Μουράτ Καμουχαμέτοβιτς Ουρτεμπάεφ

Ο Μουράτ Καμουχαμέτοβιτς Ουρτεμπάεφ (Ρωσικά: Мурат Камухаметович Уртембаев, Καζακικά: Мұрат Қалмұхаметұлы Өртембаев?, Mūrat Qalmūhametūly Ärtembaev; 31 Μαΐου 1955 – 21 Μαΐου 2010) ήταν Σοβιετικός επιστήμονας υπολογιστών και χάκερ, από το 1991 Ρώσος, καζακικής εθνικότητας. Πρωτοπόρος της σύγχρονης πληροφορικής, θεωρείται ο πρώτος επίσημα αναγνωρισμένος σοβιετικός χάκερ.

Βίος
Το 1978, λίγο μετά την αποφοίτησή του από τη Σχολή Μηχανικής και Μαθηματικών του Κρατικού Πανεπιστημίου της Μόσχας, άρχισε να εργάζεται ως μηχανικός λογισμικού στο Τμήμα Οργάνωσης Παραγωγής (UOP) της AvtoVAZ. 

Τον Δεκέμβριο του 1980 του προσφέρθηκε επαγγελματικό ταξίδι στη Νορβηγία, με την προϋπόθεση ότι αργότερα θα εργαζόταν στην AvtoVAZ για άλλα 2 ή 3 χρόνια. Ο Ουρτεμπάεφ αρνήθηκε, αντιμετωπίζοντας μια δύσκολη οικονομική κατάσταση, καθώς ήταν ακόμα ασκούμενος και η σύζυγός του δεν μπορούσε να βρει δουλειά στο Τολιάτι. Στα πρόθυρα της παραίτησης, τον απέτρεψαν οι ανώτεροί του, οι οποίοι του εγγυήθηκαν προαγωγή σε ανώτερο μηχανικό και, κατά συνέπεια, εργασία με μισθό.

Ωστόσο, τον Ιούνιο του 1982, η διοίκηση του εργοστασίου δεν τήρησε τις υποσχέσεις που έδωσε στον Ουρτεμπάεφ, ο οποίος, απογοητευμένος, αποφάσισε να πάρει τον νόμο στα χέρια του γράφοντας ένα κακόβουλο λογισμικό που αργότερα θα αφαιρούσε, νομίζοντας ότι έτσι θα ανακτούσε την αξιοπιστία που πίστευε ότι του άξιζε. Οι προσπάθειες της συζύγου του να τον αποτρέψει ήταν μάταιες. 

Εκείνη την εποχή, ήταν σύνηθες για τους προγραμματιστές της AvtoVAZ να γράφουν σκόπιμα κακόβουλο λογισμικό και στη συνέχεια να το διορθώνουν, κερδίζοντας έτσι εταιρικές ανταμοιβές, όπως ταξίδια στο εξωτερικό, εξοχικές κατοικίες, αυτοκίνητα ή μεγάλους μισθούς. Οι ενημερώσεις αποθηκεύονταν σε δισκέτες που κανείς δεν πρόσεχε .

Διακοπή της γραμμής συναρμολόγησης
Το πρόγραμμα που εισήγαγε προκάλεσε τελικά τη διακοπή της γραμμής συναρμολόγησης για περίπου τρεις ημέρες, γεγονός που είχε σοβαρό οικονομικό και επιχειρησιακό αντίκτυπο
. Η ενέργεια αυτή, που σήμερα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί σαμποτάζ λογισμικού ή εσωτερικό χάκινγκ, συνέβη σε μια εποχή που η Σοβιετική νομοθεσία δεν είχε ακόμη καμία διάταξη για εγκλήματα υπολογιστών. Ως εκ τούτου, οι αρχές χειρίστηκαν την υπόθεση με το γενικό κατηγορητήριο  του «χουλιγκανισμού». Ο Ουρτεμπάεβ φέρεται να καταδικάστηκε με αναστολή και να του επιβλήθηκε αποζημίωση για τις ζημιές.

Δεδομένου ότι η παραγωγή του εργοστασίου αυτοκινήτων ανεστάλη για τρεις ημέρες, οι άμεσες ζημίες, εξαιρουμένων των διαφυγόντων κερδών, δηλαδή των ζημιών λόγω των αμοιβών των εργαζομένων και του κόστους λειτουργίας του εξοπλισμού κατά τη διάρκεια της διακοπής λειτουργίας, ανήλθαν σε 7176 ρούβλια και 79 καπίκια, υπερβαίνοντας το κόστος του Lada-Vaz Žiguli. Λόγω του σφάλματος που παρήγαγε ο Ουρτεμπάεφ, δεν παρήχθησαν 460 αυτοκίνητα.

Ελλείψει νόμων που να προβλέπουν ποινές για εγκλήματα υπολογιστών, ο Ουρτεμπάεφ κατηγορήθηκε αρχικά για «δολιοφθορά» από την KGB, αλλά, λόγω της άμεσης ομολογίας του, η ποινή μετατράπηκε σε «χουλιγκανισμό» και «κρατική ζημιά». Ο Ουρτεμπάεφ υποβιβάστηκε στο βαθμό του σιδηρουργού και καταδικάστηκε να καταβάλει πλήρη αποζημίωση για τις ζημιές. 

Αργότερα επέστρεψε στο Καζακστάν, όπου εργάστηκε ως προγραμματιστής  στα ταχυδρομεία Kazpost.

Ακαδημαϊκή αποτίμηση
Από ακαδημαϊκή σκοπιά, η περίπτωση του Ουρτεμπάεβ είναι αξιοσημείωτη διότι ενσαρκώνει τη διασταύρωση τεχνολογίας, εργασιακής κουλτούρας και νομικών θεσμών σε ένα καθεστώς όπως η ΕΣΣΔ. Η απουσία νομοθεσίας, η αυστηρή βιομηχανική ιεραρχία και η εξάρτηση από μεμονωμένους προγραμματιστές δημιούργησαν το τέλειο πλαίσιο για την εμφάνιση ενός πρώιμου «εσωτερικού χάκερ». Επιπλέον, η περίπτωση αυτή αναδεικνύει πως το χάκινγκ δεν είναι αποκλειστικά δυτικό φαινόμενο ,αλλά εμφανίζεται σε όλα τα τεχνολογικά οικοσυστήματα, ανεξάρτητα από το πολιτικό σύστημα.

Ο Μουράτ Ουρτεμπάεβ είναι μορφή-ορόσημο στην ιστορία της πληροφορικής της Σοβιετικής Ένωσης. Το περιστατικό στην AvtoVAZ καταδεικνύει όχι μόνο την τεχνική ευρηματικότητα αλλά και την ανθρώπινη διάσταση του χάκινγκ, όταν η προσωπική φιλοδοξία και τα συστημικά κενά οδηγούν σε κρίσεις με βιομηχανικές και κοινωνικές προεκτάσεις. Παρά την περιορισμένη διάδοση των στοιχείων και την έλλειψη πρωτογενών αρχειακών τεκμηρίων, η υπόθεσή του εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο ενδιαφέροντος για την ιστορία της κυβερνοασφάλειας και την κοινωνιολογία της τεχνολογίας.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 The Global Intelligence Files

Κατηγορία:Σοβιετικοί προγραμματιστές
Κατηγορία:Κυβερνοασφάλεια