Γάιος Πόρκιος Κάτων (ύπατος το 114 π.Χ.)

Ο Γάιος Πόρκιος Κάτων, λατιν.: Gaius Porcius Cato [ i ] (πριν από το 157 π.Χ. – μετά το 109 π.Χ. στο Tαρράκο) ήταν Ρωμαίος πολιτικός και στρατηγός, αξιοσημείωτος ως ύπατος το 114 π.Χ. Ήταν γιος του Mάρκου Πόπλιου Κάτωνα Λικινιανού, και εγγονός του Κάτωνα του τιμητή.

Αρχικά φίλος των αδελφών Γράκχων, ο Γ. Πόρκιος Κάτων πρόδωσε τον Γάιο Γράκχο στα τέλη του 120 π.Χ. Έγινε ύπατος το 114, αλλά συντρίφθηκε από τους Σκορδίσκους στη Θράκη. Η ήττα του οδήγησε σε θρησκευτική υστερία στη Ρώμη, και καταδικάστηκε σε πρόστιμο κατά την επιστροφή του. Βρέθηκε ξανά το 109 ενώπιον της επιτροπής Mαμίλιου, η οποία διερεύνησε πιθανές δωροδοκίες, που έλαβαν Ρωμαίοι πολιτικοί από τον βασιλιά των Νουμιδών Ιουγούρθα. Στην πραγματικότητα, τα μέλη της επιτροπής ήταν πρώην υποστηρικτές των Γράκχων, και έκαναν τον Γάιο να πληρώσει για την προδοσία του, αναγκάζοντάς τον να εξοριστεί. Ο Πόρκιος Κάτων έφυγε για το Tαρράκo (σημερινή Tαρραγόνα) στην Ισπανία, και έγινε πολίτης αυτής της πόλης.

 Καταγωγή 
Ο Γ. Πόρκιος Κάτων ανήκε στο πληβείο γένος των Πορκίων, το οποίο έγινε εξέχον στις αρχές του 2ου αι. χάρη στον Μ. Π. Κάτωνα τον τιμητή, τον παππού του Γ. Πόρκιου Κάτωνα. Γεννημένος πριν από το 157, οι γονείς του ήταν ο Mάρκος Πόρκιος Κάτων Λικινιανός και η Αιμιλία Τέρτια, η μικρότερη κόρη του Aιμιλίου Παύλου. Ως αποτέλεσμα, ο Γάιος ήταν ανιψιός του Σκιπίωνα Αιμιλιανού, μεγαλύτερου γιου του Αιμίλιου Παύλου και φυσικός αδελφός της μητέρας του. Επιπλέον, ο Γ. Πόρκιος Κάτων ήταν ο νεότερος αδελφός του Μάρκου Πόρκιου Κάτωνα, υπάτου το 118, ο οποίος απεβίωσε κατά τη διάρκεια της θητείας του. 

 Σταδιοδρομία 

 Τα πρώτα έτη 
Ο Γάιος αναφέρεται για πρώτη φορά στις πηγές ως υποστηρικτής του Τιβέριου Γράκχου, του διάσημου κοινωνικού μεταρρυθμιστή και τριβούνου των πήβείων το 133.   Ο Γάιος πιθανώς τον συνάντησε στον Σκιπιωνικό Κύκλο —την εγγράμματη αυλή του Σκιπίωνα Αιμιλιανού— καθώς ο Τιβέριος ήταν επίσης κουνιάδος του Σκιπίωνα.  Η πρώτη καταγεγραμμένη θέση του Γάιου ήταν ως ενός των τριών ανδρών του νομισματοκοπείου (triumvir monetalis) το 123, το έτος της πρώτης τριβουνίας του Γάιου Γράκχου, γεγονός που υποδηλώνει ότι υποστήριξε επίσης τον μικρότερο αδελφό τού Τιβέριου.  Όμως φαίνεται ότι εγκατέλειψε τη μερίδα των Γράκχων σύντομα, καθώς αργότερα διώχθηκε από ένα δικαστήριο των φίλων των Γράκχων.  Ο Κικέρων τον περιγράφει ως «μέτριο ρήτορα».  

