Ένα παιδί της εποχής μας

Ένα παιδί της εποχής μας () είναι μυθιστόρημα του Αυστροούγγρου συγγραφέα Έντεν φον Χόρβατ. Εκδόθηκε το 1938, λίγο μετά τον ξαφνικό θάνατο του συγγραφέα. Το βιβλίο αφηγείται την ιστορία ενός νεαρού, άπορου και άνεργου άνδρα - που βρίσκει νόημα στην ύπαρξή του κατατασσόμενος στον στρατό. Η υπόθεση διαδραματίζεται σε μια χώρα με δικτατορικό καθεστώς, αλλά με σαφείς αναφορές στην προπολεμική ναζιστική Γερμανία.

 Γλώσσα και αφηγηματική τεχνική 
Ο Χόρβατ αφηγείται την ιστορία μέσω ενός πρωτοπρόσωπου αφηγητή. Η γοργή αφήγηση εναλλάσσεται με αφήγηση με χρονική υστέρηση σαν σε ασπρόμαυρη εξπρεσιονιστική ταινία. Συχνά υπάρχουν χρονικά άλματα ακολουθούμενα από αναδρομές στο παρελθόν που φωτίζουν προηγούμενες φάσεις της ζωής του στρατιώτη, οι οποίες είναι κρίσιμες για την κατανόηση του χαρακτήρα και των κινήτρων του. Αυτή η τεχνική επιτρέπει στον συγγραφέα να συνδέσει το παρελθόν με το παρόν του πρωταγωνιστή του και να απεικονίσει τις βαθιές ψυχολογικές και κοινωνικές επιδράσεις που υπέστη. Οι συναρπαστικές και αγχωτικές σκηνές παρουσιάζονται με μικρότερες φράσεις. Η γλώσσα είναι η καθομιλουμένη, επηρεασμένη από την περιρρέουσα ιδεολογία - το λεξιλόγιο της καθημερινής ναζιστικής ζωής - ακόμη και όταν ο απογοητευμένος ήρωας νομίζει ότι της αντιτίθεται.

 Ιστορικό 
Το μυθιστόρημα, το οποίο απαγορεύτηκε από τους Ναζί, ασκεί προφανή, σφοδρή κριτική στη Γερμανία υπό τον Αδόλφο Χίτλερ - παρόλο που το σκηνικό της δράσης δεν αποκαλύπτεται ρητά. Το ιστορικό υπόβαθρο είναι η επαναστρατιωτικοποίηση της Ρηνανίας το 1936 και η υποστήριξη του Φράνκο στον Ισπανικό Εμφύλιο πόλεμο από τα στρατεύματα του Χίτλερ. Ο Χόρβατ φαίνεται - ως προφήτης της καταστροφής που σύντομα επρόκειτο να πλήξει τον κόσμο - να προειδοποιεί σχετικά με τους κινδύνους και τα εγκλήματα του Ναζισμού και την τυφλή πίστη στην πολιτική προπαγάνδα. Επίσης, μεταφέρει με επιτυχία την αρνητική διάθεση της εποχής και δείχνει τις συνέπειές της. Το επαναλαμβανόμενο μοτίβο της παγωνιάς συμβολίζει την πλήρη απώλεια της ανθρωπιάς και της ελπίδας.

