Ασπληνιοειδή

Το ασπληνιοειδή (λατινική-επιστημονική ονομασία Aspleniaceae) είναι οικογένεια από φτέρες, που ανήκει στην τάξη πολυποδιώδη. Η σύσταση και η ταξινόμηση της οικογένειας αυτής έχουν υποστεί σημαντικές μεταβολές στο παρελθόν. Σε βασικές γραμμές, υπάρχει μια άποψη για «μικρή» οικογένεια (Aspleniaceae s.s.), που υιοθετείται στο παρόν λήμμα και κατά την οποία η οικογένεια περιλάμβάνει μόνο δύο γένη, και μια άποψη για πολύ ευρεία οικογένεια (Aspleniaceae s.l.). Στη δεύτερη η οικογένεια περιλαμβάνει τα γένη δέκα άλλων οικογενειών που είναι ξεχωριστές σύμφωνα με την πρώτη άποψη, με τα Aspleniaceae s.s. να αντικαθίστανται από την υποοικογένεια Asplenioideae («ασπληνιοΐδες»). Η οικογένεια έχει παγκόσμια γεωγραφική κατανομή, με πολλά είδη στις εύκρατες και στην τροπική ζώνη της Γης. Οι επιμήκεις και μη ευρισκόμενες κατά ζεύγη ομάδες σποριάγγειων αποτελούν σημαντικό διακριτικό χαρακτηριστικό των περισσότερων μελών της οικογένειας. Η ονομασία «ασπληνιοειδή» προέρχεται από το γένος της οικογένειας ασπλήνιο, και αυτού η ονομασία από την αρχαία ελληνική λέξη ἄσπληνον = «χωρίς σπληνάνθρακα», επειδή το χρησιμοποίησαν ως φάρμακο για την ασθένεια άνθρακα (γνωστή και ως σπληνάνθρακα) των ζώων.

 Περιγραφή 
Μέλη της οικογένειας αναπτύσσονται από ριζώματα, είτε οριζόντια είτε πλάγια, στις περισσότερες περιπτώσεις χωρίς διακλαδώσεις. Σε μερικά είδη, π.χ. στο Asplenium nidus, τα ριζώματα σχηματίζουν ένα είδος καλαθιού, που συλλέγει τα περιτρίμματα από τη γύρω βλάστηση. Τα φύλλα μπορεί να είναι ενιαία ή διαχωρισμένα, με έως και τετραπλή αξονική διάταξη. Οι ομάδες των σποριάγγειων είναι χαρακτηριστικές της οικογένειας: είναι επιμήκεις και συνήθως βρίσκονται στη μία πλευρά μιας νευρώσεως φύλλου (σπανιότερα βρίσκονται ανά ζεύγη πάνω σε μία νεύρωση), ενώ ένα πτερυγιοειδές indusium (λεπτός ιστός που χρησιμεύει ως καλύπτρα) εκφύεται κατά μήκος της μιας πλευράς της ομάδας. Τα στελέχη των φύλλων (μίσχοι) φέρουν από δύο αγγειακές δέσμες, που ενώνονται για να σχηματίσουν ένα σχήμα X σε διατομή προς την κορυφή του φύλλου. Τα στελέχη των σποριάγγειων έχουν πλάτος μόλις ένα κύτταρο στο μέσο.

Μερικά είδη της οικογένειας φυτρώνουν στο χώμα, άλλα πάνω σε βράχους και άλλα τέλος είναι επίφυτα, δηλαδή φύονται πάνω σε άλλα φυτά.

Ταξινομική
Η οικογένεια Aspleniaceae περιγράφηκε για πρώτη φορά το έτος 1840 από τον Άγγλο εντομολόγο και βοτανολόγο Έντουαρντ Νιούμαν. Ο Νιούμαν περιέλαβε σε αυτή τρία γένη, τα αθύριο (Athyrium), ασπλήνιο (Asplenium) και σκολοπένδριο (Scolopendrium). Σήμερα το Athyrium έχει ταξινομηθεί σε άλλη οικογένεια, τα Athyriaceae, που δεν θεωρείται πολύ συγγενική με τα Aspleniaceae, ενώ το Scolopendrium θεωρείται ως συνώνυμο του Asplenium.

Η «στενή» οριοθέτηση της οικογένειας που υιοθέτησε η Ομάδα Φυλογένειας των Πτεριδόφυτων με το ταξινομικό της σχήμα του 2016 (PPG I) αναγνωρίζει μόνο δύο γένη στα ασπληνιοειδή, τα εξής:

 Ασπλήνιο (Asplenium), L. – περίπου 700 είδη, παγκόσμια κατανομή
 Υμενασπλήνιο (Hymenasplenium), Hayata – περίπου 40 είδη, τροπικά και υποτροπικά

Το Asplenium είχε έως τότε χωρισθεί σε πάνω από δέκα γένη. Ωστόσο η συναίνεση μοριακών φυλογενετικών μελετών (δηλαδή αναλύσεων του DNA) είναι ότι όλα περιέχονται στην πραγματικότητα εντός του Asplenium.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία


Ασπληνιοειδ