Σκιπίων (όπερα του Χέντελ)

Το έργο Πόπλιος Κορνήλιος Σκιπίων (ιταλικά: Publio Cornelio Scipione, HWV 20), γνωστό απλά ως Σκιπίων, είναι μια όπερα σέρια τριών πράξεων του Γκέοργκ Φρίντριχ Χέντελ και λιμπρέτο του Πάολο Αντόνιο Ρόλλι. Γράφτηκε ειδικά για την Βασιλική Ακαδημία Μουσικής, μουσικός διευθυντής της οποίας ήταν ο Χέντελ, το 1726, ενώ παράλληλα με τη σύνθεσή του, ο Χέντελ έγραφε και τον Αλέξανδρο. Ένα εμβατήριο από τον Σκιπίωνα έχει γίνει ο επίσημος αργός ύμνος των Γρεναδιέρων Φρουρών, δηλαδή του ανώτατου συντάγματος πεζικού του Βρετανικού Στρατού, και είναι γνωστό ότι παίζεται στις τελετές διανομής της Μητροπολιτικής Αστυνομικής Υπηρεσίας.

 Ιστορία 

 Σύνθεση 
Μέσα στο έτος 1724–1725, ο Χέντελ έγραψε τρεις σπουδαίες όπερες διαδοχικά για τη Βασιλική Ακαδημία, καθεμία με πρωταγωνιστές τους άλτο καστράτο Σενεζίνο και σοπράνο Φραντσέσκα Κουτζόνι: τον Ιούλιο Καίσαρα στην Αίγυπτο, τον Ταμερλάνο και τη Ροντελίντα. Οι διευθυντές της Ακαδημίας αποφάσισαν να αυξήσουν την απήχηση των έργων όπερας, φέρνοντας μια άλλη διεθνούς φήμης τραγουδίστρια, τη σοπράνο Φαουστίνα Μπορντόνι, για να πλαισιώσει τους καταξιωμένους αστέρες Κουτζόνι και Σενεζίνο, όπως αναφέρθηκε στον λονδρέζικο τύπο - σύμφωνα με τα όσα έγραψε η Daily Journal στις 31 Αυγούστου 1725: «Ακούμε ότι η Βασιλική Ακαδημία Μουσικής, στο Χέι Μάρκετ, έχει συμβόλαιο με τη διάσημη σαντέζ για 2500 /. η οποία έρχεται από την Ιταλία κατά τη διάρκεια του χειμώνα». Η εφημερίδα London Journal προσθέτει: «Η Σινιόρα Φαουστίνα, μια διάσημη Ιταλίδα κυρία, έρχεται αυτόν τον χειμώνα για να ανταγωνιστεί τη Σινιόρα Κουτζόνι». Ωστόσο, η Φαουστίνα δεν έφτασε όταν αναμενόταν, πράγμα που σήμαινε ότι η όπερα που συνέθετε ο Χέντελ για να παρουσιάσει δύο εξίσου σημαντικές πρωταγωνίστριες, ο Αλέξανδρος, δεν ήταν κατάλληλη για το κενό στο μουσικό πρόγραμμα, το οποίο έπρεπε να καλυφθεί. Για το λόγο αυτό, συνέθεσε τον Σκιπίωνα σε τρεις εβδομάδες και η πρώτη του παρουσίαση έγινε δέκα ημέρες αφότου ολοκλήρωσε τη σύνθεσή του.

 Απόδοση 
Η όπερα έκανε την πρεμιέρα της στις 12 Μαρτίου 1726 στο King's Theatre του Λονδίνου. Ο Χέντελ αναβίωσε το έργο το 1730, αλλά δεν έλαβε άλλη παραγωγή στο Ηνωμένο Βασίλειο μέχρι τον Οκτώβριο του 1967, από την Εταιρεία Όπερας Χέντελ. Στη Γερμανία, ο Σκιπίων παρουσιάστηκε στο Διεθνές Φεστιβάλ Χέντελ του Γκέτινγκεν το 1937 και στο ετήσιο Φεστιβάλ Χέντελ της Χάλλε το 1965.Dean, Winton, «Handel's Scipione» (Οκτώβριος 1967). The Musical Times, 108 (1496): σελ. 902–904. Με την αναβίωση του ενδιαφέροντος για τη μπαρόκ μουσική και την ιστορικά τεκμηριωμένη εκτέλεση, από τη δεκαετία του 1960, ο Σκιπίων, όπως όλες οι όπερες του Χέντελ, λαμβάνει παραστάσεις σε παγκόσμιες κοινωνικές εκδηλώσεις και λυρικά θέατρα, σήμερα.

