Παρθενόπη

Η Παρθενόπη (ιταλικά: Partenope, HWV 27) είναι μια όπερα τριών πράξεων σε μουσική του Γκέοργκ Φρίντριχ Χέντελ και λιμπρέτο αγνώστου συγγραφέα, το οποίο διασκευάστηκε από ένα του Σίλβιο Σταμπίλια, του 1699. Η όπερα παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο King's Theatre του Λονδίνου, στις 24 Φεβρουαρίου 1730. Αν και ακολουθεί τυπικά τη δομή της όπερας σέρια, έχει χιουμοριστικό χαρακτήρα και ανάλαφρη μουσική, με πλοκή που περιλαμβάνει ιστορίες ρομαντικών περιπλοκών και σύγχυση φύλων. Ως γνώριμη επιτυχία με το κοινό της εποχής κατά της πρώτης της εκτέλεσης, και μετέπειτα ξεχασμένη, η Παρθενόπη αποτελεί σήμερα πολυπαιγμένο έργο στις παγκόσμιες λυρικές σκηνές.

 Ιστορία σύνθεσης 
Ήταν η πρώτη κωμική (ή ημισοβαρή) όπερα του Χέντελ, μετά την κατά πολύ παλαιότερη Αγριππίνα, ξεφεύγοντας έτσι από το παραδοσιακό ρεπερτόριο του, με το οποίο είχε γίνει διάσημος στο Λονδίνο. Αρχικά πρότεινε το λιμπρέτο στην ομάδα συντελεστών όπερας της Βασιλικής Ακαδημίας Μουσικής το 1726. Ωστόσο, απέρριψαν το έργο λόγω της επιπόλαιης φύσης του, των σχετικά λίγων εκτεταμένων άριών του και των μακροσκελών αποσπασμάτων ρετσιτατίβο (Οι τελευταίες αντιρρήσεις δεν είναι ιδιαίτερα αληθείς, ωστόσο. Η όπερα έχει σχετικά λίγα κομμάτια για το σύνολο, αλλά είναι γεμάτη με άριες, χαρακτηρισμένες ως υπέροχες). Ο υπεύθυνος για την όπερα, Όουεν Σουίνι, εξέφρασε την άποψη ότι το έργο ήταν αντιεμπορικό, σύμφωνα με μια επιστολή του 1726:(Το λιμπρέτο) είναι το χειρότερο βιβλίο (εκτός από ένα) που έχω διαβάσει ποτέ στη ζωή μου. Ο σινιόρ Σταμπίλια (...) προσπαθεί να είναι ταυτοχρόνως χιουμοριστικός και πνευματώδης: αν πέτυχε την προσπάθειά του σε οποιαδήποτε σκηνή στην Ιταλία, οφείλεται απλώς στην κακογουστιά του κοινού· γιατί είμαι εντελώς σίγουρος ότι θα γίνει δεκτό με περιφρόνηση στην Αγγλία.Πολλές από τις άριες της Παρθενόπης είναι μικρότερες από ό,τι στις προηγούμενες όπερες του Χέντελ. Το έργο είναι επίσης ασυνήθιστο για την πένα του συνθέτη, καθώς περιέχει ένα σύνολο, ένα κωμικό κουαρτέτο, στην τρίτη πράξη. Αξιοσημείωτη είναι επίσης η σκηνή μάχης, στη δεύτερη πράξη, με ορχηστρικά αποσπάσματα διανθισμένα με ρετσιτατίβα και αριόζο.

 Ιστορία απόδοσης 
Η όπερα έκανε πρεμιέρα κατά τη διάρκεια της θεατρικής περιόδου του 1730 στο King's Theatre, όταν ο Χέντελ συνεργαζόταν με τον σκηνοθέτη Τζον Τζέιμς Χάιντεγκερ. Η μουσική επένδυση ολοκληρώθηκε από τον συνθέτη μόλις δύο εβδομάδες πριν από την πρώτη παρουσίαση. Η Παρθενόπη έλαβε ακόμη επτά παραστάσεις τον Φεβρουάριο του 1730. Ο Χέντελ ανέθεσε στο έργο να παρουσιαστεί για επτά ακόμη παραστάσεις τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους και το αναβίωσε το 1737, ένδειξη της δημοτικότητάς του. Στη συνέχεια, όπως συνέβη με όλες τις δουλειές του Χέντελ, πέρασαν περίπου διακόσια χρόνια πριν το έργο παρουσιαστεί ξανά ολόκληρο - το 1964 στο Σκωτσέζικο φεστιβάλ τεχνών Λέντλανετ, και στη νεότερη εποχή συνεχίζει να εκτελείται σε σημαντικές Όπερες και φεστιβάλ ανά το κόσμο.

