Γενικές εκλογές 2023 στη Γουατεμάλα

Γενικές εκλογές διεξήχθησαν στη Γουατεμάλα στις 25 Ιουνίου 2023 για την εκλογή του προέδρου και του αντιπροέδρου, και των 160 εδρών του Κογκρέσου, όλων των 20 μελών του Κεντροαμερικανικού Κοινοβουλίου, καθώς και δημάρχων και δημοτικών συμβουλίων για όλους τους 340 δήμους της χώρας. Ο απερχόμενος πρόεδρος Αλεχάντρο Γιαματέι δεν είχε το δικαίωμα, βάσει Συντάγματος, να είναι υποψήφιος για δεύτερη τετραετή θητεία. Ωστόσο, καθώς κανένας υποψήφιος δεν έλαβε άνω του 50% των ψήφων στον πρώτο γύρο της 25ης Ιουνίου 2023, διεξήχθη δεύτερος γύρος στις 20 Αυγούστου 2023 μεταξύ των δύο πρώτων: του βουλευτή Μπερνάρντο Αρέβαλο (γιου του πρώην προέδρου Χουάν Χοσέ Αρέβαλο) του Κίνημα Σπόρος και της Σάντρα Τόρρες, πρώην πρώτης κυρίας, που εκπροσωπούσε το κόμμα Εθνική Ενότητα της Ελπίδας (UNE). Ο Αρέβαλο επικράτησε της Τόρρες στον δεύτερο γύρο με σχεδόν 61% των ψήφων, σε μια σαρωτική νίκη. Το κυβερνών κόμμα Vamos κέρδισε τις περισσότερες έδρες στο Κογκρέσο.

Η επικύρωση των αποτελεσμάτων του πρώτου γύρου από το Ανώτατο Εκλογικό Δικαστήριο καθυστέρησε, καθώς το Συνταγματικό Δικαστήριο της Γουατεμάλας έκανε δεκτή αίτηση ασφαλιστικών μέτρων από κόμματα που αμφισβήτησαν τα αποτελέσματα. Στις 12 Ιουλίου, το Γραφείο Εισαγγελέα (MP) ανακοίνωσε ότι το κόμμα Semilla (Σπόρος) ανεστάλη λόγω φερόμενων ψευδών υπογραφών για τη σύσταση του κόμματος. Η ενέργεια αυτή θα είχε αποκλείσει τον Αρέβαλο από τη συμμετοχή στον δεύτερο γύρο. Την επόμενη ημέρα, το Συνταγματικό Δικαστήριο ανέτρεψε την αναστολή, ανοίγοντας τον δρόμο για τη διεξαγωγή του δεύτερου γύρου των προεδρικών εκλογών.

Ο πρόεδρος Αλεχάντρο Γιαματέι συνεχάρη τον Αρέβαλο για τη νίκη του στον δεύτερο γύρο, υποσχόμενος ομαλή μετάβαση εξουσίας μόλις πιστοποιηθούν τα αποτελέσματα. Ένας βασικός εκπρόσωπος του Οργανισμού Αμερικανικών Κρατών (OAS), ο οποίος διέθετε ομάδα 86 παρατηρητών στη Γουατεμάλα, δήλωσε ότι η ψηφοφορία διεξήχθη ομαλά. Η Τόρρες και η Εθνική Ενότητα της Ελπίδας δεν αποδέχτηκαν το εκλογικό αποτέλεσμα και κατήγγειλαν νοθεία υπέρ του Αρέβαλο.

Στις 12 Σεπτεμβρίου 2023 το Γραφείο του Γενικού Εισαγγελέα άνοιξε τα κουτιά με τις εκλογικές κάλπες. Το Ανώτατο Εκλογικό Δικαστήριο καταδίκασε την ενέργεια και την χαρακτήρισε «παράνομη». Η εισαγγελία δήλωσε ότι υπάρχουν «πολλαπλές έρευνες» για τη διαδικασία των εκλογών. Νομικά, δεν επιτρέπεται το άνοιγμα των εκλογικών καλπών παρά μόνο σε περίπτωση προσφυγών εντός της προθεσμίας που ορίζει ο νόμος.

