Ναυάγιο της Περιστέρας

Το ναυάγιο της Περιστέρας είναι υποθαλάσσιο ναυάγιο ενός εμπορικού πλοίου του 5ου αιώνα π.Χ. σε βάθος 20 μέτρων, λίγο έξω από το νησί της Περιστέρας, κοντά στην Αλόννησο. Το φορτίο του των 3.000-4.000 αμφορέων, το καθιστά το μεγαλύτερο μεταφορικό πλοίο της περιόδου του που είναι γνωστό σήμερα, όταν άρχισαν οι ανασκαφές το 1992, και μετέφερε κρασί από τη Μένδη και την Σκόπελο. Εκτός από τους αμφορείς, το πλοίο μετέφερε πολλά πολύτιμα αντικείμενα, συμπεριλαμβανομένων των μαύρων λουστραρισμένων ποτηριών, πιάτων και μπρούντζινων επιτραπέζιων σκευών. Ο χώρος άνοιξε στο κοινό για επισκέψεις καταδύσεων με την ονομασία Υποθαλάσσιο Μουσείο Αλοννήσου το 2020, το πρώτο τέτοιου είδους υποθαλάσσιο μουσείο στην Ελλάδα.

 Ανακάλυψη 
Το 1982, ο Έλληνας δύτης και ψαράς Δημήτριος Μαυρίκης, με τον γιο του, Κώστα, ανακάλυψαν ένα μεγάλο ναυάγιο κλασικής περιόδου κοντά στη νησίδα Περιστέρα, στην Αλόννησο των Βόρειων Σποράδων και το δήλωσαν στην Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων. Το προσωπικό του τμήματος διεξήγαγε έρευνα το 1991 υπό την διευθύντρια του τμήματος, Ελπίδα Χατζηδάκη. Το ναυάγιο σημαδεύτηκε από χιλιάδες αμφορείς που σχημάτιζαν έναν τύμβο 25 επί 23 μέτρα και υποδείκνυαν σαφώς το σχήμα του πλοίου. Το ανώτερο στρώμα ήταν ανακατεμένο, αλλά το κατώτερο στρώμα φαινόταν σχετικά ανέπαφο. Το μέγεθος του τύμβου έδειχνε ότι αυτό το ναυάγιο ήταν διπλάσιο από οποιοδήποτε άλλο ναυάγιο της κλασικής περιόδου που ανακαλύφθηκε εκείνη την εποχή.

Τρεις από τους αμφορείς ανακτήθηκαν για εξέταση. Χρονολογήθηκαν στο τελευταίο τέταρτο του 5ου αιώνα π.Χ. και ταυτοποιήθηκαν ως αμφορείς κρασιού από τη Μένδη και την Σκόπελο.

 Ανασκαφή 
μικρογραφία|Αμφορέας κρασιού από τη Μένδη, που ανακτήθηκε από το ναυάγιο.
μικρογραφία|Αμφορέας κρασιού από την αρχαία Πεπάρηθο (Σκόπελος), που βρέθηκε από το ναυάγιο.
Η συστηματική ανασκαφή του ναυαγίου ξεκίνησε το 1992, με επικεφαλής και πάλι τον διευθυντή της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων. Η πρώτη εργασία ήταν η έρευνα της υπάρχουσας κατάστασης του ναυαγίου, η οποία πραγματοποιήθηκε με την προετοιμασία ενός φωτομωσαϊκού από φωτογραφίες που τραβήχτηκαν σε ύψος 7 μέτρων πάνω από το ναυάγιο. Στη συνέχεια, το ναυάγιο καλύφθηκε από ένα πλέγμα σχοινιού διαστάσεων 24 επί 12 μέτρων που χώριζε την υπό έρευνα περιοχή σε τμήματα 2 επί 2 μέτρων.

Η ανασκαφή άρχισε σε ένα από τα τμήματα κοντά στο δυτικό άκρο του τύμβου. Δεκαεννέα αμφορείς ανακτήθηκαν από το πάνω στρώμα σε αυτό το τμήμα, και άλλοι δεκαεννιά από ένα δεύτερο στρώμα κάτω από το πρώτο. 

