Ναός της Αγίας Σκέπης επί του Νερλ

Ο ναός της Αγίας Σκέπης επί του Νερλ (ρωσικά: Церковь Покрова на Нерли) είναι ρωσική ορθόδοξη εκκλησία και σύμβολο της μεσαιωνικής Ρωσίας. Αφιερωμένη στην Αγία Σκέπη της Θεοτόκου, η εκκλησία βρίσκεται στη συμβολή του Νερλ και του Κλιάζμα στο Μπογκολιούμποβο, Βλαντίμιρ Ομπλάστ, 13 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της μεσαιωνικής πριγκιπικής έδρας του Βλαντιμίρ επί του Κλιάζμα. Για αιώνες, η μνημειακή εκκλησία είναι ορατή σε όλους όσους πλησίαζαν το παλάτι στο Μπογκολιούμποβο. Την άνοιξη, η περιοχή πλημμύριζε και η εκκλησία φαινόταν σαν να επιπλέει στο νερό. Ο ίδιος ο ναός δεν έχει αλλοιωθεί ουσιαστικά, με ελαφρώς αλλαγμένο μόνο το σχήμα του τρούλου και την προσθήκη στοών τον 12ο αιώνα, που ξαναχτίστηκαν τον 18ο αιώνα και στη συνέχεια κατεδαφίστηκαν. Οι τοίχοι είναι ακόμα καλυμμένοι με πέτρινα γλυπτά του 12ου αιώνα.

 Ιστορία 
Η εκκλησία ανατέθηκε από τον Αντρέι Μπογκολιούμπσκι, έναν πρίγκιπα του Βλαντιμίρ-Σούζνταλ του 12ου αιώνα. Σύμφωνα με την Τζάνετ Λ. Μπ. Μάρτιν, ανατέθηκε από τον Αντρέι το 1165 για να τιμήσει μια νίκη επί των Βουλγάρων και στη μνήμη ενός από τους γιους του που πέθανε στη μάχη. Το κτίριο είναι κατασκευασμένο από λευκή πέτρα και έχει έναν τρούλο και τέσσερις κίονες στο εσωτερικό. Οι αναλογίες του επιμηκύνονται σκόπιμα για να κάνουν το περίγραμμά του να φαίνεται πιο λεπτό, αν και αυτή η αρχιτεκτονική λύση περιορίζει τη χρήση του όσον αφορά τις λειτουργίες.

Η Εκκλησία της Αγίας Σκέπης στο Νερλ αντιπροσωπεύει την ακμή του Πριγκιπάτου Βλαντίμιρ-Σούζνταλ υπό τον Αντρέι Μπογκολιούμπσκι. Τότε το Βλαντίμιρ μεταμορφώθηκε και δίπλα του εμφανίστηκε η πριγκιπική κατοικία του Μπογκολιούμποβο με λευκές πέτρινες οχυρώσεις, πριγκιπικό παλάτι και η εκκλησία της Γεννήσεως της Θεοτόκου. Το 1158-1165, η κατασκευαστική ομάδα του Αντρέι Μπογκολιούμπσκι δημιούργησε μια σειρά από αξιόλογα κτίρια από λευκή πέτρα. Το πρόγραμμά του για την οικοδόμηση ναών είναι συγκρίσιμο με το έργο του Γιαροσλάβ του Σοφού, ο οποίος ανοικοδόμησε το Κίεβο έναν αιώνα νωρίτερα.

Επιλέχθηκε μια τοποθεσία για τον ναό, λίγο περισσότερο από ένα χιλιόμετρο από το πριγκιπικό παλάτι στη συμβολή του Νερλ και του Κλιάσμα (αργότερα το στόμιο μετατοπίστηκε προς τα νότια, αφήνοντας πίσω του μια λίμνη). Το στόμιο του Νερλ βρισκόταν στη διασταύρωση σημαντικών εμπορικών ποταμών και χρησίμευε ως πύλη προς τη γη του Βλαντιμίρ: εδώ, τα πλοία στράφηκαν προς την κατοικία του πρίγκιπα, από εδώ ξεδιπλώθηκε ένα πανόραμα του Μπογκολιούμποβο με το παλάτι του πρίγκιπα και τον Βλαντιμίρ. Η εκκλησία έμελλε να γίνει το πρώτο στοιχείο του αντιπροσωπευτικού συνόλου, η μνημειακή πύλη της.

