Γκουρ-ι-Αμίρ

Το Γκουρ-ι-Αμίρ (ουζμπεκικά: Amir Temur Maqbarasi, Go'ri Amir, περσικά: گورِ امیر) είναι το μαυσωλείο του κατακτητή Τιμούρ (γνωστού και ως Ταμερλάνου) στη Σαμαρκάνδη του Ουζμπεκιστάν. Κατέχει μια σημαντική θέση στην ιστορία της αρχιτεκτονικής του Τουρκεστάν ως πρόδρομος και πηγή έμπνευσης για μεταγενέστερα μαυσωλεία Μουγκάλ αρχιτεκτονικής, συμπεριλαμβανομένων των Κήπων του Μπαμπούρ στην Καμπούλ, του μαυσωλείου Χουμαγιούν στο Δελχί και του Τατζ Μαχάλ στην Άγκρα, που χτίστηκε από Ινδούς απογόνους του Τιμούρ, Μογγόλους που συνδύασαν ινδικές και κεντροασιατικές επιρροές. Οι Μούγκαλ ίδρυσαν την κυρίαρχη δυναστεία Μουγκάλ της ινδικής υποηπείρου. Το μαυσωλείο έχει αναστηλωθεί σε μεγάλο βαθμό κατά τη διάρκεια της ύπαρξής του.

 Κατασκευή 
αριστερά|μικρογραφία| Γεωμετρική αυλή που περιβάλλει τον τάφο που δείχνει την πύλη, το Ιβάν και τον τρούλο.
Γκουρ-ι-Αμίρ σημαίνει «Τάφος του Βασιλιά» στα περσικά. Το αρχιτεκτονικό συγκρότημα με τον γαλάζιο τρούλο του περιέχει τους τάφους του Τιμούρ, των γιων του Σαχ Ρουχ και Μιράν Σαχ και των εγγονών του Ούλουγκ Μπεγκ και του Μοχάμεντ Σουλτάν. Επίσης τιμάται με μια θέση στον τάφο ο δάσκαλος του Τιμούρ Σαγίντ Μπαράκα.

Το παλαιότερο τμήμα του συγκροτήματος χτίστηκε στα τέλη του 14ου αιώνα με διαταγές του Μωάμεθ Σουλτάν. Τώρα έχουν απομείνει μόνο τα θεμέλια του μεντρεσέ και του χανάκα, η πύλη εισόδου και ένα μέρος ενός από τους τέσσερις μιναρέδες.

Η κατασκευή του ίδιου του μαυσωλείου ξεκίνησε το 1403 μετά τον ξαφνικό θάνατο του Μωάμεθ Σουλτάν, διαδόχου του Τιμούρ και αγαπημένου εγγονού του, για τον οποίο προοριζόταν. Ο Τιμούρ είχε φτιάξει μόνος του έναν μικρότερο τάφο στο Σαχρισάμπζ κοντά στο παλάτι του Ακ-Σαράι. Ωστόσο, όταν ο Τιμούρ πέθανε το 1405 κατά την εκστρατεία του στη στρατιωτική του αποστολή στην Κίνα, τα περάσματα προς το Σαχρισάμπζ ήταν καλυμμένα με χιόνι, οπότε θάφτηκε στη Σαμαρακάνδη. Ο Ούλουγκ Μπεγκ, ένας άλλος εγγονός του Τιμούρ, ολοκλήρωσε το έργο. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του το μαυσωλείο έγινε η οικογενειακή κρύπτη της δυναστείας των Τιμουρίδων.

