Έρικ Χάιντσε

Ο Έρικ Χάιντσε (αγγλ. Eric Heinze) είναι Καθηγητής Νομικής και Ανθρωπιστικών Επιστημών στη Νομική Σχολή του Queen Mary, Πανεπιστήμιο του Λονδίνου. Έχει συμβάλει στους τομείς της νομικής φιλοσοφίας, της θεωρίας της δικαιοσύνης, της νομολογίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

 Κοινωνική και νομική θεωρία 
Στο έργο του Coming Clean: The Rise of Critical Theory and the Future of the Left, ο Χάιντσε υποστηρίζει ότι οι προοδευτικοί τόνισαν την ανάγκη για κριτική κατανόηση της δυτικής ιστορίας, αλλά δεν εφάρμοσαν την ίδια κριτική στάση απέναντι στη δική τους ιστορική πορεία. Σε συνέντευξή του στο National Public Radio, ανέφερε πως ο στόχος του δεν είναι να «ορίσει» την αριστερά, αλλά να εντοπίσει τα «κυρίαρχα ρεύματα» που διαμόρφωσαν την πολιτική και τον ακτιβισμό της αριστεράς.

Σε άρθρο του στη New York Post, σημείωσε ότι η αριστερά πρέπει να επανεξετάσει αυτό που συχνά αποκαλείται «πολιτική της μνήμης». Ένας αρθρογράφος των Irish Times διερωτήθηκε αν ο Χάιντσε ασκεί whataboutery, δηλαδή αν εστιάζει στα εγκλήματα της αριστεράς για να αποσπάσει την προσοχή από αυτά της δεξιάς. Σύμφωνα με άρθρο της δανέζικης εφημερίδας Berlingske, ο Χάιντσε δεν υποστηρίζει ότι οι προοδευτικοί πρέπει να σταματήσουν την κριτική θεωρία ή να καταργήσουν τις πολιτικές ποικιλομορφίας, την queer θεωρία ή τον φεμινισμό — αλλά ότι πρέπει να βρουν έναν νέο τρόπο να τα εφαρμόσουν.

Στο The Concept of Injustice, ο Χάιντσε αναλύει το «κλασικό» ύφος της θεωρίας της δικαιοσύνης, από τον Πλάτωνα έως τον Ρολς. Υποστηρίζει ότι οι κλασικοί θεωρητικοί ξεκινούν από την παραδοχή ότι «δικαιοσύνη» και «αδικία» είναι λογικά αντίθετες έννοιες. Κατά τον Χάιντσε, αυτή η αντίθεση αποτελεί απλώς μια ετυμολογική σύμπτωση. Οι έννοιες εμφανίζονται ως αντίθετες μέσα σε ήδη ορισμένα πλαίσια, στα οποία συγκεκριμένοι κανόνες και αξίες θεωρούνται δεδομένοι. Εκτός αυτών των πλαισίων, όμως, η σχέση τους καθίσταται πολύ πιο περίπλοκη.

Για να ξεπεράσει αυτό το θεωρητικό σφάλμα, ο Χάιντσε προτείνει μια «μετακλασική» θεωρία δικαιοσύνης, στην οποία χρησιμοποιούνται λογοτεχνικά κείμενα ως παραδείγματα. Το έργο αυτό αποτελεί συνέχεια των παλαιότερων δημοσιεύσεών του στο πεδίο Law & Literature. Σε άρθρο στο περιοδικό Law & Critique, η φεμινίστρια θεωρητικός Adrian Howe εξετάζει την καινοτομία του Χάιντσε στην κριτική θεωρία μέσω νέων ερμηνειών των έργων του Σαίξπηρ. Αναλύοντας το The Comedy of Errors, σημειώνει ότι μέχρι και τον 20ό αιώνα πολλοί μελετητές θεωρούσαν ότι το έργο δεν είχε στόχο σοβαρή κοινωνικο-νομική κριτική. Ο Χάιντσε, ωστόσο, αποκαλύπτει μια σειρά από κοινωνικο-νομικά δυαδικά σχήματα: αφέντης–υπηρέτης, σύζυγος–σύζυγος, ντόπιος–ξένος, γονέας–παιδί, μονάρχης–κοινοβούλιο, αγοραστής–πωλητής. Κατά την άποψή του, η κωμωδία και το «λάθος» χρησιμοποιούνται ως μέσα ανάδειξης κοινωνικών σχέσεων εξουσίας που βασίζονται σε παραδοσιακά αλλά μεταβαλλόμενα μοντέλα κυριαρχίας και υποταγής.