Τα στοιχεία στα χρονικά για τον ναό της Αγίας Σκέπης είναι πολύ λίγα. Το Σύντομο Χρονικό του Βλαντιμίρ λέει: «Και τότε ο Αντρέι Γιούριεβιτς ήρθε από το Κίεβο και δημιούργησε μια πόλη Μπογκολιούμπνι ... και έχτισε δύο πέτρινες εκκλησίες». «Και της έχτισε έναν ναό στον ποταμό Κλιάζμα, δύο πέτρινες εκκλησίες στο όνομα της Παναγίας του Θεού», αναφέρει το Πρώτο Χρονικό του Νόβγκοροντ. Προφανώς, μία από τις εκκλησίες που αναφέρονται είναι η Αγία Σκέπη. Τέλος, «Η ζωή του Πρίγκιπα Αντρέι Μπογκολιούμπσκι», πηγή από το 1702, περιέχει λεπτομερέστερες πληροφορίες. Από το κείμενο προκύπτει ότι ο ναός χτίστηκε σε μια εποχή στη μνήμη του Ιζύασλαβ Αντρέεβιτς, γιου του πρίγκιπα, ο οποίος πέθανε από πληγές μετά από μια εκστρατεία στην Βουλγαρία του Βόλγα.

Ο ναός αγιάστηκε προς τιμήν της εορτής της Αγίας Σκέπης της Θεοτόκου. Ωστόσο, δεν υπάρχουν πηγές που να κάνουν λόγο για την καθιέρωση αυτής της γιορτής στη Ρωσία στα μέσα του 12ου αιώνα με πρωτοβουλία του Αντρέι Μπογκολιούμπσκι και στα προμογγολικά χρονικά η εκκλησία αναφέρεται ως αφιερωμένη όχι σε κάποια συγκεκριμένη γιορτή, αλλά στην Παναγία. Κατά συνέπεια, αυτή η γιορτή θα μπορούσε να είχε καθιερωθεί αργότερα (οι πρώτες αναφορές της χρονολογούνται στον 13ο αιώνα), και στην περίπτωση αυτή η εκκλησία θα μπορούσε αρχικά να είχε κάποια άλλη αφιέρωση.

Αρχικά, η Εκκλησία της Αγίας Σκέπης ήταν ο καθεδρικός ναός ενός μικρού μοναστηριού, αλλά με λευκές πέτρινες οχυρώσεις, που βρισκόταν στη συμβολή του Κλιάζμα και του Νερλ. Το μοναστήρι αυτό αναφέρεται μεταξύ των πατριαρχικών οικιακών μοναστηριών στα τέλη του 16ου αιώνα. Στο δεύτερο μισό του 17ου αιώνα, άκμασε για λίγο, αλλά το 1764, καταργήθηκε. Το 1784, λόγω της χαμηλής κερδοφορίας του ναού της Αγίας Σκέπης, ο ηγούμενος της Μονής του Μπογκολιούμποβ (στην οποία ήταν προσαρτημένη) έλαβε άδεια να διαλύσει την εκκλησία για οικοδομικό υλικό για την ανέγερση καμπαναριού μοναστηριού, αλλά η έλλειψη κεφαλαίων εμπόδισε την έναρξη των εργασιών. Το 1803, στον παλιό πέτρινο τρούλο ανεγέρθηκε ένας κρεμμυδόμορφος τρούλος με σιδερένιο κάλυμμα, ο οποίος καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την όψη του ναού μέχρι σήμερα.