Τίποτε δεν είναι γνωστό για τις δραστηριότητές του μέχρι την υπατεία του το 114,  αλλά ο Γάιος ήταν σίγουρα πραίτωρ από το 117, καθώς η Lex Villia χρειαζόταν μία τριετία αναμονής μεταξύ της ανάληψης αξιωμάτων.  Η επαρχία του ήταν πιθανώς η Σικελία, καθώς ο Κικέρων λέει ότι οι αποσκευές του Γάιου κατασχέθηκαν από τους Μαμερτίνους, τους κατοίκους της Μεσσήνης. Ο λόγος είναι άγνωστος, αλλά ο Γάιος ήταν πιθανόν είτε στο δρόμο του, είτε από τη θέση του στις Συρακούσες.  Πριν από ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε από τον Eρνστ Μπάντιαν το 1993, η ακαδημαϊκή συναίνεση ήταν ότι ο Γάιος έχασε τις αποσκευές του περί το 110 καθ' οδόν να υπηρετήσει ως λεγάτος στη Νουμιδία, κατά τη διάρκεια του Πολέμου του Ιουγούρθα, αλλά οι πρώην ύπατοι που υπηρετούσαν ως λεγάτοι είναι εξαιρετικά σπάνιοι, και είναι πιο πιθανό ότι ο Γάιος ήταν πραίτορας στη Σικελία το 117.   

 Υπατεία (114 π.Χ.) 
Ο Γάιος εξελέγη ύπατος το 114, μαζί με τον άλλο πληβείο Μάνιο Ακίλιο Βάλβο.  Περιγράφεται ως δεύτερος (posterior) ύπατος, ενώ ο Βάλβος ήταν ο πρώτος (prior) ύπατος, που σημαίνει ότι η Συνέλευση των Εκατό εξέλεξε πρώτα τον Βάλβο.  Ο Έριχ Γκρούεν θεωρεί ότι ο Γάιος ήταν υποστηρικτής των συντηρητικών Καικιλίων Μετέλλων —της πιο ισχυρής οικογένειας εκείνη την εποχή— παρόλο που ο Γάιος Καικίλιος Μέτελλος Καπράριος ήταν επίσης υποψήφιος στις υπατικές εκλογές εκείνης της χρονιάς.  Ωστόσο ο T. Ρ. Σ. Μπρώτον προτείνει, ότι ο Καπράριος θα μπορούσε να είχε αποσύρει την υποψηφιότητά του. 

Ως επαρχία που ανατέθηκε στον Γάιο ήταν η Μακεδονία, η οποία κανονικά δινόταν σε έναν πραίτορα, αλλά ένας πόλεμος εναντίον των Σκορδίσκων —μίας κελτικής ή ιλλυρικής φυλής από την ανατολική Σερβία— είχε ξεκινήσει, και χρειαζόταν ύπατος. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, ο Γάιος υπέστη ωστόσο μία συντριπτική ήττα ενάντια των Σκορδίσκων στη βόρεια Θράκη, οι οποίοι στη συνέχεια μπόρεσαν να εισέλθουν στο ρωμαϊκό έδαφος μέχρι τους Δελφούς και την Αδριατική. Ήταν η πρώτη μεγάλη ρωμαϊκή ήττα σε μία γενιά. 

Η καταστροφή προκάλεσε μία «θρησκευτική υστερία» στη Ρώμη, με την επιστροφή στην ανθρωποθυσία για τελευταία φορά στη ρωμαϊκή ιστορία. Δύο ζευγάρια (ένας Έλληνας και ένας Κέλτης) θάφτηκαν ζωντανοί κάτω από την Αγορά Βοοειδών (Forum Boarium).Eckstein, "Human Sacrifice", pp. 71–73. Η ήττα οδήγησε επίσης στη Δίκη των Εστιάδων Παρθένων, στην οποία τρεις Εστιάδες κατηγορήθηκαν για αιμομιξία. Η μία Εστιάδα καταδικάστηκε σε θάνατο το 114, αλλά η αθώωση των άλλων δύο δεν έγινε αποδεκτή, και ένας τριβούνος του λαού ανάγκασε την επανάληψη της δίκης τους το 113, που είχε ως αποτέλεσμα και το θάνατό τους.   

