Γιαν Κασπρόβιτς

Ο Γιαν Κασπρόβιτς (, 12 Δεκεμβρίου 1860 -1 Αυγούστου 1926) ήταν Πολωνός ποιητής, θεατρικός συγγραφέας, λογοτεχνικός και θεατρικός κριτικός, μεταφραστής και ακαδημαϊκός, ένας από τους κορυφαίους εκπροσώπους της Νέας Πολωνίας και της πολωνικής λογοτεχνίας.

 Βιογραφικά στοιχεία 
Ο Κασπρόβιτς γεννήθηκε στο χωριό Σιμπόζε (τώρα συνοικία της πόλης Ινοβρότσουαφ, στην κεντρική Πολωνία) στην επαρχία του Πόζεν, Βασίλειο της Πρωσίας, σε μια αναλφάβητη αγροτική οικογένεια. Πέρασε τα παιδικά του χρόνια σε ακραία φτώχεια – ήταν ένα από τα 14 παιδιά της οικογένειας. Από το 1870 φοίτησε σε πρωσικά σχολεία και χάρη στη σκληρή δουλειά, την επιμονή και την φιλομάθειά του, το 1884 αποφοίτησε από το λύκειο στο Πόζναν. Σπούδασε φιλοσοφία και λογοτεχνία σε γερμανικά πανεπιστήμια στη Λειψία και το Μπρέσλαου. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του άρχισε να δημοσιεύει άρθρα και ποιήματα, συνεργαζόμενος με διάφορα πολωνικά περιοδικά. Για τις δραστηριότητές του στους σοσιαλιστικούς κύκλους συνελήφθη δύο φορές από την πρωσική αστυνομία και πέρασε μισό χρόνο στη φυλακή.

Μετά την αποφυλάκισή του, σε ηλικία 28 ετών, εγκαταστάθηκε στο Λβιβ, όπου έζησε τα επόμενα 35 χρόνια της ζωής του. Εργάστηκε ως δημοσιογράφος και κριτικός λογοτεχνίας και θεάτρου σε πολωνικές εφημερίδες. Ταυτόχρονα, με ασυνήθιστη παραγωγικότητα, ο Κασπρόβιτς έγραφε και δημοσίευε τα δικά του έργα και ποιήματα, αποσπώντας διθυραμβικές κριτικές.
αριστερά|μικρογραφία|Η βίλα «Χαρέντα», σήμερα μουσείο.
Το 1904 έλαβε διδακτορικό από το Πανεπιστήμιο του Λβιβ και το 1908 διορίστηκε στην έδρα Συγκριτικής λογοτεχνικής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Λβιβ, ενός τμήματος που ιδρύθηκε για να διευθύνει ο ίδιος. Το 1921–1922 έγινε πρύτανης του πανεπιστημίου.

Το 1921, του απονεμήθηκε ο Σταυρός του Διοικητή του Τάγματος της Αναγέννησης της Πολωνίας «για το έργο του στον τομέα της πολωνικής ποίησης».

Τα τελευταία είκοσι χρόνια της ζωής του, επισκεπτόταν όλο και πιο συχνά τα όρη Τάτρα και στα έργα του ενσωμάτωσε θέματα που άντλησε από αφηγητές των ορεινών περιοχών. Το 1923 εγκαταστάθηκε μόνιμα με την τρίτη  σύζυγό του Μαρία στη βίλα «Χαρέντα» που αγόρασε το 1923 στο χωριό Πορόνιν, κοντά στο τουριστικό θέρετρο Ζακοπάνε, όπου και πέθανε την 1η Αυγούστου 1926. Το 1933, τα λείψανά του μεταφέρθηκαν από το κοιμητήριο του Ζακοπάνε, σε μαυσωλείο δίπλα στην έπαυλή του.

Από το 1950 η βίλα έχει γίνει μουσείο, το εσωτερικό έχει διατηρηθεί στην ίδια κατάσταση όπως όταν ζούσε ο ποιητής.

 Προσωπική ζωή 
μικρογραφία|233x233px|Η Μαρία Κασπροβίτσοβα σε προσωπογραφία του Στανίσουαφ Βιτκιέβιτς.|αριστερά
Ο Γιαν Κασπρόβιτς παντρεύτηκε τρεις φορές. Ο πρώτος του γάμος - με την Τεοντόζα Σιμάνσκα το 1886 - διαλύθηκε μετά από λίγους μήνες. Το 1893 παντρεύτηκε την Γιαντβίγκα Γκασόφσκα. Το 1899, εκείνη εγκατέλειψε αυτόν και τις δύο κόρες τους για τον φίλο του θεατρικό συγγραφέα Στανίσουαφ Πσιμπισέφσκι, τραυματική εμπειρία που προκάλεσε βαθιά ψυχική κατάρρευση στον ποιητή. Το 1911, παντρεύτηκε ξανά, ευτυχισμένα αυτή τη φορά, με την πολλά χρόνια νεότερή του Μαρία Μπούνινα, μια Ρωσίδα κόρη στρατηγού, την οποία γνώρισε στο τρένο από τη Ρώμη στη Νάπολη κατά τη διάρκεια ενός από τα ταξίδια του. 

Ο Κασπρόβιτς ήταν ένας εντυπωσιακός δανδής και - μαζί με μια αξιοσημείωτη ομάδα φίλων - συχνός θαμώνας στις παμπ και τα οινοπωλεία του Λβιβ, ειδικά στο καφέ Άτλας και στο διάσημο οινοπωλείο Stadtmueller που υπάρχει ακόμη στην Πλατεία της Αγοράς του Λβιβ, στον αριθμό 34.

