Μούκιος Σκαιβόλας

Μούκιος Σκαιβόλας (ιταλικά: Muzio Scevola, HWV 13) είναι μια όπερα σέρια τριών πράξεων σε μουσική των Φιλίππο Αμαντέι, Τζιοβάννι Μπονοντσίνι και Γκέοργκ Φρίντριχ Χέντελ και λιμπρέτο του Πάολο Αντόνιο Ρόλλι. Το θέμα της όπερας είναι μερικά μυθοπλαστικά γεγονότα της ζωής του Γάιου Μούκιου Σκαιβόλα, το όνομα του οποίου είναι και ο τίτλος του έργου. Η πρώτη πράξη συντέθηκε από τον Αμαντέι, η δεύτερη από τον Μπονοντσίνι και η τρίτη από τον Χέντελ.W.H.C., «Muzio Scevola» (1 Ιουλίου, 1890). The Musical Times and Singing Class Circular, 31 (569): σελ. 399–400. Οι συνεργασίες συνθετών ήταν συνηθισμένες τον 18ο αιώνα, αν και αυτή είναι η μόνη που πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο. Ο Μπονοντσίνι είχε γράψει μόνος του τη μουσική για δύο προηγούμενες εκδοχές αυτής της ιστορίας, έργα που χρονολογούνται το 1695 και το 1710.Ford, Anthony, «Music and Drama in the Operas of Giovanni Bononcini» (1974–1975).  Proceedings of the Royal Musical Association, 101: σελ. 107–120.

 Ιστορία σύνθεσης 
Το 1719 ο Χέντελ διορίστηκε kapellmeister (μουσικός διευθυντής) της Βασιλικής Ακαδημίας Μουσικής του Λονδίνου, μιας εταιρείας βασιλικού καταστατικού για την παραγωγή και παρουσίαση ιταλικής όπερας. Έτσι, άρχισε να συνθέτει όπερες ειδικά για αυτήν, να προσλαμβάνει αξιόλογους τραγουδιστές και να επιβλέπει την ορχήστρα και τους μουσικούς.Dean, W. & J.M. Knapp (1995) «Handel's operas» 1704–1726, σελ. 298. Εκτός από τον Χέντελ, όπερες για την Βασιλική Ακαδημία έγραφε και ο Μπονοντσίνι από το 1719, όταν διέμενε στο Λονδίνο. Ορισμένοι λάτρεις της μουσικής προτιμούσαν το λιτότερο και ελαφρύτερο, πιο ιταλικό ύφος του, από την βαρυσήμαντη και έντονη μουσική του Χέντελ.

Για να εκμεταλλευτεί αυτή την αντιπαλότητα, η οποία δεν ήταν μεταξύ των ίδιων των συνθετών αλλά των «θαυμαστών» τους, η Ακαδημία αποφάσισε να γράψουν και οι δύο από μια πράξη όπερας ο καθένας, με τον τρίτο συνθέτη της Ακαδημίας, τον Φιλίππο Αμαντέι. Τέτοιες συνεργατικές προσπάθειες στη σύνθεση όπερας ήταν αρκετά συνηθισμένες στην Ιταλία εκείνη την εποχή, αλλά ο Μούκιος Σκαιβόλας ήταν το μοναδικό έργο στην Αγγλία που συντέθηκε με αυτόν τον τρόπο. Ο Χέντελ θεωρούνταν γενικά ότι «κέρδισε» αυτόν τον «ανταγωνισμό», με τα περισσότερα μέλη του κοινού να αξιολογούν τη μουσική του κατά πολύ υψηλότερα από τους άλλους.

Η τρίτη πράξη, του Χέντελ, είναι γραμμένη για δύο όμποε, φαγκότο, δύο τρομπέτες, δύο κόρνα, έγχορδα και όργανα για συνεχές βάσιμο (τσέλο, λαούτο και τσέμπαλο).

