Σωσάρμης

Το έργο Σωσάρμης, βασιλιάς της Μηδίας (ιταλικά: Sosarme, re di Media, HWV 30) είναι μια όπερα σέρια τριών πράξεων του Γκέοργκ Φρίντριχ Χέντελ, σε λιμπρέτο αγνώστου συγγραφέα, το οποίο όμως βασίστηκε από ένα παλαιότερο του Αντόνιο Σάλβι, το Διονύσιος, βασιλιάς της Πορτογαλίας (Dionisio, Re di Portogallo).

 Ιστορία σύνθεσης 
Με τα δύο τρίτα της παρτιτούρας του Σωσάρμη να έχουν ολοκληρωθεί, τα ονόματα των χαρακτήρων και το σκηνικό άλλαξαν, από ιστορικά πρόσωπα στην Πορτογαλία του 14ου αιώνα, σε μυθικά πρόσωπα στις Σάρδεις της Λυδίας. Οι λόγοι πιθανών να ήταν πολιτικοί: Η Βρετανία θεωρούσε την Πορτογαλία ως έναν από τους παλαιότερους συμμάχους της και ένα λιμπρέτο στο οποίο ο βασιλιάς εμπλέκεται σε εμφύλιο πόλεμο με τον γιο του μπορεί να είχε προκαλέσει προβλήματα στην αυλή του Γεωργίου Β΄, ο οποίος εκείνη την εποχή ήταν κορυφαίος θαυμαστής του Χέντελ.

Ο δραματουργός Άαρον Χιλ, ο οποίος είχε συνεργαστεί με τον Χέντελ στον Ρινάλντο, έγραψε το 1732:Ομοίως, είχαμε δύο όπερες, τον Έτζιο και τον Σωσάρμη, η πρώτη πιο αριστουργηματική, η τελευταία πιο ευχάριστη και, κατά τη γνώμη μου, εξαιρετικά όμορφη. Υπάρχουν δύο ντουέτα που με μαγεύουν και, πράγματι, το σύνολο είναι απέραντα ευγενικό. (Λυπάμαι που γίνομαι κακός), αλλά προτιμώ μια καλή όπερα από είκοσι ορατόρια.Aaron Hill : See and Seem Blind Or, A Critical DISSERTATION ON THE Publick DIVERSIONS, &c. Ιούνιος 1732. Στο: William Andrews Clark Memorial Library, Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, 1986, σελ. XXIX.Ο Υποκόμης Τζον Πέρσεβαλ σημείωσε στο ημερολόγιό του:Πήγα στην όπερα Σωσάρμης, που έγραψε ο Χέντελ, η οποία έχει αντίκτυπο στην πόλη, και αυτό δικαίως, γιατί είναι μία από τις καλύτερες που έχω ακούσει ποτέ.Ο μουσικολόγος του 20ου αιώνα, Γουίντον Ντιν, επαίνεσε τη μουσική, αλλά επέκρινε το δράμα ως αδύναμο, γράφοντας ότι ο χαρακτήρας του Σωσάρμη εμφανίζεται αργά, κάνει λίγα και του λείπει το βάθος. Ο Ντιν ανίχνευσε τη δημοτικότητα του ντουέτου «Per le porte del tormento» από την επαναχρησιμοποίησή του στον Ιμενέα (1738–40), μέσω ανθολογιών του 19ου αιώνα, μέχρι την ηχογράφηση του 1955, που αργότερα χρησιμοποιήθηκε από το Ανοικτό Πανεπιστήμιο του Μίλτον Κινζ.Dean, Winton, «Reports: Abingdon» (1970). The Musical Times, 111 (1533): σελ. 1127, Dean Winton, «Handel's Operas 1726-1741» Boydell 2006 σελ. 228Dean, Winton, «Handel's Dramatic Music on Records» (Ιανουάριος 1958). Music & Letters, 39 (1): σελ. 57-65.

