Χρυσόστομος Δημητρίου

Ο Χρυσόστομος Δημητρίου (1889-22 Οκτωβρίου 1958) ήταν Έλληνας θεολόγος και ιεράρχης, ο οποίος διετέλεσε Μητροπολίτης Ζακύνθου κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και Μητροπολίτης Τριφυλίας και Ολυμπίας μεταπολεμικά μέχρι το θάνατό του.

Μαζί με τον δήμαρχο Λουκά Καρρέρ και, σε μικρότερο βαθμό με τον Άλφρεντ Λουθ, ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος έσωσε τους Εβραίους του νησιού από το Ολοκαύτωμα. Για τον λόγο αυτό τους απονεμήθηκε ο τίτλος του «Δικαίου των Εθνών».

 Βιογραφία 

 Πρώτα χρόνια 
Ο Χρυσόστομος Δημητρίου γεννήθηκε το 1889 στον Πειραιά. Σπούδασε θεολογία στη Θεολογική Σχολή Αθηνών. Χειροτονήθηκε Διάκονος τον Ιούλιο του 1916 και Πρεσβύτερος στις 11 Μαρτίου 1917 από τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών Θεόκλητο Α΄. Στη συνέχεια υπηρέτησε ως ιεροκήρυκας στις Μητροπόλεις Δημητριάδος και Θηβών πριν σταλεί για περαιτέρω σπουδές στο Μόναχο της Γερμανίας, όπου έμαθε γερμανικά. Το 1922 διορίστηκε Εφημέριος της Ελληνικής Κοινότητας Μονάχου ενώ ταυτόχρονα παρακολούθησε μαθήματα στη Φιλοσοφική Σχολή του Μονάχου. Ενώ ήταν στο Μόναχο, γνώρισε τον νεαρό Αδόλφο Χίτλερ, με τον οποίο αντάλλαξε απόψεις για τον Ναζισμό.

Μετά την επιστροφή του στο Ελλάδα διορίστηκε Αρχιγραμματέας της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος. Στη θέση αυτή παρέμεινε για δύο χρόνια και στη συνέχεια υπηρέτησε ως Εφημέριος του Ιερού Ναού Αγίου Νικολάου Πειραιώς. Στις 15 Ιουνίου 1934 χειροτονήθηκε στον Ιερό Ναό Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης Ομονοίας Μητροπολίτης Ζακύνθου.

Από την αρχή της θητείας του στη Ζάκυνθο έδειξε συμπάθεια προς τους Εβραίους του νησιού και γι ' αυτό επικρίθηκε από ορθόδοξους φανατικούς. Στις 27 Μαΐου 1935 εντάχθηκε μαζί με άλλους Μητροπολίτες σε Παλαιοημερολογίτικη ομάδα, αλλά αφού καθαιρέθηκε από το Πρωτοβάθμιο Συνοδικό Δικαστήριο στις 14 Ιουνίου 1935, δήλωσε μετάνοια και αποκαταστάθηκε με απόφαση του Δευτεροβαθμίου Συνοδικού Δικαστηρίου στις 14 Ιουλίου 1935. Κατά τη διάρκεια της Επισκοπικής του θητείας, ασχολήθηκε με τα θρησκευτικά ζητήματα της εποχής του. Είχε επιρροή σε ένα από τα δύο θρησκευτικά κινήματα ψαλτικής στην Ελλάδα εκείνη την εποχή, ιδιαίτερα υποστηρίζοντας τον Ιωάννη Σακελλαρίδη.

 Β' Παγκόσμιος Πόλεμος 
Κατά την πρώτη φάση του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Ζάκυνθος βρέθηκε υπό Ιταλική κατοχή. Ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος αγωνίστηκε για την απελευθέρωση αιχμαλώτων πολέμου. Συνελήφθη από τις αρχές και εξορίστηκε στην Αθήνα για ένα χρόνο πριν του επιτραπεί να επιστρέψει στην Επισκοπή του. Στις 9 Σεπτεμβρίου 1943, έξι ημέρες μετά την παράδοση της Ιταλίας, οι Γερμανοί ανέλαβαν την κατοχή του νησιού. Η Ναζιστική Διοίκηση ξεκίνησε να σχεδιάζει την απέλαση των Εβραίων του νησιού, οι οποίοι είχαν επιβιώσει του Ολοκαυτώματος ως τότε. Η διοίκηση του νησιού τέθηκε υπό τον έλεγχο των ναζιστικών αρχών Κατοχής, συγκεκριμένα του Γερμανού αρχηγού της Αστυνομίας, Μπέρενς και του συνταγματάρχη της Βέρμαχτ, Άλφρεντ Λουθ.

