Ρωμαϊκός εμφύλιος πόλεμος του 456

Ο Ρωμαϊκός Εμφύλιος Πόλεμος του 456 ήταν ένας εμφύλιος πόλεμος, που διεξήχθη στη Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία κατά το δεύτερο μισό του 456 μ.Χ.

Οι Ρωμαίοι στρατηγοί Μαϊοριανός και Ρικίμερος επαναστάτησαν εναντίον του Αυτοκράτορα της Δυτικής Ρώμης Άβιτου, ο οποίος είχε διοριστεί από τους Βησιγότθους μετά τη Λεηλασία της Ρώμης το 455. Ο Άβιτος πήγε στη Γαλατία για να συγκεντρώσει υποστήριξη για την κυριαρχία του, την οποία δεν είχε από τη Ρωμαϊκή Σύγκλητο και τον λαό. Ο Άβιτος ηττήθηκε από τον ισχυρότερο επαναστατικό στρατό σε μία μάχη στην Πιατσέντζα, εκθρονίστηκε από Αυτοκράτορας και απεβίωσε λίγο αργότερα υπό μυστηριώδεις συνθήκες. Ο Αυτοκράτορας της Ανατολικής Ρώμης Λέων Α΄ διόρισε τον Μαϊοριανό και τον Ρικίμερος ως μαγίστρους του στρατού, πριν ο Μαϊοριανός αυτοανακηρυχθεί Αυτοκράτορας της Δυτικής Ρώμης με την υποστήριξη τής Συγκλήτου και του στρατού.

 Πηγές 
Για τα γεγονότα στη Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία κατά την περίοδο μετά το τέλος τού Βαλεντινιανού Γ΄ (455), οι ιστορικοί έχουν στη διάθεσή τους μόνο ελάχιστα χρονικά και αποσπάσματα από την ιστοριογραφία. Επιπλέον, ο Πανηγυρικός του Σιδώνιου Απολλινάριου για τον Άβιτο και οι επιστολές του, παρέχουν σημαντικές πληροφορίες γι' αυτή τη φάση τής ρωμαϊκής κυριαρχίας στη Δύση.

 Φόντο 
Από την ίδρυσή της το 395 μ.Χ., η Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία βρισκόταν σε παρατεταμένη κατάσταση παρακμής, και υπό την πίεση της εισροής Γερμανικών και άλλων μη Ρωμαϊκών λαών, γνωστή ως Περίοδος Μετανάστευσης. Το 442, ο Αυτοκράτορας Βαλεντινιανός Γ΄ διαπραγματεύτηκε μία συνθήκη ειρήνης με το Βανδαλικό βασίλειο του Γιζέριχου, ένα από τα γερμανικά κράτη που καταπατούσαν την Αυτοκρατορία. Η συνθήκη περιελάμβανε έναν κρατικό γάμο μεταξύ τής κόρης τοή Βαλεντινιανού, Ευδοκίας, και τού γιου τού Γιζέριχου, Ουνέριχου, αν και ο Βαλεντινιανός Γ΄ σκοτώθηκε το 455 πριν από την τέλεση τού γάμου. Ο διάδοχός του Πετρώνιος Μάξιμος, για να ενισχύσει τη νομιμότητά του ως Αυτοκράτορα, έβαλε την Ευδοκία να παντρευτεί τον γιο του, Παλλάδιο. Ο Γιζέριχος κήρυξε την συνθήκη ειρήνης τους άκυρη, και τη χρησιμοποίησε ως casus belli για να επιτεθεί στους Ρωμαίους, κάτι που οδήγησε στη Λεηλασία της Ρώμης και το τέλος του Μαξίμου.

Ο Άβιτος, Γαλατο-Ρωμαίος magister militum, διορίστηκε Αυτοκράτορας από τον Βησιγότθο βασιλιά Θεοδώριχο Β΄ έπειτα. Μεταξύ των ιστορικών, υπάρχει συναίνεση ότι η βασιλεία του Άβιτου δεν ήταν ισχυρά ριζωμένη στην αρχή. Μάλλον εξαρτιόταν από την υποστήριξη όλων των σημαντικών παραγόντων της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας εκείνη την εποχή. Αυτή η υποστήριξη ήταν απαραίτητη για να αποκτήσει επαρκή έλεγχο τόσο στους πολιτικούς θεσμούς, τη Συγκλήτου και τον Ανατολικό Ρωμαίο Αυτοκράτορα Μαρκιανό, όσο και σε εκείνους του στρατού και των διοικητών του, των στρατηγών Μαϊοριανού και Ρικίμερος. Επιπλέον, η σχέση του με το Ανατολικό τμήμα της Αυτοκρατορίας δεν ήταν η βέλτιστη. Αντίθετα, η σχέση του με τον Θεοδώριχο ήταν εξαιρετική.  Μία εξήγηση για την αδύναμη θέση του Άβιτου θα μπορούσε να είναι ότι είχε προταθεί από τους Γαλάτες συγκλητικούς, με την υποστήριξη του Θεοδώριχου, ως διάδοχος του Μάξιμου. Στην Ιταλία, όπου είχε εδραιωθεί ο πυρήνας της δύναμης της Δυτικής Αυτοκρατορίας, θεωρήθηκε ως ξένος από τη Σύγκλητο στη Ρώμη. Σύμφωνα με τον Σιδώνιο Απολλωνάριο, ο Μαϊοριανός και ο Ρικίμερος ενδιαφέρονταν επίσης για τον θρόνο, και είχαν ήδη σχέδια προς αυτή την κατεύθυνση, μετά το τέλος του Βαλεντινιανού Γ΄.  Αρχικά υποστήριξαν τη βασιλεία του Άβιτου, αλλά στράφηκαν εναντίον του, όταν εκείνος αντιμετώπισε προβλήματα.

