Μάρκος Βαίβιος Τάμφιλος

Ο Μάρκος Βαίβιος Τάμφιλος, λατιν.: Marcus Baebius Tamphilus ήταν ύπατος της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας το 181 π.Χ. μαζί με τον Π. Κορνήλιο Κηθεγό. Η Bαίβιος πιστώνεται με τη μεταρρυθμιστική νομοθεσία, που σχετίζεται με εκστρατείες για πολιτικά αξιώματα και εκλογική δωροδοκία (ambitus). Η Lex Baebia ήταν ο πρώτος νόμος περί δωροδοκίας στη Ρώμη , και είχε μακροπρόθεσμο αντίκτυπο στις ρωμαϊκές διοικητικές πρακτικές στις επαρχίες.

Ο Bαίβιος έπαιξε σημαντικό διπλωματικό και στρατιωτικό ρόλο στον Ρωμαιο-Συριακό πόλεμο. Κατά την εκτόπιση των Απουανών της Λιγουρίας με σκοπό την κατάληψη της επικράτειάς τους, ο Bαίβιος είναι επίσης μία σημαντική προσωπικότητα στην ανίχνευση της ιστορίας του ρωμαϊκού επεκτατισμού.

 Καταγωγή 
Κατά τη διάρκεια της Δημοκρατικής εποχής, όλοι οι άνδρες με το επώνυμο (nomen) Bαίβιος που είναι γνωστό ότι κατείχαν τα υψηλότερα αξιώματα ανήκουν στον κλάδο που διακρίνεται με το επίθετο (cognomen) Tάμφιλος.  Ο αδελφός του Μάρκου, Γναίος, ήταν ύπατος το 182 π.Χ., σε μία ασυνήθιστη περίπτωση δύο αδελφών που κατείχαν το αξίωμα διαδοχικά. Ο πατέρας τους, ο Κόιντος, ήταν πραίτωρ: ο Κόιντος Βαίβιος Τάμφιλος που ήταν τριβούνος των πληβείων το 200, μπορεί να ήταν ο μεγαλύτερος από τους γιους του. 

 Πρώιμη σταδιοδρομία 
Ο M. Bαίβιος Τάμφιλος ήταν ένας τριβούνος των πληβείων το 194.  Την ίδια χρονιά, υπηρέτησε σε μία επιτροπή τριών ατόμων για τη δημιουργία αποικίας (triumviri coloniae deducendae) με τον -κατά τα άλλα άγνωστο- Δέκιμο Ιούνιο Βρούτο και τον Mάρκο Έλβιο που ήταν πραίτωρ το 197, με σκοπό την ίδρυση μίας ρωμαϊκής αποικίας στο Σιπόντον στη νότια Ιταλία. 

 Ρωμαιο-Συριακός πόλεμος 
μικρογραφία|300x300εσ| Το πεδίο επιχειρήσεων του Βαίβιου: Μακεδονία και Αιγαίο, π. 200 π.Χ.

 Δείτε τον Ρωμαιο-Συριακό Πόλεμο σχετικά με τις στρατιωτικές και διπλωματικές δραστηριότητες του Bαίβιου.