Η Howe προσθέτει ότι, σύμφωνα με την ανάγνωση του Χάιντσε, στο έργο αμφισβητείται η οπτική του προνομιούχου άντρα. Ο Χάιντσε συνεχίζει αυτή τη θεματική στο The Concept of Injustice, όπου αναλύει διεξοδικά τις κλασικές θεωρίες δικαιοσύνης και καταρρίπτει τη φαινομενικά λογική αντίθεση μεταξύ «δικαιοσύνης» και «αδικίας».

 Ελευθερία του λόγου 
Στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ο Χάιντσε έχει επικρίνει συχνά τους περιορισμούς της ελευθερίας του λόγου στη Δυτική Ευρώπη, ιδιαίτερα όπως εκφράζονται μέσα από τις απαγορεύσεις «ρητορικής μίσους». Υποστηρίζει ότι μια σύγχρονη δημοκρατία διαθέτει πιο αποτελεσματικά και νομιμοποιημένα μέσα για την καταπολέμηση της κοινωνικής μισαλλοδοξίας, χωρίς να περιορίζει την ελεύθερη έκφραση στο δημόσιο λόγο.

Σύμφωνα με τον ειδικό στην ελευθερία λόγου, Eric Barendt, ο Χάιντσε επισημαίνει προβλήματα συνοχής στις εν λόγω απαγορεύσεις, καθώς αυτές συχνά δικαιολογούνται με βάση την προστασία από διακρίσεις, αλλά στην πράξη δημιουργούν νέες διακρίσεις μεταξύ των προστατευόμενων και μη προστατευόμενων ομάδων.

Στο βιβλίο του Hate Speech and Democratic Citizenship, ο Χάιντσε εξετάζει τις νομικές και πολιτικές διαστάσεις του προκλητικού ή προσβλητικού λόγου. Αναγνωρίζει ότι ορισμένες δημοκρατίες ίσως είναι τόσο ασταθείς ώστε να απαιτούν περιορισμούς. Ωστόσο, σε αυτό που αποκαλεί «μακροχρόνια, σταθερή και ευημερούσα δημοκρατία» (LSPD), τέτοιες απαγορεύσεις μπορούν να δικαιολογηθούν μόνο σε εξαιρετικές περιστάσεις εθνικής ασφάλειας.

Ο Χάιντσε αναγνωρίζει ότι η ρητορική μίσους έχει οδηγήσει σε βία στη Ρουάντα, στη Γερμανική Δημοκρατία της Βαϊμάρης, στη Γιουγκοσλαβία μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, και σε άλλες αδύναμες δημοκρατίες. Καμία από αυτές, σημειώνει, δεν πληρούσε τα κριτήρια μιας LSPD. Οι ανεπτυγμένες δημοκρατίες, αντίθετα, διαθέτουν πιο νόμιμα και αποτελεσματικά μέσα για την αντιμετώπιση της βίας και των διακρίσεων, χωρίς να χρειάζεται να τιμωρούνται άτομα που εκφράζουν προκλητικές απόψεις.

Σύμφωνα με τη Lesley Abdela, «βασικό στοιχείο του μοντέλου LSPD είναι ότι τα δυτικά δημοκρατικά κράτη έχουν προβεί σε ηθικές και συμβολικές στάσεις — όχι πάντα τέλειες ή χωρίς αντιφάσεις — αλλά πάντως πέρα από προσχηματικές δηλώσεις. Μέτρα όπως η νομοθεσία κατά των διακρίσεων, η πλουραλιστική πρωτοβάθμια εκπαίδευση και οι απαγορεύσεις στόχευσης ατόμων (όπως το στοχοποιημένο stalking ή τα "fighting words") μεταφέρουν το ηθικό και συμβολικό μήνυμα του κράτους κατά της μισαλλοδοξίας και της βίας.»

Στο The Most Human Right: Why Free Speech Is Everything, ο Χάιντσε υποστηρίζει ότι τα αναγνωρισμένα διεθνώς ανθρώπινα δικαιώματα έχουν αποτύχει εν μέρει λόγω της θεσμικής αδυναμίας να διακρίνουν μεταξύ «ανθρωπίνων δικαιωμάτων» και «ανθρωπίνων αγαθών». Πολλές ιστορικές παραδόσεις έχουν αναγνωρίσει βασικά αγαθά για τον άνθρωπο, αλλά αν τα δικαιώματα πρόκειται να έχουν διακριτό ρόλο, πρέπει να κάνουν κάτι περισσότερο από το να επαναλαμβάνουν απλώς αυτά τα αγαθά. Μόνο μέσω της ελευθερίας του λόγου, υποστηρίζει, μπορούν τα ανθρώπινα αγαθά να μετατραπούν σε ανθρώπινα δικαιώματα. Χωρίς δημοκρατία, η έννοια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων καταρρέει σε απλή αναφορά σε αγαθά που είναι επιθυμητά αλλά όχι δεσμευτικά.