Ο ναός της Αγίας Σκέπης ήταν άγνωστος ακόμη και σε επαγγελματίες ιστορικούς και αρχαιολόγους μέχρι τη δεκαετία του 1850. Συγκεκριμένα, δεν συμπεριλήφθηκε στο λεύκωμα των παλαιών ρωσικών εκκλησιών που συντάχθηκε το 1834 με εντολή του αυτοκράτορα Νικολάου Α' για τον αρχιτέκτονα Κονταντίν Τον, ο οποίος έπρεπε να αναπτύξει τα θεμέλια του ρωσο-βυζαντινού στυλ με βάση τα επιλεγμένα σχέδια και να παρουσιάσει ένα λεύκωμα έργων πρότυπων εκκλησιών. Ακόμη και στα τέλη του 19ου αιώνα, οι ταξιδιωτικοί οδηγοί για τον Βλαντιμίρ αφιέρωσαν μόνο μερικές γραμμές στην εκκλησία στο Νερλ. Η επιστημονική μελέτη του ναού της Αγίας Σκέπης ξεκίνησε το 1858, όταν επιθεωρήθηκε από τον επισκοπικό αρχιτέκτονα Νικολάι Αρτλέμπεν. Τη δεκαετία του 1850 χτίστηκε ένα καμπαναριό-πύλη δίπλα στην εκκλησία (τελικά κατεδαφίστηκε τη δεκαετία του 1970) και το 1884 μια ζεστή εκκλησία των Τριών Αγίων. Ο ναός της Αγίας Σκέπης αναγνωρίστηκε πλήρως  στην ιστορία της τέχνης μόνο στις αρχές του 20ου αιώνα, αφού μετρήθηκε και μελετήθηκε από τον Ιγκόρ Γκράμπαρ.

Το 1919, ο ναός της Αγίας Σκέπης έγινε δεκτός υπό την προστασία του Επαρχιακού Κολεγίου Βλαντιμίρ για Μουσειακά Θέματα. Το 1923 η εκκλησία έκλεισε. Στη συνέχεια, έγινε μέρος του Μουσείου-Αποθεματικού Βλαντίμιρ-Σούζνταλ. Στη δεκαετία του 1970, μετά τον καθαρισμό των περισσότερων από τα παλιά κτίρια του μοναστηριού, η εκκλησία έγινε αντικείμενο μαζικού τουρισμού.

Τον 20ο αιώνα, ο ναός της Αγίας Σκέπης ανακαινίστηκε πολλές φορές. Τα πιο εκτεταμένα έργα πραγματοποιήθηκαν το 1954-1955 (εκείνη την εποχή, υπό την επίβλεψη του Νικολάι Βορόνιν, ανακαλύφθηκαν στοιχεία για την ύπαρξη στοών) και στα τέλη της δεκαετίας του 1980, όταν αφαιρέθηκε η κυρτή οροφή από τις αρχές του 19ου αιώνα και αποκαταστάθηκε το βάθρο πάνω από το τύμπανο.

Το 1992, η εκκλησία εγγράφηκε στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO ως μέρος των Λευκών Μνημείων του Βλαντιμίρ και του Σούζνταλ. Το λιβάδι Μπογκολιούμποβσκι, όπου βρίσκεται η εκκλησία, είναι πλέον μια ειδικά προστατευόμενη φυσική περιοχή και ιστορικό και τοπικό συγκρότημα περιφερειακής σημασίας. Το 1993, ο ναός επιστράφηκε στους πιστούς.

 Εικόνες 

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 




 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


 Απόψεις της εκκλησίας
 Εικονική περιήγηση της εκκλησίας

Κατηγορία:Εκκλησιαστικά κτίρια με τρούλους
Κατηγορία:Εκκλησίες στη Ρωσία
Κατηγορία:Μεσαιωνικές εκκλησίες
Κατηγορία:Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς στη Ρωσία