Μάχη στις Πύλες του Τραϊανού

Η Μάχη στις Πύλες του Τραϊανού ήταν μία μάχη μεταξύ Ρωμαϊκών και βουλγαρικών δυνάμεων το έτος 986.

Πραγματοποιήθηκε στο ομώνυμο πέρασμα, το σημερινό Τραγιάνοβι Βράτα, στην επαρχία Σόφιας της Βουλγαρίας. Ήταν μία ήττα των Ρωμαίων υπό τον Αυτοκράτορα Βασίλειο Β΄ Βουλγαροκτόνο . Μετά την ανεπιτυχή πολιορκία της Σόφιας, υποχώρησε στη Θράκη, αλλά περικυκλώθηκε από τον βουλγαρικό στρατό υπό τη διοίκηση του Σαμουήλ στα βουνά Σρέντνα Γκόρα. Ο Ρωμαϊκός στρατός εξοντώθηκε, και ο ίδιος ο Βασίλειος Β΄ διέφυγε.

Δεκαπέντε χρόνια μετά την πτώση και την ανακατάληψη της βουλγαρικής πρωτεύουσας Πρεσλάβα, η νίκη στις Πύλες του Τραϊανού επέκτεινε τις βουλγαρικές επιτυχίες που είχαν επιτευχθεί από το 976. Αργότερα, ο τσάρος Σαμουήλ μετέφερε την πρωτεύουσα από την Πρεσλάβα (στα βορειοανατολικά) στην Οχρίδα στα νοτιοδυτικά. Η ανάμνηση τής μεγάλης νίκης επί του Βασιλείου Β΄ διατηρήθηκε τριάντα χρόνια αργότερα στην επιγραφή στα Μπίτολα του Ιωάννη Βλαντισλάβου (1015–1018), γιου του Ααρών.

 Ιστορικές πηγές 
Εκτός από την επιγραφή στα Μπίτολα, όπου αναφέρεται συνοπτικά η νίκη του Σαμουήλ, διοικητή του βουλγαρικού στρατού,  αρκετοί μεσαιωνικοί ιστορικοί έχουν γράψει αναφορές για τη μάχη. Μεταξύ αυτών ήταν ο Λέων ο Διάκονος, ο οποίος ήταν αυτόπτης μάρτυρας και άμεσος συμμετέχων στην εκστρατεία, ο Ιωάννης Σκυλίτζης και δύο άλλοι ιστορικοί, ο Γεώργιος Κεδρινός και ο Ιωάννης Ζωναράς, οι οποίοι επαναλαμβάνουν το έργο του Σκυλίτζη. Δεν έγραψαν μόνο οι Ρωμαίοι ιστορικοί αναφορές για τη μάχη, αλλά καταγράφηκε και από τον Μελχίτη χρονικογράφο Γιαχία της Αντιόχειας και τους Αρμένιους Στέφανο του Ταρόν (γνωστό και ως Ασόλικ) και Ματθαίο της Έδεσσας. Περισσότερες λεπτομέρειες μπορούν να βρεθούν στο επαινετικό κήρυγμα του Αγίου Φωτίου της Θεσσαλίας. 

 Οι απαρχές της σύγκρουσης 
αριστερά|μικρογραφία|200x200εσ|Σχέδιο της μάχης.

Το 971 ο Ρωμαίος Αυτοκράτορας Ιωάννης Α΄ Τσιμισκής ανάγκασε τον αιχμάλωτο Βούλγαρο Αυτοκράτορα Βόρι Β΄ να παραιτηθεί και να μετακομίσει στην Κωνσταντινούπολη, μετά την πτώση της βουλγαρικής πρωτεύουσας Πρεσλάβας. Οι Ρωμαίοι είχαν καταλάβει μόνο τα ανατολικά μέρη της Βουλγαρίας. Στα δυτικά, οι τέσσερις γιοι του κόμη του Σρέντετς  Νικόλα (Δαυίδ, Μωυσής, Σαμουήλ και Ααρών) συνέχισαν να κυβερνούν τη δυτική Βουλγαρία. Κυβερνούσαν τα ελεύθερα εδάφη ως μία τετραρχία  που έδρευε σε τέσσερις ξεχωριστές πόλεις, προκειμένου να πολεμούν τούς Ρωμαίους με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.

