Οι δακτύλιοι του Κρόνου. Ένα αγγλικό προσκύνημα

Οι δακτύλιοι του Κρόνου. Ένα αγγλικό προσκύνημα () είναι μυθιστόρημα του Γερμανού συγγραφέα Β.Γκ. Ζέμπαλντ που εκδόθηκε το 1995. Το θέμα του είναι μια εξαήμερη πεζοπορία τον Αύγουστο του 1992 στις ακτές της Ανατολικής Αγγλίας, η οποία συνδυάζεται με ιστορικά γεγονότα και βιογραφικά σημειώματα. Ένα χρόνο μετά το ταξίδι, ο αφηγητής αρχίζει να συμπληρώνει τις σημειώσεις του και να συγκεντρώνει τις έρευνες που διεξήγαγε πριν και μετά το ταξίδι. Το αποτέλεσμα είναι ένα ταξιδιωτικό ημερολόγιο που, ενώ παράλληλα αναφέρει τουριστικές, ιστορικές και βιογραφικές πληροφορίες, συνδέει το βαλτώδες τοπίο του Σάφολκ με τα ερείπια ενός παρελθόντος που φτάνει μέχρι τον 17ο αιώνα, ακόμη και πέρα από τα σύνορα της Αγγλίας. 

 Είδος 
Συνδυάζοντας τις λεπτομέρειες μιας οδοιπορικής περιήγησης με διαλογισμούς που προκλήθηκαν από τοποθεσίες και ανθρώπους που συνάντησε ο αφηγητής, το βιβλίο - που ο συγγραφέας χαρακτήρισε «πεζογραφική αφήγηση» - είναι ένας συνδυασμός μυθοπλασίας, ταξιδιωτικών εντυπώσεων, αξιοπερίεργων πολιτιστικών και ιστορικών γεγονότων, βιογραφιών και απομνημονευμάτων με κύρια θέματα την καταστροφή, τον χρόνο, τη μνήμη και την ταυτότητα.

 Τίτλος 
μικρογραφία|Οι δακτύλιοι του Κρόνου
Το πρώτο μέρος του αινιγματικού τίτλου μπορεί να ερμηνευθεί μέσω κειμενικών αναφορών. Πρώτον, ένα απόσπασμα εξηγεί ότι οι αστρονομικοί δακτύλιοι του Κρόνου είναι θραύσματα μιας κατεστραμμένης σελήνης, όπως ακριβώς μικρότεροι αστερισμοί έχουν απορροφηθεί από μεγαλύτερους στην πάροδο του χρόνου  -  το φαινόμενο των δακτυλίων παρουσιάζεται ως είδηση μιας ολοκληρωμένης καταστροφής. 

Σε άλλο σημείο, ένα βράδυ ο αφηγητής παρομοιάζει τις νυχτερινές σκιές που προχωρούν πάνω από τον ορίζοντα με μαύρο πέπλο πάνω στη γη. Σχεδόν όλα τα πλάσματα είναι ξαπλωμένα, σειρές πάνω σε σειρές, σαν να ισοπεδώθηκαν «από το δρεπάνι του Κρόνου», όπως ταυτίζεται με τον Σατούρνους, ρωμαϊκό θεό της γεωργίας που καταβροχθίζει τους ανθρώπους, ο οποίος για τον αφηγητή προσωποποιεί ένα τέρας, πρωταγωνιστή μόνιμης καταστροφής, δημιουργό ενός ατελείωτου νεκροταφείου για μια ανθρωπότητα που έχει χτυπηθεί από «επιδημική ασθένεια». Μπορεί κανείς να ξεφύγει μόνο προσωρινά από αυτό το τέρας, το οποίο με τις πολύπλευρες μορφές του συνεχίζει το έργο της καταστροφής του σαν να βρίσκεται σε μια προκαθορισμένη πορεία της μοίρας. 

Ο υπότιτλος Ένα αγγλικό προσκύνημα είναι μάλλον ειρωνικός, καθώς το ταξίδι δεν επιδιώκει έναν μεταφυσικό ή λυτρωτικό σκοπό, ο ταξιδιώτης δεν αντιλαμβάνεται τα μέρη που διασχίζει ως υποσχέσεις σωτηρίας, αλλά ως σιωπηλούς μάρτυρες μιας επικείμενης ή παλαιότερης καταστροφής καθώς αποκαλύπτει τα ίχνη της φθοράς, της παρακμής και των καταστροφών της παγκόσμιας ιστορίας.

 Περιεχόμενο 
μικρογραφία|332x332εσ|Φρανθίσκο Γκόγια, Ο Κρόνος καταβροχθίζει έναν από τους γιους του (1819–1823)
Η αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο, από έναν αφηγητή αβέβαιης ταυτότητας που μοιάζει πολύ με τον συγγραφέα (επαναλαμβανόμενη τεχνική στα έργα του Ζέμπαλντ), αφηγείται ένα μεγάλο οδοιπορικό στις κομητείες Νόρφολκ και Σάφολκ, στην Ανατολική Αγγλία. 

