Λιούντγκερ της Σαξονίας

Ο Λιούντγκερ (επίσης Λιούτγκερ, Λούντιγκερ, Λιούντιγκερ ή Λούντερους, κάτω γερμανικά: Λύντερ)· (απεβ. 26 Φεβρουαρίου 1011) από τον Οίκο των Μπίλλουνγκ, ήταν κόμης του Βέστφαλενγκαου. Ήταν ο νεότερος αδελφός του Βερνάρδου Α΄ δούκα της Σαξονίας. Στις ιστορικές πηγές ο Λιούντγκερ ονομάζεται κόμης (graf). Εκεί εμφανίζεται σχεδόν μόνο στο πλευρό του μεγαλύτερου αδελφού του.

Η θέση του Λιούντγκερ εντός του πριγκιπικού Οίκου των Μπίλλουνγκ δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί οριστικά στις μεσαιωνικές μελέτες. Ενώ ορισμένοι ιστορικοί τον θεωρούν πλούσιο συγκληρονόμο δίπλα στον μεγαλύτερο αδελφό του, ο οποίος είχε επίσης τα δικά του δικαιώματα διακυβέρνησης, ο Λιούντγκερ, σύμφωνα με τον Γκερντ Άλτχοφ, λέγεται ότι είχε μόνο μία σκιώδη ύπαρξη, ως «αναπληρωτής» του δούκα Βερνάρδου Α΄.

 Καταγωγή 
Ο Λιούντγκερ ήταν γιος του Χέρμαν Μπίλλουνγκ.  Ο μεγαλύτερος αδελφός του, ο Βερνάρδος Α΄, διαδέχθηκε τον πατέρα του ως δούκας στη Σαξονία μετά το τέλος του τελευταίου. Matthias Becher: Rex, Dux und Gens. Untersuchungen zur Entstehung des sächsischen Herzogtums im 9. und 10. Jahrhundert (= Historische Studien. Band 444). Matthiesen, Husum 1996, , p. 11. Ο Λιούντγκερ είχε δύο αδερφές, τη Ματθίλδη  και τη Σβανεχίλδη. 

Ο Λιούντγκερ ήταν νυμφευμένος με την Έμμα του Λέσουμ.  Οι απόγονοι του Λιούντγκερ δεν έχουν παραδοθεί.  Στο Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum της εποχής γύρω στο 1070, ο σχολαστής του καθεδρικού ναού της Βρέμης, Αδάμ της Βρέμης, αναφέρει μία κόρη τής συζύγου τού Λιούντγκερ Έμμας, η οποία δεν κατονομάζεται.  Ο Αδάμ δεν αναφέρει τον πατέρα. Παρ' όλα αυτά, μέρος της έρευνας υπέθετε πάντα ότι δεν ήταν μόνο κόρη τής Έμμας, αλλά και του Λιούντγκερ.  Επίσης είναι υπό συζήτηση και οι άρρενες απόγονοι του ζευγαριού. Dieter Riemer: Die Stiftsdame Rikquur – eine Billungerin? Ein Skandal und seine Sühne im 11. Jahrhundert. In: Jahrbuch der Männer vom Morgenstern. Band 95 (2016) pp. 81–108, hier p. 101 vermutet einen der beiden im Diptychon genannten Grafen Hermann als einen vor 1038 verstorbenen Sohn Liudgers; Günther Bock: Hammaburg und Domkirche in den frühen Jahrhunderten Hamburgs – Versuch einer historischen Neubewertung. In: Rainer-Maria Weiss, Anne Klammt (Hrsg.): Mythos Hammaburg. Archäologische Entdeckungen zu den Anfängen Hamburgs (= Veröffentlichung des Helms-Museums, Archäologisches Museum Hamburg, Stadtmuseum Harburg. Band 107). Archäologisches Museum Hamburg, Hamburg 2014, , pp. 291–302, hier p. 293 einen am 10. Oktober 1033 verstorbenen Graf Liudger II. Στο ιστορικό της ζωής τού Μάινβερκ επισκόπου τού Πάντερμπορν (Vita Meinwerci) ο μετέπειτα επίσκοπος του Πάντερμπορν, Ίμαντ, περιγράφεται ως γιος τής αδελφής τού Μάινβερκ.  Στη Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum λέγεται ότι η Έμμα ήταν η αδελφή αυτού του Mάινβερκ.  Παρ' όλα αυτά, η καταγωγή του Ίμαντ από την Έμμα αμφισβητείται, επειδή η σημείωση σχετικά με τη σχέση της Έμμας με τον Μάινβερκ εισήχθη μόνο σε ένα αντίγραφο, από την εποχή μετά το 1160.  Αντίθετα, η Vita Meinwerci γνωρίζει την Έμμα ως σύζυγο του Λιούτγκαρ, αλλά όχι ως αδελφή του Μάινβερκ. Αντίθετα, κατονομάζει τον Γκλίσμοντ και την Αδέλα ως αδελφές του Μάινβερκ. 