Τον Νοέμβριο του 193 π.Χ., ο Βαίβιος εξελέγη πραίτωρ για το επόμενο έτος. Στην κλήρωση για την κατανομή των επαρχιών  Ο Bαίβιος έλαβε την Εγγύς Ισπανία και ο Aτίλιος Σεράνος πήρε την Πέραν Ισπανία. Αν και η αλληλουχία των γεγονότων και επομένως οι ανακατασκευές της αιτιότητας διαφέρουν μεταξύ των μελετητών,  η Σύγκλητος αποφάσισε να παρακάμψει τους κλήρους, μία συνταγματική διαδικασία που κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου απαιτούσε συγκλητικό διάταγμα και ψηφοφορία στη λαϊκή Συνέλευση.  Η Σύγκλητος μερικές φορές πιστεύεται ότι αντέδρασε στις ειδήσεις στη Ρώμη ότι ο Αντίοχος Γ' της Συρίας είχε εισβάλει στην Ελλάδα περνώντας στη Δημητριάδα, αλλά αυτή η έκθεση πιθανότατα δεν παραδόθηκε μέχρι τα μέσα του έτους. Εν πάση περιπτώσει, η Σύγκλητος απένειμε στον Ατίλιο τη διπλή επαρχία της Μακεδονίας και τον ρωμαϊκό στόλο, με εντολή να ναυπηγήσει 30 πεντήρεις και να επανδρώσει με ναύτες από τους συμμάχους, και τον έστειλε την άνοιξη του 192 στην Πελοπόννησο. Ο Bαίβιος έλαβε μία επαρχία επάνω από τους Bρουτίους, στη σύγχρονη Καλαβρία, με διοίκηση δύο λεγεώνων, 15.000 Ιταλών συμμάχων πεζών και 500 Ιταλών συμμάχων ιππικού. Οι Bρούτιοι είχαν ταχθεί με τον Αννίβα και τους Καρχηδόνιους μέχρι την ήττα τους από τους Ρωμαίους. κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους. Τρεις ρωμαϊκές αποικίες είχαν εγκατασταθεί στην κατασχεμένη επικράτειά τους, η οποία δεν θεωρούνταν ακόμη ασφαλής.  Αργότερα το ίδιο έτος, ο Bαίβιος και τα στρατεύματά του μεταφέρθηκαν στο Τάραντα και στο Bρινδήσιον, όπου προετοιμάστηκε για ένα πέρασμα στην Ήπειρο.  Την ίδια περίοδο, ο ύπατος Λ. Κουίνκτιος Φλαμινίνος στρατολόγησε άνδρες για την προετοιμασία του πολέμου το επόμενο έτος.  Από το 192 έως το 190, οι πραίτορες αποστέλλονταν τακτικά στη νότια Ιταλία, για να προστατεύουν την ακτογραμμή από φημολογούμενες επιθέσεις, και να διασφαλίσουν τη συνεχή πίστη των Ρωμαίων συμμάχων. Η αποστολή του Bαίβιου από τη Σύγκλητο ήταν «να φυλάξει ολόκληρη την ακτή στην περιοχή του Tάραντα και του Bρινδησίου». 

Ως αντιπραίτωρ για το επόμενο έτος, ο Bαίβιος διορίστηκε στη Μακεδονία και την Ελλάδα. Αυτά τα εδάφη δεν είχαν προσαρτηθεί υπό ρωμαϊκή κυριαρχία εκείνη την εποχή, και η ανάθεση ήταν στρατιωτική διοίκηση.  Οι επαρχίες του Bαίβιου και του Aτίλιου στην Ανατολή επικαλύπτονταν, αλλά οι αποστολές τους διέφεραν. Ο Ατίλιος χρεώθηκε να υπερασπιστεί τους Ρωμαίους συμμάχους με τον στόλο του, φαινομενικά εναντίον του Νάβιδος της Σπάρτης, ο οποίος σε κάθε περίπτωση είχε αποβιώσει πριν από την άφιξη του πραίτορα. Η μικρότερη δύναμη του Bαίβιου, που απεστάλη τον Σεπτέμβριο ή τον Οκτώβριο, κρατούσε την περιοχή γύρω από την Απολλωνία. 
αριστερά|μικρογραφία|150x150εσ| Τετράδραχμο Φιλίππου Ε' της Μακεδονίας (Βρετανικό Μουσείο).
Κατά τη διάρκεια του χειμώνα του 191, ο Βαίβιος διαπραγματεύτηκε στη Δασσαρέτη με τον Φίλιππο Ε' της Μακεδονίας, ο οποίος ήταν όλο και πιο κακοπροαίρετος προς τον Αντίοχο. Μόνο η πόλη της Δημητριάδος και οι Αιτωλοί υποστήριζαν τον Αντίοχο. Ο Βαίβιος συμφώνησε ότι ο Φίλιππος Ε΄ θα έπρεπε να κρατήσει όποια εδάφη που είχε καταλάβει από τους Αιτωλούς και τους συμμάχους τους, και ο ίδιος ο Βαίβιος φρουρούσε εγκαίρως τη στρατηγικής σημασίας Θεσσαλική πόλη Λάρισα, για να αποτρέψει την κατάληψή της από τον Αντίοχο Γ΄. Πριν την άφιξη του νέου υπάτου Μάνιου Aκίλιου Γλαβρίωνα τον Απρίλιο, ο Φίλιππος Ε΄ και ο Bαίβιος είχαν πραγματοποιήσει «καταστροφικά γρήγορες» επιχειρήσεις στη Θεσσαλία , που ανέκτησαν τις περισσότερες από τις πόλεις που είχαν καταλάβει οι Αιτωλοί τον προηγούμενο χρόνο, αφήνοντας ελάχιστα πράγματα που θα απαιτούνταν να κάνει ο Γλαβρίων.  Η άφιξη του υπάτου επιτάχυνε την παράδοση των περισσότερων συμμάχων του Αντιόχου Γ΄ και άφησε τις δυνάμεις της Ανατολής να υπερτερούν στρατιωτικά με διαφορά δύο προς ένα. Αντιμετωπίζοντας είτε την υποχώρηση στην Ασία, είτε μία μάχη με τους δικούς του όρους, ο Αντίοχος Γ΄ επέλεξε να πολεμήσει στις Θερμοπύλες, με την ελπίδα να χρησιμοποιήσει το έδαφος, για να αντισταθμίσει τα μειονεκτήματά του. Μετά από μία συντριπτική ήττα, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Ελλάδα, και επέστρεψε στην Έφεσο. Ολόκληρη η εκστρατεία διήρκεσε μόνο περίπου έξι μήνες. 

