Τα αδέλφια Τάννερ

Τα αδέλφια Τάννερ () είναι το πρώτο μυθιστόρημα του γερμανόφωνου Ελβετού συγγραφέα Ρόμπερτ Βάλζερ, που έγραψε σε έξι εβδομάδες στο Βερολίνο στις αρχές του 1906 βασισμένος εξ ολοκλήρου σε αυτοβιογραφικά στοιχεία σχετικά με τον εαυτό του, τη σχέση με τα αδέλφια του και την αναζήτηση της ελευθερίας. Εκδόθηκε στις αρχές του 1907.

Ο Σίμον Τάννερ, alter ego του συγγραφέα, είναι ένας νεαρός ονειροπόλος που αναζητά το νόημα της ζωής. Επαναστατεί ενάντια στις αστικές συμβάσεις και ιδιαίτερα ενάντια στην προκαθορισμένη, καθορισμένη επαγγελματική πορεία. Περιστασιακά εργάζεται σε διάφορες δουλειές, ζει κυρίως από τα αδέλφια του και αποφεύγει συνεχώς κάθε ευκαιρία για πρόοδο και επαγγελματική εξέλιξη γιατί καταπνίγουν την ανεξαρτησία του. Είναι καυχησιολόγος, του αρέσει να συζητάει, να συλλογίζεται για τον Θεό και τον κόσμο και να εκφωνεί αυτοσχέδιους λόγους, οι οποίοι είναι ένα εντυπωσιακό στυλιστικό χαρακτηριστικό του μυθιστορήματος. Η πορεία του ξεκινά κάπου και δεν τελειώνει πουθενά. Πρόκειται για ένα «αρνητικό» μυθιστόρημα μαθητείας χωρίς εξέλιξη του αντιήρωα.

Το ενδιαφέρον για τα έργα του Ρόμπερτ Βάλζερ επανήλθε πολύ μετά τον θάνατο του συγγραφέα. Σήμερα, θεωρούνται κλασικά έργα της γερμανόφωνης λογοτεχνίας του 20ού αιώνα και από τα πρώτα έργα του γερμανικού μοντερνισμού.

 Υπόθεση 
Ο κύριος χαρακτήρας του μυθιστορήματος είναι ο Σίμον Τάννερ, ένας 20χρονος ρομαντικός νέος που βρίσκεται πάντα σε τροχιά σύγκρουσης με τις αστικές συμβάσεις. Θέλει να εργασθεί, αλλά εκτιμά τόσο πολύ την ανεξαρτησία του ώστε κάθε φορά που με κόπο βρίσκει μια δουλειά, σύντομα την εγκαταλείπει.

Αρχικά βρίσκει δουλειά σε ένα βιβλιοπωλείο, ο ιδιοκτήτης τον προσλαμβάνει για δοκιμαστική περίοδο, αλλά μετά από μια εβδομάδα ο νεαρός έρχεται να πάρει τον μισθό του και να φύγει. Η δουλειά του πωλητή τον έχει απογοητεύσει - δεν δίνει τροφή για σκέψη. Δουλεύοντας πίσω από τον πάγκο, ο Σίμον δεν αισθάνεται ελεύθερος.

Ο Σίμον, όπως και ο ίδιος ο Βάλζερ, έχει πολλά αδέρφια. Μαζί με τον αδελφό του, τον καλλιτέχνη Κάσπαρ, νοικιάζουν ένα δωμάτιο στην πανσιόν της όμορφης κυρίας Κλάρας, η οποία ξεκινά μια ύποπτη σχέση και με τα δύο αδέρφια. Από την επόμενη δουλειά του σε μια τράπεζα, απολύεται από την πρώτη μέρα.

