Μια συνηθισμένη ιστορία

Μια συνηθισμένη ιστορία (ρωσικά:Обыкновенная_история) είναι το πρώτο μυθιστόρημα του Ρώσου συγγραφέα Ιβάν Γκοντσαρόφ. Το έργο γράφτηκε το 1844 και δημοσιεύθηκε το 1847. Είναι ένα ρεαλιστικό μυθιστόρημα μαθητείας και αφηγείται την ιστορία ενός νεαρού, ευαίσθητου επαρχιώτη ευγενή, ο οποίος εγκαταλείπει το αγροτικό του κτήμα για να γνωρίσει την κοινωνική ζωή στην Αγία Πετρούπολη και να γίνει διάσημος συγγραφέας. Απογοητευμένος από τρεις αποτυχημένους έρωτες και τις συμβουλές του πρακτικού θείου του που προσπαθεί να τον εκλογικεύσει, τελικά εγκαταλείπει τα ρομαντικά του ιδανικά, επιλέγει τον ορθολογικό δρόμο μιας καριέρας στη δημόσια διοίκηση και παντρεύεται μια πλούσια κληρονόμο. 

Ο κριτικός Βισαριόν Μπελίνσκι έγραψε για το μυθιστόρημα, το οποίο χάρισε στον συγγραφέα την αποδοχή της προοδευτικής ρωσικής διανόησης: «Το μυθιστόρημα του Γκοντσαρόφ προκάλεσε σάλο στην Αγία Πετρούπολη, η επιτυχία του ήταν ανήκουστη. Και πόσο καλό θα φέρει στην κοινωνία μας, τι τεράστιο πλήγμα θα προκαλέσει στον ρομαντισμό, την ονειροπόληση, τον συναισθηματισμό και τον επαρχιωτισμό!» Το μυθιστόρημα έκανε τον Γκοντσάροφ διάσημο στη Ρωσία και είχε άμεση επίδραση σε αναγνώστες ανεξαρτήτως ηλικίας από το ίδιο το περιβάλλον που αναγνώρισαν τον εαυτό τους στις εξωπραγματικές φιλοδοξίες και προσδοκίες του νεαρού ήρωα.

 Ιστορικό δημοσίευσης 
Τον Απρίλιο του 1846, ο 34χρονος Ιβάν Γκοντσαρόφ ζήτησε από τον Νικολάι Γιαζίκοφ να διαβάσει το πρώτο του μυθιστόρημα και να το δώσει στον κριτικό λογοτεχνίας της Αγίας Πετρούπολης Βισαριόν Μπελίνσκι για να το εκτιμήσει. Ο Γιαζίκοφ ξεφύλλισε αρκετές σελίδες, βαρέθηκε, άφησε το χειρόγραφο στην άκρη και το ξέχασε. Λίγους μήνες αργότερα, το έδωσε στον Νικολάι Νεκράσοφ με το σχόλιο: «Φαίνεται αδύναμο, ανάξιο δημοσίευσης». Ο Νεκράσοφ ξεφύλλισε το μυθιστόρημα, σκέφτηκε διαφορετικά και το έδωσε στον Μπελίνσκι, ο οποίος αμέσως αναγνώρισε την ανάδυση ενός μεγάλου ταλέντου.  

«Ακόμη και τρεις μήνες μετά από την ιδιωτική παρουσίαση του βιβλίου, ο Μπελίνσκι, κάθε φορά που συναντιόμασταν, ξεσπούσε σε συγχαρητήρια, μιλώντας για το λαμπρό μέλλον που με περίμενε», έγραψε ο Γκοντσαρόφ στα απομνημονεύματά του. Την 1η Απριλίου 1846, ο Φιόντορ Ντοστογιέφσκι έγραψε σε μια επιστολή προς τον αδελφό του: «Έχει αναδυθεί μια πραγματική πληθώρα νέων συγγραφέων, μερικοί από τους οποίους είναι σίγουρα αντίπαλοί μου. Οι πιο αξιοσημείωτοι είναι ο Αλεξάντρ Γκέρτσεν και ο Ιβάν Γκοντσαρόφ. Ο πρώτος έχει ήδη δημοσιεύσει, ο δεύτερος όχι ακόμη, αλλά και οι δύο επαινούνται ιδιαίτερα». 

Το μυθιστόρημα δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στα τεύχη Μαρτίου και Απριλίου του λογοτεχνικού περιοδικού Σοβρεμένικ (Ο Σύγχρονος) το 1847.

