Αγαρικώδη

Τα Αγαρικώδη (Agaricales) είναι μία τάξη της συνομοταξίας των Βασιδιομυκήτων. Στην αρχικό τους ορισμό συμπεριελάμβαναν όλα τα αγαρικόμορφα (μανιτάρια με ελάσματα), αλλά η μεταγενέστερη έρευνα έδειξε ότι δεν είναι όλα τα αγαρικόμορφα άμεσα συγγενή και μερικά ανήκουν σε άλλες ομοταξίες όπως τα Ρουσουλώδη (Russulales) και τα Βολιτώδη (Boletales). Αντίθετα, η μοριακή έρευνα DNA έχει δείξει ότι πολλά μη-αγαρικόμορφα, συμπεριλαμβανομένων μερικών από τα ροπαλόμορφα, κοραλόμορφα και γαστερόμορφα μανιτάρια ανήκουν στα Αγαρικώδη. Η τάξη έχει 46 οικογένειες, περισσότερα από 680 γένη και περισσότερα από 25.000 καταγεγραμμένα είδη  μαζί με έξι γένη γνωστά από απολιθώματα. Τα είδη στα Αγαρικώδη ποικίλλουν από το γνωστό Αγαρικό το δίσπορο (Agaricus bisporus), το κοινό καλλιεργούμενο "λευκό μανιτάρι", και το δηλητηριώδες Amanita virosa, μέχρι το κοραλλόμορφο Clavaria zollingeri και το πολύπορο Fistulina hepatica. 

 Ιστορία, ταξινόμηση και φυλετική γενεαλογία 
Στους τρεις τόμους του Systema Mycologicum, οι οποίοι δημοσιεύτηκαν το διάστημα ανάμεσα στο 1821 και 1832, ο σημαντικός μυκητολόγος Ηλίας Μάγκνους Φρις, τοποθέτησε σχεδόν όλα τα γνωστά τότε σαρκώδη μανιτάρια με ελάσματα στο γένος Αγαρικό (Agaricus). Οργάνωσε το μεγάλο γένος σε "φυλές", τα ονόματα των οποίων ακόμη και σήμερα χρησιμοποιούνται ως ονόματα συνηθισμένων γενών. Ο Φρις στη συνέχεια προήγαγε κάποιες από αυτές τις "φυλές" στο επίπεδο ξεχωριστού γένους, αλλά οι μεταγενέστεροι ταξινόμοι όπως οι Gillet, Karsten, Kummer, Quélet και Staude έκαναν περισσότερες αλλαγές. Ο Φρις βάσισε τη δική του ταξινόμηση σε μακροσκοπικά χαρακτηριστικά των καρποσωμάτων και το χρωματισμό του αποτυπώματος των σπορίων. Το σύστημα του χρησιμοποιήθηκε ευρέως, αφού είχε το πλεονέκτημα ότι πολλά από τα γένη μπορούσαν να ταυτοποιηθούν άμεσα, σύμφωνα με χαρακτηριστικά, τα οποία μπορούσαν να παρατηρηθούν εύκολα στο πεδίο. Η κατάταξη του Φρις στη συνέχεια αμφισβητήθηκε χάρις στην έρευνα με μικροσκόπιο πάνω στα βασιδιοκάρπια (καρποσώματα των βασιδιομυκήτων), την οποία διεξήγαγαν οι Fayod και Patouillard, η οποία έδειξε ότι οι ομαδοποιήσεις του Φρις δεν ήταν φυσικές. . Τον 20ο αιώνα, το επιδραστικό έργο του Ρολφ Ζίνγκερ "Τα Αγαρικώδη στη Σύγχρονη Ταξινομία" επανεκδόθηκε 4 φορές σε ένα διάστημα ανάμεσα στο 1951 και το 1986. Το συγκεκριμένο έργο χρησιμοποίησε τόσο τα μακροσκοπικά χαρακτηριστικά του Φρις, όσο και τα μικροσκοπικά χαρακτηριστικά του Fayod, έτσι ώστε να επαναταξινομήσει τις οικογένειες και τα γένη. Η τελική ταξινόμηση του Ζίνγκερ συμπεριελάμβανε 230 γένη μέσα σε 18 οικογένειες. Ο Ζίνγκερ ξεχώρισε τρεις μεγάλες ομαδοποιήσεις μέσα στα Αγαρικώδη sensu lato "με την ευρεία έννοια" : τα Αγαρικώδη sensu stricto "με την στενή έννοια", τις Βολιτίνες (Boletineae) και τα Ρουσουλώδη. Αυτές οι ομαδοποιήσεις είναι ακόμη αποδεκτές από την σύγχρονη ταξινόμηση, η οποία βασίζεται στη μοριακή ανάλυση DNA, ως οι αγαρικόμορφοι, βωλιτόμορφοι και ρουσουλόμορφοι κλάδοι. 

