948-1958:Vening Meinesz, F.A., Gravity Expeditions 1948–1958 (Vol. V), Drukkerij Waltman, Delft

 HNLMS O 24 (1948-1949) 
 HNLMS Tijgerhaai (1951) 
 HNLMS Walrus (1957) 
 HNLMS Vos (1955) 
 HNLMS Zeeleeuw (1956) 
 HNLMS Fret (1957) 

 Κληρονομιά 
Τα εξής έλαβαν το όνομά του:

 ένα βαρυτήμετρο που χρησιμοποιείται για τη μέτρηση της βαρύτητας
 μία μαθηματική συνάρτηση που χρησιμοποιείται στη γεωδαισία
 το Μετάλλιο Φένινγκ Μάινες της Ευρωπαϊκής Γεωφυσικής Εταιρίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης Γεωεπιστημών
 ένα κτήριο του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης
 ο κρατήρας Φένινγκ Μάινες της Σελήνης.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Μέλη της Βασιλικής Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών της Ολλανδίας
Κατηγορία:Γεωδαίτες
Κατηγορία:Ολλανδοί γεωγράφοι
Κατηγορία:Ολλανδοί χαρτογράφοι