Ισμαήλ Σαμανί

Ο Αμπού Ιμπραχίμ Ισμαήλ ιμπν-ι Αχμάντ-ι Σαμανί (περσικά: ابو ابراهیم اسماعیل بن احمد سامانی, Μάιος 849 – 24 Νοεμβρίου 907), πιο γνωστός απλά ως Ισμαήλ-ι Σαμανί (  ) και επίσης γνωστός ως Ισμαήλ ιμπν-ι Αχμάντ (  ), ήταν ο Σαμανίδης εμίρης της Υπερωξιανής (892–907) και του Χορασάν (900–907). Κατά τη βασιλεία του, εμφανίστηκαν οι Σαμανίδες ως ισχυρή δύναμη. Ήταν γιος του Αχμάντ ιμπν-ι Άσαντ και απόγονος του Σαμάν Κούντα, του ομώνυμου προγόνου της δυναστείας των Σαμανιδών, που απαρνήθηκε τον Ζωροαστρισμό και ασπάστηκε το Ισλάμ.

 Ιστορικό υπόβαθρο 
Οι Σαμανίδες ήταν ιθαγενείς στο Μπαλχ, γεγονός που υποδηλώνει ότι προέρχονταν από βακτριανή καταγωγή. Η ίδια η οικογένεια ισχυριζόταν ότι ήταν απόγονοι της οικογένειας των Πάρθων Μιχράν, ενός από τους Επτά Μεγάλους Οίκους του Ιράν κατά την προ-ισλαμική εποχή των Σασανιδών. Ωστόσο, αυτό ήταν πιθανώς μια απλή προσπάθεια ενίσχυσης της καταγωγής τους. Μπορεί αρχικά να ήταν εφθαλιτικής καταγωγής, όπως υποδηλώνει το γεγονός ότι ένα από τα νομίσματα που εκδόθηκαν από αυτούς είναι στο ίδιο ύφος με αυτά των Εφθαλιτών και όχι των Σασανιδών. Ανεξάρτητα από αυτό, η βασιλική οικογένεια των Σαμανιδών μιλούσε και υποστήριζε την περσική γλώσσα και χρησιμοποίησε επίσης πολλούς προϊσλαμικούς γραφειοκρατικούς τίτλους, πιθανότατα μέρος του στόχου της να διαδώσει την πεποίθηση ότι η κυριαρχία της ήταν μια συνέχεια της Σασανιδικής Αυτοκρατορίας. 

 Νεανικά χρόνια 
Ο Ισμαήλ γεννήθηκε στη Φαργκάνα το 849. Ήταν γιος του Αχμάντ ιμπν Άσαντ και είχε έναν αδερφό, τον Νασρ Α', ο οποίος ανέβηκε στο θρόνο των Σαμανιδών το 864/5. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Νασρ, ο Ισμαήλ στάλθηκε για να πάρει τον έλεγχο της Μπουχάρα, η οποία είχε καταστραφεί από λεηλασίες από την πλευρά των δυνάμεων της Χορασμίας. Οι πολίτες της πόλης καλωσόρισαν τον Ισμαήλ, βλέποντάς τον ως κάποιον που θα μπορούσε να φέρει σταθερότητα.

Αμέσως μετά, μια διαφωνία σχετικά με το πού πρέπει να διανεμηθούν τα χρήματα από τους φόρους προκάλεσε μια διαμάχη μεταξύ του Νασρ και του Ισμαήλ. Ακολούθησε αγώνας, στον οποίο ο Ισμαήλ αποδείχθηκε νικητής. Αν και ανέλαβε ουσιαστικά τον έλεγχο του κράτους, δεν ανέτρεψε επίσημα τον αδελφό του, αλλά παρέμεινε στη Μπουχάρα. Το έκανε επειδή στον Νασρ είχε δώσει ο Χαλίφης την επίσημη επενέργεια της Υπερωξιανής. Στα μάτια του χαλίφη, ο Νασρ ήταν ο μόνος νόμιμος κυβερνήτης της περιοχής. Επιπλέον, οι Σαφαρίδες του Σιστάν είχαν αξιώσεις στην Υπερωξιανή. Η ανατροπή του Νασρ θα έδινε στους Σαφαρίδες το πρόσχημα για εισβολή. Ως εκ τούτου, ο Ισμαήλ συνέχισε να αναγνωρίζει επίσημα τον Νασρ ως ηγεμόνα μέχρι τον θάνατο του τελευταίου τον Αύγουστο του 892, οπότε και ανέλαβε επίσημα την εξουσία.

