Γάιος Λαίλιος

Ο Γάιος Λαίλιος, λατιν.: Gaius Laelius ήταν Ρωμαίος στρατηγός και πολιτικός, και φίλος του Π. Κ. Σκιπίωνα Αφρικανού, τον οποίο συνόδευσε στην Ιβηρική εκστρατεία του (210–206 π.Χ.· τη Ρωμαϊκή Ισπανία, που περιελάμβανε τη σύγχρονη Ισπανία και την Πορτογαλία) και την αφρικανική εκστρατεία του (204–202 π.Χ.). Η διοίκηση του ρωμαϊκού στόλου στην επίθεση στη Νέα Καρχηδόνα, και η διοίκηση του ρωμαϊκού ιππικού στη Ζάμα, συνέβαλαν στις νίκες του Π. Κ. Σκιπίωνα.

 Καταγωγή 
Σύμφωνα με ορισμένους Ρωμαίους ιστορικούς, συμπεριλαμβανομένου του Πολύβιου (Βιβλίο 10), ο Λαίλιος ήταν φίλος του Σκιπίωνα από την παιδική του ηλικία. Ωστόσο, το οικογενειακό του υπόβαθρο είναι ασαφές. Αυτή η αφάνεια, δυστυχώς, επεκτείνεται και στον τρόπο με τον οποίο γνώρισε αρχικά τον Σκιπίωνα. Ο Λίβιος πρότεινε ότι δεν προερχόταν από πλούσια οικογένεια, καθώς ήθελε να διοικήσει την εκστρατεία κατά του Αντιόχου Γ΄ του Μεγάλου το 190 π.Χ. για να επιδιορθώσει (ή πιθανότατα να κάνει) την οικογενειακή του περιουσία.

Ο Πολύβιος προτείνει ότι ο Λαίλιος ήταν σύντροφος του Σκιπίωνα από τις πρώτες ημέρες τους στον στρατό μαζί, αφού ο Λαίλιος ήταν όπως φαίνεται μάρτυρας της διάσωσης τού πατέρα του από τον Σκιπίωνα σε μία αψιμαχία, που πιθανότατα ήταν η μάχη του Τικινού στα τέλη του 218 π.Χ. 

Ο Λαίλιος συνόδευσε τον Σκιπίωνα σε διάφορες αποστολές από το 210 π.Χ. έως το 201 π.Χ., αλλά δεν ξεκίνησε την πολιτική του σταδιοδρομία, παρά μόνο αφού επέστρεψε στη Ρώμη. Αυτή η έλλειψη αναγνώρισης μπορεί να οφειλόταν στη σχετικά χαμηλή κοινωνική του θέση, ή/και στην έλλειψη πλούτου και πολιτικής επιρροής της οικογένειάς του.   Ωστόσο, δεδομένου ότι το όνομα «Λαίλιος» αρχίζει να εμφανίζεται μόνο με την επανάληψη του Β΄ Καρχηδονιακού Πολέμου, μπορεί να είναι ο ίδιος (και η οικογένειά του, κανένα μέλος της οποίας δεν αναφέρεται προηγουμένως) ακόμη πιο χαμηλής θέσης από ό,τι υποτίθεται.

 Στρατιωτική σταδιοδρομία: ο Λαίλιος στην Ισπανία (210–206 π.Χ.) 
Στην Ιβηρική εκστρατεία, που διήρκεσε από το 210 π.Χ. έως το 206 περίπου π.Χ., ο Λαίλιος ήταν πιστός υποδιοικητής, ο μόνος άνθρωπος στον οποίο ο Σκιπίων εκμυστηρεύτηκε το σύνολο των σχεδίων του για να καταλάβει την Ιβηρία. Διοικούσε τον στόλο των τριάντα πλοίων στην επίθεση στη Νέα Καρχηδόνα το 209 π.Χ. Ο Λαίλιος ήταν υπεύθυνος για ορισμένους σημαντικούς ομήρους μετά την κατάληψη της Νέας Καρχηδόνας, και εστάλη, μαζί με αυτούς τους ομήρους, από τον Σκιπίωνα στη Ρώμη με μία πεντήρη με τα νέα αυτής της σημαντικής νίκης. Η Σύγκλητος έδωσε στον Λαίλιο περαιτέρω εντολές για τον Σκιπίωνα, τις οποίες ο Λαίλιος μετέφερε πίσω στον Σκιπίωνα, ενώ τα στρατεύματα βρίσκονταν ακόμη στα χειμερινά τους καταλύματα στο Ταράκο. Ο χρόνος λοιπόν ήταν γύρω στις αρχές του 208 π.Χ.

