Πολιορκία του Βελιγραδίου (1456)

Η Πολιορκία του Βελιγραδίου το 1456 (ουγγρικά: Nándorfehérvár ostroma, κυριολεκτικά Θρίαμβος του Νάντορφεχερβαρ) ήταν στρατιωτικός αποκλεισμός του Βελιγραδίου που έλαβε χώρα από τις 4 έως τις 22 Ιουλίου 1456, μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453, σηματοδοτώντας τις προσπάθειες των Οθωμανών να επεκταθούν περαιτέρω στην Ευρώπη. Με επικεφαλής τον σουλτάνο Μωάμεθ Β΄, οι οθωμανικές δυνάμεις επιδίωξαν να καταλάβουν τη στρατηγικής σημασίας πόλη του Βελιγραδίου, η οποία τότε βρισκόταν υπό ουγγρικό έλεγχο και ήταν κρίσιμη για τη διατήρηση του ελέγχου του ποταμού Δούναβη και των Βαλκανίων.  

Οι υπερασπιστές της πόλης, υπό την ηγεσία του Ούγγρου ευγενή και στρατιωτικού ηγέτη Ιωάννη Ουνιάδη, πρόβαλαν αποφασιστική αντίσταση στον μεγαλύτερο οθωμανικό στρατό. Η πολιορκία διήρκεσε αρκετές εβδομάδες, κατά τη διάρκεια των οποίων και οι δύο πλευρές υπέστησαν βαριές απώλειες. Για να αποκρούσουν τις οθωμανικές επιθέσεις, οι υπερασπιστές χρησιμοποίησαν καινοτόμες τακτικές, βαρύ πυροβολικό και πυροβόλα όπλα. Ο τραυματισμένος Μωάμεθ Β' αναγκάστηκε να άρει την πολιορκία και να υποχωρήσει στις 22 Ιουλίου 1456. Αυτή η νίκη ενίσχυσε το ηθικό των ευρωπαϊκών χριστιανικών δυνάμεων και θεωρήθηκε σημείο καμπής στις προσπάθειές τους, καθώς σταμάτησε προσωρινά την οθωμανική επέκταση στην Κεντρική Ευρώπη.

Η επιτυχημένη υπεράσπιση του Βελιγραδίου από τον Ιωάννη Ουνιάδη του χάρισε ευρεία αναγνώριση και σεβασμό ως στρατιωτικού ηγέτη, αν και πέθανε από πανώλη λίγες εβδομάδες αργότερα. Οι Οθωμανοί συνέχισαν την επέκτασή τους προς άλλες κατευθύνσεις και ο αγώνας μεταξύ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και των ευρωπαϊκών δυνάμεων συνεχίστηκε για αιώνες. Η σημασία της μάχης επεκτάθηκε και πέρα ​​από τις άμεσες συνέπειές της, καθώς κατέδειξε τη σημασία των πυροβόλων όπλων και του πυροβολικού στον πόλεμο, προαναγγέλλοντας μια νέα εποχή στη στρατιωτική τεχνολογία και τακτική.

 Προετοιμασία για μάχη 
μικρογραφία|Μία από τις πύλες του φρουρίου του Βελιγραδίου
Ο Ουνιάδης, ο οποίος έδωσε πολλές μάχες εναντίον των Οθωμανών τις προηγούμενες δύο δεκαετίες, είχε πληροφορηθεί για τις προετοιμασίες που έκανε ο Μωάμεθ Β' κατά της Ουγγαρίας. Οι προετοιμασίες για την πολιορκία ξεκίνησαν από την ουγγρική πλευρά στα τέλη του 1455, μετά τη συμφιλίωση του Ουνιάδη με τους πολιτικούς του αντιπάλους. Ο Ουνιάδης με δικά του έξοδα εφοδίασε το φρούριο του Βελιγραδίου με προμήθειες, το ενίσχυσε με 5.000 μισθοφόρους και άφησε μια ισχυρή φρουρά υπό τη διοίκηση του κουνιάδου του Μιχαήλ Σιλάγκι και του μεγαλύτερου γιου του Λαδίσλαου, ενώ ο ίδιος άρχισε να συγκεντρώνει ενισχύσεις και να δημιουργεί στόλο. Ο Ουνιάδης δεν απολάμβανε την υποστήριξη της αριστοκρατίας, η οποία φοβόταν την άνοδό του στην εξουσία, και διέθετε μόνο δικούς του πόρους.