 Δοκιμασίες και εξορίες (113–109 π.Χ.) 
μικρογραφία|Τοποθεσία του Ταράκου στην Εγγύς Ισπανία.
Όπως συνηθιζόταν με τους ηττημένους διοικητές, ο Γάιος δεν αποκλείστηκε στην επαρχία του, και επέστρεψε στη Ρώμη το 113.  Κατά την επιστροφή του τον κατηγόρησαν για εκβίαση βάσει της διάταξης της Lex Acilia repetundarum. Η ποινή ήταν ιδιαίτερα επιεικής, με πρόστιμο μόλις 8.000 σηστερτίων.    Ο Γάιος πιθανότατα ωφελήθηκε από την υποστήριξη φίλων με επιρροή, για να αποφύγει τη σκληρότερη τιμωρία, αλλά ίσως οι ενάγοντες να ήταν Μακεδόνες επαρχιώτες -πράγμα που θα σήμαινε ότι ο Γάιος μηνύθηκε μόνο για κάποιες μικρές ζημιές που προκάλεσε στην επαρχία, και όχι για την ήττα του ενάντια των Σκορδίσκων, εξ ου και η ήπια κατηγορία. 

Προφανώς, ο Γάιος δεν υπέφερε από αυτή την πεποίθηση. Διατήρησε τη θέση του στη Σύγκλητο, και παρέμεινε πολιτικά ενεργός, καθώς μηνύθηκε ξανά το 109 από την επιτροπή των Μαμιλιανών —που πήρε το όνομά του από τον τριβούνο των πληβείων Γάιο Μαμίλιο Λιμετανό. Επισήμως, αυτό το ειδικό δικαστήριο ιδρύθηκε για να ερευνήσει τις δωροδοκίες που έλαβαν οι Ρωμαίοι πολιτικοί από τον Ιουγούρθα, τον βασιλιά της Nουμιδίας, εναντίον του οποίου η Ρώμη βρισκόταν σε πόλεμο από το 112. Ωστόσο, οι ένορκοι ήταν όλοι ιππείς (equites) και τα στοχευόμενα άτομα ήταν άνδρες που σχετίζονταν με τον θάνατο των Γράκχων (οι ιππείς είχαν γίνει ένορκοι στα ποινικά δικαστήρια από τον Γάιο Γράκχο). Ο πρώτος άνθρωπος που διώχθηκε ήταν επομένως ο Λεύκιος Οπίμιος, ο ύπατος που το 121 είχε διατάξει τη δολοφονία του Γάιου Γράκχου και των υποστηρικτών του. Στη συνέχεια ακολούθησαν ο Λεύκιος Καλπούρνιος Βέστια (ύπατος το 111), ο Γάιος Σουλπίκιος Γάλβα, ο Σπούριος Ποστούμιος Αλβίνος (ίσως ο ύπατος του 110) και έτσι ο Γάιος Πόρκιος Κάτων — που όλοι μπορούν να συνδεθούν με τους Γράκχους, ως ενάντιοι ή πρώην φίλοι που μετεστράφηκαν σε ενάντιους. Ο Κικέρων ξεκαθαρίζει ότι οφείλουν την καταδίκη τους στο υπόβαθρο των φιλο-Γράκχων ενόρκων. Ο Γάιος μπορεί να μην περίμενε καν το αποτέλεσμα της δίκης, και πήγε στην εξορία. 

