Ο δύσκολος (Χόφμανσταλ)

Ο δύσκολος () είναι κωμωδία σε τρεις πράξεις του Αυστριακού ποιητή, λιμπρετίστα και θεατρικού συγγραφέα Ούγκο φον Χόφμανσταλ. Η πρεμιέρα της έγινε στις 7 Νοεμβρίου 1921 στο Μόναχο.

Ο ήρωας του έργου δυσκολεύεται να προσαρμοστεί στην επιπόλαιη ζωή της Βιέννης μετά τις δραματικές του εμπειρίες στον Α' Παγκόσμιο πόλεμο. Το έργο αναφέρεται στην παρακμή της αυστριακής αριστοκρατίας και είναι μια νεκρολογία για την εποχή της Αυστροουγγαρίας, η οποία δεν υπήρχε πλέον κατά τη δράση του έργου. Παρεμπιπτόντως, το 1919 η νεαρή Αυστριακή Δημοκρατία ψήφισε νόμο που ποινικοποιούσε ρητά την επίσημη χρήση των τίτλων ευγενείας.

 Ο χαρακτήρας του δύσκολου στην κωμική παράδοση 
Η εντατική μελέτη των έργων του Μολιέρου φαίνεται να παρακίνησε τον Χόφμανσταλ να γράψει τον Δύσκολο. Ο χαρακτήρας του δύσκολου, αναποφάσιστου και δυσπροσάρμοστου ανθρώπου, με τη συστολή του απέναντι στην κοινωνία, εντάσσεται σε μια ευρωπαϊκή κωμική παράδοση που εκτείνεται από την αρχαία κωμωδία Ο Δύσκολος του Μένανδρου έως τον Μισάνθρωπο του Μολιέρου. Ο ήρωας Χανς Καρλ μοιράζεται την αποστροφή του για την κοινωνία και τις βραδινές κοσμικές συγκεντρώσεις με τον Αλσέστ του Μολιέρου. Και οι δύο κωμωδίες ασχολούνται με προβλήματα κοινωνικότητας, την ένταση μεταξύ ατόμου και κοινωνίας, καθώς και με διαπροσωπικές σχέσεις και κοινωνικούς κανόνες. Σε αντίθεση με τον Αλσέστ του Μολιέρου, ωστόσο, ο Χανς Καρλ δεν αντιμετωπίζει τους ανθρώπους με περιφρόνηση και καυστικό σαρκασμό και δεν υπερηφανεύεται για την ειλικρίνειά του. Ο ήρωας του Χόφμανσταλ δεν θεωρεί προσόν το ότι «λέει πάντα την αλήθεια», αντίθετα, το θεωρεί αδυναμία – «δυστυχώς μου συμβαίνει να λέω αυτό που σκέφτομαι αρκετά δυνατά» – που τον καθιστά ακατάλληλο για συνύπαρξη στην κοινωνία.
 Υπόθεση 
Το έργο διαδραματίζεται στη Βιέννη κατά τη διάρκεια μιας μέρας, λίγο μετά το τέλος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Η πρώτη πράξη διαδραματίζεται στο μέγαρο του κόμη Χανς Καρλ Μπυλ, ο οποίος μόλις επέστρεψε από τον πόλεμο και μοιράζεται την κατοικία του με την αδερφή του Κρέσενς και τον γιο της Στάνι, οι οποίοι τον λατρεύουν. Η δεύτερη και τρίτη πράξη σε μια βραδινή συγκέντρωση στο μέγαρο του συγγενή τους κόμη Άλτενβιλ.   