 Η εξουσία του 
Το ζήτημα των εξουσιών του Λιούντγκερ εντός της ευγενούς οικογένειας των Μπίλλουνγκ απαντάται με ασυνεπή τρόπο στην έρευνα. Αυτό αφορά τόσο την πιθανή συμμετοχή στην εξουσία τού μεγαλύτερου αδελφού του, Βερνάρδου Α΄, όσο και τα πιθανά δικά του δικαιώματα διακυβέρνησης ως κόμη.

 Συμμετοχή στη βασιλεία του Βερνάρδου Α΄. 
Σχετικά με την πολιτική σημασία του Λιούτγκερ για τη βασιλεία του μεγαλύτερου αδελφού του, δεν μπορεί να συναχθεί τίποτε με βεβαιότητα από τις μεσαιωνικές πηγές.  Εκεί μόνο ο Βερνάρδος Α΄ αναφέρεται ως δούκας. Ως επικεφαλής της ισχυρότερης και πλουσιότερης ευγενούς οικογένειας στη βόρεια Σαξονία, χαρακτηριζόταν από μία ιδιαίτερη εγγύτητα με τη βασιλική Αυλή. Ernst Schubert: Das Herzogtum. In: Hans Patze (Begründer): Geschichte Niedersachsens. Band 2, Teil 1: Ernst Schubert (Hrsg.): Politik, Verfassung, Wirtschaft vom 9. bis zum ausgehenden 15. Jahrhundert (= Veröffentlichungen der Historischen Kommission für Niedersachsen, Bremen und die Ehemaligen Länder Hannover, Oldenburg, Braunschweig und Schaumburg-Lippe. 36). Hahn, Hannover 1997, , pp. 179–183, hier p. 181. Σύμφωνα με την παράδοση, ήταν ένας από τους στενότερους συμβούλους των βασιλέων Όθωνα Β΄ (973-983), Όθωνα Γ΄ (983-1002) και Ερρίκου Β΄ (1002-1024). Συνεπώς, αναφέρεται συχνά σε μεσαιωνικά έγγραφα, ιστορίες και χρονικά. Αντιθέτως, ο Λιούντγκερ αναφέρεται μόνο παρεμπιπτόντως. Gerd Althoff: Adels- und Königsfamilien im Spiegel ihrer Memorialüberlieferung. Studien zum Totengedenken der Billunger und Ottonen (= Münstersche Mittelalter-Schriften. Band 47). Fink, München 1984,  p. 390 (Digitalisat).

