Μάχη του Μπενεβέντο (1266)

Η Μάχη του Μπενεβέντο ήταν μία σημαντική μεσαιωνική μάχη που δόθηκε στις 26 Φεβρουαρίου 1266, κοντά στο Μπενεβέντο στη σημερινή Νότια Ιταλία, μεταξύ των δυνάμεων του Καρόλου Α΄ κόμη του Ανζού και εκείνων του βασιλιά Μανφρέδου της Σικελίας. Η ήττα και ο θάνατος του Μανφρέδου οδήγησαν στην κατάκτηση του βασιλείου της Σικελίας από τον Καρόλο Α΄, τερματίζοντας ουσιαστικά την κυριαρχία του Οίκου των Χοενστάουφεν στην Ιταλική Χερσόνησο και σηματοδοτώντας την άνοδο του βασιλικού Οίκου των Καπετιδών-Ανζού . Η εμπλοκή ήταν μέρος της σύγκρουσης που είχε φέρει αντιμέτωπους τους Γουέλφους (του πάπα) με τους Γιβελλίνους (του αυτοκράτορα της Γερμανίας).

 Η εποχή 
Ο Παπισμός βρισκόταν σε σύγκρουση με τον αυτοκρατορικό Οίκο των Χοενστάουφεν για την κυριαρχία τους στην Ιταλία. Κατά τη στιγμή της μάχης, ο Χοενστάουφεν ηγεμόνας του βασιλείου της Σικελίας (που περιλάμβανε τη Σικελία και τη νότια Ιταλία) ήταν ο Μανφρέδος, νόθος γιος του Φρειδερίκου Β' αυτοκράτορα της Γερμανίας. Ωστόσο, ο νόμιμος κληρονόμος τού βασιλείου ήταν ο νόμιμος 14χρονος εγγονός τού Φρειδερίκου Β΄, ο Κορραδίνος, που ζούσε με τον θείο και κηδεμόνα του , Λουδοβίκο Β' δούκα της Βαυαρίας. Ο Μανφρέεδος, ενεργώντας ως αντιβασιλιάς από το 1254, εκμεταλλεύτηκε μία ψευδή φήμη για το τέλος τού Κορραδίνου, και σφετερίστηκε τον θρόνο της Σικελίας το 1258. Ο πάπας Ουρβανός Δ' αποφάσισε να του πάρει το βασίλειο και το 1263: σύναψε μία μυστική συνθήκη με τον Κάρολο Α΄, υποσχόμενος τον θρόνο του βασιλείου της Σικελίας.  Μετά το τέλος τού πάπα Ουρβανού Δ΄ τον Οκτώβριο του 1264, ο πάπας Κλήμης Δ' συνέχισε την υποστήριξη τού προκατόχου του προς τον Κάρολο Α΄.

 Προανάκρουσμα 
Ο Κάρολος Α΄ έφθασε στη Ρώμη τον Μάιο του 1265, αλλά προσωρινά ανακόπηκε από την ανάγκη χρηματοδότησης για τις στρατιωτικές του επιχειρήσεις. Ο Μανφέδος, ωστόσο, αντί να λάβει δυναμικά αντίμετρα, πέρασε τον χρόνο του κυνηγώντας. Προφανώς υπέθεσε ότι οι Γιβελλίνοι στις πόλεις της βόρειας Ιταλίας θα είχαν ήδη σταματήσει την προέλαση του εχθρού. Κατά τα άλλα, εμπιστευόταν την μαχητική δύναμη των Γερμανών ιπποτών και των Σαρακηνών ιππέων του. Δεν βγήκε στο πεδίο της μάχης εναντίον του μέχρι τον Ιανουάριο του 1266, όταν ο κύριος στρατός του Καρόλου Α΄ είχε διασχίσει τις Άλπεις. Ανήσυχος από την ευκολία, με την οποία πολλές πόλεις και κάστρα παραδόθηκαν στους Γάλλους και από τις λιποταξίες των οπαδών του, ο Μανφρέδος προσπάθησε να φέρει τον Κάρολο Α΄ στη μάχη το συντομότερο δυνατό, φοβούμενος περαιτέρω προδοσία. Ο Κάρολος Α΄ προσπάθησε να ανατρέψει τη θέση του Μανφρέδου στην Κάπουα με μία επικίνδυνη διάβαση των Απεννίνων, που κατέστρεψε τη γραμμή ανεφοδιασμού τού Μανφρέδου. Αλλά ο Μανφρέδος είχε πληροφορίες για την κίνησή εκείνου, και περίμενε σε μία ισχυρή θέση απέναντι από τον ποταμό Καλόρε, ο οποίος μπορούσε να διασχιστεί μόνο από μία γέφυρα.

