Θεωρίες του χιούμορ

Αν και το χιούμορ είναι ένα φαινόμενο που βιώνουν οι περισσότεροι άνθρωποι, η ακριβής του φύση αποτελεί θέμα έντονων συζητήσεων. Υπάρχουν πολλές θεωρίες του χιούμορ που προσπαθούν να εξηγήσουν τι είναι, ποιες κοινωνικές λειτουργίες επιτελεί και τι θα μπορούσε να θεωρηθεί χιουμοριστικό. Αν και υπάρχουν διάφορες κλασικές θεωρίες για το χιούμορ και το γέλιο, στη σύγχρονη βιβλιογραφία εμφανίζονται σταθερά τρεις βασικές θεωρίες για το χιούμορ: η θεωρία της εκτόνωσης, η θεωρία της ανωτερότητας και η θεωρία της ασυμβατότητας.  Μεταξύ των σύγχρονων ερευνητών, δεν υπάρχει ακόμη συναίνεση σχετικά με το ποια από αυτές τις τρεις θεωρίες του χιούμορ είναι η πιο βιώσιμη,  αν και η θεωρία της ασυμφωνίας θεωρείται πολύ συχνά η πλέον κυρίαρχη. John Morreall, Stanford Encyclopedia of Philosophy, "Philosophy of Humor," 2012 Μερικοί υποστηρικτές καθεμιάς από αυτές τις πιο γνωστές θεωρίες αρχικά έχουν ισχυριστεί ότι η δική τους και μόνο η δική τους θεωρία εξηγεί γενικά το χιούμορ.   Υπάρχει, ωστόσο, συναίνεση πάνω στο ότι αυτές οι θεωρίες, και ιδίως η ασυμφωνία, αποτέλεσαν τα θεμέλια για ορισμένες μεταγενέστερες. Πολλοί θεωρητικοί υποστηρίζουν επίσης πλέον ότι οι τρεις κύριες θεωρίες έχουν πιο περιορισμένο πεδίο δράσης από το προβλεπόμενο και ότι υπάρχουν παραδείγματα χιούμορ για τα οποία διάφορες θεωρίες εξηγούν διαφορετικές πτυχές.   Berger, A. A. (1993). An Anatomy of Humor. New Brunswick, NJ: Transaction Publishers.  Ομοίως, μια άποψη υποστηρίζει ότι οι θεωρίες έχουν συνδυαστική λειτουργία. Ο Γερούν Βαντίλ ισχυρίζεται ότι οι θεωρίες ασυμφωνίας και ανωτερότητας περιγράφουν συμπληρωματικούς μηχανισμούς που μαζί δημιουργούν χιούμορ.  Μια άλλη τέτοια συνδυαστική άποψη περιλαμβάνει την ασυμφωνία και τη εκτόνωση, την οποία εξετάζει ο Τέρι Ίγκλετον στο βιβλίο του Humour (2019). Terry Eagleton, Humour, Yale University Press, 2019.

 Θεωρία της εκτόνωσης 
Η θεωρία της εκτόνωσης υποδηλώνει ότι το χιούμορ είναι ένας μηχανισμός για την συσσώρευση συναισθημάτων ή έντασης μέσω της συναισθηματικής εκτόνωσης. Σύμφωνα με αυτήν τη θεωρία, το γέλιο χρησιμεύει ως ένας ομοιοστατικός μηχανισμός μέσω του οποίου μειώνεται το ψυχολογικό στρες   Berlyne, D. E. (1972). "Humour and its kin", in J. H. Goldstein & P. E. McGhee (Eds.), The Psychology of Humour (pp. 43–60). New York: Academic. Το χιούμορ μπορεί έτσι να διευκολύνει την ανακούφιση της έντασης που προκαλείται από τους φόβους κάποιου, για παράδειγμα. Το γέλιο και η χαρά, σύμφωνα με τη θεωρία της εκτόνωσης, προκύπτουν από αυτήν την απελευθέρωση περίσσειας νευρικής ενέργειας.  Σύμφωνα με τη θεωρία της εκτόνωσης, το χιούμορ χρησιμοποιείται κυρίως για να ξεπεραστούν οι κοινωνικοπολιτισμικές αναστολές και να αποκαλυφθούν οι καταπιεσμένες επιθυμίες. Πιστεύεται ότι αυτός είναι ο λόγος που γελάμε όταν μας γαργαλάνε, λόγω της συσσώρευσης έντασης.  Schaeffer, N. (1981). The Art of Laughter. New York: Columbia University Press.

