Βασίλαρος

Ο Βασίλαρος (καλλιτεχνικό ψευδώνυμο του Βασίλη Ανδρικόπουλου, Ροδοδάφνη Αχαΐας, 1899 - Αλισσός Αχαΐας, 1979) ήταν από τους σπουδαιότερους Έλληνες καραγκιοζοπαίχτες, με σημαντική συμβολή στην τέχνη του ελληνικού θεάτρου σκιών.

 Βιογραφία 

 Πρώτα χρόνια 
Γεννήθηκε ως Βασίλης Ανδρικόπουλος στη Ροδοδάφνη Αχαΐας το 1899. Όπως ανέφερε και ο ίδιος, του άρεσε από μικρός ο Καραγκιόζης και άρχισε να κάνει ερασιτεχνικές παραστάσεις. Αφού τελείωσε τη γ΄ τάξη του γυμνασίου στο Αίγιο, άρχισε τη σταδιοδρομία του το 1916, μαθητεύοντας στον βετεράνο καραγκιοζοπαίχτη Θοδωρέλλο και το 1918 στον Μήτσο Νταλιάνη ή Μανωλόπουλο, έως ότου στρατεύτηκε το 1919. Μαθήτευσε επίσης και στους Πάγκαλο και Σωτηρόπουλο. Το διάστημα 1916-1919 δοκίμασε τη τύχη του σε διάφορα επαγγέλματα αλλά χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία. Τότε αποφάσισε να ξενιτευτεί στην Αμερική, αλλά μόλις έφτασε το μετάνιωσε και γύρισε πίσω, μη θέλοντας να φύγει από τη πατρίδα του. Από τότε περιόδευσε σε όλη την ελληνική επαρχία δίνοντας παραστάσεις και κερδίζοντας το θαυμασμό και την αναγνώριση του κοινού.

 Καριέρα ως καραγκιοζοπαίκτης 
Ο Βασίλαρος ήταν αρκετά μορφωμένος και εγγράμματος για την εποχή του και το επάγγελμά του, κάτι το οποίο τον ενέπνευσε για μεταφέρει κλασικά έργα (από την λογοτεχνία ή τον κινηματογράφο) στο θέατρο σκιών, π.χ. τους Άθλιους και τον Κόμη Μοντεχρήστο, και μάλιστα στη καθαρεύουσα, γράφοντάς τα ορθογραφημένα και καλλιγραφημένα. Θεωρούσε την γνώση γραμμάτων βασικό στοιχείο της δουλειάς του, και ο ίδιος είπε: «Αν δε ξέρεις γράμματα πώς να παίξεις για παράδειγμα, ένα ειρηνοδικείο… Ένας συνάδελφος έβγαλε τον αυτοκράτορα που έλεγε Ωρέ!... Αν είναι δυνατόν.»
μικρογραφία|300x300εσ|Ο Βασίλαρος (δεξιά) ζωγραφίζοντας, με τον συνάδελφό του Φώτη Ράμμο, στον κινηματογράφο Τιτάνια το 1939
Οι παραστάσεις του πάντα εκτελούνταν υπό τη συνοδεία ζωντανής ορχήστρας: βιολί, σαντούρι, κιθάρα και τραγούδι. Ο ίδιος ο Βασίλαρος έπαιζε μπουζούκι και τραγουδούσε κατά τη διάρκεια του έργου.

Δημιούργησε και πολλά δικά του έργα βασισμένα στην ελληνική ιστορία και θρησκευτική παράδοση, π.χ. το Λάβαρο του '21 και τη Κασσιανή. Μάλιστα, στον Βασίλαρο αποδίδεται η πρώτη απόπειρα μεταφοράς αρχαίου δράματος στο θέατρο σκιών, παρουσιάζοντας στη Πάτρα το 1930 τον Οιδίποδα Τύραννο. Οι παραστάσεις του Βασίλαρου ήταν αρκετά πρωτοποριακές για την εποχή τους, ανοίγοντας έτσι το δρόμο για το Έντεχνο Θέατρο Σκιών.

Στα πενήντα χρόνια της καλλιτεχνικής του δραστηριότητας, δημιούργησε ένα ρεπερτόριο από περίπου 75 έργα, φιλοτέχνησε 1.500 φιγούρες και πραγματοποίησε πάνω από 4.000 παραστάσεις σε όλη την Ελλάδα. Από τα χέρια του πέρασαν 85 μαθητές-βοηθοί (μεταξύ άλλων ο Γιάνναρος, ο Θανάσης Σπυρόπουλος και ο Κώστας Μακρής). Η συνεργασία του με τον λαϊκό ζωγράφο και καραγκιοζοπαίχτη Κώστα Καράμπαλη έπαιξε σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του ύφους της ζωγραφικής του.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, οι εκδόσεις «Ερμής» εξέδωσαν δύο αξιόλογους τόμους με φιγούρες και σκηνικά του Βασίλαρου, υπό τον τίτλο «Ο Κόσμος του Καραγκιόζη», μαζί με αγγλική μετάφραση. Ο Βασίλαρος κατάφερε να διασώσει πολύτιμο υλικό της πολιτισμικής κληρονομιάς, που αυτή τη στιγμή (όσα έχουν καταγραφεί) βρίσκονται συγκεντρωμένα σε δύο μουσεία και μια ιδιωτική συλλογή: στο Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών - Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας, στο Ελληνικό λογοτεχνικό και ιστορικό Αρχείο - Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, καθώς και στη Συλλογή θεάτρου σκιών του Κώστα Μακρή.