 Υπόθεση 
Η πλοκή, η οποία εκτείνεται σε περίπου 15 χρόνια, αφηγείται την ιστορία του Αλεξάντερ Αντούγιεφ, ο οποίος αποχωρίζεται τη φροντίδα της μητέρας του στο αγροτικό κτήμα στο Γκράτσι προκειμένου να γνωρίσει την κοινωνία στην πρωτεύουσα Αγία Πετρούπολη και να γίνει διάσημος συγγραφέας. Τίθεται υπό την προστασία του θείου του Πιοτρ Αντούγιεφ και ελπίζει να λάβει βοήθεια από τις διασυνδέσεις του. Αλλά ο επιτυχημένος επιχειρηματίας θείος θέλει να επανεκπαιδεύσει τον εγωκεντρικό, συναισθηματικό, «ενθουσιώδη μέχρι τρέλας» ανιψιό του σε έναν πραγματιστή δημόσιο υπάλληλο ή επιχειρηματία, ακολουθώντας το δικό του παράδειγμα. Αρχικά, ο Αλεξάντερ, υποστηριζόμενος από τη νεαρή σύζυγο του Πιοτρ, τη Λιζαβέτα, αντιστέκεται στην ορθολογική, προσανατολισμένη στην επιτυχία στάση του θείου του, γράφει ξανά ποίηση και, παραμελώντας τα καθήκοντά του, ξεκινά μια παθιασμένη ερωτική σχέση με τη Ναντιένκα Λουμπετσκάγια. Μετά από ενάμιση χρόνο, ωστόσο, η Ναντιένκα προτιμά τον κόμη Νοβίνσκι, ο οποίος ήταν άνθρωπος με εμπειρία και ευρείες προοπτικές - δηλαδή είχε όλα όσα έλειπαν από τον Αλεξάντερ. Απελπίζεται και θέλει να μονομαχήσει με τον αντίζηλό του. Ενώ η Λιζαβέτα προσπαθεί να τον ηρεμήσει, ο θείος του βλέπει να επιβεβαιώνεται η στάση του κατά των υπερβολικών συναισθημάτων.μικρογραφία|Ο Ιβάν Γκοντσαρόφ σε πορτρέτο του 1847Στο δεύτερο μέρος, η σειρά των απογοητεύσεων συνεχίζεται: ο Αλεξάντερ απογοητεύεται από έναν παιδικό του φίλο και η δημοσίευση ενός διηγήματός του απορρίπτεται λόγω έλλειψης ταλέντου. Για τον θείο, και οι δύο περιπτώσεις αποτελούν ενδεικτικά παραδείγματα μιας μη ρεαλιστικής στάσης απέναντι στη ζωή, για την οποία προειδοποιεί τον ανιψιό του σε πολλές συζητήσεις σχετικά με το νόημα της ζωής . Ο νεαρός συνειδητοποιεί ότι κυνηγούσε ψευδαισθήσεις και τώρα αρχίζει να συμβουλεύεται τον θείο του. Αλλά εμπλέκεται σε έναν νέο παθιασμένο έρωτα, εξίσου ακατάλληλο και αποτυχημένο. 
Ο Αλεξάντερ νιώθει περιορισμένος και δυστυχισμένος. Τώρα αμφιβάλλει για τις ρομαντικές του φιλοδοξίες, απορρίπτει τις συναισθηματικές δεσμεύσεις και αποσύρεται από την κοινωνία. Σε αυτή την κατάσταση, έχει μια τρίτη εμπειρία με μια νεαρή κοπέλα: η Λίζα τον ερωτεύεται, αλλά εκείνος ενδιαφέρεται μόνο σεξουαλικά για εκείνη και ο πατέρας της τον διώχνει από το σπίτι. Μετά από αυτή την ταπείνωση, χάνει το ενδιαφέρον του για ζωή, εργάζεται αδιάφορα και δεν προάγεται. Κατηγορεί τον θείο του ότι του στέρησε κάθε χαρά στη ζωή μέσω της διδαχής του, ο οποίος απορρίπτει την κατηγορία και κατηγορεί τον ανιψιό του για την αποτυχία του, συμβουλεύοντάς τον να επιστρέψει στο σπίτι του μετά από οκτώ χρόνια στην πόλη. 

Στο αγροτικό περιβάλλον ο νεαρός ανακάμπτει αλλά σταδιακά βαριέται την ήσυχη ζωή. Μετά τον θάνατο της μητέρας του, γράφει στον θείο του ότι έχει πλέον ωριμάσει και θέλει να δοκιμάσει ξανά την τύχη του στη δημόσια υπηρεσία στην Πετρούπολη. Μετά από τέσσερα χρόνια προάγεται σε δημοτικό σύμβουλο, έχει πλέον υιοθετήσει τη ρεαλιστική άποψη για τη ζωή του θείου του και την εφαρμόζει με επιτυχία. Στον επίλογο μαθαίνουμε ότι σχεδόν 15 χρόνια αργότερα έχει γίνει ένας επιτυχημένος επιχειρηματίας και παντρεύτηκε την κόρη ενός πλούσιου γαιοκτήμονα. 

