Δαλματία (ρωμαϊκή επαρχία)

Η Δαλματία ήταν ρωμαϊκή επαρχία. 

Η ονομασία της προέρχεται από το όνομα μιας ιλλυρικής φυλής που ονομαζόταν Δαλματοί, η οποία ζούσε στην κεντρική περιοχή της ανατολικής ακτής της Αδριατικής Θάλασσας. 

Περιλάμβανε το βόρειο τμήμα της σημερινής Αλβανίας, μεγάλο μέρος της Κροατίας, της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης, του Μαυροβουνίου και της Σερβίας, καλύπτοντας έτσι μια περιοχή σημαντικά μεγαλύτερη από τη σημερινή περιοχή της Δαλματίας, που αποτελείται από Κροάτες και Μαυροβούνιους. Αρχικά αυτή η περιοχή ονομαζόταν Ιλλυρία (στα ελληνικά) ή Ιλλύρικουμ (στα λατινικά).

Η επαρχία του Ιλλυρικού διαλύθηκε και αντικαταστάθηκε από δύο ξεχωριστές επαρχίες: τη Δαλματία και την Παννονία.

 Κατάκτηση 
Η περιοχή που εκτεινόταν κατά μήκος των ακτών της Αδριατικής Θάλασσας και εκτεινόταν στην ενδοχώρα στις Δειναρικές Άλπεις ονομαζόταν Ιλλυρία από τους Έλληνες. Αρχικά, οι Ρωμαίοι ονόμαζαν την περιοχή Ιλλυρία και αργότερα Ιλλυρικό. Οι Ρωμαίοι πολέμησαν τρεις Ιλλυρικούς Πολέμους (229 π.Χ., 219/8 π.Χ. και 168 π.Χ.) κυρίως εναντίον του βασιλείου των Αρδιαίων στα νότια της περιοχής. Το 168 π.Χ., κατάργησαν αυτό το βασίλειο και το χώρισαν σε τρεις δημοκρατίεςΛίβιος, Ιστορία της Ρώμης, 45.26.11-15. Η περιοχή έγινε ρωμαϊκό προτεκτοράτο . Η κεντρική και βόρεια περιοχή της περιοχής ασχολήθηκε με πειρατεία και έκανε λεηλασίες στη βορειοανατολική Ιταλία. Σε απάντηση, ο Οκταβιανός (ο οποίος αργότερα έγινε αυτοκράτορας Αύγουστος) διεξήγαγε μια σειρά από εκστρατείες στο Ιλλυρικό (35–33 π.Χ.)Αππιανός, Ιλλυρικοί Πόλεμοι, 10.18-27 Κάσσιος Δίων, Ρωμαϊκή Ιστορία, 48.11, 49.37-38. Η περιοχή έγινε η ρωμαϊκή συγκλητική επαρχία του Ιλλυρικού πιθανώς το 27 π.Χ. Λόγω των ταραχών στο βόρειο τμήμα της περιοχής το 16–10 π.Χ.Κάσσιος Δίων, Ρωμαϊκή Ιστορία, 54. 24.3, 28.1-2 31.2-3, 36.2 3, 55.2.4Βελλήιος Πατέρκουλος, Compendium of Roman History, 2.96.2‑3 έγινε αυτοκρατορική επαρχία. Η διοικητική οργάνωση του Ιλλυρικού πραγματοποιήθηκε στα τέλη της βασιλείας του Αυγούστου (27 π.Χ. – 14 μ.Χ.) και στις αρχές της βασιλείας του Τιβέριου (14–37 μ.Χ.)Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, Περί Φυσικής Ιστορίας, 2.25-26, 28. 

