Το μίσος προστάζει (ταινία, 1950)

Το Μίσος Προστάζει (αγγλικά: No Way Out) είναι μια αμερικανική ταινία νουάρ δράμα αστυνομική του 1950  σε σκηνοθεσία Τζόσεφ Λ. Μάνκεβιτς με πρωταγωνιστή τον Σίντνεϊ Πουατιέ στο κινηματογραφικό του ντεμπούτο, μαζί με τους Ρίτσαρντ Γουίντμαρκ, Λίντα Ντάρνελ και Στέφεν ΜακΝάλι. Η ταινία επικεντρώνεται σε έναν Αφροαμερικανό γιατρό που αντιμετωπίζει τον ρατσισμό μιας φτωχογειτονιάς, αφότου περιθάλπει έναν ρατσιστή λευκό εγκληματία.

Το Μίσος Προστάζει ήταν αμφιλεγόμενη στην «γραφική απεικόνιση της φυλετικής βίας» σε αυτό που ο σκηνοθέτης Μάνκιεβιτς χαρακτήρισε «το απόλυτο αίμα και τα κότσια του μίσους των Νέγρων». Η ταινία σηματοδότησε το ντεμπούτο σε μεγάλου μήκους ταινίες των Πουατιέ, Μίλντρεντ Τζοάν Σμιθ και Όσι Ντέιβις.  

Οι Μάνκιεβιτς και Λέσερ Σάμιουελς ήταν επίσης υποψήφιοι για το Όσκαρ Καλύτερου Πρωτότυπου Σεναρίου στα 23α Βραβεία Όσκαρ, χάνοντας από τους Τσαρλς Μπράκετ, Μπίλι Γουάιλντερ και Ντ. Μ. Μάρσμαν Τζούνιορ για το Η Λεωφόρος της Δύσης.

 Πλοκή 
Ο Δρ. Λούθερ Μπρουκς είναι ο πρώτος Αφροαμερικανός γιατρός στο αστικό νοσοκομείο της κομητείας στην οποία έλαβε την εκπαίδευσή του. Παρά τις διαβεβαιώσεις του μέντορά του, του επικεφαλής ειδικευόμενου Δρ. Νταν Γουόρτον, στον Μπρουκς μερικές φορές λείπει η εμπιστοσύνη στις ικανότητές του. Ο Μπρουκς εργάζεται στην πτέρυγα των φυλακών του νοσοκομείου όταν οι Τζόνι και Ρέι Μπιντλ, αδέρφια τα οποία πυροβολήθηκαν και αμφότεροι στο πόδι ενώ επιχειρούσαν μια ληστεία, έρχονται για θεραπεία. Τα συμπτώματα του Τζόνι, όπως ο αποπροσανατολισμός και οι διασταλμένες κόρες των ματιών, ανησυχούν τον Λούθερ. Ο μισαλλόδοξος Ρέι βομβαρδίζει τον Λούθερ με ρατσιστικές ύβρεις καθώς προσπαθεί να τους φροντίσει.

Ανήσυχος πως ο Τζόνι έχει όγκο στον εγκέφαλο, ο Λούθερ κάνει οσφυονωτιαία παρακέντηση, όμως ο Τζόνι πεθαίνει κατά τη διάρκεια της επέμβασης. Ο Ρέι, που πιστεύει πως ο Τζόνι υπέφερε μόνο από έναν πυροβολισμό στο πόδι, κατηγορεί τον Λούθερ ότι τον σκότωσε και υπόσχεται εκδίκηση. Ο Λούθερ συμβουλεύεται τον Γουόρτον, ο οποίος πιστεύει ότι ο Λούθερ ακολούθησε τη σωστή πορεία θεραπείας, αλλά παραδέχεται ότι η διάγνωση μπορεί να ήταν λανθασμένη.

Για να διαπιστώσει εάν η θεραπεία του ήταν σωστή, ο Λούθερ ζητά νεκροψία του Τζόνι, αλλά ο Ρέι αρνείται να συναινέσει. Δεν θέλει το σώμα του αδελφού του να «κοπεί σε κομμάτια». Ο διευθυντής του νοσοκομείου απορρίπτει και αυτός το αίτημα για νεκροψία, καθώς φοβάται ότι ένα σκάνδαλο το οποίο αφορά τον μοναδικό μαύρο γιατρό τους θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την χρηματοδότηση του νοσοκομείου.

