Γέζι Φιτσόφσκι

Ο Γέζι Ταντέους Φιτσόφσκι (, 4 Οκτωβρίου  1924 - 9 Μαΐου 2006) ήταν Πολωνός συγγραφέας, ποιητής, μεταφραστής, συνθέτης δημοφιλών τραγουδιών και εθνολόγος. Ήταν σεβαστός για τη δια βίου συμβολή του στον αγώνα για την απελευθέρωση της πατρίδας του, αρχικά ως νέος της γενιάς των Κολόμβων στην αντίσταση κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής της Πολωνίας και στη συνέχεια κατά της σοβιετοποίησης της πολιτικής και κοινωνικής ζωής στη Λαϊκή Δημοκρατία της Πολωνίας. Ήταν υπέρμαχος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και χρησιμοποίησε τις λογοτεχνικές του δεξιότητες και το ποιητικό του όραμα για να αναδείξει τους πολιτισμούς αυτών που είχαν σχεδόν εξαφανιστεί κατά τη διάρκεια του πολέμου: τον πολιτισμό των Πολωνών Τσιγγάνων και των Εβραίων θυμάτων του Ολοκαυτώματος. 

 Βιογραφικά στοιχεία 
Ο Φιτσόφσκι γεννήθηκε το 1924 και μεγάλωσε στη Βαρσοβία. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής της Πολωνίας στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, έγινε μέλος του αντιστασιακού Πολωνικού Εσωτερικού Στρατού. Το 1943 συνελήφθη και φυλακίστηκε στις διαβόητες φυλακές Πάβιακ για αρκετές εβδομάδες. Από τον Αύγουστο του 1944, πολέμησε εναντίον των Γερμανών κατακτητών κατά τη διάρκεια της Εξέγερσης της Βαρσοβίας. Μαζί με άλλους επιζώντες της εξέγερσης, συνελήφθη αιχμάλωτος και μεταφέρθηκε σε ναζιστικό στρατόπεδο στη Γερμανία.

Μετά τον πόλεμο, ο Φιτσόφσκι επέστρεψε στην κατεστραμμένη Βαρσοβία και εγγράφηκε στο πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας για να σπουδάσει φιλοσοφία και κοινωνιολογία. Ήδη από το 1948 δημοσίευσε την πρώτη του ποιητική συλλογή Μολυβένια στρατιωτάκια. Αυτά τα ποιήματα αντανακλούν την αίσθηση της νέας πόλης που αναγεννιόταν σιγά σιγά από τις στάχτες της παλιάς και συγχρόνως τη σταλινική ατμόσφαιρα της πρώιμης μεταπολεμικής Πολωνίας, στην οποία οι αντιστασιακοί ήρωες ιδιαίτερα του Πολωνικού Εσωτερικού Στρατού αντιμετωπίστηκαν στην καλύτερη περίπτωση με καχυποψία, στη χειρότερη συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν.  

Τα πρώτα του έργα δείχνουν την επιρροή του Γιούλιαν Τούβιμ. Αργότερα, ενδιαφέρθηκε για τα ποιήματα της μεσοπολεμικής περιόδου, με στοιχεία φαντασίας και γκροτέσκου. Στη μεταγενέστερη περίοδο, τα ποιήματά του αντανακλούσαν διάφορες ηθικές και κοινωνικές πτυχές της ζωής στη Λαϊκή Δημοκρατία της Πολωνίας.