Αυτοί ζήτησαν από τον Μητροπολίτη και τον δήμαρχο Λουκά Καρρέρ να τους δώσουν μια λίστα με τους Εβραίους κατοίκους του νησιού, προκειμένου να προχωρήσουν στην απέλασή τους. Ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος ζήτησε από τον Καρρέρ να κάψει τη λίστα και πήγε στον γερμανό διοικητή, Λουθ. Του είπε ότι οι Εβραίοι στο νησί ήταν «μέρος του ποιμνίου του» και ότι δεν μπορούσε να του δώσει τη λίστα. Κατόπιν έγραψε το όνομά του σε ένα κομμάτι χαρτί και είπε «Εδώ είναι η λίστα». Σε άλλες συζητήσεις με τον διοικητή, φέρεται να δήλωσε ότι οι Εβραίοι «δεν είχαν ενοχλήσει ποτέ κανέναν», ότι ήταν «Έλληνες όπως οι άλλοι» και ότι «θα προσβάλει πολύ τον πληθυσμό των Ζακύνθου αν έφευγαν». Επιπλέον, φέρεται να δωροδόκησε τον διοικητή με ένα διαμάντι. Σύμφωνα με τον Χρυσόστομο, οι Ιουδαίοι ήταν «πνευματικοί αδελφοί», μολονότι δεν ήταν Χριστιανοί.

Αφού προειδοποίησε την εβραϊκή κοινότητα, τους υποσχέθηκε ότι οι Ζακύνθιοι θα τους προστατεύσουν και παρά τις προσπάθειες των Γερμανών, η εβραϊκή κοινότητα της Ζακύνθου κατάφερε να ξεφύγει από την απέλαση και το Ολοκαύτωμα. Αυτό κατέστη δυνατό με τη βοήθεια που παρείχαν τα ορεινά χωριά, τα οποία έκρυψαν Εβραίους. Σύμφωνα με τους ιστορικούς, ολόκληρος ο πληθυσμός των 275 Εβραίων του νησιού σώθηκε με αυτές τις ενέργειες. Επιπλέον, η οικογένεια του Μητροπολίτη συμμετείχε στην αντίσταση, όπως η αδελφή του, Βασιλική Στραβόλεμου, η οποία μιλούσε γερμανικά, πράγμα που της επέτρεψε να κανονίζει την ιατρική περίθαλψη ασθενών Εβραίων απευθείας στο γερμανικό νοσοκομείο με τη βοήθεια συνένοχων Γερμανών γιατρών.

Στη συνέχεια ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος, σύμφωνα με πληροφορίες, έστειλε τηλεγράφημα στον ίδιο τον Αδόλφο Χίτλερ, δηλώνοντας ότι οι Εβραίοι του νησιού ήταν υπό την εξουσία του. Αυτό το τηλεγράφημα φέρεται να το είδαν οι κοντινοί του, αλλά χάθηκε λόγω σεισμού, καθιστώντας δύσκολη την επιβεβαίωση ή την άρνηση της αυθεντικότητάς του. Ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος είπε ότι ακολουθούσε τις εντολές του Αρχιεπισκόπου Αθηνών Δαμασκηνού, ο οποίος δήλωσε : «Έχω άρει τον σταυρό μου. Μίλησα στον Κύριο και αποφάσισα να σώσω όσο το δυνατόν περισσότερες εβραϊκές ψυχές.»

Σύμφωνα με έναν ευρέως διαδεδομένο μύθο στην εβραϊκή και Ορθόδοξη κοινότητα της Ζακύνθου, ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος απέτρεψε αυτοπροσώπως την αναχώρηση περίπου εξήντα απελαθέντων πηγαίνοντας μπροστά από το πλοίο που θα τους μετέφερε. Ωστόσο, πρόκειται για μύθο, καθώς οι Εβραίοι δεν συνελήφθησαν ποτέ στο νησί, αλλά ήταν κρυμμένοι στα βουνά.

 Μεταπολεμικά 
Μετά τον Πόλεμο, η εβραϊκή κοινότητα χρηματοδότησε τα βιτρό της Εκκλησίας του Αγίου Δημητρίου στη Ζάκυνθο προς τιμήν του Μητροπολίτη Χρυσοστόμου. Ο ίδιος εξελέγη στις 7 Νοεμβρίου 1957 Μητροπολίτης Τριφυλίας και Ολυμπίας, λίγους μόνο μήνες πριν πεθάνει στην Αθήνα στις 22 Οκτωβρίου 1958.

 Υστεροφημία-αναγνώριση 

 Ιστορική 
Στις 7 Νοεμβρίου 1978 του απονεμήθηκε ο τίτλος του Δικαίου των Εθνών, μαζί με τον Λουκά Καρρέρ, για τις ενέργειές τους για την διάσωση των Εβραίων από το Ολοκαύτωμα. Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες αντιστασιακούς.

 Στην τέχνη 
Ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος είναι ένας από τους χαρακτήρες στο μυθιστόρημα Fugitive Pieces της Anne Michaels, όπου παρουσιάζεται να σώζει την εβραϊκή κοινότητα του νησιού. Σε απόσπασμα του έργου Fig Tree του Arnold Zable, ο συγγραφέας συνδέει τον Χρυσόστομο Δημητρίου με την ελληνική έννοια της φιλοξενίας.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Έλληνες βραβευθέντες Δίκαιοι των Εθνών
Κατηγορία:Μητροπολίτες Ζακύνθου
Κατηγορία:Μητροπολίτες Τριφυλίας και Ολυμπίας