Αν και η εισβολή του Αντιόχου Γ΄ είχε αποτύχει, η ανάγκη να ανταποκριθεί σε αυτήν είχε δείξει στη ρωμαϊκή Σύγκλητο την ευπάθεια της κατάστασης στην Ελλάδα το 194, την οποία οι διπλωματικές αποστολές ήλπιζαν να αντιμετωπίσουν. «Το συμπέρασμα ήταν χαρακτηριστικό», σημειώνει ένας ιστορικός της περιόδου, «όχι ότι η διευθέτηση ήταν κατ' αρχήν λάθος, αλλά ότι οι γενικές συνθήκες υπό τις οποίες είχε εφαρμοστεί, ήταν πολύ αβέβαιες. Η Ρώμη έπρεπε να διασφαλίσει ότι δεν υπήρχε μεγάλη απειλή για την ειρήνη, όχι μόνο στα Βαλκάνια, αλλά σε ολόκληρο τον χώρο του Αιγαίου, συμπεριλαμβανομένης της Μικράς Ασίας. Ήταν αναγκαίο να επανακαθορίσει με όρους, όχι μόνο φυσικής γεωγραφίας, αλλά ευρύτερης γεωπολιτικής"  Ως αποτέλεσμα, στον Λ. Κορνήλιο Σκιπίωνα, ύπατο για το 190, δόθηκε η Ελλάδα ως επαρχία του, με την αντίληψη ότι έπρεπε να περάσει στην Ασία, αν έκρινε απαραίτητο.

 Διπλωματικές αποστολές 
Από το 185 έως το 184, ο Bαίβιος ήταν ένας από τους πρεσβευτές (legati) , που στάλθηκαν για να διαπραγματευθούν διαφορές μεταξύ του Φίλιππου Ε΄, του πρώην συνδιοικητή του στον Ρωμαιο-Συριακό Πόλεμο, και των γύρω ελληνικών πολιτειών, ο οποίος είχε υποβάλει καταγγελίες για την κατάληψη της Αίνου και της Μαρώνειας από τον Φίλιππο Ε΄.  Σε μία ακρόαση, ο ίδιος ο Φίλιππος Ε΄ κατέθεσε το ερώτημα, εάν η Ρώμη συμφωνούσε, ότι μπορούσε να κρατήσει οποιεσδήποτε πόλεις είχε καταλάβει κατά την εκστρατεία του 191 ή μόνο εκείνες που ήταν «αρχικά» Αιτωλικές. Αν και ο Bαίβιος θα έπρεπε να ήταν σε θέση να απαντήσει οριστικά σε αυτή την ερώτηση, φαίνεται ότι δεν το έκανε, και η επιτροπή δεν κατέληξε σε συμπέρασμα: «Η ακρόαση ήταν στην πραγματικότητα μία φάρσα». 