Ο αρθρογράφος των Irish Times, Joe Humphreys, συνοψίζει τη θέση του Χάιντσε ως εξής: «Εάν δεν υπάρχει επαρκώς δημοκρατικό περιβάλλον, τότε αυτό που επιδιώκετε ως "δικαίωμα" είναι απλώς ένα "αγαθό" — κάτι επιθυμητό που ένα κράτος μπορεί ή όχι να σας παρέχει.»

Σε κριτική του βιβλίου από τον Hans Ingvar Roth στην ιστοσελίδα Dixicon, αναφέρεται ότι «δεν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι πολλοί αυταρχικοί ηγέτες στην ιστορία επικέντρωσαν πρώτα σε αυτό το συγκεκριμένο δικαίωμα πριν απειλήσουν όλα τα υπόλοιπα.»

 Σεξουαλικότητα 
Ο Χάιντσε έχει γράψει εκτενώς για θέματα σεξουαλικότητας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ο James M. Donovan συνοψίζει ορισμένες από τις βασικές του κριτικές προς τους διεθνείς οργανισμούς, σημειώνοντας ότι, κατά τον Χάιντσε, η αποτυχία ενσωμάτωσης του σεξουαλικού προσανατολισμού στην ατζέντα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών κατά τα τέλη του 20ού αιώνα δεν οδήγησε μόνο σε αποκλεισμό αλλά και σε περαιτέρω μυστικοποίηση της έννοιας, γεγονός που χρησιμοποιήθηκε για να δικαιολογήσει τη συνεχιζόμενη περιθωριοποίηση.

Για την Jennifer Wilson, η προσέγγιση του Χάιντσε εξηγεί ιδιαίτερα τον αποκλεισμό των τρανς ατόμων από νομοθεσίες κατά των διακρίσεων. Ο Νορβηγός ιστορικός των θρησκειών Dag Øistein Endsjø τονίζει ότι, σύμφωνα με τον Χάιντσε, η έλλειψη ρητής αναφοράς στον σεξουαλικό προσανατολισμό ή την ταυτότητα φύλου στα πρώτα διεθνή νομικά κείμενα δεν σημαίνει ότι οι βασικές ελευθερίες των σεξουαλικών μειονοτήτων αποκλείονται από την προστασία των συμβάσεων.

Ο Simon Obendorf υποστηρίζει ότι τα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων είναι πράγματι άξια διεθνούς προστασίας, αλλά θέτει ερωτήματα σχετικά με τις προτάσεις του Χάιντσε για δημιουργία δεσμευτικής συνθήκης περί μη διάκρισης λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού στο διεθνές δίκαιο. Ο ίδιος αμφισβητεί  επίσης την έννοια των «σεξουαλικών μειονοτήτων» όπως την ορίζει ο Χάιντσε στο Sexual Orientation: A Human Right, δηλαδή ως άτομα των οποίων ο σεξουαλικός προσανατολισμός αποκλίνει από την κυρίαρχη ετεροσεξουαλική νόρμα.

Η Susan Sterett αναδεικνύει περαιτέρω την οπτική του Χάιντσε περί ρευστών και μεταβαλλόμενων σεξουαλικών ταυτοτήτων, τις οποίες εντάσσει σε μεταμοντέρνες μορφές γνώσης που τονίζουν τον κατακερματισμό του νομικού υποκειμένου.Κατά τη Sterett, ο Χάιντσε χαρτογραφεί τον λόγο γύρω από τον σεξουαλικό προσανατολισμό επάνω σε μεταμοντέρνες μορφές γνώσης, οι οποίες δίνουν έμφαση στον κατακερματισμό του νομικού υποκειμένου.

