Ορντερίκ Βιτάλ

Ο Ορντερίκ Βιτάλ (, , , 16 Φεβρουαρίου 1075 – ) ήταν Αγγλονορμανδός χρονικογράφος και Βενεδικτίνος μοναχός, ο οποίος έγραψε ένα από τα σπουδαία σύγχρονα χρονικά της Νορμανδίας του 11ου και 12ου αι. και της Αγγλο-Νορμανδικής Αγγλίας.  Εργαζόμενος από το αβαείο του Σαιν-Εβρούλ, του αποδίδεται η συγγραφή της Historia Ecclesiastica, ενός έργου που περιγράφει λεπτομερώς την ιστορία της Ευρώπης και της Μεσογείου από τη γέννηση του Ιησού Χριστού μέχρι την εποχή του. Γιος κληρικού, γεννήθηκε σε ευγενή οικογένεια, διεκδικώντας τόσο αγγλική όσο και νορμανδική καταγωγή. Ενώ είναι γνωστός κυρίως για την Historia Ecclesiastica, κατάφερε επίσης να ανέλθει σε διάφορες θέσεις εντός της Εκκλησίας, όπως γραμματέας, βιβλιοθηκάριος και ψάλτης. Ως παραγωγικός συγγραφέας, ασχολήθηκε με διάφορα θέματα στα γραπτά του, τόσο θρησκευτικά όσο και κοσμικά. Οι σύγχρονοι ιστορικοί τον θεωρούν αξιόπιστη πηγή.Hollister Henry I p. 6

 Βιογραφία 
 Νεανικά χρόνια 
Ο Ορντερίκ γεννήθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 1075 στο Άτσαμ του Σρόπσαϊρ στην Αγγλία, ως ο μεγαλύτερος γιος ενός Γάλλου ιερέα, του Οντελέριου της Ορλεάνης. Τον διαδέχτηκαν οι δύο νεότεροι αδελφοί του, ο Βενέδικτος και ο Έβεραρντ.  Ο Οντελέριος είχε εισέλθει στην υπηρεσία του Ρογήρου Β΄ του Μονγκομερύ, 1ου κόμη του Σρούσμπερυ, και είχε λάβει από τον προστάτη του ένα παρεκκλήσιο εκεί το 1082. 

Ο γάμος των κληρικών κατά τον 11ο αι. σταδιακά περιορίστηκε σε όλη την Ευρώπη, και η αντίσταση που αντιμετώπισαν οι αξιωματούχοι στη Ρουέν από την κληρική κοινότητα το 1072 ανάγκασε τον αρχιεπίσκοπο του Καντέρμπερι να υιοθετήσει μία πιο προσεκτική προσέγγιση. Αυτό οδήγησε σε μία πολιτική, που ανακοινώθηκε το 1076 από τη Σύνοδο του Γουίντσεστερ, σύμφωνα με την οποία οι κληρικοί που ήταν ήδη παντρεμένοι, επιτρεπόταν να κρατήσουν τις συζύγους τους, ενώ ο γάμος απαγορευόταν πλέον για τους άγαμους κληρικούς. Ως αποτέλεσμα, ο Οδελέριος μπόρεσε να διατηρήσει την οικογένειά του. Ο Ορντερίκ ήταν ένας από τους λίγους μοναχούς που είχαν μικτή καταγωγή, καθώς η μητέρα του ήταν αγγλικής καταγωγής. Αν και η ταυτότητα τής μητέρας του είναι άγνωστη, είναι γνωστό ότι ήταν Αγγλίδα, και ο Ορντερίκ ταυτίστηκε με αυτή την κληρονομιά. Παρά ταύτα, ιστορικοί όπως η Μάρτζορι Τσίμπναλ έχουν συμπεράνει μία εχθρότητα προς τη μητέρα του από την παράλειψη αναφοράς της στα γραπτά του, ενώ εξέφρασε θαυμασμό για τον πατέρα του στα γραπτά του . 