 Ιστορία απόδοσης 
Ο Σωσάρμης έκανε την πρεμιέρα του στο King's Theatre του Λονδίνου, στις 15 Φεβρουαρίου 1732, και σημείωσε μεγάλη επιτυχία, όπως σημειώνεται στο ημερολόγιο γνωστό ως Αρχείο Όπερας του Κόλμαν: «Τον Φεβρουάριο, ο Σωσάρμης - μια νέα όπερα - έλαβε μεγάλη αναγνώριση από τον Χέντελ - και για πολλές νύχτες ήταν γεμάτη κόσμο, προκαλώντας τον θαυμασμό ορισμένων».  Αναβίωσε για 3 παραστάσεις το 1734 με άριες του Ριχάρδου Α΄. Η πρώτη αναβίωση από το 1734 έγινε το 1970 στο Άμπιγκντον του Ηνωμένου Βασιλείου, αν και το έργο είχε μεταδοθεί πλήρως από το BBC το 1955, μια παράσταση στην οποία βασίστηκε η ελαφρώς συντομευμένη ηχογράφηση της ίδιας χρονιάς, υπό τον Άντονι Λιούις. Όπως συμβαίνει με όλες τις μπαρόκ όπερες, ο Σωσάρμης δεν παρουσιάστηκε για πολλά χρόνια, αλλά με την αναβίωση του ενδιαφέροντος για τη μπαρόκ μουσική και την ιστορικά τεκμηριωμένη εκτέλεση, από τη δεκαετία του 1960, όπως όλες οι όπερες του Χέντελ, δέχεται παραστάσεις σε φεστιβάλ και όπερες σήμερα.

 Ρόλοι 
ΡόλοςΤύπος φωνήςΚαστ της πρεμιέρας, 15 Φεβρουαρίου 1732Σωσάρμης, βασιλιάς της Μηδίαςάλτο καστράτοΣενεζίνοΕρενίκη, σύζυγος του ΑλιάτηκοντράλτοΆννα ΜπανιολέζιΆργων, νόθος γιος του Αλιάτηάλτο καστράτοΑντόνιο ΓκουαλάντιΜέλο, γιος του ΑλιάτηκοντράλτοΦραντσέσκα ΜπερτόλλιΑλτομάρο, σύμβουλος του ΑλιάτημπάσοςΑντόνιο ΜοντανιάναΕλμίρα, κόρη του ΑλιάτησοπράνοΆννα Μαρία ΣτράνταΑλιάτης, βασιλιάς της ΛυδίαςτενόροςΤζοβάννι Μπαττίστα Πινάτσι

 Σύνοψη 
μικρογραφία|Παρτιτούρα της ουβερτούρας. Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας

 Σκηνικό: Αρχαίες Σάρδεις

Ο Άργων, γιος και κληρονόμος του βασιλιά της Λυδίας, Αλιάτη, έχει επαναστατήσει εναντίον του πατέρα του, πιστεύοντας ότι ευνοεί τον νόθο γιο του, Μέλο. Ο Αλιάτης έχει πάρει τα όπλα εναντίον των δυνάμεων του επαναστατημένου γιου του, οι οποίες βρίσκονται τώρα υπό πολιορκία της πόλης των Σάρδεων, όπου ελέγχουν το βασιλικό παλάτι. Μέσα στο παλάτι βρίσκονται η μητέρα του Άργονα, η βασίλισσα Ερενίκη, και η αδερφή του Ελμίρα. Η Ελμίρα είναι αρραβωνιασμένη με τον Σωσάρμη, βασιλιά της Μηδίας. Ο Σωσάρμης έχει έρθει με τον στρατό του στις Σάρδεις για να βοηθήσει στην επίλυση της διαμάχης μεταξύ πατέρα και γιου, καθώς έχει πληροφορηθεί ότι ο γάμος του με την Ελμίρα δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί όσο ο Αλιάτης και ο Άργων βρίσκονται σε πόλεμο μεταξύ τους.

