Πριγκιπάτο της Νίτρας

Το Πριγκιπάτο της Νίτρας (σλοβακικά: Nitrianske kniežatstvo, Nitriansko, Nitrava, ουγγρικά: Nyitrai Fejedelemség), γνωστό και ως Δουκάτο της Νίτρας, ήταν δυτικοσλαβική πολιτεία, που περιελάμβανε μια ομάδα οικισμών, που αναπτύχθηκαν τον 9ο αιώνα γύρω από τη Νίτρα στη σημερινή Σλοβακία. Η ιστορία του παραμένει αβέβαιη λόγω έλλειψης σύγχρονων πηγών. Το καθεστώς της περιοχής υπόκειται σε επιστημονική συζήτηση: ορισμένοι σύγχρονοι ιστορικοί την περιγράφουν ως ανεξάρτητη πολιτεία, που προσαρτήθηκε είτε γύρω στο 833 είτε το 870 από το Πριγκιπάτο της Μοραβίας, ενώ άλλοι λένε ότι ήταν υπό την επιρροή των γειτονικών Δυτικών Σλάβων από τη Μοραβία από την ίδρυσή του.

 Υπόβαθρο 
Η σύγχρονη Σλοβακία κυριαρχήθηκε για αιώνες από γερμανικά φύλα, συμπεριλαμβανομένων των Κούαδων και των Λομβαρδών, οι οποίοι βρίσκονταν εκεί μέχρι τα μέσα του 6ου αιώνα. Ένας νέος υλικός πολιτισμός, που χαρακτηρίζεται από χειροποίητα αγγεία, ταφές αποτέφρωσης και μικρές, τετράγωνες, βυθισμένες καλύβες, που συνήθως διέθεταν έναν γωνιακό πέτρινο φούρνο, εμφανίστηκε στις πεδιάδες κατά μήκος του Μεσαίου Δούναβη εκείνη την εποχή. Ο νέος πολιτισμός, με τη «σπαρτιατική και ισότιμη» φύση του, διέφερε έντονα από τους προηγούμενους αρχαιολογικούς πολιτισμούς της Κεντρικής Ευρώπης. Σύμφωνα με τον Μπάρφορντ, μια αναφορά του Βυζαντινού ιστορικού Προκόπιου είναι η πρώτη βέβαιη αναφορά σε ομάδες Πρωτοσλάβων, που κατοικούσαν σε μέρη της σημερινής Σλοβακίας. Ο Προκόπιος έγραψε ότι ένας εξόριστος Λομβαρδός πρίγκιπας ονόματι Ιλδίγης συγκέντρωσε στρατό «παίρνοντας μαζί του όχι μόνο εκείνους από τους Λομβαρδούς που τον είχαν ακολουθήσει, αλλά και πολλούς από τους Σκλαβηνούς» τη δεκαετία του 540.  

Οι νομάδες Άβαροι, που έφτασαν από τις ευρασιατικές στέπες, εισέβαλαν στη λεκάνη των Καρπαθίων και υπέταξαν τους ντόπιους κατοίκους στο δεύτερο μισό του 6ου αιώνα. Στη συνέχεια, σλαβικές ομάδες, που κατοικούσαν σε περιοχές γύρω από τις βασικές περιοχές του Χαγανάτου των Αβάρων, απέτισαν φόρο τιμής στους Αβάρους. Το χαγανάτο γνώρισε μια σειρά εσωτερικών συγκρούσεων τη δεκαετία του 630.  Σύμφωνα με το Χρονικό του Φρέντεγκαρ, οι «Σλάβοι που είναι γνωστοί ως Ουένδοι» επαναστάτησαν εναντίον των Αβάρων και εξέλεξαν έναν Φράγκο έμπορο ονόματι Σάμο ως βασιλιά τους στις αρχές του 7ου αιώνα. Το βασίλειο του Σάμο, που αναδύθηκε στις βόρειες ή βορειοδυτικές περιοχές της λεκάνης των Καρπαθίων, υπήρχε για περισσότερες από τρεις δεκαετίες. Διαλύθηκε αμέσως μετά το θάνατο του ιδρυτή του και ο έλεγχος των Αβάρων στην περιοχή αποκαταστάθηκε.