Υπήρχαν δύο σημαντικές συγκρούσεις κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Άβιτου: οι Σουηβοί στη βόρεια Ισπανία βρίσκονταν σε εμπόλεμη πορεία, και οι Ρωμαίοι βρίσκονταν σε πόλεμο με τον Γιζέριχο από τότε που λεηλάτησε τη Ρώμη. Ο στρατός των Βησιγότθων, μαζί με τους Βουργουνδούς, εκστράτευσαν για τον Άβιτο στην Ισπανία, για να αποκαταστήσουν την εξουσία εκεί.  Ο ρωμαϊκός στρατός υπό τον Ρικίμερος ανέλαβε δράση εναντίον των Βανδάλων στη Μεσόγειο, και σημείωσε κάποιες επιτυχίες, αλλά ο Γιζέριχος αποδείχθηκε δύσκολο να νικηθεί στη θάλασσα.  Οι Βάνδαλοι απέκλεισαν την Όστια, το λιμάνι της Ρώμης, προκαλώντας λιμό στην πρωτεύουσα, η οποία εξαρτιόταν από σιτηρά από την Αφρική και για τον εφοδιασμό της με τρόφιμα.

 Ο εμφύλιος πόλεμος 

 Προανάκρουσμα 
Στα μισά του 456, κατά τη διάρκεια του επισιτιστικού αποκλεισμού, ο Άβιτος παρέμεινε στη Ρώμη, όπου αντιμετώπισε πεινασμένους και δυσαρεστημένους κατοίκους. Το γεγονός ότι ανήκε στη γαλλική αριστοκρατία και είχε διορίσει αρκετούς Γαλάτες σε υψηλές θέσεις, λειτούργησε εις βάρος του. Ορισμένοι κύκλοι της Συγκλήτου τον κατηγόρησαν για τον λιμό. Επιπλέον, είχε επίσης προβλήματα με τον ρωμαϊκό στρατό του, επειδή δεν είχε αρκετά χρήματα για να πληρώσει τους μισθούς τους. Σε αυτό το στάδιο, ο Ρικίμερος και ο Μαϊοριανός άρχισαν σοβαρά σχέδια για την εκθρόνιση του Άβιτου. Ο Ρικίμερος είχε αποκτήσει κύρος μετά τις νίκες του, και ο Μαϊοριανός είχε ισχυρή υποστήριξη μεταξύ των στρατευμάτων, που ήταν προηγουμένως πιστά στον Φλ. Αέτιο.  Ο Άβιτος, ο οποίος δεν αγαπήθηκε ποτέ πολύ από τον ρωμαϊκό λαό, έχασε την υποστήριξή του στη Σύγκλητο κατά τη διάρκεια του 456. Για τον Ρικίμερος και τον Μαϊοριανό, αυτή ήταν η τέλεια στιγμή για να προσελκύσουν την εξουσία και εξεγέρθηκαν, αναγκάζοντας τον Αυτοκράτορα να τραπεί σε φυγή, επειδή ένα μεγάλο μέρος τού στρατού τάχθηκε εναντίον του. Ο Άβιτος κατέφυγε στη Γαλατία για να συγκεντρώσει ενισχύσεις, φτάνοντας στην Αρλ όπου συγκέντρωσε μερικά στρατεύματα, αλλά αναγκάστηκε να το κάνει χωρίς την υποστήριξη του Θεοδώριχου, που εκστράτευε στην Ισπανία. 

 Δολοφονία του Ρεμίστου 
Η πρώτη ενέργεια στην εξέγερση του Ρικίμερος και του Μαϊοριανού ήταν η δολοφονία του μαγίστρου του στρατού τού Άβιτου, Ρεμίστου, αρχιστράτηγου του ρωμαϊκού στρατού, στον οποίο είχε ανατεθεί να διατηρήσει την αυτοκρατορική έδρα της Ραβέννας γι' αυτόν. Τον Σεπτέμβριο του 456, ο Ρικίμερος πήγε με στρατό στη Ραβέννα και αιφνιδίασε τον Ρεμίστο κοντά στην πόλη. Οι πηγές δεν αναφέρουν με σαφήνεια υπό ποιες συνθήκες έλαβε χώρα η επίθεση, αλλά ο Ρεμίστος σκοτώθηκε, ως αποτέλεσμα.  Στη συνέχεια, τα στρατεύματα του Ρικίμερος και του Μαϊοριανού κινήθηκαν βόρεια, για να αναχαιτίσουν τις ενισχύσεις που είχε συγκεντρώσει ο Άβιτος στην Αρλ.