Σύμφωνα με τον Πολύβιο, ο Λαίλιος διοικούσε τότε την αριστερή πτέρυγα του στρατού, επιτιθέμενος στη δεξιά πτέρυγα του Ασδρούβαλ, στη μάχη της Bαίκουλα (κοντά στο Bάιλεν) το 208 π.Χ., όπου ο Σκιπίωνας προκάλεσε ήττα στον Ασδρούβαλ, ο οποίος στη συνέχεια υποχώρησε στη βόρεια Ιβηρία και στην Ιταλία. Το επόμενο έτος, το 207 π.Χ., δαπανήθηκε η εδραίωση της θέσης τους, αν και ο Σκιπίωνας έστειλε τον Σιλανό να αντιμετωπίσει τον νεότερο Καρχηδόνιο διοικητή στην Ιβηρία, και έβαλε τον μικρότερο αδελφό του, Λεύκιο, να αιχμαλωτίσει την Ορόνγις (που πιστεύεται ότι είναι η σημερινή Χαέν). Η εμπλοκή του Λαίλιου στα γεγονότα του τρέχοντος έτους είναι σε μεγάλο βαθμό άγνωστη.

Ο ρόλος του Λαίλιου στην αποφασιστική μάχη της Ιλίπας (206 π.Χ.) είναι εξίσου ασαφής. Στο άμεσο επακόλουθο, όμως, στάλθηκε για να πείσει τον Βερβέρο (ή Μασαισυλιανό) βασιλιά Σύγακα να ανανεώσει την πίστη του στη Ρώμη, αλλά απέτυχε, λόγω της άρνησης του βασιλιά να επικυρώσει οποιαδήποτε συνθήκη εκτός από τον ίδιο τον Σκιπίωνα. Ως εκ τούτου, ο Σκιπίωνας πήγε προσωπικά στη Μασαισυλιανή αυλή για να εξασφαλίσει τη συμμαχία. Λίγο μετά από αυτή τη διπλωματική επιτυχία, η πόλη της Γάδης έδειξε δυσαρέσκεια με την Καρχηδονιακή κυριαρχία, και όταν το αντιλήφθηκε αυτό, ο Σκιπίωνας έστειλε τον Λαίλιο δια θαλάσσης και τον Μάρκιο από ξηρά για να καταλάβει την πόλη. Στον δρόμο οι αποστάτες της πόλης συνελήφθησαν, αλλά η μοίρα -με την οποία επρόκειτο να απελαθούν στην Αφρική- ηττήθηκε από τον Λαίλιο στη μάχη της Καρτείας. Οι Ρωμαίοι τότε προβληματίστηκαν από μία εξέγερση μεταξύ των στρατιωτών, και τις εξεγέρσεις μεταξύ των τοπικών φυλών στα τέλη του 206 π.Χ., όταν ο Σκιπίωνας αρρώστησε. Ο ρόλος του Λαίλιου κατά τη διάρκεια της εξέγερσης δεν είναι ξεκάθαρος, αλλά σημειώνεται ότι διοικούσε το ιππικό του Σκιπίωνα Αφρικανού, όταν ο τελευταίος βάδισε για να υποτάξει την εξέγερση των Ιλεργετών.

 Ο Λαίλιος στην Αφρική (204–202 π.Χ.) 
Κατά το έτος της υπατείας του Σκιπίωνα (205 π.Χ.), ο Λαίλιος πήγε μαζί του στην καθορισμένη επαρχία του, τη Σικελία, όπου διεξήγαγε μία εκστρατεία ή επιδρομή στη βόρεια Αφρική, ενώ ο Σκιπίωνας ετοίμαζε τα στρατεύματά του και τις προμήθειες του για μία ευρείας κλίμακας εισβολή. Ο σκοπός αυτής της αποστολής ήταν να αξιολογήσει την κατάσταση στην Αφρική. Και οι δύο πρίγκιπες είχαν προηγουμένως κερδηθεί, ο Σύφαξ διέλυσε τη συμμαχία του με τον Σκιπίωνα, και προσχώρησε στους Καρχηδονίους, όταν του προσφέρθηκε μία γαμήλια συμμαχία με τη Σοφονίσβα, μια διάσημης ωραιότητας Καρχηδόνια, την κόρη του Ασδρούβαλ Γίσκο. Στη συνέχεια, ο Σύφαξ έδιωξε τον πρώην αρραβωνιαστικό της νύφης του, Μασινίσα Α΄ —ο οποίος παρέμεινε πιστός στον Σκιπίωνα, έχοντας επιβεβαιώσει μία συμμαχία μαζί του λίγο μετά τη μάχη της Ιλίπας— από τα εδάφη του. Ο Mασινίσα Α΄, τώρα ουσιαστικά φυγάς, ήρθε στον Λαίλιο κατά τη διάρκεια της επιδρομής του, θεωρούμενος ότι βρισκόταν στην περιοχή Ίππο Ρέγιος, για να τον ενημερώσει για την κατάστασή του. Ο Λαίλιος μπόρεσε τότε να μεταφέρει τον επείγοντα χαρακτήρα της εισβολής στον Σκιπίωνα.

