Γκιούναρ Σένστεμπι

Ο Γκιούναρ Σένστεμπι (11 Ιανουαρίου 1918 - 10 Μαΐου 2012) ήταν Νορβηγός αντιστασιακός, στρατιωτικός και αγωνιστής, που υπήρξε μέλος του νορβηγικού κινήματος αντίστασης κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής της Νορβηγίας στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. 

Γνωστός με το προσωνύμιο «Kjakan» («Το Σαγόνι») και ως «Πράκτορας Νο 24», είναι μέχρι και σήμερα ο πιο παρασημοφορημένος πολίτης στη Νορβηγία. Ήταν, μάλιστα, το μοναδικό άτομο που τιμήθηκε με τον ''Πολεμικό Σταυρό με τρία ξίφη'', τη σημαντικότερη στρατιωτική διάκριση της Νορβηγίας.

 Πρώτα χρόνια και εκπαίδευση 
Γεννήθηκε στο Ριούκαν της Τέλεμαρκ και ήταν γιος της Μάργκιτ και του Γκούσταβ Σένστεμπι. Από μικρή ηλικία απολάμβανε τις πεζοπορίες και τις αναρριχήσεις στα βουνά γύρω από το Ριούκαν, μαζί με συμμαθητές του που αργότερα έγιναν, όπως και ο ίδιος, μέλη της νορβηγικής Αντίστασης.

Φοίτησε στο σημερινό λύκειο Rjukan videregående skole, όπου ολοκλήρωσε τις σπουδές του αποκτώντας το examen artium (ισοδύναμο του απολυτηρίου δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης). Ανάμεσα στους αποφοίτους της τάξης του 1937 βρίσκονταν και μελλοντικοί αγωνιστές της Αντίστασης, όπως οι Κνουτ Χάουγκλαντ, Χάλβορ Ρίβρουντ, Όλαφ Σκόγκεν, Λέιφ Νίλσεν, Ρολφ Σόλεμ, Τούριους Όρνες, Κνουτ Μπέργκε και Έιναρ Νόργκορντ. 

Μετά την αποφοίτησή του από το λύκειο, μετακόμισε στο Όσλο, όπου σπούδασε στην Otto Treiders Business School. Το επόμενο έτος άρχισε να σπουδάζει κοινωνική οικονομία στο Πανεπιστήμιο του Όσλο. Ενώ ήταν στο Όσλο, διενήργησε επίσης την υποχρεωτική στρατιωτική του θητεία και εργάστηκε σε μια σειρά από θέσεις εργασίας.

 Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος 
Ο Σένστεμπι εργαζόταν ως λογιστής όταν οι Γερμανοί κατέλαβαν τη Νορβηγία το 1940. Οι τακτικές ένοπλες δυνάμεις της χώρας παραδόθηκαν στις 10 Ιουνίου 1940, ύστερα από δύο μήνες μαχών, και η Νορβηγία βρέθηκε υπό γερμανική κατοχή. 

Ο Σένστεμπι εντάχθηκε γρήγορα στις δυνάμεις της νορβηγικής Αντίστασης στην περιοχή του Έστλαντ. Πολέμησε στην ορεινή μονάδα σκι του Φίλιπ Χάνστεεν και συμμετείχε ενεργά στον παράνομο Τύπο της Αντίστασης.

Το 1941 στρατολογήθηκε στη μυστική βρετανική στρατιωτική υπηρεσία Special Operations Executive (SOE), μέσω του γραφείου της στη Στοκχόλμη. Εκεί του δόθηκε η κωδική ονομασία «Πράκτορας 24». Κατά τη διάρκεια αποστολής του στη Στοκχόλμη το 1942, συνελήφθη και φυλακίστηκε για τρεις μήνες από τις σουηδικές αρχές, αλλά κατάφερε να τις πείσει ότι δεν ήταν το ίδιο πρόσωπο με τον ''Γκιούναρ Σένστεμπι'' που αναζητούσαν.

