Ο βασιλιάς των δύο Σικελιών

Ο βασιλιάς των δύο Σικελιών () είναι μεταμοντερνιστικό μυθιστόρημα του Πολωνού συγγραφέα Άντζεϊ Κουσνιέβιτς, που εκδόθηκε στην Πολωνία το 1970.

Αναφέρεται στην παρακμή και πτώση της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας. Ο τίτλος προέρχεται από ένα αυστριακό σύνταγμα Ουλάνων που ο Φερδινάνδος Β΄ των Δύο Σικελιών ονόμασε «Σύνταγμα του βασιλιά των δύο Σικελιών», αν και το Βασίλειο των Δύο Σικελιών είχε εξαφανιστεί προ πολλού. 

 Ύφος 
Το μυθιστόρημα δεν έχει μια παραδοσιακά κατανοητή «πλοκή». Ο συγγραφέας επιλέγει να αποδομήσει τη χρονικότητα της ιστορίας, διασπά τον χώρο (μάχες, πόλεις-φρουρές, πόλεις-θέρετρα κ.λπ.), ποικίλλει τα μέσα (προσωπικά ημερολόγια, ιστορικά έγγραφα, ενδοσκόπηση και αναμνήσεις), μεταβάλλει την αφηγηματική οπτική γωνία, συνθέτοντας το έργο σε μια σειρά από μικρές σκηνές και διαλόγους που εναλλάσσονται σαν κινηματογραφικά πλάνα. Η ασάφεια της αφηγηματικής της δομής παραμένει πιστή στην ιστορία, αυτή της παρακμής του κόσμου της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας που εξαφανίζεται στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

 Περιεχόμενο 
Η δράση διαδραματίζεται τον Ιούνιο 1914. Στο Σεράγεβο δολοφονείται ο Αρχιδούκας Φραγκίσκος Φερδινάνδος, κληρονόμος της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας, γεγονός που πυροδότησε μια σειρά γεγονότων που οδήγησαν, τέσσερις εβδομάδες αργότερα, στο ξέσπασμα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Σε μια μικρή πόλη της Αυστροουγγαρίας κοντά στη Σερβία, μια νεαρή Τσιγγάνα πόρνη δολοφονείται. «Και ταυτόχρονα, από διαφορετικές πλευρές, σε διαφορετικά περιβάλλοντα, αλλά την ίδια ώρα, το ίδιο ακριβώς λεπτό, στις δέκα και δέκα, πολλά πράγματα εξακολουθούν να συμβαίνουν, ασήμαντα και σημαντικά, ιδιωτικά και δημόσια, μυστικά και φανερά...». Όπως έγραψε ο ίδιος ο συγγραφέας: «Όλα αυτά τα γεγονότα δεν φαίνεται να αποτελούν ένα λογικό σύνολο, ούτε είναι απόλυτα συνδεδεμένα. Αλλά δεν είναι όπως φαίνεται: το καθένα έλαβε χώρα σε έναν αυστηρά πραγματικό χρόνο και έτσι ήταν σταθερό για πάντα. «Είναι αδύνατο να αλλάξει κάτι... Δεν αποκλείεται, η απουσία ενός μόνο χρονικού σωματιδίου να μπορούσε να αλλάξει εντελώς την πορεία των επόμενων γεγονότων, τόσο σε δημόσιο όσο και σε ιδιωτικό επίπεδο». Είναι ένα είδος της θεωρίας της πεταλούδας που κουνάει τα φτερά της στην Κίνα και αλλάζει το κλίμα στην Ευρώπη.

Ο Κουσνιέβιτς οδηγεί τον αναγνώστη στην πορεία του Εμίλ Ρ., ενός νεαρού Αυστριακού αξιωματικού που στις παραμονές του πολέμου φεύγει για το σερβικό μέτωπο, εύθραυστου γόνου της ανώτερης μεσαίας τάξης, εκλεπτυσμένου και διεστραμμένου, εστέτ και βασανισμένου, ερωτευμένου με την αδερφή του Ελίζαμπεθ, η οποία λειτουργεί σαν σύνδεσμος μεταξύ του κόσμου των αναμνήσεών του και του παρόντος. Μέσα από στιγμιότυπα και εικόνες από την κοινή τους παιδική ηλικία, ο Εμίλ ανασυνθέτει τη ζωή του παρουσιάζοντας συγχρόνως τον θνήσκοντα κόσμο της Αυστροουγγρικής αστικής τάξης. Ο Εμίλ Ρ. δεν είναι  σε θέση να ορίσει την ταυτότητά του, παραμένει ένας εσωτερικά διχασμένος άνθρωπος, ανίκανος να συνδέσει τα επιμέρους στάδια της ιστορίας της ζωής του, νιώθει μόνο ένα ηθικό κενό – είναι ένας τυπικός εκπρόσωπος της εποχής του, χαμένος στους μαιάνδρους του χρόνου και ανίκανος να φτάσει στα θεμέλια του εαυτού του περιμένει το τέλος του. 

Η αποσπασματική αφήγηση αναφέρεται σε διάφορα γεγονότα που διαδραματίζονται στο Γκρατς, στη Βιέννη, στην Τεργέστη και τις Δαλματικές ακτές μέχρι το Μαρίενμπαντ στην Τσεχία. Φθάνουν και στο μακρινό παρελθόν, στην τραγική (αυστριακή) ήττα στη μάχη του Σολφερίνο (1859), στην οποία σκοτώθηκε ο παππούς του Εμίλ. Στη μικρή πόλη Φέχερτεμπλομ (σήμερα Μπέλα Τσρκβα στη Σερβία) στρατοπεδεύει το 12ο σύνταγμα Ουλάνων που ο Φερδινάνδος Β΄ των Δύο Σικελιών ονόμασε «Σύνταγμα του βασιλιά των δύο Σικελιών», αν και το Βασίλειο των Δύο Σικελιών δεν υπήρχε από χρόνια. Διοικείται από ανίκανους αριστοκράτες και αποτελείται από πολλαπλές εθνικότητες που δεν έχουν ούτε την ίδια γλώσσα ούτε τα ίδια κίνητρα. Οι αξιωματικοί πλήττουν και περνούν τον χρόνο τους με ποτά και επισκέψεις σε πορνεία μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες. Οι περιγραφές των στρατιωτικών προετοιμασιών, των μαχών και της ζωής στους στρατώνες, εναλλάσσονται με σκηνές που διαδραματίζονται σε βιεννέζικα καφέ, σαλόνια και θέατρα. Ο αφηγητής συχνά αναφέρεται στη μόδα της εποχής, απαριθμώντας αναλυτικά όλα τα είδη ένδυσης που φορούσε η βιεννέζικη ελίτ, από φτερωτά καπέλα μέχρι παράξενα φτερά ραμμένα σε φορέματα. Ο Εμίλ κατηγορείται για την αινιγματική δολοφονία μιας τσιγγάνας πόρνης αλλά η έρευνα διακόπτεται απότομα από τη στρατιωτική δικαιοσύνη. Σύντομα η μοίρα της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων φτάνει στο τέλος της μαζί με την εποχή που ονομάστηκε «όμορφη».

 Μετάφραση στα ελληνικά 
 Ο βασιλιάς των δύο Σικελιών, μετάφραση: Ρενέ Ψυρούκη, εκδόσεις Νεφέλη, 1985 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Πολωνικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Μεταμοντερνισμός