Ο Λούθερ και ο Γουόρτον επισκέπτονται τη χήρα του Τζόνι, την Έντι Τζόνσον, από την οποία ζητάνε να τους βοηθήσει ώστε να κάνουν την νεκροψία. Η Έντι μεγάλωσε με τους αδερφούς Μπιντλ στην φτωχή, γεμάτη με λευκούς συνοικία της πόλης, κοντά στο Μπίβερ Κανάλ, όπου ο ρατσισμός είναι διαδεδομένος. Εκείνη αρνείται να τους βοηθήσει, ενώ αργότερα η ίδια επισκέπτεται τον Ρέι στην πτέρυγα της φυλακής για να τον ρωτήσει γιατί δεν εγκρίνει την νεκροψία. Ο Ρέι της λέει ότι ο Τζόνι θα ζούσε ακόμα αν είχε έναν λευκό γιατρό να τον φροντίσει και ότι ο Γουόρτον και ο Λούθερ θέλουν την νεκροψία μόνο για να μπορέσουν να συγκαλύψουν την αλήθεια για τον θάνατο του Τζόνι. Ο Ρέι πείθει την Έντι ότι οι γιατροί προσπαθούν να την περάσουν για «χαζή» και ότι θα πρέπει να ενημερώσει τον ιδιοκτήτη του κλαμπ στο Μπίβερ Κανάλ, Ρόκι Μίλερ, για τις συνθήκες θανάτου του Τζόνι. Συνοδευόμενη από τον κωφάλαλο άλλο αδελφό του Ρέι, Τζορτζ, η Έντι επισκέπτεται τον Ρόκι και εκείνος και οι φίλοι του σχεδιάζουν να επιτεθούν στη μαύρη συνοικία της πόλης.

Ο Λούθερ, μιλώντας με έναν μαύρο χειριστή ασανσέρ, μαθαίνει ότι η μαύρη κοινότητα έχει ακούσει για την επικείμενη επίθεση και σχεδιάζει να χτυπήσει πρώτη. Όταν ο Λούθερ αποπειράται να του αλλάξει γνώμη, ο χειριστής του υπενθυμίζει παλαιότερες επιθέσεις που είχαν γίνει εναντίον της μαύρης κοινότητας και τον ρωτάει: «Δεν ζητάει πολλά από εμάς το να είμαστε καλύτεροι από αυτούς όταν μας σκοτώνουν απλώς επειδή προσπαθούμε να αποδείξουμε ότι είμαστε το ίδιο καλοί;» Ξεσπούν φυλετικές ταραχές και ο Λούθερ φροντίζει τα θύματά της μέχρι που μια λευκή γυναίκα τον διατάζει να πάρει τα «μαύρα χέρια» του από τον γιο της και τον φτύνει στο πρόσωπο. Σοκαρισμένος, ο Λούθερ φεύγει.

Απελπισμένη για αυτά που προκάλεσαν οι πράξεις της, η Έντι επισκέπτεται τον Γουόρτον στο σπίτι του, όπου μετά από αρχικές ρατσιστικές ανησυχίες, γίνεται φίλη με τη μαύρη υπηρέτριά του, την Γκλάντις. Ο Γουόρτον, η Γκλάντις και η Έντι μαθαίνουν ότι ο Λούθερ παραδόθηκε στην αστυνομία για τη δολοφονία του Τζόνι Μπιντλ. Ο Γουόρτον συνειδητοποιεί ότι ο Λούθερ το έκανε αυτό για να αναγκάσει τον ιατροδικαστή να κάνει νεκροψία στον Μπιντλ.

Η νεκροψία επιβεβαιώνει ότι ο Τζόνι πέθανε από όγκο στον εγκέφαλο και ότι η θεραπεία την οποία χορήγησε ο Λούθερ ήταν σωστή. Ο Ρέι θυμώνει ακόμα περισσότερο με αυτό, πεπεισμένος για μια συνωμοσία που έχει ως στόχο να καλύψει την αλήθεια. Αφού άκουσαν τον Γουόρτον να λέει ότι φεύγει για διακοπές μακριά από την πόλη, ο Ρέι και ο Τζορτζ υπερισχύουν της αστυνομικής φρουράς και δραπετεύουν, με τον Ρέι να τραυματίζει ξανά το τραυματισμένο του πόδι. Ο Ρέι και ο Τζορτζ αναγκάζουν την Έντι να καλέσει τον Λούθερ και να τον φέρει στο άδειο σπίτι του Γουόρτον. Ενω είναι μεθυσμένος και υπό την επήρεια πόνου, ο Ρέι διατυμπανίζει με ενθουσιασμό ότι θα σκοτώσει τον Λούθερ και φεύγει. Η Έντι καταφέρνει να ξεφύγει από τον Τζορτζ και καλεί την αστυνομία για να βοηθήσει τον Λούθερ.