Με τη βοήθεια της Καθολικής Εκκλησίας και ιδιαίτερα του Φραγκισκανού μοναχού Τζιοβάνι ντα Καπιστράνο, ο οποίος κήρυξε σταυροφορία εναντίον των Τούρκων, ο Ουνιάδης κατάφερε να συγκεντρώσει αγρότες και μικρούς γαιοκτήμονες. Ήταν κακώς οπλισμένοι, πολλοί είχαν μόνο σφεντόνες και δρεπάνια, αλλά ήταν αποφασισμένοι. Ο πυρήνας του στρατού του Ουνιάδη αποτελούνταν από μια μικρή ομάδα μισθοφόρων και αρκετά αποσπάσματα ευγενών ιπποτών. Συνολικά, οι Ούγγροι κατάφεραν να συγκεντρώσουν 25-30 χιλιάδες υπερασπιστές.

 Πολιορκία 
Καθώς ο οθωμανικός στρατός πλησίαζε το Βελιγράδι, πέρασε από τη Σόφια και προχώρησε προς τον Δούναβη. Στις 18 Ιουνίου, συνάντησε έναν σερβικό στρατό περίπου 9.000 στρατιωτών, που στάλθηκαν για να σταματήσουν την οθωμανική προέλαση. Οι μικρότερες σερβικές δυνάμεις καταστράφηκαν ολοσχερώς και ηττήθηκαν από τα προελαύνοντα οθωμανικά στρατεύματα. Προς το τέλος του μήνα οι Οθωμανοί εμφανίστηκαν κοντά στο Βελιγράδι. μικρογραφία|317x317εσ|Ο Ιωάννης Ουνιάδης, αντιβασιλέας-κυβερνήτης του βασιλείου της Ουγγαρίας (1446–1453)Πριν ο Ουνιάδης καταφέρει να συγκεντρώσει στρατό, ο στρατός του Μωάμεθ Β΄ (160.000 άνδρες σε πρώιμες αναφορές, 60-70.000 σύμφωνα σε νεότερες έρευνες) πλησίασε το Βελιγράδι. Ο διοικητής της άμυνας του κάστρου Σιλάγκι είχε στη διάθεσή του 5-7.000 άτομα από την ουγγρική φρουρά, καθώς και Σέρβους στρατιώτες. Στις 4 Ιουλίου 1456 ξεκίνησε η πολιορκία. 

Ο Μωάμεθ Β΄ χώρισε τον στρατό του σε τρία μέρη. Το Ρουμελιώτικο σώμα, που βρισκόταν στη δεξιά πλευρά, είχε τα περισσότερα από τα 300 κανόνια (τα υπόλοιπα ήταν στα πλοία). Στα αριστερά αναπτύχθηκε βαρύ πεζικό από τη Μικρά Ασία. Στο κέντρο βρίσκονταν η προσωπική φρουρά του Σουλτάνου, οι γενίτσαροι, υπό τη διοίκηση του Ζαγανού πασά και το αρχηγείο της διοίκησης. Ο στόλος (πάνω από 200 πλοία) βρισκόταν στα βορειοδυτικά της πόλης με σκοπό να περιπολεί εμποδίζοντας τις ενισχύσεις να πλησιάσουν στο φρούριο και να ελέγχει τον ποταμό Σάβο στα νοτιοδυτικά για να αποτρέψει την υπερκέραση του πεζικού. Από τα ανατολικά, ο Δούναβης καλύπτονταν από τους σπαχήδες.

Η είδηση ​​της έναρξης της πολιορκίας βρήκε τον Ουνιάδη στα νότια της Ουγγαρίας, όπου στρατολογούσε ελαφρύ ιππικό για τον στρατό με τον οποίο σκόπευε να αμυνθεί στην πολιορκία. Αφού ένωσε τις δυνάμεις του με αυτές του παπικού απεσταλμένου Καπιστράνο, που ήταν ως επί το πλείστον αγρότες, ο Ουνιάδης κινήθηκε προς το Βελιγράδι με συνολικά 40-50 χιλιάδες άνδρες.

