Βερνάρδος της Σεπτιμανίας

Ο Βερνάρδος, γαλλ.: Bernard de Septimanie, comte d'Autun  (795 – 844) από τον Οίκο των Γουλιελμιδών, γιος του Γουλιέλμου του Ζελόν και εξάδελφος του Καρλομάγνου, ήταν δούκας της Σεπτιμανίας και κόμης της Βαρκελώνης από το 826 έως το 832 και ξανά από το 835 μέχρι την εκτέλεσή του, καθώς και κόμης της Καρκασόν από το 837. Διορίστηκε για να διαδεχθεί τον 3ο κόμη της Βαρκελώνης, Ραμπόν. Κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του, ο Βερνάρδος ήταν ένας από τους στενότερους συμβούλους του αυτοκράτορα Λουδοβίκου Α΄ του Ευσεβούς, κορυφαίος υποστηρικτής του Πολέμου κατά των Μαυριτανών για την Ανάκτηση της Ιβηρικής, και πολέμιος των συμφερόντων της τοπικής Βησιγοτθικής αριστοκρατίας στην Ιβηρική.

 Τίτλος 
Ο Βερνάρδος ήταν αναμφισβήτητα κόμης (comes) της Βαρκελώνης και αρκετών άλλων κομητειών κατά τη διάρκεια της μακράς σταδιοδρομίας του. Εμφανίζεται επίσης στα χρονικά με τον τίτλο δούκας (dux), αν και ο βαθμός στον οποίο αυτός ήταν στρατιωτικός χαρακτηρισμός, είναι ασαφής.  Μερικές φορές αναφέρεται αναδρομικά από τους ιστορικούς ως μάργραβος (marchio, μαρκήσιος). Το όνομα και ο τίτλος του, όπως εμφανίζονται σε διάφορες πρωτογενείς πηγές, ήταν:
 Bernhardus come Barcinonensis  ("Bερνάρδος κόμης της Βαρκελώνης")
 duce Bernhardo  ("δούκας Βερνάρδος")
 præfatus Bernardus  ("έπαρχος Bερνάρδος")
 Bernhardum Barcenonensium ducem  ("Bερνάρδος, δούκας της Βαρκελώνης")
 Bernardus come marcæ Hispanicæ Annales Bertiniani. ("Βερνάρδος, κόμης της "Ισπανικής μαρκιωνίας")
 Bernardo comiti Tolosano  ("Bερνάρδος, κόμης της Τουλούζης")

 Κόμης της Βαρκελώνης 
Ο Βερνάρδος αναφέρεται για πρώτη φορά σε ιστορικά αρχεία ως ένας από τους τέσσερις γιους σε ένα έγγραφο τού πατέρα του, που χρονολογείται στις 14 Δεκεμβρίου 804 και αφορά την ίδρυση του μοναστηριού του Ζελόν. 

Ο Βερνάρδος πρέπει να κληρονόμησε γη στην περιοχή γύρω από την Τουλούζη, από την οποία επέκτεινε την εξουσία του για να γίνει κόμης γύρω στο 826. Αρχικά προσέλκυσε την προσοχή της ανώτερης αριστοκρατίας, καταπνίγοντας την τοπική εξέγερση ενός ευγενή ονόματι Αισό, ο οποίος ήταν ίσως Βησιγότθος υποδιοικητήός του έκπτωτου Μπέρα, κόμη της Βαρκελώνης.  Οι φρουρές των κάστρων της περιοχής, που είχαν ευνοήσει τον Μπέρα, ενώθηκαν με την Αισό σε μία επανάσταση εναντίον τού νέου κόμη. Μόνο το κάστρο της Ρόντα ντε Τερ, στην κομητεία της Αυσόνα, αντιστάθηκε, και στη συνέχεια καταστράφηκε από τον Αισό. Από την πρόσφατα καταληφθείσα περιοχή του, ο Αισό επιτέθηκε στην κομητεία της Σερδάνια και στην περιοχή των Πεδιάδων. Ο νεαρός κόμης Βερνάρδος ζήτησε και έλαβε βοήθεια από τον βασιλιά των Φράγκων, καθώς και από μερικούς εντόπιους Ισπανούς (πιθανώς Γότθους ευγενείς). Για να αντιμετωπίσει αυτές τις ενισχύσεις, ο Αισό έστειλε τον αδελφό του να ζητήσει βοήθεια από τον Αμπντ αρ-Ραχμάν Β΄, εμίρη της Κόρδοβας, τον μόνο πιθανό σύμμαχο αρκετά ισχυρό για να απειλήσει τους Φράγκους. Ο Αμπντ αρ-Ραχμάν έστειλε τον στρατηγό Ουμπάιντ Αλλάχ Αμπού Μαρουάν στη Σαραγόσα τον Μάιο του 827, από όπου εισέβαλε στην περιοχή της Βαρκελώνης, φτάνοντας στην ίδια την πόλη το καλοκαίρι. Την πολιόρκησε και λεηλάτησε τα περίχωρά της, αλλά απέτυχε να την καταλάβει.