Από την ιδέα του χιούμορ ως εκτόνωση της έντασης, φιλόσοφοι και ερευνητές ανέπτυξαν μια θεωρία εκτόνωσης και μια έννοια κωμικής εκτόνωσης με την πάροδο του χρόνου. 

Τον 18ο αι., οι Άγγλοι θεωρητικοί του θεάτρου Τζον Ντράιντεν και Σάμιουελ Τζόνσον υποστήριξαν ότι η θεωρία της εκτόνωσης έπρεπε να χρησιμοποιείται ως δραματικό εργαλείο. Ο Τζον Ντράιντεν (1668) πίστευε ότι η χαρά και η τραγωδία θα αποτελούσαν τα καλύτερα σενάρια. 

Από την άλλη πλευρά, ο Σάρκλιφ (1968) υποστήριξε ότι το χιούμορ είναι ένας μηχανισμός για την εκτόνωση της έντασης. Όταν κάποιος περιμένει μια αρνητική εμπειρία, μπορεί να αρχίσει να αισθάνεται αυξημένη διέγερση. Σύμφωνα με τον Σάρκλιφ, η αυξημένη διέγερση μειώνεται στη συνέχεια μέσω της ευθυμίας ή του γέλιου.  Αντίστοιχα, ένας Άγγλος μελετητής, ο Λούκας (1958), έγραψε ότι το κοινό ανταποκρίνεται καλύτερα με βάση την ιδέα «ένταση-παύση-ένταση-παύση», κατά την οποία ένα τραγικό γεγονός μπορεί να συμβεί με στιγμές χαλάρωσης. 

Σύμφωνα με τον Χέρμπερτ Σπένσερ, το γέλιο είναι ένα «οικονομικό φαινόμενο» του οποίου η λειτουργία είναι να απελευθερώνει «ψυχική ενέργεια» που είχε κινητοποιηθεί από λανθασμένες ή ψευδείς προσδοκίες. Η τελευταία άποψη υποστηρίχθηκε και από τον Σίγκμουντ Φρόιντ. Ο Ιμάνουελ Καντ τόνισε επίσης την φυσιολογική εκτόνωση στην αντίδρασή μας στο χιούμορ.  Ο Έντι Ταφόγια χρησιμοποιεί την ιδέα μιας σωματικής παρόρμησης που συνδέεται με μια ψυχολογική ανάγκη για εκτόνωση όταν περιγράφει τη θεωρία της εκτόνωσης στο βιβλίο του The Legacy of the Wisecrack: Stand-up Comedy as the Great Literary Form. Ο Ταφόγια εξηγεί «...ότι κάθε άνθρωπος βρίσκεται παγιδευμένος σε μια διελκυστίνδα: ένα μέρος μας αγωνίζεται να ζήσει ελεύθερο ως άτομο, καθοδηγούμενο από σωματικές ορέξεις και επιθετικές παρορμήσεις, ενώ η άλλη πλευρά λαχταρά τη συμμόρφωση και την αποδοχή. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα κάθε φυσιολογικό άτομο να βρίσκεται συνεχώς βυθισμένο σε ψυχική ένταση, κυρίως λόγω ενοχής και έλλειψης ικανοποίησης. Αυτή η ένταση μπορεί να εκτονωθεί, έστω και προσωρινά, μέσω των αστεϊσμών». 

