Άλφρεντ Άντερς

Ο Άλφρεντ Άντερς () (4 Φεβρουαρίου 1914 στο Μόναχο - 21 Φεβρουαρίου 1980 στην Ελβετία) ήταν Γερμανός συγγραφέας, δημοσιογράφος και κριτικός της μεταπολεμικής γερμανικής λογοτεχνίας, ο οποίος συνέβαλε σε πολιτικές συζητήσεις με πολυάριθμα δοκίμια. Ο Άντερς αναδείχθηκε σε μια από τις πιο επιδραστικές προσωπικότητες στον λογοτεχνικό κόσμο της πρώιμης Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας ως συντάκτης λογοτεχνικών περιοδικών, ραδιοφωνικός παραγωγός και ιδρυτικό μέλος της Ομάδας 47.

 Βιογραφικά στοιχεία 
Ο Άλφρεντ Άντερς καταγόταν από συντηρητική, μεσοαστική οικογένεια, ο πατέρας του ήταν κτηνίατρος και αργότερα βιβλιοπώλης, εντάχθηκε στο Ναζιστικό Κόμμα το 1920 και πέθανε το 1929 από τις συνέπειες τραύματος που υπέστη ως αξιωματικός στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο μικρότερος αδελφός του ήταν ο ζωγράφος και γραφίστας Μάρτιν Άντερς.

Το 1930, αφού ολοκλήρωσε τη μαθητεία του ως βιβλιοπώλης, ο Άντερς εντάχθηκε στο Κομμουνιστικό Κόμμα Γερμανίας. Για τις πολιτικές του δραστηριότητες, κρατήθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Νταχάου για έξι μήνες το 1933. Μετά την αποφυλάκισή του, εγκατέλειψε το κόμμα και εισήλθε σε μια περίοδο πλήρους εσωστρέφειας. Αυτή την εποχή άρχισε να ασχολείται με τη συγγραφή, υιοθετώντας τη φιλοσοφία της «εσωτερικής μετανάστευσης» - ενώ παρέμεινε στη Γερμανία, ήταν ταυτόχρονα πνευματικά αντίθετος με το ναζιστικό καθεστώς. Το 1935, παντρεύτηκε την Αντζέλικα Άλμπερτ, από γερμανοεβραϊκή οικογένεια, και απέκτησαν μια κόρη (το διαζύγιό τους οριστικοποιήθηκε το 1943).

Το 1940, ο Άντερς επιστρατεύτηκε στη Βέρμαχτ, αλλά το 1941 (πιθανώς λόγω της εβραϊκής καταγωγής της συζύγου του) απομακρύνθηκε από τον στρατό. Επιστρατεύτηκε ξανά το 1943. Στις 7 Ιουνίου 1944, λιποτάκτησε κοντά στο Οριόλο Ρομάνο, βόρεια της Ρώμης, και αυτομόλησε στον αμερικανικό στρατό. Οδηγήθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες ως αιχμάλωτος πολέμου και φυλακίστηκε στο στρατόπεδο Ράστον στη Λουιζιάνα και σε άλλα στρατόπεδα έως το 1945. Κατά τη διάρκεια της αιχμαλωσίας του, συμμετείχε με τον Χανς Βέρνερ Ρίχτερ στην έκδοση της αντιναζιστικής εφημερίδας αιχμαλώτων πολέμου Der Ruf (Το Κάλεσμα).

Μετά την απελευθέρωση και επιστροφή του στη Γερμανία το 1945, ο Άντερς εργάστηκε ως βοηθός συντάκτης του Έριχ Κέστνερ στην εφημερίδα Neue Zeitung του Μονάχου. Το 1946-47, συνεργάστηκε με τον Χανς Βέρνερ Ρίχτερ για την επανέκδοση του Der Ruf ως μηνιαίο λογοτεχνικό και πολιτικό περιοδικό το οποίο εξέδιδαν στην αμερικανική ζώνη κατοχής μέχρι που απαγορεύτηκε από τις αμερικανικές στρατιωτικές αρχές για εμφανώς αντιαμερικανική στάση κατά την έναρξη του Ψυχρού Πολέμου και μηδενισμό. Τα επόμενα χρόνια, ο Άντερς συνεργάστηκε με τον λογοτεχνικό κύκλο Ομάδα 47, στον οποίο συμμετείχαν οι σημαντικότεροι συγγραφείς της μεταπολεμικής Γερμανίας όπως ο Γκύντερ Γκρας και ο  Χάινριχ Μπελ. Το 1948, δημοσίευσε το δοκίμιο Η γερμανική λογοτεχνία σε αποφασιστική στιγμή, στο οποίο κατέληγε στο συμπέρασμα, στο πνεύμα του αμερικανικού μεταπολεμικού προγράμματος «επανεκπαίδευσης», ότι η λογοτεχνία θα έπαιζε καθοριστικό ρόλο στην ηθική και πνευματική αλλαγή στη Γερμανία.
μικρογραφία|Μνήμα του Άλφρεντ και της Γκιζέλα Άντερς στη Μπερζόνα
Από το 1948, ο Άντερς ως ραδιοφωνικός παραγωγός κατείχε ηγετικές θέσεις σε ραδιοφωνικούς σταθμούς στη Φρανκφούρτη και το Αμβούργο, το οποίο του επέτρεψε να προωθήσει νέους συγγραφείς και να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στη γερμανική πολιτιστική ζωή. Το 1950, παντρεύτηκε τη ζωγράφο Γκιζέλα Ντίχγκανς και από τον γάμο τους απέκτησαν τέσσερα παιδιά.  

