Φερντίναντ Γκέτελ

Ο Φερντίναντ Γκέτελ (, 15 Μαΐου 1890 – 24 Νοεμβρίου 1960) ήταν Πολωνός μυθιστοριογράφος, θεατρικός συγγραφέας, δοκιμιογράφος, σκηνογράφος και πολιτικός ακτιβιστής. Ήταν μέλος της υψηλού κύρους Πολωνικής Ακαδημίας Λογοτεχνίας από το 1935, πρόεδρος του Πολωνικού Κλαμπ PEN από το 1926-33, και πρόεδρος της Ένωσης Πολωνών Συγγραφέων στην μεταπολεμική Πολωνία. Απέκτησε εξέχουσα θέση στους πολωνικούς λογοτεχνικούς κύκλους μεταξύ των πολέμων και βραβεύτηκε με τη «Χρυσή Δάφνη» από την Πολωνική Ακαδημία Λογοτεχνίας για τις συνεισφορές του στην πολωνική λογοτεχνία. Αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Πολωνία μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο λόγω της συμμετοχής του στην γερμανική έρευνα της Σφαγής του Κάτιν και πέθανε στην εξορία στο Λονδίνο.

 Πρώτα χρόνια 
Ο Γκέτελ γεννήθηκε στη Σούχα Μπεσκίτσκα, κοντά στην Κρακοβία. Σπούδασε σε σχολεία στην Κρακοβία και στο Λβουφ, αλλά δεν θεωρήθηκε πρότυπο μαθητή. Αργότερα, παραδέχτηκε στα απομνημονεύματα του ότι «θεωρήθηκε ως ισχυρογνώμονας, επαναστατικός, ακόμη και αλαζονικός», που έμπλεκε σε μπελάδες επειδή στα κρυφά κάπνιζε πούρα, έπαιζε τζόγο και διένεμε φωτογραφίες γυναικών. Τον απέβαλαν από διάφορα σχολεία. Στάλθηκε σε στρατιωτική σχολή πριν παρακολουθήσει το αυτοκρατορικό γυμνάσιο, από το οποίο αποφοίτησε.Ο Γκέτελ μελέτησε στη συνέχεια αρχιτεκτονική στο Πανεπιστήμιο Τεχνολογίας της Βιέννης, όπου το ταλέντο του του απέφερε υποτροφία.

Μετακόμισε πίσω στη Βαρσοβία το 1912, αλλά, ως Αυστριακός πολίτης στην υπό ρωσική κυβέρνηση Πολωνία, συνελήφθη και κρατήθηκε από τις ρωσικές αρχές κατά το ξέσπασμα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι ρωσικές αρχές τον έστειλαν σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στην Τασκένδη του Τουρκεστάν, όπου εργάστηκε στη κατασκευή οδών και γεφυρών. Μετά τη Ρωσική Επανάσταση, υπηρέτησε με τον Κόκκινο Στρατό στην Καυκασία για λίγο, μια εμπειρία που αργότερα χρησιμοποίησε ως βάση για το μυθιστόρημά του του 1922 Kar Chat, σχετικά με τον Ρωσικό Εμφύλιο Πόλεμο στην Καυκασία. Το Δεκέμβριο του 1919, καθώς η κατάσταση στη Ρωσία επιδεινώθηκε και η νεοπαντρεμένη σύζυγός του, Γιαντβίγκα, ήταν έγκυος, αποφάσισε να δραπετεύσει στην Πολωνία. Το ταξίδι του ζευγαριού διήρκησε δεκατέσσερις μήνες, μέσω της Περσίας, του Αφγανιστάν, της Ινδίας και της Αγγλίας, πριν φτάσουν πίσω στην νεοανεξάρητη Δημοκρατία της Πολωνίας τον Ιανουάριο του 1921.

 Λογοτεχνική καριέρα κατά τη διάρκεια των μεσοπολεμικών ετών 
Οι εμπειρίες του Γκέτελ στη Ρωσία τον ανάγκασαν να γίνει ένας αποφασιστικός αντικομμουνιστής. Τα γεγονότα της φυλακίσεως του, της εξορίας του και της διαφυγής του περιγράφονται στα απομνημονεύματά του Przez płonący Wschód (Μέσα από την φλεγόμενη Ανατολή, 1923), και στο μυθιστόρημά του του 1929 Από μέρα σε μέρα, σχετικά με το ρωσικό στρατόπεδο εγκλεισμού. Εκλέχθηκε πρόεδρος του Πολωνικού Κλαμπ PEN από το 1926-33 και επίσης υπηρέτησε ως πρόεδρος του Συνδικάτου Πολωνών Συγγραφέων. Το 1936, έγινε μέλος της Πολωνικής Ακαδημίας Λογοτεχνίας.