Στο βιβλίο του Jokes and their Relation to the Unconscious, ο Φρόιντ έκανε διάκριση μεταξύ μεροληπτικού και μη μεροληπτικού χιούμορ. Το μεροληπτικό χιούμορ είναι αυτό του θύματος, κάποιου του οποίου οι αδυναμίες χρησιμοποιούνται με σκοπό το χιούμορ. Το μη μεροληπτικό χιούμορ δεν έχει θύματα. Παρόλο που ο Φρόιντ προσδιόρισε ότι τα μεροληπτικά στοιχεία ωθούν τα άτομα σε πιθανές κρίσεις γέλιου, τα αβλαβή στοιχεία παρέμεναν απαραίτητα. Η εχθρότητα από μόνη της δεν μπορεί να προκαλέσει απόλευση επειδή η κοινωνία τη θεωρεί λάθος. Στην κοινωνία, δεν μπορεί κανείς να γελάσει όταν μαθαίνει μια τραγωδία. Ο μόνος τρόπος να γίνουν αποδεκτές τέτοιες αντιδράσεις είναι αν τα γεγονότα είναι διανθισμένα με αστεία. Ο Φρόιντ υποστηρίζει ότι τα αθώα αστεία είναι μια μεταμφίεση για την εχθρότητα στο χιούμορ. Τα στοιχεία των αθώων (αβλαβών) χαρακτηριστικών καθιστούν τέτοιου είδους λογοπαίγνια κοινωνικά αποδεκτά. 

Οι Τσίλμαν και Μπράιαντ (1980) διεξήγαγαν μια μελέτη για να ελέγξουν τους ισχυρισμούς του Φρόιντ και να συνδυάσουν ή να διαχωρίσουν το μη μεροληπτικό και το μεροληπτικό χιούμορ. Τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν τις υποθέσεις τους.  Η διασκέδαση έφτανε στα ύψη όταν παρουσιαζόταν μια «καλή κωμωδία». Όπως είχε προβλεφθεί, οι συμμετέχοντες γελούσαν με περιπτώσεις θυματοποίησης και θανάτου. Οι Τσίλμαν και Μπράιαντ απέδειξαν ότι το εύρημα του Φρόιντ ήταν ακριβές. Τα αθώα ερεθίσματα διασκέδαζαν μόνο ως απάντηση σε μια ατυχία. 

 Θεωρία ανωτερότητας 
Η θεωρία της ανωτερότητας του χιούμορ έχει τις ρίζες της στον Λεβιάθαν του Τόμας Χομπς. Υποστηρίζεται επίσης ευρέως ότι συνδέεται με τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη. Η γενική ιδέα είναι ότι ένα άτομο γελάει με τις ατυχίες των άλλων επειδή το ίδιο αισθάνεται ανώτερο.  Ωστόσο, δεν υπάρχει συναίνεση ως προς το τι ακριβώς σημαίνει η θεωρία της ανωτερότητας και τον σκοπό του ισχυρισμού της περί χιούμορ. Από τη μία πλευρά, αρκετοί ειδικοί στο χιούμορ τονίζουν ότι η θεωρία έχει στόχο να ορίσει την αντίδρασή μας στο ίδιο το χιούμορ με όρους συναισθημάτων ανωτερότητας. Πολλοί δημοσιογράφοι, ωστόσο, και πανεπιστημιακοί όπως η Ροξάνα Έλντεν, μιλούν για τη θεωρία της ανωτερότητας σαν να εννοεί τον δημιουργικό κανόνα του να αντιμετωπίζονται με χιούμορ πράγματα έναντι των οποίων ίσως νιώθουμε ανώτεροι.

