Θέατρο Σαν Κάρλο

Το Θέατρο Σαν Κάρλο (, μεταφραζόμενο ως «Βασιλικό Θέατρο του Αγίου Καρόλου»), όπως ονομάστηκε αρχικά από τον Οίκο των Βουρβόνων, είναι ιστορική όπερα στη Νάπολη της Ιταλίας, συνδεδεμένη με το Βασιλικό Παλάτι και την Πιάτσα ντελ Πλεμπίσιτο. Θεωρείται ο παλαιότερος συνεχόμενα ενεργός χώρος του κλάδου, λειτουργώντας από το 1737, δεκαετίες πριν από τη Σκάλα του Μιλάνου ή το Λα Φενίτσε της Βενετίας.

Κάθε σεζόν παραστάσεων διαρκεί από το Φθινόπωρο μέχρι το Καλοκαίρι, τέλη Νοεμβρίου έως Ιούλιο για την όπερα, και Δεκέμβριο έως αρχές Ιουνίου για το μπαλέτο. Το θέατρο κάποτε είχε χωρητικότητα μέχρι και 3.285 θέσεις,Γκούμπλερ 2012, σελ. 52 αλλά σήμερα έχουν μειωθεί στις 1.386. Δεδομένου του μεγέθους, της δομής και της αρχαιότητάς του, αποτέλεσε πρότυπο για τα θέατρα που χτίστηκαν μετέπειτα στην Ευρώπη. 

 Ιστορία 
μικρογραφία|αριστερά|Το βασιλικό οικόσημο του Καρόλου πάνω από το προσκήνιο 
Η κατασκευή του Θεάτρου Σαν Κάρλο ανατέθηκε από τον Κάρολο Γ΄ της Ισπανίας (Κάρλο στα ιταλικά), ο οποίος τότε ήταν βασιλιάς της Νάπολης, και ήθελε να διακοσμήσει την πόλη με ένα καινούργιο και μεγαλύτερο θέατρο για να αντικαταστήσει το παλιό και ετοιμόρροπο Θέατρο του Αγίου Βαρθολομαίου (1621), το οποίο όμως είχε εξυπηρετήσει καλά το κοινό, αφού εκεί παρουσίαζε έργα του ο Σκαρλάττι.Lynn 2005, σελ. 277

Έτσι, το Σαν Κάρλο εγκαινιάστηκε στις 4 Νοεμβρίου 1737, την ονομαστική εορτή του βασιλιά, με την όπερα Αχιλλέας στη Σκύρο σε μουσική του Ντομένικο Σάρρο και λιμπρέτο του Αντόνιο Καλντάρα, βασισμένο στο ομώνυμο του Μεταστάζιο.

Η αρχιτεκτονική του κτιρίου σχεδιάστηκε από τον Σικελό Τζιοβάνι Αντόνιο ντε Μεντράνο, αρχιμηχανικό του βασιλιά, ενώ την περίτεχνη επίπλωση του ανέλαβε ο Άντζελο Καρασάλε, πρώην διευθυντής του Θεάτρου Αγίου Βαρθολομαίου. Το αμφιθέατρο, σε σχήμα πετάλου, είναι το παλαιότερο στον κόσμο και χτίστηκε για 75.000 δουκάτα. Η αίθουσα είχε μήκος 28,6 μ. και πλάτος 22,5 μ., με 184 θεωρεία, συμπεριλαμβανόμενων και αυτών του προσκηνίου, διατεταγμένα σε έξι σειρές, συν ένα βασιλικό θεωρείο ικανό να φιλοξενήσει δέκα άτομα και μια αίθουσα για όρθιους θεατές, το θέατρο μπορούσε να στεγάσει πάνω από 3.000 άτομα. O συνθέτης και βιολιστής Λούντβιχ Σπορ, που εξέτασε διεξοδικά το μέγεθος και τις ακουστικές ιδιότητες της όπερας στις 15 Φεβρουαρίου 1817, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι:Δεν υπάρχει καλύτερο μέρος για μπαλέτο και παντομίμα. Στρατιωτικές κινήσεις πεζικού και ιππικού, μάχες και καταιγίδες στη θάλασσα μπορούν να αναπαρασταθούν εδώ χωρίς να φανούν γελοίες. Αλλά για την ίδια την όπερα, το θέατρο είναι πολύ μεγάλο. Αν και οι τραγουδιστές, η Σινιόρα Ιζαμπέλλα Κολμπράν, και οι Σινιόρι Νοτσάρι, Μπενεντέτι κ.λπ., έχουν πολύ δυνατές φωνές, μόνο οι υψηλότεροι και πιο θορυβώδεις τόνοι τους μπορούσαν να ακουστούν. Οποιαδήποτε τρυφερή έκφραση χάθηκε.Σπορ, σελ. 176Φημισμένο για τη πολυτελή αρχιτεκτονική του, τις χρυσές διακοσμήσεις του και την πλούσια μπλε ταπετσαρία (μπλε και χρυσό ήταν τα επίσημα χρώματα των Βουρβόνων), το Σαν Κάρλο είχε γίνει πλέον η μεγαλύτερη όπερα στον κόσμο. Όσον αφορά τους Βουρβόνους, ο Μποβέρ σημειώνει ότι η αίθουσα σχεδιάστηκε με τα 184 θεωρεία χωρίς κουρτίνες, έτσι ώστε «κανείς να μην μπορούσε να αποφύγει τον έλεγχο του μονάρχη» που είχε ιδιωτική πρόσβαση από το Βασιλικό Παλάτι.Beauvert 1985, σελ. 44