 Βασιλεία 

 Εδραίωση της εξουσίας στην Υπερωξιανή και στο Χορασάν 
μικρογραφία| Χάρτης του Χορασάν και των γύρω περιοχών του
Ο Ισμαήλ ήταν ενεργός στα βόρεια και τα ανατολικά, εξαπλώνοντας σταθερά την επιρροή των Σαμανιδών, καθώς και ενισχύοντας τον έλεγχό του σε άλλες περιοχές, όπως το Κερμάν, το Σιστάν και την ΚαμπούλTabaḳāt-i-nāsiri: a general history of the Muhammadan dynastics of Asia, σελ. 1, By Minhāj Sirāj Jūzjānī.  Ο Ισμαήλ πέτυχε την οικονομική και εμπορική ανάπτυξη και οργάνωσε έναν ισχυρό στρατόThe historical, social and economic setting, By M.S. Asimov, σελ. 78. Ειπώθηκε ότι έκανε την πρωτεύουσά του, Μπουχάρα, μια από τις πιο ένδοξες πόλεις του ΙσλάμAtlas of the year 1000, By John Man, σελ. 78, καθώς ο Ισμαήλ προσέλκυσε μελετητές, καλλιτέχνες και διδάκτορες νομικής στην περιοχήA history of Persia, 2ος τόμος, By Sir Percy Molesworth Sykes, σελ. 90.  Η πρώτη μετάφραση του Κορανίου στα περσικά ολοκληρώθηκε επί σαμανιδικής κυριαρχίας. Η σουνιτική θεολογία καλλιεργήθηκε πολύ κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ισμαήλ, καθώς χτίστηκαν πολλά τζαμιά και μεντρεσέδες.Muslim reformist political thought: revivalists, modernists and free will By Sarfraz Khan, σελ. 11

Το 893, ο Ισμαήλ κατέλαβε την πόλη Ταράζ, την πρωτεύουσα των Τούρκων Καρλούκων, παίρνοντας μεγάλο αριθμό σκλάβων και ζώων. Επιπλέον, μια Νεστοριανή εκκλησία μετατράπηκε σε τζαμίThe Samanids, R.N. Frye, The Cambridge History of Iran, Vol.4, ed. R. N. Frye, (Cambridge University Press, 1999), σελ. 138..  Έφερε επίσης ένα τέλος στο Πριγκιπάτο της Οσρουσάνα επεκτείνοντας τον έλεγχο των Σαμανιδών στον ποταμό Συρ Ντάρια. Ο Ισμαήλ και άλλοι ηγεμόνες των Σαμανιδών διέδιδαν το Ισλάμ μεταξύ των κατοίκων και περίπου 30.000 σκηνές Τούρκων ήρθαν να ομολογήσουν το Ισλάμ. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του, υπέταξε πολυάριθμα περιφερειακά κράτη προς τα ανατολικά, ενσωματώνοντας άμεσα ορισμένα εντός των ορίων του και διατηρώντας τους τοπικούς ηγεμόνες άλλων ως υποτελείς. Η Χορασμία στα βόρεια χωρίστηκε: το νότιο τμήμα παρέμεινε αυτόνομο υπό τους Αφριγίδες ηγεμόνες του, ενώ το βόρειο τμήμα διοικούνταν από έναν αξιωματούχο των Σαμανιδών. Μια άλλη εκστρατεία το 903 εξασφάλισε περαιτέρω τα σύνορα των Σαμανιδών. Αυτές οι εκστρατείες κράτησαν την καρδιά του κράτους του ασφαλή από τις τουρκικές επιδρομές και επέτρεψαν στους μουσουλμάνους ιεραπόστολους να επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους στην περιοχή.

Ακόμη και μετά το θάνατο του αδελφού του, Νασρ, η κυριαρχία του Ισμαήλ στη Μπουχάρα δεν αναγνωρίστηκε επίσημα από τον χαλίφη σε εκείνο το σημείο. Ως αποτέλεσμα, ο ίδιος ο ηγεμόνας των Σαφαριδών Αμρ-ι Λαΐθ ζήτησε από τον χαλίφη την περιβολή της Υπερωξιανής. Ο χαλίφης Αλ Μουταντίντ, ωστόσο, έστειλε στον Ισμαήλ μια επιστολή, που τον προέτρεπε να πολεμήσει τον Αμρ-ι Λαΐθ και τους Σαφαρίδες, τους οποίους ο χαλίφης θεωρούσε σφετεριστές. Σύμφωνα με την επιστολή, ο χαλίφης δήλωσε ότι προσευχόταν για τον Ισμαήλ, τον οποίο ο χαλίφης θεωρούσε νόμιμο άρχοντα του ΧορασάνThe book of government, or, Rules for kings: the Siyar al-Muluk, or, Siyasat-nama of Nizam al-Mulk, Niẓām al-Mulk, Hubert Darke, σσ. 18–19. Η επιστολή είχε βαθιά επίδραση στον Ισμαήλ, καθώς ήταν αποφασισμένος να αντιταχθεί στους Σαφαρίδες.

