Δυναστεία των Γορδιανών

Η δυναστεία των Γορδιανών ήταν βραχύβια, και κυβέρνησε τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία από το 238 έως το 244 μ.Χ. Η δυναστεία ανέλαβε τον θρόνο το 238.μ.Χ., όταν ο Γορδιανός Α΄ και ο γιος του Γορδιανός Β΄ εξεγέρθηκαν εναντίον του Αυτοκράτορα Μαξιμίνου Θράκα, και ανακηρύχθηκαν συναυτοκράτορες από τη Ρωμαϊκή Σύγκλητο . Ο Γορδιανός Β΄ δολοφονήθηκε από τον κυβερνήτη της Νουμιδίας, Καπελιανό, και ο Γορδιανός Α΄ αυτοκτόνησε λίγο αργότερα, μόλις 22 ημέρες αφότου ανακηρύχθηκε Αυτοκράτορας. Το 238 ο Πουπιηνός και ο Βαλβίνος, οι οποίοι δεν ανήκαν στη δυναστεία των Γορδιανών, ανακηρύχθηκαν συναυτοκράτορες, αλλά η Σύγκλητος αναγκάστηκε να κάνει τον Γορδιανό Γ΄ τρίτο συναυτοκράτορα το 238, λόγω των απαιτήσεων του ρωμαϊκού λαού. Ο Μαξιμίνος επιχείρησε να εισβάλει στην Ιταλία, αλλά σκοτώθηκε από τους ίδιους τους στρατιώτες του, όταν ο στρατός του απογοητεύτηκε. Μετά από αυτό, η Πραιτωριανή Φρουρά σκότωσε τον Πουπιηνό και τον Βαλβίνο, αφήνοντας τον Γορδιανό Γ΄ ως τον μοναδικό Αυτοκράτορα. Ο Γορδιανός Γ΄ βασίλευσε μέχρι το 244 μ.Χ., όταν είτε σκοτώθηκε μετά την προδοσία του από τον Φίλιππο τον Άραβα, είτε σκοτώθηκε στη Μάχη του Μισίσε. Με το τέλος του, η δυναστεία τερματίστηκε, και ο Φίλιππος ο Άραβας έγινε Αυτοκράτορας.

 Ιστορία 
Η δυναστεία των Γορδιανών ιδρύθηκε από τον Γορδιανό Α΄, τον κυβερνήτη της ανθυπατικής Αφρικής (Ρωμαϊκής Αφρικής). Λέγεται ότι ο Γορδιανός Α΄ είχε συγγένεια με εξέχοντες συγκλητικούς τής εποχής του, και το όνομα (praenomen) και το επώνυμο (nomen) αυτού, Μάρκος Αντώνιος υποδηλώνουν, ότι οι πρόγονοί του έγιναν πολίτες υπό τον Μάρκο Αντώνιο ενός της Τριανδρίας, ή μίας από τις κόρες του, κατά την ύστερη Ρωμαϊκή Δημοκρατία.  Το επίθετο (cognomen) του Γορδιανού, Gordianus, υποδηλώνει ότι η καταγωγή τής οικογένειάς του ήταν αρχικά από τη Μικρά Ασία, στην περιοχή της Γαλατίας ή Καππαδοκίας. 
εναλλ.=A map of Europe showing the Roman Empire in red.|μικρογραφία| Χάρτης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας εκείνης της περιόδου.
Η δυναστεία των Γορδιανών εναντιώθηκε στον Μαξιμίνο Θράκα, ο οποίος είχε ανακηρυχθεί Αυτοκράτορας από τον στρατό, αλλά όχι από τη Σύγκλητο, και του οποίου η βασιλεία (από το 235 έως το 238.μ.Χ.) ήταν τυραννική. Ο Μαξιμίνος υπεξαίρεσε το aerarium (δημόσιο ταμείο), και απαλλοτρίωσε φόρους που εισέπρατταν οι πόλεις. Ανέστρεψε τις θρησκευτικές μεταρρυθμίσεις του Αυτοκράτορα Αλεξάνδρου Σεβήρου, οι οποίες είχαν αυξήσει την ανοχή προς τον Χριστιανισμό. Κατά τη διάρκεια τής βασιλείας του, οι πάπες Ποντιανός και Ανθηρός θανατώθηκαν, μαζί με τον αντίπαπα Ιππόλυτο. Υπήρξε τεράστια διαφθορά κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησής του, με τους ευνοούμενους αξιωματούχους του να διώκουν άτομα με ψευδείς κατηγορίες, και να επιβάλλουν τεράστια πρόστιμα.  Οι κακοποιήσεις του προς τον πληθυσμό οδήγησαν σε εξέγερση στην επαρχία της Αφρικής το 238, όπου ο λαός επαναστάτησε και σκότωσε τους εισπράκτορες φόρων του. Το κίνημα απέκτησε ραγδαία δυναμική, ειδικά στον στρατό, ο οποίος ανακήρυξε τον Γορδιανό Α΄ ως Αυτοκράτορα. 

