Βίνφριντ Γκέοργκ Ζέμπαλντ

Ο Βίνφριντ Γκέοργκ Ζέμπαλντ () (18 Μαΐου 1944 - 14 Δεκεμβρίου 2001) ή (όπως προτιμούσε) Μαξ Ζέμπαλντ ήταν Γερμανός ποιητής, μυθιστοριογράφος, δοκιμιογράφος, ιστορικός της λογοτεχνίας και ακαδημαϊκός.

Το κύριο θέμα των έργων του είναι το μακρινό και το πρόσφατο παρελθόν της Γερμανίας και της Ευρώπης. Οι ήρωές του είναι μοναχικοί ταξιδιώτες μέσα σε χώρες και εποχές, που σε αναζήτηση ταυτότητας επιχειρούν να ανακαλύψουν ίχνη παλιών καταστροφών, να τα κατανοήσουν και να τα αποτυπώσουν με λέξεις. Στα μυθιστορήματά του ενσωματώνει στοιχεία ταξιδιωτικού ημερολογίου, βιογραφίες, απομνημονεύματα και μυθοπλασία καθώς και αυθεντικά έγγραφα και φωτογραφίες που πολλαπλασιάζουν τον πολυεπίπεδο χωροχρόνο των έργων του.

Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς γερμανικής λογοτεχνίας της τελευταίας δεκαετίας του 20ού αιώνα.  

 Βιογραφικά στοιχεία 
Ο Βίνφριντ Γκέοργκ Ζέμπαλντ γεννήθηκε το 1944 στο Βέρταχ στη νοτιοδυτική Βαυαρία. Ο πατέρας του είχε καταταγεί στη Ράιχσβερ το 1929, υπηρέτησε στη Βέρμαχτ υπό τους Ναζί και κρατήθηκε αιχμάλωτος πολέμου στη Γαλλία μέχρι το 1947. Ο παππούς του, αστυνομικός μιας μικρής πόλης, ήταν η πιο σημαντική ανδρική παρουσία κατά τα πρώτα του χρόνια και του μιλούσε εκτενώς για τον πόλεμο, τις διώξεις και το Ολοκαύτωμα που αργότερα έγιναν κεντρικά θέματα στο έργο του. Από το 1948 έως το 1963, έζησε στο νοτιότερο τμήμα της Γερμανίας, στο αλπικό χωριό Ζόντχοφεν. 

Σπούδασε γερμανική και αγγλική λογοτεχνία αρχικά στο Πανεπιστήμιο του Φράιμπουργκ και στη συνέχεια στο πανεπιστήμιο του Φριμπούρ στην Ελβετία, όπου έλαβε πτυχίο το 1965.  Διετέλεσε λέκτορας στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ από το 1966 έως το 1969. Επέστρεψε στο Σανκτ Γκάλεν της Ελβετίας για ένα χρόνο διδάσκοντας σε γυμνάσιο, αλλά δεν μπόρεσε να εγκατασταθεί. Ο Ζέμπαλντ παντρεύτηκε την αυστριακής καταγωγής  Ούτε το 1967. Απογοητευμένος από το πολιτικό κλίμα της εποχής του, από το 1970, έζησε για 30 χρόνια στο Ηνωμένο Βασίλειο, διδάσκοντας γερμανική λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο της Ανατολικής Αγγλίας στο Νόριτς. Εκεί, ολοκλήρωσε το διδακτορικό του το 1973 με διατριβή Η αναβίωση του μύθου: Μια μελέτη των μυθιστορημάτων του Άλφρεντ Ντέμπλιν. Το 1988, ανέλαβε την έδρα ευρωπαϊκής λογοτεχνίας στο ίδιο πανεπιστήμιο. Το 1989 ίδρυσε και έγινε διευθυντής του Βρετανικού Κέντρου Λογοτεχνικής Μετάφρασης. Υποστήριξε ένθερμα τις γερμανικές σπουδές στη Μεγάλη Βρετανία και την προώθηση της γερμανόφωνης λογοτεχνίας στον αγγλοσαξονικό κόσμο. Η λογοτεχνική του δραστηριότητα άρχισε το 1988, όταν ήταν ήδη 44 ετών. Προς το τέλος της ζωής του, ήταν περιζήτητος ομιλητής σε πολλά πολιτιστικά ιδρύματα.  

Ο  Ζέμπαλντ είχε χρόνια προβλήματα με την καρδιά του. Το 2001 σκοτώθηκε σε τροχαίο ατύχημα κοντά στο σπίτι του στο Νόριτς σε ηλικία 57 ετών (η κόρη του Άννα, η οποία ήταν μαζί του στο αυτοκίνητο, επέζησε). Η έκθεση του ιατροδικαστή ανέφερε ότι ο Ζέμπαλντ είχε υποστεί καρδιακή προσβολή και πέθανε πριν το αυτοκίνητό του παρεκκλίνει από τον δρόμο και συγκρουστεί με φορτηγό που ερχόταν από το αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας.

