Λίον Φόιχτβανγκερ

Ο Λίον Φόιχτβανγκερ ()  (7 Ιουλίου 1884 - 21 Δεκεμβρίου 1958) ήταν Γερμανοεβραίος μυθιστοριογράφος ιστορικών μυθιστορημάτων και θεατρικός συγγραφέας. Εξέχουσα προσωπικότητα στον λογοτεχνικό κόσμο της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης στη Γερμανία, το έργο του επηρέασε συγχρόνους του, όπως τον θεατρικό συγγραφέα Μπέρτολτ Μπρεχτ. 

Η εβραϊκή καταγωγή και η έντονη κριτική του προς το Ναζιστικό κόμμα, χρόνια πριν αυτό αναλάβει την εξουσία, προεξόφλησαν ότι θα γινόταν στόχος διωγμών από την κυβέρνηση μετά την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία τον Ιανουάριο του 1933. Μετά από μια σύντομη περίοδο σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στη Γαλλία και μια περιπετειώδη απόδραση από την Ευρώπη, το 1940 βρήκε άσυλο στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου έζησε έως τον θάνατό του το 1958.

 Βιογραφικά στοιχεία 

Ο Λίον Φόιχτβανγκερ γεννήθηκε το 1884 στο Μόναχο και καταγόταν από πλούσια οικογένεια της αφομοιωμένης εβραϊκής αστικής τάξης της Βαυαρίας. Σπούδασε φιλολογία και λογοτεχνία στο Βερολίνο και το Μόναχο (1903–07) και έλαβε διδακτορικό το 1918 με διατριβή για τον ποιητή Χάινριχ Χάινε. Το πρώτο του μυθιστόρημα ήταν Η άσχημη δούκισσα (1923) αναφέρεται στη Μαργαρίτα του Τυρόλου. Το 1925 έγινε διάσημος με την έκδοση του ιστορικού μυθιστορήματος Ο Εβραίος Συς, που αποκάλυψε ένα βάθος ψυχολογικής ανάλυσης που παρέμεινε χαρακτηριστικό του μεταγενέστερου έργου του και τον κατέστησε έναν από τους πιο πολυδιαβασμένους γερμανόφωνους συγγραφείς του 20ού αιώνα.

Αρχικά εργάστηκε ως δημοσιογράφος, κριτικός θεάτρου, σκηνοθέτης και θεατρικός συγγραφέας, ήταν ένας από τους ιδρυτές, το 1908, του πολιτιστικού περιοδικού Der Spiegel (15 τεύχη). Το 1912, παντρεύτηκε τη Μάρτα Λέφλερ. Το ζευγάρι ταξίδεψε στην Ελβετία, την Ιταλία και στη συνέχεια στη Νότια Γαλλία (1912-1913). Το 1914,  η κήρυξη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου τον βρήκε στην Τύνιδα. Αιχμαλωτίσθηκε, κατάφερε να δραπετεύσει και έφτασε στο Μόναχο. Μετά τον πόλεμο, έγινε ειρηνιστής και αντιμιλιταριστής. Τη δεκαετία του 1920 ήταν φίλος και συνεργάτης του Μπέρτολτ Μπρεχτ στο Βερολίνο. Μαζί μετέφρασαν τον Εδουάρδο Β' του Κρίστοφερ Μάρλοου και θεατρικά έργα του Αισχύλου και του Αριστοφάνη.

Τον Ιανουάριο του 1933, βρισκόταν στις Ηνωμένες Πολιτείες όταν τα SA λεηλάτησαν το σπίτι του στο Βερολίνο, κατάσχεσαν τα υπάρχοντά του, του στέρησαν την υπηκοότητα και το διδακτορικό του δίπλωμα και απαγόρευσαν τα βιβλία του. Κατέφυγε εξόριστος στη Νότια Γαλλία, στο Σαναρί-συρ-Μερ. Μαζί με τον Μπρεχτ και τον Βίλι Μπρέντελ, εξέδωσε την εφημερίδα Das Wort, την πιο σημαντική αντιφασιστική έκδοση Γερμανών συγγραφέων-μεταναστών. Ειρηνιστής και αντιμιλιταριστής, έγινε ένας από τους ηγέτες των Γερμανών διανοουμένων που αγωνίζονταν κατά του ναζισμού. Το σπίτι του έγινε το σημείο συνάντησης της γερμανικής διανόησης στην εξορία. Τα έργα του συμπεριλήφθηκαν μεταξύ εκείνων που κάηκαν στις ναζιστικές πυρκαγιές βιβλίων που πραγματοποιήθηκαν σε όλη τη Γερμανία στις 10 Μαΐου 1933. Το 1936, δημοσίευσε το ιστορικό μυθιστόρημα Ο Ψεύτικος Νέρωνας, μια μεταφορά για τον ναζισμό. 