 Οι δυνάμεις των Γιβελλίνων 
Ο στρατός του Μανφρέδου αποτελούνταν από πολύ ετερογενή στοιχεία. Το πεζικό του αποτελούνταν ουσιαστικά από Σαρακηνούς τοξότες, που ήταν τοποθετημένοι στον πρώτη γραμμή. Πίσω τους ήταν ο πρώτος σχηματισμός, από τα καλύτερα στρατεύματά του, που αποτελούνταν από 1.200 Γερμανούς μισθοφόρους ιππότες και οπλισμένους, ντυμένους όχι μόνο με τον αλυσιδωτό χιτώνα και το γαμβεσόν, αλλά και με χιτώνα με πλάκες, ένα είδος πανοπλίας που μόλις άρχιζε να γίνεται της μόδας. Διοικούνταν από τον εξάδελφό του Τζορντάνο ντ' Ανγκλάνο και τον Γκαλβάνο της Αγκλόνα. Ο δεύτερος σχηματισμός αποτελούνταν από περίπου 1.000 Ιταλούς μισθοφόρους ιππείς, και 300 έως 400 Σαρακηνούς ελαφρούς ιππείς, υπό τη διοίκηση του θείου του Γκαλβάνο Λάντσια.  Ο τρίτος σχηματισμός αποτελούνταν από τους βαρόνους τού βασιλείου του Μανφρέδου, και αριθμούσε 1.400 ιππότες και οπλισμένους, υπό την προσωπική του διοίκηση. Ο Μανφρέδος παρέμεινε με τους Ιταλο-Νορμανδούς ευγενείς, και δεν σχημάτισαν την εφεδρεία του χωρίς λόγο: τους εμπιστευόταν. 

Οι δυνάμεις του Μανφρέδου απολάμβαναν μια μικρή αριθμητική υπεροχή και μια ισχυρή αμυντική θέση σε όλο τον Καλόρε. 

 Οι δυνάμεις των Γουέλφων 
Ο στρατός του Καρόλου αποτελούνταν από 600 ιππότες, 2.400 άνδρες ενόπλους και σεργέντες έφιππους, 600 τοξότες, 3.900 βαρείς πεζούς και 4.500 ελαφρούς πεζούς, συνολικά περίπου 12.000 άνδρες.  Πιθανότατα, περισσότερο από όλα, η προοπτική τής λεηλασίας ήταν αυτή, που ώθησε πολλούς Γάλλους ευγενείς να έρθουν στη Λυών, όπου ο Κάρολος είχε συγκεντρώσει τον στρατό του το φθινόπωρο του 1265.

Το ιππικό του χωρίστηκε επίσης σε τρεις σχηματισμούς. Ο πρώτος αποτελούνταν από 900 Προβηγκιανούς ιππότες και λοχίες  υπό τις διαταγές του μαρεσάλη της Γαλλίας Ούγου του Μιρεπουά και του Φίλιππου Β΄ του Μονφόρ, κυρίου του Καστρ .  Πίσω τους ακολουθούσε ο δεύτερος σχηματισμός, στον οποία συμμετείχαν 1.000 ιππότες και οπλίτες από τη Νότια και Κεντρική Γαλλία, υπό την προσωπική διοίκηση του Καρόλου. Οι αρχηγοί τους ήταν ο κόμης του Βαντόμ, ο επίσκοπος της Οσέρ, ο Γκυ ντε Μονφόρ, ο Πέτρος ντε Μπωμόν και ο Γκυ ντε Μελό. Steven Runciman, The Sicilian Vespers: A History of the Mediterranean World in the Later Thirteenth Century, (Cambridge University Press, 2000), 92–94. Τέλος, ο τρίτος σχηματισμός αφορούσε άνδρες από τη Βόρεια Γαλλία και τη Φλάνδρα υπό τον μεγάλο κοντόσταυλο Ζιλ ντε Τρασινιέ και τον Ροβέρτο του Μπετύν, κληρονόμο της κομητείας της Φλάνδρας.   Επιπλέον, οι εισβολείς αριθμούσαν 400 Ιταλούς οπλίτες της φατρίας των Γουέλφων με επικεφαλής τον Φλωρεντινό Γκουίντο Γκέρα. Είναι άγνωστο πού ακριβώς βρίσκονταν. Προφανώς δεν ήταν στην εφεδρεία, αλλά επιτέθηκαν στη δεύτερη γραμμή τη στιγμή τής επαφής. Ο Κάρολος διέταξε τους στρατιώτες του να έχουν από πίσω τους μερικούς πεζούς, των οποίων το καθήκον θα ήταν να βοηθήσουν τους ιππείς τού στρατού του σε περίπτωση που αφίππευαν, και να σκοτώσουν από τον εχθρό όσους ανατρέπονταν.  Το υπόλοιπο πεζικό και οι τοξότες ρίχτηκαν μπροστά από τη γραμμή, για να συμπλακούν με τους Σαρακηνούς ομολόγους τους.