 Μέρος του Ιλλυρικού 
Λόγω της υποταγής του Οκταβιανού στην πιο ενδοχώρα της Παννονίας (κατά μήκος της μέσης ροής του ποταμού Δούναβη), οι Ρωμαίοι άλλαξαν το όνομα της παράκτιας περιοχής σε Δαλματία. Το 6-9 μ.Χ., υπήρξε μια μεγάλης κλίμακας εξέγερση στην επαρχία του Ιλλυρικού, ο Βατονιανός ΠόλεμοςΚάσσιος Δίων, Ρωμαϊκή Ιστορία, 55.29-32. 34.4. Ο Ρωμαίος ιστορικός του πρώτου αιώνα Βελλήιος Πατέρκουλος χαρακτηρίζει τον Γάιο Βίβιο Πόστουμο ως τον στρατιωτικό διοικητή της Δαλματίας υπό τον Γερμανικό το 9 μ.Χ.Βελλήιος Πατέρκουλος, Compendium of Roman History, 2.116.3. Αυτή είναι η παλαιότερη σωζόμενη γραφή, που δείχνει ότι η επαρχία του Ιλλυρικού περιλάμβανε τη Δαλματία και την Παννονία.

Η επαρχία του Ιλλυρικού τελικά διαλύθηκε και αντικαταστάθηκε από δύο μικρότερες επαρχίες: τη Δαλματία (νότια περιοχή) και την Παννονία (βόρεια και παραδουνάβια περιοχή). Δεν είναι σαφές πότε συνέβη αυτό. Ο Κόβατς σημείωσε ότι μια επιγραφή στη βάση ενός αγάλματος του Νέρωνα, που ανεγέρθηκε μεταξύ 54 και 68 μ.Χ. βεβαιώνει ότι ανεγέρθηκε από τον βετεράνο μιας λεγεώνας, που στάθμευε στην Παννονία, και υποστηρίζει ότι αυτή είναι η πρώτη επιγραφική απόδειξη ότι υπήρχε ξεχωριστή Παννονία τουλάχιστον από την εποχή του Νέρωνα. Ωστόσο, ο Σάσελ-Κος σημειώνει ότι μια επιγραφή πιστοποιεί έναν κυβερνήτη του Ιλλυρικού υπό τη βασιλεία του Κλαύδιου (41–54 μ.Χ.) και σε ένα στρατιωτικό δίπλωμα που δημοσιεύτηκε στα τέλη της δεκαετίας του '90, με ημερομηνία Ιούλιος 61 μ.Χ., μονάδες βοηθητικών δυνάμεων από το παννονικό τμήμα της επαρχίας αναφέρθηκαν ως σταθμευμένες στο ΙλλυρικόDusanic, S., An Early Diploma Milirare, Starinar (1998) 51-62, AE 1998, 1056 = M. Ορισμένα άλλα διπλώματα το βεβαιώνουν επίσηςHolder R., P Roman Military Diplomas IV (2003), αρ. 202. Αυτό συνέβη κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Νέρωνα (54–68 μ.Χ.). Συνεπώς, ο Σάσελ-Κος υποστηρίζει την άποψη ότι η επαρχία διαλύθηκε κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Βεσπασιανού (69–79 μ.Χ.)Šašel-Kos, Pannonia or Lower Illyricum? Tyche Beitrage zur Alten Geschichte, Paryrologie und Epigraphik, Band 25.2010, σσ. 123-130. 