Όταν ο Όρντερικ ήταν πέντε ετών, οι γονείς του τον έστειλαν σε έναν Άγγλο μοναχό, τον Σίβαρντ, ο οποίος διατηρούσε σχολείο στο αβαείο των Αγίων Πέτρου και Παύλου στο Σρούσμπερυ.  Ο Ορντερίκ έλαβε από τον Σίβαρντ βασική εκπαίδευση στην ανάγνωση και τη γραφή, καθώς και στην ιστορία του αγγλικού λαού.  Στην ηλικία των δέκα ετών, ο Ορντερίκ έγινε αφιερωμένος (oblate) στο αβαείο του Αγίου Εβρούλ στο Δουκάτο της Νορμανδίας, το οποίο ο Μονγκομερύ είχε προηγουμένως λεηλατήσει, αλλά στα τελευταία του χρόνια το φόρτωνε με δώρα.  Οι γονείς πλήρωσαν τριάντα μάρκα για την εισαγωγή τού γιου τους. Εκφράζει την πεποίθηση ότι του επέβαλαν αυτή την εξορία από μία ένθερμη επιθυμία για την ευημερία του. Ο σεβασμός του Οδελέριους για τη μοναστική ζωή αποδεικνύεται από τη δική του είσοδο, λίγα χρόνια αργότερα, σε ένα μοναστήρι, που ο κόμης είχε ιδρύσει κατόπιν δικής του πειθούς. Ο Ορντερίκ, ωστόσο, για πολύ καιρό παρομοίαζε τον εαυτό του με τον «Ιωσήφ σε μία ξένη χώρα». Δεν ήξερε λέξη γαλλικά, όταν έφθασε στη Νορμανδία. Το βιβλίο του, αν και γράφτηκε πολλά χρόνια αργότερα, δείχνει ότι ποτέ δεν έχασε τον αγγλικό του χαρακτήρα, ούτε την προσήλωσή του στη χώρα γέννησής του. 

 Μοναστηριακός βίος 
Όταν ο Ορντερίκ έφτασε στην νόμιμη ηλικία για να γίνει μοναχός, οι μοναστικοί του προϊστάμενοι τού έδωσαν το θρησκευτικό όνομα «Βιτάλις» (από ένα μέλος της θρυλικής Θηβαϊκής Λεγεώνας των Χριστιανών μαρτύρων) επειδή δυσκολεύονταν να προφέρουν το αγγλικό βαπτιστικό του όνομα Ορντ΄ρρικ, ένα όνομα που, όπως λέει, ήταν το ίδιο με τού ιερέα που τον βάπτισε. Στον τίτλο τού σπουδαίου χρονικού του, προτάσσει το παλαιό στο νέο όνομα, και προσθέτει με υπερηφάνεια το επίθετο Angligena («Αγγλικής καταγωγής»). 

Ο Ορντερίκ έγινε διάκονος το 1093 και ιερέας το 1107. Έφυγε από το μοναστήρι του αρκετές φορές, αναφέροντας ότι είχε επισκεφθεί το Κρόιλαντ, το Γούστερ, το Καμπραί (1105) και το αβαείο Κλυνύ (1132). Έστρεψε νωρίς την προσοχή του στη λογοτεχνία, και για πολλά χρόνια φαίνεται να περνούσε τα καλοκαίρια του στο σκριπτόριο.   Τελικά, ο Ορντερίκ κέρδισε τη θέση του αρχιγραφέα, αντιγράφοντας πολλά έργα, καθώς και επιβλέποντας και συνεργαζόμενος με άλλους γραφείς στο μοναστήρι.  Σύμφωνα με τον Τσαρλς Ροζιέ, ο Ορντερίκ υπηρέτησε επίσης ως βιβλιοθηκάριος και ψάλτης για το αβαείο. Ως βιβλιοθηκάριος κατέγραψε τη μεγάλη συλλογή έργων στη βιβλιοθήκη του Σαιν-Εβρούλ, και επιμελήθηκε ο ίδιος ορισμένα από τα έργα. Ο ρόλος του ως ψάλτη περιελάμβανε την επίβλεψη τής καθημερινής λειτουργίας και των καθηκόντων των αξιωματούχων, κατά τη διάρκεια της λειτουργίας στο αβαείο. 

