Τίτος Μάνλιος Τορκουάτος (ύπατος το 165 π.Χ.)

Ο Τίτος Μάνλιος Τορκουάτος, λατιν.: Titus Manlius Torquatus (γενν. πριν από το 208 – απεβ. μετά το 133 π.Χ.) ήταν πολιτικός της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας, ο οποίος έγινε ύπατος το 165 π.Χ. Γεννημένος σε μία επιφανή οικογένεια, προσπάθησε να μιμηθεί τη θρυλική αυστηρότητα των προγόνων του, κυρίως αναγκάζοντας τον γιο του να αυτοκτονήσει, όταν τον είχαν κατηγορήσει για διαφθορά. Ο Τίτος είχε μακρά σταδιοδορμία, και ήταν σεβαστός νομικός. Ήταν επίσης ενεργός σε διπλωματικές υποθέσεις. Υπηρέτησε κυρίως ως πρεσβευτής στην Αίγυπτο το 162 π.Χ. σε μία αποστολή για να υποστηρίξει τις αξιώσεις του Πτολεμαίου Η' Φύσκωνα επί της Κύπρου.

 Οικογενειακό υπόβαθρο 
μικρογραφία|300εσ|Αργυρό δηνάριο του Λεύκιου Μάνλιου Τορκουάτου, εγγονού του Τίτου, 113–112 π.Χ. Στην εμπρόσθια όψη απεικονίζεται το κεφάλι της Ρώμης μέσα σε ένα περιδέραιο (torque), το έμβλημα των Μανλίων Τορκουάτων. Η πίσω όψη απεικονίζει έναν πολεμιστή να επιτίθεται στη μάχη έφιππος, κάτω από το γράμμα 'Q', που δηλώνει ότι ο Λ. Μ. Τορκουάτος ήταν questor (ταμίας). Επιγρ.: ROMA X / L. TORQUA. Q. EX S.C.

Ο Τίτος γεννήθηκε πριν από το 208  στο πατρίκιό γένος των Μανλίων, ένα από τα πιο σημαντικά γένη της Δημοκρατίας. Μέλη της οικογένειας είχαν αναλάβει την υπατεία 18 φορές, και το αξίωμα του τριβούνου 14 φορές πριν από αυτή.  Ο πατέρας του Αύλος σκοτώθηκε το 208 π.Χ. στο πλευρό του μεγάλου Μ. Κλαύδιου Μάρκελλου κατά τη διάρκεια του Β' Καρχηδονιακού Πολέμου σε νεαρή ηλικία.   Ωστόσο ο παππούς του Τίτος ήταν δύο φορές ύπατος το 235 και το 224, τιμητής το 231 και δικτάτορας το 208.  Ήταν γνωστός για τη βλοσηρότητά του, κυρίως επειδή αρνήθηκε να πληρώσει τα λύτρα για τους Ρωμαίους στρατιώτες που είχαν αιχμαλωτιστεί από τον Αννίβα μετά τη Μάχη των Καννών, και με την απότομη απόρριψη της αποδοχής των Λατίνων συμμάχων στη Σύγκλητο. 

Ο Τίτος είχε έναν μικρότερο αδελφό, τον Αύλο, ο οποίος ήταν επίσης ύπατος το 164.  Αν και στη ρωμαϊκή σύμβαση ονοματοδοσίας ο μεγαλύτερος γιος λάμβανε παραδοσιακά το όνομα (praenomen) τού πατέρα του, Aύλος σε αυτή την περίπτωση, στον Τίτο δόθηκε το όνομα τού παππού του. 

Το επίθετο (cognomen) Toρκουάτος ελήφθη για πρώτη φορά από τον πρόγονο του Τίτου, Tίτο Μάνλιο Ιμπεριόσο, το 361, αφού είχε νικήσει έναν Γαλάτη σε μονομαχία, και πήρε το περιδέραιό του (torque) ως τρόπαιο.  Το περιδέραιο έγινε τότε το έμβλημα της οικογένειας, τα μέλη της οποίας το έβαζαν υπερήφανα στα νομίσματα που έκοψαν. Ο Τορκουάτος Ιμπεριόσος ήταν επίσης διάσημος για την αυστηρότητά του, γνωστός για τη δολοφονία του γιου του, όταν τον είχε παρακούσει κατά τη διάρκεια μίας μάχης.  