Η μοριακή φυλογενετική έρευνα έχει δείξει ότι ο αγαρικόμορφος κλάδος ταυτίζεται περίπου με τον ορισμό του Singer των Αγαρικωδών sensu stricto. . Μία έρευνα μεγάλης κλίμακας του Brandon Matheny και των συνεργατών του χρησιμοποίησε τις αλληλουχίες DNA από έξι γονιδιακές περιοχές σε 238 είδη από 146 γένη για να διερευνήσει την φυλογενετική ομαδοποίηση μέσα στα Αγαρικώδη. Η ανάλυση έδειξε ότι τα περισσότερα από τα είδη που εξετάστηκαν μπορούν να ομαδοποιηθούν εντός έξι κλάδων, οι οποίοι ονομάστηκαν Agaricoid, Tricholomatoid, Marasmioid, Pluteoid, Hygrophoroid και Plicaturopsidoid. 
μικρογραφία|Ο μύκητας "φωλιά πουλιών" Cyathus striatus
Οι μοριακές αναλύσεις έχουν δείξει ότι τα αγαρικόμορφα αποκλίνουν πολύ περισσότερο από όσο ήταν κατανοητό παλαιότερα. Τα αγαρικόμορφα στα γένη Ρουσούλα (Russula) και Λακτάριου (Lactarius), για παράδειγμα, ανήκουν στην τάξη Ρουσουλωδών, ενώ τα αγαρικόμορφα στα γένη Paxillus και Hygrophoropsis ανήκουν στα Βολιτώδη. Αντίθετα κάποια γένη με μη-αγαρικόμορφα καρποσώματα, όπως τα γαστερόμορφα, η "φωλιά των πουλιών" Cyathus striatus και πολλά ροπαλόμορφα, ανήκουν στα Αγαρικώδη. 

 Διασπορά και οικοτόπος 
Τα μέλη των Αγαρικωδών βρίσκονται παγκοσμίως σε όλες τις ηπείρους. Η μεγάλη πλειοψηφία βρίσκεται χερσαία, σε κάθε είδος οικοσυστήματος από τα δάση και τα λιβάδια, μέχρι και τις ερήμους και τις αμμοθίνες. Παλιά υπήρχε η πεποίθηση ότι τα αγαρικώδη βρίσκονται μόνο χερσαία, μέχρι την ανακάλυψη το 2005 της Ψαθυρέλας της υδάτινης (Psathyrella aquatica), του μόνο μανιταριού με ελάσματα, το οποίο έχει βρεθεί με καρπόσωμα μέσα σε υδάτινο σώμα (ποτάμι).  Τα είδη ποικίλλουν ανάμεσα σε σαπροτροφικά ή εκτομυκορριζικά, κατά περιπτώσεις παρασιτικά πάνω σε φυτές ή και άλλους μύκητες, και μερικές φορές σε συμβιωτικές μορφές (λειχήνες). 

Τα Αγαρικώδη συμπεριλαμβάνουν έξι μονοτυπικά εξαφανισμένα γένη, τα οποία έχουν βρεθεί απολιθωμένα μέσα σε κεχριμπάρι. Τα παλαιότερα δείγματα προέρχονται από τρία γένη του Κρητιδικού: το είδος Gondwanagaricites magnificus από το Άπτιο  (περίπου 125 με 113 εκατομμύρια χρόνια πριν) στη Βραζιλία, το είδος Palaeoagaracites antiquus από κεχριμπάρι της Μιανμάρ από το Άλβιο ( περίπου 100 εκατομμύρια χρόνια πριν) και το ελαφρώς νεότερο είδος από κεχριμπάρι του Νιου Τζέρσει Archaeomarasmius leggeti από το Τουρόνιο (περίπου 94 με 90 εκατομμύρια χρόνια πριν). Τα υπόλοιπα τρία είδη Aureofungus yaniguaensis, Coprinites dominicana και Protomycena electra έχουν εντοπιστεί από μοναδικά δείγματα, τα οποία έχουν βρεθεί στα ορυχεία Δομινικανού κεχριμπαριού της Ισπανιόλα. 

 Ταξινόμηση 
Η τάξη των Αγαρικωδών σύμφωνα με στοιχεία του Σεπτεμβρίου του 2025 αποτελείται από 46 οικογένειες :

 Αγαρικοειδή (Agaricaceae) • περίπου 2.300 είδη
 Αμανιτοειδή (Amanitaceae) • περίπου 800 είδη
 Biannulariaceae 
 Bolbitiaceae 
 Broomeiaceae 
 Callistosporiaceae 
 Chromocyphellaceae 
 Clavariaceae 
 Cortinariaceae • περίπου 3.200 είδη
 Crassisporiaceae 
 Crepidotaceae 
 Cyphellaceae 
 Cystostereaceae 
 Εντολωματοειδή (Entolomataceae)• περίπου 2.200 είδη
 Galeropsidaceae 
 Hemigasteraceae 
 Hydnangiaceae 
 Hygrophoraceae • περίπου 1.000 είδη
 Υμενογαστεροειδή (Hymenogastraceae)• περίπου 1.500 είδη
 Inocybaceae • περίπου 1.300 είδη
 Limnoperdaceae 
 Λυκοπερδοειδή (Lycoperdaceae) • περίπου 400 είδη
 Lyophyllaceae 
 Macrocystidiaceae 
 Marasmiaceae • περίπου 1.200 είδη
 Mycenaceae • περίπου 1.800 είδη
 Mythicomycetaceae 
 Niaceae 
 Nidulariaceae 
 Omphalotaceae 
 Phyllotopsidaceae 
 Physalacriaceae 
 Pleurotaceae 
 Pluteaceae 
 Porotheleaceae 
 Psathyrellaceae • περίπου 1.100 είδη
 Pseudoclitocybaceae 
 Pterulaceae 
 Radulomycetaceae 
 Sarcomyxaceae 
 Schizophyllaceae 
 Stephanosporaceae
 Strophariaceae 
 Tricholomataceae 
 Tubariaceae 
 Typhulaceae 

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Κατηγορία:Αγαρικομυκοτίνες
Κατηγορία:Βασιδιομύκητες
Κατηγορία:Τάξεις μυκήτων
Κατηγορία:Τάξεις βασιδιομυκήτων