Η μάχη των Θερμοπυλών στην τέχνη και τη λαϊκή κουλτούρα

μικρογραφία|Η αφίσα της αμερικανικής ταινίας 300 (2006)
μικρογραφία|Ελληνικό αναμνηστικό νόμισμα αξίας 2 ευρώ για τα 2.500 χρόνια από τη μάχη των Θερμοπυλών
Η μάχη των Θερμοπυλών το 480 π.Χ. ήταν η τελευταία αντίσταση του ελληνικού στρατού με επικεφαλής τον βασιλιά Λεωνίδα της Σπάρτης εναντίον του περσικού στρατού των Αχαιμενιδών με επικεφαλής τον Ξέρξη Α΄ κατά τον Β΄ Περσικό Πόλεμο. Η ιστορία της μάχης χρησιμοποιείται κατά παράδοση ως παράδειγμα ενάρετης αυτοθυσίας. 

 Αρχαιότητα 

 Η παλαιότερη γνωστή εμφάνιση της μάχης στον πολιτισμό είναι μια σειρά επιγραμμάτων προς τιμήν των νεκρών, γραμμένα από τον Σιμωνίδη του Κείο μετά τη μάχη.  Ήδη από τον 4ο αι. π.Χ., η μάχη είχε αναθεωρηθεί ως ένα είδος νίκης στην αρχαία ελληνική γραμματεία, σε αντίθεση με τον τρόπο που την περιέγραψε ο Έλληνας ιστορικός του 5ου αι. π.Χ. Ηρόδοτος. 

 18ος αιώνας 

 Στην Ευρώπη, το ενδιαφέρον για τη μάχη αναζωπυρώθηκε τον 1700 με τη δημοσίευση των ποιημάτων "Leonidas, A Poem" του Ρίτσαρντ Γκλόβερ το 1737 και "Leonidas" του Βίλχεμ βαν Χάρεν το 1742. Το ποίημα του Γκλόβερ χρησιμοποιεί την ιστορία της μάχης για να αναδείξει τις αρετές που πρέπει να έχει ένας σωστός μονάρχης. 
 Αρκετά έργα με θέμα τη μάχη των Θερμοπυλών δημιουργήθηκε στη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης. Ανάμεσα σε αυτά είναι και το Le Combat de Thermopyles, ou l'école des guerriers (1794) του Ζοζέφ Μαρί Λοεζέλ ντε Τρεογκάτ και το Léonidas, ou le départ des Spartiates (1799) του Ρενέ-Σαρλ Γκιλμπέρ ντε Πιξερκούρ. 

 19ος αιώνας 

 Ο Ζακ-Λουί Νταβίντ ζωγράφισε τον Λεωνίδα στις Θερμοπύλες κατά τη βασιλεία του Ναπολέοντα Βοναπάρτη και ολοκλήρωσε τον πίνακα το 1814, απεικονίζοντας τον Λεωνίδα και τους στρατιώτες στις στιγμές που προηγήθηκαν της μάχης ως υπόδειγμα πατριωτισμού. 
 Ο Γερμανός ποιητής Θίοντορ Κέρνερ αναφέρθηκε στις Θερμοπύλες για να εμπνεύσει τους συμπατριώτες του να πολεμήσουν εναντίον του Ναπολέοντα στο ποίημα Auf dem Schlachtfelde von Aspern του 1812. 
 Οι Θερμοπύλες συχνά επικαλούνταν ως παράδειγμα προς μίμηση κατά την προετοιμασία για την Ελληνική Επανάσταση του 1821 εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, για παράδειγμα στον ύμνο Θούριος (1798) του Ρήγα Βελεστινλή. 
 Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η Μάχη του Άλαμο το 1836 στην Επανάσταση του Τέξας συγκρίθηκε με τις Θερμοπύλες λίγες μόνο εβδομάδες μετά την ολοκλήρωσή της, ενώ ένα μνημείο μάχης που ανεγέρθηκε στο Όστιν του Τέξας το 1843 αναφέρεται στις Θερμοπύλες. 

 20ός αιώνας 

 Ο ποιητής Κωνσταντίνος Καβάφης έγραψε το ποίημα "Θερμοπύλες" (1903) προς τιμή των στρατιωτών που έλαβαν μέρος στη μάχη των Θερμοπυλών .
 Το 1955, ανεγέρθηκε με δαπάνες Ελλήνων της Αμερικής μνημείο του Λεωνίδα κοντά στο πεδίο της μάχης,  έργο του Βάσου Φαληρέα. Κάτω από το μνημείο διακρίνεται η φράση «μολών λαβέ», έχει μείνει στην ιστορία ως η απάντηση του Λεωνίδα, στον Πέρση βασιλιά όταν ζήτησε να παραδοθούν οι Λακεδαιμόνιοι, λίγο πριν από τη μάχη. 
 Το αμερικανικό πολεμικό δράμα Hell to Eternity (1960), με θέμα τη δράση ενός Αμερικανού στρατιώτη στη μάχη της Σαϊπάν στην Ιαπωνία κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, κυκλοφόρησε στις ελληνικές αίθουσες με τον τίτλο Οι Θερμοπύλες της Ανατολής παραλληλίζοντας τις δύο μάχες σε επίπεδο ηρωισμού. 
 Η αμερικανική ταινία Ο λέων της Σπάρτης (The 300 Spartans, 1962) του Ρούντολφ Ματέ απεικονίζει τη μάχη και την ευρύτερη σύγκρουση σε αντιπαράθεση με τον τότε συνεχιζόμενο Ψυχρό Πόλεμο, με τους Έλληνες και τους Πέρσες να εκπροσωπούν το ΝΑΤΟ και το Ανατολικό Μπλοκ αντίστοιχα και με τη Σπάρτη να εκπροσωπεί τις ΗΠΑ. 
 Οι Θερμοπύλες (1970) ήταν το πρώτο τηλεοπτικό θεατρική έργο στην ελληνική τηλεόραση που προβλήθηκε από το Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας Τηλεοράσεως σε σκηνοθεσία Στέλιου Παπαδάκη και Αριστείδη Καρύδης-Φουκς με βάση το κείμενο του αρχαιολόγου Σπύρου Μαρινάτου.
 Το μυθιστόρημα Οι πύλες της φωτιάς (1998) του Στίβεν Πρέσφιλντ, πρωτοτυπεί απεικονίζοντας τη μάχη ως φρικιαστική και όχι ως ένδοξη. 
 Η ταινία δράσης 300 (2006) του Ζακ Σνάιντερ που βασίστηκε στο ομώνυμο κόμικ του Φρανκ Μίλερ για τη μάχη, αποτέλεσε παγκόσμια εισπρακτική επιτυχία με έσοδα 456.068.181 δολάρια. 
 Η Ελλάδα ανακοίνωσε την κυκλοφορία δύο αναμνηστικών νομισμάτων για τα 2.500 χρόνια από την ιστορική μάχη. Αν και αυτή η επέτειος έλαβε χώρα το 2021, το νόμισμα αξίας 2 ευρώ που κυκλοφόρησε έχει τις χρονολογίες 2020 και 480 π.Χ. και το κείμενο "2.500 χρόνια από τη μάχη των Θερμοπυλών". 

 Παραπομπές 

 Περαιτέρω ανάγνωση 





Κατηγορία:Μάχες αρχαίας ελληνικής ιστορίας
Κατηγορία:Περσικοί Πόλεμοι