Όταν η Γαλλία κήρυξε τον πόλεμο στη Γερμανία το 1939, φυλακίστηκε δύο φορές σε στρατόπεδο συγκέντρωσης κοντά στην Αιξ-αν-Προβάνς, όπου οι γαλλικές αρχές κρατούσαν όλους τους Γερμανούς υπηκόους χωρίς διάκριση, Ναζί ή αντιναζί. Αυτή η περίοδος αποτελεί το θέμα του αυτοβιογραφικού του έργου Ο Διάβολος στη Γαλλία. Κατάφερε να δραπετεύσει και με τη σύζυγό του - με τη βοήθεια του Αμερικανού δημοσιογράφου Βάριαν Φράι, και του ζεύγους Γουέιτστιλ και Μάρθας Σαρπ - διέφυγαν πεζοί μέσα από τα Πυρηναία και έφτασαν στην Πορτογαλία μέσω Ισπανίας. Από εκεί μετανάστευσαν στις ΗΠΑ , όπου τους χορηγήθηκε πολιτικό άσυλο.
μικρογραφία|450x450εσ|Η βίλα Αουρόρα καθιερώθηκε ως ένα μοναδικό πολιτιστικό μνημείο της γερμανικής εξορίας στην Καλιφόρνια
Το 1940, εγκαταστάθηκε στο Λος Άντζελες, όπου δημοσίευσε το βιβλίο του Εξορία. Το 1943, αγόρασε τη βίλα Αουρόρα, όπου φιλοξένησε πολλούς διανοούμενους και καλλιτέχνες που είχαν εκδιωχθεί από τον Ναζισμό. Στους καλεσμένους τους περιλαμβάνονταν οι Τόμας και Χάινριχ Μαν, ο Μπέρτολτ Μπρεχτ, ο ​​Μπρούνο Φρανκ, ο Τσάρλι Τσάπλιν, ο Φραντς Βέρφελ και η σύζυγός του Άλμα Μάλερ-Βέρφελ, ο Χανς Άισλερ και πολλοί άλλοι. 

Το 1948, υπέβαλε αίτηση για την αμερικανική υπηκοότητα, η οποία πάντα απορρίπτονταν λόγω των διασυνδέσεών του με το κομμουνιστικό κίνημα καθώς είχε ήδη εκφρασθεί υπέρ του Στάλιν και υποστήριζε την κομμουνιστική κυβέρνηση της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας - εξ ου και η ύπαρξη γραμματοσήμου της ΛΔΓ με την εικόνα του - όπου θεωρήθηκε ήρωας του αντιφασισμού.

Ένα από τα σημαντικότερα μυθιστορήματα αυτού του μεγάλου θαυμαστή της εποχής του Διαφωτισμού και των αξιών της Γαλλικής Επανάστασης είναι Η σοφία του τρελού, αφιερωμένο στον Ζαν-Ζακ Ρουσσώ. Στο τέλος της ζωής του, ασχολήθηκε ξανά με εβραϊκά θέματα, το 1955 έγραψε το μυθιστόρημα Η Εβραία του Τολέδο, βασισμένο στο θεατρικό έργο του Φραντς Γκριλπάρτσερ Η Εβραιοπούλα του Τολέδο (1872) και υποστήριξε το Κράτος του Ισραήλ ως εβραϊκό καταφύγιο. Πολλά έργα του έχουν διασκευασθεί για τον κινηματογράφο.

Το 1953, του απονεμήθηκε το Εθνικό Βραβείο Πρώτης Τάξης της Ανατολικής Γερμανίας για την τέχνη και τη λογοτεχνία.

 Σταλινισμός 
Το 1935, απογοητευμένος από τη στάση της Δύσης που ακολουθούσε πολιτική κατευνασμού της ναζιστικής Γερμανίας και της φασιστικής Ιταλίας, ο Φόιχτβανγκερ πλησίασε τον σοβιετικό κομμουνισμό βρίσκοντας εκεί τον πιο άσπονδο εχθρό του εθνικοσοσιαλισμού της Γερμανίας. 

Από τον Νοέμβριο του 1936 έως τον Φεβρουάριο του 1937 ταξίδεψε στη Σοβιετική Ένωση. Στο βιβλίο του Μόσχα 1937 επαίνεσε τη ζωή υπό τον Ιωσήφ Στάλιν. Υπερασπίστηκε επίσης τη Μεγάλη Εκκαθάριση και τις Δίκες της Μόσχας που λάμβαναν χώρα τότε εναντίον πραγματικών και φανταστικών Τροτσκιστών και «εχθρών του λαού». Ο έπαινος του Φόιχτβανγκερ για τον Στάλιν προκάλεσε την οργή του Άρνολντ Τσβάιχ και του Φραντς Βέρφελ. Το βιβλίο επικρίθηκε από τους Τροτσκιστές ως έργο αφελούς απολογίας.  Όλα αυτά αργότερα καθυστέρησαν την πολιτογράφησή του στις ΗΠΑ.