 Αρχιτεκτονική 
δεξιά|μικρογραφία| Το Γκουρ-ι-Αμίρ τη νύχτα
Η πύλη εισόδου στο σύνολο του Μουχάμαντ Σουλτάν είναι πλούσια διακοσμημένη με σκαλιστά τούβλα και διάφορα ψηφιδωτά. Όλες οι προεκτάσεις της εποχής του Ούλουγκ Μπεγκ αποδίδονται στον αρχιτέκτονα Μοχάμεντ ιμπν Μαχμούντ από το Ισφαχάν.
αριστερά|μικρογραφία|218x218εσ| Στο εσωτερικό του μαυσωλείου – βαθιές κόγχες και ποικίλη διακόσμηση μουκαρνά.
Εξωτερικά, το Μαυσωλείο Γκουρ-ι Αμίρ είναι ένα κτίριο με ένα τρούλο. Φημίζεται για την απλότητα κατασκευής του και για την επίσημη μνημειώδη εμφάνισή του. Είναι ένα οκταεδρικό κτήριο που στέφεται από γαλάζιο αυλακωτό τρούλο. Η εξωτερική διακόσμηση των τοίχων αποτελείται από μπλε, γαλάζια και λευκά πλακάκια οργανωμένα σε γεωμετρικά και επιγραφικά μοτίβα με φόντο τούβλα από τερακότα. Ο τρούλος (διάμετρος – 15 μ., ύψος – 12,5 μ.) έχει έντονο μπλε χρώμα με βαθιές ροζέτες και λευκές κηλίδες.

Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ούλουγκ Μπεγκ κατασκευάστηκε μια πόρτα για να παρέχει είσοδο στο μαυσωλείο.

Εσωτερικά το μαυσωλείο αποτελείται από ένα μεγάλο ψηλό θάλαμο με βαθιές κόγχες στα πλάγια και ποικίλη διακόσμηση. Το κάτω μέρος των τοίχων που καλύπτονται είναι από πλάκες όνυχα που αποτελούνται ως ένα πάνελ. Κάθε μία από αυτές τις πλάκες είναι διακοσμημένη με εκλεπτυσμένες ζωγραφιές. Πάνω από το πάνελ υπάρχει μαρμάρινο γείσο σταλακτίτης. Μεγάλα τμήματα των τοίχων είναι διακοσμημένα με βαμμένο γύψο. Οι αψίδες και ο εσωτερικός θόλος είναι διακοσμημένοι με υψηλά ανάγλυφα χάρτινα καρτούς, επιχρυσωμένα και ζωγραφισμένα.

Οι περίτεχνες λαξευμένες επιτύμβιες στήλες στην εσωτερική αίθουσα του μαυσωλείου υποδεικνύουν απλώς τη θέση των πραγματικών τάφων σε μια κρύπτη ακριβώς κάτω από τον κύριο θάλαμο. Υπό την εξουσία του Ούλουγκ Μπεγκ, ένα συμπαγές κομμάτι σκούρου πράσινου νεφρίτη τοποθετήθηκε πάνω από τον τάφο του Ταμερλάνου. Παλαιότερα αυτή η πέτρα είχε χρησιμοποιηθεί σε έναν τόπο λατρείας στο παλάτι του Κινέζου αυτοκράτορα, στη συνέχεια ως θρόνος του Ντούβα (απόγονου του Τζένγκις Χαν) στο Χανάτο Τσαγκατάι. Δίπλα στον τάφο του Ταμερλάνου βρίσκονται οι μαρμάρινες επιτύμβιες στήλες των γιων του Μιράν Σαχ και Σαχ Ρουχ, καθώς και των εγγονών του Μοχάμεντ Σουλτάν και Ουλούγκ Μπέγκ. Στο μαυσωλείο αναπαύεται και ο πνευματικός δάσκαλος του Ταμερλάνου Μιρ Σαΐντ Μπαράκα.

 Ιστορία 
Ανεγερθέν με πρωτοβουλία και με δαπάνες του Τιμούρ το 1404, αυτό το αριστούργημα της ισλαμικής αρχιτεκτονικής της εποχής των Τιμουρίδων κατέχει σημαντική θέση στην ιστορία της παγκόσμιας ισλαμικής αρχιτεκτονικής. Ο κύριος αρχιτέκτονας του μαυσωλείου ήταν ο Μοχάμεντ ιμπν Μαχμούν Ισφαχάνι, από την ιρανική πόλη Ισφαχάν.