Οι πρώτες λογοτεχνικές προσπάθειες του Ορντερίκ ήταν μία συνέχεια και αναθεώρηση του Έργου Πράξεις των Νορμανδών δουκών (Gesta normannorum ducum) του Γουλιέλμου του Πουατιέ, μίας ευρείας ιστορίας των Νορμανδών και των δουκών τους από την ίδρυση της Νορμανδίας, την οποία ο Ορντέερικ συνέχισε στις αρχές του 12ου αι. Πρόσθεσε επίσης πληροφορίες για παλαιότερες περιόδους από άλλες πηγές, για παράδειγμα το Gesta Guillelmi του Γουλιέλμου του Πουατιέ, και συμπεριέλαβε πληροφορίες που δεν βρίσκονται αλλού. Καθώς ο Ορντερίκ χρησιμοποίησε νορμανδικές πηγές, αλλά έγραψε από αγγλική οπτική γωνία, η αφήγησή του για την Νορμανδική Κατάκτηση είναι ισορροπημένη: συμπάσχει και με τις δύο πλευρές.  Αυτή η στάση συνεχίζεται στο έργο του Historia Ecclesiastica.

Κάποια στιγμή μεταξύ 1110 και 1115,  οι ανώτεροι του Ορντερίκ τον διέταξαν να γράψει την ιστορία του Σαιντ-Εβρούλ. Το έργο, Historia Ecclesiastica (Εκκλησιαστική Ιστορία), αναπτύχθηκε υπό την επίβλεψή του, μέχρι που έγινε μία γενική ιστορία τής εποχής του. Το Σαιντ-Εβρούλ ήταν ένας οίκος πλούτου και διάκρισης. Οι ιππότες που είχαν εξαντληθεί από τον πόλεμο, το επέλεγαν ως τόπο ανάπαυσης για τα τελευταία τους χρόνια. Φιλοξένησε τακτικά επισκέπτες από τη νότια Ιταλία, όπου είχε ιδρύσει νέα ιδρύματα, και από την Αγγλία, όπου είχε εκτεταμένες κτήσεις. Έτσι, ο Ορντερίκ, αν και δεν ήταν μάρτυρας μεγάλων γεγονότων, μπορούσε να είναι καλά ενημερωμένος γι' αυτά. Ο Ορντερίκ είναι ένας ζωντανός αφηγητής. Τα σκίτσα τού χαρακτήρα του είναι αξιοθαύμαστα ως περιλήψεις των τρεχουσών εκτιμήσεων.  Η αφήγησή του είναι γεμάτη παρεκβάσεις, που εκπλήσσουν τους αναγνώστες, που περιμένουν μία αυστηρά χρονολογική σειρά των γεγονότων, αλλά έχει υποστηριχθεί ότι οι παρεκβάσεις αντανακλούν την αίσθηση του Ορντερίκ για τις συνδέσεις μεταξύ των γεγονότων (μεταξύ της ίδρυσης του Σαιντ-Εβρούλ και της Νορμανδικής Κατάκτησης της Νότιας Ιταλίας, για παράδειγμα) και την επιθυμία του να συμπεριλάβει όσο το δυνατόν περισσότερες από τις αναμνήσεις των μοναστικών συναδέλφων του στην Ιστορία του. Θα ήταν επομένως ένα πραγματικά συλλογικό έργο.  Ο Ορντερίκ μεταφέρει πολλές ανεκτίμητες πληροφορίες, που δεν παρέχονται από πιο μεθοδικούς χρονικογράφους. Ρίχνει φως στα ήθη και τις ιδέες τής εποχής του, και μερικές φορές σχολιάζει με διορατικότητα τις ευρύτερες πτυχές και τάσεις της ιστορίας. Η αφήγησή του διακόπτεται στα μέσα του 1141, αν και πρόσθεσε κάποιες τελευταίες πινελιές το 1142. Αναφέρει ότι ήταν τότε ηλικιωμένος και αδύναμος (εκείνη τη χρονιά θα είχε φτάσει στην ηλικία των 67 ετών). Πιθανότατα δεν επέζησε για πολύ μετά την ολοκλήρωση τού σπουδαίου έργου του. 