Ο πόλεμος εναντίον της Βουλγαρίας ήταν η πρώτη μεγάλη επιχείρηση, που πραγματοποίησε ο Βασίλειος Β΄ μετά την άνοδό του στον θρόνο το 976,  αν και οι βουλγαρικές επιθέσεις είχαν ξεκινήσει εκείνο το έτος. Ένας από τους λόγους για τα δέκα χρόνια αδράνειας, ήταν η πολιτική ενός από τους ισχυρότερους ευγενείς της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, του Βασιλείου Λεκαπηνού, ο οποίος κυβέρνησε de facto τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία τα πρώτα χρόνια της βασιλείας του Βασιλείου Β΄ Βουλγαροκτόνου.  Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο κύριος στόχος της κυβέρνησης στην Κωνσταντινούπολη ήταν να συντρίψει την εξέγερση του στρατιωτικού διοικητή Βάρδα Σκληρού στη Μικρά Ασία μεταξύ 976 και 979.  

Οι τοπικοί Ρωμαίοι κυβερνήτες έμειναν μόνοι τους να αντιμετωπίσουν τη βουλγαρική απειλή , αλλά δεν μπόρεσαν να σταματήσουν τους Βουλγάρους. Οι θέσεις των αδελφών Σαμουήλ και Ααρών (οι δύο μεγαλύτεροι αδελφοί Δαβίδ και Μωυσής απεβίωσαν λίγο μετά την έναρξη τής μεγάλης επίθεσης το 976  ) ενισχύθηκαν, όχι μόνο από την εξέγερση του Σκληρού, αλλά και από την παραμέληση του πρώην Ρωμαίου Αυτοκράτορα Ιωάννη Α΄ Τσιμισκή προς τα νοτιοδυτικά βουλγαρικά εδάφη. Μετά την πτώση της Πρεσλάβας και των βορειοανατολικών περιοχών των Βουλγάρων, η κύρια προτεραιότητά του έγινε ο πόλεμος εναντίον των Αράβων στη Συρία,  γεγονός που έδωσε στους Βουλγάρους χρόνο να προετοιμαστούν για έναν μακρύ αγώνα από το κέντρο των υπόλοιπων τμημάτων της επικράτειάς τους γύρω από τις λίμνες Οχρίδα και Πρέσπα. 

Για μία δεκαετία μετά το 976, οι βουλγαρικές επιθέσεις σημείωσαν σημαντικές επιτυχίες. Ο Σαμουήλ κατάφερε να απελευθερώσει τη βορειοανατολική Βουλγαρία.  Μεταξύ 982 και 986 οι Βούλγαροι κατέλαβαν την κύρια πόλη τής Θεσσαλίας, τη Λάρισα.  Οι συνεχείς βουλγαρικές επιθέσεις ανάγκασαν τον Βασίλειο Β' Βουλγαροκτόνο να απαντήσει.  

 Πολιορκία της Σερδικής 
Το 986 ο Βασίλειος Β΄ ηγήθηκε μίας εκστρατείας με 15.000 έως 20.000 στρατιώτες.  Οι διοικητές των ανατολικών στρατών δεν συμμετείχαν στην εκστρατεία, επειδή πολεμούσαν με τους Άραβες.   Οι Ρωμαίοι βάδισαν από την Αδριανούπολη μέσω Φιλιππούπολης, για να φθάσουν στο Σρέντετς. Zlatarski, History of the Bulgarian state, v. I, ch. 2, p. 669 Σύμφωνα με τον Λέοντα Διάκονο, ο στόχος τού Αυτοκράτορα ήταν να υποτάξει τους Βουλγάρους με ένα χτύπημα.   Μετά την κατάληψη της Σερδικής, η οποία ήταν ένα στρατηγικό φρούριο μεταξύ των βορειοανατολικών και νοτιοδυτικών βουλγαρικών εδαφών,  ο Βασίλειος Β΄ σκόπευε να συνεχίσει την εκστρατεία του προς τα κύρια οχυρά του Σαμουήλ στη Βουλγαρία. 

