Χειμερινός πόλεμος (μυθιστόρημα)

Ο Χειμερινός πόλεμος () είναι το τελευταίο μυθιστόρημα του Άλφρεντ Άντερς, εκδόθηκε το 1974 και είναι ένα από τα κορυφαία αντιπολεμικά έργα της γερμανικής λογοτεχνίας του 20ού αιώνα. Διαδραματίζεται λίγο πριν από τη μάχη των Αρδεννών τον χειμώνα του 1944-1945 στα γερμανοβελγικά σύνορα, κοντά στην κοινότητα Βίντερσπελτ του γερμανικού κρατιδίου Ρηνανία-Παλατινάτο και αναπαράγει ένα φανταστικό σενάριο: ένας Γερμανός ταγματάρχης σχεδιάζει να παραδώσει το τάγμα του στους Αμερικανούς χωρίς μάχη για να αποφύγει την άσκοπη αιματοχυσία, αλλά αποτυγχάνει. Το γεγονός δεν συνέβη ποτέ.

 Γεωγραφικό πλαίσιο 
Το Βίντερσπελτ είναι μια μικρή πόλη στη Γερμανία, νοτιοδυτικά της Κολωνίας, ανάμεσα στο Άαχεν και το Τριρ και ακριβώς στα σύνορα με το Βέλγιο. Η πλοκή διαδραματίζεται εκεί τον Οκτώβριο του 1944, όπου μεγάλο μέρος του πληθυσμού είχε ήδη εκκενωθεί. Κατά την περίοδο που περιγράφεται, στην περιοχή εδρεύουν γερμανικά στρατεύματα, συγκεκριμένα, το Τέταρτο Τάγμα του Τρίτου Συντάγματος της 416ης Μεραρχίας Πεζικού. Απέναντι τους, απέναντι από τον ποταμό Ουρ, βρίσκονται αμερικανικά στρατεύματα. Δεν υπάρχει ιδιαίτερη στρατιωτική δράση, αλλά ο αναγνώστης καταλαβαίνει ότι είναι παραμονές της Μάχης των Αρδεννών. Η πλοκή διανθίζεται με συνεχείς αναδρομές στο παρελθόν που χρησιμεύουν για να δημιουργήσουν μια σύνθετη περιγραφή των χαρακτήρων και να εξηγήσουν τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους αντιλαμβάνονται το περιβάλλον τους. 

 Υπόθεση 
μικρογραφία|Ο ποταμός Ουρ κοντά στα τρία σύνορα (Βέλγιο, Γερμανία και Λουξεμβούργο).
Το μυθιστόρημα διαδραματίζεται κατά τη διάρκεια των παραπλανητικά ήρεμων ημερών πριν από την έναρξη της μεγάλης επίθεσης. Το μέτωπο εκτείνεται κατά μήκος του ποταμού Ουρ, οι όχθες του οποίου είναι ουδέτερη ζώνη. Στην αριστερή όχθη, βρίσκεται το Βίντερσπελτ. Ένα γερμανικό σώμα πεζικού σταθμεύει εδώ, και στα υψώματα πέρα ​​από τον ποταμό, στο χωριό Μάσπελτ, βρίσκεται ένα αμερικανικό σύνταγμα πεζικού. Τα αμερικανικά στρατεύματα αισθάνονται ότι ο στρατός τους είναι πολύ εκτεταμένος σε μια μακρά επιθετική γραμμή. Οι Γερμανοί είναι καλά οχυρωμένοι, μάλιστα, τόσο πολύ που ένας κατάσκοπος δεν μπορεί να πει ακριβώς πού βρίσκονται. Τα αμερικανικά μαχητικά-βομβαρδιστικά έρχονται κάθε μέρα, αλλά δεν μπορούν να βρουν τον στόχο. Οι Γερμανοί φαίνεται να μην έχουν αεροπορική υποστήριξη και ο λοχαγός Κίμπροου, ο Αμερικανός αξιωματικός στην άλλη πλευρά του ποταμού, αναρωτιέται γιατί, αν συμβαίνει αυτό, οι Γερμανοί δεν παραδίδονται. Οι στρατιώτες είναι ήσυχοι. Η σιδηροδρομική γραμμή, η οποία διασχίζει την κοιλάδα μέσω μιας οδογέφυρας, είναι κλειστή και παρακολουθείται αδιάφορα και από τις δύο πλευρές. Αμερικανοί στρατιώτες ψαρεύουν στην πλευρά τους. Ο διοικητής τους διασχίζει τον ποταμό μία φορά, μόνο και μόνο για να δοκιμάσει πώς είναι να στέκεται κανείς σε γερμανικό έδαφος. 

