Χρυσά Έπη Πυθαγόρα

Τα Χρυσά Έπη (δηλ. Χρυσά Λόγια, λατιν.: Aurea Carmina) είναι μία συλλογή ηθικών προτροπών, που αποτελείται από 71 στίχους γραμμένους σε δακτυλικό εξάμετρο. Παραδοσιακά αποδίδονται στους Πυθαγόρειους φιλοσόφους. 

 Επισκόπηση 
Η ακριβής προέλευση των Χρυσών Επών είναι άγνωστη, και υπάρχουν ποικίλες απόψεις σχετικά με τη χρονολόγησή τους. Φαίνεται ότι οι στίχοι μπορεί να ήταν γνωστοί ήδη από τον 3ο αι. π.Χ. ., αλλά η ύπαρξή τους όπως τους γνωρίζουμε, δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί πριν από τον 5ο αι. μ.Χ. 

Τα Χρυσά Έπη γνώρισαν μεγάλη δημοτικότητα, και διαδόθηκαν ευρέως στην ύστερη αρχαιότητα, .  και αναφέρονται συχνά.  Η φήμη τους παρέμεινε κατά τη διάρκεια τού Μεσαίωνα και τής Αναγέννησης.  Το 1494 ο Νεοπλατωνικός Έλληνας λόγιος Κωνσταντίνος Λάσκαρις δημοσίευσε σε μία διάσημη έντυπη έκδοση τής Γραμματικής του, μεταφράζοντας σκόπιμα τα Χρυσά Έπη στα Λατινικά, φέρνοντάς τους έτσι σε ένα ευρύ κοινό. 

Οι Νεοπλατωνιστές χρησιμοποιούσαν τα Χρυσά Έπη ως μέρος τού προπαρασκευαστικού τους προγράμματος ηθικής διδασκαλίας,  και σώζονται πολλά νεοπλατωνικά σχόλια επί των στίχων.

Μία πρώιμη αγγλική μετάφραση των Χρυσών Επών, συνοδευόμενη από τα σχόλια τού νεοπλατωνιστή Ιεροκλή τού Αλεξανδρέως, δημοσιεύτηκε από τον John Hall του Durham στο μεταθανάτιο έργο του Ιεροκλής (1657). Hierocles upon the Golden Verses of Pythagoras; Teaching a Vertuous and Worthy Life, 1657; see . Άλλες πρώιμες μεταφράσεις των Χρυσών Επών και των σχολίων τού Ιεροκλέους περιλαμβάνουν τη μετάφραση στα γαλλικά από τον André Dacier (1706) , και τη μετάφραση στα αγγλικά από τον Nicholas Rowe (1707). . Μία σύγχρονη κριτική έκδοση και αγγλική μετάφραση των Χρυσών Στίχων προετοιμάστηκε από τον Johan C. Thom το 1995, . ενώ μία πρόσφατη αγγλική μετάφραση των σχολίων τού Ιεροκλέους δημοσιεύτηκε από τον Herman S. Schibli το 2002. .

 Τα Χρυσά Έπη (Λόγια) του Πυθαγόρα 
Ἀθανάτους μὲν πρῶτα θεούς, νόμωι ὡς διάκεινται,
τίμα καὶ σέβου ὅρκον. ἔπειθ' ἥρωας ἀγαυούς
τούς τε καταχθονίους σέβε δαίμονας ἔννομα ῥέζων
σούς τε γονεῖς τίμα τούς τ' ἄγχιστ' ἐγγεγαῶτας.
τῶν δ' ἄλλων ἀρετῆι ποιεῦ φίλον ὅστις ἄριστος.
Πραέσι δ' εἶκε λόγοισ' ἔργοισί τ' ἐπωφελίμοισι.
μηδ' ἔχθαιρε φίλον σὸν ἁμαρτάδος εἵνεκα μικρῆς,
ὄφρα δύνῆι· δύναμις γὰρ ἀνάγκης ἐγγύθι ναίει.
Ταῦτα μὲν οὕτως ἴσθι, κρατεῖν δ' εἰθίζεο τῶνδε·
γαστρὸς μὲν πρώτιστα καὶ ὕπνου λαγνείης τε
καὶ θυμοῦ. πρήξηις δ' αἰσχρόν ποτε μήτε μετ' ἄλλου
μήτ' ἰδίηι· πάντων δὲ μάλιστ' αἰσχύνεο σαυτόν.