Από το 1948 έως το 1950, για να αποφύγει τις διώξεις από την κρατική ασφάλεια του καθεστώτος, ο Φιτσόφσκι ταξίδεψε με μια περιπλανώμενη ομάδα Πολωνών Τσιγγάνων. Εκεί έμαθε τη γλώσσα τους, ερεύνησε τα έθιμα και την ιστορία τους και δημοσίευσε, μεταξύ άλλων, τη λαϊκή τους ποίηση στο πρωτότυπο και σε πολωνική μετάφραση. Έγραψε επίσης έργα για τον τρόπο ζωής τους ή εμπνευσμένα από αυτόν: Φυλαχτά και Ορισμοί (1960), ποιητική συλλογή και Τσιγγάνοι στους πολωνικούς δρόμους (1965), κοινωνιολογική μελέτη. Ήταν μέλος της Εταιρείας Τσιγγάνικης Παράδοσης, ενθάρρυνε την Μπρονισουάβα Βάις να καταγράψει τα ποιήματά της και τα μετέφρασε. Ενδιαφερόταν για πολλές πτυχές της διεθνούς ποίησης. Μετέφρασε τα ποιήματα του Ισπανού ποιητή Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα και ήταν επίσης γνωστός ειδικός στην εβραϊκή λαογραφία και τη σύγχρονη εβραϊκή ποίηση. Το 1964 εξέδωσε την ανθολογία εβραϊκής ποίησης Σταφίδες με Αμύγδαλα.
μικρογραφία|Μπρούνο Σουλτς (1892 -1942).
Ο Φιτσόφσκι αφιέρωσε περισσότερο από μια δεκαετία στη μελέτη του έργου του Μπρούνο Σουλτς, στη δημοσίευση της αλληλογραφίας του και στη συλλογή στοιχείων για τη ζωή του και το 1967 δημοσίευσε την πρώτη έκδοση μιας έγκυρης βιογραφίας του, με τίτλο Περιοχές της Μεγάλης Αιρέσεως. Έλαβε το βραβείο της Πολωνικής Λέσχης Πεν το 1977. Η ποιητική του συλλογή του 1979, Διαβάζοντας τις στάχτες, έχει χαρακτηριστεί ως η πιο συγκινητική αφήγηση του Ολοκαυτώματος που γράφτηκε από μη Εβραίο. 

Το 1975, ως συνέπεια της υπογραφής του στην Επιστολή των 59, ανοιχτή επιστολή Πολωνών διανοούμενων που διαμαρτυρήθηκαν για τις αλλαγές στο σύνταγμα της ΛΔΠ που πρότεινε το κομμουνιστικό κόμμα της Πολωνίας το 1975, σχεδόν όλα τα γραπτά του Φιτσόφσκι απαγορεύτηκαν στην Πολωνία για το υπόλοιπο της δεκαετίας, και μόνο η εμφάνιση της Αλληλεγγύης στις αρχές της δεκαετίας του 1980 επανέφερε την κυκλοφορία των έργων του. Τόσο τα πεζά όσο και τα ποιήματά του συνέχισαν να μεταφράζονται ευρέως στη Δύση. Ήταν ενεργός στο κίνημα της αντιπολίτευσης και ήταν μέλος της Επιτροπής Άμυνας των Εργατών και στη συνέχεια της Επιτροπής Κοινωνικής Αυτοάμυνας, οι δραστηριότητες των οποίων οδήγησαν στη δημιουργία της Αλληλεγγύης. 

Υπό το κομμουνιστικό καθεστώς, είχε παροτρύνει τους συναδέλφους του συγγραφείς να εκφράσουν τις ανησυχίες τους για τη λογοκρισία και την καταστολή των εργατών. Σε μια δημόσια επιστολή του προς την Ένωση Συγγραφέων, η οποία εξέφραζε τη διαφωνία του προς την αυξανόμενη σοβιετοποίηση της πολιτικής και κοινωνικής ζωής στην Πολωνία, έγραψε: «Δεν πιστεύω βαθιά στην άμεση αποτελεσματικότητα των επιστολών προς την κυβέρνηση, αλλά πιστεύω ακόμη λιγότερο στην αποτελεσματικότητα της σιωπής».

Έγραψε επίσης παιδικά βιβλία και πολλά τραγούδια, τα οποία μελοποίησε ο Βουαντίσουαφ Σπίλμαν και ερμήνευσαν διάσημες τραγουδίστριες όπως η Άννα Γκέρμαν, η Μαρίλα Ροντόβιτς και η Εντίτα Πιέχα. 

Μετά την πτώση του κομμουνισμού, την απελευθέρωση της Πολωνίας και τη ρήξη της με το Ανατολικό Μπλοκ, ο Φιτσόφσκι συνέχισε να γράφει και να μεταφράζει έργα από διάφορες γλώσσες όπως από ισπανικά, ρουμανικά, γίντις και γλώσσα των Ρομά που πάντα τον γοήτευαν.

