Μάγιστρος του στρατού

δεξιά|μικρογραφία|300x300εσ|Η υψηλή διοικητική δομή του Δυτικο-ρωμαϊκού στρατού , με βάση το Notitia Dignitatum.
Ο Μάγιστρος του στρατού. λατιν.:  (κυριολεκτικά «κύριος των στρατιωτών») ήταν μία ανώτατη στρατιωτική διοίκηση που χρησιμοποιούνταν στα τέλη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, χρονολογούμενη από τη βασιλεία του Κωνσταντίνου Α΄ του Μεγάλου. Ο όρος αναφερόταν στον ανώτερο στρατιωτικό αξιωματικό (ισοδύναμο με διοικητή πεδίου πολέμου, με τον Αυτοκράτορα να παραμένει ο ανώτατος διοικητής) της Αυτοκρατορίας.  Το αξίωμα συνέχισε να υπάρχει και εξελίχθηκε κατά την πρώιμη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Στις ελληνικές πηγές, ο όρος μεταφράζεται είτε ως στρατηγός είτε ως στρατηλάτης (αν και αυτοί οι όροι χρησιμοποιούνταν και μη τεχνικά, για να αναφερθούν σε διοικητές διαφορετικών βαθμίδων).

 Ίδρυση και ανάπτυξη της διοίκησης 

δεξιά|μικρογραφία|300x300εσ|Ο Ιοβίνος ήταν μάγιστρος ιππικού από το 361 έως το 369 υπό αρκετούς Ρωμαίους Αυτοκράτορες, από τον Ιουλιανό έως τον Βαλεντινιανό Α΄. Συνεπώς, απεικονίστηκε στην πλούσια διακοσμημένη μαρμάρινη σαρκοφάγο του ως μάχιμος στρατηγός ιππέας (κέντρο). Μουσείο Σεν-Ρεμί, Ρενς.
Το αξίωμα του μαγίστρου του στρατού δημιουργήθηκε στις αρχές του 4ου αι., πιθανότατα όταν ο Αυτοκράτορας της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας Κωνσταντίνος Α΄ νίκησε όλους τους άλλους σύγχρονους Ρωμαίους Αυτοκράτορες, γεγονός που του έδωσε τον έλεγχο των αντίστοιχων στρατών τους. Επειδή η Πραιτωριανή Φρουρά και οι ηγέτες της, οι πραιτωριανοί έπαρχοι, είχαν υποστηρίξει τον εχθρό του Κωνσταντίνου Α΄, τον Μαξέντιο, διέλυσε τη Φρουρά και στέρησε από τους Επάρχους τα στρατιωτικά τους καθήκοντα, περιορίζοντάς τους σε ένα καθαρά πολιτικό αξίωμα. Για να τους αντικαταστήσει, δημιούργησε δύο θέσεις: έναν διοικητή του πεζικού, τον magister peditum («αρχηγό του πεζικού»), και έναν πιο έγκριτο διοικητή ιππικού, τον magister equitum («αρχηγό του ιππικού»). Αυτά τα αξιώματα είχαν προηγούμενο στο άμεσο αυτοκρατορικό παρελθόν, τόσο σε λειτουργία όσο και σε ιδέα.  Ο τελευταίος τίτλος υπήρχε από την εποχή των Δημοκρατικών, ως ο δεύτερος στην ιεραρχία μετά από έναν Ρωμαίο <i id="mwTA">δικτάτορα</i>.

Υπό τους διαδόχους του Κωνσταντίνου Α΄, οι τίτλοι καθιερώθηκαν και σε εδαφικό επίπεδο: οι magistri peditum και magistri equitum διορίζονταν για κάθε πραιτωριανή επαρχία (per Gallias, per Italiam, per Illyricum, per Orientem) και, επιπλέον, για τη Θράκη και, μερικές φορές, την Αφρική. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα αξιώματα συνδυάζονταν σε ένα μόνο πρόσωπο, το οποίο τότε ονομαζόταν magister equitum et peditum ή magister utriusque militiae («κύριος και των δύο δυνάμεων»). Συνολικά, οι μάγιστροι κατώτερου επιπέδου ανατίθεντο ανάλογα με τις περιστάσεις, με ποικίλο αριθμό απασχολούμενων σε μια δεδομένη περιοχή.  Μερικοί διοικούσαν άμεσα τον τοπικό κινητό στρατό των comitatenses, οι οποίοι ενεργούσαν ως δύναμη ταχείας αντίδρασης. Άλλοι μάγιστροι παρέμειναν στην άμεση διάθεση των Αυτοκρατόρων και μέχρι τα τέλη του 4ου αι. ή στις αρχές του 5ου αι. ονομάζονταν in praesenti («παρουσία» του Αυτοκράτορα).

