Χάινριχ Μαν

Ο Χάινριχ Μαν  (, 27 Μαρτίου 1871 - 11 Μαρτίου 1950), ήταν Γερμανός συγγραφέας γνωστός για τα κοινωνικοπολιτικά του μυθιστορήματα, με τα οποία άσκησε κριτική στην αυταρχική κοινωνική δομή της γερμανικής κοινωνίας υπό τον αυτοκράτορα Γουλιέλμο Β'. Από το 1930 έως το 1933, ήταν πρόεδρος του τμήματος ποίησης της Πρωσικής Ακαδημίας Τεχνών. Η έντονη αντίδρασή του για τον αυξανόμενο ναζισμό τον ανάγκασε να εγκαταλείψει τη Γερμανία μετά την κατάληψη της εξουσίας από τους Ναζί το 1933. Ήταν ο μεγαλύτερος αδελφός του συγγραφέα Τόμας Μαν.

 Βιογραφικά στοιχεία 
Ο Χάινριχ Μαν γεννήθηκε το 1871 στο Λίμπεκ και ήταν ο μεγαλύτερος γιος του γερουσιαστή Τόμας Γιόχαν Χάινριχ Μαν, εμπόρου σιτηρών και υπουργού οικονομικών της Ελεύθερης Πόλης του Λίμπεκ, κρατιδίου της Γερμανικής Αυτοκρατορίας, και της γεννημένης στο Ρίο ντε Τζανέιρο συγγραφέως Τζιούλια ντα Σίλβα Μπρουνς. Ήταν ο μεγαλύτερος αδελφός του συγγραφέα Τόμας Μαν, με τον οποίο είχαν μια δια βίου αντιπαλότητα. Η οικογένεια Μαν ήταν εύπορη οικογένεια εμπόρων σιτηρών της Χανσεατικής πόλης του Λίμπεκ και τα παιδικά χρόνια του Χάινριχ ήταν ξέγνοιαστα. Το 1884, ο νεαρός Χάινριχ ταξίδεψε στην Αγία Πετρούπολη. Το 1889, αποφοίτησε από το λύκειο και μετακόμισε στη Δρέσδη, όπου εργάστηκε για κάποιο διάστημα στο εμπόριο βιβλίων. Στη συνέχεια μετακόμισε στο Βερολίνο, εργάστηκε σε εκδοτικό οίκο και σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Χούμπολτ του Βερολίνου. Μετά τον θάνατο του πατέρα του το 1891, η μητέρα του μετέφερε την οικογένεια στο Μόναχο, όπου ο Χάινριχ ξεκίνησε την καριέρα του ως συγγραφέας. 

 Εργασία και εξορία 
Το δοκίμιο του Μαν για τον Εμίλ Ζολά, στο οποίο καταδίκασε τον ιμπεριαλισμό και έγραψε ότι η ήττα της Γερμανίας ήταν απαραίτητη για την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας και το μυθιστόρημα Ο νομοταγής πολίτης, μια σάτιρα της αυτοκρατορικής γερμανικής κοινωνίας που εκδόθηκε το 1918, τον καθιέρωσαν κατά τη διάρκεια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης στους αριστερούς κύκλους, καθώς κατέδειξαν την αντιπολεμική στάση του κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Τόσο το μυθιστόρημα όσο και το δοκίμιο οδήγησαν σε σύγκρουση με τον αδελφό του Τόμας Μαν που έγραψε το Στοχασμοί ενός απολιτικού ανθρώπου (1918), ένα έργο που υποστήριζε τις προσπάθειες της Γερμανικής Αυτοκρατορίας στον πόλεμο και καταδίκαζε τον Χάινριχ ως έναν από τους συγγραφείς που υπηρέτησαν τη Δύση στον αγώνα της ενάντια στον γερμανικό πολιτισμό. Αργότερα, ο Τόμας αποκάλεσε το μυθιστόρημα παράδειγμα «εθνικής συκοφαντίας», ωστόσο εκθειάστηκε από ειρηνιστές και εξπρεσιονιστές. Κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1018/19, ο Χάινριχ έγινε σημαντικός υποστηρικτής του Κουρτ Άισνερ, του σοσιαλδημοκράτη επαναστάτη που ανακήρυξε τη Βαυαρική Σοβιετική Δημοκρατία. Μετά τη δολοφονία του Άισνερ, ο Μαν μίλησε στην κηδεία του Άισνερ.

