Πολιτισμός Χασούνα

Ο πολιτισμός Χασούνα (Hassuna culture) είναι νεολιθικός αρχαιολογικός πολιτισμός στην Άνω Μεσοποταμία, ο οποίος χρονολογείται στις αρχές της έκτης χιλιετίας π.Χ.. Ονομάστηκε έτσι από την αρχαιολογική τοποθεσία Τελ Χασούνα στο Ιράκ. Άλλες αρχαιολογικές τοποθεσίες στις οποίες έχει βρεθεί αρχαιολογικό υλικό του πολιτισμού Χασούνα περιλαμβάνουν επίσης την Τελ Σεμσάρα.

Περιγραφή
Γύρω στο 6000 π.Χ., οι άνθρωποι είχαν μετακινηθεί στους πρόποδες (πεδεμόντιο = σημαίνει "πεδιάδα προς τα βουνά" στα ιταλικά) της Άνω Μεσοποταμίας, όπου υπήρχαν αρκετές βροχοπτώσεις που επέτρεπαν την «ξηρή» γεωργία σε ορισμένα μέρη. Αυτοί ήταν οι πρώτοι αγρότες στη βορειότερη Μεσοποταμία. Κατασκεύαζαν κεραμικά τύπου Χασούνα (κρεμώδης σοβάς με κοκκινωπό χρώμα σε γραμμικά σχέδια). Οι Χασούνα ζούσαν σε μικρά χωριά ή οικισμούς που εκτείνονταν σε 2-8 στρέμματα (0,81-3,24 εκτάρια).

Στην Τελ Χασούνα, οι πλίθινες κατοικίες χτισμένες γύρω από ανοιχτές κεντρικές αυλές με ωραία ζωγραφισμένη κεραμική αντικαθιστούν τα προηγούμενα επίπεδα με ακατέργαστη κεραμική. Χειροπελέκεις, δρεπάνια, πέτρες λείανσης, κάδοι, φούρνοι ψησίματος και πολυάριθμα οστά οικόσιτων ζώων αντανακλούν την εδραιωμένη αγροτική ζωή. Γυναικεία ειδώλια έχουν συσχετιστεί με λατρεία και οι ταφές σε πιθάρια, μέσα στις οποίες τοποθετούνταν τρόφιμα, σχετίζονται με την πίστη στη μετά θάνατον ζωή. Η σχέση της κεραμικής της Χασούνα με αυτήν της Ιεριχούς υποδηλώνει ότι ο πολιτισμός του χωριού γινόταν ευρέως διαδεδομένος.

Περίοδος «Προ-Πρωτο-Χασούνα»
Πιο πρόσφατα, ορισμένοι μελετητές εισήγαγαν την έννοια μιας πολύ πρώιμης κεραμικής παράδοσης με τον όρο «Προ-Πρωτο-Χασούνα». Αυτό οφείλεται σε πιο πρόσφατες ανακαλύψεις ακόμη παλαιότερων κεραμικών παραδόσεων. Η Προ-Πρωτο-Χασούνα αναφέρεται στην Ύστερη Νεολιθική περίοδο στην Άνω Μεσοποταμία, όταν τα κεραμικά δοχεία μόλις είχαν εισαχθεί. Τα κεραμικά σκεύη ήταν ακόμη πολύ λίγα σε αριθμό σε αυτούς τους πρώιμους οικισμούς. Εκείνη την εποχή, η κύρια έμφαση δινόταν στην κεραμική με ορυκτή χροιά, σε αντίθεση με την κεραμική με φυτική χροιά που επικράτησε αργότερα.

Το χρονικό πλαίσιο για αυτήν την περίοδο ήταν περίπου μεταξύ των ετών 7000-6700 π.Χ., και εκείνη την εποχή, εκτός από την κεραμική, εξακολουθούσαν να χρησιμοποιούνται πέτρινα αγγεία και λευκά κεραμικά.Reinhard Bernbeck
and Olivier Nieuwenhuyse (2013), ESTABLISHED PARADIGMS, CURRENT DISPUTES AND EMERGING THEMES: THE STATE OF RESEARCH ON THE LATE NEOLITHIC IN UPPER MESOPOTAMIA 
Publications on Archaeology of the Leiden Museum of Archaeology (PALMA), Brepols pub. (Turnhout, Belgium), 17-37 Λόγω της περιορισμένης τοπικής έμφασης σε πολλές μελέτες κεραμικής μέχρι σήμερα, αυτές οι πρώτες παραδόσεις κεραμικής μπορεί να είναι γνωστές στη βιβλιογραφία ως:

Περίοδος Προ-Πρωτο-Χασούνα (στον ποταμό Αβώρ (Χαμπούρ, παραπόταμος του Ευφράτη  και στο βόρειο Ιράκ).
Αρχική Νεολιθική Κεραμική περίοδος (στην περιοχή του ποταμού Μπαλίχ, για παράδειγμα στον αρχαιολογικό τόπο Τελ Σάμπι Αμπιάντ).The very oldest pottery of Tell Sabi Abyad (and of Syria), 7000-6700 BC  http://www.sabi-abyad.nl
Μεταβατική περίοδος (στην τουρκική περιοχή του Ευφράτη· οι κύριες τοποθεσίες είναι η Μεζράα Τελεϊλάτ και το Ακαρτζάι Τεπέ, με κεραμική η οποία χρονολογείται περίπου στο  6800 π.Χ.).
Περίοδος Χαλούλα Ι (Halula I, στην περιοχή του Συριακού Ευφράτη, η κύρια τοποθεσία είναι το Τελ Χαλούλα).
Περίοδος Ρουτζ 2α (Rouj 2a, στο Βόρειο Λεβάντε)· αρκετοί αρχαιολογικοί χώροι βρίσκονται στη λεκάνη Ρουτζ, Ιντλίμπ, Συρία).

Παρ' όλα αυτά, όλες αυτές οι ονοματολογίες μπορεί να αναφέρονται σε αρκετά παρόμοιους τύπους κεραμικής, ανάλογα με κάποια συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή της Άνω Μεσοποταμίας.

Περίοδος «Πρωτο-Χασούνα»
Αυτή η περίοδος υποδηλώνει μεγαλύτερη χρήση κεραμικών από ό,τι στην «προ-πρωτο-Χασούνα» περίοδο. Η αρχαιολογική τοποθεσία Ουμ Νταμπαγκίγια, στην ίδια περιοχή του Ιράκ, πιστεύεται ότι έχει την παλαιότερη κεραμική σε αυτήν την περιοχή και μερικές φορές περιγράφεται ως τοποθεσία «πρωτο-Χασούνα πολιτισμού». Άλλες σχετικές αρχαιολογικές τοποθεσίες στην περιοχή είναι το Σότο και το Γιαρίμ Τεπέ Ι, με 585 καταγεγραμμένα κεραμικά θραύσματα. Βρέθηκαν από τον αρχαιολόγο Α. Μπομπρίνσκυ (AA Bobrinsky). Μια άλλη αρχαιολογική τοποθεσία της προ-Χασούνα ή πρωτο-Χασούνα περιόδου στο Ιράκ είναι το Τελ Μαγκζαλίγια. Επίσης αρχαιολογική τοποθεσία με πρωτο-Χασούνα κεραμική είναι το Γκίνιγκ.

Το χρονικό πλαίσιο για την πολιτισμική περίοδο «Πρωτο-Χασούνα» είναι περίπου μεταξύ των ετών 6700-6300 π.Χ..

Αρχαϊκή Χασούνα
Η «Αρχαϊκή Χασούνα» έχει εισαχθεί πιο πρόσφατα ως μια νέα περίοδος διαφορετική από την «Πρωτο-Χασούνα» περίοδο.] Αυτή η περίοδος έχει καταγραφεί ότι παρουσιάζει μείωση στη συγκέντρωση κοπριάς στην κεραμική παραγωγή και αύξηση στη χρήση πλακών δύο στρώσεων στις κατασκευές, αν και χρησιμοποιούνταν και πριν από αυτήν την περίοδο. Κατά τη διάρκεια αυτού του χρονικού πλαισίου, αρχίζουν να εμφανίζονται κεραμικοί κλίβανοι σε πολλές αρχαιολογικές τοποθεσίες.  Τα μεταβαλλόμενα πρότυπα στην κεραμική μπορεί επίσης να συνδέονται με μια αύξηση της πολιτιστικής διάχυσης. Η αρχαιολογική «τοποθεσία τύπου» (η τοποθεσία που δίνει την ονομασία σε ένα αρχαιότερο πολιτισμό), η Τελ Χασούνα (Tell Hassuna), έχει επίσης καταγραφεί ότι διαθέτει αρχαϊκά αντικείμενα Χασούνα.

Το χρονικό πλαίσιο για αυτήν την περίοδο είναι περίπου μεταξύ των ετών 6300-6000 π.Χ..

Τεχνουργήματα

Δείτε επίσης

Πολιτισμός Σαμάρα
Πολιτισμός Χαλάφ

Αναφορές

Παραπομπές

Κατηγορία:Μεσοποταμία
Κατηγορία:Αρχαιολογικοί τόποι στο Ιράκ
Κατηγορία:Αρχαιολογικοί τόποι στη Συρία
Κατηγορία:Αρχαιολογικοί τόποι στην Τουρκία