 Οικογένεια και τελευταία χρόνια 
Ο Βασίλαρος παντρεύτηκε το 1935 την Κική στην Αλισσό, όπου και έζησαν όλη τους τη ζωή. Απέκτησαν μια κόρη, την Κατερίνα Αλεξανδροπούλου. Το 1966 βγήκε στη σύνταξη, και έτσι αποσύρθηκε από το χώρο, αλλά συνέχισε να παίζει ακόμα και τα τελευταία χρόνια της ζωής του. Τον Ιανουάριο του 1979, απεβίωσε σε ηλικία 80 ετών και ετάφη στην Αλισσό, κατ' επιθυμία του.  

 Εργογραφία 
μικρογραφία|Ρεκλάμα του Βασίλαρου για το έργο «Σαλώμη και Ηρωδιάς»
Ο Βασίλαρος είχε καταγράψει μεγάλο τμήμα του δραματολογίου του σε τετράδια, καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής του. Τα περισσότερα κατεγράφησαν κατά την συνταξιοδότησή του, είτε κατά παραγγελία είτε για να τα χαρίσει σε συναδέλφους, με αποτέλεσμα αυτή τη στιγμή να βρίσκονται συγκεντρωμένα σε μουσεία και ιδιωτικές συλλογές. Η πρωτοπόρα επιλογή από τον Βασίλαρο της γραπτής απόδοσης των έργων του παρέκκλινε σημαντικά από την προφορική παράδοση του Καραγκιόζη, ενώ ταυτόχρονα έθετε σε δοκιμασία τις πρακτικές της τέχνης του. Η καινοτομία του να μεταγγίσει ιδέες και νοοτροπίες της αστικής κουλτούρας στην ομαδική πρακτική όχι μόνο δεν απέκοψε τον Καραγκιόζη από τις μορφές ομαδικής δημιουργίας και οργανικής σχέσης του δημιουργού με το κοινό του στα πλαίσια της προφορικής λαϊκής κουλτούρας, αλλά συνέβαλε καίρια ως ενδιάμεσος στη διαδικασία προσέγγισης της λαϊκής με την αστική κουλτούρα. 

Με βάση την μέχρι σήμερα βιβλιογραφική έρευνα, αυτά είναι κάποια από τα έργα που έγραψε και παρουσίασε ο Βασίλαρος, άλλα πρωτότυπα και άλλα βασισμένα σε προηγούμενα έργα συγγραφέων:

 Ο αγαπητικός της βοσκοπούλας

 Η άγνωστος
 Βελισάριος και Αυτοκράτωρ Ιουστινιανός, 554 μ.Χ.
 Οι Βενετσιάνοι στην Επτάνησο
 Η Γενοβέφα
 Ο Καραγκιόζης δεσμοφύλακας
 Γκόλφω
 Δάνεισέ μου τη γυναίκα σου
 Οι δύο λοχίες
 Οι δύο ορφανές
 Ερωτόκριτος και Αρετούσα
 Θυμιούλα η Γαλαξιδιώτισσα
 Η Κασσιανή
 Κόλασις και Παράδεισος
 Ο λήσταρχος Καλπούζος και η ωραία Ελένη
 Ο λήσταρχος Κρικέλας και η ψυχοκόρη Θεανώ
 Το ναυάγιον της πτωχής Μαρίας
 Οι Άθλιοι
 Η νεκρά ζώσα
 Οιδίπους τύραννος
 Ρωμαίος και Ιουλιέτα
 Ο Κόμης Μοντεχρήστος
 Το Λάβαρο του '21
 Η έξοδος του Μεσολογγίου
 Μάρκος Μπότσαρης
 Η τραγωδία του Διάκου
 Χάιδω η Λυγερή
 Ο Διγενής τιμωρεί
 Κύπρος
 Ο Λυκάνθρωπος και η Μάγισσα Ραφίνα
 Σαλώμη και Ηρωδιάς
 Το δικαστήριο των ενόρκων
 Το ψέμμα
 H κατάληψις της Καλαμάτας υπό των Ενετών
 Ο Μακεδονομάχος Κώστας Γαρέφης
 Παπαφλέσσας
 Ο Καπετάν Γκρης
 Η γέννησις του Κολητήρη και ο άθεος Πασσάς
 Ο Καραγκιόζης στη κρεμάλα
 Ο μετανοημένος ληστής

 Παραπομπές 
Κατηγορία:Καραγκιοζοπαίκτες
Κατηγορία:Έλληνες καλλιτέχνες

 Βιβλιογραφία 

 Παπαγεωργίου, Ιωάννα. «Ο καραγκιοζοπαίχτης Βασίλαρος και η συγγραφική δραστηριότητά του». Κωνσταντίνα Γεωργιάδη (επιμ.)  Στα πρακτικά του συνεδρίου Για μία επιστημονική προσέγγιση του Καραγκιόζη. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης: Ηράκλειο 2015