 Ρόλοι 
ΡόλοςΤύπος φωνήςΚαστ της πρεμιέρας, 24 Φεβρουαρίου 1730Παρθενόπη, βασίλισσα της ΝάποληςσοπράνοΆννα Μαρία ΣτράνταΑρσάκης, πρίγκιπας της Κορίνθουάλτο καστράτοΑντόνιο ΜπερνάκιΑρμίντος, πρίγκιπας της ΡόδουκοντράλτοΦραντσέσκα ΜπερτόλλιΑιμίλιος, πρίγκιπας της ΚύμηςτενόροςΑννίμπαλε Πίο ΦάμπριΡοσμίρα/Ευριμένης, πριγκίπισσα της ΚύπρουκοντράλτοΑντόνια ΜερίγκιΟρμόντης, φίλος του ΑρμίντουμπάσοςΓιόχαν Γκόττφριντ Ράιμσναιντερ

 Πλοκή 

 Σκηνικό: αρχαία Νάπολη

 Πράξη 1 
μικρογραφία|Το ντουέτο Παρθενόπης-Αρσάκη «Ch’io parta?». Παρτιτούρα τυπωμένη από τον John Walsh, Λονδίνο 1730
Η βασίλισσα Παρθενόπη, ιδρύτρια της Νάπολης, διασκεδάζει τους καλεσμένους της, ανάμεσα στους οποίους βρίσκονται ο όμορφος πρίγκιπας Αρσάκης από τη Κόρινθο, που είναι και μνηστήρας της, και ο ντροπαλός πρίγκιπας Αρμίντος από τη Ρόδο, ο οποίος είναι επίσης ερωτευμένος με την Παρθενόπη, αλλά δεν έχει το θάρρος να της το πει. Ένας νέος καλεσμένος φτάνει και συστήνεται ως πρίγκιπας Ευριμένης, αλλά στην πραγματικότητα είναι η πριγκίπισσα Ροσμίρα μεταμφιεσμένη, η προηγούμενη αρραβωνιαστικιά του Αρσάκη, την οποία άφησε όταν αποφάσισε να να κερδίσει το χέρι της Παρθενόπης, και τώρα έχει καταφέρει να τον εντοπίσει. Ο Αρσάκης μένει έκπληκτος από την ομοιότητα του νεοφερμένου «Ευριμένη» με την πρώην αρραβωνιαστικιά του, και τον ξεμοναχιάζει. Η Ροσμίρα παραδέχεται την πραγματική της ταυτότητα και τον επιπλήττει. Αυτός ισχυρίζεται πως την αγαπάει ακόμα, και αυτή του λέει πως, για να το αποδείξει, δεν πρέπει να αποκαλύψει ποια είναι σε κανέναν.
Η Ροσμίρα/Ευριμένης συζητάει με τον θλιμμένο Αρμίντο, ο οποίος αποκαλύπτει πως αγαπάει πραγματικά την Παρθενόπη, μη ενδιαφερόμενος για το αξίωμα ή τη περιουσία της, αλλά δεν μπορεί να της το πει γιατί πιστεύει πως η ίδια προτιμάει τον Αρσάκη. Η Παρθενόπη παρατηρεί τον Αρμίντο που έχει μαραζώσει, και τον ρωτάει τι συμβαίνει. Αυτός της ομολογεί την αγάπη του, αλλά εκείνη απαντά ότι είναι αφοσιωμένη στον Αρσάκη. Ακούγοντας αυτό, η Ροσμίρα/Ευριμένης βγαίνει και λέει ότι «και αυτός» την αγαπάει, ελπίζοντας να κρατήσει την Παρθενόπη μακριά από τον Αρσάκη, αλλά αναστατώνοντας παράλληλα τον Αρμίντο.

Ένας ακόμη μνηστήρας για το χέρι της Παρθενόπης φτάνει, ο πρίγκιπας Αιμίλιος, του γειτονικού βασιλείου της Κύμης. Έχει φέρει μαζί του τον στρατό του και απαιτεί από τη βασίλισσα να τον παντρευτεί. Εκείνη αρνείται και αυτός την απειλεί με πόλεμο, κάτι που, όπως λέει, δεν την τρομάζει. Προσθέτει ότι θα πάει στη μάχη και θα πολεμήσει η ίδια, και ζητάει από τον Αρσάκη να ηγηθεί των στρατευμάτων της, κάτι που κάνει τους άλλους μνηστήρες να ζηλεύουν, ιδίως τον Αρμίντο. Ο «Ευρυμένης» για να τον παρηγορήσει, του λέει πως αυτά που είπε πριν για την Παρθενόπη δεν ισχύουν.

