Λεύκιος Αφράνιος (ύπατος)

Ο Λεύκιος Αφράνιος, λατινικά: Lucius Afranius (απεβ. το 46 π.Χ.) ήταν αρχαίος Ρωμαίος πληβείος και πελάτης του Γν. Πομπήιου Μάγνου. Υπηρέτησε τον Πομπήιο ως λεγάτος κατά τις Ιβηρικές εκστρατείες του, τις ανατολικές του εκστρατείες και παρέμεινε στην υπηρεσία του μέχρι τον Εμφύλιο Πόλεμο του Καίσαρα. Απεβίωσε στην Αφρική αμέσως μετά τη μάχη της Θάψου το 46 π.Χ.

 Πρώιμη σταδιοδρομία 
Ο Λεύκιος Αφράνιος γεννήθηκε σε μία ταπεινή οικογένεια στο Πικηνόν. Ως Πικεντίνος, ευνοήθηκε κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του από τον Πομπήιο, ο οποίος ήταν γόνος της πιο διακεκριμένης οικογένειας του Πικηνού. Ο Αφράνιος πιθανότατα υπηρέτησε υπό τον πατέρα του Πομπήιου, Γναίο Πομπήιο Στράβωνα κατά τη διάρκεια του Συμμαχικού Πολέμου και υπό τον ίδιο τον Πομπήιο κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου του Σύλλα.

 Πόλεμος του Σερτώριου 
Ο Αφράνιος υπηρέτησε ως λεγάτος υπό τον Πομπήιο, κατά τη διάρκεια των εκστρατειών του εναντίον του υποστηρικτή των Μαριανών Κόιντου Σερτώριου στην Ισπανία. Έπαιξε κεντρικό ρόλο στη μάχη του Σούκρο το 75 π.Χ. Ο Σερτώριος επιτέθηκε στην αριστερή πτέρυγα του Πομπήιου, που ήταν υπό τις διαταγές του Αφράνιου. Ο Aφράνιος κράτησε, μέχρι που η προσοχή του Σερτώριου στράφηκε στην επίθεση του Πομπήιου στα αριστερά του Σερτώριου. Όταν ο Σερτώριος κίνησε τις δυνάμεις του για να το αντιμετωπίσει, ο Aφράνιος επιτέθηκε στα δεξιά του Σερτώριου. Αυτή η επίθεση κατατρόπωσε τον εχθρό, και ο Αφράνιος τους καταδίωξε στο στρατόπεδό τους. Οι στρατιώτες του Αφράνιου προκάλεσαν πολλές απώλειες, και άρχισαν να λεηλατούν το εχθρικό στρατόπεδο, και τις άμαξες ανεφοδιασμού. Εν τω μεταξύ ο Πομπήιος είχε κατατροπωθεί από τον Σερτώριο, και οι λεηλατικές δυνάμεις του Αφράνιου δέχθηκαν επίθεση από τους νικητές του Σερτώριου. Ήταν μόνο η έγκαιρη άφιξη του Κόιντου Καικίλιος Μέτελλου Πίου, που ανέτρεψε τη δυναμική υπέρ του Πομπήιου. 

 Μιθριδάτης ΣΤ΄ 
Παρά το άνευ προηγουμένου μέγεθος του σώματος των λεγάτων του Πομπήιου -έλαβε το δικαίωμα να διορίσει 24 από αυτούς στους ανώτερους βοηθούς- για τη μάστιγα των πειρατών στη Μεσόγειο, ο Aφράνιος δεν συγκαταλεγόταν μεταξύ τους, καθώς ο προστάτης του επέλεξε να καλλιεργήσει τους δεσμούς του με τη ρωμαϊκή αριστοκρατία μόνο από άνδρες από διακεκριμένα γένη. Μετά την επιτυχία αυτής της εκστρατείας, ωστόσο, ο Πομπήιος έλαβε την εντολή στα ανατολικά, και διόρισε τον Αφράνιο ως λεγάτο του γι' αυτή τη νέα εκστρατεία. Μετά τις αρχικές επιτυχίες κατά του Μιθραδάτη ΣΤ' του Πόντου και του Τιγράνη Β΄ του Μεγάλου της Αρμενίας, ο Πομπήιος άρχισε να καταδιώκει τον ηττημένο εχθρό προς τα βόρεια.