Στις 8 Δεκεμβρίου 2023 το Γραφείο του Γενικού Εισαγγελέα ανακοίνωσε ότι εντόπισε «παρατυπίες» στις προεδρικές εκλογές και ζήτησε την ακύρωση των αποτελεσμάτων. Οι εισαγγελείς Χοσέ Ραφαέλ Κουρουτσίτσε και Λεονόρ Ευχένια Μοράλες Λάσο υποστήριξαν ότι βρέθηκαν «παραποιημένα αποτελέσματα» μέσα στις κάλπες και ότι τα κουτιά δεν είχαν ασφαλιστεί σωστά. Η Λάσο δήλωσε ότι οι παρατυπίες πρέπει να οδηγήσουν σε ακύρωση των εκλογών για πρόεδρο, αντιπρόεδρο και Κογκρέσο. Στις 14 Δεκεμβρίου το Συνταγματικό Δικαστήριο, με απόφαση 4–1, επικύρωσε τα αποτελέσματα των εκλογών, διέταξε το Κογκρέσο να «εγγυηθεί» την ορκωμοσία του Αρέβαλο και απέρριψε τις ενέργειες της Εισαγγελίας για ακύρωση των εκλογών. Ωστόσο, αντιδράσεις στο Κογκρέσο οδήγησαν σε καθυστερήσεις στην τελετή ορκωμοσίας, η οποία τελικά πραγματοποιήθηκε τις πρώτες πρωινές ώρες της 15ης Ιανουαρίου.

 Ιστορικό 
Τον Ιούλιο του 2021 η Γενική Εισαγγελέας Μαρία Κονσουέλο Πόρας απέπεμψε τον επικεφαλής του Ειδικού Γραφείου Εισαγγελέα κατά της Ατιμωρησίας, Χουάν Φρανσίσκο Σαντοβάλ. Ο Σαντοβάλ εγκατέλειψε τη χώρα λίγο αργότερα για να «προστατεύσει [τη] ζωή και την ακεραιότητά του». Στη συνέχεια, η Γενική Εισαγγελέας ενέτεινε τις έρευνες κατά δικαστών, δικηγόρων και εισαγγελέων που συνδέονταν με την καταπολέμηση της διαφθοράς· αρκετοί πρώην ερευνητές του Ειδικού Γραφείου Εισαγγελέα κατά της Ατιμωρησίας (FECI) και της Διεθνούς Επιτροπής κατά της Ατιμωρησίας στη Γουατεμάλα (CICIG) συνελήφθησαν το 2022, ενώ άλλοι εξαναγκάστηκαν σε εξορία ή υπόκεινται σε συνεχή παρενόχληση.

Μεταξύ των εξόριστων δικαστών είναι ο Μιγκέλ Άνχελ Γκάλβες (γνωστός για την ενασχόλησή του με την υπόθεση διαφθοράς La Línea) και η Έρικα Αϊφάν (βραβευμένη με το Βραβείο Γυναικείας Ανδρείας το 2021). Τον Σεπτέμβριο του 2021 το υπουργείο Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών ανακοίνωσε ότι πρόσθεσε την Πόρας σε λίστα «αντιδημοκρατικών και διεφθαρμένων» αξιωματούχων. Σύμφωνα με το υπουργείο, η Πόρας «υπονόμευσε ενεργά» τις έρευνες διαφθοράς που διεξήγαγε ο Σαντοβάλ και η ομάδα του. Μεταξύ των κυρώσεων των Ηνωμένων Πολιτειών περιλαμβάνονται επίσης ο Γενικός Γραμματέας της Εισαγγελίας Άνχελ Πινέδα και ο επικεφαλής του Ειδικού Γραφείου Εισαγγελέα κατά της Ατιμωρησίας και δεξί χέρι της Πόρας, Ραφαέλ Κουρουτσίτσε.