Επιστρέφοντας στη Νορβηγία το 1943, συνελήφθη από την Γκεστάπο, αλλά κατάφερε να αποδράσει και να διαφύγει στη Σουηδία. Από εκεί στάλθηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς εντάχθηκε στην Norwegian Independent Company 1, γνωστή στη Νορβηγία ως Kompani Linge ή Ομάδα Λίνγκε. Η μονάδα αυτή είχε ιδρυθεί με σκοπό τη συμμετοχή σε βρετανικής καθοδήγησης επιχειρήσεις στη Νορβηγία, την οργάνωση, εκπαίδευση και ηγεσία της Αντίστασης, καθώς και την εκτέλεση αποστολών κατασκοπείας και τη διατήρηση επαφής με τον εξωτερικό κόσμο.

Τον Οκτώβριο του 1943, ο Σένστεμπι επέστρεψε με αλεξίπτωτο στη Νορβηγία, όπου ανέλαβε ηγετικό ρόλο στην αντιστασιακή οργάνωση Milorg. Τον ίδιο μήνα ανέλαβε επίσης την αρχηγία της νεοσύστατης ομάδας σαμποτάζ του Όσλο, γνωστής ως Oslo-gjengen (Η Συμμορία του Όσλο). Τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας ήταν οι: Αντρέας Όμπερτ, Βίγκο Άξελσεν, Γκρέγκερς Γκραμ, Χένρικ Χοπ, Ουίλιαμ Χάουλντερ, Μαξ Μάνους, Μάρτιν Όλσεν, Άρθουρ Πέβικ, Μπίργκερ Ράσμουσεν, Τορ Στένερσεν και Έντβαρντ Τάλακσεν.

Ο Βρετανός ιστορικός Ουίλιαμ Μακένζι χαρακτήρισε τη "Συμμορία του Όσλο" ως «την καλύτερη ομάδα σαμποτέρ στην Ευρώπη».

 Πολεμικά σαμποτάζ 
Μετά την εκπαίδευσή του ως σαμποτέρ στο Ηνωμένο Βασίλειο το 1943, ο Σένστεμπι ανέλαβε ρόλο συνδέσμου για όλους τους πράκτορες της SOE στην ανατολική Νορβηγία, καθώς και επικεφαλής της ομάδας της Norwegian Independent Company 1 στο Όσλο. Η ομάδα αυτή πραγματοποίησε αρκετές εντυπωσιακές επιχειρήσεις σαμποτάζ.

Ανάμεσα στις πιο αξιοσημείωτες επιχειρήσεις της ήταν η μεταφορά εκτός χώρας μεταλλικών πλακών που χρησιμοποιούνταν για την εκτύπωση νορβηγικών κορωνών από την Κεντρική Τράπεζα της Νορβηγίας, προκειμένου να χρησιμοποιηθούν από την εξόριστη κυβέρνηση στο Λονδίνο. Επιπλέον, η ομάδα ανατίναξε το γραφείο καταναγκαστικής εργασίας της Νορβηγίας, ματαιώνοντας έτσι τα ναζιστικά σχέδια για την αποστολή Νορβηγών νέων στο Ανατολικό Μέτωπο.

Η ομάδα του Σένστεμπι πραγματοποίησε επίσης τη δράση με την κωδική ονομασία "Mardonius", ανατινάζοντας αρκετά πλοία στο λιμάνι του Όσλο τον Απρίλιο του 1943. Τον Σεπτέμβριο του 1944 επιτέθηκαν στο εργοστάσιο πυρομαχικών του Κόνγκσμπεργκ, καταστρέφοντας όπλα και κρίσιμα μηχανήματα παραγωγής.

Επιπλέον, η ομάδα του εκτέλεσε σειρά στοχευμένων δολοφονιών εναντίον υψηλόβαθμων προσώπων των δυνάμεων Κατοχής. Μεταξύ αυτών ήταν και ο επικεφαλής της ναζιστικής αστυνομίας στη Νορβηγία, Καρλ Μάρτινσεν.