Οι λίγοι υπερασπιστές βασίζονταν κυρίως στην ισχύ του κάστρου του Βελιγραδίου, το οποίο εκείνη την εποχή ήταν ένα από τα καλύτερα στα Βαλκάνια. Το Βελιγράδι είχε οριστεί πρωτεύουσα του Δεσποτάτου της Σερβίας από τον  Στεφάν Λαζάρεβιτς 53 χρόνια νωρίτερα, το 1403-1404, και παρέμεινε σε σερβικά χέρια μέχρι το 1427, όταν επιστράφηκε στον Ούγγρο βασιλιά Σιγισμούνδο. Από τότε, το μικρό παλιό βυζαντινό κάστρο μετατράπηκε σε απόρθητο φρούριο: είχε τρεις γραμμές άμυνας: την κάτω πόλη με τον καθεδρικό ναό, το κέντρο της πόλης και το λιμάνι στον Δούναβη, την τεράστια άνω πόλη με τέσσερις πύλες και διπλά τείχη, όπου στρατωνιζόταν ο στρατός, και το εσωτερικό κάστρο με ένα παλάτι και ένα μεγάλο οχυρό. Το κάστρο του Βελιγραδίου ήταν ένα από τα σημαντικά επιτεύγματα της στρατιωτικής αρχιτεκτονικής του Μεσαίωνα.

Στις 14 Ιουλίου 1456, ο Ουνιάδης πλησίασε την πλήρως αποκλεισμένη πόλη με τον στολίσκο του Δούναβη. Την ίδια μέρα κατάφερε να διασπάσει τον ναυτικό αποκλεισμό, βυθίζοντας 3 μεγάλες οθωμανικές γαλέρες και αιχμαλωτίζοντας 4 μεγάλα και 20 μικρά πλοία. Έχοντας καταστρέψει τον στόλο του σουλτάνου, κατάφερε να μεταφέρει στρατεύματα και να προμηθεύσει την πόλη με τα απαραίτητα τρόφιμα. Η άμυνα του φρουρίου ενισχύθηκε.

μικρογραφία|Ο Τίτος Ντούγκοβιτς θυσιάζεται κατά την πολιορκία του Βελιγραδίου Ωστόσο, η πολιορκία δεν άρθηκε. Ως αποτέλεσμα των εντατικών βομβαρδισμών πυροβολικού που διήρκεσαν μια εβδομάδα, το τείχος του φρουρίου υπέστη ρήγματα σε πολλά σημεία. Στις 21 Ιουλίου, ο Μωάμεθ Β΄ διέταξε γενική επίθεση στο φρούριο, η οποία ξεκίνησε με τη δύση του ηλίου και διήρκεσε όλη τη νύχτα. Ο προελαύνων τουρκικός στρατός κατέλαβε την πόλη και άρχισε να κάνει έφοδο στο φρούριο. Την κρίσιμη στιγμή της επίθεσης, ο Ουνιάδης διέταξε τους αμυνόμενους να ρίξουν κάτω καμένα ξύλα με πίσσα και άλλα εύφλεκτα υλικά. Ως αποτέλεσμα, οι γενίτσαροι που μάχονταν στην πόλη βρέθηκαν αποκομμένοι από ένα τείχος φωτιάς από τους συντρόφους τους που προσπαθούσαν να διαπεράσουν την άνω πόλη μέσα από κενά στο τείχος.

Μια σφοδρή μάχη στην άνω πόλη μεταξύ των περικυκλωμένων γενίτσαρων και των υπερασπιστών της πόλης κατέληξε σε επιτυχία για τους Χριστιανούς: οι Ούγγροι κατάφεραν να απωθήσουν τους επιτιθέμενους από τα τείχη. Οι Γενίτσαροι που παρέμειναν μέσα σκοτώθηκαν και τα τουρκικά στρατεύματα που προσπαθούσαν να διαπεράσουν την άνω πόλη υπέστησαν βαριές απώλειες.

Όταν οι Τούρκοι στρατιώτες προσπάθησαν να υψώσουν τη σημαία του Σουλτάνου στην κορυφή του προμαχώνα, ο Σέρβος στρατιώτης Τίτος Ντούγκοβιτς την άρπαξε και πήδηξε μαζί της από το τείχος. Για την αυτοθυσία του, ο γιος του Ουνιάδη, ο Ούγγρος βασιλιάς Ματθίας Κορβίνος, τρία χρόνια αργότερα έχρισε τον γιο του Τίτου ευγενή.

