Ερνστ Βάις

Ο Ερνστ Βάις (τσεχικά: Ernst Weiss, 28 Αυγούστου 1882 - 15 Ιουνίου 1940) ήταν Τσέχος γιατρός, γερμανόφωνος συγγραφέας και λογοτεχνικός μεταφραστής, εβραϊκής καταγωγής. Υπήρξε προσωπικός φίλος του Φραντς Κάφκα και σημαντικός εκπρόσωπος της γερμανικής λογοτεχνίας της Πράγας.

 Βιογραφικά στοιχεία 
Ο Ερνστ Βάις γεννήθηκε στο Μπρνο της Μοραβίας, που τότε ανήκε στην Αυστροουγγαρία και σήμερα στην Τσεχία, στην οικογένεια ενός εύπορου Εβραίου εμπόρου υφασμάτων. Μετά τον θάνατο του πατέρα του σε ηλικία 4 ετών, ανατράφηκε από τη μητέρα του Μπέρτα, το γένος Βάινμπεργκ, η οποία είχε καλλιτεχνικά ενδιαφέροντα.  Όταν ολοκλήρωσε τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση στο Μπρνο, το Λιτομέριτσε και το Χοστίνιε, σπούδασε ιατρική στην Πράγα. Ολοκλήρωσε τις σπουδές του το 1908 με διδακτορικό στη Βιέννη και έγινε χειρουργός. Άσκησε το επάγγελμά του στη Βέρνη, τη Βιέννη και το Βερολίνο, αλλά εμφάνισε φυματίωση και προσπάθησε να αναρρώσει ως ναυτικός γιατρός σε ένα ταξίδι στην Ινδία, την Ιαπωνία και την Καραϊβική το 1912. Το 1913 γνώρισε τη Ραχήλ Σανζάρα, χορεύτρια, ηθοποιό και, αργότερα, μυθιστοριογράφο, και η σχέση τους κράτησε μέχρι τον θάνατό της το 1936. Τον Ιούνιο του 1913 γνώρισε τον Φραντς Κάφκα και έγιναν στενοί φίλοι. Την ίδια χρονιά άρχισε τη λογοτεχνική του δραστηριότητα με το μυθιστόρημα Η γαλέρα. Ο Βάις ήταν σε επαφή με τους συγγραφείς του Κύκλου της Πράγας, όπως ο Φραντς Βέρφελ, ο Μαξ Μπροντ και ο Γιοχάνες Ουρζίντιλ.  

Το 1914 ο Βάις επέστρεψε στην Αυστρία και επιστρατεύτηκε ως στρατιωτικός γιατρός. Υπηρέτησε σε όλη τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου στο Ανατολικό Μέτωπο, κερδίζοντας τον Χρυσό Σταυρό του Μεταλλίου Ανδρείας. Μετά τον πόλεμο έζησε στην Πράγα, πλέον πρωτεύουσα της Τσεχοσλοβακίας, και εργάστηκε στο Γενικό Νοσοκομείο της πόλης το 1919 και το 1920. Το 1921 εγκατέλειψε την ιατρική καριέρα, εγκαταστάθηκε στο Βερολίνο και ξεκίνησε την πιο παραγωγική περίοδο της συγγραφής του, δημοσιεύοντας σχεδόν ένα μυθιστόρημα κάθε χρόνο. Στους στενούς φίλους του συγκαταλέγονταν ο Έντεν φον Χόρβατ.  

Αυτή η περίοδος έληξε όταν, λίγο μετά τον εμπρησμό του Ράιχσταγκ στις 27 Φεβρουαρίου 1933, έφυγε για πάντα από το Βερολίνο και επέστρεψε στην Πράγα, όπου φρόντισε την ετοιμοθάνατη μητέρα του. Μετά τον θάνατό της τον Ιανουάριο του 1934, δεν μπόρεσε να επιστρέψει στη ναζιστική Γερμανία και μετανάστευσε στο Παρίσι. Δεν του δόθηκε άδεια εργασίας ως γιατρός και έβγαζε τα προς το ζην γράφοντας σε περιοδικά των μεταναστών, υποστηριζόμενος περιστασιακά από τον Τόμας Μαν και τον Στέφαν Τσβάιχ.  

Στις 14 Ιουνίου 1940, όταν τα γερμανικά στρατεύματα κατέλαβαν το Παρίσι, ο Βάις έκανε απόπειρα αυτοκτονίας. Πέθανε την επόμενη νύχτα σε παρισινό νοσοκομείο.  

Την αυτοκτονία του πραγματεύεται λογοτεχνικά η Άννα Ζέγκερς στο μυθιστόρημά της Τράνζιτ (1944). Μετά τον θάνατό του, μια μεγάλη βαλίτσα που περιείχε αδημοσίευτα χειρόγραφα εξαφανίστηκε. Η τοποθεσία του τάφου του είναι άγνωστη.

 Λογοτεχνικό έργο 
Το έργο του Ερνστ Βάις είναι επηρεασμένο από τον Σίγκμουντ Φρόιντ, τον φίλο του Φραντς Κάφκα και συγγραφείς του λογοτεχνικού Εξπρεσιονισμού. Στα μυθιστορήματα και τα διηγήματά του συχνά κάνει νύξεις για ιατρικές περιπτώσεις και ηθικά θέματα.

