Κατελιώνας Λασιθίου

Ο Κατελιώνας είναι ακατοίκητο σήμερα χωριό της Κοινότητος Χανδρά του δήμου Σητείας και της τέως Επαρχίας Σητείας στην Περιφερειακή Ενότητα Λασιθίου της Κρήτης. 

Βρίσκεται ανάμεσα στα χωριά Χανδράς και Σίτανος, στο οροπέδιο νοτιοανατολικά της Σητείας.

 Ιστορικά στοιχεία 
 Προϊστορία και αρχαιότητα 
Στην περιοχή του Κατελιώνα έχουν βρεθεί πολυάριθμα θραύσματα νεολιθικών εργαλείων σε επιφανειακές έρευνες, υποδεικνύοντας πιθανόν προσωρινή κατοίκηση στην ύστερη νεολιθική εποχή. Ακολούθως το οροπέδιο φαίνεται ότι εγκαταλείφθηκε για μια χιλιετία. 

Στο χαμηλό λόφο του Στραυρωμένου έχουν βρεθεί οικιστικά κατάλοιπα που χρονολογούνται στη μινωική εποχή και που πιθανόν αντιστοιχούν σε κάποιο χωριό. Έχει βρεθεί κεραμική από τη μεσομινωική και υστερομινωική εποχή, με τον κύριο όγκο να είναι από τη μεσομινωική εποχή. Μινωικά τέχνεργα σε άλλα σημεία της περιοχής του Κατελιώνα πιθανόν αφορούν μεμονωμένα σπίτια και αγροικίες, ένα από τα οποία βρισκόταν στη θέση του σημερινού χωριού. 

Στο Ξυκέφαλο (705 μ.), περίπου 1,5 χιλιόμετρο νοτιο-νοτιοανατολικά του χωριού, έχει βρεθεί ιερό κορυφής. Σε δύο λάκκους βρέθηκαν σπασμένα ειδώλια που απεικονίζουν ανθρώπους και ζώα και κεραμική. Επίσης κοντά στον Κατελιώνα έχει βρεθεί ένας θολωτός τάφος του οποίου η οροφή έχει καταπέσει και στην απότομη πλαγιά κοντά στο ναό του Χριστού μια μινωική νεκρόπολη, η οποία πιθανόν να άρχισε να χρησιμοποιείται στους νεολιθικούς χρόνους. Στο σημείο εκείνο βρέθηκε ένα χάλκινο τσεκούρι.

Στην περιοχή του Κατελιώνα επίσης έχει βρεθεί κεραμική που έχει χρονολογηθεί από την ελληνιστική μέχρι την πρωτοβυζαντινή εποχή, επικεντρωμένο στο λόφο του Σταυρωμένου, ενώ είναι πιθανόν με βάση τα τέχνεργα που ανασκάφηκαν να βρισκόταν ένας ακόμη κοντά στο σύγχρονο χωριό, όμως δεν σώζονται ερείπια κτιρίων. Μια ακόμη θέση έχει εντοπιστεί κοντά στο ναό της Παναγίας, η οποία έχει ταυτιστεί με αγρόκτημα της ρωμαϊκής περιόδου.

 Σύγχρονος οικισμός 
Ο Φραντσέσκο Μπαρότσι το 1577 αναφέρει το χωριό ως Cateliona. Στην ενετική απογραφή του 1583 από Καστροφύλακα αναφέρεται ως Cattegliona με 428 κατοίκους. Ο Φραντσέσκο Βασιλικάτα το 1630 το αναφέρει ως Categliona. Αν και δεν αναφέρεται στην οθωμανική απογραφή του 1671, αναφέρεται σε άλλα έγγραφα των τελών του 17ου αιώνα. Στον Κώδικα των Θυσιών της επανάστασης του 1821 αναφέρεται ως Κατελίνα. Στην απογραφή του 1881 ο Κατελιώνας είχε 2 χριστιανούς και 24 μουσουλμάνους κατοίκους. Στην απογραφή του 1900 είχε 6 κατοίκους και το 1920 είχε 2 κατοίκους. Το 1925 προσαρτήθηκε στην κοινότητα Χανδρά, όπου και παρέμεινε μέχρι το 1997, όταν εντάχθηκε στο δήμο Λεύκης με το πρόγραμμα Καποδίστριας, ενώ με το πρόγραμμα Καλλικράτης το 2010 εντάχθηκε στον δήμο Σητείας.

Αναλυτικά η δημογραφική πορεία του χωριού σύμφωνα με τις απογραφές:
Απογραφή1920192819401951196119711981199120012011Πληθυσμός28 - -11210020

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Λασιθίου
Κατηγορία:Δήμος Σητείας