Κατά τη διάρκεια του 4ου αι. στη Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, το σύστημα των δύο αυτοκρατορικών μαγίστρων παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό άθικτο, με συνήθως έναν μάγιστρο να έχει την ύψιστη εξουσία (όπως ο Βαύτος ή ο Μεροβάδης, η κύρια δύναμη πίσω από τον διορισμό του Αυτοκράτορα Βαλεντινιανού Β΄). Αυτή η τάση κορυφώθηκε με τον Αρβογάστη, ο οποίος κληρονόμησε τη θέση του δυτικού μαγίστρου και τη χρησιμοποίησε για να σφετεριστεί λειτουργικά τον Αυτοκράτορα Βαλεντινιανό Β΄, είτε σκοτώνοντάς τον είτε οδηγώντας τον στην αυτοκτονία πριν διορίσει τον δικό του Αυτοκράτορα-μαριονέτα, τον Ευγένιο. Στη Δύση, η θέση (συχνά υπό τον τίτλο magister utriusque militiae ή MVM) παρέμεινε πολύ ισχυρή μέχρι το επίσημο τέλος της Αυτοκρατορίας, και την κατείχαν ο Στιλίχων, ο Αέτιος, ο Ρικίμερος και άλλοι.

Στην ανατολή, ο Αυτοκράτορας Θεοδόσιος Α΄ (379–395) επέκτεινε το σύστημα των δύο μαγίστρων του στρατού, ώστε να συμπεριλάβει τρεις επιπλέον μάγιστρους. Για μεγάλο χρονικό διάστημα, αυτοί οι στρατηγοί χρησιμοποιούνταν ad hoc, απασχολούμενοι όπου χρειάζονταν. Τελικά, τον 5ο αι., οι θέσεις τους εδραιώθηκαν περισσότερο, και υπήρχαν δύο ανώτεροι στρατηγοί, οι οποίοι διορίζονταν ο καθένας στο αξίωμα του militum praesentalis.

Μετά την τελική διαίρεση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το 395, το αξίωμα συνέχισε να υπάρχει τόσο στο δυτικό, όσο και στο ανατολικό τμήμα της διαιρεμένης Αυτοκρατορίας. Ένα από τα πιο αξιοσημείωτα παραδείγματα εξέχουσας θέσης και αυξανόμενης σημασίας αυτού του στρατιωτικού αξιώματος συνέβη με τον Μαρκελλίνο, ο οποίος ήταν magister militum στη Δαλματία, ενεργώντας όχι μόνο ως περιφερειακός στρατιωτικός διοικητής, αλλά και ως αποτελεσματικός κυβερνήτης σε ολόκληρη την περιοχή, από το 454 έως το 468. 

 Συνέχεια και εξέλιξη στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία 
Το αξίωμα του magister militum εξελίχθηκε στη συνέχεια σε φύση και πεδίο εφαρμογής κατά την πρώιμη Bυζαντινή περίοδο.   

Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού Α΄ (527–565), με τις αυξανόμενες στρατιωτικές απειλές και την επέκταση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, οι θέσεις των ανατολικών στρατηγών αναθεωρήθηκαν: ο magister militum per Armeniam στις Aρμενικές και Kαυκάσιες επαρχίες, που παλαιότερα αποτελούσε μέρος της δικαιοδοσίας του magister militum per Orientem, ο magister militum per Africam στις ανακτημένες Aφρικανικές επαρχίες (534), με έναν υφιστάμενο magister peditum, και ο magister militum Spaniae (π. 562).

