Λεπίδα (αρχαιολογία)

Η λεπίδα, ως βασικό τέχνεργο στην προϊστορική και αρχαϊκή αρχαιολογία, αντιπροσωπεύει μια από τις παλαιότερες τεχνολογίες κατασκευής εργαλείων από πέτρα. Στην αρχαιολογική ορολογία, η λεπίδα ορίζεται ως ένα μακρύ, στενό και λεπτό κομμάτι λίθου που αφαιρείται από πυρήνα (core) με τη μέθοδο της πίεσης ή της κρούσης, έχοντας μήκος τουλάχιστον διπλάσιο του πλάτους τηςTixier, 1974.. Αυτή η τεχνική εμφανίστηκε κατά την Παλαιολιθική Εποχή και εξελίχθηκε μέχρι την ιστορική περίοδο, χρησιμοποιούμενη για κυνήγι, επεξεργασία τροφίμων και τελετουργικούς σκοπούς.

Τεχνολογία παραγωγής λεπίδων
Η παραγωγή λεπίδων βασίζεται στην προετοιμασία ενός πυρήνα, συνήθως από οψιανό, , με σειρά τεχνικών βημάτων. Στην Παλαιολιθική η μέθοδος Levallois επέτρεπε την προγραμματισμένη αφαίρεση λεπίδων, βελτιώνοντας την απόδοση υλικώνBoëda, 1986.. Στην Ελλάδα, ευρήματα από το σπήλαιο Φράγχθι (Αργολίδα) δείχνουν εξειδικευμένη παραγωγή λεπίδων από οψιανό της Μήλου κατά τη Νεολιθική Εποχή, υποδηλώνοντας εμπορικά δίκτυαRenfrew & Aspinall, 1990.. Η τεχνική πίεσης με εργαλεία από κόκαλο ή ξύλο εξασφάλιζε κοφτερά άκρα, ιδανικά για ξέσματα και τομές.

Λειτουργίες και χρήσεις
Οι λεπίδες λειτουργούσαν ως πολυχρηστικά εργαλεία. Σε κυνηγετικές κοινωνίες, όπως αυτές της Γραβέττιας περιόδου στην Ευρώπη, χρησιμοποιούνταν ως βλήματα σε βέλη ή δόρατα, με ίχνη μικροφθοράς που αποδεικνύουν επαφή με οστά ζώωνBarton & Rüther, 2017.. Στη Μεσόγειο, νεολιθικές λεπίδες από τη Θεσσαλία παρουσιάζουν σημάδια επεξεργασίας ξύλου και δέρματος, υποδηλώνοντας οικιακή χρήσηEfstratiou, 1994.. Επιπλέον, λεπίδες όπως οι μικρόλιθοι, ενσωματώνονταν σε σύνθετα όπλα, αυξάνοντας την ευελιξία. Αυτές οι λειτουργίες αντικατοπτρίζουν οικονομικές και κοινωνικές προσαρμογές σε διαφορετικά περιβάλλοντα.

Συμβολική και πολιτισμική σημασία
Πέρα από πρακτικές χρήσεις, οι λεπίδες φέρουν συμβολική διάσταση. Σε ταφικούς τύπους της Ανατολικής Μεσογείου, όπως στην Προκεραμική Νεολιθική Κύπρο, λεπίδες από καλάμι τοποθετούνταν ως τελετουργικά αντικείμενα, συμβολίζοντας status ή μετάβαση στον θάνατοPeltenburg, 2003. Στην Ελλάδα, η χρήση εξωτικών υλικών όπως οψιανός υποδηλώνει εμπορικές ανταλλαγές και κοινωνική διαφοροποίηση. Πρόσφατες μελέτες με 3D ανάλυση δείχνουν ότι ορισμένες λεπίδες είχαν διακοσμητικά χαρακτικά, ενισχύοντας τη θεωρία της υλικής κουλτούρας ως μέσου ταυτότηταςLemonnier, 2012..

Η λεπίδα παραμένει κεντρικό στοιχείο στην κατανόηση της ανθρώπινης τεχνολογίας και κοινωνίας, από την Παλαιολιθική μέχρι την ιστορική εποχή. Η μελέτη της αποκαλύπτει όχι μόνο τεχνικές καινοτομίες αλλά και πολιτισμικές δυναμικές, όπως εμπόριο και συμβολισμό. Μελλοντικές έρευνες με προηγμένες μεθόδους, όπως η φασματοσκοπία, μπορούν να εμβαθύνουν στην προέλευση υλικών και χρήσεων.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
Barton, R. N. E., & Rüther, P. (2017). Microwear analysis of Gravettian blades. Journal of Archaeological Science, 78, 45-56. https://doi.org/10.1016/j.jas.2016.11.008
Boëda, É. (1986). Approche technologique du concept Levallois. Pétrographies, 9(1), 13-28.
Efstratiou, N. (1994). The Neolithic settlement at Sitagroi. Cambridge University Press. ISBN 978-0521353562
Lemonnier, P. (2012). Transformations of objects and identities. Routledge. ISBN 978-0415691837
Peltenburg, E. J. (2003). The colonisation and settlement of Cyprus. Lemba Archaeological Project (Vol. 2). Paul Åströms Förlag. ISBN 978-9179160566
Renfrew, C., & Aspinall, A. (1990). Archaeology and ' Cambr'idge University Press. ISBN 978-0521322280
Tixier, J. (1974). Méthode pour la détermination de l'âge des industries lithiques. Bulletin du Musée d'Archéologie Nationale de Saint-Germain-en-Laye, 31, 27-36.

Περαιτέρω ανάγνωση
Butler, C (2005). Prehistoric Flintwork, Tempus, Stroud. .
Darvill, T (ed.) (2003). Oxford Concise Dictionary of Archaeology'', Oxford: Oxford University Press. .

Κατηγορία:Λίθινο εργαλείο