Τέλος, οι Conway Blake και Philip Dayle αναλύουν τη θέση του Χάιντσε ότι οι σεξουαλικές μειονότητες έχουν γίνει πιόνια στο διεθνές «παιχνίδι ευαισθησίας». Σε αυτό το πλαίσιο, μεταποικιακά καθεστώτα ενισχύουν την εσωτερική τους νομιμοποίηση με εθνικιστικές αφηγήσεις για τη σεξουαλικότητα, παρουσιάζοντας τις μη ετεροκανονικές ταυτότητες ως δείγματα δυτικής παρακμής. Η αντίσταση στην αποδοχή της ομοφυλοφιλίας προβάλλεται ως έκφραση «αρχαίων» και «γηγενών» παραδόσεων. Παράλληλα, τα δυτικά κράτη συχνά αποφεύγουν να ασκήσουν πίεση προς τον Παγκόσμιο Νότο, ώστε να μην κατηγορηθούν για επιβολή «πρώτου κόσμου» αξιών. Κατά τον Χάιντσε, αυτή η στάση επιτρέπει τον σχετικισμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στον τομέα της σεξουαλικότητας.

 Πολιτική διεθνών ανθρωπίνων δικαιωμάτων 
Οι κριτικές του Χάιντσε προς το διεθνές δίκαιο και τους διεθνείς θεσμούς υπερβαίνουν τα ζητήματα ελευθερίας λόγου και σεξουαλικότητας. Υποστηρίζει ότι οργανισμοί όπως το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ πολιτικοποιούνται, απομακρυνόμενοι από τις θεμελιώδεις αρχές τους. Μέσω μπλοκ ψήφων, τα κράτη-μέλη, σύμφωνα με την ανάλυσή του, αποφεύγουν συστηματικά την εστίαση σε σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Αντιτίθεται στις ρεαλιστικές, συμβιβαστικές προσεγγίσεις που περιορίζονται σε τμηματικές λύσεις, επιμένοντας ότι η αρχή της καθολικής και ισότιμης εφαρμογής των δικαιωμάτων είναι εγγενής σε κάθε συνεπή έννοια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Επισημαίνει, τέλος, ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα, εφόσον σχεδιάστηκαν να ισχύουν οικουμενικά και ανεξαρτήτως πολιτεύματος, δεν μπορούν ποτέ να ανταποκριθούν πλήρως στις απαιτήσεις ενός δημοκρατικού κράτους.

 Καριέρα 
Ο Χάιντσε έλαβε τη Licence και Maîtrise του από το Université de Paris και στη συνέχεια ήταν υπότροφος DAAD στο Freie Universität Berlin. Ολοκλήρωσε το Juris Doctor στο Harvard Law School και, κατόπιν υποτροφίας Fulbright στο Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης, απέκτησε Διδακτορικό Νομικής στο Πανεπιστήμιο του Leiden.

Έχει λάβει υποτροφίες από το Nuffield Foundation, το γαλλικό Υπουργείο Παιδείας (Chateaubriand), το Harvard (Sheldon, Andres Public Interest και C. Clyde Ferguson Human Rights Fellowship).

Πριν την τοποθέτησή του στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου, ο Χάιντσε εργάστηκε για τη Διεθνή Επιτροπή Νομικών στη Γενεύη και στο Διοικητικό Δικαστήριο του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη. Έχει επίσης παράσχει συμβουλευτική υποστήριξη σε οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων όπως η Amnesty International, η Liberty και το Media Diversity Institute.

Σήμερα είναι μέλος της Συντακτικής Επιτροπής του The International Journal of Human Rights  και συμμετέχει στα Συμβουλευτικά Συμβούλια των περιοδικών Rivista Italiana di Filosofia Politica (του Ιταλικού Συλλόγου Πολιτικής Φιλοσοφίας, από το 2021), Heliopolis: Culture Civiltà Politica (από το 2020) και University of Bologna Law Review (από το 2018).

 Δημοσιεύσεις 
Ο Χάιντσε έχει συγγράψει αρκετά έργα στη νομική θεωρία και φιλοσοφία, όπως:

 Sexual Orientation: A Human Right (Kluwer 1995 / ρωσική έκδοση: Idea Press Moscow 2004)
 Of Innocence and Autonomy: Children, Sex and Human Rights (επιμ., Ashgate 2000 / Routledge 2017)
 The Logic of Liberal Rights (Routledge 2003 / 2017)
 The Logic of Equality (Ashgate 2003 / Routledge 2017)
 The Logic of Constitutional Rights (Ashgate 2005 / Routledge 2017)
 The Concept of Injustice (Routledge 2013)
 Hate Speech and Democratic Citizenship (Oxford University Press 2016)
 The Most Human Right: Why Free Speech is Everything (MIT Press, 2022)
 Coming Clean: The Rise of Critical Theory and the Future of the Left (MIT Press, 2025)

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Βρετανοί νομικοί
Κατηγορία:Βρετανοί πανεπιστημιακοί