Σε αντίθεση με τους περισσότερους άλλους εξόριστους Ρωμαίους, ο Γάιος δεν μετακόμισε σε άλλη πόλη της Ιταλίας ή της Ελληνικής Ανατολής, αλλά πήγε στο λιγότερο πολιτισμένο Tάρρακο στην Εγγύς Ισπανία, επειδή οι Πόρκιοι Κάτωνες ήταν οι προστάτες της πόλης από τότε που ο Κάτω ο τιμητής υπηρέτησε ως ύπατος και ανθύπατος στην Ισπανία το 195-194.  Το όνομα Πόρκιος συναντάται συχνότερα σε επιγραφές της περιοχής, ένδειξη της επιρροής των Κατώνων στην πόλη. Η επιλογή του Γάιου δείχνει ότι δεν περίμενε να αποκατασταθεί, καθώς άλλοι εξόριστοι παρέμεναν συχνά πιο κοντά στην Ιταλία για να ασκήσουν πιέσεις για την επιστροφή τους, όπως ο Λεύκιος Οπίμιος που εγκαταστάθηκε στο Δυρράχιο. Ο Γάιος έλαβε την υπηκοότητα του Ταρράκο, και πιθανώς απεβίωσε εκεί.  

Ο Γάιος ήταν πιθανώς ο παππούς του Γάιου Πόρκιου Κάτωνα, τριβούνου των πληβείων το 56 π.Χ. 

 Υποσημειώσεις 

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 

 Αρχαίες πηγές 
 Cicero, Brutus, Laelius De Amictia ( μετάφραση στη Βικιθήκη ), In Verrem ( μετάφραση από CD Yonge στη Βικιθήκη), Pro Balbo .

 Σύγχρονες πηγές 
 Michael C. Alexander, Trials in the Late Roman Republic, 149 BC to 50 BC, University of Toronto Press, 1990, .
 Ernst Badian, Foreign Clientelae (264–70 B.C.), Oxford, Clarendon Press, 1958, .
 ——, "The Legend of the Legate Who Lost His Luggage", Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, 1993, Bd. 42, H. 2, pp. 203–210.
 T. Corey Brennan, The Praetorship in the Roman Republic, Oxford University Press, 2000, .
 T. Robert S. Broughton, The Magistrates of the Roman Republic, American Philological Association, 1951–1952.
 ——, "Candidates Defeated in Roman Elections: Some Ancient Roman "Also-Rans"", Transactions of the American Philosophical Society, New Series, 1991, Vol. 81, No. 4, pp. i–vi+1–64.
 Craige Brian Champion, The Peace of the Gods: Elite Religious Practices in the Middle Roman Republic, Princeton University Press, 2017, .
 Michael Crawford, Roman Republican Coinage, Cambridge University Press, 1974, .
 A. M. Eckstein, "Human Sacrifice and Fear of Military Disaster in Republican Rome", in American Journal of Ancient History, 1982, n°7, pp. 69–95.
 Erich S. Gruen, Roman Politics and the Criminal Courts, 149–78 B.C., Cambridge, MA, Harvard University Press, 1978, .
 Gordon P. Kelly, A History of Exile in the Roman Republic, Cambridge University Press, 2006, .
 Robert C. Knapp, "The Origins of Provincial Prosopography in the West", Ancient Society, 1978, Vol. 9, pp. 187–222.
 August Pauly, Georg Wissowa, Elimar Klebs, Friedrich Münzer, Franz Miltner, et alii, Realencyclopädie der Classischen Altertumswissenschaft (abbreviated RE), J. B. Metzler, Stuttgart, 1894–1980.
 Nathan Rosenstein, Imperatores Victi, Military Defeat and Aristocratic Competition in the Middle and Late Republic, Berkeley, University of California Press, 1990, .
 A. N. Sherwin-White, "The Extortion Procedure Again", The Journal of Roman Studies, 1952, Vol. 42, Parts 1 and 2, pp. 43–55.
 Graham Vincent Sumner, The Orators in Cicero's Brutus: Prosopography and Chronology, (Phoenix Supplementary Volume XI.), Toronto and Buffalo, University of Toronto Press, 1973, .
 Lily Ross Taylor and T. Robert S. Broughton, "The Order of the Two Consuls' Names in the Yearly Lists", Memoirs of the American Academy in Rome, 1949, 19, pp. 3–14.
 John Wilkes, The Illyrians, Oxford, Blackwell, 1995, .

Κατηγορία:Αρχαίοι Ρωμαίοι στρατηγοί
Κατηγορία:Ρωμαίοι πολιτικοί
Κατηγορία:Ρωμαίοι ύπατοι του 2ου αιώνα π.Χ.