Ο Άρχοντας του Σαντιάγο

Ο Άρχοντας του Σαντιάγο είναι ένα θεατρικό έργο σε τρεις πράξεις του Γάλλου μυθιστοριογράφου και δραματουργού Ανρί ντε Μοντερλάν. Γράφτηκε το 1945 και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στις 26 Ιανουαρίου του 1948 στο Θέατρο Εμπερτό. Είναι ένα αυστηρό και λιτό δράμα στο οποίο κάθε στοιχείο συμβάλλει στην παράθεση του πρωταγωνιστή ως όρου σύγκρισης για όλη την ανθρωπότητα. Είναι το πρώτο έργο της λεγόμενης καθολικής τριλογίας των «ιερών δραμάτων».Carla Bruner, Il teatro cattolico di Henry de Montherlant, in Studium, n. 6, giugno 1959, p. 402.

Στα Ελληνικά το έργο μεταφράστηκε από τον Δημ. Σ. Αθανασόπουλο και δημοσιεύθηκε, μαζί με πρόλογο, επίλογο και δοκιμιακά σημειώματα του Ανρί ντε Μοντερλάν, στο περιοδικό Νέα Εστία στα τεύχη 1670/1.2.97 έως 1674-75/1-15.4.97.Henry de Montherlant. Ο Άρχοντας του Σαντιάγο. Εισαγωγικό σημείωμα, μετάφραση, σημειώσεις Δημ. Σ. Αθανασόπουλος. Ανάτυπο από το περιοδικό Νέα Εστία, όπου δημοσιεύτηκε στα τεύχη 1670/1.2.97 έως 1674-75/1-15.4.97. Εκτός εμπορίου. Αθήνα. 1997.

 Πλοκή 
Πέντε Ιππότες του Αγίου Ιακώβου πηγαίνουν στο σπίτι του Ντον Άλβαρο Ντάμπο για τη μηνιαία συνάντηση του τάγματος. Στόχος τους είναι επίσης να πείσουν τον Ντον Άλβαρο να φύγει για τον Νέο Κόσμο για να κάνει εκεί την περιουσία του. Ο Ντον Άλβαρο Ντάμπο, δάσκαλος του ιπποτικού τάγματος του Σαντιάγο, επιδιώκει το ιδανικό της μοναστικής και ασκητικής ζωής σε ολοένα και μεγαλύτερη απομόνωση. Όλα όσα μπορούν να τον αποσπάσουν από αυτό το ιδανικό –η δόξα, ο πλούτος, ακόμη και η αγάπη της κόρης του Μαριάνα– έχουν αφαιρεθεί αναπόφευκτα από τη ζωή του.

Η δράση, περιορισμένη στο ελάχιστο, συνίσταται μόνο στην προσπάθεια όλων των ιπποτών και ιδιαίτερα του Ντον Μπερνάλ, πατέρα του νεαρού άνδρα που αγαπούσε η Μαριάνα, να πείσουν τον Ντον Άλβαρο να φύγει για τον Νέο Κόσμο όπου θα μπορούσε να υπηρετήσει τη χώρα του και να αποκτήσει δόξα και πλούτο.

Από την πλευρά του Άρχοντα του Σαντιάγο, δεν υπάρχει τίποτα άλλο παρά μια σταθερή και απόλυτη άρνηση μιας τέτοιας πρότασης («Ο χρυσός ήταν δελεαστικός τότε [πριν από την κατάληψη της Γρανάδας], επειδή έδινε δύναμη, και η δύναμη χρησίμευε για να κάνει μεγάλα πράγματα. Τώρα, όμως, η δύναμη αγαπιέται επειδή αποδίδει χρυσό, και αυτός ο χρυσός χρησιμεύει για να κάνει απαίσια πράγματα»). Η Μαριάνα ενδίδει για μια στιγμή στη γοητεία ενός γήινου έρωτα και μιας λιγότερο αυστηρής ζωής, αλλά σύντομα επιστρέφει, θυσιάζοντας ολοκληρωτικά τον εαυτό της, στην ηθική τροχιά του πατέρα της. Το έργο τελειώνει με μια θερμή προσευχή προς τον Θεό από τον πατέρα και την κόρη, οι οποίοι αποφασίζουν και οι δύο να αποσυρθούν σε ένα μοναστήρι. («Ο Θεός ούτε θέλει ούτε αναζητά: Είναι η αιώνια ηρεμία. Μη θέλοντας τίποτα, θα αντανακλάτε τον Θεό. [...] Ας φύγουμε για να ζήσουμε. Ας φύγουμε για να είμαστε νεκροί και ζωντανοί ανάμεσα στους ζωντανούς»).

