Ευρωπαϊκοί θρησκευτικοί πόλεμοι

Οι Ευρωπαϊκοί θρησκευτικοί πόλεμοι (αγγλικά:European wars of religion) ήταν μια σειρά πολέμων που διεξήχθησαν στην Ευρώπη κατά τον 16ο, 17ο και στις αρχές του 18ου αιώνα.   Οι πόλεμοι, που έλαβαν χώρα μετά την έναρξη της Προτεσταντικής Μεταρρύθμισης το 1517, διατάραξαν τη θρησκευτική και πολιτική τάξη στις καθολικές χώρες της Ευρώπης, ή αλλιώς τον Χριστιανισμό. Άλλα κίνητρα κατά τη διάρκεια των πολέμων περιλάμβαναν εξεγέρσεις, εδαφικές διεκδικήσεις και συγκρούσεις μεγάλων δυνάμεων. Μέχρι το τέλος του Τριακονταετούς Πολέμου (1618–1648), η Καθολική Γαλλία είχε συμμαχήσει με τις Προτεσταντικές δυνάμεις εναντίον της Καθολικής μοναρχίας των Αψβούργων. Οι πόλεμοι τερματίστηκαν σε μεγάλο βαθμό με την Συνθήκη της Βεστφαλίας (1648), η οποία καθιέρωσε μια νέα πολιτική τάξη που είναι τώρα γνωστή ως Βεστφαλική κυριαρχία.

Οι συγκρούσεις ξεκίνησαν με τον μικρό Πόλεμο των Ιπποτών (1522–1523), ακολουθούμενο από τον μεγαλύτερο Πόλεμο των Γερμανών Χωρικών (1524–1525) στην Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Ο πόλεμος εντάθηκε αφότου η Καθολική Εκκλησία ξεκίνησε την Αντιμεταρρύθμιση ενάντια στην ανάπτυξη του Προτεσταντισμού το 1545. Οι συγκρούσεις κορυφώθηκαν με τον Τριακονταετή Πόλεμο, ο οποίος κατέστρεψε τη Γερμανία και σκότωσε το ένα τρίτο του πληθυσμού της.   Η Συνθήκη της Βεστφαλίας επέλυσε σε γενικές γραμμές τις συγκρούσεις αναγνωρίζοντας τρεις ξεχωριστές χριστιανικές παραδόσεις στην Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία: τον Ρωμαιοκαθολικισμό, τον Λουθηρανισμό και τον Καλβινισμό. Μικρότεροι θρησκευτικοί πόλεμοι συνέχισαν να διεξάγονται στη Δυτική Ευρώπη μέχρι τη δεκαετία του 1710, συμπεριλαμβανομένων των Πολέμων των Τριών Βασιλείων (1639–1651) στα Βρετανικά Νησιά, των πολέμων Σαβοΐας-Βαλδένσιας (1655–1690) και του Πολέμου του Τόγκενμπουργκ (1712) στις Δυτικές Άλπεις.  

 Ορισμοί και συζητήσεις 
Οι ευρωπαϊκοί θρησκευτικοί πόλεμοι είναι επίσης γνωστοί ως οι Πόλεμοι της Μεταρρύθμισης.   Το 1517, οι Ενενήντα Πέντε Θέσεις του Μαρτίνου Λούθηρου χρειάστηκαν μόνο δύο μήνες για να διαδοθούν σε όλη την Ευρώπη με τη βοήθεια του τυπογραφείου, ξεπερνώντας τις ικανότητες του Αγίου Ρωμαίου Αυτοκράτορα Καρόλου Ε΄ και του παπισμού να τις περιορίσουν. Το 1521, ο Λούθηρος αφορίστηκε, σφραγίζοντας το σχίσμα εντός της Δυτικής Χριστιανοσύνης μεταξύ της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας και των Λουθηρανών και ανοίγοντας την πόρτα σε άλλους Προτεστάντες να αντισταθούν στην εξουσία του παπισμού.

Αν και οι περισσότεροι πόλεμοι έληξαν με την Συνθήκη της Βεστφαλίας το 1648,   οι θρησκευτικές συγκρούσεις συνέχισαν να μαίνονται στην Ευρώπη τουλάχιστον μέχρι τη δεκαετία του 1710. Σε αυτούς περιλαμβάνονταν οι πόλεμοι Σαβοΐαρδου-Βαλδένσιας (1655–1690),   ο Εννεαετής Πόλεμος (1688–1697, συμπεριλαμβανομένης της Ένδοξης Επανάστασης και του Γουλιελμιτικού Πολέμου στην Ιρλανδία),  και ο Πόλεμος της Ισπανικής Διαδοχής (1701–1714).  Το αν αυτά θα πρέπει να συμπεριληφθούν στους ευρωπαϊκούς θρησκευτικούς πολέμους εξαρτάται από το πώς κάποιος ορίζει έναν θρησκευτικό πόλεμο και από το αν αυτοί οι πόλεμοι μπορούν να θεωρηθούν «ευρωπαϊκοί» (δηλαδή διεθνείς και όχι εγχώριοι). 