 Σταδιοδρομία 
Η σταδιοδρομία του Τίτου δεν είναι γνωστή πριν από την υπατεία του, αλλά ο Γερμανός ιστορικός Φρήντριχ Μύνμτσερ πρότεινε ότι ήταν πραίτωρ το 170, ένα έτος με ένα κενό στο χειρόγραφο του Τ. Λίβιου.    Την ίδια χρονιά έγινε μέλος του συλλόγου των Ποντιφίκων —μία θρησκευτική θέση— την οποία είχε και ο παππούς του.   Ήταν επίσης διαπρεπής νομικός στο αστικό και θρησκευτικό δίκαιο, αν και δεν έγραψε βιβλία.   

Εξελέγη ύπατος το 165, μαζί με τον Γναίο Οκτάβιο.  Ο Τίτος περιγράφεται ως δεύτερος ύπατος (consul posterior) από τον Λίβιο, πράγμα που σημαίνει ότι η Συνέλευση των Εκατό τον εξέλεξε μετά τον Οκτάβιο.  Ωστόσο, στους Πίνακς του Καπιτωλίου (Fasti Capitolini) —ο κατάλογος των υπάτων που έγινε από τον Αύγουστο — ο Τίτος τοποθετείται στην πρώτη θέση, πιθανότατα επειδή ο δισεγγονός του ήταν μέλος του συλλόγου των Ποντιφικών, στον οποίο ανατέθηκε η δημιουργία των Πινάκων.  Περίπου αυτή την εποχή, ο Αυτοκράτορας Αύγουστος προσπαθούσε επίσης να αναβιώσει αρκετούς διακεκριμένους πατρικίους οίκους, και ως εκ τούτου υποστήριξε την ενίσχυσή τους στους Πίνακες. Ο συνάδελφος του Τίτου, Οκτάβιος, δεν ήταν άμεσος πρόγονος του Αυγούστου, αν και από το ίδιο γένος. Παρά το γεγονός ότι ήταν νέος άνθρωπος (homo novus), ο Οκτάβιος ήταν ήδη διάσημος από την εκλογή του, καθώς είχε ηγηθεί του ρωμαϊκού ναυτικού κατά τον Γ΄ Μακεδονικό Πόλεμο, για τον οποίο του απονεμήθηκε θρίαμβος το 167. 

Δυστυχώς, η πολιτική του Τίτου και του Οκτάβιου ως υπάτων είναι εντελώς άγνωστη, επειδή το χειρόγραφο του Λίβιου τελειώνει απότομα λίγο πριν από την αφήγηση της υπατείας τους. Κανένας άλλος αρχαίος συγγραφέας δεν αναφέρει τις πράξεις τους, αν και ο Ιούλιος Oβσήκουενς λέει, ότι είχαν να αντιμετωπίσουν μία επιδημία πανώλης στη Ρώμη.  Ο Τίτος πιθανότατα χρησιμοποίησε την υπατεία του για να εξασφαλίσει την εκλογή του αδελφού του το επόμενο έτος. 

Μετά την υπατεία του, ο Τίτος ασχολήθηκε με διπλωματικές υποθέσεις. Αναφέρεται ως λεγάτος στη Συρία το 164 σε μία επιστολή προς τους Εβραίους, που ενέκρινε τις παραχωρήσεις που έκανε ο αντιβασιλιάς των Σελευκιδών Λυσίας στους Εβραίους. Ωστόσο, αυτή η επιστολή —που αναπαράγεται στο Β΄ Μακκαβαίων— έχει θεωρηθεί απόκρυφη, καθώς χρονολογείται σύμφωνα με την εποχή των Σελευκιδών και καμία ρωμαϊκή πηγή δεν υποστηρίζει αυτό το γεγονός.     Ο Μύντσερ απορρίπτει την ταύτιση με τον ύπατο του 165, αλλά αναφέρει ότι θα μπορούσε να είναι ο γιος του, πραίτωρ στη δεκαετία του 130. 

μικρογραφία|200εσ|Χρυσός δακτύλιος με τον πρεσβύτερο Πτολεμαίο ΣΤ΄ Φιλομήτορα (186-145 π.Χ.), ελληνικής τέχνης.
μικρογραφία|200εσ|Αργυρό δίδραχμο του 138/137 π.Χ. με τον νεότερο Πτολεμαίο Η΄ Φύσκωνα.

