Έτζιο

Έτζιο (ιταλικά: Ezio, HWV 29) είναι μια όπερα σέρια τριών πράξεων του Γκέοργκ Φρίντριχ Χέντελ σε λιμπρέτο του Πιέτρο Μεταστάσιο, το οποίο βασίστηκε εν μέρει στην τραγωδία Βρεταννικός του Ρακίνα.Strohm, Reinhard, «Handel, Metastasio, Racine: The Case of Ezio» (Νοέμβριος 1977). The Musical Times, 118 (1617): σελ. 901–903. Η πλοκή της όπερας εξιστορεί διάφορα μυθοπλαστικά γεγονότα από την επιστροφή του στρατηγού Φλάβιου Αέτιου (Έτζιο στα ιταλικά) στην Ρώμη, μετά τη νίκη του επί των Ούννων στη Μάχη των Καταλαυνικών Πεδίων.

 Ιστορία σύνθεσης 
Για τον Έτζιο, ο Χέντελ πρόσθεσε στο σύνολο των τραγουδιστών του τον τενόρο Τζοβάννι Μπαττίστα Πινάτσι, τη σύζυγό του και άλτο Άννα Μπανιολέζι και τον διάσημο μπάσο Αντόνιο Μοντανιάνα, με τον τελευταίο να ξεκινά μια μακρόχρονη συνεργασία με τον συνθέτη. Ο Έτζιο είναι η τελευταία από τις τρεις όπερες που συνέθεσε ο Χέντελ σε λιμπρέτο του Μεταστάσιο - οι άλλες δύο είναι ο Σιρόης και ο Πώρος. Πολλά από τα μεγάλα αποσπάσματα ρετσιτατίβο στο πρωτότυπο του Μεταστάσιο κόπηκαν στην εκδοχή του Χέντελ, αφού το Εγγλέζικο κοινό έδειχνε σαφή προτίμηση στην γρήγορη εναλλαγή των αριών. Σε αντίθεση με τις περισσότερες όπερες του συνθέτη, δεν υπάρχουν καθόλου ντουέτα ή άλλα σύνολα στο έργο, μόνο ρετσιτατίβο και άριες. Το έργο παρουσιάστηκε μόνο πέντε φορές κατά τη διάρκεια της ζωής του Χέντελ, με έναν σύγχρονο να σημειώνει ότι ήταν «μια νέα όπερα, ρούχα και όλες οι σκηνές καινούργιες - αλλά δεν προσέλκυε πολύ κόσμο» (εκείνη την εποχή τα σκηνικά και τα κοστούμια συχνά προέρχονταν από το απόθεμα, ενώ εντελώς καινούργια κοστούμια και σκηνές ήταν μια επιπλέον πολυτέλεια). Παρ' όλα αυτά, ο βασιλιάς Γεώργιος Β' παρακολούθησε κάθε παράσταση εκτός από μία.

 Ιστορία απόδοσης 
Η όπερα έκανε πρεμιέρα στο King's Theatre του Λονδίνου στις 15 Ιανουαρίου 1732. Συνολικά έλαβε μόνο 5 παραστάσεις πριν «αφαιρεθεί» από το ρεπερτόριο του είδους, κάτι που αποδείχθηκε η μεγαλύτερη αποτυχία του Χέντελ στην όπερα. Αναβίωσε στο Γκέτινγκεν το 1926 και έγινε εξαιρετικά δημοφιλής στην πρώην Ανατολική Γερμανία, λαμβάνοντας περισσότερες από 350 παραστάσεις σε τουλάχιστον 23 διαφορετικές αναβιώσεις έως το 1983. Στο Λονδίνο, ο Έτζιο δεν έλαβε άλλη παράσταση μετά τις πέντε που ανέβηκαν, κατά τη διάρκεια της ζωής του Χέντελ, μέχρι το 1977, από την Eταιρεία Όπερας Χέντελ στο Sadler's Wells Theatre. Ο μουσικολόγος Γουίντον Ντιν έχει δηλώσει ότι η αποτυχία της όπερας σχετιζόταν με την καλλιτεχνική ασυμβατότητα μεταξύ της «κλασικής» φύσης του λιμπρέτου και της πιο «ρομαντικής» φύσης της μουσικής.Dean, Winton, «Music in London: Ezio» (Ιανουάριος 1978). The Musical Times, 119 (1619): σελ. 5964. Όπως όλες οι μπαρόκ όπερες, έτσι και ο Έτζιο παρέμεινε ανεκτέλεστος για πολλά χρόνια, αλλά με την αναβίωση του ενδιαφέροντος για τη μπαρόκ μουσική και την ιστορικά τεκμηριωμένη εκτέλεση από τη δεκαετία του 1960, λαμβάνει παραστάσεις σε φεστιβάλ και λυρικά θέατρα σήμερα.

