Μαραμούρες

Μαραμούρες (, , ) είναι γεωγραφική, ιστορική και πολιτιστική περιοχή στη βόρεια Ρουμανία και τη δυτική Ουκρανία. Βρίσκεται στα βορειοανατολικά Καρπάθια, κατά μήκος τμημάτων της λεκάνης απορροής του ποταμού Tίσα.

Εναλλακτικά, ο όρος Μαραμούρες χρησιμοποιείται επίσης για την επαρχία Μαραμούρες της Ρουμανίας, η οποία περιέχει το νότιο τμήμα της ιστορικής περιοχής.

 Ονομασία σε άλλες γλώσσες 
Τα εναλλακτικά ονόματα για το Μαραμούρες περιλαμβάνουν τα: Мармарощина (Marmaroshchyna) στα ουκρανικά, Мараморош (Maramoroš) στα ρουθηνικά, Мармарош (Marmarosh) στα ρωσικά, Máramaros στα ουγγρικά, Maramuresch ή Marmarosch στα γερμανικά και Marmatia στα λατινικά. Στα γίντις γράφεται מאַרמאַראָש.

 Γεωγραφία 
Το Μαραμούρες είναι μια κοιλάδα, η οποία περικλείεται από τα βουνά Οάς, Γκουτάι, Τσίμπλες και Ροντνέι (το βόρειο τμήμα των Εσωτερικών Ανατολικών Καρπαθίων) στα δυτικά και νότια, τα όρη Μαραμούρες και το κεντρικό τμήμα των Εξωτερικών Ανατολικών Καρπαθίων στα ανατολικά και βόρεια. Η κοιλάδα αποστραγγίζεται μέσω ενός στενού ανοίγματος, της πύλης Χουστ, στο Χουστ. Αρκετές δεκάδες μικρά ορεινά ποτάμια και κολπίσκοι χύνονται στον ποταμό Τίσα. Είναι δασώδης και δεν είναι εύκολα προσβάσιμη περιοχή.

Το Μαραμούρες αντιπροσωπεύει ένα από τα μεγαλύτερα βυθίσματα στα Καρπάθια, καλύπτοντας μια περιοχή περίπου 10.000 km 2.

Το μήκος του από το Χουστ έως το Πέρασμα Πρίσλοπ είναι περίπου 150 χλμ και το πλάτος από Βορρά προς Νότο είναι μέχρι 80 χλμ.

Τα κύρια ορεινά περάσματα που συνδέουν το Μαραμούρες με τις γειτονικές περιοχές είναι ψηλά και στο παρελθόν ήταν ελάχιστα προσβάσιμα τον χειμώνα. Το πέρασμα Πρίσλοπ (ύψος 1.416 μέτρα) συνδέει τα ανατολικά της περιοχής με τη Μολδαβία, το Στεφανιτσέι (1.254 μέτρα) συνδέει τον νότο με την Τρανσυλβανία, το πέρασμα Πιντέα (987 μέτρα) προς Μπάια Μάρε, το Φαργκάου (587 μέτρα) στη δυτική περιοχή, ενώ το πέρασμα Φρασίνι (Γιασίνια, 931 μέτρα) συνδέει το βόρειο τμήμα της περιοχής με τη Γαλικία (Ανατολική Ευρώπη).

Τα βουνά που περιβάλλουν αυτήν την περιοχή καταλαμβάνουν περισσότερο από τη μισή έκταση. Μερικές κορυφές φτάνουν πάνω από τα 2.000 μέτρα, όπως η κορυφή Πιετροσούλ (2.303 μέτρα) στα όρη Ρόντνα στα νότια και η κορυφή Χοβάρλα (2.061 μέτρα) στο Μουντέλε Νέγκρου (Τσερναχόρα) στα βόρεια.