 Λογοτεχνικό έργο 
Το ποιητικό έργο του Κασπρόβιτς εκτείνεται ανάμεσα σε δύο λογοτεχνικές εποχές: τον 19ο αιώνα με τα θετικιστικά του ιδανικά και τις αρχές του 20ού αιώνα με τον μοντερνισμό – μεταβαίνοντας από την αυστηρή τυπική αυστηρότητα στον ελεύθερο στίχο και την ποιητική πεζογραφία.
μικρογραφία|Ο Γιαν Κασπρόβιτς σε προσωπογραφία του Γιάτσεκ Μαλτσέφσκι .
Η πρώιμη ποίηση του Κασπρόβιτς, που απεικονίζει τα βάσανα, τη φτώχεια και την αμάθεια των χωρικών σε μια εξαιρετικά ζωντανή εικόνα της πολωνικής υπαίθρου, χαρακτηρίζεται από ανησυχία για κοινωνική δικαιοσύνη και επιθυμία για κοινωνικές μεταρρυθμίσεις. Στη δεύτερη λογοτεχνική του περίοδο,  αφιερώθηκε σε έναν πιο προσωπικό, πνευματικό και συναισθηματικό συμβολιστικό και ιμπρεσιονιστικό λυρισμό: στη συλλογή Αγριοτριανταφυλλιά περιγράφει λυρικά την περιοχή των βουνών Τάτρα. Ο κύκλος ποιημάτων Σε έναν κόσμο που πεθαίνει εκφράζει την ανησυχία του για τα βάσανα και τις μεταφυσικές αγωνίες της ανθρωπότητας. Τα μεταγενέστερα έργα του, όπως Το Βιβλίο των φτωχών, αποκαλύπτουν μια ήρεμη διάθεση και μια νεοαποκτηθείσα θρησκευτική πίστη, τονίζοντας τη σύγκρουση μεταξύ του ανθρώπου και των πόλων του καλού και του κακού, της αθωότητας και της αμαρτίας. Τη διάσημη συλλογή του Ύμνοι την εμπνεύστηκε από την ανάμνηση του ήχου αυλού που αντηχούσε πάνω από τη λίμνη Μόρσκιε Όκο κοντά στο χωριό του.

Ο Κασπρόβιτς ανήκε στον κύκλο των μοντερνιστών ποιητών της Νέας Πολωνίας. Οι τεχνικές που χρησιμοποίησε προαναγγέλλουν την ποίηση του Τ. Σ. Έλιοτ: ελεύθερος στίχος, σκηνές που περιγράφονται αποσπασματικά και ύφος που εξελίσσεται μέσω συνειρμών και όχι μέσω λογικών συνδέσεων.

Η ποίησή του έχει επηρεασθεί από τα έργα του Αρτύρ Ρεμπώ και του Πέρσι Σέλλεϋ. Στο ημερολόγιό του, ο Βίτολντ Γκομπρόβιτς έγραψε: «Ο Κασπρόβιτς, εγκαταλείποντας τη ζωή του αγρότη και έχοντας μεταμορφωθεί σε διανοούμενο, παρ' όλα αυτά ήθελε να παραμείνει αγρότης - ως διανοούμενος».

 Μεταφραστικό έργο 
Ο Κασπρόβιτς, ο οποίος ήταν σε μεγάλο βαθμό αυτοδίδακτος στις ξένες γλώσσες, έμαθε λατινικά και αρχαία ελληνικά, καθώς και γαλλικά και αγγλικά. Το εκπληκτικό εύρος των μεταφράσεων του περιλαμβάνει μεταφράσεις στα πολωνικά σημαντικών λογοτεχνικών έργων που έτυχαν θερμής υποδοχής από τους κριτικούς:
 Αρχαία ελληνικά (Αισχύλος, Ευριπίδης )
 Αγγλικά (Σαίξπηρ, Μάρλοου, Λόρδος Μπάιρον, Σέλεϊ, Τζον Κητς, Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ, Σουίνμπερν, Ουάιλντ, μεταξύ άλλων)
 Γερμανικά (Γκαίτε, Σίλερ)
 Γαλλικά ( Λουκάς Βοβενάργκ, Αλοϋσιούς Μπερτράν, Ρεμπώ, Μωρίς Μαίτερλινκ)
 Ιταλικά (Γκαμπριέλε Ντ' Ανούντσιο)
 Νορβηγικά (Ίψεν)
 Ολλανδικά (Χέρμαν Χάιερμανς)

 Έργα 

 1889: Poezje (Ποιήματα)
 1890: Chrystus (Χριστός)
 1891: Z chłopskiego zagonu (Από το χωράφι του αγρότη)
 1894: Anima lachrymans i inne nowe poezje (Δακρυσμένη ψυχή και άλλα ποιήματα)
 1895: Miłość (Έρωτας)
 1898: Krzak dzikiej róży (Αγριοτριανταφυλλιά)
 1901: Ginącemu światu (Σε έναν κόσμο που πεθαίνει)
 1902: Salve Regina (Χαίρε Αγία Βασίλισσα)
 1906: O bohaterskim koniu i walącym się domu (Για το ηρωικό άλογο και το καταρρέον σπίτι), ποιητική πεζογραφία
 1908: Ballada o słoneczniku (Η Μπαλάντα του Ηλίανθου)
 1911: Chwile (Στιγμές)
 1916: Księga ubogich (Το βιβλίο των φτωχών)
 1921: Hymny (Ύμνοι)

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Πολωνοί λογοτέχνες
Κατηγορία:Πολωνοί ποιητές
Κατηγορία:Πολωνοί θεατρικοί συγγραφείς
Κατηγορία:Πολωνοί μεταφραστές
Κατηγορία:Πολωνοί ποιητές του 20ού αιώνα
Κατηγορία:Διοικητές του Τάγματος της Αναγέννησης της Πολωνίας