Γερμανική λογοτεχνία της Πράγας

Τα έργα αυτών των συγγραφέων επηρεάστηκαν έντονα από τον τσεχικό πολιτισμό, τη λογοτεχνία και την ιστορία και αντικατοπτρίζουν τις σύνθετες ιστορικές συνθήκες εμφάνισής τους που σχετίζονται με την εθνική κατάσταση στην Πράγα μετά το 1861 και τις ιδιαιτερότητες της γερμανικής ομοσπονδιακής ζωής, στην οποία οι Εβραίοι της Πράγας συμμετείχαν σε σημαντικό βαθμό.

Η ποικιλομορφία και η ποικιλία του πολιτιστικού περιβάλλοντος της Πράγας αυτής της εποχής είναι εμφανής τόσο στις πολυάριθμες λογοτεχνικές ομάδες όσο και στην επίδραση όλων των λογοτεχνικών κινημάτων, από τον κλασικό ρεαλισμό και τον νατουραλισμό έως τον πρωτοποριακό μοντερνισμό με την Αρ Νουβό της Πράγας, τον νεορομαντισμό, το παρακμιακό κίνημα, τον συμβολισμό, τον εξπρεσιονισμό και τη Νέα αντικειμενικότητα.

Οι γερμανόφωνοι συγγραφείς της Πράγας προσπάθησαν για την πολιτιστική προσέγγιση μεταξύ της γερμανικής και της τσεχικής κουλτούρας και με τις μεταφράσεις τους και συνέβαλαν στη διεθνή αναγνώριση συγγραφέων που έγραψαν στα τσεχικά, μεταξύ άλλων, του Γιάροσλαβ Χάσεκ, του Κάρελ Τσάπεκ, του έργου των συνθετών Λέος Γιάνατσεκ και Γιαρομίρ Βάινμπεργκερ, και άλλων.

 Ιστορικό 
Το 1627, με νόμο του Φερδινάνδου Β΄ της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, τα γερμανικά ορίστηκαν ως επίσημη γλώσσα μαζί με τα τσεχικά σε ολόκληρο το Βασίλειο της Βοημίας, η πλειοψηφία του πληθυσμού του οποίου ήταν Τσέχοι. Τους επόμενους αιώνες έγινε η επίσημη γλώσσα στις δημόσιες αρχές, τα πανεπιστήμια και άλλα ιδρύματα. Το 1846 στην Πράγα ήταν επίσημα καταγεγραμμένοι 66.046 γερμανόφωνοι και 36.687 τσεχόφωνοι Χριστιανοί. Επιπλέον, υπήρχαν περίπου 6.400 Εβραίοι, που κατοικούσαν κυρίως στο γκέτο Γιόζεφοβ και μιλούσαν τη λεγόμενη Γερμανική της Πράγας.

Από το 1861 και μετά, τα τσεχικά έγιναν η κυρίαρχη γλώσσα στην πόλη. Το 1880 υπήρχαν περίπου 216.000 Τσέχοι και 39.000 Γερμανοί, το 1910, 406.000 Τσέχοι και 33.000 Γερμανοί. Στις αρχές του αιώνα, η Πράγα χαρακτηριζόταν έτσι από τρεις πολιτισμούς: τον τσεχικό, τον γερμανικό και τον εβραϊκό. Η ίδια η πόλη με την πολυεθνική σύνθεση και την ανάμειξη των πολιτισμών ήταν γόνιμο έδαφος και έπαιξε καθοριστικό ρόλο στο έργο πολλών συγγραφέων και καλλιτεχνών. 

Όταν ιδρύθηκε η Τσεχοσλοβακία το 1918, στην πόλη απέμεινε μόνο μια μικρή γερμανόφωνη μειονότητα. Το Σύνταγμα της Τσεχοσλοβακικής Δημοκρατίας όρισε τον «Τσεχοσλοβακισμό» ως την ουσία του νέου κράτους και, σύμφωνα με αυτόν τον πολιτικό προσανατολισμό, καθιέρωσε την τσεχική ως επίσημη γλώσσα και η γερμανική έχασε το προηγούμενο καθεστώς. Η Συμφωνία του Μονάχου στις 29 Σεπτεμβρίου 1938 και η επακόλουθη εισβολή γερμανικών στρατευμάτων το 1939 σηματοδότησαν το οριστικό τέλος κάθε λογοτεχνικής και καλλιτεχνικής δραστηριότητας.

