Δορυφορικό χρωμόσωμα

Τα Δορυφορικά χρωμοσώματα (Satellite chromosomes ή SAT-chromosomes) είναι χρωμοσώματα που περιέχουν δευτερεύουσες κατασκευές που χρησιμεύουν ως αναγνώριση. Παρατηρούνται σε ακροκεντρικά χρωμοσώματα. Εκτός από το κεντρομερίδιο, μία ή περισσότερες δευτερεγενείς περισφίξεις (secondary constrictions) μπορούν να παρατηρηθούν σε ορισμένα χρωμοσώματα στη μετάφαση. Στους ανθρώπους συνδέονται συνήθως με το κοντό βραχίονα ενός ακροκεντρικού χρωμοσώματος, όπως στα χρωμοσώματα 13, 14, 15, 21 και 22. Το χρωμόσωμα Υ μπορεί επίσης να περιέχει δορυφόρους, αν και πιστεύεται ότι είναι μετατοπίσεις από αυτοσώματα. Η δευτερογενής περίσφιξη διατηρεί πάντα τη θέση της, επομένως μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως δείκτης για την αναγνώριση συγκεκριμένων χρωμοσωμάτων.
Το όνομα προέρχεται από το μικρό χρωμοσωμικό τμήμα πίσω από τη δευτερογενή περίσφιξη που ονομάζεται δορυφόρος, που ονομάστηκε από τον Sergei Navashin, το 1912. Αργότερα, ο Heitz (1931) χαρακτήρισε τη δευτερογενή περίσφιξη ως κατάσταση SAT (Sine Acido Thymonucleinico, που σημαίνει "χωρίς θυμονουκλεϊκό οξύ"), επειδή δεν κηλιδώθηκε με την αντίδραση Feulgen. Με τον καιρό, ο όρος "SAT-χρωμόσωμα" έγινε συντομογραφία του δορυφορικού χρωμοσώματος.Battaglia, E.. (1999). The chromosome satellite (Navashin's "sputnik" or satelles): A terminological comment. Acta biologica Cracoviensia. Series botanica. 41. 15-18.  
Ο δορυφόρος στη μετάφαση φαίνεται να είναι συνδεδεμένος με το χρωμόσωμα με ένα νήμα χρωματίνης.
Τα χρωμοσώματα SAT των οποίων η δευτερογενής περίσφιξη σχετίζεται με το σχηματισμό του πυρηνίσκου αναφέρονται ως πυρηνισκικά χρωμοσώματα SAT. Υπάρχουν τουλάχιστον 4 SAT-χρωμοσώματα σε κάθε διπλοειδή πυρήνα και η περίσφιξη αντιστοιχεί σε έναν οργανωτή πυρηνίσκου (nucleolar organizer, NOR), μια περιοχή που περιέχει πολλαπλά αντίγραφα των ριβοσωμικών γονιδίων 18S και 28S που συνθέτουν το ριβοσωμικό RNA που απαιτείται από τα ριβοσώματα. Η εμφάνιση δευτερογενών περισφίξεων στα NOR πιστεύεται ότι οφείλεται σε μεταγραφή  ριβοσωμικού RNA ή/και δομικών χαρακτηριστικών του πυρηνίσκου που εμποδίζει τη συμπύκνωση του χρωμοσώματος.
Παραπομπές

Κατηγορία:Χρωμοσώματα