Το 162 ο Πτολεμαίος Η' Φύσκων ταξίδεψε στη Ρώμη για να αμφισβητήσει τη διαίρεση του Πτολεμαϊκού Βασιλείου μαζί με τον μεγαλύτερο αδελφό του Πτολεμαίο ΣΤ' Φιλομήτορα, και ζήτησε από τη Σύγκλητο να υποστηρίξει τον ισχυρισμό του για την Κύπρο. Η Σύγκλητος συμφώνησε, και έστειλε ως λεγάτους στην Κύπρο τον Γναίο Κορνήλιο Μερούλα και τον Τίτο Τορκουάτο, με αποστολή να υποστηρίξει τη διεκδίκηση του Φύσκωνα στο νησί, αποτρέποντας παράλληλα έναν πόλεμο μεταξύ των αδελφών. Ο Πολύβιος πίστευε ότι οι Ρωμαίοι ήθελαν να αποφύγουν την απειλή ενός ενιαίου Πτολεμαϊκού Βασιλείου, και ως εκ τούτου υποστήριξαν τους ισχυρισμούς του Φύσκωνα (που θα οδηγούσαν σε εμφύλιο).  Στη Ρόδο, ο Τίτος έπεισε επιτυχώς τον Φύσκωνα να εγκαταλείψει το σχέδιό του για την κατάκτηση της Κύπρου, οπότε θα μπορούσε να πάει στην Αλεξάνδρεια για να διαπραγματευτεί μία ειρηνική διευθέτηση με τον Φιλομήτορα. Ωστόσο η Κυρηναϊκή —υπό τον έλεγχο του Φύσκωνα— επαναστάτησε, μόλις ο Τίτος άφησε τον νεότερο Πτολεμαίο. Αυτό προκάλεσε την επιστροφή του Φύσκωνα στην Αφρική για να καταπνίξει την εξέγερση, και το τέλος των συνομιλιών μεταξύ του Τίτου και του πρεσβύτερου Πτολεμαίου. Έτσι η πρεσβεία κατέληξε σε αποτυχία.   Κατά την επιστροφή τους στη Ρώμη, ο Τίτος και ο Μερούλα μίλησαν υπέρ του Φύσκωνα στη Σύγκλητο, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα την εκδίωξη των απεσταλμένων τού Φιλομήτορα.  

Το 161 ο Τίτος συνέταξε την απόφαση της Συγκλήτου (Senatus consultum) για μία εδαφική διαμάχη μεταξύ των δύο ελληνικών πόλεων της Μαγνησίας και της Πριήνης στην Ασία. Η επιγραφή αρχικά αναγνώστηκε "Mallius" και χρονολογήθηκε το 143, αλλά σύγχρονοι ιστορικοί πρότειναν ότι θα έπρεπε να διαβάζεται Manlius με την παλαιότερη ημερομηνία, αν και μόνο ο Γουόλμπανκ κάνει τη σύνδεση με τον ύπστο του 165.       

Ο Τίτος μπορεί να ήταν ακόμη ζωντανός το 133, καθώς ο Πλούταρχος αναφέρει ότι ο τριβούνος του λαού Τιβέριος Σεμπρώνιος Γράκχος παρακαλέστηκε από δύο αξιοσέβαστους πρώην υπάτους —«Μάνλιο και Φούλβιο» — να διευθετήσει τη διαφορά του με τον άλλο τριβούνο Mάρκο Οκτάβιο στη Σύγκλητο. Ο Τιβέριος συναίνεσε από σεβασμό προς αυτούς, αλλά η συνεδρίαση της Συγκλήτου δεν επέτυχε τίποτε.  Υπήρχαν πολλοί ύπατοι Φούλβιοι ζωντανοί, αλλά μόνο ένας Mάνλιος, ο 'υπατος του 165. Ωστόσο, το χειρόγραφο του Πλούταρχου θα μπορούσε να διαβαστεί ως Mανίλιος, οπότε θα αναφερόταν στον Mάνιο Μανίλιο, ύπατο το 149. 

Μετά τα δύο υπατείες του Τίτου και τού αδελφού του Αύλου, οι Toρκουάτοι υπέφεραν από μία περίοδο αφάνειας, και έπρεπε να περιμένουν έναν αιώνα, έως ότου ένα άλλο μέλος της οικογένειας γίνει ξανά ύπατος. 