Περίπου το 204 π.Χ., ο Σκιπίωνας ήταν έτοιμος να εισβάλει στην Αφρική. Μετά από αρκετές αψιμαχίες και μία περίοδο επινοημένης εκεχειρίας, οι Ρωμαίοι επιτέθηκαν στο συμμαχικό στρατόπεδο στη μάχη της Ουτίκας, κατά την οποία ο Σκιπίωνας και ο Λαίλιος πυρπόλησαν το στρατόπεδο των Καρχηδονίων.  Οι Ρωμαίοι, ωστόσο, δεν κατάφεραν να αποσπάσουν τον Σύφακα από τη συζυγική και πολιτική συμμαχία του με τους Καρχηδονίους. Ούτε ήταν δυνατή η πλήρης νίκη επί του καρχηδονιακού στρατού, με τον Σκιπίωνα να φοβάται για τον στόλο του.

Τελικά, το 203 π.Χ., ο Λαίλιος νίκησε τον Σύφακα, κατέλαβε την πόλη Κίρτα και πήρε τον Σύφακα ζωντανό. Στη συνέχεια οδήγησε τον αιχμάλωτο πρίγκιπα και τον γιο του Βερμίνα και μερικούς άλλους ηγετικούς άνδρες στη Ρώμη. 

Στη Zάμα (202 π.Χ.), ο Λαίλιος προσέφερε σημαντικές υπηρεσίες στη διοίκηση του ιππικού,  που τοποθετήθηκε και πάλι αρχικά στην αριστερή πτέρυγα με τον Mασινίσα στη δεξιά πτέρυγα.  Χωρίς το ιππικό να επέμβει σε μία κρίσιμη στιγμή και να πέσει πάνω στους Καρχηδόνιους από τα μετόπισθεν, ο Σκιπίων μπορεί κάλλιστα να ηττήθηκε. 

 Πολιτική σταδιοδρομία 
Ο Λαίλιος εξελέγη ταμίας (quaestor) μετά την αποφασιστική νίκη του Σκιπίωνα το 202 π.Χ. Το 197 π.Χ. εξελέγη αγορανόμος των πληβείων και το 196 π.Χ. έγινε πραίτωρ της Σικελίας, και τις δύο φορές προφανώς με τη βοήθεια του πρώην διοικητή και παλαιού του φίλου. Η επιρροή του Σκιπίωνα, ωστόσο, δεν χρησίμευσε για να κερδίσει ο Λαίλιος την υπατεία το 192 π.Χ.  Τελικά, το 190, εξελέγη ύπατος μαζί με τον μικρότερο αδελφό τού Σκιπίωνα, Σκιπίωνα Ασιατικό, αλλά απέτυχε να κερδίσει την ηγεσία της εκστρατείας κατά του Αντιόχου Γ΄ του Μεγάλου, κάτι που θα τον πλούτιζε. Μία εκδοχή λέει ότι ο ίδιος ο Λαίλιος προσέφερε ευγενικά στη Σύγκλητο την επιλογή, αντί της παραδοσιακής κλήρωσης, να αποφασίσει εκείνη την κατανομή των επαρχιών. Όταν ο φίλος του Σκιπίωνας Αφρικανός ανακοίνωσε, ότι εάν ο αδελφός του Λεύκιος επιλεγόταν για να ηγηθεί της εκστρατείας κατά του Αντιόχου Γ΄, θα συνόδευε τον αδελφό του ως λεγάτος, η απόφαση ήταν αναπόφευκτη - ο Λεύκιος ήταν προτιμητέος. Η απόφαση του Λαίλιου, αν αυτή η εκδοχή είναι σωστή, ήταν ένας θρίαμβος φιλίας, αλλά όχι για τα προσωπικά του οικονομικά.

Του δόθηκε η Γαλατία ως επαρχία του, και εργάστηκε στην οργάνωση της πρόσφατα κατακτημένης περιοχής στην Εντεύθεν τωνΆλπεων Γαλατία (κοιλάδα του Πάδου). Η Πλακεντία και η Κρεμόνα ξανακατοικήθηκαν. 

