Κρίστεν Σέρενσεν Λονγκομοντάνος

Ο Κρίστεν Σέρενσεν Λονγκομοντάνος (δαν. Christen Sørensen Longomontanus, 4 Οκτωβρίου 1562 – 8 Οκτωβρίου 1647), γνωστός και ως Λόνγκμπεργκ (Longberg) ή Σέβεριν (Severin), ήταν Δανός αστρονόμος.

Το όνομα «Λονγκομοντάνος» (Longomontanus) είναι εκλατινισμένη μορφή της ονομασίας του Λόμποργκ (Lomborg), του χωριού της Γιουτλάνδης στο οποίο γεννήθηκε ο αστρονόμος. Ο πατέρας του, ένας εργάτης ονόματι Σέρεν ή Σέβεριν, πέθανε όταν ο Κρίστεν ήταν μόλις οκτώ ετών. Τότε ένας θείος ανέλαβε τη φροντίδα του παιδιού και τον έστειλε στο σχολείο του Λέμβιγκ, αλλά τρία χρόνια αργότερα τον επέστρεψε στη μητέρα του, η οποία χρειαζόταν τη βοήθειά του για να καλλιεργεί τα χωράφια. Εκείνη συμφώνησε ότι ο Κρίστεν θα μπορούσε να μελετά κατά τους χειμερινούς μήνες με τον κληρικό της ενορίας και αυτό συνεχίσθηκε έως το 1577, όταν η κακή συμπεριφορά μερικών συγγενών του και η δική του έντονη επιθυμία για μόρφωση, ώθησαν τον μελλοντικό αστρονόμο να φύγει και να εγκατασταθεί στο Βίμποργκ. Εκεί πήγαινε στο γυμνάσιο και ταυτοχρόνως δούλευε ως εργάτης για να καλύπτει τα έξοδά του.

Το 1588 πήγε στην Κοπεγχάγη, συνοδευόμενος ήδη από μια φήμη για τις γνώσεις και τις ικανότητές του. Προσλήφθηκε από τον Τύχωνα το επόμενο έτος ως βοηθός του στο μεγάλο αστεροσκοπείο του, το Ουράνιμποργκ, όπου προσέφερε χρήσιμες υπηρεσίες επί οκτώ έτη. Ο Λονγκομοντάνος είχε μεγάλο σεβασμό για τον Τύχωνα και σε όλο τον υπόλοιπο βίο του υπεστήριζε το «κοσμικό σύστημά» του (την πλανητική θεωρία του), επιχειρώντας να τη βελτιώσει.Kragh, Helge: «Georgius Frommius (1605–1651) and Danish Astronomy in the Post-Tychonian Era», Acta Baltica Historiae et Philosophiae Scientiarum, τόμος 3 (2015), σσ. 45-68, doi 10.11590/abhps.2015.1.03. Ωστόσο διαφωνούσε με το τυχώνειο κοσμικό σύστημα σε μερικά ζητήματα: πίστευε ότι η Γη περιστρεφόταν, αντίθετα από τη θεωρία του Τύχωνα ότι αυτή ήταν ακίνητη. Λίγα χρόνια πριν από τον θάνατο του Τύχωνα, ήρθε να τους συναντήσει ο Κέπλερ, αναζητώντας αρχικώς να βρει μια μέθοδο προβλέψεως του εκλειπτικού μήκους των αντιθέσεων με μεγάλη ακρίβεια. Ο Λονγκομοντάνος χρησιμοποίησε τον πλανήτη Άρη ως πρότυπο για τη μελέτη αυτού του θέματος. Εφόσον ο Τύχων είχε πλέον εγκαταλείψει τη νήσο Βεν, ο Λονγκομοντάνος υπέβαλε την παραίτησή του στην Κοπεγχάγη την 1η Ιουνίου 1597, προκειμένου να σπουδάσει σε γερμανικά πανεπιστήμια. Ξανασυναντήθηκε με τον Τύχωνα στην Πράγα τον Ιανουάριο του 1600 και, έχοντας ολοκληρώσει την τυχώνεια θεωρία για τις κινήσεις της Σελήνης, επέστρεψε στη Δανία τον Αύγουστο. Μετά τον θάνατο του Τύχωνα, που ήταν μαθηματικός στην αυλή του Αυτοκράτορα Ροδόλφου Β΄, ο Αυτοκράτορας αναζήτησε να διορίσει έναν άλλο μαθηματικό στη θέση αυτή. Μια αναμενόμενη επιλογή θα ήταν ο Λονγκομοντάνος, ως ο προτιμώμενος από τον Τύχωνα. Ωστόσο ο Λονγκομοντάνος απουσίαζε τότε στη Δανία, ενώ ο Κέπλερ βρισκόταν κοντά στον Αυτοκράτορα στην Πράγα, οπότε πήρε τη θέση του μαθηματικού της αυτοκρατορικής αυλής.  

