Ασφόδελος

Ο ασφόδελος (επιστημονική-λατινική ονομασία Asphodelus, από την αρχαία ελληνική λέξη) είναι γένος μονοκοτυλήδονων φυτών, που ανήκει στην οικογένεια της αλόης, τα ασφοδελοειδή. Είναι κυρίως πολυετή φυτά, ιθαγενή της Ευρώπης (κυρίως της νότιας), της Λεκάνης της Μεσογείου, της Αφρικής, της Μέσης Ανατολής και της Ινδικής υποηπείρου. Μερικά είδη του έχουν εισαχθεί από τον άνθρωπο και διαδοθεί στη φύση σε χώρες όπως οι Νέα Ζηλανδία, Αυστραλία, Μεξικό, καθώς και στις νοτιοδυτικές ΗΠΑ.Kew Plants of the World OnlineAltervista Flora Italiana, genere Asphodelus, με φωτογραφίες και χάρτες της ευρωπαϊκής γεωγρ. κατανομής Πολλά είδη είναι καλλωπιστικά φυτά κήπου, φυόμενα σε καλά στραγγιζόμενα εδάφη με άφθονο φυσικό φως.

Περιγραφή
Οι ασφόδελοι είναι ανθεκτικά, κυρίως πολυετή, ποώδη φυτά, με στενά φύλλα που εκφύονται από τη βάση του φυτού και ένα υψηλό στέλεχος που φέρει μια όμορφη ταξιανθία με λευκά ή κιτρινωπά άνθη. Τα είδη Asphodelus albus και A. fistulosus έχουν λευκά άνθη και φθάνουν σε ύψος τα 60 εκατοστά. Το A. ramosus (κοινώς σπερδούκλα) είναι μεγαλύτερο είδος, με μεγάλα λευκά άνθη που φέρουν μια κεραμιδί γραμμή στο μέσο του κάθε πέταλου.

Είδη
Σήμερα αναγνωρίζονται τα παρακάτω 16 είδη ασφόδελου:

 Asphodelus acaulis, Desf. – Αλγερία, Μαρόκο, Τυνησία
 Asphodelus aestivus (ασφόδελος ο κοινός), Brot. – Δυτική Λεκάνη της Μεσογείου (κυρίως Πορτογαλία και Ισπανία)
 Asphodelus albus (ασφόδελος ο λευκός), Mill. – Λεκάνη της Μεσογείου
 Asphodelus ayardii, Jahand. & Maire – Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία, Αλγερία, Μαρόκο, Τυνησία, Κανάριες Νήσοι
 Asphodelus bakeri, Breistr. – Δυτικά ινδικά Ιμαλάια, βόρειο Πακιστάν και αλλού
 Asphodelus bento-rainhae, P.Silva – Ισπανία, Πορτογαλία
 Asphodelus cerasiferus, J.Gay – Γαλλία, Ισπανία, Σαρδηνία, Αλγερία, Μαρόκο, Τυνησία
 Asphodelus fistulosus (ασφόδελος ο κοίλος), L. – Λεκάνη της Μεσογείου (έχει εισαχθεί σε Νέα Ζηλανδία, Μεξικό, νοτιοδυτικές ΗΠΑ και αλλού)
 Asphodelus gracilis, Braun-Blanq. & Maire – Μαρόκο
 Asphodelus lusitanicus (ασφόδελος ο πορτογαλικός), Cout. – Ισπανία, Πορτογαλία
 Asphodelus macrocarpus, Parl. – Λεκάνη της Μεσογείου
 Asphodelus ramosus (ασφόδελος ο πολύκλαδος, κοινώς σπερδούκλα), L., Ν. Ευρώπη, Β. Αφρική, Μέση Ανατολή, Κανάριες Νήσοι
 Asphodelus refractus, Boiss. – Β. Αφρική και Αραβία (από τη Μαυριτανία και το Μαρόκο μέχρι τη Σαουδική Αραβία)
 Asphodelus roseus, Humbert & Maire – Ισπανία, Μαρόκο
 Asphodelus serotinus, Wolley-Dod – Ισπανία, Πορτογαλία
 Asphodelus tenuifolius (ασφόδελος ο λεπτόφυλλος), Cav. – Νοτιοανατολική Ευρώπη, Β. Αφρική (μέχρι Τσαντ, Μάλι, Σουδάν, Σομαλία) και νοτιοκεντρική Ασία (από τον Καύκασο έως την Ινδία)
 Asphodelus viscidulus Boiss. – Β. Αφρική, North Africa, Middle East, Arabian Peninsula

Παλαιότερα συμπεριλαμβανόταν και το είδος Asphodelus luteus, κοινώς περιδρομόχορτο, που μεταφέρθηκε στο γένος ασφοδελίνη ως Asphodeline lutea.

Χρήσεις
Τα φύλλα μερικών ειδών χρησιμεύουν για το τύλιγμα του μπουρράτα, ενός είδους τυριού. Τα φύλλα και το τυρί διατηρούνται περίπου τον ίδιο χρόνο, οπότε πράσινα φύλλα σημαίνουν ότι και το τυρί είναι φρέσκο, ενώ ξηραμένα φύλλα υποδεικνύουν ότι και το τυρί έχει περάσει τη βέλτιστη «ηλικία» του.

Μυθολογία

Στην αρχαία ελληνική μυθολογία και πίστη ο ασφόδελος ήταν περίφημος ως συνδεόμενος με τον κόσμο των νεκρών. Σύμφωνα με τον Όμηρο κάλυπτε ένα μεγάλο λιβάδι, όπου αναπαύονταν οι συνήθεις νεκροί (αρχ. ελλ. ἀσφόδελος λειμών). Το φυτό φυτευόταν πάνω σε τάφους και συνδεόταν συχνά με την Περσεφόνη, η οποία απεικονίζεται στεφανωμένη με μια γιρλάντα από ασφόδελους. Η γενική συσχέτιση του φυτού με τον θάνατο οφείλεται μάλλον στο γκριζωπό χρώμα των φύλλων του και τα χλομά κιτρινωπά άνθη του, που παραπέμπουν στη μουντάδα του κάτω κόσμου και τη χλομάδα του θανάτου. Οι ρίζες του ασφόδελου τρώγονταν από τους φτωχότερους Έλληνες, οπότε υπήρχε η πίστη ότι θα ήταν καλές ως τροφή και για τους νεκρούς. Επίσης θεωρούσαν τον ασφόδελο αντίδοτο για το δάγκωμα δηλητηριωδών φιδιών και κατά της μαγείας. Ακόμα, πίστευαν ότι σκότωνε τα ποντίκια, ενώ αντίθετα προστάτευε από ασθένειες τους χοίρους. Libyan nomads made their huts of asphodel stalks. Από την αρχαία ελληνική σύνδεση με τον θάνατο, ο ασφόδελος αναφέρεται από πολλούς ποιητές του νεότερου Δυτικού κόσμου ως μεταφορά για το θέμα του θανάτου.

Παραπομπές

Πηγές
 Το ομώνυμο λήμμα στη Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια «Χάρη Πάτση», τόμος 7, σσ. 234-235

Κατηγορία:Ασφοδελοειδή
Κατηγορία:Ελληνική χλωρίδα