εναλλ.=A white marble bust of Maximinus Thrax.|αριστερά|μικρογραφία| Προτομή του Αυτοκράτορα Μαξιμίνου Θράκα.

Μία αντιπροσωπεία εκατονταρχών στάλθηκε στη Ρώμη από την Αφρική, για να δολοφονήσει τον Πόπλιο Αίλιο Βιταλιανό, τον έπαρχο των Πραιτωρίων, και να διαδώσει τη φήμη ότι ο Μαξιμίνος είχε σκοτωθεί ενώ εκστράτευε εναντίον των Σαρματών . Η Σύγκλητος πίστεψε τη φήμη και ανακήρυξε τον Γορδιανό Α΄ και τον γιο του Γορδιανό Β΄ από κοινού Αυτοκράτορες το 238.    Λίγο αργότερα, ο Καπιλλιανός, κυβερνήτης της Νουμιδίας, εισέβαλε στην Αφρική και κατάφερε να σκοτώσει τον Γορδιανό Β΄ κατά τη διάρκεια της μάχης της Καρχηδόνας. Ο Γορδιανός Α΄, λίγο αργότερα, απαγχονίστηκε από τη θλίψη του. Και οι δύο Αυτοκράτορες δεν έφτασαν ποτέ στη Ρώμη, παραμένοντας στην Αφρική για τη σύντομη βασιλεία τους. Μετά την είδηση του τέλους και των δύο Αυτοκρατόρων, η Σύγκλητος σχημάτισε μία επιτροπή 20 συγκλητικών, για να εκλέξει τον επόμενο Αυτοκράτορα, με αποτέλεσμα την εκλογή δύο από τους συγκλητικούς τής επιτροπής, του Πουπιηνού και του Βαλβίνου το 238.   

Μεγάλα πλήθη συγκεντρώθηκαν στη Ρώμη, απαιτώντας να γίνει Αυτοκράτορας και ένας συγγενής εξ αίματος του Γορδιανού Α΄. Η Σύγκλητος το παραδέχτηκε, και εξέλεξε τον Γορδιανό Γ΄, γιο της κόρης του Γορδιανού Α΄, Μαικίας Φαυστίνας, ως τρίτον Αυτοκράτορα το 238.  Τα νέα για την εξέγερση των Γορδιανών έφτασαν στον Μαξιμίνο, ο οποίος εξακολουθούσε να εκστρατεύει εναντίον των Σαρματών στην Παννονία και βάδισε στην Ιταλία με τις Παννονικές Λεγεώνες του. Προσπάθησε να κερδίσει την υποταγή της οχυρωμένης πόλης της Ακυληίας αλλά απέτυχε, και την πολιόρκησε.  Τα στρατεύματά του δυσαρεστήθηκαν κατά τη διάρκεια της απροσδόκητης πολιορκίας, καθώς υπέφεραν από λιμό και ασθένειες. Τον Μάιο του 238 οι στρατιώτες του Μαξιμίνου εξεγέρθηκαν και τον σκότωσαν, μαζί με τον γιο του, Γ. Ι. Β. Μάξιμο.   Στις 29 Ιουλίου 238, ο Πουπιηνός και ο Βαλβίνος σκοτώθηκαν από την Πραιτωριανή Φρουρά, η οποία ανακήρυξε τον Γορδιανό Γ΄ μοναδικό Αυτοκράτορα.  