Παρά το εύρημα αυτό, μέρος της μεσαιωνικής έρευνας υποθέτει ότι ο Λιούντγκερ έπαιξε σημαντικό ρόλο για την κυριαρχία της δυναστείας των Μπίλλουνγκ στη Σαξονία, χωρίς να τον προσδιορίζει λεπτομερέστερα.  Αυτή η εκτίμηση βασίζεται κυρίως σε νέα από το χρονικό της μονής του Αγίου Μιχαήλ στο Λύνεμπουργκ, της οικιακής μονής της δυναστείας των Μπίλουνγκ. Σε αυτό αναφέρεται ότι και οι δύο αδελφοί διαδέχτηκαν τον πατέρα τους Χέρμαν στο δουκικό αξίωμα, και τον κληρονόμησαν από κοινού.  Το χρονικό χρονολογείται μεταξύ 1229 και 1233, και επομένως γράφτηκε μόνο περίπου 200 χρόνια μετά το τέλος του Λιούντγκερ.  Παρ' όλα αυτά, θεωρείται αξιόπιστο, καθώς λέγεται ότι ο συγγραφέας του χρονικού είχε στην κατοχή του παλαιότερα έγγραφα, τα οποία σήμερα έχουν χαθεί.  Το χρονικό βασίζεται στο χρονικό της μονής του Αγίου Μιχαήλ στο Λύνεμπουργκ. Επιπλέον, η μεσαιωνική έρευνα φαίνεται να υποδηλώνει τη συμμετοχή του Λιούντγκερ στην κυριαρχία του μεγαλύτερου αδελφού του, Βερνάρδου Α΄, λαμβάνοντας επίσης υπόψη την πρακτική διακυβέρνησης του δουκικού Οίκου των Μπίλουνγκ στις επόμενες γενιές. Ο γιος του Βερνάρδου Α΄, Τήτμαρ, είχε επίσης μερίδιο στην επικράτεια μαζί με τον μεγαλύτερο αδελφό του, δούκα Βερνάρδο Β΄. Και ο γιος του Βερνάρδου Β΄, Χέρμαν, μάλιστα εκπροσώπησε τον μεγαλύτερο αδελφό του, δούκα Όρντουλφ, για αρκετά χρόνια ως επικεφαλής του πριγκιπικού Οίκου.  Τέλος, είναι αξιοσημείωτο ότι ο Λιούντγκερ σχεδόν πάντα εμφανίζεται στο πλευρό τού αδελφού του Βερνάρδου Α΄.  Σε ένα αρχείο για το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων για τα σύνορα μεταξύ των επισκοπών Χίλντεσχαϊμ, Μίντεν και Βέρντεν από την περίοδο μεταξύ 15 Ιανουαρίου και 13 Μαΐου 993, «ο δούκας Βερνάρδος και ο αδελφός του Λιούντγκερ» βρίσκονται επικεφαλής του καταλόγου των κοσμικών μαρτύρων (Bernhardi ducis suique fratris Liudgeri). 