Ρόλοι
ΡόλοςΤύπος φωνήςΚαστ της πρεμιέρας, 15 Ιανουαρίου 1732Έτζιο, Ρωμαίος στρατηγόςάλτο καστράτοΣενεζίνοΦουλβία, η ερωμένη του ΈτζιοσοπράνοΆννα Μαρία ΣτράνταΒαλεντινιανός, ο Ρωμαίος αυτοκράτοραςκοντράλτοΆννα ΜπανιολέζιΟνωρία, η αδερφή του ΒαλεντινιανούκοντράλτοΦραντσέσκα ΜπερτόλλιΜάξιμος, ο πατέρας της ΦούλβιαςτενόροςΤζοβάννι Μπαττίστα ΠινάτσιΒάρος, Έπαρχος της Πραιτωριανής ΦρουράςμπάσοςΑντόνιο Μοντανιάνα

Πλοκή
 Τόπος: Ρώμη
 Χρόνος: 451 π.Χ.

Πράξη Α΄
μικρογραφία|372x372εσ|Το αυθεντικό εξώφυλλο της παρτιτούρας, Λονδίνο 1732
Στη ρωμαϊκή αγορά, ο λαός με επικεφαλή τον Βαλεντινιανό καλωσορίζουν τον Έτζιο, ο οποίος επιστρέφει θριαμβευτής, έχοντας νικήσει τον Αττίλα και σώσει την αυτοκρατορία. Ο Έτζιο χαιρετά την αγαπημένη του, Φουλβία, κόρη του πατρικίου Μάξιμου, η οποία, αν και κοντά στον Αυτοκράτορα, δεν τον συγχώρεσε ποτέ που προσπάθησε να αποπλανήσει τη γυναίκα του, και τώρα διψάει για εκδίκηση. Ο Μάξιμος λέει στον Έτζιο ότι κατά την απουσία της τελευταίας, ο Αυτοκράτορας ερωτεύτηκε τη Φουλβία και τώρα επιμένει να την παντρευτεί. Ο μόνος τρόπος για να μην γίνει αυτό, σύμφωνα με τον Μάξιμο, είναι να βγει από την μέση ο Αυτοκράτορας, αλλά ο Έτζιο αρνείται να συμμετάσχει σε αυτή τη πλεκτάνη. Μόνος με την κόρη του, ο Μάξιμος της λέει ότι αν ο Έτζιο δεν σκοτώσει τον Αυτοκράτορα, πρώτα θα παντρευτεί και μετά θα τον σκοτώσει, αλλά η Φουλβία τρομοκρατείται με αυτή την ιδέα. Ο Μάξιμος καταλήγει στο ότι, αφού ούτε ο Έτζιο ούτε η κόρη του συμφωνούν με το σχέδιό του, θα βάλει έναν από τους άντρες του να το κάνει.

Στο παλάτι, η αδερφή του Βαλεντινιανού, η Ονωρία, ανακρίνει τον Βάρο σχετικά με τον Έτζιο. Είναι εμφανές ότι και αυτή είναι ερωτευμένη με τον νικηφόρο ήρωα.

Ο Βαλεντινιανός αρχίζει να ζηλεύει τη φήμη και τη δόξα που έχει αποκτήσει ο Έτζιο, και του κάνει την τιμή να παντρευτεί την αδερφή του. Ο Έτζιο απαντά ότι δεν μπορεί, καθότι είναι ερωτευμένος με τη Φουλβία. Όμως και ο Αυτοκράτορας είναι ερωτευμένος με αυτήν, και σχεδιάζει να την κάνει γυναίκα του την επόμενη κιόλας μέρα.

 Πράξη Β΄ 
Έξω από το παλάτι εκείνο το βράδυ, ο Μάξιμος περιμένει να ακούσει αν ο δολοφόνος που έβαλε, ο Αιμίλιος, κατάφερε να σκοτώσει τον Αυτοκράτορα. Η Φουλβία μπαίνει με την είδηση ότι κάποιος προσπάθησε να σκοτώσει τον Βαλεντινιανό, αλλά δεν τα κατάφερε. Ο Αιμίλιος έχει συλληφθεί, αλλά ο Βαλεντινιανός πιστεύει ότι ενεργούσε κατόπιν εντολών του Έτζιο, κάτι που ο Μάξιμος δεν διαψεύδει, για να μην αποκαλυφθεί η αλήθεια. Η Φουλβία ξέρει ότι ο πατέρας της ψεύδεται, αλλά δεν μπορεί να τον δει καταδικασμένο. Προσπαθεί να πείσει τον Έτζιο να φύγει, αλλά εκείνος αρνείται, θεωρώντας ότι έτσι θα ντρόπιαζε τον εαυτό του. Τελικά συλλαμβάνεται.

