Αλεπότρυπα

Το σπήλαιο της Αλεπότρυπας είναι ένας αρχαιολογικός χώρος στην περιοχή της Μάνης στη χερσόνησο της Πελοποννήσου. Εκτός από κατοικία για πρώιμους γεωργούς, ο χώρος αυτός χρησιμοποιήθηκε και για ταφικούς και λατρευτικούς σκοπούς.  Αρχαιολογικά ευρήματα έχουν αποκαλύψει ότι πρόκειται για έναν από τους μεγαλύτερους Νεολιθικούς, ταφικούς χώρους που έχουν εντοπιστεί ποτέ στην Ευρώπη.  Δύο σκελετοί ενήλικων ανθρώπων  βρέθηκαν στην περιοχή από μια ταφή που χρονολογείται από την 4η χιλιετία π.Χ., καθώς και λείψανα από τουλάχιστον 170 διαφορετικά άτομα. Οι αρχαιολόγοι δεν είναι βέβαιοι για τη σημασία ενός Μυκηναϊκού οστεοφυλάκιου, το οποίο χρονολογείται από την 2η χιλιετία π.Χ. και φαίνεται να έχει επαναταφεί  στο Σπήλαιο της Αλεπότρυπας. Αν και δεν υπάρχουν άμεσα αποδεικτικά στοιχεία, είναι πιθανό το οστεοφυλάκιο να συνδέει την Αλεπότρυπα με το Ταίναρον, το οποίο θεωρούνταν η είσοδος στoν Άδη κατά την κλασική μυθολογία.

 Γενικά 
Το σπήλαιο της Αλεπότρυπας (Στα Ελληνικά Αλεπότρυπα, κυριολεκτικά σημαίνει "Η τρύπα της αλεπούς", ένας πολύ κοινός όρος για να περιγράψει μια σπηλιά όπου ζει η αλεπού), είναι ένα από τα σπήλαια του Διρού που βρίσκονται στην περιοχή της Μάνης, στην χερσόνησο της Πελοποννήσου.   Η χερσόνησος της Μάνης αποτελείται κυρίως από ανθρακικά πετρώματα της Μεσοζωικής Περιόδου όπως ο ασβεστόλιθος, τα οποία διαβρώνονται λόγω των υδρογεωλογικών συνθηκών στην περιοχή και σχηματίζουν σπηλιές Καρστ όπως η Αλεπότρυπα.  Η μελέτη των σταλαγμιτών του σπηλαίου έχει δώσει πληροφορίες σχετικά με τις ανθρώπινες δραστηριότητες στο σπηλαίο και τις κλιματικές μεταβολές. Μελετώντας τις μεταβολές σε ιχνοστοιχεία, η Μέιγκαν Μπόιντ κατάφερε να εντοπίσει ενδείξεις συγκεκριμένων ανθρώπινων δραστηριοτήτων στο σπήλαιο, όπως η καύση ζωικής κοπριάς. Επίσης, κατάφερε να επιβεβαιώσει και να χρονολογήσει αρκετές περιόδους ξηρασίας. 

Εκτός από το ότι είναι ένας από τους παλαιότερους γνωστούς  κατοικημένους χώρους στη νότια Λακωνία της Πελοποννήσου, το σπήλαιο της Αλεπότρυπας είναι επίσης ένας από τους μεγαλύτερους νεολιθικούς ταφικούς χώρους στην Ευρώπη. Οι ταφές στο σπήλαιο χρονολογούνται μεταξύ 6.000 και 3200 π.Χ., και οι αρχαιολόγοι έχουν βρει οστά που ανήκουν σε τουλάχιστον 170 διαφορετικά άτομα. Δύο ανθρώπινοι σκελετοί ενηλίκων βρέθηκαν στην περιοχή και χρονολογούνται από την 4η χιλιετία π.Χ., μαζί με ένα μυκηναϊκό οστεοφυλάκιο, το οποίο οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι χρονολογείται από την 2η χιλιετία π .Χ. 

Ο οικισμός εγκαταλείφθηκε γύρω στο 3200 π.Χ., μετά από έναν καταστροφικό σεισμό που προκάλεσε εκτεταμένες ζημιές και εμπόδιζε την είσοδο του σπηλαίου. Τα ευρήματα από το σπήλαιο διατηρήθηκαν καλά λόγω της σφραγισμένης εισόδου του σπηλαίου και της έλλειψης ανθρώπινης δραστηριότητας στην περιοχή. Ο χώρος απειλήθηκε από ιδιωτικά οικοδομικά έργα μεταξύ 1958 και 1970, αλλά το Ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού ακύρωσε την "τουριστική εκμετάλλευση" του χώρου. Οι ανασκαφές υπό την καθοδήγηση του Γιώργου Παπατανάσοπουλου άρχισαν το 1970, αλλά καθυστέρησαν μέχρι το 1978 λόγω πολιτικών αναταραχών στην Ελλάδα. Έγιναν ανασκαφές στον χώρο μεταξύ 1978 και 2005 και έπειτα το έργο τέθηκε σε αναστολή σε μεγάλο βαθμό λόγω έλλειψης χρηματοδότησης. Το 2010 ιδρύθηκε το Περιφερειακό Πρόγραμμα Διρού για τη διεξαγωγή περιφερειακής έρευνας, καθώς η ομάδα ανασκαφής της Αλεπότρυπας άρχισε να προετοιμάζει τα ευρήματά της προς δημοσίευση. Στο ίδιο το σπήλαιο έχει βρεθεί υλικό από την Ύστερη Νεολιθική Περίοδο (LN), αλλά από το 2013 η ομάδα έρευνας έχει βρει μόνον υλικό που χρονολογείται από την Τελική Νεολιθική Περίοδο (FN) στις κοντινές ανοιχτές περιοχές. 