Όταν ο βασιλιάς έμαθε γι' αυτές τις επιδρομές, διέταξε τον δεύτερο γιο του, Πεπίνο, τότε δούκα της Ακουιτανίας, και τους κόμητες Ούγο της Τουρ και Μάτφριντ της Ορλεάνης να στρατολογήσουν στρατό εναντίον των Μουσουλμάνων, αλλά η στρατολόγηση ήταν αργή. Όταν έφτασε ο στρατός, ο Αμπού Μαρουάν είχε ήδη επιστρέψει σε μουσουλμανικό έδαφος, παίρνοντας μαζί του τον Αισώ και τους οπαδούς του (τέλη του 827).

Αυτή η αναστολή, που θεωρήθηκε ως νίκη, αύξησε σημαντικά το κύρος του Βερνάρδου. Αν και η κατεστραμμένη κομητεία της Αυσόνα, εξαρτημένη από τη Βαρκελώνη, παρέμεινε έρημη μέχρι τα μέσα του 0ου αι., η καταστροφή της αποδόθηκε στην καθυστερημένη άφιξη του Ούγου και του Μάτφριντ. Και οι δύο κόμητες εκδιώχθηκαν από τις κομητείες τους στη Συνέλευση του Άαχεν το 828. Σε εκείνη τη συνέλευση, η Ορλεάνη παραχωρήθηκε στον Όντο και ο αδελφός του Βερνάρδου, Γκωσέλμ, έλαβε τα φέουδα του Κονφλάντ και του Ραζέ. Καθώς ο Λεϊμπούλφ της Προβηγκίας είχε αποβιώσει την άνοιξη, οι τεράστιες κτήσεις του —Ναρμπόν, Μπεζιέ, Αγκντ, Μελγκέγ, Νιμ και πιθανώς Ουζές— παραχωρήθηκαν στον Βερνάρδο. Από αυτή την ευρεία συλλογή φεούδων (honores) στη Σεπτιμανία, ο Βερνάρδος πήρε τον τίτλο «δούκας της Σεπτιμανίας». Σε μία άλλη συνέλευση, στο Ίνγκελχαϊμ τον Ιούνιο, εξετάστηκε μία επιδρομή αντιποίνων στην περιοχή της Κόρδοβας, αλλά παρόλο που συγκεντρώθηκε στρατός στην Τιονβίλ, δεν εισήλθε στις περιοχές που έλεγχε ο Βερνάρδος, καθώς ο κίνδυνος μουσουλμανικών επιδρομών φαινόταν να έχει μειωθεί.

 Σταδιοδρομία στην Αυλή 
Τον Αύγουστο του 829 ο βασιλιάς έστειλε τον γιο του Λοθάριο στην Παβία για να φορέσει το σιδηρούν στέμμα (των Λογγοβάρδων). Ο Λουδοβίκος Α΄ κάλεσε τον Βερνάρδο να αντικαταστήσει τον γιο του στην Αυλή, παραχωρώντας του τον τίτλο του θαλαμηπόλου (camerarius) και την επιμέλεια του νεαρού Καρόλου (Β΄), ο οποίος τότε ήταν απλώς δούκας της Αλσατίας, της Αλαμανίας και της Ραιτίας, αλλά αργότερα προοριζόταν να γίνει βασιλιάς της Δυτικής Φραγκίας. Ο Βερνάρδος ανέθεσε την κυβέρνηση των κομητειών του στον αδελφό του Γκωσέλμ, ο οποίος στη συνέχεια πήρε τον τίτλο τού μαργράβου (marchio).