 Μουσικά χαρακτηριστικά 
Η βιασύνη με την οποία γράφτηκε ο Σκιπίων διακρίνεται στο τελικό έργο, αν και σημείωσε επιτυχία στο κοινό του Λονδίνου και περιέχει πολλή όμορφη μουσική, όπως έγραψε ο μουσικολόγος του 18ου αιώνα Τσαρλς Μπέρνεϊ:Αν και η πρώτη πράξη αυτής της όπερας είναι μάλλον αδύναμη και η τελευταία όχι τόσο εξαιρετική όσο κάποια άλλα δράματά του, η δεύτερη πράξη περιέχει ομορφιές διαφόρων ειδών, επαρκείς για να εδραιώσουν τη φήμη της ως έργο αντάξιο του μεγάλου συγγραφέα της στην μεσημβρινή του λαμπρότητα.Η συγγραφέας Έλεν Χάρις έχει συζητήσει τη συγκεκριμένη χρήση των μουσικών κλειδιών από τον Χέντελ στην όπερα, σημειώνοντας, για παράδειγμα, ότι η όπερα ξεκινά και ολοκληρώνεται σε Σολ μείζονα.Harris, Ellen T., «The Italian in Handel» (Φθινόπωρο 1980). Journal of the American Musicological Society, 33 (3): σελ. 468–500. Ο μουσικολόγος Γουίντον Ντιν έχει σημειώσει ότι η όπερα αρχικά περιείχε τον χαρακτήρα της Ροζάλμπα, μητέρας της Βερενίκης. Ωστόσο, επειδή η τραγουδίστρια που είχε αρχικά προγραμματιστεί για τον ρόλο αυτό δεν ήταν διαθέσιμη, αφαιρέθηκε και η μουσική και το κείμενο μεταφέρθηκαν σε άλλους χαρακτήρες.

 Ρόλοι 
ΡόλοςΤύπος φωνήςΚαστ της πρεμιέρας, 12 Μαρτίου 1726Σκιπίων, διοικητής του Ρωμαϊκού στρατούάλτο καστράτοΑντόνιο ΜπάλντιΛουσέχο, Ισπανός πρίγκιπαςάλτο καστράτοΣενεζίνοΛαίλιος, Ρωμαίος στρατηγόςτενόροςΛουίτζι ΑντινόριΒερενίκη, σκλάβασοπράνοΦραντσέσκα ΚουτζόνιΑρμίρα, σκλάβασοπράνοΛίβια ΚονσταντίνιΕρνάντο, βασιλιάς των Βαλεαρίδων ΝήσωνμπάσοςΤζουζέπε Μπόσκι

 Πλοκή 
Η πλοκή του έργου βασίζεται στη ζωή του στρατιωτικού και πολιτικού Σκιπίωνα του Αφρικανού. Το σκηνικό διαδραματίζεται στη Καρθαγένη το 210 π.Χ., όταν ο Ρωμαϊκός στρατός, με επικεφαλή τον Σκιπίωνα, κατέλαβε την πόλη από τους Καρχηδόνιους και τους Ισπανούς συμμάχους. Άλλο αληθινό πρόσωπο είναι ο Γάιος Λαίλιος, στρατηγός της Ιβηρικής εκστρατείας και στενός φίλος του Σκιπίωνα. Οι υπόλοιποι χαρακτήρες είναι μυθοπλαστικοί. 

 Πράξη 1 
μικρογραφία|Η ουβερτούρα του Σκιπίωνα. Παρτιτούρα του 1760
Ο Σκιπίων ηγείται μιας πομπής αιχμαλώτων μέσα από την αψίδα της Καρθαγένης. Προβλέπει μελλοντικές κατακτήσεις και χαιρετά τους αξιωματικούς του, με ένα ιδιαίτερο δάφνινο στεφάνι για τον Λαίλιο. Ο Λαίλιος, σε αντάλλαγμα, προσφέρει την σκλάβα Βερενίκη στον Σκιπίωνα, ο οποίος την ερωτεύεται αμέσως αλλά ορκίζεται να μην τη πειράξει, για να μην χαλάσει την τιμή της. Η Βερενίκη είναι ερωτευμένη με τον Λουσέχο, ο οποίος βρίσκεται ινκόγκνιτο μέσα στον εχθρικό στρατό. Αυτός ορκίζεται να τη σώσει. Ο Λαίλιος έλκεται από μια άλλη σκλάβα, την Αρμίρα, αλλά εκείνη όσο είναι κρατούμενη θα τον απορρίπτει, κάτι που κάνει τον Λαίλιο να τη συμπαθήσει ιδιαίτερα. Ο Λαίλιος συμβουλεύει τη Βερενίκη, για το καλό της, να δεχτεί την αγάπη του Σκιπίωνα. 