Η Φουλβία σκέφτεται ότι ίσως το καλύτερο θα ήταν να δεχτεί την πρόταση του Αυτοκράτορα σε γάμο, έτσι ώστε να σώσει τον Έτζιο. Ο Αυτοκράτορας διατάζει να φέρουν τον Έτζιο ενώπιών του, και τη Φουλβία στο πλευρό του. Αυτή αποκαλύπτει στον Έτζιο ότι ο αρραβώνας της με τον Βαλεντινιανό είναι απλά ένα πρόσχημα. Ο Βαλεντινιανός διατάζει τη φυλάκιση του Έτζιο.

 Πράξη Γ΄ 
μικρογραφία|333x333εσ|Η ουβερτούρα του Έτζιο. Παρτιτούρα τυπωμένη από τον John Walsh, Λονδίνο 1732
Η Ονωρία επισκέπτεται τον Έτζιο στη φυλακή με μια προσφορά από τον Αυτοκράτορα. Αν ο Έτζιο δεν ευθύνεται για την απόπειρα δολοφονίας του, ας πει ποιος το έκανε και θα αφεθεί ελεύθερος. Ο Έτζιο αρνείται να προδώσει άλλους με αυτόν τον τρόπο, αλλά η Ονωρία τον παρακαλεί να το κάνει, για να σωθεί η ζωή του. Η Ονωρία συμβουλεύει τον Βαλεντινιανό να βάλει τη Φουλβία να πείσει τον Έτζιο να αποκαλύψει αυτά που ξέρει. Ωστόσο, ο Έτζιο παραμένει σιωπηλός και τον παίρνουν μακριά.

Ο Βάρος ανακοινώνει ότι ο Έτζιο εκτελέστηκε κατόπιν εντολής του Αυτοκράτορα (κάτι που δεν ισχύει). Η Ονωρία φέρνει την είδηση ότι ο δολοφόνος Αιμίλιος, πριν πεθάνει, αποκάλυψε ότι δεν ενεργούσε σύμφωνα με τις εντολές του Έτζιο. Για να σώσει τον πατέρα της από τις υποψίες, η Φουλβία ανακοινώνει ότι αυτή κρύβεται πίσω από το σχέδιο δολοφονίας. Ο Βαλεντινιανός πικραίνεται - νιώθει πως όλοι είναι εχθροί του και δεν μπορεί να εμπιστευτεί κανέναν πια.

Ο Μάξιμος, στο Καπιτώλιο, προσπαθεί να υποκινήσει μια λαϊκή εξέγερση εναντίον του Αυτοκράτορα, ο οποίος εμφανίζεται μόνος και απελπισμένος, λόγω της υποτιθέμενης προδοσίας της Φουλβίας. Ο Μάξιμος επιχειρεί να σκοτώσει τον Αυτοκράτορα, αλλά η Φουλβία ξαφνικά ορμάει και πέφτει πάνω του, σώζοντάς του τη ζωή. Ο Βάρος μπαίνει με τον Έτζιο, προς γενική έκπληξη των παρευρισκόμενων. Ο Βαλεντινιανός βλέπει τώρα καθαρά ότι η Φουλβία και ο Έτζιο αγαπούν πραγματικά ο ένας τον άλλον και ότι έκανε λάθος που προσπάθησε να τους χωρίσει. Τους αφήνει να παντρευτούν και, μετά από παρότρυνση του Έτζιο, συγχωρεί τον Μάξιμο.

 Ορχήστρα 
 2 φλογέρες, 2 φλάουτα, 2 όμποε, 2 φαγκότα
 2 κόρνα, τρομπέτα
 έγχορδα
 συνεχές βάσιμο (τσέλο, λαούτο, τσέμπαλο)

Παραπομπές
Σημειώσεις
Βιβλιογραφία



 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Παρτιτούρες στο International Music Score Library Project
 Λιμπρέτο (στα ιταλικά) στο Orchestra Virtuale del Flaminio

Κατηγορία:Όπερες του Γκέοργκ Φρίντριχ Χαίντελ
Κατηγορία:Όπερες στην ιταλική γλώσσα