 Ανάλυση 
Ο Ανρί ντε Μοντερλάν σημείωσε για τον κεντρικό χαρακτήρα του έργου του: «Δεν έκανα τον Άλβαρο υπόδειγμα Χριστιανού, και κάποιες στιγμές μάλιστα είναι η παραποίησή του: σχεδόν ένας Φαρισαίος. Μένει εντεύθεν του Χριστιανισμού. Αισθάνεται δυνατά την πρώτη παρόρμηση του Χριστιανού, την απάρνηση, το τίποτα, το nada· και λίγο τη δεύτερη, την Ένωση, το όλον, το todo.» Και: «Πάντα όμως υπογράμμισα πως πρώτα απορρίπτει τον κόσμο και μόνο μετά εμπλέκει τον Θεό. Νομίζω πως αυτός είναι ο μόνος λόγος για τον οποίον η χριστιανοσύνη του δεν είναι τέλεια· ζήτημα προτεραιότητας, αν μπορώ να εκφρασθώ έτσι. Όσον αφορά το περιεχόμενο της πίστης του, νομίζω πως η χριστιανοσύνη του είναι άψογη.» Αλλά και: «Ο δον Άλβαρο, πρωταγωνιστής του Άρχοντα του Σαντιάγο, είναι, πριν απ' όλα, πρόσωπο που διψάει για τιμιότητα. Αυτή η αναζήτηση έχει κάτι το δραματικό, αν σκεφθούμε πού οδηγεί η τιμιότητα. Είναι  σταυρός που σε γονατίζει μέσα σε κοροϊδίες και εμπτυσμούς. Μετά σε σταυρώνουν, και πεθαίνεις.»

 Κριτική 
Ο Thierry Maulnier σημείωσε πως «Ο Άρχοντας του Σαντιάγο αποτελεί ισχυρή μαρτυρία για το γεγονός ότι ο Μοντερλάν είναι ένας από τους μεγαλύτερους Γάλλους συγγραφείς της εποχής μας. Σε αυτές τις τρεις πράξεις υπάρχει μια δύναμη που τις στηρίζει αδιάκοπα σε ένα μοναδικό ύψος.»Thierry Maulnier, Hommes et Mondes, 1947., ενώ ο Julien Green έγραψε για το έργο ότι «Αυτό το παράξενο αριστούργημα ακούστηκε μέσα στη βαθύτερη σιωπή από ένα κοινό που ξέχασε, πολλά δευτερόλεπτα αφού έπεσε η αυλαία, να χειροκροτήσει – τόσο είχε εκπλαγεί. Κι εγώ ο ίδιος τα είχα χαμένα...» και «Άκουσα πολλές βλακείες για τον Μοντερλάν και ιδιαίτερα γι' αυτό το έργο. Τι θέλουν λοιπόν; Δεν καταλαβαίνω ότι δεν μπορούν τουλάχιστον να σωπάσουν μπροστά σ' ένα έργο τέτοιας ομορφιάς, ίσως ερεθιστικής ομορφιάς, ακόμη και εκνευριστικής, καθώς ο συγγραφέας, χρησιμοποιώντας όλο του το ταλέντο, μιλάει για πολύ σοβαρά πράγματα με ένα είδος αυθάδειας που τρομάζει...»Henry de Montherlant. Έξι δοκιμιακά σημειώματα για τον «Άρχοντα του Σαντιάγο» κι ένα γράμμα στον πρωταγωνιστή του. Μετάφραση και σημειώσεις Δημ. Σ. Αθανασόπουλος. Στο: Αφιέρωμα στον Οδυσσέα Ελύτη (1911 - 1996), στην πρώτη επέτειο του θανάτου του. Νέα Εστία. Τεύχος 1674 - 1675. Αθήνα. 1 & 15 Απριλίου 1997.

Ο ίδιος ο Ανρί ντε Μοντερλάν έγραψε για το έργο: «Έτσι, λοιπόν, οι μεν δεν εμπιστεύονταν την τελευταία σκηνή γιατί ήξεραν πως είμαι άθρησκος· και οι άλλοι δεν ήθελαν να με πιστέψουν όταν έλεγα πως είμαι άθρησκος, γιατί εμπιστεύονταν την τελευταία σκηνή! Και ήσαν όλοι άνθρωποι που εδώ και οκτώ χιλιάδες χρόνια διαγκωνίζονται με καλλιτέχνες, χωρίς ακόμη να έχουν καταλάβει τι είναι ένας καλλιτέχνης: πώς είναι φτιαγμένος και πώς ενεργεί». 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γαλλικά θεατρικά έργα