 Λογοτεχνικό έργο 
Τα έργα του Ζέμπαλντ ασχολούνται με τα θέματα της μνήμης και της επιλεκτικής αμνησίας (τόσο προσωπικής όσο και συλλογικής) και της καταστροφής (πολιτισμών, παραδόσεων ή της φύσης). Πρόκειται για προσπάθειες συμφιλίωσης και αντιμετώπισης με λογοτεχνικούς όρους του τραύματος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και της επίδρασής του στον γερμανικό λαό. Το βιβλίο του Για τη Φυσική Ιστορία της Καταστροφής (1999), είναι ένα δοκίμιο για τον βομβαρδισμό και καταστροφή των γερμανικών πόλεων κατά τη διάρκεια του πολέμου και την απουσία οποιασδήποτε σχετικής αναφοράς στη μεταπολεμική γερμανική λογοτεχνία. Οι σκέψεις του για το Ολοκαύτωμα και την προβληματική φύση των γερμανοεβραϊκών σχέσεων εκφράζεται σε πολλά βιβλία, όπως και το θέμα της εξορίας, του εκτοπισμού και της απώλειας πατρίδας: γράφει για μετανάστες που - όπως ο ίδιος ο συγγραφέας - έχουν εγκαταλείψει την πατρίδα τους και προσπαθούν να αναπροσανατολιστούν σε μια ξένη χώρα. 

Ο Ζέμπαλντ απέρριψε τη λογοτεχνία των ερειπίων αλλά και το κυρίαρχο ρεύμα της δυτικογερμανικής λογοτεχνίας της δεκαετίας του 1950 έως του 1970, όπως εκπροσωπήθηκε από τους Χάινριχ Μπελ και Γκίντερ Γκρας και πήρε αντίθετη στάση. Τα καινοτόμα μυθιστορήματά του (τα οποία ονόμαζε πεζογραφικές αφηγήσεις) γράφτηκαν σε μια σκόπιμα κάπως απαρχαιωμένη και περίτεχνη γερμανική γλώσσα (ένα απόσπασμα στο Άουστερλιτς περιέχει μια ελικοειδή πρόταση μήκους 9 σελίδων). Τα μυθιστορήματά του Αίσθημα ιλίγγου, Οι ξεριζωμένοι, Οι δακτύλιοι του Κρόνου και Άουστερλιτς είναι αξιοσημείωτα για την περίεργη και ευρεία ανάμιξη γεγονότων (πραγματικών ή φανταστικών από τη Μεγάλη πανώλη του Λονδίνου και τη Μεγάλη πυρκαγιά του Λονδίνου του 17ου αιώνα έως το Ολοκαύτωμα των Εβραίων του 20ού αιώνα), αναμνήσεων από τα παιδικά του χρόνια και μυθοπλασίας, που συχνά συμπληρώνονται με ασπρόμαυρες φωτογραφίες και αυθεντικά έγγραφα - αποδείξεις, πιστοποιητικά, επιστολές και άλλα - που εισάγονται σε υποβλητική αντίστιξη με την αφήγηση και προσδίδουν αξιοπιστία στην ιστορία που αφηγείται. Τα μυθιστορήματά του, που εγείρουν ερωτήματα σχετικά με τη σχέση μεταξύ αλήθειας και μυθοπλασίας, παρουσιάζονται ως παρατηρήσεις και αναμνήσεις ενός αφηγητή κατά τη διάρκεια ταξιδιών στην Ευρώπη, σε μελαγχολικό τόνο και συχνά με έντονη αίσθηση πικρού χιούμορ. 

Ο Ζέμπαλντ ήταν επίσης συγγραφέας τριών ποιητικών συλλογών.

 Επιρροές 
Τα έργα του Χόρχε Λουίς Μπόρχες, ιδιαίτερα Ο κήπος των διχαλωτών μονοπατιών και Τλον, Ούκμπαρ, Όρμπις Τέρτιους, άσκησαν σημαντική επιρροή στον Ζέμπαλντ. Σε μια συζήτηση, ο Ζέμπαλντ ανέφερε τους  Γκότφριντ Κέλερ, Άνταλμπερτ Στίφτερ,  Χάινριχ φον Κλάιστ και Ζαν Πωλ ως λογοτεχνικά του πρότυπα. Επίσης, απέδωσε σημαντική επιρροή στο έργο του Αυστριακού μυθιστοριογράφου Τόμας Μπέρνχαρντ και στην αλλόκοτη, ονειρική διάθεση των έργων του Φραντς Κάφκα. Η μορφή του Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ εμφανίζεται σε κάθε ένα από τα τέσσερα μέρη των Μεταναστών).