 Υπόθεση 
Ο πρωτοπρόσωπος αφηγητής, ένας ανώνυμος στρατιώτης, είναι ο κύριος χαρακτήρας του μυθιστορήματος. Γεννήθηκε το 1917 και η πρώτη του ανάμνηση είναι ο θάνατος της μητέρας του. Είναι άνεργος και φεύγει από το σπίτι του πατέρα του λόγω ιδεολογικών διαφορών. Επιβιώνει επαιτώντας και με βοήθεια από την κοινωνική πρόνοια. Το μίσος του για τον πατέρα του και για την άνετη ζωή των άλλων αυξάνεται. Η φτώχεια, η ανεργία, η αβεβαιότητα για οποιοδήποτε μέλλον τον οδηγούν όλο και περισσότερο να ταυτιστεί με τις απόψεις του Ναζισμού. Ο πόλεμος του δίνει ελπίδα, από απογοητευμένος γίνεται εγωιστής, θρασύς, ριζοσπαστικός και όχι πλέον θρησκευόμενος άνθρωπος. Θέλει να καταταχθεί στον στρατό επειδή θα είναι οικονομικά ασφαλής, επίσης πιστεύει ότι με τη στολή θα είναι δυνατός και δεν θα νιώθει πλέον μόνος στη μονάδα του. Όταν στρατολογείται, το όνειρό του γίνεται πραγματικότητα. Δεν σκέφτεται την ορθότητα των πράξεών του, πιστεύει ότι «η σκέψη οδηγεί σε ανόητες σκέψεις».

Ενώ βρίσκεται σε άδεια, γνωρίζει μια νεαρή γυναίκα σε ένα χώρο αναψυχής και την ερωτεύεται. Ωστόσο σύντομα πρέπει να φύγει για τον πόλεμο ως «εθελοντής» σε μια αστραπιαία επίθεση σε μια μικρή χώρα. Ο λοχαγός του, μετά από πολλά εγκλήματα πολέμου υπό τις διαταγές των ανωτέρων του, ρίχνεται στη μάχη για να σκοτωθεί. Ο στρατιώτης προσπαθεί να τον σώσει και τραυματίζεται στο χέρι. Στο νοσοκομείο οι ψευδαισθήσεις του διαλύονται, κρίνεται ακατάλληλος για στρατιωτική θητεία και επιστρέφει στον πατέρα του, με τον οποίο οι σχέσεις επιδεινώνονται. Η γυναίκα που γνώρισε βρίσκεται τώρα στη φυλακή επειδή έκανε έκτρωση ευρισκόμενη σε απόγνωση, καθώς η εταιρεία θα την απέλυε. Όταν ο στρατιώτης το μαθαίνει αυτό καθώς την αναζητά, οι αμφιβολίες του εντείνονται και το μίσος του στρέφεται προς τους ηγέτες και το έθνος. Αυτή η προσωπική απογοήτευση, σε συνδυασμό με τον σωματικό του τραυματισμό και την ιδεολογική του απογοήτευση, οδηγεί σε περαιτέρω απώλεια ηθικού προσανατολισμού. Σε μια πράξη απελπισμένης οργής, δολοφονεί έναν λογιστή που σχετίζεται με την εταιρεία όπου εργαζόταν η κοπέλα. Δύο μέρες αργότερα, περιπλανιέται μέσα στη νύχτα και αναγνωρίζει τον παραλογισμό του πολέμου και των εθνικοσοσιαλιστικών ιδεών, αλλά αρνείται την ενοχή του. Μέσα στη χιονοθύελλα, ο στρατιώτης παγώνει μέχρι θανάτου σε ένα παγκάκι. 

 Διασκευή 
Το 2003, το μυθιστόρημα του Έντον φον Χόρβατ μεταφέρθηκε σε ταινία για τη γαλλική τηλεόραση με τον τίτλο Un fils de notre temps (Ένα παιδί της εποχής μας) σε σκηνοθεσία Φαμπρίς Καζνέβ. Ο Βέλγος ηθοποιός Ζερεμί Ρενιέ έπαιξε τον πρωταγωνιστικό ρόλο ως νεαρός στρατιώτης.

 Μεταφράσεις στα ελληνικά 

 Ένα παιδί του καιρού μας, μτφ. Αιμιλία Μανούση, εκδ. Γνώση, 1985 
 Ένα παιδί της εποχής μας, μτφ. Αγαθοκλής Αζέλης, εκδ. Γλάρος, 1992 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Αυστριακή λογοτεχνία
Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Μυθιστορήματα που έγιναν ταινίες