Τιβέριος Κλαύδιος Πομπηιανός

Ο Τιβέριος Κλαύδιος Πομπηιανός, λατιν.: Tiberius Claudius Pompeianus  ( 125 – 193 μ.Χ.) ήταν πολιτικός και στρατιωτικός διοικητής κατά τον 2ο αι. στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Στρατηγός υπό τον Αυτοκράτορα Μάρκο Αυρήλιο, ο Πομπηιανός διακρίθηκε κατά τους πολέμους της Ρώμης εναντίον των Πάρθων και των Μαρκομάννων. Ήταν μέλος της αυτοκρατορικής οικογένειας λόγω του γάμου του με τη Λουκίλλα, κόρη του Μάρκου Αυρηλίου, και ήταν μία βασική προσωπικότητα κατά τη διάρκεια τής βασιλείας του Αυτοκράτορα. Στον Πομπηιανό προσφέρθηκε ο αυτοκρατορικός θρόνος τρεις φορές, αλλά αρνήθηκε να διεκδικήσει τον τίτλο για τον εαυτό του.

 Πρώιμη ζωή 
Καταγόμενος από την Αντιόχεια της Συρίας, ο Πομπηιανός είχε σχετικά ταπεινή καταγωγή. Ο πατέρας του ήταν μέλος της τάξης των ιππέων.  Όπως υποδηλώνει το όνομά του, η οικογένειά του απέκτησε για πρώτη φορά τη ρωμαϊκή υπηκοότητα κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Αυτοκράτορα Κλαύδιου. Ο Πομπηιανός ήταν νέος άνθρωπος (novus homo), καθώς ήταν το πρώτο μέλος της οικογένειάς του που διορίστηκε συγκλητικός.

Μεγάλο μέρος της πρώιμης ζωής του Πομπηιανού έχει χαθεί στην ιστορία. Συμμετείχε στον Ρωμαιο-Παρθικό πόλεμο του 161-166 υπό την διοίκηση του Αυτοκράτορα Λεύκιου Βέρου, πιθανώς ως διοικητής λεγεωνάριων. Λίγο καιρό πριν από την εκστρατεία των Πάρθων, προήχθη στο αξίωμα του συγκλητικού. Υπηρέτησε με διάκριση κατά τη διάρκεια του πολέμου, γεγονός που του χάρισε τον διορισμό του ως αντικαταστάτη υπάτου για το υπόλοιπο του έτους 162 μ.Χ.  W. Eck, A. Pangerl, "Eine neue Bürgerrechtskonstitution für die Truppen von Pannonia inferior aus dem Jahr 162 mit einem neuen Konsulnpaar", Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik, 173 (2010), pp. 223–236.

 Πόλεμοι με τους Μαρκομάννους 
Μετά την ολοκλήρωση της Παρθικής εκστρατείας, ο Αυτοκράτορας Μάρκος Αυρήλιος τον διόρισε στρατιωτικό κυβερνήτη της Κάτω Παννονίας στα βόρεια σύνορα της Αυτοκρατορίας, κατά μήκος του ποταμού Δούναβη.   Πιθανότατα υπηρέτησε από το 164 έως το 168. Στα τέλη του 166 ή στις αρχές του 167, μία δύναμη 6.000 Λομβαρδών εισέβαλε στην Παννονία. Ο Πομπηιανός απέκρουσε την εισβολή με σχετική ευκολία, αλλά αυτό σηματοδότησε την έναρξη μίας μεγαλύτερης βαρβαρικής εισβολής. 