Τα βαριά δασώδη βουνά διατηρούν πολλά προστατευόμενα είδη φυτών, όπως το πουρνάρι (Taxus baccata), το πεύκο (Larix decidua), το ελβετικό πεύκο (Pinus cembra), το εντελβάις (Leontopodium alpinum), και ζώα, όπως ο λύγκας (Lynx lynx), ο αίγαγρος (Rupicapra rupicapra), η μαρμότα των Άλπεων (Marmota marmota), ο χρυσαετός (Aquila chrysaetos) και ο καπαρκαλιάρης (Tetrao urogallus).

Ο τελευταίος βίσωνας από το σημερινό έδαφος της Ρουμανίας, σύμβολο του Μαραμούρες, κυνηγήθηκε μέχρι εξαφάνισης το 1852. Η λοστρίτσα, μια τοπική ποικιλία σολομού, εξακολουθεί να ζει στα ορεινά ποτάμια.

Πολλές προστατευόμενες περιοχές έχουν δημιουργηθεί στο Μαραμούρες. Το Εθνικό Πάρκο των Βουνών Ρόντνα ορίστηκε το 1990, το Φυσικό Πάρκο των Βουνών Μαραμούρες το 2004 και υπάρχουν πολλά άλλα σπήλαια, φαράγγια, σχηματισμοί απότομων βράχων και λίμνες, που είναι επίσημα προστατευόμενες περιοχές.

 Ιστορία 
δεξιά|μικρογραφία|250x250εσ| Το Κομιτάτο του Μαραμούρες στον χάρτη του Βασιλείου των Αψβούργων της Ουγγαρίας, 1780-84. Τα σημερινά σύνορα της Ρουμανίας προβάλλονται στον ιστορικό χάρτη.
δεξιά|μικρογραφία|250x250εσ| Κομητεία Μαραμάρος, 1905.
Στην αρχαιότητα αυτή η περιοχή κατοικούνταν από Κέλτες, Δάκες, Σαρμάτες, γερμανικά φύλα και Ακάτζιρους. Τον πρώτο αιώνα π.Χ., ήταν μέρος του Δακικού Βασιλείου υπό τον Βυρεβίστα, ενώ στον πρώιμο Μεσαίωνα κυβερνήθηκε από την Ουννική Αυτοκρατορία, το Βασίλειο των Γήπαιδων, το Βασίλειο των Αβάρων, τη Λευκή Κροατία, τους Ούγγρους και ακόμη και τη Ρωσία του Κιέβου.

Η επικράτεια ήταν μέρος του Βασιλείου της Ουγγαρίας από τον 11ο αιώνα. Αρχικά, επετράπη στους Ρουμάνους κατοίκους της περιοχής να διατηρήσουν την πολιτική τους οργάνωση, το Βοεβοδάτο του Μαραμούρες, χωρισμένο σε πολλές μικρές αυτόνομες περιοχές. Ο Βασιλιάς πάλεψε πολύ για να πείσουν τους Βοεβόδες να αποδεχθούν τον τίτλο του Κόμη, με την υπονοούμενη απώλεια της ανεξαρτησίας σε πολιτικά και οικονομικά ζητήματα. Κατά τον Μεσαίωνα, οι άνθρωποι σε πολλά ορεινά χωριά, όπου κάθε οικογένεια εξ ορισμού είχε μια σημαντική επικράτεια, ονομάζονταν nameși, που σημαίνει ελεύθεροι αγρότες, που υπερηφανεύονται για την οικογένειά τους. Η προέλευση της λέξης αμφισβητείται: στο Βασίλειο της Ουγγαρίας, οι ελεύθεροι άνθρωποι που κατείχαν γη ονομάζονταν  στα ουγγρικά. Στα ρουμανικά  σημαίνει ευρύτερη οικογένεια, αλλά η ρίζα αυτού του ονόματος εξηγείται καλύτερα ως προερχόμενη από το ελληνικό ρήμα . Η περιοχή αναδιοργανώθηκε στην κομητεία Μαραμάρος τον 14ο αιώνα.

