Αϊσάκε Έκε

Ο Αϊσάκε Έκε (ʻAisake Valu Eke) είναι Τονγκανός πολιτικός, ο οποίος υπηρέτησε ως πρωθυπουργός της Τόνγκα από τις 22 Ιανουαρίου 2025 έως τις 18 Δεκεμβρίου 2025. Διετέλεσε επίσης υπουργός Οικονομικών και Εθνικού Σχεδιασμού στο Υπουργικό Συμβούλιο της Τόνγκα από το 2014 έως το 2017.

 Εκπαίδευση 
Ο Έκε έλαβε πτυχίο στα οικονομικά τη δεκαετία του 1980 από το Πανεπιστήμιο Νοτίου Ειρηνικού. Εκπόνησε τη διδακτορική του διατριβή στο Πανεπιστήμιο του Νότιου Κουίνσλαντ στην Αυστραλία, όπου του απονεμήθηκε ο τίτλος Διδάκτωρ Διοίκησης Επιχειρήσεων για τη διατριβή του με τίτλο «Μια διερευνητική μελέτη για την ποιότητα των υπηρεσιών στον δημόσιο τομέα της Τόνγκα» που ολοκληρώθηκε το 2013.

 Μέλος του Κοινοβουλίου 
Πρώην Γενικός Γραμματέας Οικονομικών στο Υπουργείο Οικονομικών, ο Έκε εξελέγη για πρώτη φορά στη Νομοθετική Συνέλευση της Τόνγκα στις εκλογές του Νοεμβρίου 2010 ως βουλευτής για την περιφέρεια Τονγκατάπου 5. Αν και ήταν κοντά στο Δημοκρατικό Κόμμα των Φιλικών Νήσων, και ενώ είχε σκεφτεί να είναι υποψήφιος του κόμματος, κατήλθε ως ανεξάρτητος, κερδίζοντας την έδρα με ποσοστό 24,1% και διαφορά 63 ψήφων· η Τονγκατάπου 5 ήταν έτσι η μόνη περιφέρεια στο κύριο νησί Τονγκατάπου που δεν κερδήθηκε από το κόμμα."“Demo Party” win landslide victory in first democratic government", Taimi Media Network, 1 Δεκεμβρίου 2010

Μετά την εκλογή του, δήλωσε στον Τύπο ότι υπάρχει πολλή δουλειά για τη βελτίωση της οικονομίας και ότι η κυβέρνηση πρέπει να ενισχύσει τη δραστηριότητα του ιδιωτικού τομέα."Grim economic times ahead for new gov’t", Taimi Media Network, 22 Δεκεμβρίου 2010

Τον Οκτώβριο του 2011 ήταν ένας από τους βουλευτές που διαμαρτυρήθηκαν κατά της απόφασης του Κοινοβουλίου να χορηγήσει υψηλά επιδόματα σε μέλη του που βρίσκονται σε αναρρωτική άδεια στο εξωτερικό. Τόνισε ότι οι βουλευτές δεν πρέπει να επιβαρύνουν περαιτέρω τα δημόσια οικονομικά σε μια περίοδο οικονομικής δυσχέρειας. Ήταν ένας από τους οκτώ βουλευτές που ψήφισαν κατά (μαζί με τους Ακιλίσι Ποχίβα, Σεμισί Σίκα, Σιτιβένι Χαλαπούα, Σάνγκστερ Σαουλάλα, Σιόνε Ταϊόνε, Φαλίσι Τουπού και Μοάλε Φιναού – όλοι μέλη του Δημοκρατικού Κόμματος). Η πρόταση εγκρίθηκε με δώδεκα ψήφους υπέρ και οκτώ κατά."Tongan MPs help themselves to lavish medical leave", Matangi Tonga, 18 Οκτωβρίου 2011"Tongan MP questions government’s new medical regulation", Radio New Zealand International, 19 Οκτωβρίου 2011

 Υπουργός Οικονομικών 
Τον Ιανουάριο του 2014, ο πρωθυπουργός Λόρδος Τουιβακάνο τον διόρισε υπουργό Οικονομικών, μετά την αποπομπή του Λισιάτε Άκολο λόγω διαφωνίας για τον προϋπολογισμό."‘Aisake Eke appointed new Tongan Finance Minister", Islands Business, 14 Ιανουαρίου 2014 Διατήρησε τη θέση του και στην κυβέρνηση του πρωθυπουργού Ακιλίσι Ποχίβα. Τον Μάρτιο του 2017, ωστόσο, απείχε από την ψηφοφορία επί πρότασης μομφής κατά της κυβέρνησης, γεγονός που τον οδήγησε σε εξαναγκασμό σε παραίτηση. Έχασε την έδρα του στις εκλογές του 2017.

Επανεξελέγη στην περιφέρεια Τονγκατάπου 5 στις εκλογές του 2021. Μετά τις εκλογές, ήταν ένας από τους τρεις υποψηφίους για την πρωθυπουργία, αλλά ηττήθηκε από τον Σιαόσι Σοβαλένι, που εξελέγη πρωθυπουργός με 16 ψήφους. Τον Μάιο του 2022 απαλλάχθηκε από κατηγορίες για δωροδοκία από το Ανώτατο Δικαστήριο.

 Πρωθυπουργός 
Στις 24 Δεκεμβρίου 2024 ο Έκε εξελέγη πρωθυπουργός από τη Νομοθετική Συνέλευση της Τόνγκα, νικώντας τον Βιλιάμι Λατού με 16 ψήφους έναντι οκτώ. Ο βασιλιάς Τουπόου ΣΤ΄ τον διόρισε επίσημα στις 22 Ιανουαρίου 2025. Το υπουργικό του συμβούλιο ανακοινώθηκε στις 28 Ιανουαρίου και περιλάμβανε τέσσερις διορισμένους βουλευτές, δύο από τους οποίους ήταν γυναίκες. Στο υπουργικό συμμετείχε και ένας ευγενής, ο διάδοχος Τουπουτοά Ουλουκαλάλα, ο οποίος ανέλαβε υπουργός Εξωτερικών.

Τον Φεβρουάριο του 2025 ανακοίνωσε την ακύρωση της απόφασης της προηγούμενης κυβέρνησης για την ιδιωτικοποίηση του Διεθνούς Αεροδρομίου του Βαβάου.

Ο Έκε επανεξελέγη στις εκλογές του 2025, και έθεσε υποψηφιότητα στην επακόλουθη κοινοβουλευτική εκλογή για πρωθυπουργό, η οποία διεξήχθη στις 15 Δεκεμβρίου. Έλαβε 10 ψήφους και ηττήθηκε από τον πρόεδρο του κοινοβουλίου, Φαταφέχι Φακαφάνουα, ο οποίος έλαβε 16.

 Διακρίσεις 
50px Τάγμα της Βασίλισσας Σαλότε Τουπόου Γ΄, Ταξιάρχης (31 Ιουλίου 2008).

 Παραπομπές 

Εκε