Λαβύρινθος της Αιγύπτου

Ο Λαβύρινθος της Αιγύπτου ήταν το όνομα που δόθηκε σε μια πολύπλοκη λαβυρινθώδη κατασκευή η οποία κάποτε βρισκόταν κοντά στους πρόποδες της Πυραμίδας του Αμενεμχέτ Γ΄ στη αρχαιολογική τοποθεσία της Χαουάρα, η οποία βρίσκεται νότια της Κροκοδειλόπολης (γνωστή και ως Αρσινόη, κατά την ελληνιστική περίοδο) στην είσοδο του πλατώματος της όασης του Φαγιούμ της Αρχαίας Αιγύπτου.

Περιγραφή
Ο Λαβύρινθος της Αιγύπτου χτίστηκε στη Χαουάρα από τον Αμενεμχέτ Γ΄, ο οποίος βασίλευσε περίπου μεταξύ των ετών 1860–1814 π.Χ. ως ο έκτος Φαραώ της Δωδέκατης Δυναστείας.

Ο Πρώσος Αιγυπτιολόγος Καρλ Ρίτσαρντ Λείψιους (Karl Richard Lepsius, , 1810–1884) ανακάλυψε επίσης βασιλικές δέλτους οι οποίες έφεραν το όνομα της κόρης του Αμενεμχέτ, της Νεφρουσομπέκ (), ονομασία που κυριολεκτικά σήμαινε «Η ομορφιά του Σομπέκ», () ο οποίος ήταν γνωστός ως ο αιγυπτιακός θεός της γονιμότητας κα ήταν περισσότερο δημοφιλής στη νεκρόπολη της Αρσινόης, εξ ου και ο τίτλος του ως ο Κύριος του Φαγιούμ, γεγονός που υποδηλώνει ότι η Νεφρουσομπέκ, η οποία ήταν η πρώτη επιβεβαιωμένη βασίλισσα (ή «γυναίκα βασιλιάς») της αρχαίας Αιγύπτου και η τελευταία Φαραώ της Δωδέκατης Δυναστείας του Μέσου Βασιλείου, έκανε προσθήκες στις διακοσμήσεις του συγκροτήματος κατά τη διάρκεια της βασιλείας της.


Η όλη κατασκευή μπορεί επίσης να ήταν μια συλλογή από ταφικούς ναούς, όπως αυτοί που βρίσκονται συνήθως κοντά στις αιγυπτιακές πυραμίδες

Δεδομένου ότι το προαναφερόμενο κτιριακό συγκρότημα καταστράφηκε κατά την αρχαιότητα, μπορεί να ανακατασκευαστεί, σχεδιαστικά, μόνο εν μέρει:

Ένας περιμετρικός τοίχος με προσανατολισμό βορρά-νότου περιέκλειε ολόκληρο το συγκρότημα, το οποίο είχε διαστάσεις 385 μ. επί 158 μ. και η κάτοψη του ίδιου του Λαβύρινθου εκτιμάται ότι κάλυπτε περίπου 28.000 τ.μ.

Μετά την ανασκαφή του χώρου το 1888, ο Άγγλος αρχαιολόγος και αιγυπτιολόγος Σερ Γουίλιαμ Μάθιου Φλάιντερς Πίτρι (αγγλ.:William Matthew Flinders Petrie, 1853-1942) υποστήριξε ότι το βορειότερο τμήμα του Λαβύρινθου αποτελούνταν από εννέα ιερά που συνολικά στέκονταν πίσω από είκοσι επτά κίονες που εκτείνονταν από ανατολικά προς δυτικά. Μπροστά από αυτούς βρίσκονταν δώδεκα αυλές με κίονες που χωρίζονταν σε δύο ομάδες από μια μακριά αίθουσα.

Ιστορικές καταγραφές
Κλασικές αφηγήσεις

Ο πρώτος σημαντικός ιστορικός που ανέφερε σχετικά με τον λαβύρινθο ήταν ο Έλληνας συγγραφέας Ηρόδοτος (περίπου  484 π.Χ. - περίπου 425 π.Χ.), ο οποίος, στο Βιβλίο Β΄ (Ευτέρπη) των Ιστοριών του, έγραψε ότι η κατασκευή του Λαβύρινθου της Αιγύπτου ξεπερνούσε το μεγαλείο ακόμη και αυτών των ίδιων των αιγυπτιακών πυραμίδων:

Αρκετούς αιώνες μετά τον Ηρόδοτο, ο Έλληνας γεωγράφος Στράβων (περίπου 64 π.Χ. – περίπου 24 μ.Χ.) περιέγραψε τον λαβύρινθο στο έργο του Γεωγραφικά, σημειώνοντας μια σύνδεση μεταξύ του αριθμού των αυλών του κτιρίου και των νομών της αρχαίας Αιγύπτου:

Γύρω στην εποχή του Στράβωνα, ο Έλληνας ιστορικός Διόδωρος ο Σικελιώτης (περίπου 1ος αιώνας π.Χ.) έγραψε επίσης για το οικοδόμημα, υποστηρίζοντας στην s:Ιστορική Βιβλιοθήκη του ότι κατασκευάστηκε από τον «βασιλιά Μένδη» και «δεν ήταν τόσο αξιοσημείωτο για το μέγεθός του, καθώς ήταν αδύνατο να μιμηθεί κανείς τον έξυπνο σχεδιασμό του· γιατί ένας άνθρωπος που μπαίνει σε αυτό δεν μπορεί εύκολα να βρει την έξοδο, εκτός αν βρει έναν οδηγό που είναι πλήρως εξοικειωμένος με το οικοδόμημα».Διόδωρος Σικελιώτης, s:Ιστορική Βιβλιοθήκη, 1.61.
Ο Διόδωρος ο Σικελιώτης υποστήριξε επίσης ότι ο Αιγυπτιακός Λαβύρινθος ήταν αυτός ο οποίος ενέπνευσε τον Δαίδαλο να κατασκευάσει τον Κρητικό Λαβύρινθο για τον βασιλιά Μίνωα.

Στο πρώτο μισό του πρώτου αιώνα μ.Χ., ο Ρωμαίος γεωγράφος Πομπώνιος Μέλαςς συζήτησε τον Λαβύρινθο στο έργο του Χωρογραφία (),Πομπώνιος Μέλας, Chorographia, 1.56. και αργότερα τον ίδιο αιώνα, ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος περιέγραψε τη δομή του στο έργο του Φυσική Ιστορία (), γράφοντας:

Μία από τις τελευταίες αναφορές για τον Λαβύρινθο στην κλασική λογοτεχνία βρίσκεται στην Ιστορία των Αυγούστων (), η οποία αναφέρει ότι ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Σεπτίμιος Σευήρος (145–211 μ.Χ.) επισκέφθηκε το οικοδόμημα περίπου το 200 μ.Χ.Ιστορία των Αυγούστων, "Septimius Severus", 17.4.

Οι κλασικές αφηγήσεις διαφόρων συγγραφέων δεν είναι απολύτως συνεπείς, ίσως λόγω της υποβάθμισης της κατασκευής κατά τους κλασικούς χρόνους. Επίσης διάφορα άλλα λάθη τους είναι πιθανόν να οφείλονται στο ότι ορισμένοι συγγραφείς δεν είχαν δει οι ίδιοι την κατασκευή αυτοπροσώπως: Ο Διόδωρος ο Σικελιώτης, για παράδειγμα, περιγράφει τον Λαβύρινθο ως να διαθέτει «αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά που είναι σχεδόν αδύνατον να υπάρχουν σε έναν αιγυπτιακό ναό», γεγονός που υποδηλώνει ότι βασιζόταν σε μια πηγή που εσφαλμένα υπέθεσε ότι ο Λαβύρινθος έμοιαζε με ελληνικούς ναούς της εποχής. Ομοίως, η περιγραφή του Πλίνιου περιλαμβάνει μια σειρά από περίεργες διακοσμήσεις που ο Alan B. Lloyd υποστηρίζει ότι αποτελούν απόδειξη «μιας απεγνωσμένης προσπάθειας [του Πλίνιου] να συμβιβάσει αρκετές αφηγήσεις για το κτίριο».

Καταστροφή
Κάποια στιγμή στην αρχαιότητα, ο Λαβύρινθος αποσυναρμολογήθηκε. Οι Inge Uytterhoeven και Ingrid Blom-Böer υποστηρίζουν ότι, δεδομένου ότι τα ελληνορωμαϊκά κτίρια ανεγέρθηκαν μόνο πάνω στο δυτικό τμήμα των ερειπίων του Λαβύρινθου, είναι πιθανό αυτό το τμήμα της κατασκευής να είχε ήδη κατεδαφιστεί από την Ύστερη Περίοδο ή την πρώιμη Πτολεμαϊκή εποχή. Αντίθετα, οι Uytterhoeven και Blom-Böer υποστηρίζουν ότι το ανατολικό τμήμα του Λαβύρινθου πιθανότατα παρέμεινε σε χρήση κατά την Πτολεμαϊκή και πιθανώς τη Ρωμαϊκή εποχή, εξηγώντας τόσο την απουσία ελληνορωμαϊκών ερειπίων σε αυτήν την περιοχή όσο και γιατί τα πιο «επιβλητικά αρχιτεκτονικά και γλυπτικά στοιχεία» του Λαβύρινθου έχουν βρεθεί εκεί.

Μετά την κατάρρευση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, τα ερείπια του Λαβύρινθου εξορύχθηκαν για πέτρα και, αφού οι περισσότερες από τις πέτρες μεταφέρθηκαν, η τοποθεσία του κτιρίου ξεχάστηκε σταδιακά. Ό,τι λίγο είχε απομείνει από τον Λαβύρινθο αμαυρώθηκε περαιτέρω όταν, γύρω στα μέσα του 13ου αιώνα μ.Χ. ένα κανάλι που ονομάζεται "Bahr Sharqiyyah" (γνωστό και ως "Bahr Seilah") σκάφτηκε στη μέση της Χαουάρα. Το 1900–1907, ένα νεότερο κανάλι (το "Bahr Abdul Wahbi") χτίστηκε πάνω από το Bahr Sharqiyyah, το οποίο προκάλεσε πρόσθετες ζημιές στον αρχαιολογικό χώρο.