Ο Πλάτωνας περιέγραψε το γελοίο ως κάτι που προκαλεί ταυτόχρονα ευχαρίστηση και πόνο στην ψυχή. Κάποιος μπορεί να βιώσει αυτά τα ανάμεικτα συναισθήματα μέσω της χαράς του κακόβουλου ατόμου για την ατυχία του θύματος. Για τον Αριστοτέλη, γελάμε με κατώτερα ή άσχημα άτομα. Poetics, 1449a, p. 34-35. Ο Αριστοτέλης παρατήρησε ότι πολλά αστεία βασίζονταν σε έναν συνδυασμό ασυμβατότητας και εχθρότητας. Εξήγησε ότι τα αστεία είναι αστεία επειδή αιφνιδιάζουν τον ακροατή, εισάγοντας μια απροσδόκητη ανατροπή που προκαλεί διασκέδαση. Ωστόσο, αυτή η ασυμβατότητα από μόνη της δεν εξηγεί πλήρως τους μηχανισμούς του γέλιου. Φαίνεται επίσης να υπάρχει μια συνιστώσα εχθρότητας τόσο από τον κωμικό όσο και από το κοινό. Αυτό που κάνει κάτι αστείο συχνά περιλαμβάνει γελοία χαρακτηριστικά, όπως μια σωματική παραμόρφωση ή ένα λάθος. Επομένως, μέσω είτε αστείων, είτε καταστάσεων είτε σωματικών χαρακτηριστικών, ενώ η ιδιότητα του χιούμορ να προκαλεί το γέλιο πηγάζει κυρίως από την ασυμβατότητα, η επιθετικότητα είναι επίσης συνυφασμένη με αυτό. 

Τον 17ο αι., ο Τόμας Χομπς περιέγραψε τη θεωρία της ανωτερότητας σε δύο έργα, την Ανθρώπινη φύση (1650) και το Λεβιάθαν (1651), τα οποία έχουν παρόμοιες απόψεις. Ο Χομπς περιγράφει το γέλιο ως την ξαφνική αίσθηση δόξας που νιώθει κανείς ότι είναι καλύτερος από τον στόχο της χιουμοριστικής αφήγησης. Το αίσθημα της δόξας προέρχεται από την αναγνώριση της δύναμης. Ο Χομπς αναφέρει επίσης τη θεωρία του πάθους, κατά την οποία το γέλιο δεν είναι πάθος. Ωστόσο, το γέλιο είναι ο τρόπος με τον οποίο το σώμα εκδηλώνει μια συγκεκριμένη έμφαση.  Ο Χομπς θεωρεί ότι υπάρχουν αρκετές που συνήθως προκαλούν αυτό το αίσθημα δόξας:

 Η επιτυχία κάποιου που ξεπερνά τις προσδοκίες του.
 Η αντίληψη των αδυναμιών και των ελαττωμάτων των άλλων.
 Η αντίληψη των αδυναμιών και των ελαττωμάτων κάποιου στο παρελθόν του.
 Η έννοια κάποιου παραλογισμού που αφαιρείται από τα μεμονωμένα άτομα.

Σύμφωνα με τον Χομπς, το γέλιο που προκαλείται από αυτές τις περιστάσεις συνδέεται πάντα με το αίσθημα ανωτερότητας. 

 Επικρίσεις της θεωρίας 
Οι κύριες επικρίσεις που ασκούν οι μελετητές στη θεωρία της ανωτερότητας είναι οι ακόλουθες. Οι φιλόσοφοι, ξεκινώντας με τον Τζέιμς Μπίτι σε απάντηση στον Τόμας Χομπς, έχουν αντιπροτείνει ότι υπάρχουν πολλά είδη χιούμορ που, από μόνα τους, δεν έχουν καμία σχέση με αισθήματα ανωτερότητας. Beattie, 1778/79 Πιο πρόσφατα και σε γενικές γραμμές, υποστηρίζεται ότι ακόμη και στο χιούμορ που συνοδεύεται πάντα άμεσα από συναισθήματα ανωτερότητας, αυτά τα συναισθήματα είναι πάντα διακριτά από το ίδιο το χιούμορ και ποτέ δεν είναι ταυτόσημα με αυτό. Morreall 1983, Levinson 2006, Marra 2019