Οι δύο πλευρές πολέμησαν στο Μπαλχ στο βόρειο Αφγανιστάν την άνοιξη του 900. Κατά τη διάρκεια της μάχης, ο Ισμαήλ υπερτερούσε σημαντικά, καθώς βγήκε με 20.000 ιππείς εναντίον του 70.000 ιππικού του ΑμρHistory of Islam (Vol 3) By Akbar Shah Najeebabadi, σελ. 330. Οι ιππείς του Ισμαήλ ήταν ανεπαρκώς εξοπλισμένοι με τους περισσότερους να έχουν ξύλινους αναβολείς, ενώ κάποιοι δεν είχαν ασπίδες ή λόγχες. Το ιππικό του Αμρ-ι Λαΐθ από την άλλη πλευρά ήταν πλήρως εξοπλισμένο με όπλα και πανοπλίες. Παρά τις σκληρές μάχες, ο Αμρ συνελήφθη καθώς μερικά από τα στρατεύματά του άλλαξαν πλευρά και ενώθηκαν με τον ΙσμαήλIbn Khallikan's biographical dictionary By Ibn Khallikān, σελ.328-9.  Ο Ισμαήλ ήθελε να τον παραδώσει έναντι λύτρων στους Σαφαρίδες, αλλά εκείνοι αρνήθηκαν, γι' αυτό έστειλε τον Αμρ στον χαλίφη, ο οποίος κατηγόρησε τη συμπεριφορά του Αμρ για το θέμα και στη συνέχεια παρείχε στον Ισμαήλ το Χορασάν, το Ταμπαριστάν, το Ρέι και το Ισφαχάν.

 Σαμανιδική κατάκτηση του βόρειου Ιράν 
μικρογραφία| Χάρτης του βόρειου Ιράν
Ο Ισμαήλ αποφάσισε να εκμεταλλευτεί την χορήγηση του χαλίφη στέλνοντας στρατό στο Ταμπαριστάν, το οποίο τότε ελεγχόταν από τους Ζαϊντίδες υπό τον Μωάμεθ ιμπν Ζαΐντ. Ο Μωάμεθ και ο στρατός του συνάντησαν τον στρατό των Σαμανιδών υπό τον Μωάμεθ ιμπν Χαρούν αλ-Σαραχσί στο Γκουργκάν και, στη μάχη που ακολούθησε, οι Σαμανίδες επικράτησαν και ο βαριά τραυματισμένος Μωάμεθ αιχμαλωτίστηκε. Πέθανε την επόμενη μέρα, 3 Οκτωβρίου 900 (ή τον Αύγουστο, σύμφωνα με τον Αμπού αλ Φάραζ αλ Ισφαχάνι)The Encyclopedia of Islam, New Edition, Volume VII, σσ. 417–418Madelung (1993), σσ. 595–597Madelung (1975), σελ. 207. Το πτώμα του αποκεφαλίστηκε και το κεφάλι του στάλθηκε στον Ισμαήλ στην αυλή των Σαμανιδών στη Μπουχάρα.

Καθώς ο γιος του Μωάμεθ και ορισμένος διάδοχος του, Ζαΐντ, συνελήφθη και στάλθηκε στη Μπουχάρα, οι Ζαϊντίδες ηγέτες συμφώνησαν να ονομάσουν ως κυβερνήτη το νήπιο γιο του Ζαΐντ, αλ-Μαχντί, αλλά ξέσπασε διχόνοια μεταξύ των τάξεων τους: ένας από αυτούς διακήρυξε τον εαυτό του υπέρ των Αβασιδών και τα μαζικά στρατεύματά του υποστήριξαν τους Ζαϊντίδες και τους επιτέθηκαν. Αντίθετα, οι Σαμανίδες κατέλαβαν την επαρχία. Η κατάκτηση των Σαμανιδών έφερε την αποκατάσταση του σουνιτικού Ισλάμ στην επαρχία.