Ο Λονγκομοντάνος επισκέφθηκε το Φρόμπορκ, όπου είχε πραγματοποιήσει τις αστρονομικές παρατηρήσεις του ο Κοπέρνικος. Κατόπιν πήρε ένα δίπλωμα «master» από το Πανεπιστήμιο του Ρόστοκ και επιστρέφοντας στην Κοπεγχάγη βρήκε εργασία χάρη στον Κρίστιαν Φρίις, καγκελάριο της Δανίας, ο οποίος αρχικώς τον προσέλαβε για διδασκαλία στο σπίτι του και το 1603 τον διόρισε διευθυντή της σχολής του Βίμποργκ. Δύο χρόνια αργότερα εκλέχθηκε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης και ακολούθησε η προαγωγή του στην έδρα των Μαθηματικών το 1607. Σε αυτή τη θέση παρέμεινε ο Λονγκομοντάνος επί μία τεσσαρακονταετία, μέχρι τον θάνατό του σε ηλικία 85 ετών.

Ο Λονγκομοντάνος δεν ασπαζόταν προωθημένες θέσεις και λάθευε σε πολλές απόψεις του: παρέμεινε προσκολλημένος στην εσφαλμένη άποψη του Τύχωνος για τη διάθλαση, πίστευε ότι οι κομήτες ήταν αγγελιοφόροι κακών συμβάντων και νόμιζε ότι είχε τετραγωνίσει τον κύκλο: υπολόγισε ότι ο κύκλος με διάμετρο 43 μονάδες είχε περιφέρεια μήκους ίσου με την τετραγωνική ρίζα του αριθμού 18252, ένας υπολογισμός που δίνει μια τιμή για τη σταθερά π ίση περίπου με 3,14186. Το 1632 ξεκίνησε την κατασκευή του Ρούντετααρν (= «στρογγυλού πύργου»), ενός αστρονομικού πύργου στην Κοπεγχάγη, αλλά δεν έζησε αρκετά ώστε να δει την ολοκλήρωσή του. Ο βασιλιάς Χριστιανός Δ΄ της Δανίας, στον οποίο ο αστρονόμος αφιέρωσε το έργο του Astronomia Danica, μια έκθεση του τυχώνειου κοσμικού συστήματος, τού απένειμε τον θρησκευτικό τίτλο του Canon του Λούντεν, πόλεως στο Δουκάτο του Σλέσβιχ, που σήμερα ανήκει στη Γερμανία.