 Θεωρία της διάθεσης 
Τα συναισθήματα ανωτερότητας στο χιούμορ εξετάζονται διεξοδικά στη θεωρία της διάθεσης. Η θεωρία της διάθεσης εξηγείται στη θεωρία διάθεσης των Τσίλμαν και Κάντορ, η οποία αναφέρει ότι στα μέσα ενημέρωσης και την ψυχαγωγία, το κοινό κάνει ηθικές κρίσεις και η στάση (διάθεση) απέναντι σε ένα άτομο μπορεί να επηρεάσει την εμπειρία του κοινού σε σχέση με το χιούμορ.  Το κοινό απολαμβάνει περισσότερο τις προσπάθειες να γίνει χιούμορ όταν συμβαίνουν καλά πράγματα σε καλούς ανθρώπους και κακά πράγματα σε κακούς ανθρώπους. Έτσι, για τους καλούς χαρακτήρες, το κοινό ελπίζει να έχουν καλή τύχη και φοβάται μήπως οδηγηθούν σε τραγωδία τραγωδίας — ενώ οι χαρακτήρες που δεν είναι αρεστοί προκαλούν το εντελώς αντίθετο. Αν επιτευχθεί αυτό που ελπίζει το κοινό, τότε μπορεί να νιώσει αίσθηση απόλαυσης ή, σε αυτήν την περίπτωση, να εκτιμήσει το χιούμορ. Ομοίως, το κοινό μπορεί να βρει τα αστεία ενός κωμικού πιο αστεία αν συμπαθεί το άτομο που τα λέει. 

Ωστόσο, όταν συμβαίνουν καλά πράγματα σε ανθρώπους που τα αξίζουν, το κοινό βιώνει ελάχιστη διασκέδαση. Έτσι, είναι πιο ωφέλιμο να διασκεδάζουμε μεε καταστάσεις ατυχίας παρά καλοτυχίας.

Διάθεση προς το θύμα

 Όσο πιο έντονη είναι η αρνητική συναισθηματική διάθεση προς το θύμα του χιούμορ, τόσο μεγαλύτερη είναι η έκταση της χαράς.
 Όσο πιο έντονη είναι η θετική συναισθηματική διάθεση προς το θύμα του χιούμορ, τόσο μικρότερη είναι η έκταση της χαράς.

Διάθεση προς τον αυτόν που κάνει χιούμορ

 Όσο πιο έντονη είναι η αρνητική συναισθηματική διάθεση προς αυτόν που κάνει χιούμορ, τόσο μικρότερη είναι η έκταση της χαράς.
 Όσο πιο έντονη είναι η θετική συναισθηματική διάθεση προς αυτόν που κάνει χιούμορ, τόσο μεγαλύτερη είναι η έκταση της χαράς.

Αυτές οι κατευθυντήριες γραμμές δείχνουν τον τρόπο με τον οποίο αναμένεται η διασκέδαση όταν ένα εξαιρετικά συμπαθές άτομο κάνει χιούμος σε βάρος ενός εξαιρετικά αντιπαθούς ατόμου. Από την άλλη πλευρά, μπορεί να βιώσουμε λιγότερη διασκέδαση όταν ένα αντιπαθές άτομο κάνει χιούμορ εναντίον ενός συμπαθούς ατόμου.

Ωστόσο, οι άνθρωποι δεν βιώνουν χαρά και γέλιο σε κάθε περίπτωση από αυτές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το σχόλιο ή η πράξη μπορεί να είναι υπερβολικά τραγική για μια τέτοια αντίδραση. Ο Αριστοτέλης ανέφερε τα συναισθήματα που βιώνονται σε περιπτώσεις θανάτου, σοβαρής ζημιάς ή τραγωδίας που υπερνικούν το γέλιο και αντίθετα προκαλούν οίκτο.

Οι θεωρίες της υπεροχής και της διάθεσης παίζουν επίσης ρόλο στην ιδέα του στόχου στην κωμωδία. Λόγω αυτών των ανισορροπιών ισχύος, το να χτυπάς κάποιον που βρίσκεται σε πλεονεκτικότερη θέση θεωρείται ηθικό, ενώ το να χτρυπάς κάποιον που βρίσκεται σε μειονεκτικότερη θέση το αντίθετο.Julin, G. (2021) What’s the punch line?: Punching up and down in the comic thunderdome. In J.M. Henrigillis & S. Gimbel (Eds.), It’s funny cause it’s true: The ligthearted philosophers’ society’s introduction to philosophy through humor (pp. 143–155). Gettysburg College Open Educational Resources.  