 Ασθένεια και θάνατος 
Ο Λίον Φόιχτβανγκερ αρρώστησε με καρκίνο του στομάχου το 1957. Μετά από αρκετές επεμβάσεις, πέθανε από εσωτερική αιμορραγία στα τέλη του 1958. Η σύζυγός του Μάρτα συνέχισε να ζει στη βίλα Αουρόρα στην ακτή και παρέμεινε μια σημαντική προσωπικότητα στην κοινότητα των εξόριστων, αφιερώνοντας το υπόλοιπο της ζωής της στο έργο του συζύγου της. Πριν από τον θάνατό της το 1987, δώρισε τα έγγραφα, τις φωτογραφίες και την προσωπική βιβλιοθήκη του συζύγου της στη Βιβλιοθήκη Μνήμης Φόιχτβανγκερ, που ανήκει στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας.

 Βιβλία (επιλογή) 

 1923: Die häßliche Herzogin Margarete Maultasch ( Η άσχημη δούκισσα ) - αναφέρεται στη Μαργαρίτα του Τυρόλου (14ος αιώνας) 
 1925: Jud Süß (Ο Εβραίος Συς) 
 Η τριλογία Wartesaal (Αίθουσα Αναμονής)
 Erfolg. Drei Jahre Geschichte einer Provinz (Επιτυχία: Τρία χρόνια στη ζωή μιας επαρχίας), 1930
 Die Geschwister Oppermann (Οι αδελφοί Όπερμαν),1933
 Exil (Εξορία),έκδοση στη γερμανική γλώσσα στο Άμστερνταμ το 1940
 Η Τριλογία του Ιώσηπου - αναφέρεται στον Ιώσηπο Φλάβιο που ξεκινά το έτος 60 στην Αρχαία Ρώμη
 Der jüdische Krieg (Ο Εβραϊκός Πόλεμος ), 1932
 Die Söhne ( Ο Εβραίος της Ρώμης ), 1935
 Der Tag wird kommen ( Η μέρα θα έρθει ), 1942
 Marianne in Indien und sieben andere Erzählungen ( Η Μαριάννα στην Ινδία και επτά άλλα διηγήματα)
 1936: Der falsche Nero (Ο ψεύτικος Νέρωνας ) - αναφέρεται στον Τερέντιο Μάξιμο
 1937:  Moskau 1937 ( Μόσχα 1937 )
 1941: Der Teufel in Frankreich ( Ο Διάβολος στη Γαλλία ), 1941
 1943: Die Brüder Lautensack ( Οι αδελφοί Λάουτενσακ )
 1944: Simone (Σιμόν) 
 1946: Der treue Peter ( Ο πιστός Πέτρος )
 1947/48: Die Füchse im Weinberg ( Οι αλεπούδες στον αμπελώνα ),  – μυθιστόρημα που αναφέρεται στον Πιερ-Ωγκυστέν Καρόν ντε Μπωμαρσαί και τον Βενιαμίν Φραγκλίνο και διαδραματίζεται κυρίως στο Παρίσι μετά τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ το 1776. 
 1948: Wahn oder Der Teufel in Boston (Ο Διάβολος στη Βοστώνη), θεατρικό έργο για τις δίκες μαγισσών του Σάλεμ το 1692.
 1949: Ο Οδυσσέας και το Χοίροι, και Άλλες Ιστορίες, συλλογή δεκαέξι διηγημάτων
 1951: Γκόγια -  μυθιστόρημα για τον ζωγράφο Φρανθίσκο Γκόγια τη δεκαετία του 1790 στην Ισπανία
 1952: Narrenweisheit oder Tod und Verklärung des Jean-Jacques Rousseau (Η σοφία του τρελού ή Θάνατος και μεταμόρφωση του Ζαν-Ζακ Ρουσό ),  μυθιστόρημα που διαδραματίζεται πριν και κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης
 1955: Die Jüdin von Toledo ( Η Εβραία του Τολέδο )
 1957: Jefta und seine Tochter ( Ο Τζέφθα και η κόρη του )

 Μεταφράσεις στα ελληνικά 

 Η Εβραία του Τολέδο, μτφ. Θόδωρος Παρασκευόπουλος, εκδ. Εξάντας, 2004 

 Παραπομπές 

Κατηγορία : Γερμανοί συγγραφείς
Κατηγορία:Γερμανοί μυθιστοριογράφοι
Κατηγορία : Γερμανοί θεατρικοί συγγραφείς
Κατηγορία:Γερμανοεβραίοι
Κατηγορία:Εβραίοι θεατρικοί συγγραφείς
Κατηγορία:Εβραίοι λογοτέχνες