Η κυριότερη συνεισφορά του Λονγκομοντάνου στην επιστήμη ήταν η εμπειρική ανάπτυξη του γεωηλιοκεντρικού κοσμικού προτύπου του Τύχωνος και η δημόσια διάδοσή του προς μια ευρεία αποδοχή. Ο θάνατος του Τύχωνα το 1601 άφησε το σχέδιό του για την ανάταξη της αστρονομίας ημιτελές. Η παρατηρησιακή πλευρά του ήταν ολοκληρωμένη, αλλά παρέμεναν δύο σημαντικά πράγματα: η επιλογή και η εφαρμογή των δεδομένων σε σχέση με τις προβλεπόμενες κινήσεις των πλανητών, καΘώς και η παρουσίαση των αποτελεσμάτων του όλου προγράμματος με τη μορφή μιας συστηματικής πραγματείας. Ο Λονγκομοντάνος ανέλαβε αυτή την ευθύνη και εκπλήρωσε και τα δύο παραπάνω καθήκοντα με το ογκώδες έργο του Astronomia Danica, του οποίου η πρώτη έκδοση έγινε το 1622. Θεωρούμενο ως η «διαθήκη» του Τύχωνος, το έργο έγινε δεκτό με ανυπομονησία στην αστρονομική, και την επιστημονική γενικότερα, κοινότητα του 17ου αιώνα. Οι πολλοί διάσημοι κάτοχοί του συμπεριελάμβαναν τον Κρίστοφερ Ρεν, τον Κρίστιαν Χόυχενς και το Βασιλικό Αστεροσκοπείο του Γκρήνουιτς. Το βιβλίο είχε ως βασικό του θέμα τη σύγκριση των τριών κοσμικών συστημάτων της εποχής, δηλαδή το πτολεμαϊκό (γεωκεντρικό), το κοπερνίκειο (ηλιοκεντρικό) και το σύστημα του Τύχωνος. Αλλά, διαφοροποιούμενο από εκείνο του Τύχωνος, το γεωηλιοκεντρικό μοντέλο του Λονγκομοντάνου απέδιδε στη Γη μια δική της ημερήσια περιστροφή (όπως στα συστήματα του Ράιμερς και του Ραίσλιν). Για τον λόγο αυτό, αποκαλείται μερικές φορές «ημι-τυχώνειο» (semi-Tychonic) σύστημα.Δείτε τη μελέτη του Schofield: «The Tychonic and semi-Tychonic world systems», στο Planetary astronomy from the Renaissance to the rise of astrophysics των Wilson & Taton, Cambridge University Press, 1989 Το βιβλίο επανεκδόθηκε το 1640 και το 1663, γεγονός που καταδεικνύει το ενδιαφέρον για αυτό και για το ημιτυχώνειο σύστημα κατά τον 17ο αιώνα.

Ο Λονγκομοντάνος, έχοντας προηγουμένως εργασθεί πάνω στον υπολογισμό της τροχιάς του πλανήτη Άρη για λογαριασμό του Τύχωνος με τον Κέπλερ, είχε ήδη ενσωματώσει την τροχιά του στο γεωηλιοκεντρικό μοντέλο του με διαφορά ως προς το εκλειπτικό μήκος μικρότερη των 2 λεπτών της μοίρας, ενώ ο Κέπλερ με το ηλιοκεντρικό του σύστημα είχε διαφορά με τις παρατηρήσεις 8 λεπτά της μοίρας, καθώς δεν είχε ακόμα χρησιμοποιήσει τροχιές ελλειπτικού σχήματος για τους πλανήτες.

Εργογραφία
Τα κυριότερα έργα του Λονγκομοντάνου στα μαθηματικά και την αστρονομία είναι τα εξής:

 Systematis Mathematici, etc. (1611)
 Cyclometria e Lunulis reciproce demonstrata (1612)
 Disputatio de Eclipsibus (1616)
 Astronomia Danica (1622)

 Disputationes quatuor Astrologicae (1622)
 Pentas Problematum Philosophiae (1623)
 De Chronolabio Historico, seu de Tempore Disputationes tres (1627)
 Geometriae quaesita XIII. de Cyclometria rationali et vera (1631)
 Inventio Quadraturae Circuli (1634)
 Disputatio de Matheseos Indole (1636)
 Coronis Problematica ex Mysteriis trium Numerorum (1637)
 Problemata duo Geometrica (1638)
 Problema contra Paulum Guldinum de Circuli Mensura (1638)
 Introductio in Theatrum Astronomicum (1639)
 Rotundi in Plano, etc. (1644)
 Admiranda Operatio trium Numerorum 6, 7, 8, etc. (1645)
 Caput tertium Libri primi de absoluta Mensura Rotundi plani, (1646)

 Ονομάσθηκαν προς τιμή του 
 Ο μεγάλος κρατήρας Λονγκομοντάνος στην ορατή από τη Γη πλευρά της Σελήνης (και στο νότιο σεληνιακό ημισφαίριο). Βρίσκεται κοντά στον κρατήρα Τύχωνα, κάτι που δεν αποτελεί σύμπτωση (στη λατινική) όπως εξηγεί ο ονοματοδότης τους Τζοβάνι Ριτσιόλι.

Παραπομπές

Πηγές
 Το λήμμα «Λονγκομοντάνος Χριστιανός» στη Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια «Χάρη Πάτση», τόμος 17, σελ. 59


 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Το έργο του Λονγκομοντάνου Astronomia Danica, στο λατινικό πρωτότυπο, στο Internet Archive

Κατηγορία:Δανοί αστρονόμοι