 Βραβεία 
Τα έργα του Ζέμπαλντ έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. Τιμήθηκε με πολλά βραβεία, μεταξύ των οποίων το Βραβείο Λογοτεχνίας του Βερολίνου (1994), το Βραβείο Χάινριχ Μπελ (1997), το Βραβείο Χάινριχ Χάινε (2000), το Βραβείο Λογοτεχνίας της Βρέμης (2002, μετά θάνατον) και άλλα εθνικά και διεθνή βραβεία. Κατά τη διάρκεια της ζωής του, οι διεθνείς λογοτεχνικοί κριτικοί τον θεωρούσαν έναν από τους μεγαλύτερους σύγχρονους συγγραφείς και υποψήφιο για το βραβείο Νόμπελ τα επόμενα χρόνια. 

 Έργα (επιλογή) 

 1988: Nach der Natur. Ein Elementargedicht - (Εκ του φυσικού, ποιητική συλλογή)
 1990: Schwindel. Gefühle - (Αίσθημα ιλίγγου, μυθιστόρημα)
 1992: Die Ausgewanderten - (Οι ξεριζωμένοι, μυθιστόρημα)
 1995: Die Ringe des Saturn. Eine englische Wallfahrt - (Οι δακτύλιοι του Κρόνου. Ένα αγγλικό προσκύνημα, μυθιστόρημα)
 1998: Logis in einem Landhaus - (Διαμονή σε εξοχική κατοικία, συλλογή δοκιμίων με πορτρέτα των συγγραφέων Γκότφριντ Κέλερ, Γιόχαν Πέτερ Χέμπελ, Ούγκο φον Χόφμανσταλ, Ρόμπερτ Βάλζερ και πολλών άλλων)
 1999: Luftkrieg und Literatur - (Αεροπορικός Πόλεμος και Λογοτεχνία, μεταγενέστερος τίτλος: Η Φυσική Ιστορία της Καταστροφής, δοκίμιο)
 2001: Austerlitz - (Άουστερλιτς, μυθιστόρημα)
 2001: For Years Now (Εδώ και χρόνια, συλλογή 23 σύντομων ποιημάτων στα αγγλικά, εκδόθηκε μετά θάνατον) 
 2003: Unerzählt, 33 Texte - (Αδιήγητη ιστορία, 33 κείμενα)
 2003: Campo Santo, Prosa, Essays - (Κάμπο Σάντο, περιλαμβάνει αποσπάσματα πεζών κειμένων, δοκίμια και ομιλίες του)
 2008: Über das Land und das Wasser  (Πάνω από τη στεριά και το νερό, ποιητική συλλογή με ποιήματα από το 1964 έως το 2001) 
 2025: Die Beschreibung des Unglücks, Unheimliche Heimat - Η περιγραφή της δυστυχίας, Παράξενη πατρίδα, δοκίμια)

 Μεταφράσεις στα ελληνικά 

 Άουστερλιτς, μτφ. Ιωάννα Μεϊτάνη, εκδ. Άγρα 2006
 Η Φυσική Ιστορία της καταστροφής, μτφ. Γιάννης Καλλιφατίδης, εκδ. Άγρα, 2008
 Αίσθημα ιλίγγου, μτφ. Ιωάννα Μεϊτάνη, εκδ. Άγρα 2009
 Οι δακτύλιοι του Κρόνου. Μακρά οδοιπορία στην Αγγλία, μτφ. Γιάννης Καλλιφατίδης, εκδ. Άγρα, 2009
 Οι ξεριζωμένοι, μτφ. Γιάννης Καλλιφατίδης, εκδ. Άγρα, 2009
 Εκ του φυσικού, μτφ. Γιάννης Καλλιφατίδης, εκδ. Άγρα, 2009
 Αδιήγητη ιστορία, μτφ. Βασίλης Παπαγεωργίου, εκδ. Σαιξπηρικόν, 2016 
 Η ανάδυση της μνήμης. Συζητώντας με τον Β.Γκ. Ζέμπαλντ, μτφ. Βασίλης Δουβίτσας, εκδ. Άγρα, 2014 (Συνεντεύξεις και δοκίμια για τον συγγραφέα) 
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανοί λογοτέχνες
Κατηγορία:Γερμανοί συγγραφείς
Κατηγορία:Γερμανοί μυθιστοριογράφοι
Κατηγορία:Γερμανοί διηγηματογράφοι
Κατηγορία:Γερμανοί ποιητές
Κατηγορία:Γερμανοί πανεπιστημιακοί