Σε όλη τη ζωή του, ο Άντερς εξέφρασε κριτικές απόψεις για τη μεταπολεμική γερμανική δημοκρατία, ειδικά υπό το καθεστώς του καγκελάριου Κόνραντ Αντενάουερ, το οποίο θεωρούσε ασφυκτικό. Έτσι, από το 1958, εγκαταστάθηκε στη Μπερζόνα, στο καντόνι του Τιτσίνο της Ελβετίας όπου το 1972 έλαβε την ελβετική υπηκοότητα και έγινε δήμαρχος της πόλης. Έζησε ως αναγνωρισμένος συγγραφέας και ταξίδεψε εκτενώς με τη σύζυγό του. Από το 1970 ήταν μέλος της Γερμανικής Ακαδημίας Γλώσσας και Λογοτεχνίας και συνέχισε να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη γερμανική λογοτεχνική σκηνή διατηρώντας αλληλογραφία, μεταξύ άλλων με τους Ίνγκεμποργκ Μπάχμαν, Γιοχάνες Ρ. Μπέχερ, Χάινριχ Μπελ, Γκύντερ Άιχ, Χανς Μάγκνους Έντσενσμπέργκερ, Γκύντερ Γκρας, Χέλμουτ Χάισενμπιτελ, Βόλφγκανγκ Κέπεν, Μάρτιν Βάλζερ και Πέτερ Βάις. 

Μετά τον θάνατό του το 1980, δημοσιεύθηκε το ημιτελές αυτοβιογραφικό διήγημα Ο πατέρας ενός δολοφόνου, το οποίο αναφέρεται στον διευθυντή του σχολείου του Γιόζεφ Γκέμπχαρντ Χίμλερ, πατέρα του Χάινριχ Χίμλερ.

 Λογοτεχνικό έργο 
Ο Άλφρεντ Άντερς είναι ένας από τους πιο επικριτικούς συγγραφείς της γερμανικής μεταπολεμικής λογοτεχνίας. Το κεντρικό θέμα των μυθιστορημάτων, των διηγημάτων, των ραδιοφωνικών θεατρικών έργων και μερικών ποιημάτων του είναι η αντιπαράθεσή του με το Γ' Ράιχ και η ελεύθερη βούληση του ατόμου. Το 1952, δημοσιεύτηκε το αυτοβιογραφικό του έργο Τα κεράσια της ελευθερίας, που αναφέρεται στη λιποταξία του και την ερμηνεύει ως ένα «σημείο καμπής» μετά το οποίο μπόρεσε να νιώσει ελεύθερος άνθρωπος για πρώτη φορά, ως μια απόφαση για ελευθερία στο πνεύμα του υπαρξισμού. 

Το μυθιστόρημα Ζανζιβάρη, ή ο ύστατος λόγος, που εκδόθηκε το 1957 και διερευνά, παραβολικά, τις δυνατότητες αντίστασης υπό δικτατορικό καθεστώς, είχε διεθνή επιτυχία. Τα επόμενα μυθιστορήματα Το Κόκκινο και Εφραίμ, αναφέρονται σε προβλήματα της μεταπολεμικής γενιάς της εποχής του. Στο Εφραίμ, ο πρωταγωνιστής είναι ένας μετανάστης Εβραίος δημοσιογράφος που κάνει μια μάταιη προσπάθεια να ξεφύγει από την πραγματικότητα εισάγοντας τον εαυτό του ως λογοτεχνικό φανταστικό χαρακτήρα σε ένα μυθιστόρημα. Το Εφραίμ είναι ένας πολύπλευρος λογοτεχνικός αναστοχασμός για το Ολοκαύτωμα με φόντο τις δίκες του Άουσβιτς.

Ο Άλφρεντ Άντερς είχε μια παραγωγική καριέρα και ως δοκιμιογράφος: εκτός από τη συγγραφή μιας μακροσκελούς πραγματείας για την κατάσταση της γερμανικής λογοτεχνίας μετά από τους δύο παγκόσμιους πολέμους, δημοσίευσε τέσσερις τόμους συλλογικών δοκιμίων, στα οποία υπάρχουν κοινωνικά και πολιτικά σχόλια, κριτική τέχνης, κινηματογράφου και θεάτρου, ταξιδιωτική πεζογραφία, πορτρέτα συγγραφέων (Τόμας Μαν,  Ερνστ Γιούνγκερ), αφορισμοί και σύντομες φιλοσοφικές πραγματείες. Μυθιστορήματά του έχουν διασκευαστεί για τον κινηματογράφο. 