Μετά από λίγους μόνο μήνες στην Αυλή, ο Μπερνάρδος είχε κάνει πολλούς εχθρούς. Πράγματι, ήταν ο κύριος καταλύτης για την επανάσταση του Λοθάριου τον επόμενο χρόνο.  Ο Θεγάν του Τρηρ, στο έργο του ΠΕπραγμένα Λουδοβίκου (Gesta Hludowici), κατέγραψε ότι ο Βερνάρδος κατηγορήθηκε ότι είχε παράνομη σχέση με τη βασίλισσα Ιουδήθ της Βαυαρίας, αλλά θεώρησε αυτές τις φήμες ψεύδη. Παρ' όλα αυτά, αυτές οι φήμες προκάλεσαν ταραχές στον στρατό, που είχε συγκεντρωθεί στη Ρεν για να πολεμήσει τους Βρετόνους τον Απρίλιο του 830. Ενώ η ζωή του απειλούνταν, καθώς τα τρία μεγαλύτερα παιδιά τού Λουδοβίκου Α΄ υποστήριζαν την αντιπολίτευση εναντίον του, ο Βερνάρδος εγκατέλειψε την Αυλή και, σύμφωνα με τα Annales Bertiniani, επέστρεψε στη Βαρκελώνη. Ο αδελφός του, ο Έριβερτ, ο οποίος είχε παραμείνει στην Αυλή, εξορίστηκε. Ο Βερνάρδος στερήθηκε την κομητεία του Ωτύν, η οποία του είχε παραχωρηθεί λίγο καιρό πριν.

Σε μία συνέλευση στο Ναϊμέχεν τον Οκτώβριο του 830, ο βασιλιάς ανέκτησε την εξουσία του μετά από έναν σύντομο εμφύλιο πόλεμο με τους γιους του. Στη συνέχεια, σε μία άλλη συνέλευση στο Άαχεν τον Φεβρουάριο του 831, προχώρησε στη διαίρεση του βασιλείου, δίνοντας τη Γοτθία στον Κάρολο Β΄, αν και η διαίρεση δεν θα ήταν αποτελεσματική μέχρι το τέλος του. Ο Βερνάρδος προσπάθησε να ανακτήσει την εύνοια της Ιουδήθ και του Καρόλου Β΄, αλλά απέφυγαν να ανανεώσουν τις σχέσεις μαζί του, μετά την πτώση του από την εξουσία. Στη Συνέλευση της Τιονβίλ τον Οκτώβριο του 831, ο Βερνάρδος μίλησε προσωπικά με τον βασιλιά, αλλά δεν μπόρεσε να ανακτήσει την προηγούμενη θέση του στην Αυλή. Σε απάντηση, ο Βερνάρδος ανέτρεψε την προηγούμενη πίστη του, και τάχθηκε με το μέρος των εχθρών του Λουδοβίκου Α΄.

 Εμφύλιος πόλεμος του 831–832 
Τον Νοέμβριο του 831, ο Πεπίνος της Ακουιτανίας επαναστάτησε εναντίον του πατέρα του. Ενώ ο Βερεγγάριος ο Σοφός, κόμης της Τουλούζης, τον συμβούλεψε να μην ακολουθήσει μία τέτοια πορεία δράσης, ο Βερνάρδος την ενθάρρυνε. Στις αρχές του 832 ο Λουδοβίκος Α΄ ο Ευσεβής ξεκίνησε την εκστρατεία εναντίον τού επαναστατημένου γιου του. Ο Βερεγγάριος, πιστός στον βασιλιά, εισέβαλε στα φέουδα του Βερνάρδου και κατέλαβε το Ρουσιγιόν (με το Βαλεσπίρ) και πιθανώς επίσης το Ραζές και το Κονφλάν. Στις 2 Φεβρουαρίου, ο Βερεγγάριος βρισκόταν ήδη στην Έλνα.

Τελικά, οι διαδοχικές νίκες των βασιλικών δυνάμεων ανάγκασαν τον Πεπίνο και τον Βερνάρδο να εμφανιστούν ενώπιον του βασιλιά τον Οκτώβριο του 832. Ο Πεπίνος εκδιώχθηκε από το δουκάτο του και στάλθηκε αιχμάλωτος στο Τρηρ, έχοντας παραχωρήσει όλα τα εδάφη του στον ετεροθαλή αδελφό του Κάρολο. Ο Βερνάρδος κατηγορήθηκε για απιστία, και απολύθηκε από όλα τα αξιώματά του και του αφαιρέθηκαν όλα τα φέουδά του στη Σεπτιμανία και τη Γοτθία, τα οποία δόθηκαν στον Βερεγγάριο. Ο αδελφός του, Γκωσέλμ, πιθανότατα επίσης εκτοπίστηκε, αλλά για ένα διάστημα παρέμεινε κάτοχος της κομητείας της Εμπούριες, αγνοώντας την απόλυσή του.