 Πράξη Α΄ 
Εντός των τειχών των Σάρδεων, ο Άργων απευθύνεται στον στρατό του. Οι πολίτες των Σάρδεων λιμοκτονούν. Γνωρίζουν ότι ο στρατός που πολιορκεί έξω από τα τείχη έχει επαρκείς προμήθειες. Ο Άργων αποφασίζει να εξαπολύσει επίθεση στο στρατόπεδο του πατέρα του σε μια προσπάθεια να μειώσει την πολιορκία.

Μέσα στο παλάτι, η Ερενίκη εξιστορεί στην Ελμίρα ένα όνειρο στο οποίο η θεά Εκάτη εμφανίστηκε σε αυτήν και της υποσχέθηκε τέλος στον πόλεμο, αλλά ότι η ειρήνη θα ερχόταν άμα χυνόταν βασιλικό αίμα - είτε του γιου της (Άργονα) είτε του συζύγου της (Αλιάτη). Η Ελμίρα παίρνει θάρρος από αυτό μήνυμα, αλλά στενοχωριέται όταν μαθαίνει ότι ο Άργων ετοιμάζει έξοδο από την πόλη για να επιτεθεί στις δυνάμεις του πατέρα τους. Η Ερενίκη αποφασίζει να τον σταματήσει, είτε με παρακκλήσεις είτε, αν χρειαστεί, με τη ζωή της.

Στο στρατόπεδο έξω από την πόλη, ο έμπιστος σύμβουλος του Αλιάτη, Αλτομάρο, ενθαρρύνει τον Μέλο - ο οποίος είναι εγγονός του και νόθος γιος του Αλιάτη - να επωφεληθεί από την τρέχουσα διχόνοια και να ανακηρύξει τον εαυτό του κληρονόμο του Αλιάτη. Ο Μέλο περιφρονεί την πρότασή του, θεωρώντας την ύπουλη. Ο Σωσάρμης λέει στον Μέλο ότι είναι έτοιμος να εισέλθει στην πόλη και να διαπραγματευτεί με τον Άργονα. Αν αποτύχει, θα έχει τουλάχιστον την ευκαιρία να δει την αγαπημένη του Ελμίρα. Ο Μέλο εύχεται τα καλύτερα για το σχέδιό του.

Πριν πάει να δει τον Άργονα, ο Σωσάρμης συνομιλεί με τον Αλιάτη, και του προτείνει να τον βοηθήσει να κάνει ειρήνη με τον παραστρατημένο γιο του. Ο Αλιάτης απορρίπτει αυτή την προσέγγιση, καταριέται τη μοίρα που ενώνει την οικογένειά του και τους φίλους του εναντίον του, ενώ η αποφασιστικότητά του να τιμωρήσει τον Άργονα μεγαλώνει.

Στην πόλη, ο Άργων προετοιμάζεται για την επίθεση στις πολιορκητικές δυνάμεις του πατέρα του, αλλά τον σταματούν η Ερενίκη και η Ελμίρα, οι οποίες τον παρακαλούν να μην βλάψει τον πατέρα του. Η αποφασιστικότητά του αρχίζει να εξασθενεί, αλλά μια ξαφνική κραυγή από τον στρατό του τον ξεσηκώνει σε δράση και φεύγει για τη μάχη. Η Ερενίκη είναι συντετριμμένη, περιμένοντας να χάσει είτε τον άντρα της είτε τον γιο της. Η Ελμίρα προσεύχεται στην Εκάτη να αποδειχτεί ψευδής η προφητεία.

 Πράξη Β΄ 
μικρογραφία|419x419px|Το ντουέτο Σωσάρμη-Ελμίρας «Per le porte del tormento» από την πράξη Β΄. Παρτιτούρα τυπωμένη από τον John Walsh, Λονδίνο 1735Από τα τείχη η Ελμίρα παρακολουθεί τις δυνάμεις του Άργονα να φεύγουν από τις Σάρδεις και να συναντώνται στην πύλη από τον στρατό του Σωσάρμη. Αλλά σκόνη και καπνός κρύβουν τη μάχη. Τώρα περιμένει στο παλάτι με αγωνία νέα για τα αποτελέσματα. Θριαμβευτική μουσική σηματοδοτεί τη νίκη του Άργονα και η Ερενίκη φοβάται ότι ο γιος της σκότωσε τον πατέρα του και σύζυγό της. Ο Άργων μπαίνει, με ένα ματωμένο σπαθί στο χέρι του. Εξηγεί ότι το αίμα είναι του Σωσάρμη - κάτι, που στο άκουσμα του οποίου, η Ελμίρα λιποθυμάει, και η Ερενίκη, θυμωμένη και απελπισμένη, αρνείται να ακούσει περαιτέρω.