Στο τέλος Ιουλίου του 2022, η αστυνομία συνέλαβε τον δημοσιογράφο Χοσέ Ρουμπέν Σαμόρα, ιδρυτή της εφημερίδας El Periódico, και ερεύνησε τα γραφεία της εφημερίδας, η οποία είχε κατηγορήσει τον πρόεδρο Αλεχάντρο Γιαματέι και τη Γενική Εισαγγελέα Κονσουέλο Πόρας για διαφθορά. Ορισμένοι δημοσιογράφοι οδηγήθηκαν επίσης στην εξορία αφού η Εισαγγελία ξεκίνησε έρευνες εναντίον τους. Κατά τη διάρκεια της δίκης του Χοσέ Ρουμπέν Σαμόρα το 2023, ένας δικαστής ζήτησε να ξεκινήσει έρευνα κατά εννέα δημοσιογράφων.

Τον Νοέμβριο του 2022 η Διεθνής Αμνηστία χαρακτήρισε τη Βιρτζίνια Λαπάρα «κρατούμενη συνείδησης». Η Λαπάρα ήταν μία από τις φυλακισμένες εισαγγελείς κατά της διαφθοράς και μέλος της ομάδας του Χουάν Φρανσίσκο Σαντοβάλ.

Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών και η Ευρωπαϊκή Ένωση καταδίκασαν τις έρευνες κατά των εισαγγελέων κατά της διαφθοράς στη Γουατεμάλα και εξέφρασαν ότι οι διαδικασίες αυτές «αποδυναμώνουν» το κράτος δικαίου. Η Διεθνής Ομοσπονδία Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η Παγκόσμια Οργάνωση κατά των Βασανιστηρίων και άλλες ΜΚΟ προειδοποίησαν το 2022 για την «ενίσχυση του αυταρχικού καθεστώτος» στη Γουατεμάλα και δήλωσαν ότι η χώρα «βιώνει ένα ανησυχητικό φαινόμενο κατάληψης και ελέγχου των δημόσιων θεσμών από τις οικονομικές και πολιτικές ελίτ».

Η απότομη αύξηση της βίαιης εγκληματικότητας και το εξοντωτικό κόστος ζωής έχουν καταστήσει τον Γιαματέι εξαιρετικά αντιδημοφιλή. Τον Ιανουάριο του 2022, στο μέσο της θητείας του, ο Γιαματέι είχε ποσοστό αποδοχής μόλις 27% σύμφωνα με δημοσκόπηση της CID Γκάλοπ, ένα από τα χαμηλότερα ανάμεσα στους προέδρους της ηπείρου. Το 2023 μόλις το 2,9% των ερωτηθέντων αξιολόγησε θετικά την κυβέρνηση Γιαματέι. Η μετανάστευση προς τις Ηνωμένες Πολιτείες αυξήθηκε κατακόρυφα κατά τη διάρκεια της προεδρίας του.

 Εκλογικό σύστημα 
 Πρόεδρος 
Ο Πρόεδρος της Γουατεμάλας εκλέγεται με το σύστημα δύο γύρων.

 Κογκρέσο 
Τα 160 μέλη του Κογκρέσου εκλέγονται με δύο μεθόδους· 130 εκλέγονται από 22 πολυεδρικές εκλογικές περιφέρειες βάσει των διαμερισμάτων, ενώ τα υπόλοιπα 31 εκλέγονται από μία ενιαία εθνική περιφέρεια. Οι έδρες κατανέμονται με το σύστημα κλειστής λίστας αναλογικής εκπροσώπησης, χρησιμοποιώντας τη μέθοδο D'Hondt.Congress of the Republic  IFES