Άλλες εντυπωσιακές ενέργειες της ομάδας του Σένστεμπι περιλάμβαναν:
 Την κλοπή 75.000 δελτίων σίτισης, γεγονός που άσκησε πίεση στις κατοχικές αρχές και συνέβαλε στην αποτροπή της μείωσης των επισιτιστικών μερίδων του πληθυσμού.
 Την καταστροφή εγκαταστάσεων παραγωγής θειικού οξέος στο Λισάκερ.
 Την καταστροφή ή σοβαρή ζημιά σε περισσότερα από 40 αεροσκάφη και συναφείς εξοπλισμούς που επισκευάζονταν στο αμαξοστάσιο του τραμ στο Κόρσβολ.
 Την ανατίναξη μηχανής τρένου που επισκευαζόταν στις εγκαταστάσεις της εταιρείας Skabo.
 Την καταστροφή πυροβόλων Bofors, ενός πυροβόλου πεδίου, και κρίσιμων μηχανημάτων στο εργοστάσιο όπλων του Κόνγκσμπεργκ.
 Την πρόκληση μεγάλου εμπρησμού σε αποθήκη καυσίμων στο λιμάνι του Όσλο, καταστρέφοντας μεγάλες ποσότητες πετρελαίου και εξειδικευμένων λιπαντικών.

Μετά την Απόβαση της Νορμανδίας (D-Day), ο Σένστεμπι επικέντρωσε τις ενέργειές του κυρίως στη δολιοφθορά του νορβηγικού σιδηροδρομικού δικτύου, με σκοπό να εμποδίσει τη μεταφορά γερμανικών ενισχύσεων στο μέτωπο.

Στις αρχές του 1945, η ομάδα του βύθισε το γερμανικό μεταγωγικό πλοίο Donau έξω από το Drøbak, ένα σημαντικό πλήγμα για τις δυνάμεις Κατοχής. 

 Μεταμφιέσεις και κρυψώνες 
Δρώντας σε κατεχόμενο έδαφος και όντας ένας από τους πιο καταζητούμενους από τη Γκεστάπο, ο Σένστεμπι εξελίχθηκε σε μετρ της μεταμφίεσης. Έδρασε συνεχώς υπό 30 έως 40 διαφορετικά ονόματα και ταυτότητες, και οι γερμανικές αρχές δεν κατάφεραν να ανακαλύψουν το πραγματικό του όνομα παρά μόνο προς το τέλος του πολέμου. Παρ’ όλα αυτά, δεν κατάφεραν ποτέ να τον συλλάβουν.

Η νεκρολογία του στην εφημερίδα Aftenposten απέδωσε την ικανότητά του να αποφεύγει τη σύλληψη στον συνδυασμό «ευρηματικότητας, τύχης και διαίσθησης», καθώς και στην «εντελώς συνηθισμένη εμφάνιση, που σχεδόν δεν τραβούσε την προσοχή, ακόμα κι όταν έκανε ποδήλατο στους δρόμους του Όσλο».

 Δολοφονίες πληροφοριοδοτών 
Όταν ο Σένστεμπι ήταν 80 ετών, δήλωσε:

«Φυσικά και έγιναν λανθασμένες επιλογές, ακόμη και από το Κίνημα Αντίστασης. Αλλά πρέπει να θυμόμαστε ότι βρισκόμασταν σε πόλεμο. Έτυχε να χρειαστεί να σκοτώσουμε χωρίς να είμαστε απολύτως βέβαιοι ότι το άτομο ήταν πληροφοριοδότης. Όμως, εκείνη τη στιγμή, οι αποφάσεις ήταν σωστές».

 Εκπαιδευτικό έργο 
Μετά το τέλος του πολέμου, και για όλη τη ζωή σχεδόν μέχρι την ημέρα που πέθανε, έδινε συνεχώς διαλέξεις και ομιλίες σε δημοτικά σχολεία, γυμνάσια - λύκεια και πανεπιστημιακές σχολές της Σκανδιναβίας για τη δημοκρατία, την έννοια της ελευθερίας και την ανάγκη να μην ξαναγίνει ποτέ πόλεμος, όπως τον Β' Π.Π.