 Διοικητικές αλλαγές 
μικρογραφία|250x250εσ| Η Δαλματία τον 4ο αιώνα
Το 337, όταν πέθανε ο Μέγας Κωνσταντίνος, η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία διαιρέθηκε μεταξύ των γιων του. Η αυτοκρατορία χωρίστηκε σε τρεις πραιτοριανές επαρχίες: την υπαρχία της Γαλατίας, την υπαρχία της Ιταλίας, Αφρικής και Ιλλυρικού και την υπαρχία της Ανατολής. Το μέγεθος των επαρχιών είχε μειωθεί και ο αριθμός τους είχε διπλασιαστεί από τον Διοκλητιανό. Οι επαρχίες ομαδοποιούνταν επίσης σε διοικήσεις. Η Δαλματία έγινε μία από τις επτά επαρχίες της Διοίκησης Παννονίας. Αρχικά, υπαγόταν στην πραιτοριανή επαρχία της Ιταλίας, της Αφρικής και του Ιλλυρικού. Φαίνεται ότι οι τρεις διοικήσεις της Μακεδονίας, της Δακίας και της Παννονίας ομαδοποιήθηκαν για πρώτη φορά σε μια ξεχωριστή πραιτωριανή επαρχία το 347 από τον Κώνστα, αφαιρώντας τες από την πραιτωριανή επαρχία Ιταλίας, Αφρικής και Ιλλυρικού, η οποία στη συνέχεια έγινε η πραιτωριανή επαρχία Ιταλίας και Αφρικής, ή ότι αυτή η πραιτωριανή επαρχία σχηματίστηκε το 343, όταν ο Κώνστας διόρισε έναν έπαρχο για την ΙταλίαBarnes, Constantine: Dynastyr, Religion and Power in the Later Roman Empire, σελ. 160, 2011.

 Ρωμανοποίηση 
Ο Γερμανός ιστορικός Τεόντορ Μόμσεν έγραψε (στο έργο του «Οι Επαρχίες της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας») ότι η παράκτια Δαλματία και τα νησιά της είχαν πλήρως εκρωμαϊστεί και ήταν λατινόφωνες μέχρι τον 4ο αιώνα.

Ο Κροάτης ιστορικός Αλεξάνταρ Στίπσεβιτς γράφει ότι η ανάλυση αρχαιολογικού υλικού από εκείνη την περίοδο έδειξε ότι η διαδικασία εκρωμαϊσμού ήταν μάλλον επιλεκτική. Ενώ τα αστικά κέντρα, τόσο τα παράκτια όσο και τα εσωτερικά, είχαν σχεδόν πλήρως εκρωμαϊστεί, η κατάσταση στην ύπαιθρο ήταν εντελώς διαφορετική. Παρά το γεγονός ότι οι Ιλλυριοί υπέστησαν μια έντονη διαδικασία πολιτισμικής αφομοίωσης, συνέχισαν να μιλούν τη μητρική τους γλώσσα (ιλλυρική γλώσσα, να ακολουθούν τους δικούς τους θεούς και παραδόσεις και να διατηρούν τη δική τους κοινωνικοπολιτική οργάνωση, η οποία προσαρμόστηκε στη ρωμαϊκή διοίκηση και πολιτική δομή μόνο σε ορισμένες περιπτώσειςA. Stipčević, Iliri, Školska knjiga Ζάγκρεμπ, 1974, σελ. 70.

 Κατάρρευση 
δεξιά|μικρογραφία|250x250εσ| Ανεξάρτητη Δαλματία - Έκταση του ελέγχου του Μαρκελλίνου (454–468), του ελέγχου του Ιούλιου Νέπου (468–480) και του Οβίδα (480)
Το 454 ο Μαρκελλίνος, στρατιωτικός διοικητής στη Δαλματία, επαναστάτησε εναντίον του Βαλεντινιανού Γ΄, του Ρωμαίου αυτοκράτορα στη Δύση. Κατέλαβε τον έλεγχο της Δαλματίας και την κυβέρνησε ανεξάρτητα μέχρι τον θάνατό του το 468Δαμάσκιος, Epitome Photiana, 91, απόσπασμα 158.  Ο Ιούλιος Νέπως έγινε κυβερνήτης της Δαλματίας, παρόλο που ήταν συγγενής του αυτοκράτορα της Ανατολής, Λέοντα Α΄ του Θράκα, και η Δαλματία βρισκόταν υπό το δυτικό τμήμα της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Η Δαλματία παρέμεινε αυτόνομη περιοχή. Το 474, ο Λέων Α΄ ανέδειξε τον Νέπω αυτοκράτορα του δυτικού τμήματος της αυτοκρατορίας, προκειμένου να εκθρονίσει τον Γλυκέριο, έναν σφετεριστή αυτοκράτορα. Ο Νέπως εκθρόνισε τον σφετεριστή, αλλά με τη σειρά του εκθρονίστηκε το 475 από τον Ορέστη, ο οποίος έκανε τον γιο του Ρωμύλο Αύγουστο αυτοκράτορα στη δύσηBury, J. B., History of the Later Roman Empire, σελ. 408.. Ο Λέων Α΄ αρνήθηκε να τον αναγνωρίσει και εξακολουθούσε να θεωρεί τον Ιούλιο Νέπωτα αυτοκράτορα της Δύσης. 