Το Χαγανάτο των Αβάρων κατέρρευσε γύρω στο 803 ως αποτέλεσμα πολλών επιτυχημένων στρατιωτικών εκστρατειών, που ξεκίνησαν οι Φράγκοι εναντίον του. Η πτώση του Χαγανάτου συνέβαλε στην άνοδο νέων πολιτικών μεταξύ των Σλάβων στην περιοχή. Η αλλαγή στον πολιτικό έλεγχο συνοδεύτηκε από αλλαγές στη στρατιωτική στρατηγική και τον εξοπλισμό. Ξίφη και άλλα ευρήματα δείχνουν «μια στροφή από τις τακτικές μάχης που είναι χαρακτηριστικές του νομαδικού πολέμου σε βαρύ εξοπλισμό ιππικού» και την ανάπτυξη μιας τοπικής ελίτ στις περιοχές στα βόρεια του ποταμού Δούναβη και της μεγάλης ουγγρικής πεδιάδας στον 9ο αιώνα. 

 Πηγές 
εναλλ.=Pribina's mondern sculpture|αριστερά|μικρογραφία| Σύγχρονο γλυπτό του Πριμπίνα στη Νίτρα.
Τα ερείπια ενός φρουρίου του 9ου αιώνα, η ηλικία του οποίου δεν έχει προσδιοριστεί, ανακαλύφθηκαν στο κέντρο της Νίτρας. Το φρούριο ανήκει στη «Μεγάλη Μοραβική περίοδο». Το φρούριο μπορεί να πήρε το όνομά του από τον ποταμό Νίτρα, ο οποίος ρέει κάτω από το λόφο στον οποίο βρισκόταν. Η αρχαιολογική έρευνα δείχνει ότι στο φρούριο αναπτύχθηκε οικισμός, όπου κατοικούσαν σιδηρουργοί, χρυσοχόοι και άλλοι τεχνίτες. Ένα εκτεταμένο δίκτυο οικισμών αναδύθηκε γύρω του τον 9ο αιώνα.

Η κύρια πηγή πληροφοριών για την πολιτεία που σήμερα είναι γνωστή ως Πριγκιπάτο της Νίτρας είναι η Μεταστροφή Βαυαρών και Καραντανίων, ένα έγγραφο που συντάχθηκε γύρω στο 870 για να προωθήσει τα συμφέροντα της Αρχιεπισκοπής του Σάλτσμπουργκ στην Παννονία. Τα χειρόγραφα αναφέρουν ότι «ένας Πριμπίνα», τον οποίο «οδήγησε στον Δούναβη ο Μόιμιρ, δούκας των Μοραβών», κατέφυγε στον Ράντμποντ, μαργράβο της Παννονίας (περίπου 833–856) στην Ανατολική Φραγκία γύρω στο 833. Ο Ράντμποντ τον σύστησε στον βασιλιά Λουδοβίκο τον Γερμανικό, ο οποίος διέταξε να «διδαχθεί ο Πρίμπινα την πίστη και να βαφτιστεί». Σύμφωνα με μια πρόταση σε τρία από τα έντεκα σωζόμενα χειρόγραφα της Μεταστροφής, ο Αρχιεπίσκοπος Άνταλραμ του Σάλτσμπουργκ (821–836) καθαγίασε μια εκκλησία για τον Πριμπίνα «στο κτήμα του σε μια θέση πάνω από τον Δούναβη που ονομάζεται Νιτράβα» σε απροσδιόριστη ημερομηνία. Οι σύγχρονοι ιστορικοί συζητούν αν αυτή η πρόταση ήταν μέρος του αρχικού κειμένου ή ήταν μόνο μια περιθωριακή σημείωση, που παρεμβλήθηκε στο κύριο κείμενο τον 12ο αιώνα.