 Εμφύλιος πόλεμος του 833 – 834 
Το 833, ωστόσο, ο Λοθάριος επαναστάτησε. Ο Πεπίνος, με τον Βερνάρδο και τον Γκωσέλμ, παρέμειναν πιστοί στον Λουδοβίκο Α΄ αυτή τη φορά. Αφού νίκησε τις δυνάμεις του Λοθάριου και επέστρεψε τον βασιλιά στην εξουσία την 1η Μαρτίου 834, ο Βερνάρδος ζήτησε την επιστροφή των φεούδων του, επικαλούμενος την απώλεια ανδρών, που είχε υποστεί για τον βασιλιά. Ωστόσο, ο Βερεγγάριος εξακολουθούσε να τα κετέχει νόμιμα. Ο βασιλιάς δίστασε για την απόφασή του, αλλά τον Ιούνιο του 835 κάλεσε τον Βερνάρδο και τον Βερεγγάριο σε Συνέλευση στο Κρεμιέ, κοντά στη Λυών, όπου θα εξέδιδε την ετυμηγορία του. Ο Βερεγγάριος απεβίωσε απροσδόκητα καθ' οδόν, και απαλλαγμένος από εμπόδια, ο βασιλιάς έδωσε τη Σεπτιμανία και τις κομητείες της, καθώς και την Τουλούζη, στον Βερνάρδο. Τα μόνα εδάφη που δεν επιστράφηκαν ήταν το Εμπούριες και το Ρουσιγιόν, τα οποία είχαν ήδη παραχωρηθεί στον Σουνιέ Α΄ και τον Αλάρικ, αντίστοιχα, και το Ουρζέλ και η Σερδάνια, τα οποία είχαν αποσπαστεί από την Τουλούζη από τον σφετεριστή Αθνάρ Α΄ Γκαλίντεθ. Ο Σουνίφρεδ, αδελφός του Ολίβα Α΄ της Καρκασόν, ανέλαβε την εκδίωξή του.

Ο Βερνάρδος επέστρεψε στην επικράτειά του, όπου ο γοτθικός πληθυσμός που είχε υποστηρίξει τον Μπέρα και στη συνέχεια τον Βερεγγάριο, εξακολουθούσε να του αντιτίθεται. Δέκα καταγγελίες υποβλήθηκαν εναντίον του στη Συνέλευση του Κιερζύ-συρ-Ουάζ τον Σεπτέμβριο του 838. Από το 841 απουσίαζε συχνά από τα εδάφη του, συμμετέχοντας στους αγώνες του βασιλείου, και οι κομητείες διοικούνταν από τους αντίστοιχους υποκόμητές τους.

 Βασιλεία του Καρόλου Β΄ του Φαλακρού 
Ο Βερνάρδος απέφυγε να συμμετάσχει στη Μάχη του Φοντεναί-αν-Πυισαί (25 Ιουνίου 841), όπου ο Κάρολος Β΄ ο Φαλακρός και ο Λουδοβίκος Β΄ ο Γερμανικός νίκησαν τον αδελφό τους Λοθάριο, ο οποίος υποχώρησε προς τα νότια με τον στρατό του. Ο Βερνάρδος παρέμεινε έξω από τη μάχη περιμένοντας το αποτέλεσμά της, μετά το οποίο έστειλε τον γιο του Γουλιέλμο να αποτίσει φόρο τιμής στον Κάρολο Β΄, και να του υποσχεθεί ότι ο πατέρας του θα εξασφάλιζε την υποταγή τού Πεπίνου Β΄, του επαναστατημένου γιου τού Πεπίνου, ο οποίος διεκδικούσε την κυριαρχία της Ακουιτανίας. Φαίνεται ότι ο Μπερνάρδος δεν είχε καμία πρόθεση να τηρήσει αυτή την τελευταία υπόσχεση.