Το 1926, κατά τη διάρκεια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, εξελέγη ακαδημαϊκός του τμήματος λογοτεχνίας της Πρωσικής Ακαδημίας Τεχνών και το 1931 έγινε πρόεδρός της. 

Το 1930, το βιβλίο του Ο καθηγητής Ούνρατ διασκευάστηκε ελεύθερα στην ταινία-σύμβολο στην ιστορία του κινηματογράφου Ο γαλάζιος άγγελος. Ο Μαν ήθελε η ερωμένη του, η ηθοποιός Τρουντ Έστερμπεργκ, να παίξει τον κύριο γυναικείο ρόλο, αλλά ο ρόλος δόθηκε στη Μάρλεν Ντίτριχ, τον πρώτο της ηχητικό ρόλο που της άνοιξε τον δρόμο για το Χόλυγουντ.

Μαζί με τον Άλμπερτ Αϊνστάιν και άλλες διασημότητες το 1932, ο Μαν υπέγραψε την Επείγουσα Έκκληση για Ενότητα, ζητώντας από τους ψηφοφόρους να απορρίψουν τους Ναζί. μικρογραφία|Ο Χάινριχ Μαν με τον αδελφό του Τόμας Μαν, 1902Ο Μαν έγινε persona non grata στη ναζιστική Γερμανία, του αφαιρέθηκε η γερμανική υπηκοότητα και τα έργα του απαγορεύτηκαν. Πριν από τον εμπρησμό του Ράιχσταγκ το 1933 έφυγε στη Γαλλία όπου έζησε στο Παρίσι και τη Νίκαια. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής της Γαλλίας, έφτασε στη Μασσαλία, από όπου με τη βοήθεια του Βάριαν Φράι, Αμερικανού δημοσιογράφου που διηύθυνε ένα δίκτυο διάσωσης στη Γαλλία του Βισύ, κατάφερε να διαφύγει στην Ισπανία τον Σεπτέμβριο του 1940. Ο Μαν και η σύζυγός του Νέλι, ο ανιψιός του, γιος του Τόμας Μαν, Γκόλο Μαν και οι φίλοι τους Άλμα Μάλερ-Βέρφελ και Φραντς Βέρφελ περπάτησαν για έξι ώρες και έφθασαν μέσω των Πυρηναίων στην Ισπανία, αποφεύγοντας τα επίσημα σύνορα. Αφού έφτασαν στην Πορτογαλία, στις 13 Οκτωβρίου 1940 επιβιβάστηκαν μαζί με πολλούς άλλους εξόριστους στο ελληνικό ατμόπλοιο Νέα Ελλάς, με προορισμό τη Νέα Υόρκη. Ο Τόμας Μαν και η σύζυγός του πήγαν στο λιμάνι του Χόμποκεν για να τους υποδεχτούν. Η απόδραση περιγράφεται στα απομνημονεύματα του Χάινριχ Μαν με τίτλο Μια εποχή που είδαμε.

Στη συνέχεια έζησε φτωχός και άρρωστος στο Λος Άντζελες με την υποστήριξη του αδελφού του Τόμας, ο οποίος ζούσε επίσης στο Λος Άντζελες. Η σχέση μεταξύ των δύο αδελφών ήταν πάντα δύσκολη, επειδή ο Τόμας ήταν πιο επιτυχημένος, είχε λάβει το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1929 και είχε πλούσια σύζυγο. Επί πλέον τα δύο αδέρφια είχαν διαφορετικές πολιτικές απόψεις. Ο Χάινριχ αυτοπροσδιοριζόταν ως σοσιαλιστής επαναστάτης. Ο Τόμας, τουλάχιστον στα νεότερα χρόνια του, υιοθέτησε μια συντηρητική στάση. Επίσης, δεν εκτιμούσαν ιδιαίτερα τη γραφή και τα θέματα ο ένας του άλλου. Επίσης, ενώ ο Χάινριχ δημιουργούσε σχέσεις με γυναίκες κατώτερης τάξης, ο Τόμας ζούσε με αξιοπρέπεια και περιφρονούσε τη σειρά ερωμένων του αδελφού του, τις οποίες ο Χάινριχ περιέγραφε αρκετά ανοιχτά σε μερικά από τα μυθιστορήματα και τα διηγήματά του.  

Κατά τη διάρκεια του διαβόητου εμπρησμού βιβλίων της 10ης Μαΐου 1933, που υποκινήθηκε από τον τότε ναζί υπουργό προπαγάνδας Γιόζεφ Γκαίμπελς, οι Ναζί έκαψαν τα βιβλία του Χάινριχ Μαν ως «αντίθετα στο γερμανικό πνεύμα».

 1930 - 1950 
μικρογραφία|Ο Χάινριχ Μαν, καθιστός, 1ος από δεξιά, στην Πρωσική Ακαδημία Τεχνών (1929).
Κατά τη δεκαετία του 1930 και αργότερα στην αμερικανική εξορία, η λογοτεχνική δημοτικότητα του Μαν μειώθηκε. Παρ' όλα αυτά, έγραψε δύο ιστορικά μυθιστορήματα που αναφέρονται στον Γάλλο βασιλιά Ερρίκο Δ' . Το έργο αυτό επαινέθηκε από τον Τόμας Μαν. Η πλοκή, βασισμένη στην πρώιμη σύγχρονη ιστορία της Ευρώπης, προέβλεπε το τέλος της γαλλο-γερμανικής εχθρότητας, όπως ο βασιλιάς είχε προσπαθήσει να τερματίσει τους Θρησκευτικούς πολέμους.

Ο Χάινριχ Μαν πέθανε το 1950 σε ηλικία 79 ετών στη Σάντα Μόνικα της Καλιφόρνια, μόνος και χωρίς πολλά χρήματα. Την παραμονή του θανάτου του, σχεδίαζε να μετακομίσει στο Ανατολικό Βερολίνο για να ηγηθεί της Ανατολικογερμανικής Ακαδημίας Τεχνών, της οποίας είχε εκλεγεί ερήμην ως ο πρώτος πρόεδρος. Η τέφρα του μεταφέρθηκε αργότερα στην Ανατολική Γερμανία και θάφτηκε σε τιμητικό τάφο.

 Οικογένεια 
Το 1914, παντρεύτηκε την Τσέχα ηθοποιό από την Πράγα Μαρία «Μίμι» Κάνοβα με την οποία έζησε στο Μόναχο. Χώρισαν το 1930. Η Μίμι, που ήταν Εβραία, πέθανε από τις συνέπειες πενταετούς κράτησης στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Τερέζιενσταντ. Η κόρη τους Λεόνι Μαν (1916-1986) ήταν το μοναδικό παιδί στην οικογένεια του Χάινριχ Μαν. Γαμπρός του Χάινριχ Μαν ήταν ο διάσημος Τσέχος δημοσιογράφος και πεζογράφος Λούντβικ Ασκενάζι. Δεύτερη σύζυγος (στην εξορία) ήταν η Νέλι Μαν (το γένος Κρέγκερ, 1898-1944), η οποία αυτοκτόνησε στο Λος Άντζελες.  

 Μνήμη 

 Από το 1953, η Ακαδημία Τεχνών του Βερολίνου απονέμει ετησίως το Βραβείο Χάινριχ Μαν.
 Απεικονίστηκε σε γραμματόσημο της  Ανατολικής Γερμανίας το 1971.

 Στον κινηματογράφο 

 Ο Άλεκ Γκίνες  υποδύθηκε τον Χάινριχ Μαν στην τηλεοπτική μεταφορά του θεατρικού έργου του Κρίστοφερ Χάμπτον Ιστορίες από το Χόλιγουντ (1992). 
 Στην τηλεοπτική μίνι σειρά Οι Μαν - Ένα μυθιστόρημα του αιώνα (2001) που αφηγείται την ιστορία της οικογένειας Μαν, τον υποδύθηκε ο Γιούργκεν Χεντς.

 Έργα (επιλογή) 

 1894: In einer Familie - Σε μια οικογένεια
 1897: Die Königin von Zypern - Η Βασίλισσα της Κύπρου
 1900: Im Schlaraffenland  - Στη γη της αφθονίας (ελλ. Στη χώρα των κηφήνων)
 1903: Die Jagd nach Liebe - Το κυνήγι της αγάπης
 1903: Die Göttinnen oder die drei Romane der Duchess von Assy  - Οι θεές, ή τρία μυθιστορήματα της δούκισσας φον Άσι
 Diana - Άρτεμις
 Minerva - Αθηνά
 Venus - Αφροδίτη
 1905: Professor Unrat oder Das Ende eines Tyrannen  — Ο καθηγητής Ούνρατ ή Το τέλος ενός τυράννου (ελλ. Ένας αργοπορημένος έρωτας)
 1907: Zwischen den Rassen - Ανάμεσα στις φυλές
 1909: Die kleine Stadt - Η μικρή πόλη
 Kaiserreich, τριλογία - Αυτοκρατορία  
 1912 - 1914 - Ο νομοταγής πολίτης
 1916 - 1917 - Die Armen - Οι φτωχοί
 1925 - Der Kopf - Το κεφάλι
 1930: Die große Sache - Η μεγάλη υπόθεση
 1931: Geist und Tat  - Πνεύμα και δράση, δοκίμιο
 1932: Ein ernstes Leben - Μια σοβαρή ζωή (ελλ. Τελικός σταθμός-Μπαρ Το χαρέμι)
 1935: Die Jugend des Königs Henri Quatre - Τα νεαικά χρόνια του βασιλιά Ερρίκου Δ''' 
 1938: Die Vollendung des Königs Henri Quatre - Τα ώριμα χρόνια του βασιλιά Ερρίκου Δ' 
 1943: Lidice - Λίντιτσε 1949: Der Atem - Η ανάσα Μεταφράσεις στα ελληνικά 

 Ο νομοταγής πολίτης, μετάφραση: Ιάκωβος Κοπερτί, εκδόσεις Οδυσσέας, 1988 
 Ένας αργοπορημένος έρωτας, μετάφραση: Ιάκωβος Κοπερτί, εκδόσεις Οδυσσέας, 2006 
 Στη χώρα των κηφήνων, μετάφραση: Μαρία Χατζηγιάννη, εκδ. Ζαχαρόπουλος, 1993
 Άρτεμις - Οι θεές 1, μετάφραση: Κατερίνα Ζωιτοπούλου-Μαυροκεφαλίδου, εκδ. Σύγχρονη εποχή, 1994 
 Η Βασίλισσα της Κύπρου, μετάφραση: Θανάσης Γεωργίου, εκδ. Σύγχρονη εποχή, 1996
 Αθηνά-Οι θεές 2, μετάφραση: Μαρία Χατζηγιάννη, εκδ. Ζαχαρόπουλος, 2023
 Αφροδίτη, Οι θεές-3, μετάφραση: Μαρία Χατζηγιάννη, εκδ. Ζαχαρόπουλος, 2023
 Τελικός σταθμός-Μπαρ Το χαρέμι, μετάφραση: Δέσποινα Μάρκου, εκδ. Καστανιώτης, 1992
 Η μικρή πόλη'', εκδ. Δελφίνι, 1993
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανοί μυθιστοριογράφοι
Κατηγορία:Γερμανοί διηγηματογράφοι
Κατηγορία:Γερμανοί δοκιμιογράφοι
Κατηγορία:Γερμανοί αυτοβιογράφοι