Ο Πομπήιος έφυγε από την Αρμενία υπό την στρατιωτική επίβλεψη του Αφράνιου. Προσπαθώντας να επωφεληθεί από έναν ηττημένο γείτονα, ο Φραάτης Γ' της Παρθίας εισέβαλε στην Αρμενία στην Κορδουένη και άρχισε να λεηλατεί. Σύμφωνα με τον ιστορικό Δίωνα Κάσσιο (XXXVII, 5), ο Aφράνιος ανακατέλαβε την περιοχή, χωρίς σύγκρουση με τις δυνάμεις του Φραάτη Γ΄. Ωστόσο ο Πλούταρχος ( Πομπήιος 36) υποστηρίζει ότι ο Αφράνιος βάδισε εναντίον των Πάρθων, τους έδιωξε από την Αρμενία, και τους καταδίωξε μέχρι την περιοχή Αρβέλα (σημερινό Ερμπίλ, Ιράκ) εντός των συνόρων της αυτοκρατορίας των Πάρθων. 

Μετά τη δεύτερη νίκη του επί του Μιθριδάτη ΣΤ΄, ο Πομπήιος συνειδητοποίησε ότι η καταδίωξή του ήταν μάταιη, και αντ' αυτού επένδυσε δυνάμεις για να υπερασπιστεί τον Πόντο από την επιστροφή του Μιθριδάτη ΣΤ΄. Στον Αφράνιο δόθηκε η διοίκηση εναντίον των Αράβων του Αμανού όρους, και η νίκη του εναντίον τους άνοιξε τον δρόμο για την προέλαση του Πομπήιου στη Συρία.

 Επιστροφή στη Ρώμη και υπατεία 
Μετά τη νικηφόρα εκστρατεία του στην Ανατολή, ο Πομπήιος επέστρεψε στη Ρώμη, και ακολούθησε ο Αφράνιος. Επιθυμώντας να εκλεγεί ο πιστός του λεγάτος ως ύπατος, ο Πομπήιος άρχισε να δωροδοκεί αφειδώς τους εκλέκτορες. Παρά τη δημόσια γνώση και την αποδοκιμασία αυτού, ο Aφράνιος εξελέγη ύπατος το 60, ενώ ο υπατικός συνάδελφός του ήταν ο Κόιντος Καικίλιος Μέτελλος Κέλερ. Κατά τη διάρκεια αυτής της χρονιάς, οι ενέργειές του έδειξαν έλλειψη κατανόησης και ικανότητας στη διαχείριση των αστικών υποθέσεων, που απαιτούσε το αξίωμα.

 Εμφύλιος 

 Λεγάτος στην Ισπανία 
Όταν στον Πομπήιο παραχωρήθηκε η Hispania (Ιβηρία, που περιλαμβάνει τη σύγχρονη Ισπανία και την Πορτογαλία) ως υπατική επαρχία, ο Aφράνιος, μαζί με τον Mάρκο Πετρέιο και τον Mάρκο Τερέντιο Βάρρωνα, κυβερνούσαν στη θέση του, ο Πομπήιος παρέμεινε στη Ρώμη για να διαχειριστεί τις υποθέσεις εκεί.

Όταν ο Ιούλιος Καίσαρας βάδισε στη Ρώμη με τη Λεγεώνα XIII , διέταξε τον λεγάτο του Γάιο Φάβιο να βαδίσει στην Ιβηρία, και να εξασφαλίσει τα περάσματα από τα Πυρηναία. Ο Φάβιους έλαβε τη διοίκηση τριών λεγεώνων.