 Δίκη τού γιου του (140 π.Χ.) 
Ο Τίτος είχε τουλάχιστον δύο γιους, ο μεγαλύτερος ονομαζόταν Τίτος. Ήταν πραίτωρ γύρω στο 136, αλλά η σταδιοδορμία του διακόπηκε από την ήττα του εναντίον του Eύνου κατά τη διάρκεια του Α΄ Πολέμου των Δούλων.   Ο δεύτερος γιος δόθηκε για υιοθεσία στον Δέκιμο Ιούνιο Σιλανό, έναν αξιοσέβαστο συγκλητικό γνωστό ότι μετέφρασε το έργο του Mάγο για τη γεωργία στα λατινικά.   Αυτός ο δεύτερος γιος λοιπόν πήρε το όνομα τού θετού πατέρα του, και έγινε Δέκιμος Ιούνιος Σιλανός Μανλιανός.  Είναι η πρώτη καταγεγραμμένη περίπτωση υιοθεσίας πατρικίου σε πληβεία οικογένεια. 

Ο Μανλιανός ήταν πραίτωρ στη Μακεδονία το 141, ή ίσως το 142.    Αφού κατηγορήθηκε για διαφθορά από τους Μακεδόνες απεσταλμένους, ο Τίτος -ο φυσικός του πατέρας- ζήτησε από τη Σύγκλητο την εξουσιοδότηση να κρίνει τον γιο του ιδιωτικά στο σπίτι του, πριν γίνει η ανάκριση. Δεδομένου ότι ο Τίτος ήταν νομοθέτης και ανώτερος ύπατς, τόσο η Σύγκλητος όσο και η αντιπροσωπεία της Μακεδονίας τού επέτρεψαν να το κάνει.   Μετά από μία τριήμερη δίκη, βρήκε τον γιο του ένοχο, και τον έδιωξε από τα μάτια του. Η ποινή δεν ήταν νομικά δεσμευτική, αλλά ο κώδικας τιμής της οικογένειας ανάγκασε τον Mανλιανό να απαγχονιστεί το επόμενο βράδυ. Broughton, vol. I, p. 477.   Ο Τίτος αρνήθηκε να παραστεί στην κηδεία τού γιου του, και φαινομενικά έδειξε την αδιαφορία του, όταν πέρασε η νεκρώσιμη πομπή.  Ο Βαλέριος Μάξιμος σημειώνει ότι η μάσκα θανάτου του Τορκουάτου Ιμπρεσιόσου —ο οποίος είχε σκοτώσει τον γιο του— ήταν εμφανώς εκτεθειμένη στο σπίτι τού Τίτου, και ενέπνευσε τη αυστηρότητά του προς τον ίδιο του τον γιο.   Η υπόθεση έλαβε χώρα στον απόηχο της Lex Calpurnia (που ψηφίστηκε το 149), που οργάνωσε τη δίωξη των Ρωμαίων κυβερνητών για εκβιασμό κατά τη διάρκεια της θητείας τους, αλλά η επίλυσή της μέσω ιδιωτικού δικαστηρίου είναι πιθανώς μοναδική στη ρωμαϊκή ιστορία. 

Για να σβήσει τη μνήμη τού γιου του, ο Τίτος μπορεί να είχε έναν τρίτο γιο σε μεγάλη ηλικία, τον Αύλο.  Αυτός ο υποθετικός γιος θα μπορούσε να ήταν ο πατέρας του Aύλου Μάνλιου Τορκουάτου, πραίτορα το 70. 

 Γενεαλογία των Mανλίων Τορκουάτων 
Γενεαλογικό δένδρο παρμένο από τον Mύντσερ μέχρι τον "A. Mάνλιο Τορκουάτο, απεβ. 208", και μετά από τον Mίτσελ, με διορθώσεις. Όλες οι ημερομηνίες είναι π.Χ.

 Παραπομπές 

 Πηγές 
 Πρωτογενείς 

 2 Maccabees.
 Marcus Tullius Cicero, De Finibus.
 Titus Livius (Livy), History of Rome, Periochae.
 Julius Obsequens, Liber Prodigiorum.
 Gaius Plinius Secundus (Pliny the Elder), Naturalis Historia (Natural History).
 Plutarch, Parallel lives.
 Polybius, Historiae (The Histories).
 Publius Cornelius Tacitus, Annales.
 Valerius Maximus, Factorum ac Dictorum Memorabilium (Memorable Deeds and Sayings).