Στο σπίτι του Γουόρτον, ο Ρέι σημαδεύει με ένα όπλο τον Λούθερ, ενώ τον χτυπάει και τον βρίζει. Η Έντι φτάνει και βλέπει ότι ο σωματικός πόνος και το εμμονικό μίσος του Ρέι τον έχουν ωθήσει πέρα από κάθε λογική. Η Έντι σβήνει τα φώτα ενώ ο Ρέι πυροβολεί. Ο Λούθερ τραυματίζεται στον ώμο, αλλά αρπάζει το όπλο του Ρέι αφού αυτός έχει καταρρεύσει λόγω του πόνου. Ο Λούθερ ισχυρίζεται ότι δεν μπορεί να αφήσει τον Ρέι να πεθάνει απλώς και μόνο λόγω του ότι είναι ρατσιστής και πείθει την Έντι να τον βοηθήσει να σώσει τον Ρέι. Καθώς οι σειρήνες ηχούν στο βάθος, ο Λούθερ λέει στον υστερικό Ρέι: «Μην κλαις, λευκό αγόρι, θα ζήσεις».

 Διανομή ρόλων 

 Παραγωγή 
Ο σκηνοθέτης Τζόζεφ Μάνκιεβιτς επέλεξε προσωπικά τον Σίντνεϊ Πουατιέ ανάμεσα από μια μικρή ομάδα φιναλίστ για τον ρόλο του νεαρού γιατρού Λούθερ Μπρουκς. Με χαρακτηριστικά μεταξύ των οποίων «συναισθηματική ένταση και χάρη», ο ρόλος εκτόξευσε την κινηματογραφική καριέρα του Πουατιέ.  Η ταινία αποτελεί επίσης την πρώτη φορά που ο Όσι Ντέιβις (πρώτη του εμφάνιση σε ταινία) και η Ρούμπι Ντι εμφανίστηκαν μαζί στην οθόνη και οι δύο χωρίς να πιστωθούν. 

Τον Ιανουάριο του 1949, η Twentieth Century Fox απέκτησε τα δικαιώματα για την κινηματογράφηση της ιστορίας του Λέσερ Σάμιουελς και τον υπέγραψε σε ένα συμβόλαιο διαρκείας δέκα εβδομάδων για να γράψει το σενάριο. Οι Columbia, Paramount, Universal και Warner Bros. ανταγωνίστηκαν επίσης για την απόκτηση των δικαιωμάτων. Αρχικά, ο Σάμιουελς είχε ως στόχο να γράψει για «τα καρκινικά αποτελέσματα του μίσους» χωρίς να επικεντρώνεται σε έναν Αφροαμερικανό γιατρό, μέχρι που έμαθε για τις εμπειρίες τους από τον αρραβωνιαστικό της κόρης του, έναν γιατρό. Οι παραγωγοί της Fox, συμπεριλαμβανομένων των Ότο Πρέμινγκερ, Σολ Σίγκελ και Νάναλι Τζόνσον, ενθουσιάστηκαν με την ιστορία, ενώ ο σύμβουλος δημοσίων σχέσεων της Fox, Τζέισον Τζόι, εξέφρασε ανησυχίες οι οποίες αφορούσαν την πιθανότητα η βία της ιστορίας να υποκινήσει φόβο και αναταραχή. 