Ο Κλάους, ο μεγαλύτερος αδελφός του, έχει μια σταθερή θέση στην κοινωνία και δεν θέλει να έχει καμία σχέση με τα αδέρφια του, τα οποία ζουν έναν ελεύθερο τρόπο ζωής, περνούν ξέγνοιαστοι τον χρόνο τους με βόλτες, επισκέψεις στο θέατρο και συζητήσεις. Ο Κάσπαρ φεύγει για μια άλλη πόλη, όπου ανέλαβε να διακοσμήσει μια αίθουσα χορού. Ο Σίμον δεν μπορεί να βρει αρμονία στον εαυτό του, έχει κουραστεί από την άσωτη ζωή του και επιθυμεί να ασχοληθεί σοβαρά με κάποια επιχείρηση, αλλά τίποτα δεν καταφέρνει: σε ένα ζεστό δωμάτιο που νοικιάζει για τον χειμώνα, περνάει τον χρόνο του καταγράφοντας τις παιδικές αναμνήσεις του.

Επισκέπτεται τον αδελφό του Κάσπαρ, θαυμάζει τους πίνακές του, σκέφτεται να μείνει μαζί του στην επαρχιακή πόλη, αλλά καταλήγει να πάει στην αδελφή του Χέντβιγκ, από όπου φεύγει μετά τρεις μήνες για να συνεχίσει τον ξέγνοιαστο τρόπο ζωής του.

Επιστρέφοντας στην πόλη, ο Σίμον πιάνει δουλειά ως οικιακός υπηρέτης και φροντιστής ενός άρρωστου παιδιού. Στην αρχή του αρέσει η δουλειά, αλλά και εκεί νιώθει εγκλωβισμένος στην εικόνα του υπηρέτη και προκαλεί σκόπιμα την οργή του εργοδότη του. Μετά από μόλις τρεις εβδομάδες, βρίσκεται ξανά στον δρόμο, νοικιάζει ένα άθλιο μικρό δωμάτιο με θέα σε ένα σοκάκι και τα βγάζει πέρα ​​με διάφορες δουλειές, κυρίως ως αντιγραφέας. Σε ένα πανδοχείο, αφηγείται στην ιδιοκτήτρια την ιστορία της ζωής του και εκείνη τον προσκαλεί σε δείπνο. Η ευγενική γυναίκα τον λυπάται και τον συμβουλεύει να μην κρίνει τον εαυτό του πολύ αυστηρά. Στο τέλος του μυθιστορήματος, η κυρία αγκαλιάζει τον νεαρό, λέει ότι θα τον φροντίσει και βγαίνουν μαζί στη χειμωνιάτικη νύχτα.

 Χαρακτήρες 

 Σίμον Τάννερ 
Ο Βάλζερ μετέδωσε στον ήρωά του Σίμον, ένα αίσθημα λαχτάρας για μητρική στοργή, η οποία έλειπε στον ίδιο πολύ στην παιδική ηλικία του. Ο Σίμον Τάννερ μιλάει με τη φωνή του συγγραφέα: «Είχα την ανάγκη να με φροντίζουν με ευαισθησία, αλλά αυτό δεν συνέβη ποτέ». Λυπάται που δεν ήταν άρρωστος στην παιδική του ηλικία, όπως η Χέντβιγκ ή ο Κλάους, και τους ζηλεύει που τους φρόντιζαν. Ο νεαρός άνδρας δεν θέλει να μεγαλώσει, θέλει να παρατείνει την παιδική του ηλικία, αναζητά μια αίσθηση ασφάλειας στη ζωή και τη βρίσκει στις παιδικές αναμνήσεις. Επαναστατεί ενάντια στις αστικές συμβάσεις και ιδιαίτερα ενάντια στην προκαθορισμένη, καθορισμένη επαγγελματική πορεία. Ο Σίμον, όπως και ο ίδιος ο συγγραφέας, εργάζεται παντού: σε εργοστάσια, σε βιβλιοπωλείο, ως οικιακός υπηρέτης για μια πλούσια οικογένεια, σε μια τράπεζα, ως αντιγραφέας.