Η αντιπροσωπεία συναντήθηκε επίσης με Αχαιούς αξιωματούχους, για να συζητήσουν την αχαϊκή αντιμετώπιση της Σπάρτης. 

 Υπατεία και θρίαμβος 
Ο Μάρκος Βαίβιος διαδέχθηκε τον αδελφό του Γναίο στην υπατεία. Η οικογενειακή επιρροή ίσως δεν απουσίαζε στις εκλογές, αφού έπεσε στον Γναίο ως προεδρεύοντα αξιωματούχο να επιλέξει τους rogatores, τους εκλογικούς υπαλλήλους στους οποίους οι ψηφοφόροι θα εξέφραζαν την επιλογή τους, και να ανακηρύξουν τους νικητές. 

Υπατικός συνάδελφος του Bαίβιου το 181 ήταν ο Π. Κορνήλιος Κηθεγός. Και οι δύο ύπατοι τοποθετήθηκαν στη Λιγουρία ως επαρχία τους. Οι προσπάθειές τους να στρατολογήσουν άνδρες παρεμποδίστηκαν από μία πανώλη, και αυτή η καθυστέρηση τους εμπόδισε να βοηθήσουν τον ανθύπατο Λ. Αιμίλιο Παύλο Μακεδονικό, ο οποίος ήταν υπό πολιορκία.  Ο Αιμίλιος Παύλος κατάφερε μία νίκη χωρίς την επικουρία τους, πήρε έναν εντυπωσιακό αριθμό αιχμαλώτων πολέμου και κέρδισε έναν θρίαμβο.

Άλλοι Λίγουρες έστειλαν απεσταλμένους ειρήνης στη Ρώμη, και ενώ οι προτάσεις τους απορρίφθηκαν από τη δύσπιστη Σύγκλητο,  ο Κορνήλιος και ο Βαίβιος δεν αντιμετώπισαν στρατιωτικές προκλήσεις στην επαρχία τους.  Η απεριόριστη εξουσία τους (imperium) παρέμεινε, παρόλα αυτά, για το επόμενο έτος. Οι οδηγίες της Συγκλήτου ήταν ότι έπρεπε να περιμένουν τους διαδόχους τους, και στη συνέχεια να απολύσουν τα στρατεύματά τους και να επιστρέψουν στη Ρώμη,  αλλά όταν η πανώλη στοίχισε τη ζωή ενός από τους υπάτους για το 180,  οι δημόσιες εργασίες ανεστάλησαν, και οι δύο ανθύπατοι αποφάσισαν να βαδίσουν κατά των Λιγουρών Απουανών χωρίς άδεια. Οι Aπουανοί, οι οποίοι δεν είχαν κανένα λόγο να περιμένουν επίθεση από τη Ρώμη μετά την παράταση μίας προσφοράς ειρήνης, αιφνιδιάστηκαν, και πραγματοποίησαν μία άμεση παράδοση (deditio). 