 Τιμητικά βραβεία 
Ο λοχαγός Σένστεμπι είναι ο μοναδικός που τιμήθηκε με τον ''Πολεμικό Σταυρό με Τρία Ξίφη''. Και οι τρεις βραβεύσεις πραγματοποιήθηκαν το 1946. Άλλες βραβεύσεις που έλαβε:
 Το 1945, ο Σένστεμπι τιμήθηκε με το Βρετανικό Παράσημο Εξαιρετικών Υπηρεσιών (Distinguished Service Order) και το Αμερικανικό Μετάλλιο Ελευθερίας με Αργυρή Παλάμη.
 Το 2001, του απονεμήθηκε το Βραβείο Πολιτισμού από το Αμερικανο-Σκανδιναβικό Ίδρυμα.
 Στις 13 Μαΐου 2007, ανυψώθηκε άγαλμά του στην πλατεία Solli (Solli Plass) στο Όσλο. Το άγαλμα φιλοτεχνήθηκε από τον Περ Ουνγκ και απεικονίζει τον 25χρονο Σένστεμπι να στέκεται δίπλα στο ποδήλατό του. Η αποκαλυπτική τελετή πραγματοποιήθηκε από τον Βασιλιά Χάραλντ της Νορβηγίας.
 Η Πολωνία τον τίμησε το 2007 με το μετάλλιο Pro Memoria.
 Στις 11 Ιανουαρίου 2008, κατά την 90ή του επέτειο, του παρατέθηκε δεξίωση στο Κάστρο Άκερσχους, στην οποία παρέστη ο Βασιλιάς Χάραλντ Ε' της Νορβηγίας και άλλα μέλη της Βασιλικής Οικογένειας.
 Το 2008, έγινε ο πρώτος μη Αμερικανός που βραβεύτηκε με το Μετάλλιο Διοίκησης Ειδικών Επιχειρήσεων των Ηνωμένων Πολιτειών.
 Υπάρχουν μνημεία προς τιμήν του στο Όσλο (στην πλατεία Solli Plass) και στο Ριούκαν.
 Τον Νοέμβριο του 2011, παρουσιάστηκε πορτρέτο του Σένστεμπι από τον Ρος Κόλμπι στο Μουσείο Αντίστασης της Νορβηγίας στο Όσλο. Το πορτρέτο εκτίθεται μόνιμα στο τελευταίο του γραφείο στο Κάστρο Άκερσχους.

 Θάνατος και υστεροφημία 
Πέθανε στις 10 Μαΐου 2012 σε ηλικία 94 ετών μετά από μακρά ασθένεια.

Το κράτος της Νορβηγίας πραγματοποίησε επίσημη κηδεία για τον Σένστεμπι στις 25 Μαΐου 2012 στον Καθεδρικό Ναό του Όσλο (Oslo Domkirke). Εικοσιτέσσερις στρατιώτες από την Φρουρά του Βασιλιά (Hans Majestet Kongens Garde) παρέστησαν ως τιμητική φρουρά, ενώ στην τελετή παραβρέθηκαν ο Βασιλιάς της Νορβηγίας, ο Πρωθυπουργός της Νορβηγίας, οι υπουργοί Άμυνας (σημερινοί και επτά πρώην υπουργοί) και ο Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού. Η Βασίλισσα Ελισάβετ Β' του Ηνωμένου Βασιλείου απέστειλε τιμητικό στεφάνι, ενώ παρευρέθηκαν και πρεσβείες στη Νορβηγία, συμπεριλαμβανομένου του Πρεσβευτή των Ηνωμένων Πολιτειών στη Νορβηγία, Μπάρι Μπ. Γουάιτ.

Ο Σένστεμπι υπήρξε ο μοναδικός Νορβηγός πολίτης που τιμήθηκε με τον Πολεμικό Σταυρό με τρία ξίφη, την ανώτατη τιμητική στρατιωτική διάκριση της Νορβηγίας. Η ζωή, το έργο και οι δράσεις του αγωνιστή Σένστεμπι κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο αποτυπώνεται στην ταινία Number 24 που έκανε πρεμιέρα στη Νορβηγία τον Οκτώβριο του 2024. Άρχισε να προβάλλεται στο Netflix τον Ιανουάριο του 2025.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Νορβηγοί στρατιωτικοί
Κατηγορία:Νορβηγοί αντιστασιακοί