Ιστορία και φιλοσοφία της επιστήμης

Η ιστορία και φιλοσοφία της επιστήμης (ΙΦΕ/ HPS) είναι ένας ακαδημαϊκός κλάδος που περιλαμβάνει τη φιλοσοφία της επιστήμης και την ιστορία της επιστήμης. Παρότι πολλοί μελετητές του πεδίου εκπαιδεύονται κυρίως είτε ως ιστορικοί είτε ως φιλόσοφοι, υπάρχουν τμήματα HPS (ΙΦΕ) που χορηγούν πτυχίο σε αρκετά διακεκριμένα πανεπιστήμια. Αν και τόσο η φιλοσοφία της επιστήμης όσο και η ιστορία της επιστήμης αποτελούν τους κλάδους από μόνες τους, η ιστορία και φιλοσοφία της επιστήμης είναι ένας αυτοτελής κλάδος.  

Η φιλοσοφία της επιστήμης είναι ένας κλάδος της φιλοσοφίας που ασχολείται με τα θεμέλια, τις μεθόδους και τις συνέπειες της επιστήμης. Τα κεντρικά ερωτήματα του πεδίου αφορούν το τι λογίζεται ως επιστήμη, την αξιοπιστία των επιστημονικών θεωριών και τον απώτερο σκοπό της επιστήμης. Υπάρχει επικάλυψη μεταξύ του κλάδου και της μεταφυσικής/οντολογίας και της επιστημολογίας, για παράδειγμα, όταν διερευνά τη σχέση μεταξύ επιστήμης και αλήθειας. Η φιλοσοφία της επιστήμης επικεντρώνεται στις μεταφυσικές, επιστημικές και σημασιολογικές πτυχές της επιστήμης. Ηθικά ζητήματα, όπως η βιοηθική και τα επιστημονικά παραπτώματα, συχνά θεωρούνται ζητήματα της ηθικής ή των σπουδών επιστήμης (science studies) και όχι της φιλοσοφίας της επιστήμης.

Δεν υπάρχει συμφωνία μεταξύ των φιλοσόφων σχετικά με πολλά από τα κεντρικά προβλήματα που αφορούν τη φιλοσοφία της επιστήμης, συμπεριλαμβανομένου του κατά πόσον η επιστήμη μπορεί να αποκαλύψει την αλήθεια για μη-παρατηρήσιμα πράγματα και κατά πόσον ο επιστημονικός συλλογισμός μπορεί καν να δικαιολογηθεί. Πέραν από αυτά τα γενικά ερωτήματα σχετικά με την επιστήμη στο σύνολό της, οι φιλόσοφοι της επιστήμης εξετάζουν προβλήματα που αφορούν συγκεκριμένες επιστήμες (όπως η αστρονομία, η βιολογία, η χημεία, οι επιστήμες της Γης ή η φυσική). Ορισμένοι φιλόσοφοι της επιστήμης χρησιμοποιούν επίσης σύγχρονα δεδομένα της επιστήμης για να καταλήξουν σε συμπεράσματα σχετικά με την ίδια τη φιλοσοφία.

 Ιστορία του κλάδου 
Μια αφετηρία του ενιαίου επιστημονικού κλάδου είναι η ιστορική προσέγγιση του πεδίου της φιλοσοφίας της επιστήμης. Αυτή η διττή προσέγγιση αντικατοπτρίζεται στη σταδιοδρομία του Τόμας Κουν. Ο πρώτος μόνιμος διορισμός του, στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Μπέρκλεϋ,"A Discussion with Thomas S. Kuhn" in The Road Since Structure, Chicago: University of Chicago Press, 2000, p. 302. ήταν σε θέση που προκηρύχθηκε από το τμήμα φιλοσοφίας, αλλά δίδασκε επίσης μαθήματα και στο τμήμα ιστορίας. Όταν προήχθη σε τακτικό καθηγητή μόνο στο τμήμα ιστορίας, ο Κουν προσβλήθηκε από την απόρριψη των φιλοσόφων, διότι όπως είπε "Ήθελα οπωσδήποτε να είμαι εκεί, και ήταν οι φοιτητές μου της φιλοσοφίας που δούλευαν μαζί μου, όχι στη φιλοσοφία αλλά στην ιστορία, ήταν ωστόσο οι πιο σημαντικοί μου φοιτητές"."A Discussion with Thomas S. Kuhn," p. 302.  Αυτή η στάση αντανακλάται επίσης στην ιστορικιστική προσέγγισή του, όπως σκιαγραφείται στο επιδραστικό έργο του Κουν Η Δομή των Επιστημονικών Επαναστάσεων (1962, 2η έκδοση 1970), όπου τα φιλοσοφικά ερωτήματα σχετικά με τις επιστημονικές θεωρίες και, κυρίως, την αλλαγή θεωριών κατανοούνται με ιστορικούς όρους, χρησιμοποιώντας έννοιες όπως η αλλαγή παραδείγματος.

Ωστόσο, ο Κουν ήταν επίσης επικριτικός απέναντι στις προσπάθειες πλήρους ενοποίησης των μεθόδων της ιστορίας και της φιλοσοφίας της επιστήμης: "Η ανατροπή δεν είναι, πιστεύω, ένας πολύ ισχυρός όρος για το πιθανό αποτέλεσμα μιας προσπάθειας να ενοποιηθούν τα δύο πεδία. Διαφέρουν σε μια σειρά από κεντρικά συστατικά χαρακτηριστικά τους, από τα οποία το πιο γενικό και προφανές είναι οι στόχοι τους. Το τελικό προϊόν των περισσότερων ιστορικών ερευνών είναι μια αφήγηση, μια ιστορία, για συγκεκριμένα στοιχεία του παρελθόντος. [...] Ο φιλόσοφος, από την άλλη πλευρά, στοχεύει κυρίως σε απερίφραστες γενικεύσεις και σε αυτές με καθολική εμβέλεια. Δεν λέει ιστορίες, αληθής ή ψευδείς. Ο στόχος του είναι να ανακαλύψει και να δηλώσει τι είναι αληθινό παντός τόπου και χρόνου και όχι να επικοινωνήσει την κατανόησή του για το τι συνέβη σε έναν συγκεκριμένο χρόνο και τόπο" "The Relations Between the History and the Philosophy of Science," pp. 3–20 in The Essential Tension, Chicago: University of Chicago Press, 1977.  Πιο πρόσφατες μελέτες αμφισβητούν το κατά πόσον αυτοί οι μεθοδολογικοί και εννοιολογικοί διαχωρισμοί αποτελούν όντως εμπόδια για έναν ενιαίο επιστημονικό κλάδο. Lydia Patton, Philosophy, Science, and History, pp. 27–33, New York: Routledge 2014, http://www.routledge.com/books/details/9780415898317/. 

 Δείτε επίσης 
 Δείκτης επιστημονικών άρθρων
 Ιστορική επιστημολογία
 Ιστοριογραφία της επιστήμης
 Ιστορία της επιστήμης και της τεχνολογίας
 Κοινωνιολογία της ιστορίας της επιστήμης

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Ιστορία των επιστημών
Κατηγορία:Φιλοσοφία της επιστήμης