 Προσωπική ζωή 
Ο Φιτσόφσκι παντρεύτηκε δύο φορές και απέκτησε μια κόρη. Η πρώτη του σύζυγος, Γουάντα Φιτσόφσκα, ήταν ζωγράφος και η δεύτερη, Ελζμπιέτα Φιτσόφσκα, ήταν δασκάλα και συγγραφέας παιδικών βιβλίων. Πέθανε σε ηλικία 81 ετών στη Βαρσοβία το 2006 και ενταφιάστηκε στο Στρατιωτικό Κοιμητήριο Ποβόνσκι, στη Βαρσοβία.

 Επιλεγμένες δημοσιεύσεις 

 Ποίηση 
 Ołowiani żołnierze (1948) - Μολυβένια στρατιωτάκια
 Zwierzenia (1952)
 Po polsku (1955)
 Moje strony świata (1957)
 Makowskie bajki (1959)
 Amulety i defilacje (1960) - Φυλαχτά και Ορισμοί, εμπνευσμένο από τη διαμονή του με τους Τσιγγάνους
 Pismo obrazkowe (1962)
 Rodzynki z migdałami (1964) - Σταφίδες με Αμύγδαλα, ανθολογία λαϊκής εβραϊκής ποίησης
 Cyganie na polskich drogach (1965) - Τσιγγάνοι στους πολωνικούς δρόμους
 Ptak poza ptakiem (1968)
 Odczytanie popiołów (1979) - Διαβάζοντας τις στάχτες, αναφέρεται στους Εβραίους και το Ολοκαύτωμα
 Errata (1981)
 Śmierć jednorożca (1981)
 Przepowiednie. Pojutrznia (1983)
 Inicjał (1994)
 Mistrz Manole i inne przekłady (2004)
 Zawczas z poniewczasem (2004)
 Pantareja (2006)

 Ποιητική πεζογραφία 
 Wspominki starowarszawskie (1959) - Αναμνήσεις από την παλιά Βαρσοβία
 Czekanie na sen psa (1970) - Περιμένοντας τον σκύλο να κοιμηθεί

 Άλλα βιβλία 
 Cyganie polscy (1953) - Πολωνοί Τσιγγάνοι
 Cyganie na polskich drogach (1965) - Τσιγγάνοι στους πολωνικούς δρόμους
 Gałązka z drzewa słońca (1961) - Ένα κλαδί από το δέντρο του ήλιου 
 Regiony wielkiej herezji (1967) - Περιοχές της Μεγάλης Αιρέσεως  - Βιογραφία του Μπρούνο Σουλτς
 Okolice sklepów cynamonowych (1986) - Γύρω από τα μαγαζιά της κανέλας - εμπνευσμένο και πάλι από τη ζωή του Σουλτς.
 Demony cudzego strachu (1986) - Δαίμονες των φόβων των άλλων
 Cyganie w Polsce. Dzieje i obyczaje (1989) - Τσιγγάνοι στην Πολωνία. Ιστορία και έθιμα
 Pod berłem pikowego króla - Κάτω από το σκήπτρο του Βασιλιά των Μπαστουνιών, το οποίο εξερευνά τα μυστικά της μαντείας των τσιγγάνων, και στη συλλογή του με τσιγγάνικα παραμύθια για παιδιά. 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Πολωνοί λογοτέχνες
Κατηγορία:Πολωνοί ποιητές
Κατηγορία:Πολωνοί συγγραφείς
Κατηγορία:Πολωνοί μεταφραστές
Κατηγορία:Πολωνοί ποιητές του 20ού αιώνα
Κατηγορία:Συμμετέχοντες στην Εξέγερση της Βαρσοβίας
Κατηγορία:Πολωνοί αντιστασιακοί στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
Κατηγορία:Διοικητές με Αστέρι του Τάγματος της Αναγέννησης της Πολωνίας
Κατηγορία:Αποδέκτες του Χρυσού Σταυρού της Αξίας (Πολωνία)
Κατηγορία:Αποδέκτες του Σταυρού του Πολωνικού Εσωτερικού Στρατού
Κατηγορία:Ενταφιασμοί στο Στρατιωτικό Κοιμητήριο Ποβόνσκι