Ο Αφράνιος με τις τρεις λεγεώνες του είχε στην κατοχή του τα περάσματα. Ο Αφράνιος διέταξε τον Πετρέιο, επικεφαλής δύο λεγεώνων στη Λουζιτανία, να βαδίσουν για τα Πυρηναία, για να ενώσουν τις δυνάμεις τους. Ο Βάρρων επρόκειτο να παραμείνει στην Πέραν Ιβηρία με τις δύο λεγεώνες του.

Ο Φάβιος, ενισχυμένος με τρεις επιπλέον λεγεώνες βετεράνων, προχώρησε στον ποταμό Σέγρε, όπου η δύναμη του Aφράνιου, τώρα ενωμένη με τις λεγεώνες του Πετρέιου, ήταν στρατοπεδευμένη. Όταν δύο λεγεώνες του Φάβιου βγήκαν έξω για να προστατεύσουν τους τροφοσυλλέκτες και διέσχισαν τον Σέγρε, η γέφυρα υποχώρησε, αποκόπτοντας τη μικρή δύναμη. Ο Aφράνιος βγήκε για να εμπλακεί σε αυτή τη μικρότερη δύναμη, αλλά ο Λεύκιος Μουνάτιος Πλάνκος, ο διοικητής των Καισαρικών δυνάμεων, σχημάτισε τις λεγεώνες του σε άνοδο με καλή άμυνα. Παρά το μέγεθος της δύναμης του Aφράνιου, ο Πλάνκος κράτησε. Η προσέγγιση των ενισχύσεων των Καισαρικών, που διέταξε ο Φάβιος, έληξε τον εμπλοκή.

 Η Ιλέρδα 
Ο ίδιος ο Καίσαρας έφτασε για να αναλάβει τη διοίκηση της δύναμης του Φαβίου. Άφησε έξι κοόρτες για να διοικήσουν τη γέφυρα, και βάδισε με την υπόλοιπη δύναμη του για την Ιλέρδα. Ακολούθησε ο Αφράνιος. Και οι δύο δυνάμεις στρατοπέδευσαν, αλλά ο Αφράνιος αρνήθηκε την πρόκληση του Καίσαρα για μάχη. Ο Καίσαρας στρατοπέδευσε τις δυνάμεις του λιγότερο από μισό μίλι από το στρατόπεδο του Αφράνιου, το οποίο ήταν κτισμένο σε έναν λόφο.

Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Ιβηρία, ο Aφράνιος είχε εκπαιδεύσει τις λεγεώνες του να χρησιμοποιούν έναν σχηματισμό χαλαρής τάξης, παρόμοιο με αυτόν που χρησιμοποιούσαν τόσο επιτυχώς οι Καλτίβηρες και οι Λουζιτανοί. Ο Καίσαρας αναφέρει την αποτελεσματικότητα αυτού του σχηματισμού στα Απομνημονεύματα του Εμφυλίου Πολέμου (I. XLIV).

Ο Καίσαρας προσπάθησε να κτίσει ένα τείχος, που θα χώριζε το στρατόπεδο του Αφράνιου από την πόλη Ιλέρδα. Ο Αφράνιος βλέποντας αυτό, έστειλε τον στρατό του να αναπτυχθεί σε έναν μικρό λόφο κοντά στην περιοχή κατασκευής. Οι άνδρες του Καίσαρα επιτέθηκαν, αλλά η τακτική του Aφράνιου παραλίγο να οδηγήσει στην ήττα τους, με τον Aφράνιο να απωθείται μόνο, όταν ο Καίσαρ οδήγησε προσωπικά τη Λεγεώνα IX σε μία επίθεση. Οι στρατιώτες του Αφράνιου υποχώρησαν μέσα στην πόλη. Ακολούθησε μία μάχη όπου επικρατούσε μία ο ένας μία ο άλλος, που διήρκησε αρκετές ώρες, χωρίς καμία πλευρά να κερδίσει πλεονέκτημα. Η μάχη έληξε με περίπου ίσες απώλειες, με τον Αφράνιο και τον Καίσαρα να μετρούν τη μάχη ως νίκη. Οι στρατοί επέστρεψαν στα αντίστοιχα στρατόπεδά τους.