Στη συνέχεια η Σύγκλητος ενέκρινε ένα σχέδιο για την απομάκρυνση των Aπουανών από τη γη τους, και διέθεσε «μεγάλους» δημόσιους πόρους για τον σκοπό αυτό. Οι ανθύπατοι ανάγκασαν χιλιάδες οικογένειες να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους στα βουνά και τις εγκατέστησαν σε έδαφος, που προηγουμένως ανήκε στους Σαμνίτες , και που ήταν τώρα δημόσια γη (ager publicus), γη που κρατούνταν κοινή, φαινομενικά προς όφελος του ρωμαϊκού λαού. Υποστηρίχθηκε ότι αυτή η ενέργεια μείωσε την απειλή των Απουανών για την ασφάλεια της Δημοκρατίας , και η Σύγκλητος ψήφισε για τον Κορνήλιο και τον Βαίβιο θρίαμβο χωρίς διαφωνίες, αν και σε άλλους είχε αρνηθεί υπό παρόμοιες συνθήκες, για ανεπαρκείς ομήρους ή λεία για το θησαυροφυλάκιο. Ο της εποχής τού Αυγούστου ιστορικός Τ. Λίβιος, ωστόσο, αργότερα είπε ότι αυτός ήταν ο πρώτος θρίαμβος που απονεμήθηκε χωρίς να διεξαχθεί πόλεμος (nullo bello gesto).  Η πολιτική της εκτόπισης συνέχισε να ασκείται από υπάτους που είχαν διοριστεί στη Λιγουρία για αρκετά χρόνια, και σημαντικοί πληθυσμοί από τους Λίγουρες μετακινήθηκαν στην κεντρική Ιταλία. 

 Εκλογική μεταρρύθμιση 

Καθήκον του Bαίβιου ήταν επίσης να πραγματοποιήσει εκλογές για το επόμενο έτος. Οι επεκτατικές δραστηριότητες της Ρώμης είχαν δημιουργήσει μία κουλτούρα φιλοδοξίας, που απειλούσε να διαφθείρει την εκλογική διαδικασία.  Μία αναταραχή νομοθεσίας στις δεκαετίες του 190 και του 180 προσπάθησε να αντιμετωπίσει αυτά τα αυξανόμενα προβλήματα.  Η πρόοδος στην πολιτική σταδιοδρομία δεν είχε τακτοποιηθεί πριν από τη δεκαετία του 190: η υπατεία και η πραιτωρία μπορεί να πραγματοποιηθούν με οποιαδήποτε σειρά, χωρίς προϋποθέσεις. Στην αρχή της Δημοκρατίας, η απεριόριστη εξουσία (imperium) είχε παραχωρηθεί στους δύο υπάτους και σε έναν μόνο πραίτορα: μέχρι το 197 π.Χ., υπήρχαν έξι πραίτορες.  Η προσάρτηση εδαφών είχε οδηγήσει σε έλλειψη προσωπικού, ικανού να κατέχει την απεριόριστη εξουσία και να ανταποκρίνεται στις διοικητικές και στρατιωτικές απαιτήσεις στις νέες επαρχίες, και οι εντολές παρατείνονταν συχνά (prorogatio) πέρα από την ετήσια διάρκεια στο αξίωμα.  Ένας νόμος που χρονολογείται περί το 196 π.Χ. άρχισε να απαιτεί ότι οι υποψήφιοι για την υπατεία πρέπει πρώτα να έχουν υπηρετήσει ως πραίτορες, και ο έντονος ανταγωνισμός για την πραιτωρία ενθάρρυνε τη διαφθορά και τη δωροδοκία για τη λήψη αξιώματος (ambitus).

Ο Bαίβιος πρωτοστάτησε στη νομοθεσία για την πάταξη της δωροδοκίας για τη λήψη αξιώματος. Όποιος καταδικαζόταν για δωροδοκία αποκλείονταν από την άσκηση δημόσιας θέσης για δέκα χρόνια. Ο νόμος αυτός συνοδεύτηκε από μία προσπάθεια ρύθμισης της παρέκκλισης. Οι νομοθεσίες Lex Baebia et Cornelia του 181  επινόησαν ένα περίπλοκο σύστημα, με στόχο τον περιορισμό του αριθμού των πρώην πραιτόρων που διεκδικούσαν την υπατεία. Στην κλήρωση για τις επαρχίες, οι δύο Ισπανίες θα έμεναν εκτός σε μονό αριθμό ετών, και μόνο τέσσερις πραιτωρίες θα ήταν διαθέσιμες εκείνα τα χρόνια.  Ουσιαστικά, ένας επαρχιακός διορισμός στην Ισπανία σήμαινε αυτόματη παρέκκλιση, με αποτέλεσμα τη θητεία δύο ετών. Η Lex Baebia σηματοδοτεί έτσι τη συνταγματική αποδοχή της τακτικής επέκτασης των εντολών μετά το έτος του εκλεγμένου αξιώματος.  Αυτός ο νόμος υποστηρίχθηκε από τον M. Πόρκιο Κάτωνα τον Πρεσβύτερο, τον διάσημο νομοθέτη και τιμητή (ηθικό μεταρρυθμιστή).  Αλλά επειδή αυτό το όριο μείωσε μόνο τον αριθμό των διαθέσιμων διαχειριστών για άλλες επαρχίες, με αποτέλεσμα την περαιτέρω χρήση της παρέκκλισης, έξι πραίτορες έγιναν ξανά ο κανόνας στα μέσα της δεκαετίας του 170 και τα ηθικά ζητήματα παραμερίστηκαν. 