 Η ανάπτυξη 
μικρογραφία|Άποψη της γέφυρας του Καρόλου στο κέντρο της Πράγας
Μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα, η γερμανόφωνη λογοτεχνία στην Πράγα είχε μόνο περιφερειακή σημασία. Δεν υπήρχαν ιδιαίτερα εξαιρετικοί συγγραφείς κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. 

Τις δεκαετίες του 1870 και του 1880, μια γενιά γερμανόφωνων νέων μεγάλωσε στην πόλη, μερικοί από τους οποίους σύντομα απέκτησαν μεγάλη λογοτεχνική δραστηριότητα. Πολλοί ήταν συμφοιτητές και μερικοί ανέπτυξαν στενές προσωπικές σχέσεις κατά τη διάρκεια αυτών των ετών.

Η αρχή της ιδιαίτερης γερμανικής λογοτεχνίας της Πράγας θεωρείται η ποιητική συλλογή Ζωή και τραγούδια του Ράινερ Μαρία Ρίλκε το 1894, με την οποία ξεκίνησε η καριέρα του ως ποιητής διεθνούς φήμης. Γύρω στο 1900 δημιουργήθηκε ένας πρώτος κύκλος ποιητών γύρω από τον Γκούσταβ Μέιρινκ, αλλά διαλύθηκε μετά από λίγα χρόνια. Έκτοτε, ο Μαξ Μπροντ ήταν στο επίκεντρο της σκηνής των νέων συγγραφέων. Έγινε στενός φίλος με τον Φραντς Κάφκα, ανακάλυψε το ταλέντο του Φραντς Βέρφελ και υποστήριξε πολλούς νέους συγγραφείς και καλλιτέχνες.
μικρογραφία|Καφέ Άρκο, 1907, λίγο μετά τα εγκαίνια 
Από το 1908 και μετά, το καφέ Άρκο έγινε ο κύριος τόπος συνάντησής τους. Ένας σταθερός κύκλος, ο Κύκλος της Πράγας, συναντιόταν εδώ καθημερινά, συμπεριλαμβανομένων εικαστικών καλλιτεχνών, μερικών Τσέχων συγγραφέων και επισκεπτών από το εξωτερικό, όπως ο Χάινριχ Μαν και ο Κουρτ Τουχόλσκυ. Άλλοι χώροι συνάντησης ήταν η Αίθουσα ανάγνωσης και ομιλιών των Γερμανών φοιτητών (από το 1848 έως το 1939), τα καφέ Εβρόπα, Σλάβια, Λουβρ, Τσεντράλ, Κοντινεντάλ και Μονμάρτρ, λογοτεχνικά σαλόνια όπως της Μπέρτα Φάντα το οποίο επισκεπτόταν και ο Άλμπερτ Αϊνστάιν κατά καιρούς, καθώς και ορισμένοι εβραϊκοί σύλλογοι. Υπήρχαν επίσης διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά.

Μερικοί σημαντικοί συγγραφείς σύντομα εγκατέλειψαν την πόλη, κυρίως με την έναρξη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου το 1914 και την αυξανόμενη πίεση στη γερμανόφωνη μειονότητα μετά την ίδρυση του Τσεχοσλοβακικού κράτους το 1918. Παρ' όλα αυτά, μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1920, η Πράγα θεωρούνταν ένα από τα σημαντικότερα κέντρα της γερμανόφωνης λογοτεχνίας.
«Στα λογοτεχνικά καφέ του Βερολίνου και της Βιέννης, κάθε δεύτερος θαμώνας είναι γνωστό ότι είναι μια λογοτεχνική προσωπικότητα από την Πράγα. (...) Όταν ένας Βερολινέζος γνωρίζει κάποιον από την Πράγα, ρωτάει, για παν ενδεχόμενο: «Τι γράφεις τώρα;» (…) Και σε μια εποχή που το καφέ Άρκο άκμαζε ακόμα, ο αείμνηστος αρχισερβιτόρος Πότστα μπορούσε να πιστέψει ότι οι υπηρεσίες του στην πραγματικότητα υποστήριξαν το σύνολο της γερμανικής λογοτεχνίας». Manfred Weinberg: Max Brod und die Prager deutsche Literatur. In: Steffen Höhne, Anna-Dorothea Ludewig, Julius H. Schoeps (Hrsg.): Max Brod (1884–1968). Die Erfindung des Prager Kreises. Böhlau, Köln/Weimar/Wien 2016. S. 127–143, hier S. 128, 129 Digitalisat, nach Befragung von 1922: Warum haben sie Prag verlassen? in der Bohemia, zitiert in Studien zur Prager deutschen Literatur. Festschrift für Kurt Krolop zu seinem 70. Geburtstag, 2005, S. 93, 100