Ο Κάρολος είχε το πλεονέκτημα να ηγείται ενός στρατού, που ήταν πρακτικά ομοιογενής. Εκτός από τους λίγους Ιταλούς, όλοι ήταν υποτελείς των γαλλικών και προβηγκιανών στεμμάτων. Επιπλέον, πέρα από τη χαμηλή εκτίμηση που έτρεφαν και οι δύο πλευρές για το πεζικό τους, οι ιππείς του Καρόλου ήταν αρκετά ισάξιοι μεταξύ τους σε στρατιωτική αξία, κάτι από το οποίο ο Μανφρέδος δεν είχε την τύχη να επωφεληθεί. 

 Η Μάχη 
Η μάχη ξεκίνησε το πρωί όταν ο Μανφρέδος έστειλε τους Σαρακηνούς του μπροστά. Το πεζικό και οι τοξότες του Καρόλου προχώρησαν για να τους αντιμετωπίσουν, αλλά απωθήθηκαν από τους πεζούς τοξότες και το ελαφρύ ιππικό. Οι Σαρακηνοί ωστόσο, έχοντας μείνει εκτεθειμένοι στο ύπαιθρο, δέχτηκαν επίθεση από Προβηγκιανούς σεργέντες της πρώτης γραμμής του Καρόλου, και γρήγορα κατατροπώθηκαν.  Δεν είναι γνωστό αν ενήργησαν απερίσκεπτα ή αν τους διατάχθηκε να το κάνουν από τον Μανφρέδο, αλλά οι Γερμανοί ιππότες και οι οπλίτες που σχημάτισαν την πρώτη του μάχη διέσχισαν τη γέφυρα, και κινήθηκαν για να επιτεθούν στο Προβηγκιανό ιππικό. Οι Γερμανοί είχαν στην αρχή το επάνω χέρι. Απολάμβαναν ένα μικρό αριθμητικό πλεονέκτημα, ήταν βαρύτεροι άνδρες με βαρύτερα άλογα, και η πανοπλία τους ήταν αρκετά αδιαπέραστη στα χτυπήματα των αντιπάλων τους.  Αργά, αλλά αποτελεσματικά, έσπρωξαν τους Προβηγκιανούς μπροστά τους και ο Κάρολος ένιωσε την ανάγκη να δώσει τη δεύτερη μάχη του για να βοηθήσει την πρώτη. Κατά συνέπεια, οι Γάλλοι ιππότες όρμησαν, και μαζί τους και οι 400 Ιταλοί του. Μειονεκτούντες αριθμητικά, οι Γερμανοί εξακολουθούσαν να αντιστέκονται γενναία. Φαίνονταν άτρωτοι στα γαλλικά σπαθιά, καθώς η πανοπλία τους απέκρουε συνεχώς όλα τα χτυπήματα. Αλλά ο εχθρός σύντομα ανακάλυψε το αδύναμο σημείο τού εξοπλισμού τους.  Σύμφωνα με το χρονικό του Ανδρέα της Ουγγαρίας, κάποιος Γάλλος ιππότης με οξυδερκή ματιά παρατήρησε, ότι η νέα θωράκιση σε σχήμα πλάκας, η οποία ήταν ακόμη στα σπάργανα, δεν προστάτευε τις μασχάλες τους, όταν το χέρι σηκωνόταν για να χτυπήσει.  . Πλησιάζοντας και σφηνώνοντας ανάμεσα στις κάπως ταραγμένες τάξεις του γερμανικού βαρέος ιππικού, οι κοντύτερες και πιο αιχμηρές λεπίδες των Γάλλων ιππέων ήταν πολύ πιο αποτελεσματικές σε κοντινή απόσταση, από τα γερμανικά μακριά σπαθιά. Σε λίγα λεπτά, ένας σημαντικός αριθμός Γερμανών τραυματίστηκε θανάσιμα. Συντετριμμένο και διαλυμένο, ολόκληρο το σώμα ουσιαστικά εξοντώθηκε. 