Στα τέλη του 167 η φυλή των Μαρκομάννων εισέβαλε στην αυτοκρατορία διασχίζοντας την Παννονία. Ο Μάρκος Αυρήλιος και ο Λεύκιος Βέρος σχεδίασαν μια τιμωρητική εκστρατεία για να απωθήσουν τους βαρβάρους πέρα από τον ποταμό Δούναβη, αλλά λόγω των επιπτώσεων της πανώλης των Αντωνίνων, η εκστρατεία αναβλήθηκε μέχρι τις αρχές του 168. Με τη βοήθεια του Πομπηιανού, οι δύο Αυτοκράτορες κατάφεραν να αναγκάσουν τους Μαρκομάννους να υποχωρήσουν. Οι στρατιωτικές ικανότητες του Πομπηιανού κέρδισαν την εμπιστοσύνη του Μάρκου Αυρηλίου, και γρήγορα έγινε ένας από τους στενότερους συμβούλους του Αυτοκράτορα.

Καθώς οι Αυτοκράτορες επέστρεφαν στα χειμερινά τους καταλύματα στην Ακυληία, ο Λεύκιος Βέρος αρρώστησε και απεβίωσε τον Ιανουάριο του 169. Ο Μάρκος Αυρήλιος κανόνισε ο Πομπηιανός να νυμφευτεί την κόρη του Λουσίλλα, χήρα του Βέρου.   Ως γαμπρός του Αυτοκράτορα, ο Πομπηιανός έγινε μέλος της δυναστείας των Αντωνίνων. Ο Αυτοκράτορας μάλιστα προσφέρθηκε να ονομάσει τον Πομπηιανό Καίσαρα (διάδοχο) και κληρονόμο του, αλλά ο Πομπηιανός αρνήθηκε τον τίτλο. Αντ' αυτού, ο Πομπηιανός προήχθη και υπηρέτησε ως αρχιστράτηγος του Αυτοκράτορα κατά τη διάρκεια του Μαρκομαννικού Πολέμου. Υπό την καθοδήγησή του, ο εξόριστος συγκλητικός και συνάδελφός του βετεράνος του Παρθικού πολέμου Περτίναξ ανακλήθηκε, και ενώθηκε με τον Πομπηιανό στο στρατιωτικό του επιτελείο.

Οι επιτυχίες του Πομπηιανού κατά τη διάρκεια του Μαρκομαννικού Πολέμου τον διέκριναν περαιτέρω, με τον Αυτοκράτορα να του απονέμει μία δεύτερη υπατεία το 173.    Συμμετείχε σε μία σειρά από στρατιωτικές επιχειρήσεις στην περιοχή του Δούναβη, και εξακολουθούσε να βρίσκεται στην περιοχή μετά το τέλος του Μάρκου Αυρηλίου. 

 Υπό τον Κόμμοδο 
Ο Μάρκος Αυρήλιος απεβίωσε το 180 μ.Χ., και ο 18χρονος γιος του Κόμμοδος, κουνιάδος του Πομπηιανού, ανακηρύχθηκε Ρωμαίος Αυτοκράτορας. Ο Πομπηιανός προσπάθησε να πείσει τον Κόμμοδο να παραμείνει στα σύνορα του Δούναβη, για να ολοκληρώσει την κατάκτηση των Μαρκομάννων, αλλά ο Κόμμοδος επέστρεψε στη Ρώμη το φθινόπωρο του 180.  

Η σχέση μεταξύ του νεαρού Αυτοκράτορα και του έμπειρου αξιωματικού επιδεινώθηκε γρήγορα. Το 182 η Λουκίλλα, σύζυγος του Πομπηιανού και αδελφή του Κόμμοδου, οργάνωσε μία αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας εναντίον τού Αυτοκράτορα. Αν και ο Κόμμοδος εκτέλεσε τη Λουκίλλα και άλλα μέλη της οικογένειάς της, ο Πομπηιανός δεν είχε συμμετάσχει στη συνωμοσία, και γλίτωσε.   Μετά τη συνωμοσία, ο Πομπηιανός αποσύρθηκε από τη δημόσια ζωή, επικαλούμενος το γήρας του, και αποσύρθηκε στα κτήματά του στην Ιταλία. Πέρασε τον περισσότερο χρόνο του στην επαρχία, μακριά από τη Ρώμη, επικαλούμενος ως δικαιολογία την ηλικία και μία πάθηση των ματιών. 