Κατά τη διάρκεια του 6ου αι., οι εσωτερικές και εξωτερικές κρίσεις στις επαρχίες συχνά απαιτούσαν την προσωρινή ένωση της ανώτατης περιφερειακής πολιτικής αρχής με το αξίωμα του magister militum. Με την ίδρυση των δύο εξαρχάτων της Ραβέννας και της Καρχηδόνας το 584, αυτή η πρακτική βρήκε την πρώτη μόνιμη έκφρασή της. Σε διάφορες επαρχίες του εξαρχάτου της Ραβέννας, από τη Βενετία μέχρι τη Νάπολη, οι magistri militum διορίζονταν τόσο ως τοπικοί στρατιωτικοί διοικητές, όσο και ως επαρχιακοί κυβερνήτες. Για παράδειγμα, τέτοιος ήταν ο Μαυρίκιος, ο οποίος ήταν magister militum της Βυζαντινής Βενετίας το 639.   

Μετά την απώλεια των ανατολικών επαρχιών από την μουσουλμανική κατάκτηση τη δεκαετία του 640, οι επιζώντες στρατοί πεδίου και οι διοικητές τους σχημάτισαν τα πρώτα θέματα.

 Αργότερα, λιγότερο επίσημη χρήση του όρου 
Σε μεταγενέστερες περιόδους, διάφοροι στρατιωτικοί διοικητές έλαβαν μερικές φορές αυτόν τον τίτλο στη μεσαιωνική Ιταλία, για παράδειγμα στα Παπικά Κράτη και στη Δημοκρατία της Βενετίας, της οποίας ο Δόγης ισχυριζόταν ότι ήταν ο διάδοχος του εξάρχου της Ραβέννας.

Ο όρος αναφέρεται από τον Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Ζ΄ στο έργο του Προς τον ίδιον υιόν Ρωμανόν (Περί διοικήσεως της Αυτοκρατορίας), σε μία παρέκβαση στην ιταλική ιστορία του 6ου αι., όπου αναφέρεται στον όρο mastromilis, που σημαίνει «στρατηγός του στρατού» στη «ρωμαϊκή γλώσσα». Μέχρι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, στα μέσα του 10ου αι., η γνώση των λατινικών ήταν ως επί το πλείστον απούσα στη Βυζαντινή αυτοκρατορική Αυλή.

Μέχρι τον 12ο αι., ο όρος χρησιμοποιούνταν για να περιγράψει έναν άνδρα, που οργάνωνε τη στρατιωτική δύναμη ενός πολιτικού ή φεουδαρχικού ηγέτη για λογαριασμό του. Στο Gesta Herwardi, ο ήρωας περιγράφεται αρκετές φορές ως magister militum από τον άνδρα που μετέφρασε την αρχική παλαιά αγγλική αφήγηση στα μεσαιωνικά λατινικά. Φαίνεται πιθανό ο συγγραφέας τής αρχικής έκδοσης, η οποία τώρα έχει χαθεί, να τον θεωρούσε ως τον κληρονόμο (Old English     .   here > weard > guard): ο επόπτης της στρατιωτικής δύναμης. Το γεγονός ότι αυτή η μεταγενέστερη χρήση αυτών των όρων βασίστηκε στην κλασική έννοια, φαίνεται σαφές. 

 Κατάλογος μαγίστρων του στρατού 


 Μη καθορισμένες εντολές 

 383–385/8: Μπάουτο, magister militum υπό τον Βαλεντιανό Β' 
 385/8–394: Aρβογάστης, magister militum υπό τον Βαλεντιανό Β' και τον Ευγένιο 
 383–388: Ανδραγάθιος 
  ?–480: Οβίδας

 Comes et magister utriusque militiae 

 392–408: Στιλίχων
 411–421: Κωνστάντιος (III) 
 422–425: Καστίνος
 425–430: Φήλιξ 
 431–432: Βονιφάκιος 
 432–433: Σεβαστιανός
 433–454: Αέτιος 
 456: Ρεμίστος
 456: Μεσσιανός
 456–472: Ρικίμερος
 472–473: Γουνδοβάδ
 474–475: Εκδίκιος
 475–476: Ορέστης

 Per Gallias 

 352–355: Κλαύδιος Σιλουανός
 362–364: Ιοβίνος, magister equitum υπό τον Ιουλιανό και τον Ιοβιανό 
  ?–419: Γαυδέντιος
 425–430: Αέτιος
 435–439: Λιτόριος
 452–458: Αγριππίνος
 458–461: Αιγίδιος
 461/462: Αγριππίνος
 462-473: Γκουντέριχ
  ?–472: Μπιλίμερ