 Μάχη 
μικρογραφία|Οθωμανική μικρογραφία της πολιορκίας του Βελιγραδίου, 1456
μικρογραφία|Ο Τζιοβάνι ντα Καπιστράνο στη μάχη
Την επόμενη μέρα η μάχη πήρε μια απροσδόκητη τροπή. Παρά τις διαταγές να μην επιχειρηθεί λεηλασία τουρκικών θέσεων, μέρος του στρατού βγήκε πίσω από το κατεστραμμένο προτείχισμα και κατέλαβε θέσεις κατά μήκος της τουρκικής γραμμής. Οι προσπάθειες των σπαχήδων να τους διαλύσουν ήταν ανεπιτυχείς. Περισσότεροι στρατιώτες συγκεντρώθηκαν πίσω από το τείχος και το περιστατικό γρήγορα κλιμακώθηκε σε μάχη πλήρους κλίμακας.

Βλέποντας ότι δεν ήταν δυνατό να σταματήσει τους 2.000  άνδρες που είχαν συγκεντρωθεί, ο Καπιστράνο, φωνάζοντας: «Ο Κύριος που έκανε την αρχή θα φροντίσει και για το τέλος!», επιτέθηκε στα νώτα του τουρκικού στρατού, που βρισκόταν κατά μήκος του Σάβου. Ταυτόχρονα, ο Ουνιάδης εξαπέλυσε επίθεση από το φρούριο, με στόχο να καταλάβει τα κανόνια στο οθωμανικό στρατόπεδο. 

Αιφνιδιασμένοι και, σύμφωνα με ορισμένους χρονικογράφους, παραλυμένοι από ανεξήγητο φόβο, οι Τούρκοι άρχισαν να τρέπονται σε φυγή. Η προσωπική φρουρά του σουλτάνου, που αποτελούνταν από περίπου 5.000 γενίτσαρους, προσπάθησε απεγνωσμένα να σταματήσει τον πανικό και να ανακαταλάβει το στρατόπεδο, αλλά ο στρατός του Ουνιάδη είχε ήδη εισέλθει στη μάχη και οι προσπάθειες των Τούρκων απέτυχαν. Ο σουλτάνος ​​​​συμμετείχε προσωπικά στη μάχη και τραυματίστηκε στον μηρό από ένα βέλος. Η απροσδόκητη επίθεση των Ούγγρων οδήγησε σε σύγχυση και βαριές απώλειες, έτσι εκείνο το βράδυ ο ηττημένος Μωάμεθ υποχώρησε με τα εναπομείναντα στρατεύματά του στην Κωνσταντινούπολη.

Μετά τη μάχη, οι ουγγρικές μονάδες διατάχθηκαν να περάσουν τη νύχτα πίσω από τα τείχη σε ετοιμότητα μάχης, αλλά δεν υπήρξε τουρκική αντεπίθεση. Υπό την κάλυψη του σκότους, οι Τούρκοι υποχώρησαν βιαστικά, παίρνοντας μαζί τους 140 κάρα με τραυματίες. Την επομένη, ο ουγγρικός στρατός εισήλθε στο πλέον εγκαταλελειμμένο οθωμανικό στρατόπεδο, βρίσκοντας τεράστια λάφυρα που άφησε πίσω του ο υποχωρών οθωμανικός στρατός.

Μετά την ήττα, ενώ ο στρατός του 24χρονου σουλτάνου υποχωρούσε προς τη Βουλγαρία, η αποτυχία και η απώλεια περίπου 24.000 από τους καλύτερους στρατιώτες του τον εξόργισαν τόσο που, σε μια ανεξέλεγκτη κρίση οργής, τραυμάτισε αρκετούς στρατηγούς του με το ίδιο του το σπαθί, πριν διατάξει τις εκτελέσεις τους. 