Περισσότερο από το ένα τρίτο του μυθιστορήματος αποτελείται από μονολόγους που απευθύνει στους εργοδότες, στους φίλους, σε γνωστούς του, ακόμη και σε τυχαίους φίλους που πίνουν μαζί. Ελλείψει κοινού, παίρνει την πένα του και γράφει τις παιδικές του αναμνήσεις, αλλά αμέσως σκίζει ό,τι έχει γράψει. Δουλεύει πάνω σε ένα δοκίμιο, με τίτλο Η ζωή στο χωριό, το στέλνει στην εφημερίδα - και το ξεχνάει. Το να μιλάει για τον εαυτό του είναι ένας τρόπος αυτογνωσίας και αυτοεπιβεβαίωσης.

 Κλάους Τάννερ 
Ο μεγαλύτερος αδελφός Κλάους είναι η επιτομή της αστικής αξιοπρέπειας, έχει σταθερή δουλειά και είναι σεβαστός από την κοινωνία. Προσπαθεί συνεχώς να ενθαρρύνει τον Σίμον να ζήσει μια φυσιολογική ζωή. Αισθάνεται υπεύθυνος για τον μικρότερο «παρία» αδελφό του και εκφράζει δυσαρέσκεια για το γεγονός ότι αλλάζει συνεχώς δουλειές. Παρ' όλα αυτά, τον αντιμετωπίζει με συμπάθεια και πιστεύει στις υποσχέσεις του ότι θα αλλάξει και θα αναλάβει κάποια σοβαρή δουλειά.

 Κάσπαρ Τάννερ 
Ο αδελφός Κάσπαρ είναι καλλιτέχνης. Είναι αφοσιωμένος στην τέχνη του και θυσιάζει την προσωπική του ζωή για χάρη της δουλειάς του. Η σπιτονοικοκυρά Κλάρα τον ερωτεύεται και παρέχει στον ίδιο και τον Σίμον ένα όμορφο δωμάτιο δωρεάν. Ωστόσο, ο Κάσπαρ εγκαταλείπει την ερωτευμένη γυναίκα για να αφοσιωθεί ολοκληρωτικά στην τέχνη του, η οποία για αυτόν είναι μια προσπάθεια να «εξηγήσει το ανεξήγητο».

 Χέντβιγκ Τάννερ 
Η Χέντβιγκ είναι δασκάλα στο σχολείο ενός χωριού. Το πρότυπό της ήταν η μεγαλύτερη αδερφή τους, η Λίζα, η οποία φρόντιζε την ψυχικά ασθενή μητέρα της, τα μικρότερα αδέλφια της και διαχειρίζονταν το σπίτι. Ο Βάλζερ μετέφερε αυτό το κομμάτι της οικογενειακής ιστορίας εξ ολοκλήρου στο μυθιστόρημα, αλλάζοντας μόνο το όνομα της αδερφής του.

Ο Σίμον έρχεται στην αδερφή του και μένει μαζί της. Στην αρχή, η Χέντβιγκ χαίρεται με την άφιξη του αδερφού της, αλλά στη συνέχεια συνειδητοποιεί ότι ο λόγος που ζει στο σπίτι της είναι η δωρεάν στέγη και φαγητό. Τα χρήματα της Χέντβιγκ τελειώνουν και ζουν με το φαγητό που φέρνουν οι γονείς των μαθητών της.

Η σκηνή του θανάτου του Σεμπάστιαν, φίλου της Χέντβιγκ, είναι σημαντική. Ένα βράδυ, ο Σίμον βρίσκει το παγωμένο σώμα του Σεμπάστιαν στο χιόνι του δάσους. Ο Σίμον θαυμάζει την ομορφιά αυτού του θανάτου και εκφράζει την επιθυμία του να πεθάνει με τον ίδιο τρόπο. Ο ίδιος ο Ρόμπερτ Βάλζερ πέθανε ακριβώς με τον ίδιο τρόπο τα Χριστούγεννα του 1956. Το παγωμένο σώμα του βρέθηκε στο χιόνι από αγόρια του χωριού.