 Ακαδημαϊκές συζητήσεις: Η κατάσταση και η θέση της Νιτράβα 
Σύμφωνα με μια ευρέως αποδεκτή ερμηνεία της Μεταστροφής, ο Πριμπίνα ήταν αρχικά ο κυβερνήτης μιας ανεξάρτητης πολιτείας, που επικεντρωνόταν στη Νίτρα. Το φερόμενο βασίλειο του Πριμπίνα χαρακτηρίζεται ως το «πρώτο αποδεδειγμένο σλαβικό κράτος βόρεια του μέσου Δούναβη». Αναφέρεται επίσης ότι ο Πριμπίνα είχε μια ακολουθία και ότι τα περισσότερα μέλη της «σίγουρα κατάγονταν από την πρώην φυλετική αριστοκρατία», αλλά μερικά από αυτά «θα μπορούσαν να προέρχονται από τα ελεύθερα στρώματα της μάζας του λαού». Δύσκολα μπορεί να αποφασιστεί ξεκάθαρα αν ο Πριμπίνα ήταν πρίγκιπας μιας μεγαλύτερης φυλής ή δύο ή τριών μικρότερων ενωμένων φυλών». Μπορεί να ανήκε στη δεύτερη ή τρίτη γενιά των αρχηγών αυτής της πολιτείας, που αναδύθηκαν στις κοιλάδες των ποταμών Χρον, Νίτρα και Βαχ.

Οι μελετητές που γράφουν ότι ο Πριμπίνα ήταν ανεξάρτητος ηγεμόνας λένε επίσης ότι το πριγκιπάτο του ενώθηκε με τη Μοραβία μετά την εξορία του από την πατρίδα του. Η αναγκαστική ενοποίηση των δύο πριγκηπάτωνΜοραβίας του Μόιμιρ και Νίτρας του Πριμπίναυπό τον Μόιμιρ δημιούργησε την αυτοκρατορία της Μεγάλης Μοραβίας. Οι κάτοικοι του πριγκιπάτου του Πριμπίνα, που «είχαν οπωσδήποτε επίγνωση της διαφοράς τους από τους Σλάβους της Μοραβίας», διατήρησαν την «συνείδησή τους» ακόμη και στη Μεγάλη Μοραβία, η οποία συνέβαλε στην ανάπτυξη της κοινής συνείδησης των προγόνων του σλοβακικού λαού.

Ο Πριμπίνα δεν ήταν ανεξάρτητος ηγεμόνας, αλλά ο υπολοχαγός του δούκα Μόιμιρ της Μοραβίας στη Νίτρα. Οι προσπάθειές του να επιτύχει την ανεξαρτησία του οδήγησαν στην εξορία του. Η ταύτιση «Νίτρας» και «Νιτράβα» δεν είναι καθολικά αποδεκτή από τους μελετητές. Αναφέρεται ότι ο ουμανιστής ιστορικός Ιωάννης Αβεντίνος ταύτισε εσφαλμένα τη Νιτράβα, που παραχωρήθηκε μαζί με το Μπρνο και το Όλομοουυς από τον Λουδοβικό τον Γερμανικό, με τη Νίτρα, επειδή βρισκόταν στην «Ουνία ή Αβαρία» στα νότια της Βαυαρίας. Λέει επίσης ότι ο λατινικός όρος «locus Nitrava» δεν θα μπορούσε να αναφέρεται σε πόλη. Επίσης, απορρίπτεται η ταύτιση της Νιτράβα με την Νίτρα, επειδή η τελευταία πόλη προσαρτήθηκε από τη Μοραβία μόλις κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Σβάτοπλουκ, χρόνια μετά την εκδίωξη του Πριμπίνα, σύμφωνα με μια επιστολή που έγραψαν ο Αρχιεπίσκοπος Θέοτμαρ του Σάλτσμπουργκ γύρω στο 900. Το περιεχόμενο της επιστολής μπορεί να εξηγηθεί ως ένα εύλογο λάθος των συντακτών της, που γνώριζαν ότι η περιοχή ήταν στο παρελθόν ένα ξεχωριστό βασίλειο διαφορετικό από τη Μοραβία.