 Αδιέξοδο και ήττα 
Ο Αφράνιος διέταξε την οχύρωση του μικρού λόφου, για τον οποίο είχε γίνει η μάχη. Τις επόμενες ημέρες το ποτάμι πλημμύρισε, καταστρέφοντας τις γέφυρες και αφήνοντας τον Καίσαρα αποκλεισμένο -χωρίς τροφή στην απέναντι πλευρά του ποταμού- από τον Αφράνιο, ο οποίος είχε ένα μεγάλο απόθεμα τροφίμων και προμηθειών. Ο Αφράνιος ανακάλυψε ότι μία μεγάλη πομπή ανεφοδιασμού πλησίαζε τον Καίσαρα από τη Γαλατία, και ξεκίνησε να επιτεθεί και να την καταλάβει. Αν και δεν κατάφερε να την καταλάβει, ανάγκασε τη συνοδεία να υποχωρήσει. Ο Αφράνιος και ο Πετρέιος έστειλαν αποστολές στη Ρώμη διεκδικώντας τη νίκη, και ανακοινώνοντας ότι ο πόλεμος είχε τελειώσει.

Παρόλα αυτά, ο Καίσαρας κατασκεύασε βάρκες και μετέφερε ένα μέρος της ιππικής του δύναμης στην πλευρά του ποταμού που ήταν ο Αφράνιος. Το ιππικό άρχισε να παρενοχλεί τις γραμμές ανεφοδιασμού του Aφράνιου, εξολοθρεύοντας ακόμη και μία μονάδα δημοκρατικών ενισχύσεων. Ο Καίσαρας κατασκεύασε μία γέφυρα, και άρχισε να παρενοχλεί τις δυνάμεις του Αφράνιου με όλο τον στρατό του. Την ίδια στιγμή, αρκετοί Ιβηρικοί ηγεμόνες υποσχέθηκαν την υποστήριξή τους στη μερίδα του Καίσαρα.

Τις επόμενες εβδομάδες, ο Aφράνιο προσπάθησε ανεπιτυχώς να αντιμετωπίσει την παρενόχληση των Καισαρικών. Αρκετές πολιορκίες ξεκίνησαν τόσο από τα στρατεύματα των Καισαρικών, όσο και από τα Δημοκρατικά στρατεύματα. Ο Καίσαρας αναφέρει, ότι κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου οι αντίπαλοι ήταν τόσο κοντά, που μπορούσαν να μιλήσουν μεταξύ τους. Τα δημοκρατικά στρατεύματα πείστηκαν να παραδοθούν, με τον ίδιο τον γιο του Aφράνιου να προσπαθεί να διαπραγματευτεί μία παράδοση. Αμέσως μετά, αρκετοί Καισαρικοί στρατιώτες βρέθηκαν να περιπλανώνται στο στρατόπεδο των Δημοκρατικών. Ο Αφράνιος και ο Πετρέιος διέταξαν την εκτέλεσή τους. Την ίδια στιγμή, αρκετά Δημοκρατικά στρατεύματα είχαν ιδωθεί να περιφέρονται στο στρατόπεδο του Καίσαρα. Ο Καίσαρας διέταξε να τους φέρονται με σεβασμό, και τους έστειλε πίσω στον Αφράνιο.

Όταν οι άνδρες του Αφράνιου είδαν την επιείκεια του Καίσαρα, άλλαξαν την αντίληψή τους. Οι δυνάμεις του Καίσαρα ενίσχυσαν την παρενόχληση των στρατευμάτων του Αφράνιου, και σύντομα τα επίπεδα τροφίμων ήταν χαμηλά. Ο Αφράνιος, αντιλαμβανόμενος την κατάσταση, παραδόθηκε στον Καίσαρα. Σύμφωνα με τα σχόλια του Καίσαρα, αυτά ήταν τα λόγια του:

Ο Καίσαρας συγχώρησε όλους τους Ρεπουμπλικάνους, συμπεριλαμβανομένου του Αφράνιου, με την προϋπόθεση ότι δεν θα συμμετάσχουν στους Ρεπουμπλικάνους που είναι ακόμη ελεύθεροι.