 Αποτελέσματα 
 Πρόεδρος 
+Αποτελέσματα προεδρικών εκλογών της Γουατεμάλας του 2023.Τελικά αποτελέσματα 1ου γύρουΑποτελέσματα 2ου γύρουΥποψήφιοιΣυνυποψήφιοι (υποψήφιοι αντιπρόεδροι)Κόμματα1ος γύρος2ος γύρος Ψήφοι % Ψήφοι %Σάντρα ΤόρρεςΡομέο Εστουάρδο Γκέρα UNE  21,10  39,09   Μπερνάρδο Αρέβαλο Καρίν Ερέρα Σπόρος (Semilla)  15,51  60,91Μανουέλ Κόντε Λουίς Αντόνιο ΣουάρεςΠάμε (Vamos)  10,37   Αρμάνδο Καστίγιο Έντγκαρ Γκρισόλια VIVA  9,44   Έντμοντ Μούλετ Μάξιμο Σάντα Κρους Cabal  8,78   Σούρι Ρίος Έκτορ Σιφουέντες Valor-PU  8,70   Μανουέλ Βιγιακόρτα Χόρχε Μάριο Γκαρσία VOS  5,62   Τζοβάνι Ρέγιες Όσκαρ Φιγκερόα BIEN  3,37   Αμίλκαρ Ριβέρα Φερνάνδο Μασαριέγος Νίκη  3,27   Αμίλκαρ Ποπ Μόνικα Ενρίκες Winaq  2,09 Ρικάρδο Σαγαστούμε Γκιγέρμο Γκονσάλες Todos 1,86    Ρούντι Γκουσμάν Ντιέγο Γκονσάλες PPN  1,59   Ισαάκ Φάρτσι Μαουρίσιο Σαλντάνια Μπλε  1,46   Χούλιο Ριβέρα Χοσέ Ουρούτια   1,10   Φρανσίσκο Αρεντόντο Φρανσίσκο Μπερμούντες CREO  1,04   Τζούλιο Ταλαμόντι Όσκαρ Μπαριέντος   0,96   Ούγο Πένια Ούγο Τζόνσον Ελέφαντας  0,94   Ρούδιο Λεκσάν Μέριδα Ρουμπέν Νταρίο Ροσάλες  0,84   Ραφαέλ Εσπάδα Αρτούρο Εραδόρ   0,77   Σάμι Μοράλες Μιγκέλ Άνχελ Μόιρ FCN  0,54   Άλβαρο Τρουχίγιο Μιγκέλ Άνχελ Ιμπάρα Αλλαγή  0,43   Λουίς Λαμ Παντίγια Ότο Μαροκίν   0,19 Έγκυρες ψήφοι  74,92  95,25 Άκυρες ψήφοι  18,17  3,50 Λευκές ψήφοι  6,91  1,25 Σύνολο  100  100 Αποχή  39,22  55,02 Εγγεγραμμένοι/συμμετοχή  60,78  44,98

 Κογκρέσο 
+Αποτελέσματα βουλευτικών εκλογών της Γουατεμάλας του 2023. (ενσωμάτωση: 99 %)Αρχείο:Guatemala Congress 2023.svg ΚόμματαΕθνική λίστα Περιφέρειες Σύνολοεδρών +/- Ψήφοι % +/- Έδρες Ψήφοι % Έδρες Vamos11,33633 39  Εθνική Ένωση Ελπίδας 9,70523 28  Σπόρος (Semilla)8,82518 23    Cabal6,70Νέο315 18  Όραμα για Αξίες5,2038 11  Valor-Κόμμα Ενωτικών4,15210 12  Θέληση, Ευκαιρία και Αλληλεγγύη3,36Νέο13 4  Todos3,0515 6  Winaq-Εθνική Επαναστατική Ενότητα της Γουατεμάλας2,4110 1  Εμείς2,37Νέο12 3  Νίκη2,2512 3  Εθνική Ευημερία2,0313 4  Μπλε Κόμμα1,78Νέο11 2  Κοινότητα του Ελέφαντα 1,72Νέο11 2  Podemos 1,56000  Δέσμευση, Ανανέωση και Τάξη1,5303 3  Κίνημα για την Απελευθέρωση των Λαών1,3500 0  Ανθρωπιστικό Κόμμα1,1100 0  Αλλαγή0,95Νέο0 1 1  Κόμμα Εθνικής Προόδου0,83 0 0 0  Η Οικογένειά μου0,82Νέο 0 0 0  Ρεπουμπλικανική Ένωση0,63Νέο 0 0 0  Μέτωπο Εθνικής Συσπείρωσης0,52000  Κόμμα του Λαού της Γουατεμάλας 0,43Νέο 0 0 0  Ρεπουμπλικανικό Κόμμα0,39Νέο 0 0 0  Κόμμα Εθνικής Ενσωμάτωσης0,25Νέο 0 0 0  Έγκυρες ψήφοι 75,24 Άκυρες ψήφοι  14,93   Λευκές ψήφοι  9,83   Σύνολο  100 – 32  100 128  160   Αποχή 39,38  Εγγεγραμμένοι/συμμετοχή  60,62 

 Παραπομπές 

2023
Γουατεμαλα