 Δουκάτο της Νίτρας (Βασίλειο της Ουγγαρίας) 
δεξιά|μικρογραφία| Κάστρο Νίτρα - κύρια πύλη.
Το Δουκάτο είναι η ονομασία για εδάφη, που περιστασιακά διοικούνται χωριστά από μέλη (δούκες) της δυναστείας Άρπαντ εντός του Βασιλείου της Ουγγαρίας τον 11ο-12ο αιώνα. Το σύμβολο της δουκικής εξουσίας ήταν ένα ξίφος, ενώ η βασιλική εξουσία αντιπροσωπευόταν από το στέμμα. Οι σύγχρονοι ιστορικοί δεν συμμερίζονται μια συναινετική άποψη για την προέλευση του Δουκάτου ή των εδαφικών μονάδων, που διοικούνται από μέλη της βασιλικής οικογένειας στο μεσαιωνικό Βασίλειο της Ουγγαρίας. 

Αυτή η εντολή αρχικά, ακόμη και πριν από την ουγγρική κατάκτηση της λεκάνης των Καρπαθίων γύρω στο 895, ανατέθηκε στον κληρονόμο του ανώτατου αρχηγού της ουγγρικής φυλετικής ομοσπονδίας, σύμφωνα με τα έθιμα των τουρκικών φύλων των ευρασιατικών στεπών. Ως εκ τούτου, η διοίκηση του διαδόχου σε αυτές τις εθνότητες μετατράπηκε, κατά τη διάρκεια του 10ου αιώνα, στην εξουσία του επί των εδαφών, όπου εγκαταστάθηκαν. Από την άλλη πλευρά, υποστηρίζεται ότι το Δουκάτο δημιουργήθηκε μόνο όταν ο βασιλιάς Ανδρέας Α' παραχώρησε το ένα τρίτο του βασιλείου του στον μικρότερο αδελφό του, Μπέλα, γύρω στο 1048.

Η πρακτική των δυναστικών διαιρέσεων των εδαφών του βασιλείου ξεκίνησε το 1048, όταν ο βασιλιάς Ανδρέας Α' της Ουγγαρίας παραχώρησε το ένα τρίτο των κομητειών του βασιλείου του στον αδελφό του, Μπέλα. Τα εδάφη που ανατέθηκαν στα μέλη της κυρίαρχης δυναστείας ήταν οργανωμένα γύρω από δύο ή τρία κέντρα και το δουκάτο αποτελούσε το ένα τρίτο της επικράτειας του βασιλείου. Το αυτόνομο δουκάτο του Μπέλα εκτεινόταν από τον ποταμό Μοράβα μέχρι τα σύνορα της Τρανσυλβανίας. Αποτελούνταν από δύο μέρη: τη Νίτρα και το γειτονικό Μπιχάρ, που εκτείνεται από την άνω Τίσα στα βόρεια έως τον ποταμό Κόρος στα νότια, από τα σύνορα της Τρανσυλβανίας στα ανατολικά έως τον ποταμό Τίσα στα δυτικά. Ο Μπέλα ήταν κυρίαρχος άρχοντας. Αυτό μαρτυρείται από το δουκικό μισό δηνάριο - είχαν χαραγμένες τις λέξεις BELA DVX - καθώς και από το προαναφερθέν Ουγγρικό Χρονικό. Ο Μπέλα πιθανότατα έκοβε νομίσματα στη δουκική έδρα του στη Νίτρα και προστέθηκαν νέες οχυρώσεις στο κάστρο της Νίτρα. Εκείνη την εποχή, ο Δούκας Μπέλα ήταν ο κληρονόμος, αλλά αργότερα ο βασιλιάς Ανδρέας Α' απέκτησε έναν γιο, τον Σολομώντα. Η γέννηση του Σολομώντα οδήγησε σε συγκρούσεις μεταξύ των δύο αδελφών, που οδήγησαν σε εμφύλιο πόλεμο. Ο εμφύλιος πόλεμος σταμάτησε το 1060, όταν ο Μπέλα νίκησε τον αδελφό του και ανέβηκε στο θρόνοMikulás Teich, Dusan Kovac and Martin D. Brown: Slovakia in History, Cambridge University Press, 2011, σελ. 26 . 