Στο στρατόπεδό του, ο Αλιάτης κατηγορεί τον Μέλο ότι αρνείται να υποστηρίξει τον σκοπό του, αλλά ο δεύτερος διαμαρτύρεται ότι η μεγαλύτερη επιθυμία του είναι να διατηρήσει την τιμή του βασιλιά του και του πως η καλύτερη τιμωρία για τον Άργονα είναι να του δοθεί χάρη. Ο Αλιάτης συμφωνεί απρόθυμα. Προσφέρεται να πλησιάσει και ζητά από τον Αλτομάρο να πάει στον Άργονα ως απεσταλμένος του με όρους ειρήνης. Μόνος με τον Μέλο, ο Αλτομάρο τον κατηγορεί ότι έχασε την ευκαιρία του να αναλάβει τον θρόνο, αλλά ο Μέλο αρνείται πεισματικά να ενεργήσει πονηρά και ανέντιμα. Ενώ συμφωνεί να ενεργήσει ως απεσταλμένος του Αλιάτη, ο Αλτομάρο καταστρώνει κρυφά ένα σχέδιο για να ανεβάσει τον Μέλο στον θρόνο, και έτσι να προωθήσει τους δικούς του σκοπούς.

Ο Σωσάρμης αναρρώνει από τα τραύματά του στο παλάτι, υπό την φροντίδα της Ελμίρα. Είναι ευγνώμονες που η ατυχία τους έφερε πιο κοντά. Κήρυκες που κρατούν μια σημαία εκεχειρίας από την Αλιάτη φαίνονται να πλησιάζουν το παλάτι και η Ερενίκη ζητά από τη Σωσάρμη να παρακαλέσει τον Άργονα να δεχτεί την ειρήνη που του προσφέρει ο πατέρας του. Ο Σωσάρμης συμφωνεί με αυτή την προσέγγιση, άλλωστε γι' αυτόν τον λόγο επέτρεψε στον εαυτό του να τραυματιστεί και να αιχμαλωτιστεί.

Ο Άργων συμφωνεί για την συμφιλίωση, υπό την προϋπόθεση ότι ο Αλιάτης θα τον ονομάσει νόμιμο κληρονόμο του. Ο Αλτομάρο έρχεται, αλλά φέρνει μήνυμα ότι ο Αλιάτης λυπάται για τους τραυματισμούς και των δύο στρατών και τώρα προτείνει να επιλύσει τη διαφορά σε μονομαχία με τον Άργονα. Ο τελευταίος δέχεται θυμωμένα την πρόκληση και φεύγει τρέχοντας. Η Ερενίκη αποφασίζει να πάει και να παρακαλέσει τον σύζυγό της να σταματήσει αυτή την τρέλα, ενώ ο Σωσάρμης πηγαίνει στον Άργονα, σε μια προσπάθεια να τον μεταπείσει να αποχωρήσει από τη μονομαχία. Ο Σωσάρμης υπόσχεται στην Ελμίρα ότι σύντομα θα απολαύσουν την αγάπη τους ειρηνικά. Η Ελμίρα ελπίζει ότι οι προσπάθειες της μητέρας της και του εραστή της θα αποκαταστήσουν την ειρήνη στην οικογένειά της.