Ο Ρωμύλος Αύγουστος εκθρονίστηκε το 476 από τον Οδόακρο, ο οποίος αυτοανακηρύχθηκε βασιλιάς της Ιταλίας. Ο Νέπως παρέμεινε στη Δαλματία και συνέχισε να τη κυβερνά μέχρι τη δολοφονία του το 480. Ο Οβίδας, στρατιωτικός διοικητής, ήταν έκτοτε υπεύθυνος για τη Δαλματία. Ωστόσο, ο Οδόακρος χρησιμοποίησε τη δολοφονία του Νέπω ως πρόσχημα για να εισβάλει στη Δαλματία, νίκησε τον Οβίδα και προσάρτησε τη Δαλματία στο βασίλειό του στην Ιταλία. Το 488 ο Ζήνων, ο νέος αυτοκράτορας της ανατολής, έστειλε τον Θεοδώριχο τον Μέγα, βασιλιά των Οστρογότθων, στην Ιταλία για να εκθρονίσει τον Οδόακρο. Ο Ζήνων ήθελε επίσης να απαλλαγεί από τους Οστρογότθους, οι οποίοι ήταν σύμμαχοι των Ρωμαίων και ήταν εγκατεστημένοι στο ανατολικό τμήμα της αυτοκρατορίας, αλλά γίνονταν ανήσυχοι και δύσκολοι στη διαχείρισή τους. Ο Θεοδώριχος πολέμησε σε έναν τετραετή πόλεμο στην Ιταλία, σκότωσε τον Οδόακρο, εγκατέστησε τον λαό του στην Ιταλία και ίδρυσε εκεί το Οστρογοτθικό ΒασίλειοBurns, T., (1984). A History of the Ostrogoths (1984), σελ. 44. Η Δαλματία και η υπόλοιπη πρώην επισκοπή της Παννονίας υπήχθησαν στο Οστρογοτθικό Βασίλειο.

 Παραπομπές 

 Πηγές 

 Αππιανός, Ιλλυρικοί Πόλεμοι, Βιβλίο Ι', Loeb Classical Library, 2ος Τόμος, Βιβλία 8.2-12, Harvard University Press, 1912 
 Barnes, T., The New Empire of Diocletian and Constantine, Harvard University Press, 1982; 
 Barnes, T., Constantine: Dynasty, Religion and Power in the Later Roman Empire (Blackwell Ancient Lives), Wiley-Blackwell, reprint edition, 2013; 
 Κάσσιος Δίων, Ρωμαϊκή Ιστορία, 6ος τόμος, Βιβλία 51-65 (Loeb Classical Library), Loeb, 1989 
 MacGeorge, P., Late Roman Warlords. Oxford University Press, 2002; .


 Notitia Dignitarum, BiblioLife, 2009; 



 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 



Κατηγορία:Ρωμαϊκά Βαλκάνια
Κατηγορία:Ρωμαιοποίηση της Νοτιοανατολικής Ευρώπης
Κατηγορία:Ρωμαϊκή Κροατία
Κατηγορία:Ρωμαϊκή Σερβία
Κατηγορία:Ιστορία της Δαλματίας
Κατηγορία:Ρωμαϊκή Βοσνία και Ερζεγοβίνη