«Στην Πράγα όλοι είναι ιδιαίτερα χαρισματικοί, όλοι μεγάλωσαν με κάποιον που έγραφε ποίηση και όλοι γράφουν» Καρλ Κράους, Ο Δαυλός, αρ. 398, 21. 4. 1914, σελ. 19Το 1939, με τη γερμανική κατοχή και τη διάλυση της Τσεχοσλοβακίας, η γερμανική λογοτεχνία στην Πράγα σταμάτησε. Μετά την απέλαση των Γερμανών από την Τσεχοσλοβακία το 1945, δεν υπήρχαν πλέον γερμανόφωνοι συγγραφείς στην Πράγα.

 Συγγραφείς της Πράγας που έγραψαν στα γερμανικάΟ κατάλογος δεν είναι πλήρης 

 Μπρούνο Άντλερ (1889–1968)
 Φρίντριχ Άντλερ (1857–1938)
 Πάουλ Άντλερ (1878–1946)
 Ρούντολφ Άλτσουλ (1901–1963)
 Όσκαρ Μπάουμ (1883–1941)
 Ούγκο Μπέργκμαν (1883–1975)
 Καρλ Μπραντ (1895–1917)
 Μαξ Μπροντ (1884–1968)
 Καρλ Έγκον Έμπερτ (1801–1882)
 Μαρί φον Έμπνερ-Έσενμπαχ (1830–1916)
 Πάβελ Άισνερ (1889–1958)
 Εμίλ Φάκτορ (1876–1942)
 Λούις Φύρνμπεργκ (1909–1957)
 Χέρμαν Γκραμπ (1903–1949)
 Βίκτορ Χάντβιγκερ (1878–1911)
 Βίλι Χαντλ (1872–1920)
 Αουγκούστε Χάουσνερ (1850–1924)
 Καμίλ Χόφμαν (1878–1944)
 Φραντς Γιάνοβιτς (1892–1917)
 Φραντς Κάφκα (1883–1924)
 Ζίγκφριντ Κάπερ (1821-1879)
 Έγκον Κις (1885-1948)
 Άλφρεντ Κλάαρ (1848–1927)
 Πάουλ Κόρνφελντ (1889–1942)
 Γίρι Μορντεχάι Λάνγκερ (1894–1943)
 Πάουλ Λέπιν (1878–1945)
 Φριτς Μάουτνερ (1849–1923)
 Γκούσταβ Μέιρινκ (1868–1932)
 Χανς Νάτονεκ (1892–1963)
 Λέο Περούτς (1882–1957)
 Ράινερ Μαρία Ρίλκε (1875–1926)
 Φέρντιναντ φον Σάαρ (1883–1906)
 Ούγκο Σάλους (1866–1929)
 Βάλτερ Ζάιντλ (1905–1937)
 Βάλτερ Σέρνερ (1889–1942)
 Όσιπ Σούμπιν (1854–1934)
 Καρλ Χανς Στρομπλ (1877-1946)
 Φρίντριχ Τόρμπεργκ (1908–1979)
 Χέρμαν Ούνγκαρ (1893–1929)
 Γιοχάνες Ουρζίντιλ (1896-1970)
 Φραντς Καρλ Βάισκοπφ (1900–1955)
 Ερνστ Βάις (1882–1940)
 Φέλιξ Βελτς (1884–1964)
 Φραντς Βέρφελ (1890–1945)
 Λούντβιχ Βίντερ (1889–1946)

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Ιστορία της λογοτεχνίας
Κατηγορία:Ιστορία της Πράγας
Κατηγορία:Πράγα
Κατηγορία:Γερμανόφωνοι λογοτέχνες της Πράγας
Κατηγορία:Γερμανική λογοτεχνία