Εἶτα δικαιοσύνην ἀσκεῖν ἔργω τε λόγω τε,
μηδ' ἀλογίστως σαυτὸν ἔχειν περὶ μηδὲν ἔθιζε,
ἀλλὰ γνῶθι μέν, ὡς θανέειν πέπρωται ἅπασιν,
χρήματα δ' ἄλλοτε μὲν κτᾶσθαι φιλεῖ,ἄλλοτ' ὀλέσθαι.
Όσσα δὲ δαιμονίαισι τύχαις βροτοὶ ἄλγε' ἔχουσιν,
ἣν ἂν μοῖραν ἔχηις, ταύτην φέρε μὴδ' ἀγανάκτει.
ἰᾶσθαι δὲ πρέπει καθ' ὅσον δύνηι, ὧδε δὲ φράζευ·
οὐ πάνυ τοῖς ἀγαθοῖς τούτων πολὺ μοῖρα δίδωσιν.

Πολλοὶ δ' ἀνθρώποισι λόγοι δειλοί τε καὶ ἐσθλοί
προσπίπτουσ', ὧν μήτ' ἐκπλήσσεο μήτ' ἄρ' ἐάσηις
εἴργεσθαι σαυτόν. ψεῦδος δ' ἤν πέρ τι λέγηται,
πράως εἶχ'. ὃ δέ τοι ἐρέω, ἐπὶ παντὶ τελείσθω·
μηδεὶς μήτε λόγωι σε παρείπηι μήτε τι ἔργωι
πρῆξαι μηδ' εἰπεῖν, ὅ τί τοι μὴ βέλτερόν ἐστιν.

Βουλεύου δὲ πρὸ ἔργου, ὅπως μὴ μωρὰ πέληται·
δειλοῦ τοι πράσσειν τε λέγειν τ' ἀνόητα πρὸς ἀνδρός.
ἀλλὰ τάδ' ἐκτελέειν, ἅ σε μὴ μετέπειτ' ἀνιήσει.
Πρᾶσσε δὲ μηδὲ ἓν ὧν μὴ ἐπίστασαι, ἀλλὰ διδάσκευ
ὅσσα χρεών, καὶ τερπνότατον βίον ὧδε διάξεις

Οὐ δ' ὑγιείης τῆς περὶ σῶμ' ἀμέλειαν ἔχειν χρή,
ἀλλὰ ποτοῦ τε μέτρον καὶ σίτου γυμνασίων τε
ποιεῖσθαι. μέτρον δὲ λέγω τόδ', ὃ μή σ' ἀνιήσει.
Εἰθίζου δὲ δίαιταν ἔχειν καθάρειον ἄθρυπτον
καὶ πεφύλαξο τοιαῦτα ποιεῖν, ὁπόσα φθόνον ἴσχει.
μὴ δαπανᾶν παρὰ καιρὸν ὁποῖα καλῶν ἀδαήμων

μηδ' ἀνελεύθερος ἴσθι. μέτρον δ' ἐπὶ πᾶσιν ἄριστον.
πρᾶσσε δὲ ταῦθ', ἅ σε μὴ βλάψει, λόγισαι δὲ πρὸ ἔργου.

Μὴ δ' ὕπνον μαλακοῖσιν ἐπ' ὄμμασι προσδέξασθαι,
πρὶν τῶν ἡμερινῶν ἔργων τρὶς ἕκαστον ἐπελθεῖν·
«πῆ παρέβην; τί δ' ἔρεξα; τί μοι δέον οὐκ ἐτελέσθη;»
ἀρξάμενος δ' ἀπὸ πρώτου ἐπέξιθι καὶ μετέπειτα
δειλὰ μὲν ἐκπρήξας ἐπιπλήσσεο, χρηστὰ δὲ τέρπευ.