Κάτω από αυτό ήταν ένα τρίτο στρώμα με επιπλέον 27 αμφορείς, και κάτω από αυτούς, 35 επιπλέον αντικείμενα, συμπεριλαμβανομένων μαύρων λουστραρισμένων ποτηριών, κυπέλλων, πιάτων και κομψών μπρούντζινων επιτραπέζιων σκευών. 
μικρογραφία|Μαύρο λουστραρισμένο ακατέργαστο ποτήρι (κύλιξ) από το ναυάγιο.
Το μεγαλύτερο μέρος των αμφορέων προέρχεται από τη Μένδη και την Σκόπελο, την αρχαία Πεπάρηθο, και ένα μικρότερο μέρος προέρχεται από την Ίκο, τη Χίο και την Κέρκυρα. Όλα τα αντικείμενα, συμπεριλαμβανομένων των αμφορέων, των κυπέλλων και των ποτηριών, χρονολογούνται από τα τέλη του 5ου αιώνα π.Χ.

Η ανασκαφή επαναλήφθηκε το καλοκαίρι του 1993, σε δεύτερο τμήμα δίπλα στο πρώτο. Αυτό περιείχε 68 αμφορείς σε τέσσερα στρώματα, κάτω από τα οποία υπήρχαν επιπλέον αντικείμενα, πέτρες έρμα και κομμάτια ξύλου. Το 1999 ανασκάφηκε ένα τρίτο τμήμα, όπου προέκυψαν επιπλέον 80 αμφορείς, καθώς και αντικείμενα που ανήκουν στο πλήρωμα, όπως λάμπες πετρελαίου, επιτραπέζιοι αμφορείς και γουδιά.

Το 2000, ανασκάφηκαν τρία επιπλέον τμήματα. Εκατοντάδες πρόσθετοι αμφορείς βρέθηκαν, αλλά δεν μεταφέρθηκαν όλοι στην επιφάνεια. Πιο ενδιαφέροντα ήταν τα 82 κομμάτια ξύλου που βρέθηκαν στα χαμηλότερα στρώματα των ανασκαφών. Αν και κανένα από αυτά δεν ήταν μεγαλύτερο από μερικά εκατοστά σε μέγεθος, παρέδωσαν τα πρώτα στοιχεία για την κατασκευή του πλοίου. Τέσσερα από τα κομμάτια ήταν ξυλόκαρφα, περίπου 7 εκατοστά σε διάμετρο, μέσα στα οποία υπήρχαν μεγάλα μπρούντζινα καρφιά.
μικρογραφία|Ξυλόκαρφα από το ναυάγιο.
Τα θραύσματα ξύλινων σανίδων από το κύτος του πλοίου έδειξαν ότι ήταν πάχους 8 εκατοστών.

 Σημασία 
Μια συντηρητική εκτίμηση του φορτίου του ναυαγίου δείχνει ότι μετέφερε 4.200 αμφορείς, με βάρος 126 τόνους. Το μήκος του κύτους ήταν 25-30 μ. Αυτό το καθιστά σημαντικά μεγαλύτερο από τα ναυάγια από άλλα κλασικά ναυάγια όπως της Κερύνειας, το Πορτικέλο ή το Μά΄αγακν Μιχαϊλ. Έτσι, υπάρχει μια απόλυτη απόδειξη ότι οι Έλληνες κατασκεύασαν πλοία ικανά να μεταφέρουν φορτίο έως και 150 τόνους από τον 5ο αιώνα π.Χ. και έπειτα, κάτι που στο παρελθόν θεωρήθηκε ότι ήταν δυνατό μόνο κατά τη διάρκεια της ρωμαϊκής περιόδου.

 Υποθαλάσσιο μουσείο 
Η θαλάσσια περιοχή που περιβάλλει το ναυάγιο της Περιστέρας προστατεύεται ως μέρος του Θαλάσσιου Πάρκου Αλοννήσου. Η περιοχή που περιβάλλει άμεσα το ναυάγιο άνοιξε στο κοινό για επισκέψεις καταδύσεων με την ονομασία Υποθαλάσσιο Μουσείο Αλοννήσου το 2020.

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Επίσημος ιστότοπος του Υποθαλάσσιου Μουσείου

Κατηγορία:Ναυάγια
Κατηγορία:Αλόννησος
Κατηγορία:Καταδυτικές τοποθεσίες
Κατηγορία:Υποθαλάσσιοι αρχαιολογικοί τόποι