Ο παρασημοφορημένος με τον Σταυρό των Ιπποτών νεαρός Γερμανός διοικητής τάγματος της 416ης Μεραρχίας Πεζικού Γιόζεφ Ντινκλάγκε, θεωρεί τον πόλεμο χαμένο και δεν θέλει να θυσιάσει άσκοπα τους στρατιώτες του σε μια απελπιστική αμυντική μάχη, έτσι σκέφτεται να παραδώσει το τάγμα του στους Αμερικανούς χωρίς μάχη, αν και γνωρίζει ότι κάνοντας αυτό θα διέπραττε εσχάτη προδοσία. Μέσω της ερωμένης του, της δασκάλας Κέτε Λενκ, η οποία πιστεύει ότι η παράδοση του τάγματος θα προκαλέσει μια αλυσιδωτή αντίδραση και θα τερματίσει τον πόλεμο, έρχεται σε επαφή με τον πρώην κρατούμενο στρατοπέδου συγκέντρωσης κομμουνιστή Βένζελ Χάινστοκ, ο οποίος με τη σειρά του τον γνωρίζει στον ιστορικό τέχνης Μπρούνο Σέφολντ. Ο δρ Σέφολντ είναι λάτρης της τέχνης από τη Φρανκφούρτη και προσπαθεί να διασώσει πίνακες ζωγραφικής μεταξύ των μετώπων για λογαριασμό ενός βελγικού μουσείου, έτσι κινείται τακτικά ανάμεσα στις εχθρικές γραμμές από ένα μυστικό μονοπάτι μέσα στην ουδέτερη ζώνη. Ο Σέφολντ στέλνεται ως αγγελιοφόρος και οι ανώτεροι Αμερικανοί αξιωματικοί ενημερώνονται για το σχέδιο. Ωστόσο, είναι επιφυλακτικοί. Αλλά ο Αμερικανός λοχαγός Κίμπροου κατανοεί τα κίνητρα του Ντινκλάγκε και είναι έτοιμος να προχωρήσει στην επιχείρηση. Αυτό όμως δεν συμβαίνει. Η προετοιμασία για την παράδοση δεν πηγαίνει σύμφωνα με το σχέδιο. Ο Γερμανός δεκανέας Ρίντελ συλλαμβάνει τον Σέφολντ και τον παρουσιάζει στον Ντινκλάγκε. Μετά τη συζήτηση του Σέφολντ με τον Ντινκλάγκε, ο Ρίντελ συνοδεύει τον ιστορικό τέχνης πίσω στις οχυρώσεις, σκέφτεται με καχυποψία τη σχέση μεταξύ των δύο και τον πυροβολεί θεωρώντας τον κατάσκοπο και τον ανώτερό του προδότη. Στην τσέπη του, βρίσκει την επιστολή του ταγματάρχη προς τον Αμερικανό λοχαγό, αποκτώντας έτσι επιρροή στον Ντινκλάγκε, ο οποίος υποχωρεί με αποτέλεσμα το σχέδιο να αποτύχει πριν καν ξεκινήσει.

 Μορφή 
Το μυθιστόρημα αποτελείται από ένα μείγμα διαφορετικών ειδών κειμένου. Η κύρια φανταστική πλοκή με τους φανταστικούς πρωταγωνιστές της πλαισιώνεται και διακόπτεται από αποσπάσματα εγγράφων σχετικά με την πολεμική κατάσταση στο Δυτικό Μέτωπο το 1944, στατιστικά στοιχεία, πολεμικά ημερολόγια στρατιωτών και επιστημονικές μελέτες για την ιστορία και τη γεωλογία της περιοχής.  

Ο αφηγητής χαράσσει με σαφήνεια τα όρια μεταξύ μυθοπλασίας και ιστορίας και τα αναφέρει επανειλημμένα. Από την άλλη, ο συγγραφέας θολώνει τη γραμμή μεταξύ μυθοπλασίας και γεγονότος χαρακτηρίζοντας επιστολές των χαρακτήρων του, οι οποίες ενσωματώνονται στην φανταστική ιστορία, ως «μη μυθοπλαστικές».

Ο αφηγητής σχολιάζει τα γεγονότα, εξηγώντας παραλείψεις, ενώ παράλληλα δεν γνωρίζει όλα τα κίνητρα των χαρακτήρων του και κάνει εικασίες σχετικά με αυτά. Στο τέλος, αφήνει στον αναγνώστη να φανταστεί την περαιτέρω μοίρα του ταγματάρχη.

Μια άλλη παρέκβαση είναι το γεωγραφικό πλαίσιο της φανταστικής ιστορίας στα γερμανοβελγικά σύνορα στην κοιλάδα του Ουρ, που δεν ανταποκρίνεται ακριβώς στην πραγματικότητα. Ωστόσο, μέσω των περιγραφών τοπίων, αυθεντικών ονομάτων οικισμών και περιγραφών διαδρομών, ο συγγραφέας προσδίδει στην φανταστική αφήγηση μια αίσθηση πραγματικού γεγονότος.

Ο Άντερς δεν επεμβαίνει μόνο στην ιστορία και τη γεωγραφία, αλλά και στην πλοκή, την οποία αφηγείται μη χρονολογικά. Με την μοντερνιστική αφηγηματική τεχνική του μοντάζ, χρησιμοποιεί σχόλια, εσωτερικούς μονολόγους και αποσπάσματα από απομνημονεύματα και επίσημα έγγραφα, αναμιγνύοντας τμήματα της φανταστικής ιστορίας με τα πραγματικά γεγονότα. Λόγω των συνεχών διακοπών και των αναδρομών, ο αναγνώστης πρέπει να ανακατασκευάσει την ακολουθία των γεγονότων.

 Ταινία 

 Το μυθιστόρημα μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο το 1976 με τον τίτλο Winterspelt 1944, σε σκηνοθεσία Έμπερχαρντ Φέχνερ. Οι τοποθεσίες της ταινίας διαδραματίζονται κυρίως στο Βέλγιο.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Μυθιστορήματα που έγιναν ταινίες
Κατηγορία:Μυθιστορήματα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου
Κατηγορία:Λογοτεχνικά έργα του μοντερνισμού