 Εμίλ Τάννερ 
Ο αδελφός Εμίλ - που είναι κλεισμένος σε ίδρυμα και δεν εμφανίζεται στο βιβλίο - ήταν οικοδιδάσκαλος, δίδασκε παιδιά πλούσιων γονέων, αλλά μάλωσε με τους εργοδότες του και έφυγε. Πήγε στην Ιταλία, μετά στην Αγγλία, δοκίμασε την τύχη του σαν πολιτικός, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας, συνθέτης, καλλιτέχνης, μετά επέστρεψε στη διδασκαλία και, τελικά, κατέληξε σε ψυχιατρική κλινική. Το θέμα των ψυχικών ασθενειών στοίχειωνε τον Βάλζερ σε όλη του τη ζωή - πολλά άτομα στην οικογένειά του έληξαν τη ζωή τους σε ψυχιατρεία, συμπεριλαμβανομένου και του ίδιου.

 Καλλιτεχνικά χαρακτηριστικά 
Το μυθιστόρημα βασίζεται εξ ολοκλήρου σε αυτοβιογραφικό υλικό. Το βιβλίο παρουσιάζεται αρχικά ως μυθιστόρημα μαθητείας, αλλά ο Βάλζερ ανατρέπει τους καθιερωμένους κανόνες του είδους. Ο αντιήρωας περνάει από όλες τις δοκιμασίες, αλλά οι περιστάσεις δεν τον επηρεάζουν με κανέναν τρόπο. Στη δομή του, μοιάζει με  πικαρέσκο ​​μυθιστόρημα: ένας ανήσυχος νεαρός που αναζητά τις περιπέτειες και το νόημα της ζωής, περιπλανιέται σε όλο τον κόσμο, συλλέγει εντυπώσεις, αποκτά εμπειρίες, αλλά εδώ ο ίδιος δεν αλλάζει. Η κύρια σύγκρουση δεν διεξάγεται στο όνομα της επίτευξης της επιτυχίας, αλλά στο όνομα της διατήρησης της ανθρώπινης αξιοπρέπειας παρά την πίεση των περιστάσεων.

Αν και η αφήγηση γίνεται σε τρίτο πρόσωπο, ο Βάλζερ δεν έκρυψε το γεγονός ότι στο έργο περιέγραψε τις περίπλοκες σχέσεις στην οικογένειά του, στην οποία ήταν το έβδομο από τα οκτώ παιδιά. Σε ατελείωτους μονολόγους, ο ήρωας και ο συγγραφέας συγχωνεύονται, μιλούν με μία φωνή. Ο Σίμον Τάννερ δεν θέλει να ανταποκριθεί στις προσδοκίες της αστικής κοινωνίας, των φίλων και των αδελφών του, για τους γύρω του είναι ένας «ηττημένος», αλλά όλη του η ζωή είναι μια εξέγερση ενάντια στην αστική πραγματικότητα. Στο «πέρασμα της ζωής» του, δεν φτάνει πουθενά, ο Βάλζερ απλώς διακόπτει την αφήγηση, καθιστώντας σαφές ότι ο ήρωάς του αδυνατεί να ξεπεράσει το τραγικό χάσμα ανάμεσα στην καθημερινότητα, τη χυδαιότητα της ύπαρξης και τα όνειρα ενός περήφανου φτωχού ανθρώπου.

 Γνώμες και αξιολογήσεις 
Το μυθιστόρημα δεν είχε ευρεία εμπορική επιτυχία. Ο εκκεντρικός ήρωας - ως παράδειγμα προς αποφυγήν, οι ατελείωτοι μονόλογοι και η αργή δράση – όλα αυτά τρόμαξαν τον μέσο αναγνώστη και τον απομάκρυναν από το έργο. Από την άλλη, το έργο, όπως και τα άλλα βιβλία του Βάλζερ, ενθουσίασε τους λίγους θαυμαστές του, μεταξύ των οποίων ήταν οι Ρόμπερτ Μούζιλ, Φραντς Κάφκα και Χέρμαν Έσσε.

 Διασκευές 

 1994: Γαλλική ταινία με τίτλο Σίμον Τάννερ, σε σκηνοθεσία Ζοέλ Ζουανό.

 Μετάφραση στα ελληνικά 

 Τα αδέλφια Τάννερ, μετάφραση: Βασίλης Πατέρας, εκδόσεις Ροές, 2014
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Μυθιστορήματα που έγιναν ταινίες