Όταν ο Μπέλα πέθανε το 1063, οι γιοι του, Γκέζα, Λαδίσλαος και Λάμπερτ, αναγκάστηκαν να φύγουν από το Βασίλειο της Ουγγαρίας, επειδή ο ξάδερφός τους, Σολομών, που είχε ήδη στεφθεί το 1057, επέστρεψε ακολουθούμενος από τα στρατεύματα που του παρείχε ο κουνιάδος του, Ερρίκος Δ' της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Λίγο αργότερα, ο βασιλιάς Μπολέσλαφ Β' της Πολωνίας παρείχε στρατιωτική βοήθεια στους τρεις δούκες και έτσι μπορούσαν να επιστρέψουν στο βασίλειο. Ωστόσο, τα μέρη ήθελαν να αποφύγουν τον αναδυόμενο εμφύλιο πόλεμο και ως εκ τούτου συνήψαν συμφωνία στις 20 Ιανουαρίου 1064 στο Γκιούρ. Σύμφωνα με τη συμφωνία, τα τρία αδέρφια, Γκέζα, Λαδίσλαος και Λάμπερτ, αποδέχθηκαν την κυριαρχία του ξαδέλφου τους, βασιλιά Σολομώντα, ο οποίος τους παραχώρησε το πρώην δουκάτο του πατέρα τουςMikulás Teich, Dusan Kovac and Martin D. Brown: Slovakia in History, Cambridge University Press, 2011, σελ. 26-28 .

Μετά από μια περίοδο συνεργασίας εννέα ετών, προέκυψαν συγκρούσεις μεταξύ του βασιλιά και των δουκών και οι τελευταίοι μπορούσαν να επεκτείνουν την εξουσία τους στο μεγαλύτερο μέρος του βασιλείου και ο βασιλιάς έπρεπε να καταφύγει στα δυτικά σύνορα. Το 1074, ο μεγαλύτερος δούκας Γκέζα ανακηρύχθηκε βασιλιάς, ενώ ο βασιλιάς Σολομών μπορούσε να διατηρήσει την κυριαρχία του μόνο σε ορισμένες δυτικές κομητείες του βασιλείου. Μετά την άνοδό του στο θρόνο, ο βασιλιάς Γκέζα επιβεβαίωσε τους αδελφούς του στην κατοχή του Δουκάτου. Όταν ο Γκέζα πέθανε στις 25 Απριλίου 1077, οι παρτιζάνοι του ανακήρυξαν βασιλιά τον Λαδίσλαο, ο οποίος μπορούσε να αναγκάσει τον βασιλιά Σολομώντα να αποδεχθεί την κυριαρχία του το 1081. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Λαδίσλαου, το Δουκάτο μπορεί να κυβερνούσε ο αδελφός του, Δούκας Λάμπερτ, αλλά δεν έχει αποδειχθεί ακόμηMikulás Teich, Dusan Kovac and Martin D. Brown: Slovakia in History, Cambridge University Press, 2011, σελ. 27-28 .

Το Δουκάτο αναβίωσε το 1095-1096, όταν ο βασιλιάς Κολομάν της Ουγγαρίας έκανε συμφωνία με τον αδερφό του, πρίγκιπα Άλμος, ο οποίος συζητούσε το δικαίωμα του Κολομάν στον θρόνο μετά το θάνατο του βασιλιά Λαδίσλαου Α', και του παραχώρησε τα εδάφη. Το 1105, ο Δούκας Άλμος επαναστάτησε εναντίον του αδελφού του και ζήτησε στρατιωτική βοήθεια από την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και την Πολωνία, αλλά τα στρατεύματά του ηττήθηκαν από τον βασιλιά λίγο αργότερα. Το 1107, ο Δούκας Άλμος έκανε προσκύνημα στους Αγίους Τόπους και, εκμεταλλευόμενος την απουσία του, ο βασιλιάς Κολομάν κατέλαβε τα εδάφη του Δουκάτου.