Αφού απέκτησε την ιστορία του Σάμιουελς, ο συγγραφέας Φίλιπ Γιόρνταν έκανε προτάσεις που συμπεριλήφθηκαν στην τελική ταινία, όπως η απεικόνιση «των πραγματικών Νέγρων και του τρόπου ζωής τους, ως ανθρώπων», με αυθεντική οικογενειακή δυναμική. Ο επικεφαλής παραγωγής του στούντιο, Ντάριλ Φ. Ζάνουκ, ήταν υπεύθυνος για την παραγωγή της ταινίας και τόνισε την αποφυγή της προπαγάνδας, δημιουργώντας παράλληλα μια δήλωση ενάντια στην μισαλλοδοξία. Ο Ζάνουκ, όπως και ο Τζόι, ανησυχούσαν σχετικά με τη βία στην ιστορία, φοβούμενοι πως αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει στην απαγόρευση της ταινίας σε ορισμένες πόλεις και σε οικονομική καταστροφή. Παρά το γεγονός ότι αρχικά ενέκρινε ένα σενάριο όπου ο χαρακτήρας «Λούθερ» σκοτωνόταν, ο Ζάνουκ αργότερα ένιωσε ότι το τέλος άφηνε μια «αίσθηση απόλυτης ματαιότητας» και το άλλαξε. Μέχρι τον Ιούνιο του 1949, ο Μάνκιεβιτς είχε ετοιμάσει ένα προκαταρκτικό σενάριο με μια αναθεωρημένη πλοκή και αλλαγμένους χαρακτήρες, κάτι το οποίο ο Ζάνουκ ενέκρινε τον Αύγουστο. Το στούντιο ανέβαλε την κυκλοφορία της ταινίας για ένα χρόνο μετά τη δική τους ταινία Πίνκυ η Μιγάς (1949) με σκοπό να χτίσει σε σταδιακούς ρυθμούς την αποδοχή του κοινού.

 Υποδοχή 
Τον Αύγουστο του 1950, η Εθνική Λεγεώνα της Αξιοπρέπειας προχώρησε στην καταδίκη της ταινίας. Στις 22 Αυγούστου, ο αρχηγός της αστυνομίας του Σικάγο, Χάρι Φούλμερ, ανέβαλε την έκδοση άδειας για την προβολή της ταινίας στην πόλη και πρότεινε την απαγόρευσή της στον αστυνομικό επίτροπο Τζον Πρέντεργκαστ, φοβούμενος ότι «μπορεί να προκαλέσει περισσότερες φυλετικές αναταραχές». Την ίδια ημέρα, ο Εκτελεστικός Γραμματέας της Εθνική Ένωση για την Πρόοδο των Έγχρωμων Ατόμων, Γουόλτερ Γουάιτ, έστειλε τηλεγράφημα στον δήμαρχο του Σικάγο, Μάρτιν Ντ. Κέννελι, στο οποίο δήλωσε την αντίθεσή του στην απαγόρευση. Παρά ταύτα, ο Επίτροπος Πρέντεργκαστ ενέκρινε την απαγόρευση, γεγονός που ώθησε την εφημερίδα Chicago Sun-Times να δημοσιεύσει ένα κύριο άρθρο το οποίο επέκρινε τους λογοκριτές στις 28 Αυγούστου. Ο Μάνκιεβιτς χαρακτήρισε την απαγόρευση «παράλογη» και επαίνεσε σαρκαστικά τις προσπάθειες της πόλης να διατηρήσει τα υψηλά πολιτιστικά της πρότυπα αποφεύγοντας τη βία. Ο δήμαρχος Κέννελι συγκρότησε μια ειδική επιτροπή από το Γραφείο Πρόληψης Εγκλήματος της κομητείας Κουκ, που, μετά από έλεγχο στις 30 Αυγούστου, συνέστησε την άρση της απαγόρευσης. Ο δήμαρχος ανακάλεσε την απαγόρευση αφού κόπηκαν τρία με τέσσερα λεπτά από την ταινία, συμπεριλαμβανομένων σκηνών με ασπρόμαυρους χαρακτήρες που προετοιμάζονταν για μια εξέγερση. 