 Πράξη 2 
Αρχίζει η μάχη μεταξύ των στρατών της Παρθενόπης και του Αιμίλιου. Η Παρθενόπη τελικά νικάει και ο Αιμίλιος φυλακίζεται, αλλά όχι πριν ο Αρμίντος της σώσει τη ζωή. Η Ροσμίρα/Ευριμένης, που πολέμησε επίσης στη μάχη, ισχυρίζεται με περηφάνεια ότι «αυτός» συνέλαβε τον Αιμίλιο, αλλά ο Αρσάκης το αρνείται, διεκδικώντας ο ίδιος την ευθύνη. Σε αυτό το σημείο, ο «Ευριμένης» προκαλεί τον Αρσάκη σε μονομαχία. Ο Αρμίντος λέει για άλλη μια φορά στην Παρθενόπη τα αισθήματά του, και αυτή ανταποκρίνεται, αλλά δεν υπόσχεται τίποτα. Ο Αρσάκης προσπαθεί να ξαναφτιάξει τη σχέση του με τη Ροσμίρα, αλλά χωρίς αποτέλεσμα, και τότε διχάζεται ανάμεσα στην επιθυμία του για την Παρθενόπη ή τη Ροσμίρα.

 Πράξη 3 
μικρογραφία|Ο συνθέτης της όπερας το 1730
Η Ροσμίρα/Ευριμένης λέει στη Παρθενόπη ότι προκάλεσε τον Αρσάκη σε μονομαχία, επειδή εκείνος στάλθηκε από την πριγκίπισσα Ροσμίρα να πάρει εκδίκηση για την τιμή της - ο άντρας που υποσχέθηκε να τη παντρευτεί αλλά στο τέλος την εγκατέλειψε. Η τρομοκρατημένη Παρθενόπη ρωτάει τον Αρσάκη αν αυτό είναι αλήθεια και εκείνος αναγκάζεται να το παραδεχτεί. Η Παρθενόπη, θυμωμένη, δηλώνει ότι δεν έχει πλέον καμία σχέση μαζί του. Ο Αρμίντος της φαίνεται όλο και καλύτερη προοπτική για γάμο.

Ο Αρσάκης περνάει μια άυπνη νύχτα, γνωρίζοντας ότι την επόμενη μέρα αναμένεται να μονομαχήσει με τον «Ευριμένη». Ωστόσο, διστάζει να μονομαχήσει με την κοπέλα που αγαπά. Έρχεται σε αυτόν η Παρθενόπη, φέροντας και την Ροσμίρα/Ευριμένη. Όταν ο Αρσάκης φωνάζει το όνομα της Ροσμίρα, η Παρθενόπη προχωρά μπροστά κατηγορώντας τον για απιστία, και η Ροσμίρα/Ευριμένης κάνει το ίδιο.

Το επόμενο πρωί όλοι συγκεντρώνονται για τη μονομαχία μεταξύ Αρσάκη και «Ευριμένη». Ο Αρσάκης βρίσκεται σε δίλημμα, καθώς έχει ορκιστεί να μην αποκαλύψει την ταυτότητα της Ροσμίρα, αλλά δεν μπορεί να μονομαχήσει με μια γυναίκα. Ξαφνικά βρίσκει τη καλύτερη ιδέα: ως το άτομο που προκλήθηκε, επιτρέπεται να αποφασίσει πώς θα διεξαχθεί η μονομαχία - και απαιτεί να πολεμήσουν χωρίς τα πουκάμισά τους. Ο «Ευριμένης» διστάζει, αλλά οι άλλοι επιβεβαιώνουν ότι ο Αρσάκης έχει δίκιο, οπότε οι όροι πρέπει να τηρηθούν. Ο «Ευριμένης», μη έχοντας άλλη επιλογή, παραδέχεται ότι είναι στην πραγματικότητα η πριγκίπισσα Ροσμίρα και δέχεται τον μετανιωμένο Αρσάκη ως σύζυγο. Η Παρθενόπη επιλέγει τελικά και δέχεται να παντρευτεί τον Αρμίντο, που τώρα είναι πανευτυχής, και ο Αιμίλιος σταματάει τον πόλεμο, παίρνοντας τα στρατεύματά του και επιστρέφοντας στη πατρίδα του.

 Ορχήστρα 

 2 φλάουτα, 2 όμποε, φαγκότο
 2 τρομπέτες, 2 κόρνα
 έγχορδα
 συνεχές βάσιμο (τσέλο, λαούτο, τσέμπαλο)

 Παραπομπές 
Σημειώσεις
Βιβλιογραφία



 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Λιμπρέτο στα ιταλικά. Αρχειοθετήθηκε (PDF)
 Παρτιτούρες στο International Music Score Library Project 

Κατηγορία:Όπερες του Γκέοργκ Φρίντριχ Χαίντελ
Κατηγορία:Όπερες στην ιταλική γλώσσα
Κατηγορία:Όπερες