 Δευτερογενείς 

 Michael C. Alexander, Trials in the Late Roman Republic, 149 to 50 BC, University of Toronto Press, 1990.
 A. E. Astin, Scipio Aemilianus, Oxford University Press, 1968.
 John R. Bartlett, The Cambridge Bible Commentary, The First and Second Books of the Maccabees, Cambridge University Press, 1973.
 T. Corey Brennan, The Praetorship in the Roman Republic, Oxford University Press, 2000.
 T. Robert S. Broughton, The Magistrates of the Roman Republic, American Philological Association, 1952.
 ——, Supplement to The Magistrates of the Roman Republic, American Philological Association, 1960.
 Robert Henry Charles, The Apocrypha and Pseudepigrapha of the Old Testament in English, volume I, Apocrypha, Oxford University Press, 1913.
 Michael Crawford, Roman Republican Coinage, Cambridge University Press (1974–2001).
 Wilhelm Dittenberger, Sylloge Inscriptionum Graecarum (Collection of Greek Inscriptions, abbreviated SIG), Leipzig, 1883.
 Harriet Isabel Flower, Ancestor Masks and Aristocratic Power in Roman Culture, Oxford University Press, 1996.
 Erich S. Gruen, Roman Politics and the Criminal Courts, 149–78 B.C., Harvard University Press, 1968.
 Günther Höbl, A History of the Ptolemaic Empire, London & New York, Routledge, 2001 (originally published in 1994, translated by Tina Saavedra).
 Allan Chester Johnson, Paul Robinson Coleman-Norton, Frank Card Bourne, Ancient Roman Statutes, Clark NJ, Lawbook Exchange, 2003.
 Wolfgang Kunkel, Herkunft und soziale Stellung der römischen Juristen, Weimar, Hermann Böhlaus Nachfolger, 1952.
 David Magie, Roman Rule in Asia Minor, Princeton University Press, 1950.
 Jane F. Mitchell, "The Torquati", in Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, vol. 15, part 1, (January 1966), pp. 23–31.
 M. Gwyn Morgan, "'Cornelius and the Pannonians': Appian, Illyrica 14, 41 and Roman History, 143-138 B.C.", in Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, vol. 23, part 2 (2nd Qtr., 1974), pp. 183–216.
 Friedrich Münzer, Roman Aristocratic Parties and Families, translated by Thérèse Ridley, Johns Hopkins University Press, 1999 (originally published in 1920).
 August Pauly, Georg Wissowa, et alii, Realencyclopädie der Classischen Altertumswissenschaft (abbreviated PW), J. B. Metzler, Stuttgart (1894–1980).
 Francis X. Ryan, Rank and Participation in the Republican Senate, Stuttgart, Franz Steiner Verlag, 1998.
 Robert K. Sherk, Translated Documents of Greece and Rome, vol. 4, Rome and the Greek East to the death of Augustus, Cambridge University Press, 1984.
 Ioannis Svoronos, Ta nomismata tou kratous ton Ptolemaion, Athens, 1904.
 Ronald Syme, Roman Papers, edited by Ernst Badian and Anthony R. Birley, 7 volumes, Oxford, 1979–1991.

 Lily Ross Taylor and T. Robert S. Broughton, "The Order of the Two Consuls' Names in the Yearly Lists", Memoirs of the American Academy in Rome, 19 (1949), pp. 3–14.
 ——, "New Indications of Augustan Editing in the Capitoline Fasti", Classical Philology, Vol. 46, No. 2 (Apr., 1951), pp. 73–80.
 —— and T. Robert S. Broughton, "The Order of the Consuls' Names in Official Republican Lists", Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, vol. 17, part 2 (Apr., 1968), pp. 166–172.
 ——, The Voting Districts of the Roman Republic, University of Michigan Press, 1960.
 Frank William Walbank, A Commentary on Polybius, Oxford University Press, 1979.

Κατηγορία:Ρωμαίοι πολιτικοί
Κατηγορία:Ρωμαίοι ύπατοι του 2ου αιώνα π.Χ.