Στο Μέριλαντ, στο Οχάιο, στην Πενσυλβάνια και στη Βιρτζίνια, έγινε προβολή μιας λογοκριμένης εκδοχής και στη Μασαχουσέτη απαγορεύτηκε από τις προβολές της Κυριακής. Ενώ ήταν απαγορευμένη στο Σικάγο, ένας αξιωματούχος του τμήματος πωλήσεων της Fox δήλωσε ότι δεν υπήρξε καμία προσπάθεια για την κυκλοφορία της ταινίας στο Νότο. Το Συμβούλιο Λογοκρισίας Κινηματογράφου της Πολιτείας του Μέριλαντ έκοψε σκηνές με μαύρους χαρακτήρες να προετοιμάζονται για αυτοάμυνα πριν από τις ταραχές και μια επακόλουθη σκηνή που έδειχνε τη νίκη τους, οδηγώντας τα παραρτήματα της Εθνικής Ένωσης για την Πρόοδο των Έγχρωμων Ατόμων στη Βαλτιμόρη και το Μέριλαντ να παραπονεθούν ότι το αρχικό μήνυμα της ταινίας χάθηκε. Ο Γουόλτερ Γουάιτ και οι τοπικοί αξιωματούχοι της Εθνικής Ένωσης για την Πρόοδο των Έγχρωμων Ατόμων έγραψαν στο διοικητικό συμβούλιο, προτρέποντας την ταινία να αποκατασταθεί από την άκοπη εκδοχή της ή τουλάχιστον να διαγραφούν σκηνές με ρατσιστικές προσβολές. Ωστόσο, το διοικητικό συμβούλιο αρνήθηκε, με τον πρόεδρο Σίντνεϊ Τρομπ να εξηγεί ότι το διοικητικό συμβούλιο και η τοπική αστυνομία θεώρησαν τις ενέργειες των μαύρων χαρακτήρων κατά τη διάρκεια των σκηνών των ταραχών «εξαιρετικά προκλητικές και ότι υποκινούν έγκλημα».

Τον Οκτώβριο του 1950, το διοικητικό συμβούλιο της Εθνικής Ένωσης Εκδοτών Εφημερίδων ενέκρινε ψήφισμα διαμαρτυρόμενο για τη χρήση φυλετικών επιθέτων σε όλες τις ταινίες, ειδικά στο Το Μίσος Προστάζει, στο οποίο χρησιμοποιούνται φυλετικές προσβολές τριάντα πέντε φορές. Υποστήριξαν ότι πολλοί Αμερικανοί δεν είχαν ακούσει ποτέ κάποιους από τους όρους και η χρήση τους προωθούσε ανεπιθύμητες εκφράσεις οι οποίες ήταν ακατάλληλες για μια «αξιοπρεπή κοινωνία». Αυτό το ψήφισμα στάλθηκε στη Διοίκηση Κώδικα Παραγωγής, που απάντησε ότι αυτοί που παρήγαγαν την ταινία στόχευαν να είναι δυναμικοί και δραματικοί προς όφελος των Αφροαμερικανών και όχι για να τους προσβάλουν.

Σε μια σύγχρονη κριτική για τους New York Times, ο κριτικός Τόμας M. Πράιορ έγραψε ότι:Μερικές φορές η γοητεία ενός συνόλου κάνει περισσότερη εντύπωση παρά έλξη στη διάνοια. Το Μίσος Προστάζει δεν κάνει καμία προσπάθεια να καλύψει την ασχήμια και την άγνοια μιας εκδήλωσης μισαλλοδοξίας, που εδώ και καιρό υποβόσκει μέσα στην κοινωνία μας και αντιτίθεται στα θεμελιώδη στοιχεία των πολιτικών και θρησκευτικών μας φιλοσοφιών. Το Μίσος Προστάζει θέτει το πρόβλημα και ουσιαστικά λέει: «Τι θα κάνετε γι' αυτό;» Κάποιοι άνθρωποι μπορεί, όπως αυτός ο κριτικός, να εύχονται οι άντρες που έφτιαξαν αυτήν την ταινία να είχαν αντιμετωπίσει το θέμα με λιγότερο μελοδραματικό τρόπο. ... Παρόλο που ο στόχος του δεν είναι πάντα τόσο καλός όσο οι προθέσεις του, Το Μίσος Προστάζει είναι μια σκληρή, ειλικρινής ταινία με υπονοούμενα που θα σας κάνουν να τη σκέφτεστε πολύ καιρό αφότου φύγετε από το θέατρο. Αυτό καθιστά Το Μίσος Προστάζει μια σημαντική ταινία. 

 Παραπομπές 

 Περαιτέρω ανάγνωση 



 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

Κατηγορία:Ταινίες τοποθετημένες σε νοσοκομεία
Κατηγορία:Ταινίες σε σκηνοθεσία Τζόζεφ Λ. Μάνκιεβιτς
Κατηγορία:Φιλμ νουάρ
Κατηγορία:Αμερικανικές δραματικές ταινίες
Κατηγορία:Αμερικανικές ασπρόμαυρες ταινίες
Κατηγορία:Ταινίες παραγωγής 20th Century Fox
Κατηγορία:Ταινίες του 1950