Η θρησκευτική φύση των πολέμων έχει επίσης συζητηθεί και έχει αντιπαραβληθεί με άλλους παράγοντες που έπαιζαν ρόλο, όπως εθνικοί, δυναστικοί (π.χ. θα μπορούσαν συχνά να χαρακτηριστούν ταυτόχρονα ως πόλεμοι διαδοχής) και οικονομικά συμφέροντα. Οι μελετητές έχουν επισημάνει ότι ορισμένοι ευρωπαϊκοί πόλεμοι αυτής της περιόδου δεν προκλήθηκαν από διαμάχες που προκλήθηκαν από τη Μεταρρύθμιση, όπως οι Ιταλικοί Πόλεμοι (1494–1559, που αφορούσαν μόνο Καθολικούς), καθώς και ο Βόρειος Επταετής Πόλεμος (1563–1570, που αφορούσε μόνο Λουθηρανούς). Άλλοι τονίζουν το γεγονός ότι υπήρχαν διαθρησκευτικές συμμαχίες, όπως η βοήθεια του Λουθηρανού δούκα Μαυρικίου της Σαξονίας προς τον Καθολικό αυτοκράτορα Κάρολο Ε΄ στον πρώτο Σμαλκαλδικό Πόλεμο το 1547, προκειμένου να γίνει ο Σάξονας εκλέκτορας αντί του Ιωάννη Φρειδερίκου, του Λουθηρανού ξαδέρφου του, ενώ ο Καθολικός βασιλιάς Ερρίκος Β΄ της Γαλλίας υποστήριξε την Λουθηρανική υπόθεση στον Δεύτερο Σμαλκαλδικό Πόλεμο το 1552 για την εξασφάλιση γαλλικών βάσεων στη σύγχρονη Λωρραίνη. Η Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάνικα υποστηρίζει ότι «[οι] θρησκευτικοί πόλεμοι αυτής της περιόδου [γίνονταν] κυρίως για ομολογιακή ασφάλεια και πολιτικό όφελος».

Στα τέλη του 20ού αιώνα, αναθεωρητές ιστορικοί, συμπεριλαμβανομένου του Γουίλιαμ Λαμόντ, υποστήριξαν ότι η θρησκεία ήταν η κύρια κινητήρια δύναμη πίσω από τους Πολέμους των Τριών Βασιλείων από το 1639 έως το 1653, ενώ ο Τζον Μόριλ (1993) ισχυρίστηκε ότι «δεν ήταν η πρώτη ευρωπαϊκή επανάσταση... [αλλά] ο τελευταίος από τους Θρησκευτικούς Πολέμους».  Αυτή η άποψη στη συνέχεια επικρίθηκε από ιστορικούς όπως ο Glen Burgess, του οποίου οι απόψεις βασίζονταν σε μια μελέτη της πολιτικής προπαγάνδας των Κοινοβουλευτικών. Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ενώ πολλοί Πουριτανοί πήραν τα όπλα σε ένδειξη διαμαρτυρίας κατά των θρησκευτικών μεταρρυθμίσεων που προωθούσε ο Κάρολος Α΄ της Αγγλίας, συχνά δικαιολογούσαν την αντίθεσή τους ως εξέγερση εναντίον ενός μονάρχη που είχε παραβιάσει κρίσιμες συνταγματικές αρχές και ως εκ τούτου έπρεπε να ανατραπεί.  Προειδοποίησαν μάλιστα και άλλους βουλευτές να αποφεύγουν την απροκάλυπτη χρήση θρησκευτικών επιχειρημάτων κατά την υποστήριξη του πολέμου εναντίον του βασιλιά. 

Μπορεί να υποστηριχθεί ότι τα θρησκευτικά κίνητρα συχνά αποκρύπτονταν από νομικιστικά επιχειρήματα, για παράδειγμα τονίζοντας την ανάγκη υπεράσπισης της Εκκλησίας της Αγγλίας ως εθνικής εκκλησίας: «Εξετάζοντας υπό αυτό το πρίσμα, οι άμυνες του πολέμου του Κοινοβουλίου, με την προφανή νομική-συνταγματική τους ώθηση, δεν αποτελούν καθόλου τρόπους για να πούμε ότι ο αγώνας δεν ήταν θρησκευτικός. Αντιθέτως, είναι τρόποι για να πούμε ότι ήταν». 
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Προτεσταντισμός του 17ου αιώνα
Κατηγορία:Χριστιανισμός του 17ου αιώνα
Κατηγορία:18ος αιώνας στην Ευρώπη
Κατηγορία:17ος αιώνας στην Ευρώπη
Κατηγορία:16ος αιώνας στην Ευρώπη
Κατηγορία:Συγκρούσεις του 18ου αιώνα
Κατηγορία:Συγκρούσεις του 16ου αιώνα