 Αρχαιολογία 
Κατά τη Νεολιθική εποχή, το ίδιο το σπήλαιο χρησίμευε ως ταφικός χώρος, ενώ οι γεωργοί κατοικούσαν σε ένα μεγάλο χωριό έξω από αυτό. Με βάση τα στοιχεία που βρέθηκαν στην περιοχή, οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι οι πρώτοι γεωργοί που κατοικούσαν στην περιοχή αυτή τρέφονταν κυρίως με κριθάρι και σιτάρι, και υποστηρίζουν ότι μη θανατηφόρα τραύματα που βρέθηκαν στα κρανία, ενδέχεται να υποδηλώνουν βίαιες συγκρούσεις.  Στον χώρο υπάρχουν ενδείξεις για πρωτογενή ταφή, καύση και δευτερογενή ταφή, ενώ το σπήλαιο χρησιμοποιούνταν επίσης ως καταφύγιο και αποθηκευτικός χώρος. Επίσης, έχουν εντοπιστεί ενδείξεις λατρευτικών πρακτικών, όπως το κεφάλι ενός μαρμάρινου ειδώλου τύπου σταλαγμίτη.

Άλλα ευρήματα από την ανασκαφή περιλαμβάνουν λίθινα και πήλινα αγγεία της Ύστερης Νεολιθικής Περιόδου, κοσμήματα και όπλα. Έχουν βρεθεί ζωγραφισμένα και χαραγμένα αγγεία, χάντρες από όστρακα, πέτρινες αξίνες, μια ακέραιη αιχμή βέλους από πυριτόλιθο, μαζί με λεπίδες και φλούδες οψιδιανού από τη Μήλο. Τα ασημένια κοσμήματα που βρέθηκαν στον χώρο δείχνουν ότι η περιοχή ήταν πλούσια, καθώς το ασήμι ήταν εξαιρετικά σπάνιο στην Ευρώπη κατά τη Νεολιθική περίοδο και τη μετέπειτα Εποχή του Χαλκού. Στην περιοχή της Αλεπότρυπας επίσης βρέθηκε ένα σπάνιο, πρώιμο, χάλκινο τσεκούρι, το οποίο οι μελετητές πιστεύουν ότι μπορεί να χρονολογείται από την Τελική Νεολιθική περίοδο. Ο Πολ Κάρτλετζ γράφει ότι "δεν υπήρχε μεταβατική Χαλκολιθική φάση στην Πελοπόννησο", και προσθέτει ότι τα χάλκινα εργαλεία που βρέθηκαν στη σπηλιά της Αλεπότρυπας "προσφέρουν μια βολική μετάβαση" στην Πρωτοελλαδική περίοδο.

 Συγκρίσεις με τον Άδη 
Η μυθολογική παράδοση λέει ότι υπήρχε μια είσοδος στον κάτω κόσμο, που ήταν υπό την αρμοδιότητα του 'Ελληνα θεού του θανάτου, του  Άδη στον κοντινό χώρο του Ταίναρου, και οι αρχαιολόγοι που εργάζονται στην ανασκαφή πιστεύουν ότι είναι πιθανό η πολιτιστική μνήμη του ταφικού χώρου στην Αλεπότρυπα να είχε σχετιστεί με τον Ταίναρον από την κλασική περίοδο. Οι αρχαιολόγοι έχουν διατυπώσει την υπόθεση ότι ένα μεταγενέστερο μυκηναϊκό οστεοφυλάκιο, που χρονολογείται γύρω στο 1300 π.Χ., ενδέχεται να μεταφέρθηκε στον χώρο για επαναταφή κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού  Μια πιθανή εξήγηση που προσφέρει ο επικεφαλής της ανασκαφής Γιώργος Παπαθανασόπουλος είναι ότι τα άτομα που κατοίκησαν σε αυτόν τον χώρο μετέφεραν μαζί τους την πολιτιστική μνήμη ενός υπόγειου βασιλείου όπου ενταφιάζονταν οι νεκροί  Η Αναστασία Παπαθανασίου, συνδιευθύντρια της ανασκαφής του Διρού, προσέθεσε: «δεν υπάρχουν άμεσα στοιχεία, αλλά δεν μπορούμε να αποκλείσουμε αυτή την πιθανότητα».

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Σπήλαια της Ελλάδας
Κατηγορία:Άδης
Κατηγορία:Νεολιθικοί αρχαιολογικοί τόποι στην Ελλάδα