Στην πρώτη πράξη η δράση εκτυλίσσεται στο γραφείο του κόμη Χανς Καρλ Μπυλ, ενός πλούσιου, 39χρονου εργένη της βιεννέζικης αριστοκρατίας. Ο Χανς Καρλ μόλις επέστρεψε από τον πόλεμο. Οι δραματικές του εμπειρίες στα χαρακώματα τον έχουν μεταμορφώσει, όξυναν την ευαισθησία του και την αποστροφή του προς τις βιαστικές αποφάσεις. Δεν βρίσκει πλέον χαρά στην επιφανειακή ζωή της αριστοκρατίας στην οποία κινείται. Η «δύσκολη» συμπεριφορά του δίνει στους άλλους την ευκαιρία να τον επικρίνουν για την αναποφασιστικότητά του. Η αδερφή του Κρέσενς θα ήθελε να τον δει επιτέλους παντρεμένο και αποκατεστημένο, αλλά ο Χανς Καρλ αποφεύγει κάθε προσπάθειά της. Ταυτόχρονα, η Κρέσενς ζητά από τον αδερφό της να διαλύσει την πρόσφατη σχέση του γιου της Στάνι με την Αντουανέτα Χέχινγκεν, με την οποία ο Χανς Καρλ είχε επίσης μια σύντομη ερωτική σχέση σε μια άδειά του από το μέτωπο. Ο σύζυγος της Αντουανέτας ζητά από τον Χανς Καρλ, που έχει γίνει στενός του φίλος κατά τη διάρκεια του πολέμου, να τον βοηθήσει να κερδίσει πίσω τη γυναίκα του. Εμφανίζεται επίσης η υπηρέτρια της Αντουανέτας, με πολλά μηνύματα για τον πρώην εραστή της. Και μετά έρχεται η απροσδόκητη και δυσάρεστη επίσκεψη του νεαρού Πρώσου βαρόνου Νόιχοφ - που ενσαρκώνει την αλαζονεία και επιθετικότητα των Πρώσων αριστοκρατών - ο οποίος είναι αρραβωνιασμένος με τη νεαρή Έλεν Άλτενβιλ και πιστεύει - δικαίως - ότι στο πρόσωπο του Χανς Καρλ έχει έναν αντίζηλο. Η Κρέσενς υποθέτει ότι ο αδελφός της έχει ένα (ανεκδήλωτο) ενδιαφέρον για την ξαδέρφη τους Έλεν και προσφέρεται να διαλύσει τον αρραβώνα της με τον Νόιχοφ. Αφού ο Χανς Καρλ τη διαβεβαιώνει ότι δεν έχει καμία πρόθεση να παντρευτεί την Έλεν, η Κρέσενς του ζητά να κανονίσει έναν γάμο μεταξύ της Έλεν και του Στάνι. 

Η δεύτερη πράξη λαμβάνει χώρα στο μέγαρο των Άλτενβιλ, όπου βρίσκεται σε εξέλιξη μια δεξίωση. Ο Χανς Καρλ προσπαθεί να ικανοποιήσει τα διάφορα αιτήματα που έγιναν στην προηγούμενη πράξη, αλλά χωρίς μεγάλη επιτυχία. Γίνεται σαφές ότι είναι ερωτευμένος με την Έλεν, η οποία ανταποδίδει τα αισθήματά του, και εκείνος της δηλώνει τον έρωτά του σχεδόν κατά λάθος: συζητώντας μαζί της, αντίθετα με τη συμφωνία του με την Κρέσενς, δεν μπορεί να την συμβουλεύσει να παντρευτεί τον Στάνι. Αντίθετα, της λέει για ένα όραμα που είχε κατά τη διάρκεια του πολέμου: θαμμένος ζωντανός και κοντά στον θάνατο, τη φαντάστηκε για γυναίκα του και κατά την παραμονή του στο νοσοκομείο την έβλεπε στα όνειρά του. Ωστόσο, μετά την έμμεση ομολογία του τρέπεται σε φυγή. Η Κρέσενς, η οποία άκουσε μερικά λόγια και παρατηρεί τα συναισθήματα της Έλεν, είναι σίγουρη ότι ο Χανς Καρλ έχει επιτέλους διευθετήσει τα πάντα.

Η τρίτη πράξη διαδραματίζεται στην είσοδο του μεγάρου των Άλτενγουιλ. Οι χαρακτήρες που βρίσκονται στη δεξίωση συναντιούνται, κυνηγιούνται, μπαινοβγαίνουν συνεχώς. Ο Χανς Καρλ επιστρέφει και συναντά την Έλεν, η οποία ετοιμάζεται να φύγει για να τον αναζητήσει. Σε έναν διάλογο μεγάλης οικειότητας και δραματικής έντασης, η Έλεν του δηλώνει τον έρωτά της, του κάνει αυτή πρόταση γάμου και το έργο οδηγείται στο κλασικό αίσιο τέλος.

 Διασκευές 
Το έργο έχει διασκευαστεί αρκετές φορές για τηλεοπτικές ταινίες.

 1956: Ο Δύσκολος. Τηλεοπτική ταινία σε σκηνοθεσία Λέο Μίτλερ

 1961: Ο Δύσκολος. Τηλεοπτική ταινία σε σκηνοθεσία Τζον Όλντεν 

 1974: Ο Δύσκολος. Τραγικοκωμωδία. Τηλεοπτική ταινία, Αυστρία/Γερμανία/Ελβετία σε σενάριο και σκηνοθεσία Στάνισλαβ Μπαραμπάς 

 1978: L'uomo difficile. Ιταλική τηλεοπτική ταινία σε σκηνοθεσία Τζιανκάρλο Κομπέλι 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Αυστριακά θεατρικά έργα
Κατηγορία:Γερμανικά θεατρικά έργα