Ο Μάριο και ο μάγος

Ο Μάριο και ο μάγος. Μια τραγική ταξιδιωτική εμπειρία () είναι νουβέλα του Γερμανού συγγραφέα Τόμας Μαν που εκδόθηκε το 1930.

Η ιστορία παρουσιάζεται με τη μορφή ταξιδιωτικού ημερολογίου και ταυτόχρονα είναι μια παραβολή για τον ανερχόμενο ναζισμό. Κατά τη διάρκεια των διακοπών μιας οικογένειας, ένας ταχυδακτυλουργός-μάγος - που μέσω της εθνικιστικής ρητορικής του προσωποποιεί τη δύναμη που υποτάσσει τις μάζες - δίνει μια παράσταση στην οποία στοχεύει στην αφαίρεση της βούλησης του κοινού και στην επιβολή της θέλησής του. Όταν υπνωτίζει τον σερβιτόρο Μάριο, κάνοντάς τον να πιστέψει ότι είναι το κορίτσι που αγαπά, ο Μάριο πείθεται να φιλήσει το κορίτσι-μάγο, αλλά όταν συνέρχεται και συνειδητοποιεί την ταπείνωση, τον σκοτώνει. Η δολοφονία του μάγου από τον Μάριο δεν παρουσιάζεται σαν τραγωδία, αλλά μάλλον σαν μια ανακούφιση για το κοινό.

 Υπόθεση 
Στη δεκαετία του 1920, οι διακοπές του Γερμανού πρωτοπρόσωπου αφηγητή με τη σύζυγο και τα παιδιά του σε ένα παραθαλάσσιο θέρετρο στη φανταστική παραθαλάσσια πόλη Τόρε ντι Βένερε της Ιταλίας, αμαυρώνονται από τον αποπνικτικό καιρό, αλλά κυρίως και, από την αρχή κιόλας, από μια «δυσάρεστη ατμόσφαιρα». Οι Ιταλοί παραθεριστές που κυριαρχούν στο παραθαλάσσιο θέρετρο είναι υπερβολικά εθνικιστές και ξενόφοβοι, έτσι ώστε η οικογένεια σύντομα να νιώθει ότι δεν είναι σε καμία περίπτωση τόσο ευπρόσδεκτη εδώ όσο τα προηγούμενα χρόνια.

Στο πολυτελές ξενοδοχείο, η οικογένεια δεν έχει πρόσβαση στη φωτεινή βεράντα, καθώς προορίζεται για τους «πελάτες μας». Ο διευθυντής του ξενοδοχείου ζητά επίσης από τον αφηγητή να αλλάξει δωμάτιο, καθώς μια κυρία της ιταλικής αριστοκρατίας παραπονέθηκε για τον βήχα των παιδιών, υποτιθέμενα μεταδοτικό κοκκύτη. Η οικογένεια αποφασίζει να μετακομίσει στη μικρή πανσιόν Ελεονώρα. Αλλά παρόλο που όλα πάνε καλά στο νέο τους κατάλυμα, η καλή διάθεση δεν υπάρχει πια.

Ακολουθούν περαιτέρω διακρίσεις εις βάρος των Γερμανών παραθεριστών. Όταν η 8χρονη «λεπτή σαν σπουργίτι» κόρη βγάζει το μαγιό της στην παραλία και το ξεπλένει στη θάλασσα, αυτό υποτίθεται ότι αντιβαίνει τα δημόσια ήθη και προκαλεί πραγματική αναταραχή. Η αστυνομία επιβάλλει πρόστιμο στην οικογένεια. Ο αφηγητής αργότερα μετανιώνει που δεν έφυγε αμέσως. Ωστόσο, καθώς το τέλος του καλοκαιριού πλησιάζει και πολλοί φεύγουν, τα πράγματα γίνονται πιο ήρεμα και πιο ευχάριστα. Επιπλέον, ο ταχυδακτυλουργός «Καβαλιέρε Τσιπόλα» έχει ανακοινώσει την εμφάνισή του και τα παιδιά θέλουν να παρακολουθήσουν την παράσταση. 

Στην εκδήλωση που λαμβάνει χώρα σε μια μεγάλη αίθουσα, πολύς κόσμος έχει συγκεντρωθεί, ακόμη και ο Μάριο, ο σερβιτόρος στο καφέ «Εσκουιζίτο». Ο Τσιπόλα αργεί πολύ να έρθει και ανεβαίνει στη σκηνή αρκετά αργά: είναι ηλικιωμένος και ανάπηρος, με το κεφάλι του σχεδόν φαλακρό, το στήθος του πολύ ψηλά, την καμπούρα του πολύ χαμηλά, με διαπεραστικά μάτια και μια «κάπως ασθματική αλλά μεταλλική φωνή», με χαλασμένα δόντια και μικρό μουστάκι, ντυμένος με ενδυμασία μάγου με ένα λευκό μαντήλι, γάντια και καπέλο. Δεν υπάρχει τίποτε στη σκηνή παρά ένα μικρό στρογγυλό τραπέζι με ένα μπουκάλι κονιάκ και ένα ποτήρι.