Το τελευταίο του μυθιστόρημα, Ο αυτόπτης μάρτυρας, γραμμένο το 1938, αναφέρεται σε έναν νεαρό Γερμανό βετεράνο του Α' Π.Π., ο οποίος έχει σταλεί σε στρατιωτικό νοσοκομείο πάσχοντας από υστερική τύφλωση (τώρα ονομάζεται διαταραχή μετατροπής). Ο χαρακτήρας προφανώς παραπέμπει στον Αδόλφο Χίτλερ, ο οποίος πράγματι νοσηλεύτηκε σε στρατιωτικό νοσοκομείο στο Πάζεβαλκ μετά τον τραυματισμό του από επίθεση με χημικά, αλλά οι μελετητές αμφισβητούν σε ποιο βαθμό η αφήγηση αναφέρεται σε πραγματικά γεγονότα. Ο συγγραφέας Βάλτερ Μέρινγκ ισχυρίστηκε στην αυτοβιογραφία του ότι ο Βάις είχε πρόσβαση στο Παρίσι στον ιατρικό φάκελο του Χίτλερ, ο οποίος είχε σταλεί εκτός χώρας για φύλαξη από τον ψυχίατρο που θεράπευε τον Χίτλερ. Ωστόσο, η τύχη του φακέλου σήμερα είναι άγνωστη. 

Βασισμένος σε ενδελεχή έρευνα για τον Χίτλερ και την ιστορία του στην κλινική στο Πάζεβαλκ, ο ψυχολόγος Ντέιβιντ Λιούις στο βιβλίο του Ο άνθρωπος που εφηύρε τον Χίτλερ αναφέρεται στη ιστορία του Ερνστ Βάις και του βιβλίου του για τον Χίτλερ. 

Ο Βάις μετέφρασε έργα Γάλλων συγγραφέων στα γερμανικά, όπως του Ονορέ ντε Μπαλζάκ, του Γκυ ντε Μοπασάν, του Μαρσέλ Προυστ, του Αλφόνς Ντωντέ. Μερικές από αυτές τις μεταφράσεις εξακολουθούν να εκδίδονται σήμερα.

 Επιλογή έργων 
 Die Galeere (1913) - Η γαλέρα, απορρίφθηκε από είκοσι τρεις εκδότες, ο Φραντς Κάφκα βοήθησε στην επιμέλειά του 
 Der Kampf (1916) Ο αγώνας, πλέον είναι γνωστό με τον τίτλο Φραντζίσκα
 Tiere in Ketten (1918) - Αλυσοδεμένα ζώα
 Mensch gegen Mensch (1919) - Άνθρωπος εναντίον ανθρώπου
 Stern der Dämonen (1920) - Το αστέρι των Δαιμόνων
 Nahar (1922) Ναχάρ
 Die Feuerprobe (1923) - Η δοκιμασία
 Der Fall Vukobrankovics (1924) - Η υπόθεση Βουκομπράνκοβιτς
 Männer in der Nacht (1925) Άντρες στη νύχτα
 Boetius von Orlamünde (1928, Βοέτιος του Ορλαμύντε μετονομάστηκε σε Ο αριστοκράτης το 1966), τιμήθηκε με ασημένιο μετάλλιο στον λογοτεχνικό διαγωνισμό στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του Άμστερνταμ το 1928  και με το βραβείο Άνταλμπερτ Στίφτερ.
 Georg Letham. Arzt und Mörder (1931) - Γκέοργκ Λέταμ. Γιατρός και δολοφόνος
 Der Gefängnisarzt  (1934) Ο Γιατρός της Φυλακής
 Der arme Verschwender (1936) Ο φτωχός σπάταλος
 Das Ende der Novelle (1937) - Το τέλος του μυθιστορήματος, δοκίμιο
 Der Augenzeuge (δημοσιεύτηκε μετά θάνατον το 1963), δημοσιεύτηκε ως Εγώ, ο αυτόπτης μάρτυρας λόγω αγωγών περί πνευματικών δικαιωμάτων σχετικά με το βιβλίο Le Voyeur του Αλαίν Ρομπ-Γκριγιέ, το οποίο δημοσιεύτηκε με περίπου τον ίδιο τίτλο, αν και με εντελώς διαφορετικό θέμα.

 Μεταφράσεις στα ελληνικά 

 Ο αυτόπτης μάρτυρας, μετάφραση: Αλέξανδρος Κυπριώτης, εκδόσεις Σκαρίφημα, 2017
 Ο αυτόπτης μάρτυρας, μετάφραση: Νίκος Σκοπλάκης, εκδόσεις Angelus Novus, 2018 
 Ο αριστοκράτης, μετάφραση: Νίκος Σκοπλάκης, εκδόσεις Angelus Novus, 2023 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Εβραίοι λογοτέχνες
Κατηγορία:Τσέχοι μυθιστοριογράφοι
Κατηγορία:Αυστριακοί συγγραφείς
Κατηγορία:Αυστριακοί μεταφραστές
Κατηγορία:Αυστροούγγροι πρόσωπα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου
Κατηγορία:Στρατιωτικοί ιατροί
Κατηγορία:Τσέχοι ιατροί
Κατηγορία:Εβραίοι ιατροί
Κατηγορία:Αυτοκτονίες από δηλητηρίαση
Κατηγορία:Γερμανόφωνοι λογοτέχνες της Πράγας