Τον 16ο αιώνα, το Βασίλειο της Ουγγαρίας δέχθηκε εισβολή από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και η περιοχή περιήλθε στη διοίκηση του ημι-ανεξάρτητου Οθωμανικού Πριγκιπάτου της Τρανσυλβανίας. Αργότερα (στα τέλη του 17ου αιώνα) περιήλθε στη διοίκηση της μοναρχίας των Αψβούργων (η οποία έγινε η Αυστριακή Αυτοκρατορία το 1804). Κατά τη διάρκεια της διοίκησης των Αψβούργων, η περιοχή ήταν αρχικά μέρος του Πριγκιπάτου των Αψβούργων της Τρανσυλβανίας, αλλά αργότερα (το 1732) μεταφέρθηκε στο Βασίλειο των Αψβούργων της Ουγγαρίας. Το 1867, η Αυστριακή Αυτοκρατορία μετατράπηκε στη διπλή μοναρχία της Αυστροουγγαρίας και η περιοχή περιλήφθηκε στο Υπερλεϊθανικό ή Ουγγρικό τμήμα της Μοναρχίας.

Μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, η περιοχή χωρίστηκε μεταξύ της Ρουμανίας και της Τσεχοσλοβακικής περιοχής της Ρουθηνίας των Καρπαθίων, με τα σύνορα να ακολουθούν εκείνα της βραχύβιας Δημοκρατίας Χουτσούλ. Τον Μάρτιο του 1939 η Ουγγαρία προσάρτησε τη Ρουθηνία των Καρπαθίων και τον Αύγουστο του 1940 προσάρτησε την περιοχή της Βόρειας Τρανσυλβανίας, η οποία περιλάμβανε το νότιο Μαραμούρες, από τη Ρουμανία. Τα εδάφη παρέμειναν υπό ουγγρικό έλεγχο μέχρι το 1944. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, το νότιο τμήμα επέστρεψε στη Ρουμανία και τώρα αποτελεί τμήμα της κομητείας Μαραμούρες. Το βόρειο τμήμα ενσωματώθηκε στη Σοβιετική Ένωση ως μέρος της Ουκρανικής ΣΣΔ και τώρα αποτελεί τμήμα της Περιφέρειας Υπερκαρπαθίας της ανεξάρτητης Ουκρανίας.

 Λαός 
μικρογραφία| Ρουμάνοι με παραδοσιακά ρούχα του Μαραμούρες σε μια εκκλησία στο Σατ-Σουγκατάγκ.
Στη νότια περιοχή, η πλειοψηφία του πληθυσμού είναι Ρουμάνοι. Υπάρχουν επίσης μερικοί Ούγγροι, Ρουθηνοί, Ουκρανοί, Γερμανοί Τσίπσερ, Εβραίοι και Ρομά. Στη βόρεια περιοχή, η πλειοψηφία είναι Ουκρανοί, με μικρότερες ρουμανικές, ουγγρικές και γερμανικές κοινότητες.

Στη βόρεια περιοχή οι περισσότεροι άνθρωποι μιλούν τη διάλεκτο χουτσούλ της ρουθηνικής γλώσσας, ενώ στη νότια περιοχή οι περισσότεροι μιλούν ρουμανικά. 

Από τη δεκαετία του '40, υπάρχουν χωριά κομμένα στα δύο από τα κρατικά σύνορα. Υπάρχουν μερικά χωριά στα βόρεια (εντός της Ουκρανίας) που έχουν σημαντικό ρουμανικό πληθυσμό, καθώς και μερικά χωριά στη Ρουμανία, που έχουν σημαντικό ουκρανικό πληθυσμό.

 Περαιτέρω ανάγνωση 

 Atlas and Gazetteer of Historic Hungary 1914, Talma Kiadó
 Sighetul Marmatiei, Πολιτισμός και Τουρισμός 2007, Teofil Ivanciuc

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Ιστορικές περιοχές της Ουκρανίας
Κατηγορία:Ιστορικές περιοχές της Ρουμανίας