 Δρόμος προς τη Θάψο 

 Αίσχος και επιστροφή 
Στο στρατόπεδο των Δημοκρατικών, ο Άτιος Ρούφος κατηγόρησε τον Aφράνιο για προδοσία τού στρατού του. Παρόλα αυτά, ο Αφράνιος, μαζί με τον Πετρέιο, αθέτησε τον λόγο του στον Καίσαρα, επιβιβάστηκε με όσα πιστά στρατεύματα μπορούσε να συγκεντρώσει, και έπλευσε για την Ήπειρο και τον Πομπήιο. Οι Ισπανοί κοόρτες του εκτιμήθηκαν πολύ από τους Δημοκρατικούς και τον καλωσόρισαν και πάλι στους Δημοκρατικούς. Ο Αφράνιος δεν ανέλαβε ενεργά διοίκηση στο Δυρράχιο ή στη Φάρσαλο, αν και δεν υπήρχε αμφιβολία εκεί. Μετά την ήττα των Δημοκρατικών στη Φάρσαλο, ο Aφράνιος, όπως και οι περισσότεροι Δημοκρατικοί, κατέφυγε στην Αφρική.

 Στη Θάψο 
Μετά την απόβαση του Καίσαρα στην επαρχία της Αφρικής, οι δυνάμεις του παρενοχλήθηκαν από τα ελαφρά στρατεύματα των Νουμιδών, που διοικούνταν από τον Αφράνιο και τον συνάδελφό του από το Πικηνόν, Τίτο Λαβιηνό. Όταν είδε την προδοσία του Αφράνιου, ο Καίσαρας διέταξε την εκτέλεσή του μόλις τον είδε. Στη συνέχεια ο Αφράνιος πολέμησε υπό τον Μέτελλο Σκιπίωνα στη μάχη της Θάψου. Μετά την ήττα, ο Αφράνιος και ο Φαύστος Κορνήλιος Σύλλας, γιος του Λ. Κ. Σύλλα του δικτάτορα, συγκέντρωσαν μερικούς από τους επιζώντες της Θάψου, και άρχισαν να λεηλατούν την ανατολική Μαυριτανία (ο βασιλιάς της, Βόκχος Β', ήταν σύμμαχος του Καίσαρα). Δέχθηκαν ενέδρα και αιχμαλωτίστηκαν από τον Πόπλιο Σίττιο (Ρωμαίο μισθοφόρο διοικητή που εργαζόταν για τον Bόκχο Β΄). Αφού τους κράτησαν για αρκετές ημέρες, τα στρατεύματα που τους φύλαγαν στασίασαν, και σκότωσαν όλους τους κορυφαίους Δημοκράτες κρατούμενους, συμπεριλαμβανομένου του Αφράνιου. 

 Παραπομπές 

 Πηγές 

 Πρωτογενείς πηγές 
Appian, Bellum Civilis II
Caesar, Bellum Civilis  i – XXXVII–LXXXVII
Cicero, ad Att. i. XVI. XX
Dio Cassius XXXVII
(Hirtius,) Bello Afric. – XCV
Plutarch – Pompey; Sertorius

 Δευτερογενείς πηγές 
Seager, Robin (2002).  Pompey the Great (2nd ed.).  Malden, MA: Blackwell Publishing.  .
Bivar, A.D.H. (1983). "The Political History of Iran Under the Arsacids," in The Cambridge History of Iran (Vol 3:1), 21–99. Edited by Ehsan Yarshater. London, New York, New Rochelle, Melbourne, and Sydney: Cambridge University Press. .

Κατηγορία:Ρωμαίοι πολιτικοί
Κατηγορία:Ρωμαίοι ύπατοι του 1ου αιώνα π.Χ.