Πωρόλιθος

Ο πωρόλιθος (poros stone) κατείχε ιδιαίτερη θέση στην αρχαία ελληνική αρχιτεκτονική και δομική πρακτικήRhodes, 1987, σ. 545, καθώς συνδύαζε ευκολία εργασίας με σχετική διαθεσιμότητα. Ο όρος, όμως, δεν έχει αυστηρό ορισμό, καθώς πολλές φορές καλύπτει ένα εύρος μαλακών, πορώδων ασβεστολιθικών ή μαργαϊκών πετρωμάτωνWashington, 1923, σ. 445..

Ιστορική χρήση
Ο όρος πῶρος (πώρος) εμφανίζεται ήδη σε αρχαίους συγγραφείς και περιέγραφε πορώδη υλικό, αντίθετο με το συμπαγές μάρμαροFrazer, 1913, σσ. 502–503.. Ο Παυσανίας χρησιμοποιεί τον όρο για να χαρακτηρίσει υλικό ναών όπως ο Ναός του Δία στην ΟλυμπίαFrazer, 1913, σ. 503.. Στην αρχιτεκτονική των κλασικών και πρώιμων ελληνιστικών χρόνων, ο πωρόλιθος χρησιμοποιήθηκε, ιδίως για θεμελιώσεις, εσωτερικές τοιχοποιίες και υποστρώματα, ενώ τα ορατά μέρη συχνά επενδύονταν με μάρμαροThompson, 1980..

Στην περιοχή της Κορίνθου, ο «κορινθιακός πωρόλιθος» ήταν υλικό επιλογής. Όταν αποκαλύπτεται στο λατομείο, είναι τόσο μαλακός που μπορεί να κοπεί με μαχαίρι. Όμως, με την πάροδο του χρόνου σχηματίζει επιφάνεια γκρι πατίνας (σχηματισμός αλάτων) που τον σκληραίνει (Brookes, 1981, σσ. 285-290. Αυτό το χαρακτηριστικό βοήθησε ώστε οι τεχνιτες να μεταφέρουν και να χειρίζονται πιο εύκολα μεγάλους όγκους πέτρας.

Υλική σύσταση και ιδιότητες
Ο πωρόλιθος χαρακτηρίζεται ως ελαφρύς, πορώδης ασβεστολιθικός ή μαργαϊκός λίθος με μειωμένη πυκνότητα, με χρώμα που κυμαίνεται από ανοιχτό κρεμ έως γκρίζο). Είναι αρκετά εύκολος στο λάξευμα, γεγονός που τον καθιστούσε ελκυστικό υλικό για αρχιτεκτονικά στοιχεία που δεν χρειάζονταν υψηλή αντοχή ή λεπτή διακόσμηση.

Ωστόσο, οι πόροι του υλικού δημιουργούν προβλήματα. Η είσοδος υγρασίας, διαλυμένων αλάτων και άλλων ρύπων δια μέσου των πόρων οδηγεί σε χημική αποσάθρωση, εξάτμιση διαλυμένων αλάτων (efflorescence) και μικρο-αποσάθρωση (microcracking). Μελέτες δείχνουν ότι οι πόροι των επιφανειακών στρωμάτων αλλάζουν με τον καιρό λόγω καιρικών επιδράσεων, επιδεινώνοντας τη φθοράGroh et al., 2022.. Επιπλέον, βιολογικοί οργανισμοί όπως λειχήνες μπορεί να έχουν είτε προστατευτική είτε διαβρωτική δράση σε πορώδεις πέτρες. Μελέτες έχουν δείξει ότι οι λειχήνες μειώνουν την ένταση των ανταλλαγών νερού μεταξύ υποστρώματος και ατμόσφαιραςPinna et al., 2014..

Η φυσική φθορά, η έκθεση σε όξινες βροχές και η μεταβολή θερμοκρασίας επιβαρύνουν τη δομή, ειδικά όταν οι πόροι είναι ανοιχτοί. Επιπλέον, λόγω της μαλακότητάς του, ο πωρόλιθος είναι ευάλωτος σε μηχανικές καταπονήσεις και κραδασμούς, ειδικά όταν ενσωματώνεται σε φορτισμένα δομικά μέρη.

Προκλήσεις και τεχνικές συντήρησης
Η συντήρηση μνημείων που περιέχουν πωρόλιθο απαιτεί προσεκτική προσέγγιση, καθώς χρειάζεται να αντιμετωπιστούν τα αίτια φθοράς χωρίς να επιβαρυνθεί η πέτρα.