 Μάχη της Πιατσέντσα 
Ο Άβιτος διόρισε νέο αρχιστράτηγο, τον Μεσσιανό, για να διαδεχθεί τον Ρεμίστο, και προετοιμάστηκε για την αναμέτρηση με τον Ρικίμερος και τον Μαϊοριανό. Με τον στρατό που συγκέντρωσε στη Γαλατία, επέστρεψε στην Ιταλία στις αρχές Οκτωβρίου. Συνάντησε τον στρατό του Ρικίμερος και του Μαϊοριανού κοντά στην Πιατσέντσα, όπου έλαβε χώρα μάχη μεταξύ των ρωμαϊκών στρατών. Ο Άβιτος ήταν σαφώς ο κατώτερος, χωρίς την υποστήριξη των Γοτθικών φοιεδεράτων και πιθανώς θα μπορούσε να συγκεντρώσει μόνο ένα μέρος του εδραιωμένου Γαλατικού στρατού σε αυτό το σύντομο χρονικό διάστημα. Οι εξεγερμένοι, από την άλλη πλευρά, είχαν τους περισσότερους ιταλικούς κομιτικούς στρατούς. Στις 17 ή 18 Οκτωβρίου, ο Άβιτος επιτέθηκε στον πολύ ισχυρότερο στρατό με επικεφαλής τον Ρικίμερος με τα στρατεύματά του, και μετά από μία μεγάλη σφαγή μεταξύ των ανδρών του, συμπεριλαμβανομένου του Μεσσιανού, έφυγε και κατέφυγε στην πόλη. Αμέσως μετά, ο Ρικίμερος του έσωσε τη ζωή, αλλά τον ανάγκασε να γίνει επίσκοπος της Πιατσέντσα. Όσο για το τέλος του λίγο αργότερα, οι πηγές είναι ασαφείς ή αντιφατικές. Αρκεί να πούμε ότι αυτό ήταν πολύ βολικό για τον Ρικίμερος και τον Μαϊοριανό.

 Συνέπειες 
Μετά την εκθρόνιση και το τέλος τού Άβιτου, η γαλατο-ρωμαϊκή αριστοκρατία εξεγέρθηκε, στρεφόμενη στους Βουργουνδούς και Βησιγοτθικούς φοιδεράτους για υποστήριξη.  Όταν ο Θεοδώριχος και ο Γουνδέριχος έλαβαν το μήνυμα για την ανατροπή του Άβιτου και την εξέγερση στη Γαλατία, ο Θεοδώριχος άφησε τη διοίκηση στους στρατηγούς του Σουνέριχο και Κύριλλο και επέστρεψε στην Τουλούζη, ενώ ο Γουνδέριχος με ολόκληρο τον στρατό του επέστρεψε στα βουνά της Σαπαυδίας (Σαβοΐας).  Εκμεταλλευόμενος το συγκεχυμένο κράτος, ο Θεοδώριχος είδε ευκαιρίες να ιδρύσει το δικό του κράτος σε ρωμαϊκό έδαφος. Κατά τη διάρκεια του 457 προώθησε τη συνθήκη με τους Ρωμαίους, από την πλευρά με την οποία ξεκίνησε ο Γοτθικός Πόλεμος.

Ο πρόσφατα διορισμένος Ανατολικός Αυτοκράτορας Λέων Α΄ ήταν πλέον και Αυτοκράτορας της Δύσης, μέχρι να διορίσει διάδοχο. Αρχικά, ο Λέων Α΄ δεν ήταν διατεθειμένος να συνεργαστεί με τους εξεγερμένους στρατηγούς, αλλά λόγω της εξαιρετικά ασταθούς κατάστασης στη Δύση, τελικά τους αποδέχτηκε.  Ο Λέων Α΄ διόρισε τον Ρικίμερος ως patricius και magister militum (αρχιστράτηγο με τον τίτλο του πατρίκιου) και τον Μαϊοριανό ως magister militum, καθιστώντας τον Μαϊοριανό υποτελή του Ρικίμερος.  Στη συνέχεια, ο Μαϊοριανός ανάγκασε τον Λέοντα Α΄, με την υποστήριξη της Συγκλήτου, να τον διορίσει Καίσαρα την 1η Απριλίου 457. Όταν ο Λέων Α΄ δίστασε να τον αναγνωρίσει, ο Μαϊοριανός αυτοανακηρύχθηκε Αυτοκράτορας της Δύσης στις 28 Δεκεμβρίου 457, με την υποστήριξη τής Συγκλήτου και του στρατού.

 Πρωτογενείς πηγές 

 , Chronicles 169–174
 , panegyriek and letters
 , Historia cronike
 , Historia Francorum
 , fragments

 Βιβλιογραφία 





 Αναφορές 

Κατηγορία:Εμφύλιοι πόλεμοι