Ο Γκερντ Άλτχοφ, στη μελέτη του για τους ομαδικούς δεσμούς στον Μεσαίωνα, που δημοσιεύτηκε το 1990, δείχνει τα όρια της θέσης του Λιούτγκερ εντός της ευγενούς οικογένειας των Μπίλλουνγκ. Gerd Althoff: Verwandte, Freunde und Getreue. Zum politischen Stellenwert der Gruppenbindungen im früheren Mittelalter. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1990, , p. 61. Σύμφωνα με αυτό, ο ρόλος του Λιούντγκερ περιοριζόταν σε αυτόν του «αναπληρωτή» του μεγαλύτερου αδελφού. Μόνο η αναγνώριση της πρωτοτοκίας του Βερνάρδου Α΄ και η υποταγή στην αξίωσή του να κυβερνά, θα επέτρεπαν στον Λιούντγκερ να παραμείνει στην Αυλή εξαρχής, προκειμένου να παρέμβει προς όφελος της οικογένειας σε περίπτωση αποτυχίας του επιτρόπου. Σε καμία περίπτωση η συμμετοχή του Λιούντγκερ στην κυριαρχία της δυναστείας των Μπίλλουνγκ δεν είχε παρουσιαστεί ως συνδιοίκηση, και στην κληρονομιά του πατέρα είχε εμπλακεί το πολύ σε μικρό βαθμό. Σε αντίθεση με αυτό, ο Άλτχοφ στη διατριβή του για την απονομή του τίτλου σπουδών από το 1984 εξακολουθούσε να υποστηρίζει την άποψη ότι ο Λιούντγκερ, ως νεότερος αδελφός, είχε συμμετάσχει άμεσα στην κυριαρχία της δουκικής δυναστείας. Gerd Althoff: Adels- und Königsfamilien im Spiegel ihrer Memorialüberlieferung. Studien zum Totengedenken der Billunger und Ottonen (= Münstersche Mittelalter-Schriften. Band 47). Fink, München 1984, , p. 51. Ο Ερνστ Σούμπερτ υιοθέτησε μία διαμεσολαβητική στάση στη συζήτηση με την αξιολόγηση του Άλτχοφ. Αν και ο Λιούντγκερ είχε υποταχθεί στον μεγαλύτερο αδελφό, παρόλα αυτά επρόκειτο να καθοριστεί μία φιλική αδελφική συνεργασία, η οποία θα εξασφάλιζε την ειρήνη εντός της ευγενούς δυναστείας των Μπίλλουνγκ. Ernst Schubert: Die Billunger. In: Hans Patze (Begründer): Geschichte Niedersachsens. Band 2, Teil 1: Ernst Schubert (Hrsg.): Politik, Verfassung, Wirtschaft vom 9. bis zum ausgehenden 15. Jahrhundert (= Veröffentlichungen der Historischen Kommission für Niedersachsen, Bremen und die Ehemaligen Länder Hannover, Oldenburg, Braunschweig und Schaumburg-Lippe. 36). Hahn, Hannover 1997, , pp. 155–164, hier p. 164. Είπε ότι ο Λιούτγκερ ήταν ο μόνος αδελφός, που είχε άμεσο μερίδιο στην κυριαρχία των δουκών.

 Τα δικαιώματα διακυβέρνησης του Λιούτγκερ 
Με βάση τα λίγα νέα για τον Λιούντγκερ, συζητείται με διαφορετικά αποτελέσματα το αν ο Λιούντγκερ ως κόμης είχε τα δικά του δικαιώματα διακυβέρνησης, ή τουλάχιστον την απαραίτητη έγγεια ιδιοκτησία. Το επίκεντρο των μελετών είναι δύο έγγραφα του Όθωνα Γ', καθώς και ένα απόσπασμα από την Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum του Αδάμ της Βρέμης.