Γρήγορα γίνεται σαφές ότι ο Τσιπόλα είναι υπνωτιστής που χειραγωγεί το κοινό του. Παρακινεί τους θεατές να εκτελέσουν ορισμένες ενέργειες και βρίσκει αντικείμενα που έχουν κρύψει. Τους στερεί την ελεύθερη βούληση και τους αναγκάζει να ταπεινωθούν μπροστά στους άλλους. Μια εμφανής αντιπάθεια απέναντί ​​του γίνεται εμφανής στο κοινό, αλλά η ρητορική του ανωτερότητα και η «αναγνώριση της επαγγελματικής ικανότητας που κανείς δεν αρνείται» δεν επιτρέπουν ανοιχτή έκφραση δυσαρέσκειας. Ο κόσμος παρακολουθεί με ένα παράξενα ανάμεικτο συναίσθημα φόβου, ενθουσιασμού, θαυμασμού, περιέργειας και μίσους.

Στο δεύτερο μέρος της παράστασης, ένας νεαρός υπνωτίζεται, μια ηλικιωμένη κυρία αφηγείται υπνωτισμένη ταξιδιωτικές εντυπώσεις από την Ινδία, ένας κύριος με στρατιωτική εμφάνιση δεν μπορεί πλέον να σηκώσει το χέρι του και μια κυρία ακολουθεί τον μάγο στη σκηνή σαγηνευμένη, χωρίς ο σύζυγός της να μπορεί να τη σταματήσει. Νέοι στο κοινό αρχίζουν να χορεύουν με εντολή του Τσιπόλα, και τελικά, όλο το κοινό συμμετέχει στον χορό, σαν σε έκσταση. Τα παιδιά, μέσα στην αθωότητά τους, περνούν υπέροχα, παρόλο που «αυτό δεν ήταν καθόλου θέαμα για παιδιά», και ο αφηγητής εκφράζει για άλλη μια φορά τη λύπη του που δεν έφυγαν από το «καταπιεστικό» μέρος πριν από καιρό.

Στο αποκορύφωμα της παράστασης, ο Τσιπόλα καλεί τον ονειροπόλο σερβιτόρο Μάριο να έρθει κοντά του. Τον υπνωτίζει και τον κάνει να πιστέψει ότι η αγαπημένη του στέκεται μπροστά του, οπότε ο Μάριο τη φιλάει - αλλά στην πραγματικότητα φιλάει τον Τσιπόλα - στο μάγουλο. Όταν ο Μάριο συνέρχεται και συνειδητοποιεί με τρόμο και αηδία την ταπεινωτική σκηνή στην οποία έχει υποβληθεί, φεύγει τρέχοντας από τη σκηνή και τον πυροβολεί. Ο Τσιπόλα, χτυπημένος από δύο σφαίρες, καταρρέει στο πάτωμα. Ξεσπά αναταραχή. Ο Μάριο αφοπλίζεται. Καθώς ο αφηγητής και η οικογένειά του σπεύδουν προς την έξοδο, τα παιδιά ρωτούν: «Αυτό ήταν το τέλος; [...] «Ναι, αυτό ήταν το τέλος, επιβεβαιώσαμε. Ένα φρικτό τέλος, ένα μοιραίο τέλος. Κι όμως ένα απελευθερωτικό τέλος - δεν μπορούσα παρά να νιώθω έτσι!»

 Σχόλια 

 Το βιβλίο, που εκδόθηκε το 1930, τρία χρόνια πριν την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία, δείχνει πόσο έντονα ένιωθε ο Τόμας Μαν τον υποβόσκοντα κίνδυνο του ναζισμού.
 Χρησιμοποιώντας το παράδειγμα της ύπνωσης, η ιστορία παρουσιάζει τη λειτουργία των μηχανισμών μεταξύ ηγέτη και μαζικής ψυχολογίας.
 Επανειλημμένα, ο μάγος κάνει σχόλια για την ελεύθερη βούληση και τη διαφορά μεταξύ θέλησης και δράσης. Και ξανά και ξανά υπάρχουν μεμονωμένοι θεατές που προσπαθούν να αντισταθούν δυναμικά - αλλά ποτέ δεν το καταφέρνουν απόλυτα.
 Η πλοκή βασίζεται σε πραγματικά βιώματα του Τόμας Μαν κατά τη διάρκεια διακοπών στην Ιταλία.
 Ο Τόμας Μαν έγραψε την ιστορία το 1929, στο απόγειο της φήμης του. Την ίδια χρονιά, έλαβε το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας.
 Στο έργο εντοπίζονται επιρροές από την ταινία Το Εργαστήριο του Δρ. Καλιγκάρι (1920) και τη μελέτη του Φρόυντ Η μαζική ψυχολογία και η ανάλυση του Εγώ (1921) η οποία κάνει σύγκριση μεταξύ φασισμού και ύπνωσης.

 Διασκευές 
Η ιστορία διασκευάστηκε σε ομώνυμη ταινία το 1994 σε σκηνοθεσία Κλάους Μαρία Μπραντάουερ. 

Το 1951, ο Λουκίνο Βισκόντι διασκεύασε το μυθιστόρημα σε θεατρική παράσταση με τη βοήθεια του ίδιου του Τόμας Μαν. Το έργο ανέβηκε στη Σκάλα του Μιλάνου κατά τη διάρκεια της σεζόν 1955-1956.

 Μεταφράσεις στα ελληνικά 
Ο Μάριο και ο μάγος
 μτφ. Σταύρος Αντωνίου, εκδ. Υάκινθος, 1983
 μτφ. Φώτης Βασινιώτης, εκδ. Ερατώ, 1982 και 1996 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Μυθιστορήματα του Τόμας Μαν
Κατηγορία:Μυθιστορήματα που έγιναν ταινίες