Όταν οι Σασσανίδες εισέβαλαν στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία το 241, καταλαμβάνοντας την επαρχία της Συρίας και καταλαμβάνοντας την Αντιόχεια και τις Κάρρες, ο Γορδιανός Γ΄ έστειλε τον Τιμισθέα σε αντεπίθεση. Ανέκτησε τις πόλεις και κέρδισε μία αποφασιστική νίκη στη μάχη της Ρεσαίνα. Μεταξύ 242 και 243, ενώ ηγούνταν στρατευμάτων στον Ευφράτη, ο Τιμησίθεος αρρώστησε και απεβίωσε από αυτό που πιστεύεται ότι ήταν εντερική λοίμωξη.  Το 244 πέθανε επίσης ο Γορδιανός Γ΄, αν και ο τρόπος θανάτου του είναι θέμα συζήτησης. Υπάρχουν στοιχεία ότι ο Φίλιππος ο Άραβας, ο οποίος ήταν αναπληρωτής Πραιτωριανός έπαρχος, και ο οποίος ανήλθε στον τίτλο του Πραιτωριανού έπαρχου μετά το τέλος του Τιμησίθεου, υπονόμευσε την εξουσία του Γορδιανού Γ΄.  Ο Ζώσιμος και η Ιστορία των Αυγούστων ανέφεραν ότι ο Φίλιππος ο Άραβας συνωμότησε για να τον σκοτώσει σαμποτάροντας προμήθειες, για να στρέψει τον στρατό εναντίον του. Ο Ορόσιος, ο Φήστος, ο Ιωάννης Αντιόχειας και ο Ευτρόπιος υποστηρίζουν ότι ο Φίλιππος ο Άραβας έπαιξε πιο άμεσο ρόλο στη δολοφονία του, αρχίζοντας να συνωμοτεί μετά τη μεγάλη νίκη του Γορδιανού Γ΄ στην Περσία. Ο Γεώργιος Σύγγελλος και η Eπιτομή των Καισάρων αναφέρουν, ότι ο Φίλιππος άρχισε να συνωμοτεί εναντίον του πριν ο στρατός φτάσει στην Κτησιφώντα, και όχι μετά από μία μεγάλη νίκη.  Βυζαντινές και περσικές πηγές, ο Ζωναράς και ο Κεδρηνός και ο Πέρσης βασιλιάς Σαπούρ Α΄, έγραψαν ότι ο Γορδιανός Γ΄ απεβίωσε στη μάχη του Μισίχε.  Ο Φίλιππος ο Άραβας διεκδίκησε τον θρόνο μετά το τέλος του Γορδιανού Γ΄.  

 Νομισματολογία 
εναλλ.=An unpainted white marble bust of Emperor Gordian III.|δεξιά|μικρογραφία| Προτομή του Αυτοκράτορα Γορδιανού Γ΄.
Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Γορδιανού Γ΄, σημειώθηκαν αλλαγές στη ρωμαϊκή νομισματική. Το τετράδραχμο, ένα νόμισμα ισοδύναμο με τέσσερις δραχμές, επανακυκλοφόρησε, αφού δεν είχε κοπεί από την εποχή του Ελαγάβαλου, μεταξύ 218 και 222, κατά την οποία μόνο δύο νομισματοκοπεία το παρήγαγαν και δεν είχε κοπεί ευρέως από την εποχή του Μακρίνου, μεταξύ 217 και 218. Η παραγωγή τετράδραχμων συνεχίστηκε μετά το τέλος του Γορδιανού, και παρήχθη ευρέως μέχρι το 253.  Ο αντωνινιανός, ισοδύναμος με 20 ασσάρια, ο οποίος είχε εγκαταλειφθεί κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ελαγάβαλου, επανήλθε και αντικατέστησε γρήγορα το δηνάριο, το οποίο ισοδυναμούσε με 10 ασσάρια. Μετά το 240, εκτός από δύο μεγάλες εκδόσεις που κόπηκαν επί Γορδιανού, το δηνάριο παρήχθη μόνο τοπικά, μέχρι που επαναφέρθηκε από τον Αυρηλιανό το 270.  

Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Γορδιανού Γ΄, η έλλειψη ομοιομορφίας στο βάρος και την ποιότητα των νομισμάτων έγινε σοβαρή, με τα ανατολικά νομισματοκοπεία να δημιουργούν σταθερά βαρύτερα και καθαρότερα νομίσματα. Τα νομίσματα των αντωνινιανών που κόβονταν στην Αντιόχεια είχαν μέση καθαρότητα αργύρου 43,5%, ενώ αυτά της Ρώμης είχαν μέση καθαρότητα αργύρου 36,8%. Επειδή και τα δύο νομίσματα είχαν παρόμοιο μέσο βάρος, τα νομίσματα της Αντιόχειας ήταν 15% καθαρότερα από τα αντίστοιχα της Ρώμης.  Το νομισματοκοπείο στην Αντιόχεια απέκτησε μεγαλύτερη σημασία επί Γορδιανού, κόβοντας ακόμη και χρυσά νομίσματα, κάτι που προηγουμένως έκαναν μόνο νομισματοκοπεία στην πρωτεύουσα Ρώμη σε μεγάλη κλίμακα.  Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Γορδιανού, τα επαρχιακά αργυρά νομίσματα, που παράγονταν από τα σημαντικά νομισματοκοπεία της Αντιόχειας, της Καισάρειας και της Αλεξάνδρειας, άρχισαν να χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο από το κράτος για χρηματοδότηση, και η χρήση τους ήταν περίπου ίση με εκείνη του αντωνινιανού. 

