Ανν Λυϊγιέ

Η Ανν Ζενεβιέβ Λυϊγιέ (, γενν. 16 Αυγούστου 1958) είναι Γαλλίδα φυσικός, καθηγήτρια της ατομικής φυσικής στο Πανεπιστήμιο της Λούνδης (Σουηδία). Βραβεύθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Φυσικής το 2023 από κοινού με τους Φέρεντς Κράους και Πιερ Αγκοστινί «για τις πειραματικές μεθόδους που παράγουν ταχύτατους παλμούς φωτός για τη μελέτη της δυναμικής των ηλεκτρονίων στην ύλη».

Η Λυϊγιέ ηγείται μιας ομάδας που μελετά τις κινήσεις των ηλεκτρονίων σε πραγματικό χρόνο, κάτι που βοηθεί στην κατανόηση των χημικών αντιδράσεων στο ατομικό επίπεδο. Οι έρευνές της, τόσο πειραματικές όσο και θεωρητικές, έχουν πιστωθεί με τη θεμελίωση του νέου επιστημονικού κλάδου της «αττοχημείας». Το 2003 κατέρριψαν με την ομάδα της το «παγκόσμιο ρεκόρ» για τον συντομότερο παλμό φωτός λέιζερ, 170 αττοδευτερόλεπτα. Η Λυϊγιέ είναι μέλος της Σουηδικής Βασιλικής Ακαδημίας Επιστημών ήδη από το 2004. Εκτός από το Νόμπελ, έχει τιμηθεί και με άλλα σημαντικά βραβεία φυσικής, όπως Βραβείο Βολφ το 2022.

Βίος
Σπουδές
Η Ανν Λυϊγιέ γεννήθηκε στο Παρίσι και πήρε έναν διπλό μεταπτυχιακό τίτλο «μάστερ», στη θεωρητικη φυσική και στα μαθηματικά, ωστόσο εκπόνησε το διδακτορικό της στην πειραματική φυσική στο Πανεπιστήμιο Πιερ και Μαρί Κιουρί. Η διατριβή της έχει ως θέμα τον πολλαπλό πολυφωτονικό ιονισμό σε πεδία λέιζερ με υψηλή ένταση. Διεξήγαγε την έρευνα για τη διατριβή αυτή στη Γαλλική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας και Εναλλακτικών Πηγών (CEA), κοντά στο Παρίσι.

Σταδιοδρομία
Ως μεταδιδακτορική συνεργάτιδα, η Λυϊγιέ εργάσθηκε στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Τσάλμερς στο Γκέτεμποργκ της Σουηδίας και στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνια στο Λος Άντζελες των ΗΠΑ. Το 1986 διορίσθηκε σε μία μόνιμη θέση ερευνήτριας στο CEA, στο Saclay.  

Το 1992 έλαβε μέρος σε ένα πείραμα στη Λούνδη, όπου είχε εγκατασταθεί ένα από τα πρώτα σε όλη την Ευρώπη συστήματα λέιζερ στερεάς κατάστασης (τιτανίου-σαπφείρου) για παλμούς φεμτοδευτερολέπτων. Το 1994 η Λυϊγιέ διορίσθηκε στο Πανεπιστήμιο της Λούνδης, πρώτα ως λέκτορας και το 1997 ως καθηγήτρια. Υπηρετεί επίσης ως μέλος της διοικητικής επιτροπής του Institut d’optique στη Γαλλία.

Έρευνες 
Οι έρευνες της Λυϊγιέ περιλαμβάνουν πειραματικές όσο και θεωρητικές πλευρές της παραγωγής υψηλών αρμονικών σε αέρια, που αντιστοιχούν σε βραχύτατους παλμούς υπεριώδους φωτός, με διάρκεια λιγότερο από ένα τετράκις εκατομμυριοστό του δευτερολέπτου. Το 1987 η Λυϊγιέ παρατήρησε για πρώτη φορά ότι αέρια όπως το αργό αντιδρούν σε έναν παλμό λέιζερ με διέγερση που προκαλεί την εκπομπή πρόσθετης ακτινοβολίας σε διάφορα πολλαπλάσια της συχνότητας εκπομπής του λέιζερ.

Το 1991 η Λυϊγιέ, συνεργαζόμενη με τους Kenneth Schafer και Kenneth Kulander παρουσίασε αριθμητικές προσομοιώσεις της χρονοεξαρτώμενης Εξισώσεως του Σρέντινγκερ, με σκοπό την κατανόηση της παραγωγής υψηλών αρμονικών. Αρχικώς προέβλεψαν το σχήμα του φάσματος των υψηλών αρμονικών και τις συνθήκες για συμφωνία φάσεως στη μη γραμμική οπτική με την αρχική ακτινοβολία. Το 1994 οι Maciej Lewenstein, Λυϊγιέ και Πωλ Κόρκουμ παρουσίασαν μια πλήρη κβαντική ερμηνεία της παραγωγής υψηλών αρμονικών.

Επί δεκαετίες η Λυϊγιέ χρησιμοποίησε παλμούς αττοδευτερολέπτων για τη μελέτη υπερταχέων δυναμικών των ηλεκτρονίων σε άτομα και μόρια. Το 2003 κατέρριψε με την ομάδα της το «παγκόσμιο ρεκόρ» για τον συντομότερο παλμό φωτός λέιζερ, 170 αττοδευτερόλεπτα. Οι πηγές τέτοιων υπερβραχέων παλμών θεωρούνται οι ταχύτερες «φωτογραφικές μηχανές» που υπάρχουν, καθώς απεικονίζουν τα ηλεκτρόνια καθώς κινούνται ή μεταβάλλουν την ενέργειά τους. Οι τεχνικές της Λυϊγιέ για τη μελέτη, αλλά και τον χειρισμό ηλεκτρονίων με χρήση του φωτός θεμελίωσαν ουσιαστικά τον κλάδο της «αττοχημείας», καθώς επιτρέπουν τη μελέτη των ηλεκτρονιακών διεργασιών κατά τη διάρκεια χημικών αντιδράσεων.

Παραπομπές

Κατηγορία:Γάλλοι φυσικοί
Κατηγορία:Βραβευμένοι με Νόμπελ Φυσικής
Κατηγορία:Γάλλοι νομπελίστες
Κατηγορία:Απόφοιτοι της École Normale Supérieure