Το χιούμορ είναι πολύπλοκο και διάφορες θεωρίες προσπαθούν να εξηγήσουν τις διάφορες πτυχές του. Η θεωρία της διάθεσης προσθέτει μια ψυχολογική προοπτική υποδεικνύοντας ότι οι ατομικές διαφορές διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στον καθορισμό του τι βρίσκουν αστείο οι άνθρωποι.

 Θεωρία της ασυμβατότητας 
μικρογραφία|Ένα ποτήρι μπίρας από το Camden Town Brewery (Λονδίνο). Η παρουσία μπίρας στο κάτω μέρος του ποτηριού, ακριβώς μετά την ένδειξη: "ΜΙΣΟΑΔΕΙΟ", προκαλεί σύγκρουση μεταξύ δύο πλαισίων αναφοράς. Αυτή η ασυμβίβαστη κατάσταση έχει ως αποτέλεσμα μια αστεία επίδραση τη στιγμή της πραγματοποίησης της.
Η θεωρία της ασυμβατότητας υποδηλώνει ότι το χιούμορ και το γέλιο βασίζονται στην ασυμβατότητα, δηλαδή σε καθετί αντίθετο με την προσδοκία σύμφωνα με κάποιο κανόνα.  Το είδος του χιούμορ που περιγράφεται πιο συχνά από αυτή τη θεωρία είναι το λογοπαίγνιο. Ο Τσίλμαν (2000) λέει ότι το γλωσσικό χιούμορ "απαιτεί την αποκρυπτογράφηση αμφισημιών, μια διαδικασία που μπορεί να συγκριθεί με την επίλυση προβλημάτων". 

Ο Φράνσις Χάτσεσον στο βιβλίο του Thoughts on Laughter (1725), χρησιμοποίησε τον όρο "αντίθεση" αντί για "ασυμβατότητα", ωστόσο γενικά θεωρείται ότι εισήγαγε το ισοδύναμο της θεωρίας της ασυμβατότητας. Ο Χάτσεσον τόνισε τις διαφοροποιήσεις και τις σχέσεις μεταξύ ιδεών του υψηλού ή σοβαρού έναντι του χαμηλού ή του αισθητηριακού και ούτω καθεξής, σηματοδοτώντας τη μετάβαση από την θεωρία της υπεροχής σε αυτό που είναι γνωστό ως ασυμβατότητα. Peter Ludwig Berger Redeeming Laughter: The Comic Dimension of Human Experience (1997) p.22 Σε αυτήν την αρχική έκδοση, η ασυμβατότητα ήταν κυρίως μία και μόνη σύγκρουση μεταξύ δύο αντιφατικών ιδεών. Μπορεί να συγκριθεί με την έννοια της ασχήμιας του Αριστοτέλη,Poetics 1449a αλλά είναι πολύ ευρύτερη. Αφότου ο Χάτσεσον εισήγαγε έτσι τη θεωρία της ασυμβατότητας, στη συνέχεια την ανέπτυξαν άλλοι θεωρητικοί. Μια κυρίαρχη εκδοχή δηλώνει ότι το χιούμορ γίνεται αντιληπτό με την επίγνωση της ασυμβατότητας μεταξύ μιας έννοιας που εμπλέκεται σε μια συγκεκριμένη κατάσταση και των πραγματικών αντικειμένων που θεωρείται ότι έχουν κάποια σχέση με την έννοια.  Σε αυτήν την εξήγηση, που εανήκει στον φιλόσοφο Άρτουρ Σκοπενχάουερ, ως "έννοια", στις περισσότερες περιπτώσεις, υποννοείται μια λέξη. Επομένως, αναφέρεται στο είδος του χιούμορ που αναφέρθηκε παραπάνω.