 Ιστορία απόδοσης 
Η πρώτη παράσταση της όπερας πραγματοποιήθηκε στο King's Theatre του Λονδίνου στις 15 Απριλίου 1721. Ο Χέντελ αναβίωσε το έργο στις 7 Νοεμβρίου 1722, όταν έλαβε άλλες πέντε παραστάσεις. Παρουσιάστηκε επίσης στο Αμβούργο. Η πρώτη σύγχρονη παράσταση πραγματοποιήθηκε στο Έσσεν το 1928. Το έργο δέχεται περιστασιακές συναυλίες και ανεβαίνει και σήμερα. Μεταξύ άλλων παραστάσεων, ανέβηκε στο Φεστιβάλ της Λουκέρνης το 2008.

 Ρόλοι 
ΡόλοςΤύπος φωνήςΤο καστ της πρεμιέρας, 15 Απριλίου 1721Ταρκύνιος, βασιλιάς της ΡώμηςσοπράνοΚατερίνα ΓκαλεράτιΛαρς Πορσένα, βασιλιάς της ΕτρουρίαςμπάσοςΤζουζέπε ΜπόσκιΜούκιος Σκαιβόλας, ένας Ρωμαίοςάλτο καστράτοΣενεζίνοΕιρήνη, κόρη του Πορσένακοντράλτο Αναστασία ΡόμπινσονΦιντάλμα, επιστήθια φίλη της ΕιρήνηςσοπράνοΜαρία Μανταλένα ΣαλβάιΟράτιος, ηγέτης των Ρωμαίωνσοπράνο καστράτοΜατέο ΜπερσέλλιΚλοιλία, ερωμένη του Μούκιου ΣκαιβόλασοπράνοΜαργκερίτα Ντουραστάντι
*Ο ρόλος της Φιντάλμα αργότερα διαγράφηκε και ο ρόλος του Ταρκύνιου έγινε μπάσος

 Πλοκή 

 Σκηνικό: Ρώμη, περίπου το 509 π.Χ.

 Πράξη 1 
Ο τελευταίος βασιλιάς της Ρώμης, Ταρκύνιος, εκθρονίστηκε πρόσφατα από τον θρόνο του, λόγω κατηγοριών για κατάχρηση εξουσίας, και τώρα έχει συμμαχήσει με τον βασιλιά Λαρς Πορσένα του γειτονικού βασιλείου της Ετρουρίας. Μαζί βαδίζουν προς τη Ρώμη με τους στρατούς τους και επιτίθενται για να αποκαταστήσουν τον Ταρκύνιο ως βασιλιά. Ο γενναιόδωρος και έμπιστος Πορσένα έχει εξαπατηθεί από τον Ταρκύνιο, μη συνειδητοποιώντας με ποιον έχει μπλέξει. Μάλιστα, ο Πορσένα του έχει υποσχεθεί ακόμη και γάμο με την κόρη του Ειρήνη, η οποία όμως δεν θέλει να τον παντρευτεί γιατί είναι κρυφά ερωτευμένη με τον νεαρό αξιωματικό του Ρωμαϊκού στρατού, Οράτιο. Έτσι, η Ειρήνη συμβουλεύει τον Οράτιο πολεμήσει ενάντια στον πατέρα της και τον Ταρκύνιο, για να εμποδίσει τον τελευταίο να ξαναγίνει βασιλιάς. Στη Πονς Σουμπλίσιους της Ρώμης, ο Οράτιος μάχεται μόνος του ενάντια σε πολύ μεγαλύτερο αριθμό εισβολέων Ετρούσκων και στη συνέχεια, τραυματισμένος και βλέποντας τις προσπάθειές του να αποτυγχάνουν, βάζει φωτιά στη γέφυρα, πηδάει στον Τίβερη και κολυμπάει στην ακτή, σώζοντας τη πόλη και κερδίζοντας αναγνώριση ως ήρωας.