 Η Εκκλησιαστική Ιστορία 
Η Εκκλησιαστική Ιστορία, που περιγράφεται ως η σπουδαιότερη αγγλική κοινωνική ιστορία του Μεσαίωνα,  χωρίζεται σε τρία μέρη:

 Τα βιβλία i και ii δίνουν την ιστορία του Χριστιανισμού από τη γέννηση του Χριστού. Μετά το 855, αυτός γίνεται ένας απλός κατάλογος παπών, που καταλήγει στο όνομα του Ιννοκέντιου Α΄. Αυτά τα βιβλία ο Oρντέρικ πρόσθεσε το 1136–1141 ως δεύτερη σκέψη στο αρχικό σχέδιο.
 Τα βιβλία iii έως vi αποτελούν μια ιστορία του Σαιντ-Εβρούλ, του αρχικού πυρήνα του έργου. Σχεδιασμένα πριν από το 1122, γράφτηκαν κυρίως κατά τα έτη 1123-1131. Το τέταρτο και το πέμπτο βιβλίο περιέχουν εκτενείς παρεκβάσεις σχετικά με τις πράξεις του Γουλιέλμου Α΄ του Κατακτητή στη Νορμανδία και την Αγγλία. Πριν από το 1067, αυτές προέρχονται κυρίως από δύο σωζόμενες πηγές: το "Gesta Normannorum Ducum" του Γκυγιώμ ντε Πουατιέ και το " Gesta Guillelmi " του Γκυγιώμ ντε Πουατιέ. Για τα έτη 1067-1071, το Oρντέρικ ακολουθεί το χαμένο τμήμα του "Gesta Guillelmi" και, ως εκ τούτου, είναι πρωταρχικής σημασίας. Από το 1071, αρχίζει να αποτελεί ανεξάρτητη αυθεντία. Οι ανακοινώσεις για πολιτικά γεγονότα σε αυτό το μέρος τού έργου του είναι πολύ λιγότερο άφθονες από ό,τι στα μεταγενέστερα βιβλία.
 Τα βιβλία vii έως xiii θέτουν τα εκκλησιαστικά ζητήματα σε δεύτερη μοίρα. Σε αυτό το τμήμα, αφού σκιαγραφεί την ιστορία της Γαλλίας υπό τις Καρολίγγειες και τις πρώιμες δυναστείες των Καπετιδών, ο Ορντερίκ ανατρέχει στα γεγονότα τής εποχής του, ξεκινώντας περίπου από το 1082. Έχει πολλά να πει σχετικά με το βασίλειο της Γερμανίας, τον παπισμό, τους Νορμανδούς στη Σικελία και την Απουλία, την Α΄ Σταυροφορία (για την οποία ακολουθεί τον Φουλσέρ του Σαρτρ και τον Μπωντρί του Μπουργκέγι, αλλά με αξιοσημείωτες αλλαγές ) και τη σύγχρονη μόδα, όπως τα μακριά μυτερά παπούτσια.  Αλλά το κύριο ενδιαφέρον του επικεντρώνεται στις ιστορίες των τριών αδελφών: του Ροβέρτου Β΄ Κουρθόζ, δούκα της Νορμανδίας, του Γουλιέλμου Β΄ Ρούφου και του Ερρίκου Α' της Αγγλίας. Συνεχίζει το έργο του, με τη μορφή χρονικών, μέχρι την ήττα και την αιχμαλωσία του Στεφάνου της Αγγλίας στο Λίνκολν το 1141. 

Η ιστορικός Μάρτζορι Τσίμπναλ αναφέρει ότι ο Ορντερίκ χρησιμοποίησε χαμένες πλέον πανκάρτες (καρτουλαρίκια ή συλλογές καταστατικών) διαφόρων νορμανδικών μοναστικών οίκων, ως πηγές για τα ιστορικά του γραπτά. 