 Πράξη Γ΄ 
Στο στρατόπεδο έξω από τις Σάρδεις, ο Αλιάτης περιμένει την απάντηση του γιου του. Προκαλώντας μεγάλη αγωνία, ο Αλτομάρο αναφέρει ότι ο Άργων απέρριψε τους όρους του πατέρα του. Συνεχίζοντας το δόλιο σχέδιό του, ο Αλτομάρο προσθέτει ότι ο τελευταίος απαιτεί η διαμάχη να επιλυθεί με μονομαχία μεταξύ πατέρα και γιου. Η Ερενίκη φαίνεται να πλησιάζει και ο Αλτομάρο λέει στον Αλιάτη ότι αυτή κρύβεται πίσω από το σχέδιο. Όταν φτάνει η Ερενίκη, ο Αλιάτης αρνείται θυμωμένα να την ακούσει και διατάζει τη σύλληψή της. Ο Μέλο συνειδητοποιεί την απάτη του Αλτομάρο και αποφασίζει να τον ξεγελάσει παίρνοντας τη θέση του Αλιάτη στην επερχόμενη μονομαχία. Εν τω μεταξύ, θέτει την Ερενίκη υπό φρούρηση στα καταλύματά του, όπου εκείνη περιμένει απελπισμένη.

Ο Άργων έχει βρει μια μυστική διαδρομή έξω από την πόλη προς το στρατόπεδο του πατέρα του. Οι Σωσάρμης και Ελμίρα προσπαθούν να τον λογικεύσουν, αλλά εκείνος φεύγει έξαλλος. Ο Σωσάρμης αποφασίζει να τον ακολουθήσει και να αποτρέψει τη μονομαχία. Η Ελμίρα απελπίζεται προς στιγμήν, αλλά αποφασίζει να τον ακολουθήσει για να κάνει ότι περνάει από το χέρι της, έτσι ώστε να σταματήσει τη μονομαχία.

Στο πεδίο που έχει διατεθεί για τη μονομαχία, ο Αλιάτης περιμένει με τον Αλτομάρο, ο οποίος του αναζωπυρώνει το μίσος εναντίον του γιου του. Ο Μέλο προσπαθεί, αλλά αποτυγχάνει, να πείσει τον Αλιάτη να τον αφήσει να πολεμήσει στη θέση του. Ο Άργων παρουσιάζεται. Αυτός και ο Αλιάτης παίρνουν σπαθιά και, ενθαρρυμένοι από τον Αλτομάρο, η μονομαχία ξεκινά. Σχεδόν αμέσως η Ερενίκη και ο Μέλο ορμούν μπροστά για να επέμβουν και τραυματίζονται και οι δύο, η Ερενίκη από τον Άργονα και ο Μέλο από τον Αλιάτη. Οι άντρες πετούν κάτω τα όπλα τους έντρομοι, ενώ ο Αλτομάρο, συνειδητοποιώντας ότι η πλεκτάνη του πρόκειται να αποκαλυφθεί, ξεφεύγει απαρατήρητος.

Ο Αλιάτης μαθαίνει ότι τόσο αυτός όσο και ο Άργων έχουν προδοθεί από τον Αλτομάρο. Ο Σωσάρμης φτάνει και αναφέρει ότι ο Αλτομάρο ομολόγησε και πήρε τη ζωή του μόνος του. Ο Άργων και ο Αλιάτης συμφιλιώνονται, ενώ ο Σωσάρμης με την Ελμίρα ανακοινώνουν τον έρωτά τους. Η τελική χορωδία γιορτάζει το τέλος της διχόνοιας και την αποκατάσταση της ειρήνης.

 Ορχήστρα 

 2 όμποε, φαγκότο
 2 τρομπέτες, 2 κόρνα
 έγχορδα
 συνεχές βάσιμο (τσέλο, λαούτο, τσέμπαλο)

 Παραπομπές 
Σημειώσεις
Βιβλιογραφία



 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Το λιμπρέτο στα ιταλικά (PDF).www.haendel.it
 Παρτιτούρες στο International Music Score Library Project

Κατηγορία:Όπερες του Γκέοργκ Φρίντριχ Χαίντελ
Κατηγορία:Όπερες στην ιταλική γλώσσα