Σωρός απορριμμάτων

O σκουπιδόλακκος ή σωρός απορριμμάτων, ενίοτε αποθέτης στο πλαίσιο της απόρριψης, (midden) είναι μια αρχαία χωματερή για οικιακά απορρίμματαBrinton, 1866.. Στην αρχαιολογία, οι λεγόμενοι σκουπιδόλακοι αποτελούν από τα σημαντικότερα τεκμήρια της ανθρώπινης δραστηριότητας. Ουσιαστικά πρόκειται για συσσωρεύσεις απορριμμάτων –υπολείμματα τροφής, οστά ζώων, όστρεα, θραύσματα κεραμεικών, καμένα ξύλα, λίθινα εργαλεία– που διαμορφώνονται συνήθως κοντά σε οικισμούς ή χώρους δραστηριότηταςSchiffer, 1987.. Παρά το «ευτελές» τους περιεχόμενο, οι σκουπιδόλακκοι λειτουργούν ως αρχεία της καθημερινότητας, αποτυπώνοντας πτυχές της ζωής που σπάνια διασώζονται σε πιο «επίσημα» μνημεία.

Η μελέτη τους έχει αναδειχθεί σε κεντρικό άξονα της αρχαιολογικής ερμηνείας, καθώς οι σκουπιδόλακκοι προσφέρουν πληροφορίες για τη διατροφή, την οικονομία, τις κοινωνικές πρακτικές και την αλληλεπίδραση ανθρώπου-περιβάλλοντος Stein, 1992..

Τι είναι οι σκουπιδόλακκοι και γιατί έχουν σημασία

Οι σκουπιδόλακκοι ή σωροί σκουπιδιών σχηματίζονται είτε σκόπιμα, ως χώροι απόρριψης, είτε ακούσια, μέσω της συσσώρευσης απορριμμάτων κοντά σε κατοικημένους χώρουςWaselkov, 1987.. Χωρίζονται σε τρεις βασικούς τύπους:

Σωροί οστρέων (shell middens): χαρακτηριστικοί σε παράκτιες κοινωνίες, περιλαμβάνουν μεγάλες ποσότητες οστρακοειδών.

Ζωοαρχαιολογικοί σωροί: συγκεντρώσεις οστών από κατανάλωση ή τελετουργική χρήσηO’Connor, 2000..

Μικτοί σωροί: που συνδυάζουν οργανικά και ανόργανα κατάλοιπα, όπως κεραμεικά θραύσματα ή λίθινα εργαλεία.

Η σημασία τους είναι πολλαπλή. Πρώτον, προσφέρουν μακροσκοπικά στοιχεία για τις πρακτικές διατροφής. Δεύτερον, διατηρούνται συχνά σε εξαιρετική κατάσταση, προσφέροντας υλικό για ραδιοχρονολόγηση. Τρίτον, επιτρέπουν συγκριτικές αναλύσεις σε βάθος χρόνου, καθιστώντας τους σωρούς «χρονοκάψουλες» κοινωνικής και οικολογικής πληροφορίαςBailey, 2007..

Μέθοδοι μελέτης 
Η αρχαιολογική έρευνα εφαρμόζει ποικίλες τεχνικές για τη μελέτη των σκουπιδόλακκων:

Στρωματογραφική ανάλυση: Οι διαφορετικές φάσεις απόθεσης αποτυπώνουν χρονολογικές ακολουθίες.

Γεωχημεία και μικρομορφολογία: Αναλύσεις ισοτόπων άνθρακα και αζώτου δείχνουν διατροφικά μοτίβα, ενώ η γεωχημική μελέτη ανιχνεύει ενδείξεις καύσης ή αποσύνθεσης.

Αρχαιοβοτανική και αρχαιοζωολογία: Η μελέτη σπόρων, καρπών και οστών προσφέρει εικόνα για τη διατροφή και το περιβάλλον.

Τεχνολογική ανάλυση: Τα κεραμεικά θραύσματα και τα λίθινα εργαλεία που εντοπίζονται στους σκουπιδόλακκους δίνουν πληροφορίες για την παραγωγή και την κατανάλωση υλικών αγαθώνPerlès, 2001..

Παραδείγματα από τον ελλαδικό χώρο
Σπήλαιο Φράγχθι
Στην Αργολίδα, το σπήλαιο Φράγχθι προσέφερε πλούσιους σκουπιδόλακκους που χρονολογούνται από τη Μεσολιθική εποχή. Οι αποθέσεις οστρέων και οστών δείχνουν συστηματική εκμετάλλευση θαλάσσιων πόρων, γεγονός που διαφοροποιεί τις κοινότητες του ελλαδικού χώρου από άλλες μεσολιθικές κοινωνίες.