 Πράξη 2 
μικρογραφία|Ο Μούκιος Σκαιβόλας ενώπιον του Πορσένα, Πινακοθήκη Κουερίνι Σταμπάλια, Βενετία 
Ο νεαρός Ρωμαίος στρατιώτης Μούκιος ανυπομονεί να αποδείξει ότι κι αυτός είναι αρκετά γενναίος ώστε να διακινδυνεύσει την ασφάλειά του για την πατρίδα. Η ερωμένη του, Κλοιλία, είναι εξίσου όμορφη και γενναία, πρόθυμη στην υπηρεσία της χώρας. Ο Μούκιος μεταμφιέζεται σε έναν Ετρούσκο και εισβάλλει κρυφά στο εχθρικό στρατόπεδο, αποφασισμένος να δολοφονήσει τον Πορσένα. Όταν ο βασιλιάς εμφανίζεται με άλλους αξιωματούχους για να εκφωνήσει λόγο, ο Μούκιος δεν καταφέρνει να τον αναγνωρίσει και σκοτώνει το λάθος άτομο. Ο Πορσένα διατάζει τη σύλληψή του και τον ανακρίνει. Ο Μούκιος διακηρύσσει με υπερηφάνεια ότι είναι έτοιμος να πεθάνει όσο έτοιμος ήταν και να σκοτώσει, και πως ο σωματικός πόνος δεν σημαίνει τίποτα γι' αυτόν. Για να το αποδείξει, βάζει το δεξί του χέρι στη φωτιά του θυσιαστηρίου και το κρατάει εκεί, κερδίζοντας το επώνυμο «Σκαιβόλας» (αριστερόχειρας). Ο Πορσένα εντυπωσιάζεται από το θάρρος του νεαρού που τον αφήνει ελεύθερο χωρίς τιμωρία. Εν τω μεταξύ η Κλοιλία δεν αρκείται στο να αφήσει το πόλεμο στους άντρες, και οδηγεί η ίδια τα στρατεύματα στη μάχη. Ο Πορσένα, γοητευμένος από την ομορφιά και τον δυναμισμό της, την αιχμαλωτίζει με σκοπό να τη παντρευτεί.
μικρογραφία|220x220εσ|Αυτογραφική παρτιτούρα από το ντουέτο Μούκιου-Κλοιλίας «Ma come amar, torna ad amar», από την τρίτη πράξη της όπερας

 Πράξη 3 
Ο Πορσένα προσφέρεται να υπογράψει ανακωχή με τη Ρώμη, αν η Κλοιλία δεχτεί να γίνει η νέα γυναίκα του. Εκείνη διστάζει, αλλά τον απορρίπτει, και καταφέρνει να δραπετεύσει από το στρατόπεδό του, πηδώντας και διασχίζοντας τον ποταμό. Ο Οράτιος νικάει τον Ταρκύνιο. Ο Πορσένα εξοργίζεται με τη Κλοιλία, αλλά όταν μαθαίνει την πραγματικότητα για τον Ταρκύνιο, αποφασίζει να υπογράψει ανακωχή με τη Ρώμη. Στο Καπιτώλιο, ο Πορσένα αναγνωρίζει την αληθινή αγάπη του Μούκιου και της Κλοιλίας και τους αφήνει να παντρευτούν. Η κόρη του, Ειρήνη, παντρεύεται τον Οράτιο, ο οποίος γίνεται κληρονόμος του Ετρουσκικού βασιλείου. Όλοι γιορτάζουν την ευτυχή έκβαση των γεγονότων.

 Παραπομπές 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

 Πλήρες λιμπρέτο (στα ιταλικά). Αρχειοθετήθηκε (PDF) στο Wayback Machine

Κατηγορία:Όπερες του Γκέοργκ Φρίντριχ Χαίντελ
Κατηγορία:Όπερες στην ιταλική γλώσσα
Κατηγορία:Όπερες