Ανυδροβίωση

Με τον όρο ανυδροβίωση (αγγλ. anhydrobiosis) στη φυσιολογία περιγράφεται η μεταβολική κατάσταση στην οποία περιέρχεται ένας ακραιόφιλος ζωντανός οργανισμός ως απόκριση στην πλήρη αποξήρανση του άμεσου περιβάλλοντός του. Σε αυτή ο οργανισμός καταστέλλει όλες τις μετρήσιμες μεταβολικές διεργασίες του. Αν και όταν το περιβάλλον επανυδατωθεί, τότε ο οργανισμός επανέρχεται στη μεταβολική κατάσταση της ζωής του, όπως ήταν πριν. Η αντυδροβίωση είναι η περισσότερο μελετημένη μορφή της κρυπτοβιώσεως, που αναφέρεται γενικώς στην κατάσταση ενός οργανισμού ως απόκριση σε οποιαδήποτε εχθρική προς τη ζωή περιβαλλοντική κατάσταση, όπως ακραίες θερμοκρασίες, έλλειψη οξυγόνου κλπ..

Η λέξη προέρχεται από την αρχαία ελληνική γλώσσα και σημαίνει «ζωή χωρίς νερό». Ο όρος χρησιμοποιείται συνήθως για την ανθεκτικότητα στην αποξήρανση που παρατηρείται σε ορισμένα ασπόνδυλα ζώα, ενώ για τα φυτά χρησιμοποιείται στην ελληνική και ο όρος ανυδρόβιος ζωή. Τέτοια ζώα είναι τα βδελλοειδή, τα βραδύπορα, το βραγχιόποδο αρτεμία, τα νηματώδη και τουλάχιστον ένα είδος εντόμου, το δίπτερο Polypedilum vanderplanki. Ωστόσο και άλλες μορφές ζωής επιδεικνύουν αντοχή στην αφυδάτωση. Το Craterostigma plantagineum, που για τον λόγο αυτόν είναι γνωστό με την κοινή αγγλική ονομασία «resurrection plant», δηλαδή «φυτό που ανασταίνεται» και βεβαίως η πλειονότητα των σπόρων και πολλοί μικροοργανισμοί, όπως ο Saccharomyces cerevisiae (η μαγιά αρτοποιίας). Μελέτες έχουν δείξει ότι κάποιοι ανυδροβιωτικοί οργανισμοί μπορούν να επιβιώσουν επί δεκαετίες, ακόμα και επί αιώνες, στην αποξηραμένη κατάσταση.

Τα ασπόνδυλα ζώα που περνούν σε κατάσταση ανυδροβιώσεως συχνά συρρικνώνονται σε μικρότερο μέγεθος και μερικά συνθέτουν ένα σάκχαρο που ονομάζεται τρεχαλόζη και έχει μεγάλη ικανότητα να κατακρατεί νερό. Η αντοχή στην ξηρότητα στα φυτά συνδέεται με την παραγωγή ενός άλλου σακχάρου, της σουκρόζης. Αυτά τα σάκχαρα πιστεύεται ότι προστατεύουν τον οργανισμό από βλάβες εξαιτίας της αποξηράνσεως. Σε οργανισμούς όπως τα βδελλοειδή δεν ανιχνεύεται τρεχαλόζη και έχουν προταθεί άλλοι μηχανισμοί χωρίς οι επιστήμονες να έχουν καταλήξει σε ασφαλή συμπεράσματα.

Το 2011 η Caenorhabditis elegans, ένας από τους πλέον μελετημένους οργανισμούς, αποδείχθηκε ότι «ανυδροβιώνει» στο στάδιο της προνύμφης, με τον μηχανισμό της τρεχαλόζης.

Παραπομπές

Πηγές
 Τα λήμματα «ανυδρόβιος ζωή» και «ανυδροβίωση» στη Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια «Χάρη Πάτση», τόμος 6, σελ. 168

Ανυδροβιωση