Καθαρισμός και απομάκρυνση ρύπων: Η χρήση ακατάλληλων καθαριστικών (με οξέα ή ισχυρά διαλύματα) μπορεί να εισχωρήσει βαθύτερα στο υλικό και να ενισχύσει τη διάβρωσηTingi da Stone guide. Πρέπει να εφαρμόζονται απορρυπαντικά ή ήπιες αλκαλικές λύσεις, με ελεγχόμενη ροή νερού υπό χαμηλή πίεση, ώστε να μην εισχωρήσει νερό στο εσωτερικό και να μη διαταραχθεί η ισορροπία υγρασίας.
Στερεώσεις / ενισχύσεις: Για να σταθεροποιηθούν αποσαθρωμένα σημεία, χρησιμοποιούνται κονιάματα συμβατά με το υλικό (π.χ. ασβεστοκονιάματα) ή ενισχυτικά υλικά νέας γενιάς όπως νανοϋλικά (π.χ. νανο-τεχνητά υλικά Si-O-Si) που μπορούν να διεισδύσουν στους πόρους και να αυξήσουν τη συνοχή, χωρίς να φράξουν εντελώς τους πόρους.
Εξωτερική προστασία / υδροφοβικά: Η χρήση υδροφοβικών εμποτισμών, που αποτρέπουν την εισροή υγρασίας αλλά επιτρέπουν αναπνοή (διόδους ατμών), είναι κρίσιμη. Η επιλογή του κατάλληλου εμποτισμού πρέπει να είναι συμβατή με την πετρολογία και να μην αλλοιώνει την εμφάνιση. Η υπερβολική χρήση στεγανωτικών που εγκλωβίζουν υγρασία στο εσωτερικό μπορεί να επιδεινώσει την αποσάθρωσηQuarra Stone guide.
Παρακολούθηση και συντήρηση περιοδική: Η υγρασία και η συγκέντρωση αλάτων πρέπει να παρακολουθούνται με μέσα όπως υγρασιόμετρα και ανάλυση ιόντων. Όπου χρειάζεται, να εφαρμόζονται ενδιάμεσης κλίμακας παρεμβάσεις (π.χ. εκτόξευση καθαρού ύδατος, επαναεμπλουτισμός κονιάματος) πριν η βλάβη γίνει μη αναστρέψιμη.
Βιολογικός έλεγχος: Σε περιοχές όπου αναπτύσσονται λειχήνες ή μικροοργανισμοί, πρέπει να αξιολογείται αν η παρουσία τους είναι προστατευτική ή επιβλαβής. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι λειχήνες λειτουργούν ως φυσική «επένδυση» που μειώνει τη διάχυση νερού, ενώ σε άλλες περιπτώσεις προκαλούν ρήγματα.

Συμπερασματικά ο πωρόλιθος υπήρξε πολύτιμο υλικό στην αρχαία ελληνική αρχιτεκτονική, χάρη στην ευκολία επεξεργασίας και την τοπική διαθεσιμότητα. Ωστόσο, η ίδια η πορώδης φύση του καθιστά ευάλωτο το υλικό σε μηχανικές, χημικές και βιολογικές φθορές με την πάροδο του χρόνου. Η σύγχρονη συντήρηση απαιτεί λεπτομερή κατανόηση της υλικής σύνθεσης, ελεγχόμενες παρεμβάσεις, χρήση κατάλληλων υλικών ενίσχυσης και προστασίας, και τακτική παρακολούθηση. Με μεθοδικές πρακτικές μπορεί να διασφαλιστεί η μακροχρόνια σταθερότητα και προστασία των μνημείων που φέρουν πωρόλιθο.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
Brookes, A. C. (1981). Stoneworking in the Geometric Period at Corinth,Hesperia 50, pp. 285–290 .https://www.ascsa.edu.gr/uploads/media/hesperia/148171.pdf
Frazer, J. G. (1913). Pausanias’s Description of Greece. Macmillan.
Groh, M. κ.ά. (2022). Analysing the porosity distribution in stone surfaces by long-term weathering.PMC. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9267179
Pinna, D. et al. (2014). Biofilms and lichens on stone monuments: do they damage or protect? PMC. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3980096

Quarra Stone guide https://www.quarrastone.com/stone-restoration-preservation-guide/?utm_source=chatgpt.com
Thompson, A. (1980) Stone, Tile and Timber: Commerce in Building Materials in Classical Athens , Expedition Magazine. https://www.penn.museum/documents/publications/expedition/22-3/Stone.pdf


Κατηγορία:Ασβεστόλιθος
Κατηγορία:Δόμηση