Μια εκδοχή αυτής της θεωρίας πριν από τον Σκοπενχάουερ ανήκει στον Σκωτσέζο ποιητή Τζέιμς Μπίτι, που έζησε 50 χρόνια μετά τον Χάτσεσον. Αν και δεν διαβάζεται ευρέως σήμερα, ιστορικά, η παρουσίαση της θεωρίας του Μπίτι έχει, ως εκ τούτου, ασκήσει μεγάλη επιρροή.J.Beattie, Essays (William Creech, Edinburg, 1776). Ο Μπίτι έκανε τη θεωρία πιο καθολική και αντί της ασυμβατότητας και μόνο, τόνισε την ιδέα της "συγκέντρωσης". 

Μια γνωστή εκδοχή της θεωρίας της ασυμβατότητας είναι αυτή του Ιμάνουελ Καντ, ο οποίος ισχυρίστηκε ότι το κωμικό είναι "η ξαφνική μετατροπή μιας προσδοκίας στο τίποτα".  Ο Καντ εξήγησε το γέλιο λόγω του χιούμορ ως απάντηση σε έναν "παραλογισμό".  Πρώτα, περιμένουμε τον κόσμο. Ωστόσο, η προσδοκία αυτή απογοητεύεται ή "εξαφανίζεται στο τίποτα". Δημιουργεί μια αίσθηση γνωστικής αντίφασης και μια ένταση, η οποία είναι μια ευχάριστη ανακούφιση ή γέλιο. 

Ενώ ο Καντ είναι θεωρητικός της ασυμβατότητας, η αφήγησή του έχει επίσης στοιχεία από τη θεωρία της εκτόνωσης (δίνοντας έμφαση στις φυσιολογικές και σωματικές της πτυχές). Επίσης, αναφέρει την θεωρία της ανωτερότητας.

Ο Άρτουρ Σοπενχάουερ υποστήριξε ότι το χιούμορ προκύπτει από την ξαφνική αναγνώριση μιας ασυμβατότητας μεταξύ της αναπαράστασης ενός αντικειμένου και της πραγματικής του φύσης. Προτείνει επίσης ότι όσο πιο απροσδόκητη είναι η ασυμβατότητας, τόσο πιο έντονο θα είναι το γέλιο.  Ο Γκέοργκ Βίλχελμ Φρίντριχ Χέγκελ συμμεριζόταν σχεδόν την ίδια άποψη, αλλά έβλεπε την έννοια ως «επίφαση» και πίστευε ότι το γέλιο αναιρεί αυτή την επίφαση.

Ο Ανρί Μπεργκσόν προσπάθησε να τελειοποιήσει την ασυμβατότητα ανάγοντάς τη στο «ζωντανό» και στο «μηχανικό». Υποστήριξε ότι η κωμωδία / το χιούμορ έγκειται στην απεικόνιση καταστάσεων που βιώνουν μηχανική ακαμψία. Ο Μπεργκσόν τονίζει ότι το χιούμορ περιλαμβάνει μια ακατάλληλη σχέση μεταξύ συνηθισμένων ή μηχανικών συμπεριφορών και ανθρώπινης νοημοσύνης. Στους πολλούς τύπους συνδυασμών του μηχανικού και του ζωντανού που παρουσιάζει ο Μπεργκσόν, υπάρχει μεγάλη ομοιότητα με τη θεωρία της ασυμβατότητας. 

 Παραπομπές 

 Περαιτέρω ανάγνωση 

 Clewis, Robert. Kant's Humorous Writings: An Illustrated Guide. London: Bloomsbury, 2020.

 Rod Martin, Thomas Ford (2018) The Psychology of Humor: An Integrative Approach (2nd Edition) ISBN 9780128135099. https://www.elsevier.com/books/the-psychology-of-humor/martin/978-0-12-812143-6
Κατηγορία:Ψυχολογικές θεωρίες
Κατηγορία:Φιλοσοφικές θεωρίες
Κατηγορία:Χιούμορ
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις