Τέρμινους (θεός)

Στη ρωμαϊκή θρησκεία, ο Τέρμινους ήταν ο θεός που προστάτευε τους οριοθέτες. Το όνομά του ήταν η λατινική λέξη για ένα τέτοιο ορόσημο. Γίνονταν θυσίες για να καθαγιαστεί κάθε ορόσημο και οι γαιοκτήμονες γιόρταζαν τα Τερμινάλια προς τιμήν του κάθε χρόνο στις 23 Φεβρουαρίου. 

Ο Ναός του Διός Οπτίμου Μαξίμου στον λόφο του Καπιτωλίου πιστεύεται ότι είχε χτιστεί πάνω από ένα ιερό αφιερωμένο στον Τέρμινους και περιστασιακά ταυτιζόταν ως μια έκφανση του Γιούπιτερ με το όνομα «Γιούπιτερ Τερμινάλις».

Οι αρχαίοι συγγραφείς πίστευαν ότι η λατρεία του Τέρμινους είχε εισαχθεί στη Ρώμη κατά τη διάρκεια της βασιλείας του πρώτου βασιλιά Ρωμύλου (παραδοσιακά 753 – 717 π.Χ.) ή του διαδόχου του, Νουμά Πομπιλίου (717 – 673 π.Χ.). Οι σύγχρονοι μελετητές την έχουν θεωρήσει ποικιλοτρόπως ως την επιβίωση ενός πρώιμου ανιμιστικού σεβασμού για τη δύναμη που είναι εγγενής στον οριακό δείκτη ή ως τη ρωμαϊκή ανάπτυξη της πρωτο-ινδοευρωπαϊκής πίστης σε έναν θεό που ασχολείται με την κατανομή της περιουσίας.

 Λατρεία 
Το όνομα του θεού Τέρμινους ήταν η λατινική λέξη για έναν οριοθέτη και η λατρεία του, όπως καταγράφεται στα τέλη της Δημοκρατίας και της Αυτοκρατορίας, επικεντρώθηκε σε αυτήν την πέτρα, με την οποία μπορούσε να ταυτιστεί ο θεόςΟβίδιος, Fasti 2.639–684.. Ο Σικελός Φλάκκος, συγγραφέας τοπογραφικών μελετών, καταγράφει την τελετουργία με την οποία καθαγιαζόταν η πέτρα: τα οστά, η στάχτη και το αίμα ενός θυσιασμένου θύματος, μαζί με καλλιέργειες, κηρήθρες και κρασί, τοποθετούνταν σε μια τρύπα σε ένα σημείο όπου συγκλίνονταν τα κτήματα, και η πέτρα έμπαινε από πάνωΣικελός Φλάκκος, De Condicionibus Agrorum 11..  Στις 23 Φεβρουαρίου κάθε χρόνο, γιορταζόταν προς τιμήν του Τέρμινους μια εορτή ονόματι Τερμινάλια, η οποία περιελάμβανε πρακτικές, που μπορούν να θεωρηθούν ως αντανάκλαση ή «ετήσια ανανέωση» αυτής της θεμελιώδους τελετουργίας. 

Οι γειτονικές οικογένειες στόλιζαν τις αντίστοιχες πλευρές του ορόσημου και έκαναν προσφορές στον Τέρμινους σε ένα βωμό. Ο Οβίδιος τα προσδιορίζει, και πάλι, ως καλλιέργειες, κηρήθρες και κρασί. Το ίδιο το ορόσημο ήταν βουτηγμένο στο αίμα ενός θυσιασμένου αρνιού ή χοίρου. Ακολουθούσε κοινοτική γιορτή και ύμνοι προς τιμήν του Τέρμινους.

Αυτές οι τελετές εφαρμόζονταν από ιδιώτες γαιοκτήμονες, αλλά υπήρχαν και σχετικές δημόσιες τελετές. Ο Οβίδιος αναφέρεται στη θυσία ενός προβάτου την ημέρα των Τερμιναλίων στο έκτο ορόσημο από τη Ρώμη κατά μήκος της Βία Λαουρεντίνα. Είναι πιθανό ότι θεωρούνταν πως σηματοδοτούσε το όριο μεταξύ των πρώιμων Ρωμαίων και των γειτόνων τους στο Λαύρεντο. Επίσης, μια πέτρα ή βωμός του Τέρμινους βρισκόταν στον Ναό του Διός Οπτίμου Μαξίμου στον Καπιτωλίνο Λόφο της Ρώμης. Λόγω της πεποίθησης ότι αυτή η πέτρα έπρεπε να είναι εκτεθειμένη στον ουρανό, υπήρχε μια μικρή τρύπα στην οροφή ακριβώς από πάνω της. 

Κατά καιρούς, η σύνδεση του Τέρμινους με τον Γιούπιτερ επεκτεινόταν στο να θεωρείται ο Τέρμινους ως μια πτυχή αυτού του θεού. Ο Διονύσιος της Αλικαρνασσού αναφέρεται στον Γιούπιτερ Τερμινάλις και μια επιγραφή κατονομάζει έναν θεό Juppiter Ter.

Υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι οι σχέσεις του Τέρμινους θα μπορούσαν να εκτείνονται από τα όρια ιδιοκτησίας έως τα όρια γενικότερα. Σύμφωνα με το ρωμαϊκό ημερολόγιο, όταν ο εμβόλιμος μήνας Mερκεδόνιος προστέθηκε στο έτος, τοποθετήθηκε μετά τις 23 Φεβρουαρίου ή 24 Φεβρουαρίου και ορισμένοι αρχαίοι συγγραφείς πίστευαν ότι τα Τερμινάλια στις 23 Φεβρουαρίου ήταν κάποτε το τέλος του έτουςΟβίδιος, Fasti 2.47–54.. Η απόφαση του Διοκλητιανού το 303 μ.Χ. να ξεκινήσει τον διωγμό των Χριστιανών στις 23 Φεβρουαρίου έχει θεωρηθεί ως μια προσπάθεια να στρατολογηθεί ο Τέρμινους «για να θέσει όριο στην πρόοδο του Χριστιανισμού». 

 Ιστορία 

 Αρχαίες απόψεις 
Οι αρχαίοι συγγραφείς συμφωνούσαν ότι η λατρεία του Τέρμινους ήταν σαβινικής προέλευσης αποδίδοντας την εισαγωγή της στη Ρώμη είτε στον Τίτο Τάτιο (παραδοσιακή βασιλεία 753–717 π.Χ.) είτε στον διάδοχο του Ρωμύλου, Νουμά Πομπίλιο (717 – 673 π.Χ.)Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς, Roman Antiquities 2.74.2–5.Πλούταρχος, Ηθικά 15, Βίοι Παράλληλοι 16.. Οι συγγραφείς που απέδωσαν την αναγνώριση στον Νουμά εξήγησαν το κίνητρό του ως την πρόληψη βίαιων διαφορών για περιουσιακά στοιχεία. Ο Πλούταρχος αναφέρει περαιτέρω ότι, σύμφωνα με τον χαρακτήρα του Τέρμινους ως εγγυητή της ειρήνης, η πρώτη του λατρεία δεν περιλάμβανε αιματηρές θυσίες.

Η πέτρα στον Ναό του Καπιτωλίου πιστεύεται ότι βρισκόταν ανάμεσα στους βωμούς που βρίσκονταν στον λόφο του Καπιτωλίου πριν από την κατασκευή του Ναού υπό τον Ταρκύνιο Πρίσκο (παραδοσιακή βασιλεία 616 – 579 π.Χ.) ή τον Ταρκύνιο Υπερήφανο (535 – 510 π.Χ.). Όταν οι οιωνογνώστες θέλησαν να ανακαλύψουν αν ο θεός ή η θεά κάθε βωμού ήταν σύμφωνος με τη μετακίνησή του, ο Τέρμινους αρνήθηκε, είτε μόνος του είτε μαζί με την Ιουβέντα, τη θεά της νεότητας. Η πέτρα, επομένως, συμπεριλήφθηκε στον Ναό του Καπιτωλίου και η ακινησία της θεωρήθηκε καλός οιωνός για τη μονιμότητα των ορίων της πόλης .

 Σύγχρονες απόψεις 
Σύμφωνα με την κυρίαρχη ακαδημαϊκή άποψη στα τέλη του 19ου και σε μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα, η ρωμαϊκή θρησκεία ήταν αρχικά ανιμιστική, στρεφόμενη προς πνεύματα που σχετίζονταν με συγκεκριμένα αντικείμενα ή δραστηριότητες, τα οποία αργότερα έγιναν αντιληπτά ως θεοί με ανεξάρτητη προσωπική ύπαρξη. Ο Τέρμινους, με την έλλειψη μυθολογίας και τη στενή του σχέση με ένα φυσικό αντικείμενο, φαινόταν ένα σαφές παράδειγμα θεότητας, που είχε αναπτυχθεί ελάχιστα από ένα τέτοιο στάδιο.

Αυτή η άποψη για τον Τέρμινους διατηρεί ορισμένους πρόσφατους υποστηρικτές, μα άλλοι μελετητές έχουν υποστηρίξει, βασιζόμενοι σε ινδοευρωπαϊκά παράλληλα, ότι οι προσωποποιημένοι θεοί της ρωμαϊκής θρησκείας πρέπει να προηγήθηκαν της ίδρυσης της πόλης. Ο Ζωρζ Ντυμεζίλ θεωρούσε τον Γούπιτερ, την Γιουβέντα και τον Τέρμινους ως τη ρωμαϊκή μορφή μιας πρωτοϊνδοευρωπαϊκής τριάδας, συγκρίνοντας τις ρωμαϊκές θεότητες αντίστοιχα με τους βεδικούς Μίτρα, Αρυαμάν και Μπάγκα. Κατά αυτή την άποψη, ο κυρίαρχος θεός (Γιούπιτερ/Μίτρα) συνδεόταν με δύο δευτερεύουσες θεότητες: η μία ασχολούνταν με την είσοδο των ανθρώπων στην κοινωνία (Γιουβέντα/Αρυαμάν) και η άλλη με τη δίκαιη κατανομή των αγαθών τους (Τέρμινους/Μπάγκα).

 Στην ευρωπαϊκή τέχνη 
μικρογραφία|Εικονογράφηση από τον Φ.Σ. Μέγιερ.
Σύμφωνα με τον Φ.Σ. Μέγιερ:


 Παραπομπές 

 Περαιτέρω ανάγνωση 



 Reviewed by Marco V. García-Quintela (2007), Bryn Mawr Classical Review 2007.02.36. Retrieved on June 13, 2007.

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Britannica Online Encyclopædia

Κατηγορία:Θεοί της Ρωμαϊκής μυθολογίας