 Κριτική υποδοχή 
Η αντίδραση του συντηρητικού τύπου στο μυθιστόρημα ήταν αρνητική και ο συγγραφέας κατηγορήθηκε ότι προσπαθούσε να «υποβαθμίσει κάθε αυθόρμητη κίνηση του ήρωα, κάθε συναισθηματική έκρηξη, αρκετά δικαιολογημένα για έναν νεαρό» ώστε να αποδείξει ότι «όλοι οι αξιοπρεπείς άνθρωποι έπρεπε να έχουν τον θείο Πιοτρ για πρότυπο, ενώ στην πραγματικότητα αυτός ο θείος δεν είναι τίποτε περισσότερο από ένα αυτόματο, σίγουρα όχι άνθρωπος». Αρκετοί κριτικοί υπερασπίστηκαν τον Ρομαντισμό και τους ρομαντικούς, θεωρώντας ότι δέχτηκαν επίθεση από τον συγγραφέα. 

Για τον Βισαριόν Μπελίνσκι, αυτές οι συζητήσεις ήταν ένα εύσχημο πρόσχημα για να εξαπολύσει έναν ακόμη ιδεολογικό πόλεμο εναντίον εκείνων που θεωρούσε «παλαιούς». Σε ένα δοκίμιο με τίτλο «Μια ματιά στη ρωσική λογοτεχνία του 1847», ανέφερε αρκετά αξιόλογα μυθιστορήματα της χρονιάς, επιλέγοντας δύο ως τα καλύτερα - το Ποιος φταίει; του Αλεξάντρ Γκέρτσεν και το Μια συνηθισμένη ιστορία του Ιβάν Γκοντσαρόφ. Ο Μπελίνσκι έγραψε για τον νεαρό Αντούγιεφ: «Είναι τρεις φορές ρομαντικός: από τη φύση, από την ανατροφή και από τις συνθήκες της ζωής, ενώ ένας και μόνο λόγος θα ήταν αρκετός για να παραπλανήσει έναν καλό άνθρωπο και να τον ωθήσει να κάνει πολλά ανόητα πράγματα. ...Είναι λίγο μουσικός, λίγο ποιητής, λίγο καλλιτέχνης και ακόμη - σε στιγμές ανάγκης, λίγο κριτικός και συγγραφέας, αλλά τα ταλέντα του είναι τέτοια που δεν μπορούν να τον κάνουν διάσημο, αλλά ούτε καν να τον συντηρήσουν στο ελάχιστο».

Καθώς η σταυροφορία κατά του Ρομαντισμού που κυριαρχούσε τις προηγούμενες δεκαετίες στη ρωσική λογοτεχνία ήταν ένα από τα κύρια θέματα εκείνη την εποχή, ο Μπελίνσκι έγραψε: «Οι ρομαντικοί τείνουν να πιστεύουν ότι μόνο αυτοί έχουν το προνόμιο να έχουν έντονα συναισθήματα, ενώ άλλοι όχι - απλώς επειδή αυτοί οι άλλοι δεν διακηρύττουν τα συναισθήματά τους δημόσια. [...] Αλλά μερικές φορές η ποίηση, η μουσική και οι λογοτεχνικές εικόνες κάνουν τον ρομαντικό να υποφέρει, ενώ αντιμετωπίζει αδιάφορα τα πραγματικά κοινωνικά προβλήματα που τον περιβάλλουν». 

Ο συγγραφέας έγραψε: «Ενώ δούλευα το μυθιστόρημα είχα κατά νου, φυσικά, τον εαυτό μου και ανθρώπους σαν εμένα, νεαρούς που σπούδαζαν στο σπίτι ή στο πανεπιστήμιο, ζούσαν ειρηνική ζωή υπό την προστασία της ευγενικής και προστατευτικής οικογένειάς τους, και στη συνέχεια ξεφεύγοντας από όλη αυτή την τρυφερότητα, βρέθηκαν στην Αγία Πετρούπολη, στο στίβο της ζωής... Και μόνο εκεί συνειδητοποίησαν ότι κάποιος πρέπει να δουλέψει, όχι να περάσει από κάποιο είδος απασχόλησης, αλλά πραγματική δουλειά για να ξεπεράσει αυτή την πανρωσική στασιμότητα». 
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Ρωσικά μυθιστορήματα