Χαγιαλί Μπέη

Χαγιαλί Μπέη (خيالى) ήταν το ψευδώνυμο ενός διάσημου Οθωμανού Τούρκου ποιητή του 16ου αιώνα. Το κοσμικό του όνομα ήταν Μεχμέτ (محمد). Έχοντας έρθει σε επαφή με τον σουφισμό και την ποίηση σε νεαρή ηλικία, επηρεάστηκε από τον Μπαμπά Αλί Μεστ-ι Ατζέμ και τα έργα του Σααντί Σιραζί. Με τη στήριξη επιφανών προσώπων της αυλής, όπως ο Πάργαλης Ιμπραήμ Πασάς και ο Ντεφτερντάρ Ισκεντέρ Τσελεμπή, κατέλαβε διακεκριμένη θέση στον κύκλο του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς. Συμμετείχε σε μεγάλες στρατιωτικές εκστρατείες της εποχής και απέκτησε φήμη ως «Σουλτάνος των Ποιητών», χάρη στη βαθιά φαντασία και τη λεπτότητα του ύφους του. 

 Βιογραφία 
Η ακριβής ημερομηνία γέννησής του δεν είναι γνωστή, εκτός από το ότι γεννήθηκε ως Μεχμέτ, επί βασιλείας του Βαγιαζήτ Β΄ (1481-1512) στα Γιαννιτσά της Μακεδονίας. Σύμφωνα με τον βιογράφο Ασίκ Τσελεμπή, ο Μεχμέτ ενδιαφερόταν για την ποίηση από πολύ νεαρή ηλικία, καθώς διάβαζε τον Δενδρόκηπο (Bôstân) και τον Κήπο με τα ρόδα (Gülistân) του Πέρση ποιητή Σιραζί. Κάποια στιγμή, ο περιπλανώμενος Σούφι δερβίσης Μπαμπά Αλί Μεστ-ι Ατζέμ («Πατέρας Αλί ο Μεθυσμένος της Περσίας») επισκέφθηκε τα Γιαννιτσά μαζί με τους μαθητές του, και ο Μεχμέτ, επηρεασμένος έντονα από την παρουσία του, εγκατέλειψε το πατρικό του για να ενταχθεί στην ομάδα και να ακολουθήσει τον Μπαμπά Αλί στην Κωνσταντινούπολη. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, δέχθηκε περαιτέρω εκπαίδευση τόσο στην ποίηση όσο και στη σκέψη και τις πρακτικές του Σουφισμού από τον Μπαμπά Αλί.

Στην Κωνσταντινούπολη, ένας από τους ανώτερους δικαστές της πόλης, ο Σαρί Γκιουρζ Νουρεντίν Εφέντη, είδε τον νεαρό Μεχμέτ να συνοδεύει το τάγμα των δερβίσηδων του Μπαμπά Αλί και, θεωρώντας τη συναναστροφή αυτή ακατάλληλη για ένα νέο αγόρι, τον απομάκρυνε από την ομάδα και τον ανέθεσε στην επιμέλεια ενός από τους επικεφαλής της αστυνομίας της πόλης. Υπό την προστασία αυτή, ο Μεχμέτ συνέχισε την εκπαίδευσή του και σύντομα άρχισε να γίνεται γνωστός για την ποιητική του δεινότητα, γράφοντας με το ψευδώνυμο Χαγιαλί («ο Ονειρικός» ή «ο Φανταστικός»).

Τελικά, ο Χαγιαλί τράβηξε την προσοχή του Μεγάλου Βεζίρη της εποχής, Πάργαλη Ιμπραήμ Πασά, και μέσω αυτού έγινε γνωστός και στον ίδιο τον Σουλτάνο Σουλεϊμάν Α΄. Σύντομα συγκαταλέχθηκε ανάμεσα στους αγαπημένους ποιητές του μονάρχη και υποστηρίχθηκε μέσω του συστήματος προστασίας που ίσχυε στους κόλπους της οθωμανικής αυλής. Συνόδευσε τις στρατιωτικές δυνάμεις του σουλτάνου κατά την Πολιορκία της Ρόδου το 1522, καθώς και στην κατάκτηση της Βαγδάτης από την Περσική Αυτοκρατορία των Σαφαβιδών το 1534· κατά τη δεύτερη αυτή εκστρατεία, λέγεται ότι είχε την ευκαιρία να συναντήσει τον μεγάλο Αζέρο ποιητή Φουζουλί.

Για το ποιητικό του ταλέντο του αποδόθηκαν ποικίλοι άτυποι τίτλοι, όπως Μελίκ-οϋ’ς-Σουαρά («Βασιλιάς των Ποιητών»), Σουλτάνος των Ποιητών των χωρών του Ρουμ και Ο περίφημος Χαγιαλί. Ωστόσο, η μεγάλη εύνοια που απολάμβανε τόσο από τον Μεγάλο Βεζίρη όσο και από τον Σουλτάνο του δημιούργησε και πολλούς εχθρούς, ιδίως ανάμεσα σε άλλους ποιητές, οι οποίοι δεν δίστασαν να τον σατιρίσουν ή να τον χλευάσουν μέσα από λιβελλογραφήματα.

Μετά την πτώση και εκτέλεση του βασικού προστάτη του, Ιμπραήμ Πασά, το 1536, και την ανάληψη του αξιώματος του Μεγάλου Βεζίρη από τον Ρουστέμ Πασά, ο οποίος ήταν λιγότερο ανεκτικός προς τον, κατά πολλούς, εκλεπτυσμένο αλλά και έκλυτο τρόπο ζωής που επικρατούσε στους λογοτεχνικούς κύκλους της αυλής, η ζωή του Χαγιαλί άρχισε να καθίσταται όλο και πιο δύσκολη. Τελικά, ζήτησε και έλαβε τον διορισμό του σε θέση σαντζάκμπεη, σε περιοχή εκτός Κωνσταντινούπολης, κοντά στην θρακική πόλη της Αδριανούπολης. Η θέση αυτή του επέτρεψε να φέρει τον τίτλο του Μπέη και μέχρι σήμερα είναι γνωστός ως «Χαγιαλί Μπέης». Απεβίωσε στην Αδριανούπολη το έτος 1557.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Τούρκοι ποιητές
Κατηγορία:Οθωμανοί συγγραφείς