Εκ νέου ανακάλυψη

Τον 17ο αιώνα, ο Claude Sicard πρότεινε ότι ο Λαβύρινθος μπορεί να βρισκόταν στη Χαουάρα. Δύο αιώνες αργότερα, σε έναν τόμο του "Description de l’Égypte" (1821), ο Philippe Joseph Marie Caristie και ο Edme-François Jomard συζήτησαν την τοποθεσία του Λαβύρινθου σε μια εκτενή εξέταση της τοποθεσίας της Χαουάρα. 
Ο Eric P. Uphill υποστήριξε ότι το κεφάλαιο των Jomard και Caristie ήταν κατά συνέπεια "η πρώτη δημοσιευμένη περιγραφή... της τοποθεσίας του Λαβύρινθου [που] διέκρινε σωστά τα κύρια χαρακτηριστικά [της κατασκευής]".  
Μεταγενέστερα έργα υπέθεσαν ότι τα ερείπια νότια της Πυραμίδας του Αμενεμχέτ Γ΄ ήταν στην πραγματικότητα τα ερείπια του Λαβύρινθου, συμπεριλαμβανομένων σύντομων αναφορών των Howard Vyse, John Shae Perring (1842) και Τζων Γκάρντνερ Γουίλκινσον [John Gardner Wilkinson] (1843).

Το 1843, ο Πρώσος αιγυπτιολόγος Καρλ Ρίτσαρντ Λείψιους ανέσκαψε την περιοχή γύρω από την Πυραμίδα του Αμενεμχέτ Γ΄ στη Χαουάρα και, αφού αποκάλυψε τα ερείπια μιας σειράς θαλάμων από τούβλα, υποστήριξε ότι είχε εντοπίσει με βεβαιότητα την τοποθεσία του περίφημου λαβυρίνθου. (Γύρω από αυτήν την εποχή, ο μαθητής του Λείψιους, ο Γ.Μ. Έμπερς (G. M. Ebers), υποστήριξε ότι αν κάποιος ανέβαινε στην πυραμίδα, θα μπορούσε να δει το πεταλοειδές αποτύπωμα της κατασκευής.) 

Ωστόσο, όπως σημειώνει ο WH Matthews: 
Τα δεδομένα που παρείχαν [ο Λείψιους και οι συνεργάτες του] δεν ήταν απολύτως πειστικά και θεωρήθηκε ότι απαιτούνταν περαιτέρω στοιχεία πριν γίνουν αποδεκτά τα συμπεράσματά τους".

Το 1888, ο Βρετανός Αιγυπτιολόγος Φλάιντερς Πίτρι (William Matthew Flinders Petrie) εξέτασε τους θάλαμους από τούβλα που είχε ανακαλύψει ο Λείψιους και διαπίστωσε ότι επρόκειτο για τα ερείπια μιας ελληνορωμαϊκής πόλης που είχε κατασκευαστεί πάνω στα ερείπια του λαβυρίνθου. Όσο για τον ίδιο τον λαβύρινθο, ο Πίτρι κατάφερε να αποκαλύψει ό,τι λίγο είχε απομείνει από τα θεμέλιά του ανάμεσα σε ένα «μεγάλο στρώμα από θραύσματα».

Ο Πέτρι κατάφερε επίσης να εντοπίσει ένα ασβεστολιθικό άγαλμα του Σομπέκ και ένα άλλο της Άθωρ, καθώς και δύο γρανιτένια ιερά που το καθένα περιείχε ένα άγαλμα του Αμενεμχέτ Γ΄. Τα αποτελέσματα της έρευνας του Πέτρι δημοσιεύθηκαν τελικά στη μονογραφία του που αναφέρεται στους αρχαιολογικούς πολιτισμούς της προϊστορικής Αιγύπτου Γκερζέχ και Mazghuneh με τίτλο: "Ο Λαβύρινθος Γκερζέχ και Μαζγκούνεχ" (The Labyrinth Gerzeh and Mazghuneh, 1912).

Υστεροφημία
Η περιγραφή του Αιγυπτιακού Λαβύρινθου από τον Ηρόδοτο ενέπνευσε ορισμένες από τις πλέον κεντρικές σκηνές στο ιστορικό μυθιστόρημα "Φαραώ¨" του Πολωνού μυθιστοριογράφου, Μπολέσουαφ Πρους το 1895.

Σημειώσεις

Αναφορές

Βιβλιογραφία















Κατηγορία:Πρώην κτίρια και κατασκευές στην Αίγυπτο
Κατηγορία:Πρώην θρησκευτικά κτίρια και κατασκευές στην Αίγυπτο