Νεολιθικοί οικισμοί Θεσσαλίας
Στο Σέσκλο και το Διμήνι, σκουπιδόλακκοι με κεραμεικά θραύσματα, οστά ζώων και απορρίμματα παραγωγής καταδεικνύουν την πολυπλοκότητα της οικιστικής οργάνωσης και ίσως κοινωνική διαφοροποίησηRowley-Conwy, 2011..

Κυκλάδες και Αιγαίο
Οι νησιωτικοί σκουπιδόλακκοι με αποθέσεις οστρέων δείχνουν όχι μόνο διατροφικές επιλογές, αλλά και δίκτυα ανταλλαγών. Οι θαλάσσιοι πόροι κατείχαν κεντρική θέση στη νεολιθική κουλτούρα του Αιγαίου.

Διεθνή Παραδείγματα
Δανία – Ertebølle Culture
Οι μεγάλοι μεσολιθικοί κοχυλοσωροί της Δανίας αποτελούν εμβληματικά παραδείγματα σωρών. Εκεί εντοπίστηκαν ταφές μέσα σε απορρίμματα, κάτι που φανερώνει τις κοινωνικές και τελετουργικές σημασίες των σκουπιδόλακκων.

Ιαπωνία – Περίοδος Jomon
Στην Ιαπωνία, τα σωροί της περιόδου Τζόμον περιέχουν τεράστιες ποσότητες κοχυλιών, κεραμικών και οστών, αποδεικνύοντας μακροχρόνια και βιώσιμη εκμετάλλευση θαλάσσιων οικοσυστημάτων.

Βόρεια Αμερική

Στις ανατολικές ακτές των ΗΠΑ, οι σωροί από οστρακοειδή φτάνουν ύψος αρκετών μέτρων. Αποτελούν όχι μόνο απορρίμματα αλλά και «τοπία μνήμης», που συνδέονται με την ταυτότητα των κοινοτήτων.

Κοινωνικές και συμβολικές διαστάσεις
Πέρα από υλικά κατάλοιπα, οι σωροί αντανακλούν κοινωνικές και συμβολικές πρακτικές. Στη Δανία, η σύνδεση ταφών με σκουπιδόλακκους δείχνει ότι οι σκουπιδόλακοι είχαν σχέση με τη μνήμη και την πολιτισμική ταυτότητα της κοινότηταςBailey, 2007. Στην Ιαπωνία, η μακροχρόνια χρήση σωρών φανερώνει συνέχεια και σταθερότητα. Στην αρχαία Ελλάδα, η ύπαρξη σκουπιδόλακκων δίπλα σε οικισμούς δηλώνει όχι μόνο πρακτικές καθαριότητας αλλά και οριοθέτηση του κοινωνικού χώρουPerlès, 2001.

Οι σωροί αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία της αρχαιολογίας για την κατανόηση της καθημερινότητας. Μέσα από αυτούς, διαφαίνονται οι πρακτικές διατροφής, η οικονομία, η κοινωνική οργάνωση και η σχέση ανθρώπου-περιβάλλοντος.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
Bailey, G. (2007). Time perspectives, palimpsests and the archaeology of time. Journal of Anthropological Archaeology, 26(2), 198–223. https://doi.org/10.1016/j.jaa.2006.08.002
O’Connor, T. (2000). The archaeology of animal bones. Sutton Publishing. ISBN 9780750923640
Perlès, C. (2001). The early Neolithic in Greece. Cambridge University Press. ISBN 9780521000278
Rowley-Conwy, P. (2011). Westward Ho! The spread of agriculturalism from central Europe to the Atlantic. Current Anthropology, 52(S4), S431–S451. https://doi.org/10.1086/658368
Schiffer, M. B. (1987). Formation processes of the archaeological record. University of New Mexico Press. ISBN 9780826309136
Stein, J. K. (1992). Deciphering a shell midden. Academic Press. ISBN 9780126641401
Waselkov, G. A. (1987). Shellfish gathering and shell midden archaeology. In M. B. Schiffer (Ed.), Advances in archaeological method and theory (Vol. 10, pp. 93–210). Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-003110-8.50007-9

Βιβλιογραφία
.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι



Κατηγορία:Εποχή του Λίθου
Κατηγορία:Χωματερή