Ταῦτα πόνει, ταῦτ' ἐκμελέτα, τούτων χρὴ ἐρᾶν σε·
ταῦτά σε τῆς θείης Ἀρετῆς εἰς ἴχνια θήσει
ναὶ μὰ τὸν ἁμετέραι ψυχᾶι παραδόντα τετρακτύν,
παγὰν ἀενάου φύσεως. ἀλλ' ἔρχευ ἐπ' ἔργον

θεοῖσιν ἐπευξάμενος τελέσαι. τούτων δὲ κρατήσας
γνώσεαι ἀθανάτων τε θεῶν θνητῶν τ' ἀνθρώπων
σύστασιν, ἧ τε ἕκαστα διέρχεται, ἧ τε κρατεῖται,
γνώσηι δ', ἣ θέμις ἐστί, φύσιν περὶ παντὸς ὁμοίην,
ὥστε σε μήτε ἄελπτ' ἐλπίζειν μήτε τι λήθειν.
γνώσηι δ' ἀνθρώπους αὐθαίρετα πήματ' ἔχοντας
τλήμονας, οἵτ' ἀγαθῶν πέλας ὄντων οὔτ' ἐσορῶσιν
οὔτε κλύουσι, λύσιν δὲ κακῶν παῦροι συνιᾶσιν.
τοίη μοῖρ' αὐτῶν βλάπτει φρένας· ὡς δὲ κύλινδροι
ἄλλοτ' ἐπ' ἄλλα φέρονται ἀπείρονα πήματ' ἔχοντες.
λυγρὰ γὰρ συνοπαδὸς Ἔρις βλάπτουσα λέληθεν
σύμφυτος, ἣν οὐ δεῖ προάγειν, εἴκοντα δὲ φεύγειν.

Ζεῦ πάτερ, ἦ πολλῶν κε κακῶν λύσειας ἅπαντας,
εἰ πᾶσιν δείξαις, οἵωι τῶι δαίμονι χρῶνται.
Αλλὰ σὺ θάρσει, ἐπεὶ θεῖον γένος ἐστὶ βροτοῖσιν,
οἷς ἱερὰ προφέρουσα φύσις δείκνυσιν ἕκαστα.

Ὧν εἴ σοί τι μέτεστι, κρατήσεις ὧν σε κελεύω
ἐξακέσας, ψυχὴν δὲ πόνων ἀπὸ τῶνδε σαώσεις.
ἀλλ' εἴργου βρωτῶν ὧν εἴπομεν ἔν τε καθαρμοῖς
ἔν τε Λύσει ψυχῆς, κρίνων καὶ φράζευ ἕκαστα

ἡνίοχον γνώμην στήσας καθύπερθεν ἀρίστην.
ἢν δ' ἀπολείψας σῶμα ἐς αἰθέρ' ἐλεύθερον ἔλθηις,
ἔσσεαι ἀθάνατος, θεός ἄμβροτος, οὐκέτι θνητός.

 Δείτε επίσης 

 Πυθαγορισμός
 Δελφικά γνωμικά
 Ιεροκλής ο Αλεξανδρεύς

 Σημειώσεις 

 Αναφορές 

 Firth, Florence M. (1904). The Golden Verses Of Pythagoras And Other Pythagorean Fragments. Theosophical Publishing House. 
 Joost-Gaugier, Christiane L. (2007). Measuring Heaven: Pythagoras and his Influence on Thought and Art in Antiquity and the Middle Ages. Cornell University Press. 
 Kahn, Charles H. (2001). Pythagoras and the Pythagoreans: A Brief History. Hackett Publishing. 
 O'Meara, Dominic J. (2005). Platonopolis: Platonic Political Philosophy in Late Antiquity. Oxford University Press. 
  (2nd edition, Glasgow: Robert Urie, 1756; reprinted in modern English (without footnotes), London, 1906)
 Russo, Attilio (2003–2004). “Costantino Lascaris tra fama e oblio nel Cinquecento messinese“, in Archivio Storico Messinese, 84-85, Messina 2003-2004, pp. 5–87. 



 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Οι Χρυσοί Στίχοι του Πυθαγόρα και Άλλα Πυθαγόρεια Αποσπάσματα (Florence Firth, επιμελήτρια, 1904) στο Sacred Texts
 Ἠθικὴ ποίησις; sive Gnomici poetae graeci, ad optimorum exemplarium fidem emendavit, Fleischer, Leipzig: 1817, σσ. 145–8 (πρωτότυπο κείμενο στα ελληνικά).
 Βιβλιοθήκη του Αυγουστάνου (πρωτότυπο κείμενο στα ελληνικά).
 Πολλαπλές μεταφράσεις (Redfield, Firth, Rowe) .
 Σημειώσεις για τους Χρυσούς Στίχους του Πυθαγόρα από τα Σχόλια του Ιεροκλή . (Σύντομο, και δεν πρέπει να συγχέεται με ολόκληρο το Σχόλιο του Ιεροκλή)

Κατηγορία:Ελληνιστική φιλοσοφία και θρησκεία