 Κατασκευή 
δεξιά|μικρογραφία| Η πίσω πλευρά του Γκουρ-ι-Αμίρ
Το 1403, μετά από μια στρατιωτική εκστρατεία κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ο Μωάμεθ Σουλτάν Μίρζα, διάδοχος του θρόνου του Τιμούρ, πέθανε. Επιστρέφοντας στη Σαμαρκάνδη το φθινόπωρο του 1404, ο Τιμούρ διέταξε την κατασκευή ενός μαυσωλείου για τον εγγονό του, το οποίο έγινε ο οικογενειακός τάφος Γκουρ-ι-Αμίρ. Το μαυσωλείο χτίστηκε στο νοτιοανατολικό τμήμα της μεσαιωνικής Σαμαρκάνδης, κοντά στο μεντρεσέ και το χάνκα του Μωάμεθ Σουλτάν.

Ο Τιμούρ πέθανε κατά τη διάρκεια εκστρατείας στην Κίνα. Τον Ιανουάριο του 1405, έφτασε στην πόλη Ότραρ (τα ερείπιά της σώζονται κοντά στη συμβολή του Άρυς με τον Συρ Ντάρια), όπου αρρώστησε και πέθανε (18 Φεβρουαρίου σύμφωνα με τους περισσότερους ιστορικούς, 15 Φεβρουαρίου σύμφωνα με την ταφόπλακα του Τιμούρ). Το σώμα του Τιμούρ ταριχεύτηκε, τοποθετήθηκε σε ένα εβένινο φέρετρο επενδυμένο με ασημένιο μπροκάρ και, αντίθετα με τη θέληση του Τιμούρ, ο οποίος ήθελε να ταφεί στην πατρίδα του Κες, μεταφέρθηκε στη Σαμαρκάνδη με πρωτοβουλία του εγγονού του Χαλίλ-σουλτάν. Ο Ταμερλάνος θάφτηκε στο μαυσωλείο Γκουρ-ι Αμίρ, τότε ακόμα ημιτελές. Οι επίσημες εκδηλώσεις πένθους πραγματοποιήθηκαν στις 18 Μαρτίου 1405 από τον εγγονό του Τιμούρ Χαλίλ-Σουλτάν (1405–1409), ο οποίος κατέλαβε τον θρόνο της Σαμαρκάνδης παρά τη θέληση του παππού του, ο οποίος κληροδότησε τον θρόνο στον μεγαλύτερο εγγονό του Πιρ Μοχάμεντ.

