Η υπόθεση του λοχία Γκρίσα

Η υπόθεση του λοχία Γκρίσα () είναι ο τίτλος μυθιστορήματος του Άρνολντ Τσβάιχ, που εκδόθηκε το 1927. Αποτελεί μέρος του ημιτελούς κύκλου μυθιστορημάτων του συγγραφέα Ο μεγάλος πόλεμος των λευκών ανθρώπων.  

 Επισκόπηση 
Με έναυσμα την τραγική ιστορία του Ρώσου αιχμαλώτου πολέμου Γκρίσα που εκτελέστηκε λόγω ενός μοιραίου λάθους από τις γερμανικές δυνάμεις, - ιστορία που όπως αναφέρει στον επίλογο ο συγγραφέας είναι αληθινή - ο Τσβάιχ παρουσιάζει μια ευρεία εικόνα της κοινωνικής και στρατιωτικο-τεχνικής κατάστασης στην Ευρώπη, της δομής του Πρωσικού στρατού, τις διαμάχες για τις αρμοδιότητες των αξιωματικών και τη στρατιωτική γραφειοκρατία, της επανέναρξης του πολέμου στο Ανατολικό Μέτωπο στον Α' Παγκόσμιο πόλεμο το 1917 και των σχεδίων του Γερμανικού Γενικού Επιτελείου για συνέχιση του πολέμου σε αντίθεση με την επιθυμία των στρατιωτών για ειρήνη.

Στυλιστικά, το μυθιστόρημα είναι γραμμένο σε ρεαλιστικό ύφος, στα πλαίσια του κινήματος της Νέας Αντικειμενικότητας.

 Υπόθεση 
Ο Ρώσος λοχίας Γκρίσα Παπρότκιν έχει αιχμαλωτιστεί από τον Αυτοκρατορικό Γερμανικό Στρατό κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου στο Ανατολικό μέτωπο και βρίσκεται σε στρατόπεδο αιχμαλώτων πολέμου στην Πολωνία. Όταν του δίνεται η ευκαιρία να δραπετεύσει, φεύγει και προσπαθεί να επιστρέψει στο σπίτι του. Μετά την απόδραση, εμπλέκεται με μια ομάδα ανταρτών με επικεφαλής μια νεαρή γυναίκα, τη Μπάμπκα, πρόωρα γερασμένη από τις τραυματικές της εμπειρίες. Ο Γκρίσα και η Μπάμπκα γίνονται εραστές  αλλά αυτό δεν αποτρέπει τον Γκρίσα από το σχέδιό του να επιστρέψει στη Ρωσία στη γυναίκα και το παιδί του. Όταν φεύγει μετά από μερικές εβδομάδες, εκείνη του δίνει την ταυτότητα ενός πρώην εραστή της που σκοτώθηκε, του Ιλία Μπιούσεφ, έτσι ώστε αν τον πιάσουν να τον περάσουν για λιποτάκτη και να μην τον στείλουν πίσω στο στρατόπεδο συγκέντρωσης. Τον ακολουθεί από απόσταση σε περίπτωση που χρειαστεί τη βοήθειά της. Ωστόσο, η αλλαγή ταυτότητας αποδεικνύεται τραγικό λάθος.

Ο Γκρίσα τελικά συλλαμβάνεται. Όντας αναλφάβητος, δεν συνειδητοποιεί ότι η νέα του ταυτότητα ως Μπιούσεφ επιδεινώνει την κατάστασή του, καθώς δεν μπόρεσε να διαβάσει τις ανακοινώσεις που αναφέρουν ότι όλοι οι λιποτάκτες πρέπει να παραδοθούν στον κατοχικό γερμανικό στρατό εντός τριών ημερών ή να αντιμετωπίσουν την εκτέλεση ως κατάσκοποι. Μόνο όταν καταδικάζεται σε θάνατο συνειδητοποιεί τι έχει συμβεί και αποκαλύπτει την πραγματική του ταυτότητα. Οι τοπικές γερμανικές αρχές επικοινωνούν με το στρατόπεδο αιχμαλώτων και, αφού επιβεβαιώνουν την πραγματική του ταυτότητα, ζητούν οδηγίες από τον στρατηγό Άλμπερτ Σίφεντσαν, τον επικεφαλής διοικητή στο Ανατολικό μέτωπο. Ο Σίφεντσαν διατάζει να αγνοηθεί το λάθος και επιμένει στην εκτέλεσή του για να μην θέσει σε κίνδυνο τη στρατιωτική πειθαρχία. Έτσι, ο Γκρίσα καταδικάζεται σε εκτέλεση. 