Στο δρόμο του προς τη Σερδική, ο Βασίλειος Β΄ άφησε μία ισχυρή ομάδα υπό τον Λέοντα Μελισσηνό, για να φυλάει τα νώτα τού Ρωμαϊκού στρατού.  Όταν τελικά έφθασε στα τείχη της πόλης, ο Βασίλειος Β΄ έκτισε ένα οχυρωμένο στρατόπεδο, και πολιόρκησε το φρούριο. Μετά από 20 ημέρες άκαρπων επιθέσεων, ο Ρωμαϊκός στρατός έμεινε χωρίς τρόφιμα. Οι προσπάθειές τους να βρουν προμήθειες στη γύρω περιοχή σταμάτησαν από τους Βουλγάρους, οι οποίοι έκαψαν τις καλλιέργειες, και πήραν ακόμη και τα ζώα των Ρωμαίων. Τελικά, η φρουρά τής πόλης βγήκε από την πόλη, σκοτώνοντας πολλούς εχθρικούς στρατιώτες, και καίγοντας όλο τον πολιορκητικό εξοπλισμό, τον οποίο οι άπειροι Ρωμαίοι στρατηγοί είχαν τοποθετήσει πολύ κοντά στα τείχη της πόλης.  

 Η μάχη 

Ως αποτέλεσμα των βουλγαρικών ενεργειών, οι Ρωμαίοι δεν ήταν πλέον σε θέση να καταλάβουν την πόλη με άμεση επίθεση. Επίσης, δεν μπορούσαν να εξαντλήσουν τους αμυνόμενους από την πείνα, επειδή, μετά τη διακοπή των προμηθειών τους, οι ίδιοι οι Ρωμαίοι έπρεπε να αντιμετωπίσουν αυτό το πρόβλημα. Επιπλέον, ένας στρατός με επικεφαλής τον Σαμουήλ βάδισε στα βουνά στα νώτα των Ρωμαίων.  Εν τω μεταξύ, αντί να εξασφαλίσει τον δρόμο για την υποχώρηση, ο Λέων Μελισσηνός υποχώρησε στη Φιλιππούπολη.  Αυτή η ενέργεια ήταν ένας επιπλέον λόγος, για να άρει ο Βασίλειος Β' την πολιορκία. Ο διοικητής των δυτικών στρατευμάτων, Κοντοστέφανος, τον έπεισε ότι ο Μελισσηνός είχε ξεκινήσει για την Κωνσταντινούπολη, για να καταλάβει τον θρόνο του.

μικρογραφία|300εσ|Ο Βασίλειος Β΄ των Μεκαδόνων και ο πατριός του, Αυτοκράτορας Νικηφόρος Β΄ Φωκάς (δεξιά). Επιγρ.: +IhS XIS REX REGNANTInm /
nICHFOR' CE bASIL' AUGG bR'.

Ο Ρωμαϊκός στρατός υποχώρησε από την κοιλάδα της Σόφιας προς το Ιχτιμάν, όπου σταμάτησε για τη νύχτα. Οι φήμες ότι οι Βούλγαροι είχαν αποκλείσει τις κοντινές ορεινές διαδρομές προκάλεσαν αναταραχή μεταξύ των στρατιωτών, και την επόμενη ημέρα η υποχώρηση συνεχίστηκε σε αυξανόμενη αταξία.  Όταν οι Βούλγαροι υπό τον Σαμουήλ και πιθανώς τον Ρομάν  Zlatarski, History of the Bulgarian state, v. I, ch. 2, pp. 673–674  είδαν αυτό, έσπευσαν στο εχθρικό στρατόπεδο, και η υποχώρηση μετατράπηκε σε φυγή.  Η Ρωμαϊκή εμπροσθοφυλακή κατάφερε να περάσει μέσα από πλαγιές που δεν είχαν ακόμη καταληφθεί από τους Βουλγάρους επιτιθέμενους.  Ο υπόλοιπος στρατός περικυκλώθηκε από τους Βουλγάρους. Μόνο η επίλεκτη αρμενική μονάδα πεζικού κατάφερε να ξεφύγει με βαριές απώλειες, και να οδηγήσει τον Αυτοκράτορά της σε ασφάλεια μέσω δευτερευουσών οδών.  Τεράστιος αριθμός  Ρωμαίων στρατιωτών χάθηκε στη μάχη. Οι υπόλοιποι αιχμαλωτίστηκαν μαζί με τα αυτοκρατορικά εμβλήματα. Selected sources, т. ІІ, с. 77

δεξιά|μικρογραφία|200x200εσ|Η Βουλγαρία στα χρόνια μετά τη μάχη.