 Ύφος 
Ο Άντερς συχνά παρέκκλινε από την πορεία της παραδοσιακής αφήγησης και πειραματίστηκε με τεχνικές του μοντερνισμού: μοντάζ, ντοκιμαντέρ, αποσπασματική αφήγηση. Χαρακτηριστικό είναι το μυθιστόρημά του Χειμερινός πόλεμος, στο οποίο εφαρμόζει μια τεχνική μοντάζ που θυμίζει τον Τζέιμς Τζόις, χρησιμοποιεί σχόλια, εσωτερικούς μονολόγους και αποσπάσματα από απομνημονεύματα και επίσημα έγγραφα, αναμιγνύοντας τμήματα της φανταστικής ιστορίας με τα πραγματικά γεγονότα για να αναπαράγει ένα φανταστικό σενάριο στο οποίο ένας Γερμανός διοικητής τάγματος, λίγο πριν από τη Μάχη των Αρδεννών τον χειμώνα του 1944-1945, σχεδιάζει να παραδώσει τα στρατεύματά του στον Αμερικανό εχθρό καθώς θεωρεί μάταιες περαιτέρω μάχες, αλλά αποτυγχάνει. Ο ίδιος ονόμασε το ραδιοφωνικό του έργο Ο θάνατος του Τζέιμς Ντιν, στο οποίο χρησιμοποίησε κείμενα του Τζον Ντος Πάσος ραδιοφωνικό μοντάζ. Την προσπάθεια αναζωογόνησης του πνεύματος του γερμανικού μοντερνισμού που είχε πέσει θύμα του Γ' Ράιχ ως εκφυλισμένη τέχνη αναδεικνύει και σε δοκίμια.

 Αντιδράσεις 
Ο Άντερς ήταν αναγνωρισμένος συγγραφέας και έλαβε πολλά λογοτεχνικά βραβεία που αντικατοπτρίζουν την επίδρασή του στη γερμανική λογοτεχνία και τις προσπάθειές του στην προώθηση νέων συγγραφέων. Ωστόσο, επικριτές του τον κατηγόρησαν ότι παρουσίασε μέσω της λογοτεχνίας μια εκδοχή της ζωής του που την έκανε να ακούγεται πιο αποδεκτή στο μεταναζιστικό κοινό. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Βίνφριντ Γκέοργκ Ζέμπαλντ δημοσίευσε μια έντονη πολεμική εναντίον του Άντερς το 1999, στην οποία αρνήθηκε την ηθική νομιμότητα των έργων του λόγω της αμφιλεγόμενης δράσης του κατά τη ναζιστική εποχή. Παρ' όλα αυτά, η Ζανζιβάρη και Ο πατέρας ενός δολοφόνου παραμένουν μέρος της βασικής ύλης των γερμανικών σχολείων μέχρι σήμερα.

 Βραβεία 

 1958: Βραβείο Γερμανών Κριτικών
 1967: Βραβείο Νέλι Ζαχς
 1968: Βραβείο Σαρλ Βεγιόν,  ελβετικό λογοτεχνικό βραβείο
 1975: Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας της Βαυαρικής Ακαδημίας Καλών Τεχνών

 Έργα (επιλογή) 

 Μυθιστορήματα 

 Sansibar oder der letzte Grund - Ζανζιβάρη, ή ο ύστατος λόγος, 1957.
 Die Rote -Το Κόκκινο, 1960.
 Efraim -  Εφραίμ, 1967
 Winterspelt -   Χειμερινός πόλεμος, 1974

 Διηγήματα 

 Die Kirschen der Freiheit - Τα κεράσια της ελευθερίας, 1952
 Geister und Leute. Zehn Geschichten. Φαντάσματα και Άνθρωποι. Δέκα διηγήματα, 1958.
 Ein Liebhaber des Halbschattens. Drei Erzählungen -  Λάτρης της μερικής σκιάς, Τρία διηγήματα, 1963.
 Tochter - Κόρη, 1970
 Mein Verschwinden in Providence. Neun neue Erzählungen - Η εξαφάνισή μου στην Πρόβιντενς. Εννέα νέα διηγήματα, 1971.
 Der Vater eines Mörders - Ο πατέρας ενός δολοφόνου, 1980.
 Flucht in Etrurien - Φυγή στην Ετρουρία 1981.

 Μεταφράσεις στα ελληνικά 

 Ζανζιβάρη, ή ο ύστατος λόγος, μτφ. Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Ψυχογιός, 1993 

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Κατηγορία:Γερμανοί λογοτέχνες
Κατηγορία:Γερμανοί συγγραφείς
Κατηγορία:Γερμανοί μυθιστοριογράφοι
Κατηγορία:Γερμανοί διηγηματογράφοι
Κατηγορία:Γερμανοί αντιστασιακοί