Το 1809 διορίστηκε διευθυντής της όπερας ο Ντομένικο Μπαρμπάια, και παρέμεινε μέχρι και το 1841.Γκούμπλερ 2012, σελ. 54 Σύντομα καθιέρωσε τη φήμη για τις καινοτόμες και εκθαμβωτικές παραγωγές του, προσελκύοντας το κοινό και κορυφαίους τραγουδιστές της εποχής στην όπερα.

 1816 - 1817: Καταστροφή από πυρκαγιά και ανοικοδόμηση 
μικρογραφία|Το Θέατρο Σαν Κάρλο μετά την πυρκαγιά της 13ης Φεβρουαρίου 
Στις 13 Φεβρουαρίου 1816, ξέσπασε πυρκαγιά κατά τη διάρκεια μιας πρόβας κοστουμιών για μια παράσταση μπαλέτου και εξαπλώθηκε γρήγορα, καταστρέφοντας μέρος του κτηρίου.Gubler 2012, σελ. 55

Κατόπιν εντολής του βασιλιά Φερδινάνδου Δ΄, του γιου του Καρόλου Ζ΄, και με τη βοήθεια του αρχιτέκτονα Αντόνιο Νικολίνι, ο Μπαρμπάια κατάφερε να ξαναχτίσει το θέατρο της Όπερας μέσα σε δέκα μήνες. Ανακατασκευάστηκε ως ένα παραδοσιακό θέατρο σε σχήμα πετάλου με 1.444 θέσεις και προσκήνιο πλάτους 33,5 μέτρων και ύψους 30 μέτρων. Η σκηνή είχε βάθος 34,5 μέτρα. Ο Νικολίνι διακόσμησε το εσωτερικό με ένα ανάγλυφο που απεικόνιζε τον «Χρόνο και την Ώρα». Η κεντρική τοιχογραφία στην οροφή, που απεικονίζει τον Απόλλωνα να παρουσιάζει στη Μινέρβα τους μεγαλύτερους ποιητές του κόσμου, ζωγραφίστηκε από τους Αντόνιο, Τζουζέππε και Τζιοβάνι Καμμαράνο. Στις 12 Ιανουαρίου 1817, το ανακαινισμένο θέατρο εγκαινιάστηκε με την όπερα Το όνειρο της Παρθενόπης του Γιόχαν Σάιμον Μάιρ. Ο Σταντάλ, που παρακολούθησε τη δεύτερη βραδιά των εγκαινίων, έγραψε: «Δεν υπάρχει τίποτα σε όλη την Ευρώπη, δεν θα πω που να συγκρίνεται με αυτό το θέατρο, αλλά ούτε καν που να δίνει την παραμικρή ιδέα για το πώς είναι… μαγεύει τα μάτια, συνεπαίρνει την ψυχή…». Το 1844, το θέατρο ανακαινίστηκε εκ νέου, με αποτέλεσμα την αλλαγή της εμφάνισης του εσωτερικού στον πλέον καθιερωμένο συνδυασμό κόκκινου και χρυσού.

 Τέλη 19ου αιώνα, Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και ανακαινίσεις του 20ου αιώνα 
Πέρα από τη δημιουργία του ορχηστρικού λάκκου, που προτάθηκε από τον Βέρντι το 1872, την εγκατάσταση ηλεκτρικού ρεύματος το 1890, την επακόλουθη κατάργηση του κεντρικού πολυελαίου και την κατασκευή του νέου φουαγιέ και μιας νέας πτέρυγας για τα καμαρίνια, το θέατρο δεν υπέστη σημαντικές αλλαγές μέχρι την επισκευή των ζημιών από τους βομβαρδισμούς του 1943.

Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το θέατρο υπέστη ζημιές από βομβαρδισμούς. Μετά την απελευθέρωση της Νάπολης τον Οκτώβριο του 1943, ο Πίτερ Φράνσις του Βασιλικού Πυροβολικού οργάνωσε την αποκατάσταση του κατεστραμμένου φουαγιέ και, τρεις εβδομάδες αργότερα, άνοιξε ξανά το κτήριο με μια μουσική επιθεώρηση.Gubler 2012, p. 56 Με το θέατρο σε κατάλληλη κατάσταση για παραστάσεις, περισσότεροι μουσικοί και τραγουδιστές έγιναν διαθέσιμοι και η πρώτη παράσταση όπερας δόθηκε στις 26 Δεκεμβρίου 1943 — μια απογευματινή παρουσίαση της Λα Μποέμ του Πουτσίνι. Ο Φράνσις παρέμεινε στο θέατρο για άλλα δύο χρόνια, σκηνοθετώντας 30 όπερες. Στις 9 Ιουλίου 1946, ο Αμερικανός βαρύτονος Λόρενς Τίμπετ ερμήνευσε τον πρωταγωνιστικό ρόλο στο Ριγκολέττο, στην ομώνυμη όπερα, μπροστά σε ένα κοινό που περιλάμβανε υψηλόβαθμα στρατιωτικά στελέχη της Μεσογειακής Πολεμικής Ζώνης και στρατιώτες των Συμμαχικών Δυνάμεων.
μικρογραφία|290x290εσ|Το ανακαινισμένο αμφιθέατρο το 2009
Στις αρχές του 21ου αιώνα, το θέατρο της όπερας παρουσίαζε εμφανή σημάδια φθοράς, με ξεπερασμένα μηχανήματα σκηνής, ανεπαρκείς εγκαταστάσεις για το κοινό και έλλειψη κλιματισμού. Σε απάντηση, η περιφέρεια της Καμπανίας χρηματοδότησε μια ανακαίνιση ύψους 67 εκατομμυρίων ευρώ, η οποία πραγματοποιήθηκε σε δύο φάσεις: έξι μήνες το 2008 και έξι μήνες το 2009. Το έργο περιλάμβανε την αποκατάσταση της διακόσμησης και τη δημιουργία μιας νέας αίθουσας δοκιμών.

Όπως αναφέρθηκε στο περιοδικό Gramophone, το θέατρο επανεγκαινιάστηκε στις 27 Ιανουαρίου 2010, με την όπερα Η Μεγαλοψυχία του Τίτου του Μότσαρτ, ανήμερα της 254ης επετείου από τη γέννηση του συνθέτη: «Οι εργασίες ανακαίνισης ολοκληρώθηκαν πέρυσι υπό τη διεύθυνση της αρχιτέκτονος Ελιζαμπέτα Φάμπρι και είχαν ως στόχο την επαναφορά του Θέατρο Σαν Κάρλο στην κατάσταση που είχε μετά την ανοικοδόμησή του από τον Αντόνιο Νικολίνι, μετά τη φωτιά του 1816. Στο έργο συμμετείχαν 300 εργαζόμενοι, μέρα και νύχτα».

 Η χρυσή εποχή της Ναπολιτάνικης όπερας 

 Διάσημοι συνθέτες και τραγουδιστές 
Εκείνη την εποχή, η Ναπολιτάνικη Σχολή όπερας γνώριζε μεγάλη επιτυχία σε όλη την Ευρώπη, όχι μόνο στον τομέα της όπερας μπούφα, αλλά και στον τομέα της όπερας σέρια. Η Νάπολη έγινε η πρωτεύουσα της ευρωπαϊκής μουσικής, και ακόμα και ξένοι συνθέτες θεωρούσαν την παρουσίαση των έργων τους στο Θέατρο Σαν Κάρλο ως το απόλυτο επαγγελματικό τους επίτευγμα. Σε αυτούς περιλαμβάνονταν οι Γιόχαν Άντολφ Χάσσε, Γιόζεφ Χάυντν, Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ και Κρίστοφ Βίλιμπαλντ Γκλουκ.