Ο Ορντερίκ απευθύνθηκε τόσο στους συγχρόνους, όσο και στις μελλοντικές γενιές, με σκοπό το έργο του να μελετηθεί από μοναχούς και δόκιμους, που θα μάθαιναν για την ιστορία του μοναστηριού και τους ευεργέτες του.  Το έργο στο σύνολό του δεν διαβάστηκε ευρέως κατά τον Μεσαίωνα, αν και μεμονωμένα μέρη του ήταν δημοφιλή και κυκλοφορούσαν. 

Η Εκκλησιαστική Ιστορία συνήθως αναφέρεται με τη συντομογραφία τού ονόματος τού συγγραφέα και όχι με τον τίτλο, δηλαδή είτε ως Ord. Vitalis είτε ως Ord. Vit. ακολουθούμενη από τον αριθμό του τόμου και της σελίδας.

 Κοσμικά σχόλια 
Σε όλα τα γραπτά του, ο Ορντερίκ ασχολήθηκε με πολλά κοσμικά θέματα, όπως η βία της νορμανδικής κατάκτησης, το δικαίωμα στην κυριαρχία και την κληρονομιά, η ισχύς της κυβέρνησης, η σύνθεση των διαφόρων δικαστηρίων και η στρατιωτική τους δομή.  Τα περισσότερα από αυτά τα γραπτά γράφτηκαν κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ερρίκου Α΄ .  Μεγάλο μέρος τού κοινού στο οποίο απευθυνόταν ο Όρντερικ, περιλάμβανε ιππότες και ευγενείς που θα είχαν έννομο συμφέρον σε αυτά τα θέματα.  Οι ιππότες που σύχναζαν στο αβαείο του Σαιντ-Εβρούλ συχνά περίμεναν να έρθει η κληρονομιά τους, ή άλλοι που ήλπιζαν να αυξήσουν το κύρος τους μέσω της υπηρεσίας τους σε ένα νοικοκυριό. Chibnall, Marjorie, The World of Orderic Vitalis (Woodbridge, UK: Boydell Press, 1984), 123. Much of Orderic's intended audience included knights and nobility who would have had a vested interest in these topics.Nakashian, Craig M, “Orderic Vitalis and Henry of Huntingdon: Views of Clerical Warfare from Inside and Outside the Cloister,” In Between Sword and Prayer: Warfare and Medieval Clergy in Cultural Perspective, ed. Radoslaw Kotecki, Jacek Maciejewski, and John S. Ott. Leiden (NL: Brill, 2018), 162-163. Αυτό θα εξηγούσε γιατί βλέπουμε το θέμα της κληρονομιάς και του δικαιώματος στην κυριαρχία στα έργα του. Ο Ορντερίκ επανέλαβε τη συλλογιστική τής κατάκτησης τού Γουλιέλμου, ενώ παράλληλα διαφωνούσε με διάφορες πτυχές τής κατάκτησης. Συγκεκριμένα, μίλησε για τις αποκτήσεις αγγλικών εδαφών από Νορμανδούς άρχοντες, περιγράφοντας τις αποκτήσεις ως λεηλασία.  Στο θέμα της λεηλασίας, ο Ορντερίκ ξεχωρίζει μεταξύ των συναδέλφων του για την κριτική του στον Βοημούνδο Α΄ πρίγκιπα της Αντιόχειας, τον οποίο πίστευε ότι χρησιμοποίησε την αποστολή των σταυροφοριών ως δικαιολογία για να αποκτήσει εξουσία.  Μίλησε επίσης για τον ρόλο των κληρικών στο πεδίο της μάχης. Τόνισε τη συλλογιστική του για τη συμβολή στη βία μόνο εκ μέρους του βασιλιά, των λαϊκών ή άλλων κληρικών. 