 Δωρεά ακινήτου για το Mίντεν 
Στο παλαιότερο έγγραφο του Όθωνα Γ΄, ο Λιούντγκερ δίνει τη συγκατάθεσή του για δωρεά γης από τον βασιλιά στον επίσκοπο Μίντεν, Μίλο, και στην εκκλησία του Μίντεν.  Η δωρεά πραγματοποιήθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 991, και έγινε από τον Όθωνα Γ΄ στο Βρανδεμβούργο. Ο 11ετής βασιλιάς είχε ανακαταλάβει το φρούριο, το οποίο είχε χαθεί κατά τη διάρκεια της σλαβικής εξέγερσης του 983, από τους Λουτίκους, επικεφαλής μίας σλαβικής εξέγερσης του 983.  Αφού κατέλαβε το κάστρο, εξέδωσε εκεί ένα έγγραφο ως επιδεικτική πράξη διακυβέρνησης. Σε αυτό, έδωσε στον Μίλο επίσκοπο του Μίντεν τα δάση του Πέτερσχαγκεν και του Στιορίνγκοβαλντ και πρόσθεσε το δάσος «Σούντελ» δυτικά του Βέζερ στα σύνορα της επισκοπής, τους σημερινούς λόφους Βήχεν.  Τόσο ο δούκας Βερνάρδος Α΄, όσο και ο Λιούτγκερ έδωσαν τη συγκατάθεσή τους για τη μεταβίβαση της δασικής έκτασης. Από αυτό συνάγεται καταρχάς ότι και οι δύο ήταν επί τόπου και ηγήθηκαν από κοινού του σαξονικού στρατού.  Μπορεί να υποτεθεί ότι έπρεπε να συμφωνήσουν στη μεταβίβαση, επειδή είχαν δικαιώματα στο Σούντελβαλντ, τα οποία τώρα παραιτήθηκαν υπέρ του επισκόπου του Μίντεν.  Ο ερευνητής των Μπίλλουνγκ, αρχειονόμος του Λύνεμπουργκ Άντον Κρίστιαν Βέντεκιντ, ερμήνευσε την κοινή συναίνεση του 1835, με συνιδιοκτησία και των δύο αδελφών στο δάσος.  Ο Βέντεκιντ γενικά υπέθεσε ότι οι δηλώσεις του χρονικού του Λύνεμπουργκ σχετικά με την κοινή διαδοχή των αδελφών στην κληρονομιά τού πατέρα τους, ήταν σωστές. Αντιθέτως, η Ρουθ Μπορκ στη διατριβή της του 1951 κατέταξε τη συγκατάθεση του Λιούντγκερ ως ένδειξη της αποκλειστικής ιδιοκτησίας του δάσους Σούντελ. 

 Δωρεά ακινήτου για τον Λιούντγκερ 
Στο πρόσφατο έγγραφο του Όθωνα Γ΄, ο ίδιος ο Λιούτγκερ είναι ο αποδέκτης μίας βασιλικής δωρεάς. Με παρέμβαση τού αδελφού του Βερνάρδου Α΄ και τού Μάινβερκ επισκόπου τού Πάντερμπορν, παρέλαβε το φέουδο (manor) Στίπελ με όλο το απόθεμα ζωντανών και νεκρών, με έγγραφο που εκδόθηκε στη Ραβέννα της Ιταλίας στις 27 Απριλίου 1001.  Η τοποθεσία του φέουδου περιγράφεται στο έγγραφο ως «στην κομητεία αυτού του κόμη Λιούντγκερ και στο Βέστφαλενγκαου» (in comitatu ipsius Liutgeri comitis et in pago Westfalon). Ωστόσο, η ύπαρξη μίας κομητείας του Λίουντγκερ στο Ρουρ έχει αμφισβητηθεί αρκετές φορές.  Το φέουδο βρισκόταν πολύ μακριά από τις άλλες κτήσεις της δυναστείας Μπίλλουνγκ, οι οποίες ήταν συγκεντρωμένες μεταξύ του Βέζερ και του Έλβα. Η ιδιοκτησία από μεγάλες αποστάσεις ή η διάσπαρτη ιδιοκτησία δεν ήταν ασυνήθιστη κατά τον Μεσαίωνα, ειδικά επειδή με αυτόν τον τρόπο οι αποτυχίες των καλλιεργειών μπορούσαν να αντισταθμιστούν από τις αποδόσεις σε άλλα μέρη. Ωστόσο, δεν έχουν παραδοθεί περαιτέρω κτήσεις μεγάλων αποστάσεων της δυναστείας Μπίλλουνγκ στο Ρουρ. Ο Πολ Ντερκς θεωρεί πιθανό ο προσδιορισμός των δικαιωμάτων του κόμη να είναι μεταγενέστερη προσθήκη, η οποία επομένως δεν θα είχε καμία ιστορική αξία πηγής.  Το έγγραφο παραδόθηκε σε αντίγραφο σε ένα χαρτοφυλάκιο της Βρέμης μόνο από τον 14ο αι. Δεδομένου ότι ο καταστατικός χάρτης κάηκε με τον βομβαρδισμό της Β. Πολεμικής Αεροπορίας του Η.Β. στο Αννόβερο τη νύχτα της 9ης Οκτωβρίου 1943 στο τμήμα του Αννόβερου, δεν είναι πλέον δυνατή μία περαιτέρω διευκρίνιση.

 Ιδιοκτησία Λέσουμ 
Η εκτεταμένη ιδιοκτησία του Λιούντγκερ στον Βέζερ συνάγεται από ένα περιστασιακό σημείωμα στο έργο του Aδάμ της Βρέμης.  Ο τελευταίος αναφέρει, σε σχέση με την είδηση για το τέλος τής συζύγου τοή Λιούντγκερ, Έμμας, ότι η περιουσία Λισμόνα κατασχέθηκε, λόγω άγνωστου αδικήματος τής κόρης τής Έμμας από τον βασιλιά Κορράδο Β'. Η έκταση αυτής της περιουσίας ήταν εξαιρετική. Αποτελούνταν, μεταξύ άλλων, από 700 αγροκτήματα, μία μεγάλη δασική έκταση, παράκτιες λωρίδες και διάσπαρτες εκτάσεις γύρω από τη Βρέμη.  Ο Αδάμ της Βρέμης δεν σχολιάζει την προέλευση των αγαθών από την περιουσία της Έμμας ή του Λιούντγκερ. Η ταξινόμηση του Λέσουμ ως κληρονομικής περιουσίας της δυναστείας των Μπίλλουνγκ ανάγεται σε μία μεταγενέστερη ιδιοποίηση ενός κόμη Χέρμαν (κατά κόσμον Herimannus) ως προγόνου της δυναστείας των Μπίλλουνγκ, όπως έγινε για παράδειγμα από τον Ρίχαρντ Ντρόγκεραϊτ.  Ο Χέρμαν αναφέρεται ως κόμης στο Λέσουμ σε ένα χειρόγραφο για τα θαύματα του επισκόπου Βίλεχαντ της Βρέμης, γραμμένο μεταξύ 860 και 865 από τον Άνσγκαρ. 

 Το τέλος και μνήμη 
μικρογραφία| Χανς Βόρνεμανν: λεπτομέρεια μίας πτέρυγας από πίνακα βωμού Χάιλινγκενταλ στον Άγιο Νικολάι (Λύνεμπουργκ),  1450. Στα αριστερά το Kάλκμπεργκ του Λύνεμπουργκ, στο οποίο βρισκόταν το αβαείο Mιχαέλις μέχρι το 1371, τόπος ταφής του Λιούντγκερ.
Ο Λιούντγκερ απεβίωσε το 1011,  όπως και ο αδελφός του Βερνάρδος λίγες ημέρες πριν από αυτόν. Τάφηκε μπροστά από τον κύριο βωμό της κρύπτης του αβαείου του Αγίου Μιχαήλ στο Λύνεμπουργκ, το οποίο κατεδαφίστηκε το 1371, ακριβώς δίπλα στον αδελφό του.  Στην πλάκα του τάφου, η οποία δεν υπάρχει πια, υπήρχε μία επιγραφή στα λατινικά. Σύμφωνα με αυτήν, ο Λιούτγκερ, όπως και ο αδελφός του, συνέβαλε στη δόξα της οικογένειάς του.  Ο κατάλογος τεθνεώτων της εκκλησίας του Αγίου Μιχαήλ στο Λύνεμπουργκ περιέχει μία καταχώρηση στη μνήμη του στις 26 Φεβρουαρίου, όπως και ο κατάλογος τεθνεώτων της μονής Μέλενμπεκ. Τα Χρονικά του Κβέντλινμπουργκ , το Vita Meinwerci  και το Annalista Saxo αναφέρουν επίσης το τέλος του. 

 Αναφορές 

 Πηγές 


Κατηγορία:Αμβούργο
Κατηγορία:Οίκος των Μπίλλουνγκ