Οι κρατούμενες βρίσκονται υπό περιορισμό στον κήπο του κάστρου, ενώ ο Σκιπίων έχει απαγορεύσει την είσοδο σε ξένους. Παραμένοντας μεταμφιεσμένος, ο Λουσέχο παραβιάζει τον κήπο, αλλά κρύβεται όταν ακούει τον Σκιπίωνα να πλησιάζει. Ο Σκιπίων προσπαθεί να κερδίσει την εμπιστοσύνη της Βερενίκης και ομολογεί πως την αγαπά. Ο Λουσέχο αναφωνεί από τρόμο, προδίδοντας έτσι τη παρουσία του. Η Βερενίκη προσπαθεί να τον προστατεύσει, χαρακτηρίζοντάς τον ως τρελό και ζητώντας έλεος. Ο Ισπανός πρίγκιπας, βλέποντάς τη στάση της, ξαφνιάζεται και αρχίζει να ζηλεύει

 Πράξη 2 
Ο βασιλιάς των Βαλεαρίδων Νήσων, Ερνάντο, καταφτάνει για να προσφέρει λύτρα για την κόρη του, τη Βερενίκη, καθώς έχει φιλικές σχέσεις με τον Σκιπίωνα. Ο Σκιπίων πολιορκεί ξανά τη Βερενίκη, ξανά ανεπιτυχώς, και έτσι αποχωρεί. ο Λουσέχο επανεμφανίζεται, αλλά εκείνη, λόγω της άσχημης ψυχολογικής της κατάστασης, διώχνει και αυτόν, κάνοντάς τον να επιβεβαιωθεί για τις αρχικές του υποψίες. Έτσι, ο Λουσέχο προσποιείται ότι ενδιαφέρεται για την Αρμίρα, με την προσδοκία ότι θα τραβήξει το ενδιαφέρον της Βερενίκης, αλλά μάταια, καθώς η Αρμίρα είναι ερωτευμένη με τον Λαίλιο. Έρχεται ξανά ο Σκιπίων και εξοργίζεται που βλέπει τον Λουσέχο ξανά στο κήπο. Ο Λουσέχο ομολογεί τη πραγματική του ταυτότητα και τον προκαλεί σε μονομαχία. Ο Σκιπίων διατάζει τη σύλληψή του. Η Βερενίκη παραδέχεται ότι θα μπορούσε να αγαπήσει έναν Ρωμαίο, αν δεν είχε υποσχεθεί τον εαυτό της σε κάποιον άλλον.

 Πράξη 3 
μικρογραφία|Η Μεγαλοψυχία του Σκιπίωνα Αφρικανού - Πίνακας του Γιαν Βίκτορς (1640). Συλλογή Μουσείου Ερμιτάζ
Ο Σκιπίων προσφέρει στον Ερνάντο την ελευθερία της κόρης του, με την προϋπόθεση η ίδια να την παντρευτεί. Ο πατέρας απαντά ότι θα έδινε πρόθυμα τη ζωή και το βασίλειό του, αλλά δεν μπορεί να αθετήσει την προηγούμενη υπόσχεσή του στον Λουσέχο - να παντρευτεί τη Βερενίκη. Η ηθική του και ο πιστός λόγος του εντυπωσιάζουν τον Σκιπίωνα, ο οποίος λέει πως θα στείλει τον Λουσέχο αιχμάλωτο στη Ρώμη. Κατόπιν συλλογίζεται περαιτέρω την κατάσταση και αποφασίζει να θυσιάσει τις προσωπικές του επιθυμίες για την ευτυχία και το καλύτερο όφελος των υπολοίπων. Έτσι, δέχεται την προσφορά λύτρων από τον Ερνάντο και απελευθερώνει τη Βερενίκη, επιτρέποντάς της να παντρευτεί αυτόν που θέλει. Επιπλέον, δίνει την ευλογία του και τα λύτρα του στο ζευγάρι ως γαμήλιο δώρο. Εν τω μεταξύ, ο Λαίλιος απελευθερώνει την Αρμίρα, αφού αποκαλύπτεται ότι είναι γόνος ευγενών, και τώρα μπορεί να την παντρευτεί. Όλοι οι παρόντες επαινούν τη γενναιοδωρία του Σκιπίωνα και ο Λουσέχο ορκίζεται, εκ μέρους του εαυτού του και των υπηκόων του, πίστη στη Ρώμη.

 Ορχήστρα 

 2 φλογέρες, 2 φλάουτα, 2 όμποε, φαγκότο
 2 κόρνα
 έγχορδα 
 συνεχές βάσιμο (τσέλο, λαούτο, τσέμπαλο)

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 



 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Λιμπρέτο (στα ιταλικά) στο Orchestra Virtuale del Flaminio
 Παρτιτούρες (εκδ. Friedrich Chrysander, Λειψία 1877)

Κατηγορία:Όπερες του Γκέοργκ Φρίντριχ Χαίντελ
Κατηγορία:Όπερες στην ιταλική γλώσσα