Ωστόσο, ο στρατηγός του Ισμαήλ Μωάμεθ ιμπν Χαρούν εξεγέρθηκε σύντομα αναγκάζοντας τον Ισμαήλ να στείλει στρατό υπό τον γιο του, Αχμάντ Σαμανί, και τον ξάδελφό του, Αμπούλ-Αμπάς Αμπντουλάχ, στη βόρεια Περσία το 901, συμπεριλαμβανομένου του Ταμπαριστάν, αναγκάζοντας τον Μωάμεθ να καταφύγει στο Νταϊλάμ. Ο στρατός των Σαμανιδών κατάφερε επίσης να κατακτήσει πολλές άλλες πόλεις, συμπεριλαμβανομένων των Ρέι και Καζβίν, αν και οι επόμενοι ηγεμόνες έχασαν το έδαφος από τους Νταϊλαμίτες και τους Κούρδους. Ο Ισμαήλ διόρισε τότε τον ξάδερφό του, Αμπούλ-Αμπάς Αμπντουλάχ, ως κυβερνήτη του Ταμπαριστάν.

Αν και ο Ισμαήλ συνέχισε να στέλνει δώρα στον χαλίφη, όπως συνηθιζόταν, δεν πλήρωσε ούτε φόρο υποτέλειας ούτε φορολογία. Για όλες τις προθέσεις και τους σκοπούς ήταν ανεξάρτητος ηγεμόνας, αν και ποτέ δεν πήρε τίτλο ανώτερο από αυτόν του εμίρη.

 Θάνατος 
Μετά από μια μακρά ασθένεια ο Ισμαήλ πέθανε στις 24 Νοεμβρίου 907Tabaqat-i Nasiri by Minhaj-i-Siraj, σελ. 104, Lahore Sangmil Publications 2004 και τον διαδέχθηκε ο γιος του, Αχμάντ Σαμανί. Ο Ισμαήλ έδωσε τεράστια ποσά λείας και πλούτου σε άλλους και δεν κράτησε τίποτα.The modern Uzbeks: from the fourteenth century to the present : a cultural history, by Edward Allworth, σελ. 19

 Κληρονομιά 
μικρογραφία| Εικόνα του Μαυσωλείου των Σαμανιδών, τόπου ταφής του Ισμαήλ.
Ο Ισμαήλ είναι γνωστός στην ιστορία ως ικανός στρατηγός και ισχυρός ηγεμόνας. Πολλές ιστορίες για αυτόν είναι γραμμένες σε αραβικές και περσικές πηγές. Επιπλέον, λόγω των εκστρατειών του στο βορρά, η αυτοκρατορία του ήταν τόσο ασφαλής από τις εχθρικές επιδρομές που οι άμυνες της Μπουχάρα και της Σαμαρκάνδης έμειναν αχρησιμοποίητες. Ωστόσο, αυτό αργότερα είχε συνέπειες. Στο τέλος της δυναστείας, τα παλαιότερα ισχυρά, αλλά τώρα κατεστραμμένα τείχη, έλειπαν πολύ από τους Σαμανίδες, οι οποίοι δέχονταν συνεχώς επίθεση από τους Καραχανίδες και άλλους εχθρούς. 

Σύμφωνα με έναν Μπουχαριανό ιστορικό που έγραψε το 943, ο Ισμαήλ:

μικρογραφία| Χαρτονόμισμα 100 σομόνι, από το Τατζικιστάν
Ο διάσημος λόγιος Νιζάμ αλ Μουλκ, στο διάσημο έργο Σιγιασατνάμα δήλωσε ότι ο ΙσμαήλThe book of government, or, Rules for kings: the Siyar al-Muluk, or, Siyasat-nama of Nizam al-Mulk, Niẓām al-Mulk, Hubert Darke, pg. 14:

Με το τέλος της σοβιετικής κυριαρχίας στο Τατζικιστάν, η κληρονομιά του Ισμαήλ αναστήθηκε και αποκαταστάθηκε από το νέο κράτος του Τατζικιστάν. Το νόμισμα του Τατζικιστάν πήρε το όνομά του (το σομόνι) και απεικονίζεται στο τραπεζογραμμάτιο των 100 σομόνι. Επίσης, το ψηλότερο βουνό στο Τατζικιστάν (και στην πρώην Σοβιετική Ένωση) μετονομάστηκε σε Ισμαήλ. Το βουνό, παλαιότερα γνωστό ως "Κορυφή Στάλιν" και "Κορυφή Κομουνισμού", μετονομάστηκε στη συνέχεια σε Κορυφή Ισμοϊλ Σομόνι.

 Παραπομπές 

 Πηγές 







Κατηγορία:Μουσουλμάνοι μονάρχες
Κατηγορία:Δυναστεία των Σαμανιδών