Κατά τη διάρκεια των μεσοπολεμικών ετών, ο Γκέτελ έγραψε μια σειρά από μυθιστορήματα και ταξιδιωτικά βιβλία που απολάμβαναν καλή υποδοχή. Το Από μέρα σε μέρα μεταφράστηκε σε μια σειρά γλωσσών και κινηματογραφήθηκε από τον Γιούζεφ Λέιτες. Έγραψε επίσης για το θέατρο. Το έργο του Σάμουελ Ζμπορόφσκι, σχετικά με την αποκεφαλισμό του Σάμουελ Ζμπορόφσκι το 1584, παίχτηκε στο Πολωνικό Θέατρο της Βαρσοβίας το 1929, με τον Μάριαν Γεντνόφσκι στο ρόλο του τίτλου και τον Καζίμιες Γιουνόσα-Στενπόφσκι ως Βασιλιά Στέφανο Μπάτορυ.

 Πολεμικά χρόνια και εξορία 
Ο Γκέτελ εντάχθηκε στο πολωνικό κίνημα αντίστασης του Πολωνικού Εσωτερικού Στρατού στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, και φυλακίστηκε προσωρινά στη Φυλακή Πάβιακ από τη Σούτσσταφφελ. Ο ίδιος περιγράφεται μερικές φορές ως το «τελευταίο θύμα του Κάτιν». Ήταν καταχωρισμένος στην μαύρη λίστα στην μεταπολεμική Πολωνία (1945-1989) και εκδιώχθηκε από τη χώρα το 1945 με ένταλμα σύλληψης από τη μυστική αστυνομία. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι Γερμανοί είχαν κανονίσει να συμμετάσχει στην έρευνα της σφαγής του Κάτιν για λογαριασμό του Εσωτερικού Στρατού, και επειδή στα μεταπολεμικά του γραπτά απαιτούσε δικαιοσύνη για τα θύματα του Κάτιν. Ο Γκέτελ προτάθηκε ως μάρτυρας για την αντιπροσωπεία του Κάτιν από τον δικηγόρο Λούντβικ Φίσερ, τον Γερμανό κυβερνήτη της Βαρσοβίας. Ωστόσο, η πολωνική αντιπροσωπεία τελικά αρνήθηκε να βοηθήσει περαιτέρω τις προσπάθειες ναζιστικής προπαγάνδας και ενημέρωσε μυστικά την πολωνική εξόριστη κυβέρνηση για τα ευρήματά τους.

Τα πρώτα εντάλματα σύλληψης εναντίον του Γκέτελ εκδόθηκαν τον Ιούλιο του 1945. Για τους επόμενους μήνες, έμεινε κρυμμένος στο μοναστήρι των Καρμελίτων στην Κρακοβία. Στη συνέχεια, το Δεκέμβριο του 1945, δραπέτευσε στην Ιταλία με ψεύτικο διαβατήριο. Εντάχθηκε στο Πολωνικό Στρατό του Άντερς και, στο τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, πήγε στο Λονδίνο. Έζησε εκεί μέχρι το θάνατό του το 1960. Στην εξορία, έγραψε κυρίως απομνημονεύματα και μυθιστορήματα βασισμένα στις δικές του εμπειρίες ζωής.

Ο τάφος του βρίσκεται στο Κοιμητήριο Βόρειου Σιν, στο Λονδίνο.

 Δείτε επίσης 
 Πολωνική λογοτεχνία
 Γιούζεφ Ματσκιέβιτς, συγγραφέας που μπήκε στη μαύρη λίστα της κομμουνιστικής Πολωνίας για τη συνδρομή στις πρώτες ανασκαφές των μαζικών τάφων των Πολωνών στρατιωτών που σκοτώθηκαν από το Σοβιετικό ΛΕΕΥ στη Σφαγή του Κάτιν το 1940

Παραπομπές

Κατηγορία:Πολωνοί μυθιστοριογράφοι
Κατηγορία:Πολωνοί συγγραφείς
Κατηγορία:Πολωνοί θεατρικοί συγγραφείς
Κατηγορία:Πολωνοί δοκιμιογράφοι
Κατηγορία:Μέλη του Πολωνικού Εσωτερικού Στρατού
Κατηγορία:Μέλη της Πολωνικής Ακαδημίας Λογοτεχνίας
Κατηγορία:Χρυσή Δάφνη της Πολωνικής Ακαδημίας Λογοτεχνίας
Κατηγορία:Διοικητές του Τάγματος της Αναγέννησης της Πολωνίας