 Per Hispanias 

 441–442: Aστύριος
 443: Mεροβαύδης
 446: Βίτος

 Per Illyricum 

  ?–350: Βετράνιοo, magister peditum υπό τον Κώνστα 
 361: Ioβίνος, magister equitum υπό τον Ιουλιανό 
 365–375: Εκουίτιος, magister utriusquae militiae υπό τον Βαλεντιανό Α' 
 395–; Αλάριχος Α΄
 448/9 Αγίνθεος (γνωστός από τον Πρίσκο ότι κατείχε αξίωμα, καθώς η πρεσβεία του τελευταίου προχωρούσε προς την Αυλή του Αττίλα).
 468–474: Ιούλιος Νέπως
 477–479: Ονούλφος
 479–481: Σαβινιανός ο Μάγνος
 528: Ασκούμ
 529–530/1: Mούνδος (1η φορά)
 532–536: Mούνδος (2η φορά)
 περ. 538: Ιουστίνος
 περ. 544: Βιτάλιος
 περ. 550: Ιωάννης
 568–569/70: Βόνος
 581–582: Θέογνις

 Per Orientem 

 ντο. 347: Flavius Eusebius, magister utriusquae militiae 
 349–359: Ursicinus, magister equitum υπό τον Κωνστάντιο 
 359–360: Sabinianus, magister equitum υπό τον Constantius II 
 363–367: Lupicinus, magister equitum υπό τον Jovian και τον Valens 
 371–378: Iulius, magister equitum et Peditum under Valens 
 383: Richomeres, magister equitum et peditum 
 383–388: Ellebichus, magister equitum et peditum 
 392: Eutherius, magister equitum et peditum 
 393–396: Addaeus, magister equitum et peditum 
  ?~399: Γκαϊνάς
 395/400: Φραβίτα
 433–446: Ανατόλιος
 447–451: Ζήνων
 Δεκαετία του 460: Αρνταμπούρ Ασπάρ
 –469: Ιορδάνες
 469–471: Ζήνων
 483–498: Ιωάννης Σκύθης
 περ. 503–505: Αρεόβινδος Δαγαλάιφους Αρεόβινδος
 505–506: Φαρεσμάνης
 ?516–?518: Υπάτιος
 ?518–529: Διογενιανός
 520–525/526: Υπάτιος
 527: Λιβελάριος
 527–529: Υπάτιος
 529–531: Βελισάριος
 531: Μούνδος
 532–533: Βελισάριος
 540: Βούζης
 542: Βελισάριος
 543–544: Μαρτίνος
 549–551: Βελισάριος
 555: Αμάντιος
 556: Βαλεριανός
 569: Ζήμαρχος
 572–573: Μαρκιανός
 573: Θεόδωρος
 574: Ευσέβιος
 574/574–577: Ιουστινιανός στρατηγός
 577–582: Μαυρίκιος μετέπειτα Αυτοκράτωρ
 582–583: Ιωάννης Μυστάκων
 584–587/588: Φιλιππικός κόμης εξκουβιτόρων
 588: Πρίσκος
 588–589: Φιλιππικός κόμης εξκουβιτόρων
 589–591: Κομεντίολος
 591–603: Ναρσής
 603–604 Γερμανός
 604–605 Λεόντιος
 605–610 Δομεντζίολος

 Per Armeniam 

 Σίττας
 Δωρόθεος (530–532)
 Πέτρος, άμεσος προκάτοχος του Ιωάννη Τζίμπου
 Ιωάννης Τζίμπους (;–541)
 Βαλεριάνα
 Δαγίσθαιος (;–550)
 Βέσσας (550–554) 
 Μαρτίνος 
 Ιουστίνος  στρατηγός
 Ιωάννης Μυστάκων
 Ηράκλειος ο Πρεσβύτερος (π. 595) 

