Οξεία τοξικότητα

Η οξεία τοξικότητα (Acute toxicity) περιγράφει τις ανεπιθύμητες επιπτώσεις μιας ουσίας που προκύπτουν είτε από μία εφάπαξ έκθεση  ή από πολλαπλές εκθέσεις σε σύντομο χρονικό διάστημα (συνήθως λιγότερο από 24 ώρες).  Για να χαρακτηριστεί μια ουσία ως οξεία τοξική, οι ανεπιθύμητες επιπτώσεις θα πρέπει να εμφανιστούν εντός 14  ημερών από τη χορήγηση της ουσίας.

Η οξεία τοξικότητα διακρίνεται από τη χρόνια τοξικότητα, η οποία περιγράφει τις δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία από επαναλαμβανόμενες εκθέσεις, συχνά σε χαμηλότερα επίπεδα, σε μια ουσία για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα (μήνες ή χρόνια).

Θεωρείται ευρέως ως ανήθικο να χρησιμοποιούνται άνθρωποι ως υποκείμενα δοκιμών για έρευνα οξείας (ή χρόνιας) τοξικότητας. Ωστόσο, ορισμένες πληροφορίες μπορούν να ληφθούν από τη διερεύνηση τυχαίων ανθρώπινων εκθέσεων (π.χ. ατυχήματα σε εργοστάσια). Διαφορετικά, τα περισσότερα δεδομένα οξείας τοξικότητας προέρχονται από δοκιμές σε ζώα, ή, πιο πρόσφατα, από μεθόδους δοκιμών σε εργαστηριακές συνθήκες και συμπερασματολογία από δεδομένα για παρόμοιες ουσίες.

 Μέτρα οξείας τοξικότητας 
 Ρυθμιστικές τιμές 
Τα όρια για βραχυπρόθεσμη έκθεση, όπως τα STEL ή τα CV, ορίζονται μόνο εάν υπάρχει συγκεκριμένη οξεία τοξικότητα που σχετίζεται με μια ουσία. Αυτά τα όρια ορίζονται από υπηρεσίες όπως η Αμερικανική Διάσκεψη Κυβερνητικών Βιομηχανικών Υγιεινολόγων (American Conference of Governmental Industrial Hygienists, ACGIH) και η Διεύθυνση Επαγγελματικής Ασφάλειας και Υγείας (Occupational Safety and Health Administration, OSHA), βάσει πειραματικών δεδομένων, όσον αφορά τις ΗΠΑ. Οι τιμές που ορίζονται από αυτούς τους οργανισμούς δεν συμπίπτουν πάντα ακριβώς και στη χημική βιομηχανία είναι γενική πρακτική να επιλέγεται η πιο συντηρητική τιμή προκειμένου να διασφαλιστεί η ασφάλεια των εργαζομένων. Οι τιμές βρίσκονται συνήθως σε ένα δελτίο δεδομένων ασφάλειας. Υπάρχουν επίσης διαφορετικές τιμές με βάση τη μέθοδο εισόδου της ένωσης (από το στόμα, το δέρμα ή την εισπνοή).
Οριακή τιμή έκθεσης-χρονικά σταθμισμένη μέση τιμή (Threshold limit value-time-weighted-average): Η μέγιστη συγκέντρωση στην οποία μπορεί να εκτίθεται ένας εργαζόμενος κάθε εργάσιμη ημέρα (8 ώρες) και να μην παρουσιάζει δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία.
 Όριο Βραχυπρόθεσμης Έκθεσης (Short-Term Exposure Limit, STEL), ή Οριακή τιμή κατωφλίου - όριο βραχυπρόθεσμης έκθεσης (Threshold limit value-short-term exposure limit TLV-STEL): Η συγκέντρωση στην οποία κανένα άτομο δεν πρέπει να εκτίθεται για περισσότερο από 15 λεπτά κατά τη διάρκεια μιας 8ωρης εργάσιμης ημέρας.D.A. Crowl and J.F. Louvar, Chemical Process Safety: Fundamentals with Applications, Third Edition, Prentice Hall, New Jersey, 2011.
 Οριακή τιμή οροφής, (Ceiling value, CV), ή Οριακή τιμή κατωφλίου-ανώτατο όριο, (Threshold limit value-ceiling, TLV-C): Η συγκέντρωση στην οποία δεν πρέπει ποτέ να εκτίθεται κανένα άτομο.

 Πειραματικές τιμές 
Επίπεδο μη παρατηρούμενων ανεπιθύμητων ενεργειών (No-observed-adverse-effect level NOAEL)
Ελάχιστο επίπεδο παρατηρούμενων ανεπιθύμητων ενεργειών (Lowest-observed-adverse-effect level, LOAEL)
Μέγιστη ανεκτή συγκέντρωση, (Maximum tolerable concentration, MTC), LC0. Μέγιστη ανεκτή δόση (Maximum tolerable dose, MTD), LD0.
Ελάχιστη θανατηφόρα συγκέντρωση (Minimum lethal concentration), LCmin. Ελάχιστη θανατηφόρα δόση (Minimum lethal dose), LDmin.
Μέση θανατηφόρα συγκέντρωση (Median lethal concentration), LC50. Μέση θανατηφόρα δόση (Median lethal dose), LD50. Μέσος θανατηφόρος χρόνος (Median lethal time), LT50.
Απόλυτη θανατηφόρα συγκέντρωση (Absolute lethal concentration), LC100. Απόλυτη θανατηφόρα δόση (Absolute lethal dose), LD100.
Η πιο αναφερόμενη τιμή στη χημική βιομηχανία είναι η μέση θανατηφόρα δόση ή LD50. Αυτή είναι η συγκέντρωση της ουσίας που είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο του 50% των πειραματόζωων (συνήθως ποντικών ή αρουραίων) στο εργαστήριο.

 Αντιδράσεις και θεραπείες 
Όταν ένα άτομο έχει εκτεθεί σε μια οξεία τοξική δόση μιας ουσίας, μπορεί να αντιμετωπιστεί με διάφορους τρόπους, προκειμένου να ελαχιστοποιηθούν οι βλαβερές επιπτώσεις. Η σοβαρότητα της απόκρισης σχετίζεται με τη σοβαρότητα της τοξικής απόκρισης που εκδηλώνεται. Αυτές οι μέθοδοι θεραπείας περιλαμβάνουν (αλλά δεν περιορίζονται σε):
Επείγοντα ντους για την απομάκρυνση ερεθιστικών ή επικίνδυνων χημικών ουσιών από το δέρμα.
Επείγουσες πλύσεις ματιών για την απομάκρυνση τυχόν ερεθιστικών ή επικίνδυνων χημικών ουσιών από τα μάτια.
Ενεργός άνθρακας για τη δέσμευση και την απομάκρυνση επιβλαβών ουσιών που καταναλώνονται από το στόμα. Χρησιμοποιείται ως εναλλακτική λύση στη συμβατική πλύση στομάχου.

Παραπομπές

Κατηγορία:Τοξικολογία