 Μετέπειτα ζωή 
Όπως και άλλοι συνταξιούχοι Ρωμαίοι στρατηγοί, ο Λαίλιος υπηρέτησε αργότερα σε πρεσβείες στον βασιλιά Περσέα της Μακεδονίας (174-173 π.Χ.) και στην Πέραν των Άλπεων Γαλατία (Ναρβωνική) το170 π.Χ. 

Η σύζυγος του Λαίλιου δεν είναι γνωστή, αλλά π. το 188 π.Χ., αυτός απέκτησε έναν νόμιμο γιο, που θα γινόταν ύπατος το 140 π.Χ., τον Γάιο Λαίλιο Σάπιενς. Η σχέση τού γιου του με τον Σκιπίωνα Αιμιλιανό αντικατοπτρίζει, από πολλές απόψεις, τη φιλία του ίδιου του Λαίλιου του Πρεσβύτερου με τον Σκιπίωνα τον Αφρικανό, καθώς ο Λαίλιος ο Νεότερος πολεμούσε στον Γ΄ Καρχηδονιακό Πόλεμο ως υφιστάμενος του Σκιπίωνα Αιμιλιανού, και ήταν επίσης πολιτικός σύμμαχος και πελάτης του, ως μέρος του Σκιπιωνικού Κύκλου.

Ήταν επίσης το 160 π.Χ., όταν ο ηλικιωμένος Λαίλιος (πιθανότατα τότε στα εβδομήντα του) συνάντησε τον συγγραφέα Πολύβιο στη Ρώμη  κατά τα τελευταία του χρόνια, και του έδωσε πολλές πληροφορίες από πρώτο χέρι για τον Σκιπίωνα Αφρικανό.  Ο Πολύβιος ήταν πελάτης τού κουνιάδου τού Σκιπίωνα Λεύκιου Αιμίλιου Παύλου Μακεδονικού (ο οποίος απεβίωσε ξαφνικά το ίδιο έτος, 160 π.Χ.), και έγινε φίλος και των δύο γιων του, κυρίως του Π. Κ. Σκιπίωνα Αιμιλιανού (υιοθετημένου εγγονού του Σκιπίωνα Αφρικανού).

Ο Λαίλιος φαίνεται να απεβίωσε μερικά χρόνια μετά το 160 π.Χ., αλλά το έτος τού τέλους του δεν αναφέρεται, ούτε από τον Λίβιο, ούτε από τον Πολύβιο.

 Στη λαϊκή κουλτούρα 
Ως μία σχετικά μικρή φιγούρα στη ρωμαϊκή ιστορία, τα μέσα ενημέρωσης δεν απεικονίζουν πολλά από τον Γάιο Λαίλιο. Η όπερα Scipione του Γκέοργκ Φρ. Χέντελ, για το ρομαντικό επεισόδιο «Η Εγκράτεια του Σκιπίωνα», είναι μία από τις λίγες περιπτώσεις. Ο Λαίλιος (ιταλοποιημένος σε "Λέλιο") αναλαμβάνει, εκτός από τον ιστορικό του ρόλο ως υφιστάμενος του Σκιπίωνα, έναν ενδιάμεσο ρόλο μεταξύ της Ιβηρικής πριγκίπισσας Βερενίκης και τού φίλου του, καθώς και του παρέχει το δικό του έρωτα.

Πρόσφατα, ωστόσο, είχε έναν αρκετά σημαντικό, αν και σε μεγάλο βαθμό αρνητικό, ρόλο στο Σκιπίων του Ρος Λέικι και έναν δευτερεύοντα ρόλο (αν και συγκριτικά μεγάλος δίπλα στο υπόλοιπο ρωμαϊκό καστ) στο Υπερηφάνεια της Καρχηδόνας του Ν΄τειβιντ Άντονυ Ντάραμ. Ένα αυτοδημοσιευμένο βιβλίο Αυτοκράτωρ: Ιταλία του Έριχ Β. Χάρτμαν, πιθανότατα μέρος μίας τριλογίας ή σειράς, έχει τον Λαίλιο ως δεύτερο αφηγητή να χαρτογραφεί γεγονότα του Β΄ Καρχηδονιακού Πολέμου, ενώ συνομιλεί (ή θυμάται) με τον πρώτο αφηγητή, Πολύβιο, ο οποίος συλλέγει υλικό για τις Ιστορίες του.

 Αναφορές 

Πηγές
 Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Laelius". Encyclopædia Britannica. Vol. 16 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 62–63.

Κατηγορία:Αρχαίοι Ρωμαίοι στρατηγοί
Κατηγορία:Ρωμαίοι πολιτικοί
Κατηγορία:Ρωμαίοι ύπατοι του 2ου αιώνα π.Χ.