 Μετέπειτα ζωή 
Ο Κόμμοδος δολοφονήθηκε το 192 μ.Χ. από μέλη της Πραιτωριανής Φρουράς. Ο Πομπηιανός επέστρεψε στη Ρώμη μόλις η συνωμοσία εναντίον του Κόμμοδου επέτυχε, ανακτώντας τη θέση του στη Σύγκλητο. 

Ο Περτίναξ, ο οποίος ήταν ο έπαρχος της πόλης εκείνη την εποχή, πρόσφερε τον θρόνο στον Πομπηιανό, αλλά εκείνος αρνήθηκε.  Η Πραιτωριανή Φρουρά ανακήρυξε στη συνέχεια τον Περτίνακα ως Αυτοκράτορα, αλλά τον δολοφόνησε μετά από μόλις 87 ημέρες, επειδή προσπάθησε να επιβάλει τάξη στην επί μακρόν απείθαρχη αυτή μονάδα. Ο συγκλητικός Δίδιος Ιουλιανός δωροδόκησε την Πραιτωριανή Φρουρά για να τον ανακηρύξουν Αυτοκράτορα, αλλά δυσκολεύτηκε να εξασφαλίσει υποστήριξη στις τάξεις των δικών του στρατευμάτων. Σε μία απεγνωσμένη προσπάθεια να σώσει τον εαυτό του, ο Δίδιος Ιουλιανός ζήτησε από τον Πομπηιανό να γίνει συναυτοκράτορας μαζί του. Ο Πομπηιανός αρνήθηκε και πάλι, επικαλούμενος την προχωρημένη ηλικία του και τα προβλήματα όρασής του. Ο Δίδιος Ιουλιανός, αφού βασίλευσε μόνο για 66 ημέρες, εκτελέστηκε με εντολή του Σεπτίμιου Σεβήρου. 

Ο Πομπηιανός φαίνεται να απεβίωσε κάποια στιγμή το 193. Τα παιδιά του επέζησαν, και ευημέρησαν ως μέλη μίας σημαντικής οικογένειας: ήταν τα εγγόνια του Μάρκου Αυρηλίου. Αυτό το κύρος ήταν επικίνδυνο, επειδή η νέα δυναστεία των Σεβήρων θα μπορούσε να τους θεωρήσει ως πιθανούς ανταγωνιστές: ο Λ. Αυρήλιος Κ. Π., γιος του Πομπηιανού, ήταν ύπατος το 209, αλλά αργότερα δολοφονήθηκε με την υποκίνηση του Καρακάλλα.  Αργότερα, απόγονοι του Πομπηιανού έγιναν ύπατοι το 231 και το 241. 

 Στη λαϊκή κουλτούρα 
Ο χαρακτήρας του Ράσελ Κρόου , Μάξιμος Δέκιμος Μερίδιος, στην ταινία του 2000, Ο Μονομάχος, βασίζεται χαλαρά στον Πομπηιανό και άλλους, συμπεριλαμβανομένου του Νάρκισσου.

 Επιγραφές 
 ;
  = CIL 03, p 2328,72 = ILSard-01, 00182 = ZPE-133-279 = AE 1898, 00078 = AE 2008, +00022 = AE 2008, +00613;
  = CIL 03, 01790a (p 2328,121) = CIL 03, 06362a = D 03381 = CINar-01, 00011a;
 ILTG, 239 ();
 Ενδεχομένως Année Épigraphique  ( AE 1974, no. 411)
 PIR C 973

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Αρχαίοι Ρωμαίοι στρατηγοί
Κατηγορία:Δυναστεία των Αντωνίνων
Κατηγορία:Ρωμαίοι ύπατοι του 2ου αιώνα