Καθ' όλη τη διάρκεια της βασιλείας του Γορδιανού Γ΄, νομίσματα χρησιμοποιούνταν για να αποδειχθεί η νομιμότητά του και η καταλληλότητά του να κυβερνήσει. Στις αρχές της βασιλείας του, κόπηκε μεγάλος αριθμός νομισμάτων που δήλωναν την Αρετή (Virtue) του Γορδιανού Γ΄, αλλά αργότερα νομίσματα με τέτοια περιγραφή έπαψαν να κόβονται. Ο λόγος γι' αυτό είναι πιθανόν ότι ο Γορδιανός Γ΄, ο οποίος ήταν πολύ νέος και δεν είχε ποτέ στρατιωτική θέση, προσπαθούσε να εδραιώσει την Αρετή του στον στρατό, για να αντισταθμίσει την έλλειψη εμπειρίας του.  Αργά κατά τη διάρκεια της βασιλείας του, νομίσματα απεικόνιζαν τον Γορδιανό να κρατάει μία victoriola, ένα άγαλμα που συμβολίζει τη νίκη, δηλώνοντας έτσι ότι κατέχει την ίδια τη «νίκη». 

 Πολιτική 
Λόγω της νεαρής ηλικίας του Γορδιανού Γ΄, 13 ετών όταν έγινε Aυτοκράτορας, ο Γορδιανός Γ΄ ελεγχόταν από άλλες προσωπικότητες. Είναι άγνωστο ποιος τον επηρέαζε από την εποχή που έγινε μοναδικός Aυτοκράτορας τον Απρίλιο του 238 μέχρι τον γάμο του με την Τρανκιλλίνα το 241. Ωστόσο, είναι γνωστό ότι μετά τον γάμο του με την Τρανκιλλίνα, ο Γoρδιανός τέθηκε υπό τον έλεγχο του νέου πεθερού του, Τιμισθέα. Η έμμεση διακυβέρνηση του Τιμισθέα θα ήταν βραχύβια, καθώς πέθανε υπό μυστηριώδεις συνθήκες, πιθανώς ασθένεια, το 243.  

Κατά τη διάρκεια της δυναστείας των Γορδιανών, έγιναν αρκετές μεταρρυθμίσεις, κυρίως στην επαρχιακή διοίκηση, τη δημοσιονομική πολιτική και τον στρατό. Υπό τον Γορδιανό Γ΄, έγιναν μεταρρυθμίσεις για τον περιορισμό των επιπόλαιων αγωγών. Δόθηκε επίσης προσοχή στην ενίσχυση της άμυνας των ρωμαϊκών συνόρων, και στην τιμωρία οποιασδήποτε κατάχρησης εξουσίας στις επαρχίες. Παρά τις προσπάθειες της δυναστείας, αυτή η περίοδος σημαδεύτηκε από πολιτικές και οικονομικές αναταραχές,  Ο Γορδιανός θέσπισε διάταγμα, που κατάργησε την τετραετή παραγραφή για την αναζήτηση αποζημίωσης στρατιωτών και κρατικών αξιωματούχων.  Από τα σωζόμενα διατάγματα που εκδόθηκαν από τον Γορδιανό, το 13% αναφέρονταν σε στρατιώτες.  Κατά τη διάρκεια τής βασιλείας του, η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία πλήρωνε συστηματικά φόρο υποτέλειας στους Γότθους, για να αποτρέψει τις επιδρομές.  Η δυναστεία των Γορδιανών ανέτρεψε την πολιτική των διωγμών των Χριστιανών που είχε θεσπίσει ο Μαξιμίνος, η οποία αφορούσε μεγάλο μέρος σε διώξεις επισκόπων και παπών. Επειδή ο Γορδιανός Γ΄ τερμάτισε αυτόν τον διωγμό, ο Ευσέβιος ισχυρίζεται ότι ο Γορδιανός Γ΄ έγινε Χριστιανός, και υπηρέτησε την μετάνοια για τις αμαρτίες του Μαξιμίνου. 

 Αναφορές 

 Αναφορές 

 Βιβλιογραφία 















 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Ιστορία της Αυγούστας

Κατηγορία:Ρωμαίοι του 3ου αιώνα
Γορδιανων