Αυτοί οι νόμοι θα πρέπει επίσης να εξεταστούν στο πλαίσιο άλλης νομοθεσίας κατά τη διάρκεια της Μέσης Δημοκρατίας, που στόχευαν να διαταράξουν την εξουσία των φατριών και των δυναστειών στην πολιτική εξουσία. Οι εξωσυνταγματικές δραστηριότητες του Κορνήλιου και του Bαίβιου στη Λιγουρία μπορεί να θέσουν υπό αμφισβήτηση, τον βαθμό στον οποίο η προσωπική αξιοπρέπεια στηρίζει τις προσπάθειές τους για μεταρρύθμιση. Ένας νόμος που προτάθηκε το 151 π.Χ. και υποστηρίχθηκε επίσης από τον Κάτωνα, απαγόρευε την επανεκλογή στην υπατεία μετά την τρίτη θητεία του Μ. Κλαύδιου Μάρκελλου. Ο ιστορικός των αρχών του 20ου αιώνα Γκ. Γου. Μπότσφολντ παρατήρησε, ότι ενώ ο Κάτων μπορεί να είχε σκοπό να βοηθήσει τους «νέους ανθρώπους» (novi homines) να προχωρήσουν, στην πράξη «το μέτρο συνέβαλε στην περαιτέρω υποταγή του ατόμου στην πλουτοκρατική μηχανή». Ο Μπότσφορντ υποστήριξε, ότι η νομοθεσία του Βαίβιου για τη δωροδοκία  προτάθηκε «με το ίδιο κομματικό πνεύμα, παρά προς το συμφέρον της πολιτικής ηθικής», και δεν μπόρεσε να επιτύχει τον στόχο του. Μία άλλη υπατική Lex de ambitu το 159 πιστεύεται μερικές φορές ότι επέβαλε τη θανατική ποινή, αλλά στην πράξη η τιμωρία ήταν εξορία, και «ο νόμος αυτός δεν είχε μεγαλύτερη ισχύ από τον προηγούμενο». 

 Δείτε επίσης 
 γένος Βαιβίων

Παραπομπές

 Επιλεγμένη βιβλιογραφία 
 Brennan, T. Corey. Η Πραιτορία στη Ρωμαϊκή Δημοκρατία . Oxford University Press, 2000. Περιορισμένη προεπισκόπηση στο διαδίκτυο.
 Grainger, John D. The Roman War of Antiochos the Great . Brill, 2002. Περιορισμένη προεπισκόπηση στο διαδίκτυο.

 Αναφορές 
Εκτός αν σημειώνεται διαφορετικά, ημερομηνίες, αξιώματα και παραπομπές αρχαίων πηγών από το TRS Broughton, The Magistrates of the Roman Republic (American Philological Association, 1951, 1986), τομ. 1, σελ. 344, 345, 346 (σημ. 3), 350, 352, 373, 374 (σημ. 7), 383–384, 388; τόμ. 2 (1952), σελ. 537.

Κατηγορία:Ρωμαίοι πολιτικοί
Κατηγορία:Ρωμαίοι ύπατοι του 2ου αιώνα π.Χ.