Αντίστοιχα, οι πιο διαπρεπείς τραγουδιστές της εποχής εμφανίζονταν και καθιέρωναν τη φήμη τους στο Σαν Κάρλο. Ανάμεσά τους η Λουκρέτσια Ανγκουιάρι (γνωστή ως «Λα Κοκέτα»), καθώς και διάσημοι καστράτοι όπως οι Τζιοβάνι Μαντσουόλι, Καφαρέλλι (Γκαετάνο Μαχοράνο), Φαρινέλλι (Κάρλο Μπρόσκι), Τζιτζιέλλο (Τζοακίνο Κόντι) και Τζιοβάννι Μπατίστα Βελούτι, ο τελευταίος καστράτος. Οι Καφαρέλλι, Φαρινέλλι και Τζιτζιέλλο ήταν απόφοιτοι των τοπικών ωδείων της Νάπολης.

 Μόνιμοι συνθέτες 
Από το 1815 έως το 1822, ο Τζοακίνο Ροσσίνι διετέλεσε επίσημος συνθέτης και καλλιτεχνικός διευθυντής των βασιλικών θεάτρων, συμπεριλαμβανομένου του Σαν Κάρλο. Στην περίοδο αυτή συνέθεσε δέκα όπερες, οι οποίες παρουσιάστηκαν στην Όπερα: Ελισάβετ, βασίλισσα της Αγγλίας (1815), Η εφημερίδα, Οθέλλος (1816), Αρμίντα (1817), Ο Μωυσής στην Αίγυπτο, Ριχάρδος και Ζωραΐδα    (1818), Ερμιόνη, Μπιάνκα και Φαλλιέρο, Εδουάρδος και Χριστίνα, Η κυρά της λίμνης (1819), Μωάμεθ Β΄ (1820) και Ζελμίρα (1822)
μικρογραφία|330x330εσ|Εξωτερική άποψη του Θεάτρου γύρω στα 1850
Ανάμεσα στους τακτικούς τραγουδιστές εκείνης της περιόδου ήταν ο Μανουέλ Γκαρσία και η κόρη του Μαρία Μάλιμπραν, η Κλορίντα Κοράντι, η Τζουντίτα Πάστα, η Ιζαμπέλλα Κολμπράν (και μετέπειτα σύζυγος του Ροσσίνι), ο Τζιοβάνι Μπατίστα Ρουμπίνι, ο Ντομένικο Ντοντσέλλι και οι δύο Γάλλοι αντίπαλοι Αντόλφ Νουρί και Ζιλμπέρ Ντιπρέ – με τον τελευταίο να εφευρίσκει το περίφημο «ντο από το στήθος» (do di petto).

Μετά τη Zελμίρα, ο Ροσσίνι εγκατέλειψε τη Νάπολη μαζί με την Κολμπράν, πρώην σύντροφο του θεατρικού επιχειρηματία Μπαρμπάια, και λίγο αργότερα παντρεύτηκαν. Για να τον αντικαταστήσει, ο Μπαρμπάια προσέλαβε αρχικά τον Τζοβάνι Πατσίνι, και έπειτα τον ανερχόμενο αστέρα της ιταλικής όπερας, Γκαετάνο Ντονιτσέττι. Ως καλλιτεχνικός διευθυντής των βασιλικών θεάτρων, ο Ντονιτσέττι έμεινε στη Νάπολη από το 1822 έως το 1838, συνθέτοντας δεκαέξι όπερες για το Σαν Κάρλο. Ανάμεσά τους: Μαρία Στουάρντα (1834), Ρομπέρτο Ντεβερώ (1837), Πολύευκτος (1838) και τη διάσημη Λουτσία ντι Λάμερμουρ (1835).

Ο Βιντσέντσο Μπελλίνι παρουσίασε επίσης το πρώτο του έργο, Μπιάνκα και Φερνάντο, στο Σαν Κάρλο.

Ο Τζουζέππε Βέρντι συνδέθηκε επίσης με το θέατρο. Το 1841, η όπερά του Ουμπέρτος, Κόμης του Σαν Μπονιφάτσο παρουσιάστηκε εκεί και το 1845 έγραψε την πρώτη του όπερα ειδικά για το θέατρο, την Αλτζίρα· ακολούθησε μια δεύτερη, η Λουίζα Μίλλερ, το 1849. 

 Συλλογή φωτογραφιών 

 Παραπομπές 

 Πηγές 





 Περαιτέρω ανάγνωση 
 Allison, John (ed.) (2003), Great Opera Houses of the World, συμπληρωμένο στο Opera Magazine, Λονδίνο



 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 



Κατηγορία:Θέατρα όπερας
Κατηγορία:Κτίρια και κατασκευές στη Νάπολη