 Μετά τη μάχη 
μικρογραφία|Πέτρα στο πάρκο Καλεμεγκντάν στο Βελιγράδι, στο σημείο όπου οι χριστιανικές δυνάμεις υπό τη διοίκηση του Ιωάννη Ουνιάδη κέρδισαν τη μάχη εναντίον των Οθωμανών το 1456.
Μετά τη μάχη, το ουγγρικό στρατόπεδο χτυπήθηκε από επιδημία πανώλης, από την οποία τρεις εβδομάδες αργότερα (11 Αυγούστου 1456) πέθανε ο Ιωάννης Ουνιάδης. Ενταφιάσθηκε στον καθεδρικό ναό της Άλμπα Ιούλια, πρωτεύουσας της Τρανσυλβανίας και θεωρείται εθνικός ήρωας της Ουγγαρίας.

Το φρούριο του Βελιγραδίου απέδειξε την αξία του κατά τη διάρκεια της πολιορκίας, έτσι οι Ούγγροι έχτισαν πρόσθετες οχυρώσεις κυρίως στα αδύναμα ανατολικά τείχη, μέσω των οποίων οι Τούρκοι κατάφεραν να διαπεράσουν την άνω πόλη, χτίστηκαν η πύλη Ζίνταν και ο πύργος Νεμπόισα. Αυτή ήταν η τελευταία σημαντική τροποποίηση του φρουρίου μέχρι το 1521. 

Κατά τη διάρκεια της πολιορκίας, ο Πάπας Κάλλιστος Γ΄ διέταξε να χτυπήσουν οι καμπάνες το μεσημέρι, καλώντας τους πιστούς να προσευχηθούν για τους υπερασπιστές του Χριστιανισμού. Ωστόσο, καθώς σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες τα νέα της νίκης έφτασαν πριν από το διάταγμα, το χτύπημα των καμπανών των εκκλησιών το μεσημέρι μετατράπηκε σε εορτασμό της νίκης. Ο Πάπας δεν απέσυρε το διάταγμα, και οι Καθολικές και οι παλαιότερες Προτεσταντικές εκκλησίες εξακολουθούν να χτυπούν την μεσημεριανή καμπάνα μέχρι σήμερα. 

 Σημασία 
Η νίκη στο Βελιγράδι σταμάτησε την τουρκική προέλαση στην Κεντρική Ευρώπη για περίπου 70 χρόνια, παρά μια σειρά από εισβολές, κυρίως την κατάληψη του Οτράντο το 1480-81 και την επίθεση στην Κροατία και τη Στυρία το 1493. Το φρούριο του Βελιγραδίου συνέχισε να προστατεύει την Ουγγαρία από τους Τούρκους μέχρι την κατάληψή της στην πολιορκία του Βελιγραδίου το 1521 από τον σουλτάνο Σουλεϊμάν Α΄ τον Μεγαλοπρεπή.

Η περαιτέρω προέλαση των Τούρκων στην Ευρώπη καθυστέρησε από την ενδυνάμωση της Ουγγαρίας υπό τον γιο του Ουνιάδη, βασιλιά Ματθία Κορβίνο, την ανάγκη δημιουργίας ασφαλούς βάσης στη πρόσφατα κατακτημένη Σερβία και Βοσνία, και ως αποτέλεσμα μιας σειράς ηττών που υπέστη ο Μωάμεθ Β΄ από τους υποτελείς του - τον βοεβόδα της Βλαχίας Βλαντ Γ΄ Τσέπες και τον  βοεβόδα της Μολδαβίας Στέφανο Γ΄ τον Μέγα.

Την ίδια εποχή, οι Χριστιανοί απέτυχαν να αξιοποιήσουν την επιτυχία τους και να ανακαταλάβουν την Κωνσταντινούπολη. Ο βασιλιάς της Ουγγαρίας, Ματθίας Κορβίνος ασχολήθηκε κυρίως με την προστασία των δικών του εδαφών. Το μεγαλύτερο μέρος του βασιλείου της Ουγγαρίας καταλήφθηκε από τους Τούρκους το 1526 μετά τη μάχη του Μόχατς.

Η οθωμανική επέκταση στην Ευρώπη συνεχίστηκε μέχρι την πρώτη πολιορκία της Βιέννης το 1529. Οι Τούρκοι παρέμειναν σημαντική δύναμη και απειλούσαν την Κεντρική Ευρώπη μέχρι τη Δεύτερη πολιορκία της Βιέννης το 1683.
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Ιστορία της Ουγγαρίας 
Κατηγορία:Ιστορία της Σερβίας
Κατηγορία:Πολιορκίες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας
Κατηγορία:Μάχες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας