Shamisen

Το shamisen (σαμισέν) είναι ένα ιαπωνικό έγχορδο μουσικό όργανο με μακρύ βραχίονα (λαούτο με μπράτσο). Ανήκει στην κατηγορία των νυκτών οργάνων, καθώς παίζεται κυρίως με χτύπημα ή τσίμπημα των χορδών.

Το σώμα του είναι ξύλινο, επίπεδο και τετράγωνο, και καλύπτεται και στις δύο πλευρές με δέρμα γάτας ή σκύλου. Οι τρεις χορδές είναι τεντωμένες κατά μήκος του μπράτσου, το οποίο διαπερνά το σώμα. Η εκτέλεση γίνεται συνήθως με ένα bachi (μπατσί), ένα πέλεκυ σε σχήμα φύλλου γκίνγκο.

 Επισκόπηση 
Η προέλευση του shamisen τοποθετείται μεταξύ του 15ου και 16ου αιώνα. Πιστεύεται ότι εισήχθη στην Ιαπωνία κατά την περίοδο Έιροκου (1558–1569) της εποχής των εμφυλίων πολέμων, μέσω του Βασιλείου των Ριουκίου (σημερινή Οκινάουα) στην πόλη Σακάι της Οσάκα.

Το σώμα του οργάνου αποτελείται από τρία βασικά μέρη: το tenjin (η κεφαλή όπου δένονται οι χορδές), το sao (ο λαιμός ή μπράτσο) και το dō (το σώμα ή η ηχείο). Πολλά σαμισέν διαθέτουν λαιμό που χωρίζεται σε τρία μέρη: άνω, μέσο και κάτω τμήμα, γνωστά ως mitsu-ore (τρίπτυχο λαιμός). Αυτή η δομή έχει σκοπό την ευκολότερη αποθήκευση και μεταφορά, καθώς και τη μείωση παραμορφώσεων στο ξύλο. Υπάρχουν επίσης nobezao (ενιαίοι λαιμοί) και, πιο σπάνια, λαιμοί που διαχωρίζονται σε πέντε ή περισσότερα μέρη.

Ως υλικά χρησιμοποιούνται συχνά πολύτιμα ξύλα. Τα υψηλής ποιότητας σαμισέν κατασκευάζονται με κόουκι (κόκκινο ξύλο από την Ινδία), ενώ επίσης χρησιμοποιούνται το σιτάν και το καρίν (από την Ταϊλάνδη, Μιανμάρ ή Λάος). Στο παρελθόν ήταν διαδεδομένα και ξύλα όπως η βελανιδιά και η μουριά. Σπανιότερα, χρησιμοποιούνται ξύλα όπως το bijakudan (σανδαλόξυλο) και το tagayasan. Προτιμώνται σκληρά, συμπαγή και βαριά ξύλα. Το σώμα (dō) κατασκευάζεται κυρίως από karin, αλλά παλαιότερα χρησιμοποιούνταν και μουριά ή zelkova. Σε ορισμένα ανώτερης ποιότητας όργανα, χαράζονται πολύπλοκα σχέδια στο εσωτερικό του dō με σμίλη, μια τεχνική που ονομάζεται ayasugi, η οποία πιστεύεται ότι βελτιώνει την ακουστική.

Το δέρμα που χρησιμοποιείται για την επιφάνεια του σώματος διαφέρει από αυτό του σαμισέν των Ριουκίου (που χρησιμοποιεί δέρμα φιδιού). Παραδοσιακά, χρησιμοποιούνταν κοιλιακό δέρμα γάτας ή σκύλου, αλλά λόγω του υψηλού κόστους και των νόμων περί προστασίας των ζώων, η χρήση αυτών των δερμάτων έχει περιοριστεί. Πλέον, προτιμώνται υλικά όπως δέρμα προβάτου ή συνθετικό δέρμα. Ωστόσο, στο σαμισέν Τσουγκάρου συνεχίζει να χρησιμοποιείται κυρίως δέρμα σκύλου. Λέγεται ότι για γάτες προτιμώνται άτομα που δεν έχουν ζευγαρώσει, καθώς το δέρμα τους δεν έχει ουλές. Στην πράξη όμως, χρησιμοποιείται συχνά δέρμα από ενήλικες γάτες με επαρκές πάχος. Το συνθετικό υλικό είναι εναλλακτική, αλλά θεωρείται υποδεέστερο ηχητικά. Για καλή ηχητική απόδοση, το δέρμα πρέπει να είναι παχύ και κατάλληλο για το μέγεθος του σώματος· δέρμα βοδιού θεωρείται ακατάλληλο λόγω του μεγάλου μεγέθους. Το σημερινό σαμισέν εξελίχθηκε από το sanshin των Ριουκίου μέσω πειραματισμών κατά την περίοδο Έντο, όπου σταθεροποιήθηκε η χρήση δέρματος γάτας ή σκύλου. Σήμερα, τα περισσότερα από τα δέρματα αυτά εισάγονται, όπως επίσης και τα ξύλα για το σώμα και τον λαιμό (κόουκι και καρίν), το ελεφαντόδοντο ή έβενος για τα κουρδιστήρια, και το καβούκι χελώνας για τα πλήκτρα (bachi).

Στη σύγχρονη εποχή, κατασκευάζονται επίσης φθηνότερα μοντέλα με συνθετικό χαρτί, κυρίως για αρχάριους ή για τουρίστες από τη Δύση που ενδιαφέρονται για προϊόντα φιλικά προς τα ζώα. Κάποιοι διστάζουν να μάθουν σαμισέν λόγω της χρήσης ζωικού δέρματος, κι έτσι έχουν αναπτυχθεί νέοι τύποι συνθετικού δέρματος που προσφέρουν καλή ηχητική ποιότητα.

Το σαμισέν διαθέτει τρεις χορδές, κατασκευασμένες από μεταξωτό νήμα. Αν και φυσικά το μετάξι είναι λευκό, παραδοσιακά βάφεται σε κίτρινο χρώμα με σκόνη κουρκουμά, πιθανόν λόγω του κιτρινωπού χρώματος των κουκουλιών των μεταξοσκωλήκων κατά την περίοδο Έντο. Στο σαμισέν Τσουγκάρου χρησιμοποιούνται επίσης χορδές από νάιλον ή τετρόν. Οι χορδές ονομάζονται ichi no ito (πρώτη χορδή), ni no ito (δεύτερη) και san no ito (τρίτη), ξεκινώντας από την πιο κοντινή στον εκτελεστή. Υπάρχουν ποικιλίες πάχους και το είδος της μουσικής καθορίζει το κατάλληλο μέγεθος των χορδών.

Κατηγορία:Μουσική στην Ιαπωνία
Κατηγορία:Έγχορδα μουσικά όργανα