 Per Thracias 

 377–378: Σατουρνίνος, magister equitum υπό τον Βάλη 
 377–378: Tραϊανός, magister peditum υπό τον Βάλη 
 378: Σεβαστιανός, magister peditum υπό τον Βάλη 
 380–383: Σατουρνίνος, magister peditum υπό τον Θεοδόσιο Α' 
 392–393: Στιλίχων, magister equitum et peditum 
 412–414: Κώνστας ύπατος
 441: Ιωάννης ο Βάνδαλος, magister utriusque militiae 
 464–467/468: Βασιλίσκος  μετέπειτα Αυτοκράτωρ
 468–474: Αρμάτος
 474: Ηράκλειος Εδέσσης
 511: Υπάτιος ύπατος
 512–  513: Κύριλλος
  513–  515: Αλαθάρ
 515: Βιταλιανός ύπατος
 525-περίπου 530: Γερμανός
 530–533: Χιλβούδιος
 550–περίπου 554: Αρταβάνης
 588: Πρίσκος (1η φορά)
 593: Πρίσκος (2η φορά)
 593–594: Πέτρος (1η φορά) κουροπαλάτης
 594–γ. 598: Πρίσκος (2η φορά)
 598–601: Κομεντίολος
 601–602: Πέτρος (2η φορά) κουροπαλάτης

 Praesentalis 

 351–361: Aρβίτιo, magister equitum υπό τον Κωνστάντιο Β΄I 
 361–363: Νεβίτα, magister equitum υπό τον Ιουλιανό 
 363–379: Βίκτορ, magister equitum υπό τον Βάλη 
 366–378: Aρινχαίος, magister peditum υπό τον Βάλη 
 364–369: Ioβίνος, magister equitum υπό τον Βαλεντινιανό Α΄ 
 364–366: Δαγαλάιφος, magister peditum υπό τον Βαλεντιανό Α' 
 367–372: Σεβήρος, magister peditum υπό τον Βαλεντινιανό Α΄ 
 369–373: Θεοδόσιος, magister equitum υπό τον Βαλεντιανό Α' 
 375–388: Mεροβαύδης, magister peditum υπό τον Βαλεντινιανό Α΄, τον Γρατιανό και τον Mάγνο Μάξιμο 
 388–395: Τιμάσιος
 394–408: Στιλίχων, magister equitum et peditum 
 399–400: Γαϊνάς
 400: Φραβίτα
 409: Βαράνης και Αρσάκιος 
 419–: Πλίντα
 434–449: Αρεοβίνδος;
 443–451: Απολλώνιος
 450–451: Ανατόλιος
 475–477/478: Αρμάτος
 485–: Λογγίνος
 492–499: Ιωάννης ο Καμπούρης
 518–520: Βιταλιανός 
 520–;: Ιουστινιανός 
 528: Λεόντιος
 528–529: Φωκάς
 520–538/9: Σίττας
 536: Γερμανός
 536: Μαξεντιανός
 546–548: Αρταβάνης
 548/9–552: Σουάρτουας
 562: Κωνσταντινιανός 
 582: Γερμανός (αβέβαιος)
 585–π. 586: Κομεντίολος
 626: Βώνος (αβέβαιο)

 Per Africam 

 Δυτική Αυτοκρατορία 

 373–375: Θεοδόσιος, magister equitum 
 386–398: Γκίλντο, magister equitum et peditum 

 Ανατολική Αυτοκρατορία 

 534–536: Σολομών
 536–539: Γερμανός
 539–544: Σολομών
 544–546: Σέργιος
 545–546: Αρεόβινδος
 546: Αρταβάνης
 546–552: Ιωάννης Τρωγλίτης
 578–590: Γεννάδιος

 Στη Βυζαντινή Ιταλία 

 Βενετία 

 Μαυρίκιος (639)
 8ος αι.: Μάρκελλος
 737: Ντομένικο Λεόνε υπό Λέων Γ΄
 738: Φελίτσε Κορνιόλα υπό τον Λέοντα Γ΄
 739: Τεοντάτο ύπατος υπό Λέοντα Γ΄
 741: Ιωάννης Φαμπριακός υπό τον Λέοντα Γ'
 764–787: Μαουρίτσιο Γκαλμπάιο

 Δείτε επίσης 

 Δομική ιστορία του ρωμαϊκού στρατού

 Αναφορές 

 Πηγές 






 Prosopography of the Later Roman Empire (PLRE), Vols. I-III

Κατηγορία:Στρατιωτικοί βαθμοί
Κατηγορία:Βυζαντινοί στρατιωτικοί τίτλοι
Κατηγορία:Θέσεις εξουσίας
Κατηγορία:Αρχαίοι Ρωμαϊκοί τίτλοι