Οι σκέψεις του Ορντερίκ για τον γάμο διαπέρασαν τα γραπτά του, πιθανώς από την εμπειρία που είχε με τον κληρικό γάμο τού πατέρα του και την απουσία τής μητέρας του. Ένα παράδειγμα των απόψεών του για τον γάμο προέρχεται από τη συμφωνία της Βερτράδης του Μονφόρ. Όταν ο θείος της, Γουλιέλμος, κόμης του Εβερύξ, κανόνισε να παντρευτεί η Βερτράδη τον Φούλκωνα κόμη του Ανζού, ο Ορντερίκ έγραψε υποτιμητικά για τον χαρακτήρα του Φούλκωνα, αναγνωρίζοντας το πώς τη χρησιμοποίησε για χάρη της εξουσίας.  Όταν η Βερτράδη έφυγε κρυφά με τον ήδη παντρεμένο βασιλιά Φίλιππο Α' της Γαλλίας, άλλαξε τον τόνο του, και τους επέπληξε όλους, περιγράφοντας τη Βερτράδη ως παλλακίδα και τον Φούλκωνα και τον Φίλιππο Α' ως μοιχούς. Chibnall, Marjorie, The World of Orderic Vitalis (Woodbridge, UK: Boydell Press, 1984), 129.

 Παραπομπές 

 Πηγές 

 Chibnall, Marjorie (1976). "Charter and Chronicle: The Use of Archive Sources by Norman Historians". Church and Government in the Middle Ages: Essays Presented to C. R. Cheney on his 70th Birthday. Brooke, C. N. L., Luscombe, D. E., Martin, G. H., Owen, Dorothy (editors). Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 1–18. ISBN 0-521-21172-7.
 Chibnall, Marjorie, The World of Orderic Vitalis (Oxford, 1987).

 Nakashian, Craig M. “Orderic Vitalis and Henry of Huntingdon: Views of Clerical Warfare from Inside and Outside the Cloister.” In Between Sword and Prayer: Warfare and Medieval Clergy in Cultural Perspective, edited by Radoslaw Kotecki, Jacek Maciejewski, and John S. Ott. Leiden, NL: Brill, 2018.

 Rozier, Charles C., Daniel Roach, Giles E.M. Gasper and Elisabeth van Houts (eds) Orderic Vitalis: Life, Works and Interpretations (Woodbridge, Boydell Press, 2016).

 Περαιτέρω ανάγνωση 

 Chibnall, Marjorie (επιμ. και μετάφραση), The Ecclesiastical History of Orderic Vitalis, 6 τόμοι (Οξφόρδη, 1968–1980) (Μεσαιωνικά Κείμενα της Οξφόρδης),  .
 Hingst, Amanda Jane, Ο Γραπτός Κόσμος: Παρελθόν και τόπος στο έργο του Orderic Vitalis (Notre Dame, Ιντιάνα, University of Notre Dame Press, 2009).

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


 Latin Chroniclers from the Eleventh to the Thirteenth Centuries: Orderic Vitalis from The Cambridge History of English and American Literature, Volume I, 1907–21.
 (Orderic) The Battle of Bremule excerpts translated by Marjorie Chibnall.
 (Orderic) On Henry I excerpts translated by David Burr.
 (Orderic) The Norman Conquest excerpts translated by Thomas Forester.
 The first written European ghost story appears in book II of the Ecclesiastical History and is transcribed here
 , trans. by Thomas Forester, with an introduction by François Guizot

Κατηγορία:Βενεδικτίνοι λόγιοι
Κατηγορία:Βενεδικτίνοι συγγραφείς
Κατηγορία:Άγγλοι ιστορικοί του 12ου αιώνα
Κατηγορία:Άγγλοι γαλλικής καταγωγής
Κατηγορία:Άγγλοι Βενεδικτίνοι
Κατηγορία:Γάλλοι Βενεδικτίνοι
Κατηγορία:Γάλλοι Ρωμαιοκαθολικοί ιερείς του 12ου αιώνα
Κατηγορία:Άγγλοι χρονικογράφοι
Κατηγορία:Συγγραφείς του 12ου αιώνα