 Συνέπεια 
Η καταστροφή της εκστρατείας στη Βουλγαρία το 986 ήταν ένα πλήγμα για την εδραίωση της μονοκρατορίας του Βασιλείου Β΄. Λίγο μετά τη μάχη των Πυλών του Τραϊανού, η αριστοκρατία στη Μικρά Ασία, με επικεφαλής τον στρατηγό Βάρδα Φωκά, επαναστάτησε εναντίον του Βασιλείου Β΄ για τρία χρόνια. 

Σύμφωνα με τον ιστορικό Πέταρ Μουταφτσίεφ, μετά τη μάχη ο Σαμουήλ είχε τον έλεγχο των Βαλκανίων.  Σύμφωνα με ορισμένους ιστορικούς, τα βορειοανατολικά τμήματα της βουλγαρικής επικράτειας απελευθερώθηκαν τα χρόνια μετά τη μάχη.     Ωστόσο, σύμφωνα με άλλες πηγές, απελευθερώθηκαν δέκα χρόνια πριν από τη μάχη, το 976.  Οι Βούλγαροι ανέλαβαν αποφασιστικά την πρωτοβουλία και εξαπέλυσαν συνεχείς επιθέσεις προς τη Θεσσαλονίκη, την Έδεσσα και τις ακτές της Αδριατικής.  Οι Σέρβοι ηττήθηκαν επίσης, και το κράτος τους ενσωματώθηκε στη Βουλγαρία.

 Δείτε επίσης 
 Μεσαιωνικός βουλγαρικός στρατός
 Ρωμαϊκός στρατός

 Αναφορές 

 Περαιτέρω ανάγνωση 










 Stoimenov, D., Temporary Byzantine military administration in the Bulgarian lands 971–987/989 (Vremenna vizantiyska voenna administratsiya v balgarskite zemi 971–987/989, Временна византийска военна администрация в българските земи 971–987/989), in Yearbook of the Sofia University Magazine. Scientific Center of Slavic-Byzantine Research (GSU HCSVP), ch. 82 (2), 1988, pp. 39–65


 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Хроника на Йоан Скилица, in: Гръцки извори за българската история, том VI, pp. 276–277, djvu format, retrieved on 19 January 2008.
 Васил Златарски, История на българската държава през средните векове, Том I. История на Първото българско царство. Част II. От славянизацията на държавата до падането на Първото царство (852–1018), (изд. „Наука и изкуство“, София 1971), с. 603–642, retrieved from the site Книги за Македония on 19 November 2007.
 Петър Мутафчиев, Книга за българите, Издателство на БАН, София 1987, retrieved on 4 November 2008
 Войната през 986 г. – сражението при прохода Траянови врата, във: Военна история на България 681 – 1945 г., изд. Военна академия "Георги Стойков Раковски", retrieved on 19 November 2007.
  Holmes, Catherine, Basil II (A.D. 976–1025), published in De Imperatoribus Romanis, An Online Encyclopedia of Roman Emperors, retrieved on 16 November 2007.
  Лев Диакон, История, Книга 10, ч. 8, from the site Образование Киевской Руси, retrieved on 19 November 2007.
  Яхъя Антиохийский, Летопись (Розен, В. Р., Император Василий Болгаробойца: Извлечения из летописи Яхъи Антиохийского, с. 21), retrieved from el. publ. "Yakova Krotova Library" on 19 Januaryи 2008.
  Стефан Таронски (Асохик) – Всеобщая история Степаноса Таронскаго, Асохика по прозванию, Москва 1864, с. 175–177, в: Библиотека сайта "Античность и Средневековье", retrieved on 19 January 2008

Κατηγορία:Στρατιωτική ιστορία της Βουλγαρίας
Κατηγορία:Μάχες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας