Οι σημειώσεις του Μάλτε Λάουριτς Μπρίγκε

Οι σημειώσεις του Μάλτε Λάουριτς Μπρίγκε ( είναι ο τίτλος μυθιστορήματος σε μορφή ημερολογίου του Ράινερ Μαρία Ρίλκε, που εκδόθηκε το 1910. Το μυθιστόρημα ξεκίνησε στη Ρώμη το 1904 και αντικατοπτρίζει, μεταξύ άλλων, τις πρώτες εντυπώσεις του συγγραφέα από τη διαμονή του στο Παρίσι το 1902/03. Ολοκληρώθηκε στο Παρίσι μεταξύ 1908 και 1910 και είναι το μοναδικό μυθιστόρημα του Ρίλκε.  Είναι ημιαυτοβιογραφικό και γραμμένο σε εξπρεσιονιστικό ύφος, με υπαρξιστικά θέματα. Το έργο κατέχει ιδιαίτερη θέση στη γερμανική λογοτεχνία καθώς είναι το πρώτο έργο του μοντερνισμού. 

Περιλαμβάνεται στα 100 βιβλία του Αιώνα της εφημερίδας Le Monde και στη Βιβλιοθήκη των 100 βιβλίων της εφημερίδας Die Zeit.  

 Περιεχόμενο 
Το έργο, το οποίο είναι το πρώτο έργο του μοντερνισμού της γερμανικής λογοτεχνίας, διαφέρει ριζικά από το ρεαλιστικό μυθιστόρημα του 19ου αιώνα: δεν έχει αφηγητή με την παραδοσιακή έννοια, δεν έχει συνεχή πλοκή και η παραδοσιακή γραμμική χρονική δομή διαλύεται: Στις σημειώσεις του Μάλτε, το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον φαίνονται εξίσου παρόντα. Αποτελείται από 71 καταχωρήσεις ημερολογίου, οι οποίες συχνά μοιάζουν με πεζά ποιήματα και παρατίθενται χωρίς καμία σύνδεση, μεταπηδούν μεταξύ διαφορετικών εποχών και τόπων, αντανακλώντας τις εσωτερικές σκέψεις και αναμνήσεις του Μάλτε. Ο ίδιος ο Ρίλκε αποκαλούσε πάντα το έργο «πεζό βιβλίο» και ποτέ μυθιστόρημα. Η εξωτερική του μορφή είναι το ημερολόγιο ενός φανταστικού χαρακτήρα. 

Ήρωας είναι ο Μάλτε Λάουριτς Μπρίγκε, ένας 28χρονος νεαρός Δανός, ο οποίος, άπορος και άστεγος μετά τον πρόωρο θάνατο των γονιών του και την κατάρρευση της αριστοκρατικής του οικογένειας, προσπαθεί να βιοποριστεί ως ποιητής στο Παρίσι. Αν και η έντονη ευαισθησία του τον οδηγεί σε βαθιά συναισθήματα και εκτεταμένες σκέψεις, τις οποίες καταγράφει, δεν είναι σε θέση να αφιερωθεί στην ίδια την καλλιτεχνική διαδικασία και να παράγει τέχνη. Τελικά αποτυγχάνει στον μηχανοποιημένο κόσμο της μεγάλης πόλης και αυτό που βρίσκει εκεί είναι η άσχημη πλευρά της: ασθένειες και θάνατος, φτώχεια και δυστυχία. Ο Μάλτε διχάζεται ανάμεσα στις αναμνήσεις από την παιδική του ηλικία, η οποία είχε ήδη επισκιαστεί από εμπειρίες θανάτου και μερικές φορές δυσοίωνα γεγονότα, και στην περιγραφή της σκληρής πραγματικότητας του Παρισιού. Οι σημειώσεις του αναφέρονται σε ιδιαίτερα γεγονότα της ζωής του, καθώς και σε σκέψεις για βιβλία που έχει διαβάσει. Ασχολούνται με τον έρωτα, τον φόβο της απόρριψης και την αναζήτηση του Θεού. Μία από τις πολλές ιστορίες που αναφέρει ο Μάλτε είναι η βιβλική παραβολή του Ασώτου υιού, ο οποίος περιπλανιέται σε μια ξένη χώρα, υφίσταται ταλαιπωρίες και επιστρέφει μετανοημένος στον πατέρα του. Ωστόσο, ο Ρίλκε δίνει στη γνωστή ιστορία μια πρωτότυπη ανατροπή: Εδώ, ο άσωτος υιός είναι κάποιος που προσπαθεί να απελευθερωθεί από τους οικογενειακούς δεσμούς και, τελικά, μπορεί να αγαπηθεί μόνο από τον Θεό - «αλλά ακόμη δεν το θέλει». 

Οι αποσπασματικές σημειώσεις αποτελούνται από μια συνειρμική ακολουθία αυτοτελών, εν μέρει περιγραφικών και περιστασιακά αφηγηματικών τμημάτων. Δεν έχουν συνεχή πλοκή, αλλά συνδέονται μέσω των εσωτερικών συγκρούσεων του Μάλτε και υφαίνονται από τον ποιητή σε ένα αναγνωρίσιμο περίγραμμα της ύπαρξής του, το οποίο μπορεί να συνοψιστεί σε τρία μέρη: 1. Οι εμπειρίες του Μάλτε στο Παρίσι, 2. Οι παιδικές αναμνήσεις του και 3. Η αναδιατύπωση ιστορικών γεγονότων και απεικονίσεις μεγάλων προσωπικοτήτων. Η μετάβαση μεταξύ αυτών των τμημάτων είναι ρευστή και κατακερματισμένη και δεν μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια. Ο Ρίλκε χρησιμοποιεί επίσης πολύ διακριτικά έναν φανταστικό εκδότη, ο οποίος περιστασιακά κάνει δυσδιάκριτες σημειώσεις στο περιθώριο.

Ο Ρίλκε γράφει με αλματώδη ταχύτητα, αλλάζοντας συχνά θέματα. Οι πολλές αναφορές στη λογοτεχνία και τις εικαστικές τέχνες και τα σύμβολα καθιστούν το βιβλίο ένα βαθυστόχαστο, αλλά και αρκετά δύσκολο, ανάγνωσμα.

 Θέματα 
Το έργο αποκαλύπτει θεμελιώδεις εμπειρίες της ύπαρξης: θάνατος και ασθένεια, φόβος και απελπισία, φτώχεια και δυστυχία, όνειρο και πραγματικότητα, μοίρα και ζωή, ταυτότητα και κοινωνικοί ρόλοι, καλλιτέχνες και κοινωνία, έρωτας και μοναξιά, το άτομο και Θεός. Ο Μάλτε αναφέρεται σε όλα αυτά τα σύνθετα θέματα (χωρίς να τα κατονομάζει καθαρά) για να τα καταστήσει κατανοητά στον εαυτό του. Η αντίθεση και η ένταση των αλληλένδετων θεμάτων και μοτίβων φαίνεται να είναι οι σημαντικότερες συνθετικές αρχές αυτού του νέου τύπου μυθιστορήματος.

 Μεταφράσεις στα ελληνικά 
Οι σημειώσεις του Μάλτε Λάουριτς Μπρίγκε

 μτφ. Δημήτριος Μπέσκος, εκδ. Γαλαξίας-Ερμείας, 1965
 μτφ. Δημήτρης Δήμου, εκδ. Το Ροδακιό, 2016
 μτφ. Αλέξανδρος Ίσαρης, εκδ. Κίχλη, 2018 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Αυστριακή λογοτεχνία
Κατηγορία:Λογοτεχνικά έργα του μοντερνισμού