Όταν ο Δούκας Άλμος επέστρεψε από τους Αγίους Τόπους και συνειδητοποίησε ότι τα εδάφη του είχαν ενσωματωθεί στις βασιλικές επικράτειες, διέφυγε στην αυλή του Ερρίκου Ε', αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Μετά από αίτημα του δούκα, ο αυτοκράτορας πολιόρκησε την Μπρατισλάβα. Ωστόσο, ο βασιλιάς Κολομάν ζήτησε τη βοήθεια του δούκα Μπολέσλαφ Γ' της Πολωνίας, ο οποίος επιτέθηκε στη Βοημία. Τον Νοέμβριο, ο αυτοκράτορας έκανε ειρήνη με τον Κολομάν, ο οποίος άφησε τον αδελφό του να επιστρέψει στην αυλή του, αλλά το Δουκάτο και η δουκική του εξουσία δεν επρόκειτο να αποκατασταθούν. Λίγο αργότερα, ο Κολομάν ίδρυσε την επισκοπή της Νίτρας σε μια από τις έδρες του Δουκάτου.

 Δείτε επίσης 
 Μεγάλη Μοραβία

 Παραπομπές 

 Πηγές 

 Πρωτογενείς πηγές 

 Anonymus, Notary of King Béla: The Deeds of the Hungarians (Edited, Translated and Annotated by Martyn Rady and László Veszprémy) (2010). In: Rady, Martyn; Veszprémy, László; Bak, János M. (2010); Anonymus and Master Roger; CEU Press; .
 Herman of Reichenau: Chronicle. In: Eleventh-century Germany: The Swabian Chronicles (selected sources translated and annotated with an introduction by I. S. Robinson) (2008); Manchester University Press; .
 Procopius: History of the Wars (Books VI.16–VII.35.) (With an English Translation by H. B. Dewing) (2006). Harvard University Press. .
 Simon of Kéza: The Deeds of the Hungarians (Edited and translated by László Veszprémy and Frank Schaer with a study by Jenő Szűcs) (1999). CEU Press. .
 The Annals of Fulda (Ninth-Century Histories, Volume II) (Translated and annotated by Timothy Reuter) (1992). Manchester University Press. .
 The Deeds of the Princes of the Poles (Translated and annotated by Paul W. Knoll and Frank Schaer with a preface by Thomas N. Bisson) (2003). CEU Press. .
 The Hungarian Illuminated Chronicle: Chronica de Gestis Hungarorum (Edited by Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. .

 Δευτερογενείς πηγές 



























 Περαιτέρω ανάγνωση 

 Alimov, D. E., 2015. В поисках «Племени»: посавское и нитранское княжества в контексте этнополитической ситуации в славянском мире в IX В. Исторический формат, (4 (4)).
 Baláž, P., 2015. Pseudokresťanskí Moravania, nitrianski neofyti a najkresťanskejší Frankovia. Konštantínove listy, 8(8), pp. 14-24.


 Pieta, K. and Ruttkay, A., 2006. Bojná–mocenské a christianizačné centrum Nitrianskeho kniežatstva. Predbežná správa. Bojná. Hospodárske a politické centrum Nitrianskeho kniežatstva, Nitra, pp. 21-69.
 Ruttkay, M., 2012. Mocenské centrá Nitrianskeho kniežatstva. Bratia, ktorí zmenili svet: Konštantín a Metod. Príspevky z konferencie. Bratislava, pp. 115-144.
 Šalkovský, P., 2013. Sídelný vývoj v povodí hornej Nitry v starších fázach stredoveku. Slovenská archeológia (Slovak Archaeology), 1(61), pp. 143-175.

Κατηγορία:Μεγάλη Μοραβία
Κατηγορία:Μεσαιωνική Σλοβακία