Ακολουθεί μια διαμάχη για τις αρμοδιότητες μεταξύ των τοπικών στρατιωτικών αρχών και των διοικητών. Ο ηλικιωμένος στρατηγός το θεωρεί ζήτημα τιμής να μην υποκύψει στη διαταγή του Σίφεντσαν. Αν και δεν καταφέρνει να τον πείσει, ο Σίφεντσαν αργότερα αλλάζει γνώμη και ανακαλεί τη διαταγή εκτέλεσης. Ωστόσο, μια έντονη χιονόπτωση έχει ρίξει τα καλώδια επικοινωνίας και το τηλεγράφημα της αναστολής εκτέλεσης δεν φθάνει ποτέ. Εν τω μεταξύ, η Μπάμπκα καταστρώνει σχέδιο για να τον βοηθήσει να δραπετεύσει, ενώ ο υπολοχαγός Βίνφριντ, ανιψιός του στρατηγού, προσπαθεί να βρει εναλλακτικούς τρόπους για να βγάλει τον Γκρίσα από τη φυλακή. Και τα δύο σχέδια αποτυγχάνουν επειδή ο ίδιος ο Γκρίσα έχει κουραστεί και αρνείται να φύγει, προτιμώντας να αντιμετωπίσει την εκτέλεση παρά να συνεχίσει ως πιόνι στο ευρύτερο παιχνίδι.

 Υποδοχή 
Η υπόθεση του λοχία Γκρίσα ήταν ένα από τα πρώτα μυθιστορήματα για τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο στη γερμανική λογοτεχνία που εξέτασαν κριτικά τον πόλεμο. Το μυθιστόρημα έκανε ξαφνικά τον συγγραφέα διάσημο παγκοσμίως. Μέχρι το 1929, 55.000 αντίτυπα πουλήθηκαν στη Γερμανία. Με την «έκρηξη των πολεμικών βιβλίων» στα τέλη της δεκαετίας του 1920 που πυροδότησε το Ουδέν νεώτερον από το Δυτικό Μέτωπο (1929) του Έριχ Μαρία Ρεμάρκ, η κυκλοφορία αυξήθηκε σε 300.000 αντίτυπα μέχρι το 1933, όταν ο Τσβάιχ έφυγε από τη Γερμανία και τα βιβλία του απαγορεύτηκαν και ήταν μεταξύ αυτών που κάηκαν δημόσια στις 10 Μαΐου 1933. 

Το μυθιστόρημα έχει έκτοτε μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες και παραμένει ένα σημαντικό έργο της αντιπολεμικής λογοτεχνίας. Στη ΛΔΓ, ήταν υποχρεωτικό ανάγνωσμα στα σχολεία.

 Διασκευές 
Η πρώτη ομώνυμη ταινία βασισμένη στο μυθιστόρημα δημιουργήθηκε το 1930 στις ΗΠΑ σε σκηνοθεσία Χέρμπερτ Μπρένον. Μια δεύτερη γυρίστηκε στη Γερμανία το 1968. Η τηλεόραση της Ανατολικής Γερμανίας πρόβαλε μια μίνι σειρά βασισμένη στο μυθιστόρημα το 1970.  
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Μυθιστορήματα που έγιναν ταινίες