 Μεταγενέστερη διεύρυνση 
Σε αυτό το αρχιτεκτονικό σύνολο βρίσκονται οι τάφοι του ίδιου του Τιμούρ, των γιων του Σαχ Ρουχ (πέθανε το 1447 στη Χεράτ) και Μιράν Σαχ (σκοτώθηκε στις 21 Απριλίου 1408 στην περιοχή της Ταμπρίζ), των εγγονών του - Ουλούγκ Μπεγκ (1394–1449) και του Μοχάμεντ Σουλτάν, καθώς και τους Τιμουρίδες Αμντούλο Μιρζό, Αμπντουραχμόν Μίρζο, και τον δάσκαλο και μέντορα του Τιμούρ Μιρ Σαΐντ Μπαράκα. Με τη διαθήκη του μικρότερου γιου του Τιμούρ, Σαχ Ρουχ, τα λείψανα του Μιρ Σαΐντ Μπαράκα θάβονται στο Μαυσωλείο Γκουρ-ε-Αμίρ. Ο Τιμούρ ήταν μουσουλμάνος και θαυμαστής των ταγμάτων των Σούφι. Ο κύριος πνευματικός μέντορας του Τιμούρ ήταν ο απόγονος του ισλαμικού προφήτη Μωάμεθ, Σεΐχης Μιρ Σαΐντ Μπαράκα. Ήταν αυτός που έδωσε στον Τιμούρ τα σύμβολα της εξουσίας: ένα τύμπανο και ένα λάβαρο όταν ανέβηκε στην εξουσία το 1370. Ο Μιρ Σαΐντ Μπαράκα προέβλεψε ένα μεγάλο μέλλον για τον Εμίρη. Συνόδευε τον Τιμούρ στις μεγάλες εκστρατείες του. Το 1391 τον ευλόγησε πριν από τη μάχη του με τον Τοχτάμις. Το 1403 θρήνησαν μαζί τον απροσδόκητο θάνατο του διαδόχου του θρόνου - Μωάμεθ-Σουλτάν. Σύμφωνα με τον Άραβα ιστορικό Ιμπν Αραμπσάχ ο Τιμούρ έλεγε συνεχώς: «Όλα όσα έχω καταφέρει στο κράτος και τις ισχυρότερες χώρες που κατακτήθηκαν από εμένα - όλα αυτά επιτεύχθηκαν χάρη στην προσευχή και την ευλογία του Σεΐχ Σαμσουντίν αλ-Χαβορίγια και όλη η τύχη που βρέθηκε μόνο από τον Σαΐντ Μπαράκα». Ως εκ τούτου, ο ίδιος ο Τιμούρ θάφτηκε επίσης στα πόδια του.

 Παρακμή και αποκατάσταση 
μικρογραφία| Ο τάφος του Τιμούρ, όπως φωτογραφήθηκε από τον Σεργκέι Προκούντιν-Γκόρσκι  .
μικρογραφία| Ξύλινη πύλη από το Γκουρ-ι Μιρ, με γλυπτό διάκοσμο, ίχνη πολυχρωμίας και μικρομωσαϊκά ( χαταμκάρι). Κρατικό Μουσείο Ιστορίας Πολιτισμού του Ουζμπεκιστάν.
Το 1740, ο βασιλιάς Ναντέρ Σαχ της Αυτοκρατορίας των Αφσαρίδων προσπάθησε να απομακρύνει τη σαρκοφάγο του Ταμερλάνου. Ο Ναντέρ ειδωλοποίησε τον Τιμούρ. Μιμήθηκε τη στρατιωτική ικανότητα του Τιμούρ και, αργότερα στη βασιλεία του, τη σκληρότητα του Τιμούρ, αλλά κατά τη διαδικασία αφαίρεσης η σαρκοφάγος έσπασε στα δύο. Αυτό ερμηνεύτηκε ως κακός οιωνός. Οι σύμβουλοί του τον προέτρεψαν να επιστρέψει την πέτρα στη θέση της.

Δυστυχώς, μετά το τέλος του 17ου αιώνα, η Σαμαρκάνδη βίωσε μακρά περίοδο παρακμής. Η πόλη έχασε την ιδιότητα της πρωτεύουσας από τη Μπουχάρα. Ο μεγάλος δρόμος του μεταξιού παρέκαμψε την πόλη και τα σπουδαία ιστορικά μνημεία της έμειναν άδεια και ξεχασμένα. Μόνο μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ξεκίνησαν εκτεταμένες εργασίες αποκατάστασης στο Γκουρ-ι Εμίρ.

Ο τάφος του Ταμερλάνου ανοίχθηκε λίγο πριν από τη γερμανική εισβολή στη Σοβιετική Ένωση στις 19 Ιουνίου 1941. Η εκταφή του Τιμούρ το 1941 έγινε υπό την καθοδήγηση του Σοβιετικού επιστήμονα και ανθρωπολόγου Μιχαήλ Μιχαήλοβιτς Γκεράσιμοφ, ο οποίος κατάφερε να ανασκευάσει τα χαρακτηριστικά του προσώπου του Τιμούρ από το κρανίο του και επιβεβαιώθηκε επίσης ότι είχε ύψος 172 εκατοστά και θα περπατούσε με έντονη χωλότητα.