Κατά τη διάρκεια της εκστρατείας του Καρόλου Β΄ στην Ακουιτανία (842), αποφάσισε να τιμωρήσει τον Βερνάρδο, αφαιρώντας του την κομητεία της Τουλούζης υπέρ του Άκφρεδ (Ιούλιος). Ο Βερνάρδος, ωστόσο, αρνήθηκε να αποδεχτεί την απόφαση, και επαναστάτησε συμμαχώντας ανοιχτά με τον Πεπίνο Β΄, και εκδιώκοντας τον Άκφρεδ από την Τουλούζη (843). Ο Κάρολος Β΄ απάντησε στέλνοντας τον Γκερέν δούκα της Προβηγκίας, ο οποίος το 842 διηύθυνε την εκστρατεία στην Ακουιτανία, εναντίον της Σεπτιμανίας. Διάφορα άλλα γεγονότα -νέες εισβολές των Βίκινγκ και επιδρομές των Βρετόνων- επέβαλαν τον τερματισμό των εσωτερικών εμφύλιων συγκρούσεων που έπλήτταν το βασίλειο, και τον Αύγουστο του 843, η Συνθήκη του Βερντέν υπογράφηκε μεταξύ των τριών αδελφών: Καρόλου Β΄, Λουδοβίκου Β΄ και Λοθάριου. Η Σεπτιμανία και η Γοτθία αφέθηκαν στα χέρια του Καρόλου Β΄. Η κομητεία του Ουζές, όπου ο Βερνάρδος εξακολουθούσε να κατέχει κτήματα, ανατέθηκε στον Λοθάριο. Επιπλέον, η κομητεία του Ωτύν, η οποία είχε χαθεί από καιρό από τον Βερνάρδο, και της οποίας ο γιος του είχε ανανεώσει τη διεκδίκησή της, δόθηκε στον Γκερέν.

Το 844 ο Κάρολος Β΄ επέστρεψε στην Ακουιτανία, με στόχο να αναγκάσει τον Πεπίνο Β΄ να υποταχθεί και να κατακτήσει την Τουλούζη. Κατά τη διάρκεια της Μάχης της Τουλούζης το 844, ο Βερνάρδος της Σεπτιμανίας αιχμαλωτίστηκε, είτε από τις βασιλικές δυνάμεις κατά την επίθεση στην Τουλούζη είτε, σύμφωνα με τον Γάλλο ιστορικό Πιερ Αντόκ, έναν χρόνο πριν από τον Γκερέν στο Ουζές. Ο Άντοκ υποστηρίζει ότι το 844 απλώς παρουσιάστηκε ενώπιον του Καρόλου Β΄ κατά τη διάρκεια της εκστρατείας του στην Ακουιτανία. Με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, τον Μάιο του 844 ο Βερνάρδος παρουσιάστηκε στον Κάρολο Β΄, ο οποίος διέταξε την εκτέλεσή του.

Τον επόμενο μήνα, ο γιος του Πεπίνου Β΄ και του Βερνάρδου, Γουλιέλμος, κατάφερε ένα σοβαρό πλήγμα στον Κάρολο Β΄ στο Ανγκουμουά στις 14 Ιουνίου. Τα φέουδα (honores) τού Βερνάρδου απονεμήθηκαν στον Σουνίφρεδ, ο οποίος είχε προηγουμένως αναλάβει την υποταγή του Αθνάρ στην Αραγονία.

Ο Βερνάρδος νυμφεύτηκε τη Ντουόδα, πιθανώς κόρη του Σάντσο Α΄ δούκα της Γασκώνης, στις 29 Ιουνίου 824 στο Άαχεν. Μαζί της απέκτησε δύο γιους, τον προαναφερθέντα Γουλιέλμο και έναν άλλον ονόματι Βερνάρδο Πλανταπιλόζα.

 Σημειώσεις 

Lewis, Archibald R. The Development of Southern French and Catalan Society, 718–1050. University of Texas Press: Austin, 1965.
Thomassy, R. "Critique des deux chartes de foundation de l'abbaye de Saint-Guillem-du-Désert," Bibliothèque de l'Ecole des Chartes, Series 1, Volume II (Paris, 1840–1844).
Hummer, Hans J. Politics and Power in Early Medieval Europe: Alsace and the Frankish Realm 600–1000. Cambridge University Press: 2005.
Flodoard. Historia Remensis Ecclesiæ'''. III, XXVI, MGH SS XXXVI.
Thegan of Trier. Gesta Hludowici. 36, MGH SS II, p. 597.Annales Xantenses. MGH SS II, p. 227.Annales Fuldenses (Gesta quorundam regum Francorum), ed. G.H. Pertz, Annales et chronica aevi Carolini''. MGH Scriptores 1. Hanover, 1826. 337–415.

 Δείτε επίσης 
 Regnum francorum

 Αναφορές 

 Πηγές 

Κατηγορία:Κόμητες της Βαρκελώνης
Κατηγορία:Κόμητες της Τουλούζης
Κατηγορία:Οίκος των Γουλιελμιδών