Σε δέκα κεφάλαια, περιγράφονται τα τοπία, οι πόλεις και τα χωριά, τα αρχοντικά και οι κήποι τους, βικτωριανά κάστρα και οι άνθρωποι που συναντά. Αλλά ο αφηγητής αποκλίνει από τα πρότυπα του ταξιδιωτικού ημερολογίου και με αλλαγή εστίασης αποκαλύπτει τον πραγματικό αφηγηματικό του στόχο: την πιο μελαγχολική πλευρά του κόσμου στην οποία είμαστε απλώς σύντομοι επισκέπτες όπου κυριαρχούν θάνατος, φθορά, εξαφάνιση και καταστροφή. Αμέτρητες ετοιμοθάνατες πόλεις και εγκαταλελειμμένα αρχοντικά παρέχουν στον αφηγητή ευκαιρίες να αναλογιστεί την τρομακτική τάση του ανθρώπου για πράξεις καταστροφής και εξόντωσης: από τους πολέμους του οπίου μέχρι τις συνέπειες του Θατσερισμού και της γεωργικής πολιτικής της ΕΕ, τη βία του Α' ΠΠ, τις μαζικές εκτελέσεις στα ναζιστικά στρατόπεδα, το Ολοκαύτωμα και τους βομβαρδισμούς κατά τη διάρκεια του Β' ΠΠ, τις φρικαλεότητες του αποικισμού ειδικά στο Βελγικό Κονγκό, την εξέγερση των Ταϊπίνγκ στη νότια Κίνα, κινούμενος μέσα στον χρόνο και τον χώρο από το παρόν μέχρι πίσω στη Γαλλική Επανάσταση.

Αναφέρεται επίσης σε θέματα όπως το ψάρεμα ρέγγας στη Βόρεια Θάλασσα ή η ιστορία της παραγωγής μεταξιού στην Κίνα και η εισαγωγή της εκτροφής μεταξοσκωλήκων στην Ευρώπη, καθώς και σε οικογενειακές μοίρες και ατομικές βιογραφίες - τα δύο τελευταία θέματα μαζί αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ένα τρίτο του κειμένου. Και προχωρώντας πολύ πέρα από αυτά, περιγράφει όνειρα και παραισθήσεις, θολώνοντας τα όρια μεταξύ πραγματικότητας και μυθοπλασίας. Εισάγει βιογραφίες, όπως του Τόμας Μπράουν, γιατρού και φιλοσόφου του 17ου αιώνα που θεωρούσε την καταστροφή και το σκοτάδι ως την υπογραφή της ανθρώπινης ιστορίας, και του διπλωμάτη που αγωνίστηκε για την ανεξαρτησία της Ιρλανδίας Ρότζερ Κέιμεντ και εκτελέστηκε το 1916. Αυτές οι παρατηρήσεις συμπληρώνονται από βιογραφικά πορτρέτα συγγραφέων όπως του Μίχαελ Χάμπουργκερ, μεταφραστή των ποιημάτων του Πάουλ Τσέλαν του οποίου η ζωή στην Αγγλία είναι περίπου παράλληλη με του Ζέμπαλντ, των Γιόζεφ Κόνραντ, Άλτζερνον Τσαρλς Σουίνμπερν,  Φρανσουά-Ρενέ ντε Σατωμπριάν, μιας Κινέζας αυτοκράτειρας, Αυστριακών μοναρχών και άλλων. Αυτές οι φαινομενικές παρεκκλίσεις συνδέονται με την κύρια πλοκή με ελκυστικό για τον αναγνώστη τρόπο.
μικρογραφία|Προστασία από τη διάβρωση στις ακτές του Σάφολκ
Η αφήγηση συνδυάζει την ακαδημαϊκή έρευνα, την παρατήρηση της φύσης, τη μυθοπλασία και ιστορικά ανέκδοτα που υπερβαίνουν τα γεγονότα σε μια αλληλοδιαπλοκή μυθοπλασίας και πραγματικότητας που θυμίζουν στον αφηγητή τους φανταστικούς κόσμους του Χόρχε Λουίς Μπόρχες και  το διήγημά του Τλον, Ούκμπαρ, Όρμπις Τέρτιους που συνδυάζει τις προσωπικές αναμνήσεις του Μπόρχες με ένα επινοημένο σύμπαν.   

72 ασπρόμαυρες φωτογραφίες παρουσιάζουν κατεστραμμένα ίχνη ζωής που ανακαλύπτει. Δεν έχουν λεζάντες ούτε επεξηγούνται, αλλά εισάγονται σε ένα μεγαλύτερο μέρος της αφήγησης. Εκτός από τις φωτογραφίες, εισάγει μια εκπαιδευτική ταινία, διάφορα έγγραφα για να διευκρινίσει το κείμενο, μεταξύ των οποίων πίνακες ζωγραφικής άγνωστων και γνωστών ζωγράφων όπως το Μάθημα ανατομίας του Δρ. Τουλπ που ζωγράφισε ο Ρέμπραντ το 1632.

 Αναφορές 
Το 1999, έλαβε το γαλλικό βραβείο Καλύτερου Ξένου Βιβλίου στην κατηγορία δοκιμίου.

Το 2012, ο Άγγλος σκηνοθέτης ντοκιμαντέρ Γκραντ Γκι γύρισε την ταινία Patience (After Sebald) βασισμένος σε αυτό το βιβλίο.

 Μετάφραση στα ελληνικά 
 Οι δακτύλιοι του Κρόνου. Μακρά οδοιπορία στην Αγγλία, μτφ. Γιάννης Καλλιφατίδης, εκδ. Άγρα, 2009 
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Ταξιδιωτική λογοτεχνία