Στη δεκαετία του 1950 ο τρούλος, η κύρια πύλη και οι μιναρέδες ανακαινίστηκαν. Εκείνη την εποχή τα πλακάκια μαγιολίκα είχαν τα περισσότερα πέσει. Στη δεκαετία του 1970 έγινε η αποκατάσταση του εσωτερικού, όμως ούτε ο Μεντρεσές ούτε ο Τεκές του αρχικού συγκροτήματος του Μοχάμεντ Σουλτάν ανακατασκευάστηκαν εκείνη την εποχή. Με την αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για τον Ταμερλάνο μετά την ίδρυση της Δημοκρατίας του Ουζμπεκιστάν το 1991, η φροντίδα των τόπων λατρείας του έχει ενταθεί.

 Κατάρα του Τιμούρ 
Όταν Σοβιετικοί επιστήμονες ήθελαν να ανοίξουν τον τάφο του Τιμούρ, κυκλοφόρησαν φήμες στη Σαμαρκάνδη ότι το άνοιγμα του τάφου θα καταριόταν αυτούς που τον άνοιξαν. Οι τοπικοί ηγέτες επιχείρησαν να προειδοποιήσουν την ομάδα ανασκαφών για τους «κινδύνους».

Ο τάφος είναι χαραγμένος με δύο προειδοποιήσεις που έγραφαν «Όταν αναστηθώ από τους νεκρούς, ο κόσμος θα τρέμει». Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς, μόλις ανοίχτηκε, ανακαλύφθηκε μια άλλη επιγραφή: «Όποιος ενοχλεί τον τάφο μου θα εξαπολύσει έναν εισβολέα πιο τρομερό από εμένα». [ καλύτερα πηγή Χρειάζεται ] Παρόλο που άνθρωποι του στενού περιβάλλοντος του Γκεράσιμοφ ισχυρίζονται ότι αυτή η ιστορία είναι κατασκευασμένη, ο θρύλος επιμένει. 

Ο τάφος ανοίχθηκε από τον Μιχαήλ Μιχαήλοβιτς Γκεράσιμοφ, έναν Σοβιετικό αρχαιολόγο στις 20 Ιουνίου 1941, δύο ημέρες πριν οι Ναζί εισβάλουν στη Σοβιετική Ένωση.

Προφανώς, ο Στάλιν πίστευε στην κατάρα  και διέταξε να ταφεί εκ νέου ο Τιμούρ. Ο Ταμερλάνος ξαναθάφτηκε με πλήρη ισλαμική κηδεία στις 20 Δεκεμβρίου 1942, περίπου ένα μήνα πριν από τη σοβιετική νίκη στο Στάλινγκραντ (αν και εκείνη τη στιγμή ο Γερμανικός Στρατός στο Στάλινγκραντ ήταν ήδη περικυκλωμένος).

 Κοντινά μνημεία 
Μερικοί θεωρούν το Γκουρ-ε Αμίρr, το μαυσωλείο Ρουχαμπάντ και μαυσωλείο Ακσαράι ως ένα συνδυασμένο σύνολο λόγω της εγγύτητάς τους.

Το Ρουχαμπάντ (14ος αιώνας) είναι ένα μικρό μαυσωλείο και λέγεται ότι περιέχει μια τρίχα του Μωάμεθ. Ο μονόροφος μεντρεσές φιλοξενεί πλέον καταστήματα τεχνιτών. Υπάρχει ένα λειτουργικό τζαμί δίπλα στον μεντρεσέ. Και τα τρία συνδυάζονται σε ένα σύνολο.

Το μαυσωλείο Ακσαράι (15ος αιώνας), πρόσφατα ανακαινισμένο, βρίσκεται σε έναν ήσυχο δρόμο πίσω από το Γκουρ-ε Αμίρ.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Κτίρια και κατασκευές στο Ουζμπεκιστάν
Κατηγορία:Μαυσωλεία