Η φορά της μάχης είχε πλέον προφανώς στραφεί εναντίον του Μανφρέδου. Ο πολύς χρόνος που πέρασε διασχίζοντας τη στενή γέφυρα, σήμαινε ότι δημιουργήθηκε ένα πολύ μεγάλο κενό μεταξύ του πρώτου του σώματος, το οποίο είχε επιτεθεί πρόωρα, και του δεύτερου, το οποίο είχε αναπτύξει για να τους βοηθήσει. Μέχρι τη στιγμή που έφτασε ο δεύτερος σχηματισμός του Μανφρέδου για να βοηθήσει τους Γερμανούς, είχαν διαλυθεί σε κομμάτια, και οι ίδιοι βρίσκονταν τώρα σε επισφαλή κατάσταση, καθώς ο Κάρολος είχε ήδη διατάξει τον τρίτο σχηματισμό του να τους επιτεθεί. Ενώ μερικοί το έκαναν από μπροστά, άλλοι σάρωσαν τα πλευρά τους και τους περικύκλωσαν από πίσω. Συγκλονισμένοι από το θέαμα των όσων είχαν κάνει οι Γάλλοι στους Γερμανούς, προέβαλαν πολύ κακή αντίσταση. Βλέποντας τους εαυτούς τους να περικυκλώνονται, έσπασαν και προσπάθησαν να φύγουν, αλλά οι περισσότεροι σκοτώθηκαν.  Συνειδητοποιώντας ότι η ήττα ήταν επικείμενη, οι περισσότεροι από τους ευγενείς στον τρίτο σχηματισμό του Μανφρέδου λιποτάκτησαν, αφήνοντας τον βασιλιά στην τύχη του. Ο Μανφρέδος είχε τώρα μία επιλογή: θάνατο ή άμεση φυγή. Το ατρόμητο πνεύμα του τον οδήγησε να επιλέξει την πρώτη εναλλακτική. Αφού αντάλλαξε τον βασιλικό χιτώνα με τον φίλο του Τεμπάλντο Αννιμπάλντι, στον οποίο είχε δώσει και τη βασιλική του πανοπλία πριν από τη μάχη, για να μην τραβήξει την προσοχή στη συμπλοκή, ο Μανφρέδος πλησίασε τους λίγους πιστούς οπαδούς του που είχαν απομείνει, και έτρεξε κατευθείαν στη μέση του εχθρού. Βρήκε το τέλος που αναζητούσε.  Στη μάχη, οι Γάλλοι δεν υποχώρησαν ιδιαίτερα. Μόνο λίγοι αιχμάλωτοι συνελήφθησαν, με πιο αξιοσημείωτους τον Τζορντάνο Λάντσια και τον εξάδελφό του, κόμη Μπαρτολομέο. Το ποτάμι βρισκόταν πίσω από τους φυγάδες, και μόνο η γέφυρα ήταν ασφαλής. Όσοι προσπάθησαν να κολυμπήσουν τον πλημμυρισμένο Καλόρε με τη βαριά πανοπλία τους, ως επί το πλείστον πνίγηκαν.

Μόνο 600 από τους 3.600 βαρείς ιππείς του Μανφρέδου κατάφεραν να ξεφύγουν από τον θάνατο ή τη σύλληψη.  Επίσης, οι Σαρακηνοί είχαν πολεμήσει ως μισθοφόροι για τους βασιλείς της Γερμανίας από τότε που ο Φρειδερίκος Β΄ Χοενστάουφεν εγκατέστησε μία αποικία περίπου 35.000 Σαρακηνών κοντά στη Λουτσέρα. Για πολλές δεκαετίες, αυτή η αποικία παρείχε στους Γερμανούς αυτοκράτορες 5.000 τοξότες ετησίως. Η μονάδα εξοντώθηκε στο Μπενεβέντο. 

 Συνέπεια 
Η καταστροφή του στρατού του Μανφρέδου σηματοδότησε την κατάρρευση της κυριαρχίας των Χοενστάουφεν στην Ιταλία. Το υπόλοιπο βασίλειο της Σικελίας κατακτήθηκε σχεδόν χωρίς αντίσταση. Εγκατεστημένος στο νέο του βασίλειο, ο Κάρολος Α΄ περίμενε την έλευση του Κορραδίνου, της τελευταίας ελπίδας των Χοενστάουφεν, το 1268, και τον συνάντησε στη μάχη του Ταλιακότσο.

 Παραπομπές 

 Πηγές 



 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Κατηγορία:Πόλεμοι των Γουέλφων και Γιβελλίνων