Πιέτρο Μεταστάζιο

Ο Πιέτρο Μεταστάζιο (ιταλ. Pietro Metastasio), φιλολογικό ψευδώνυμο του Πιέτρο Αντόνιο Ντομένικο Τραπάσσι (Pietro Antonio Domenico Trapassi, 3 Ιανουαρίου 1698 – 12 Απριλίου 1782), ήταν Ιταλός ποιητής και λιμπρετίστας, θεωρούμενος ως ο σημαντικότερος στιχουργός της όπερα σέρια. Είναι γνωστός και με την εξελληνισμένη απόδοση του ονόματός του, ως Πέτρος Μεταστάσιος.Το αντίστοιχο λήμμα στη Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια του «Χ. Πάτση» Ο Μεταστάζιο έγραψε το λιμπρέτο σε 28 όπερες, αλλα και σε οκτώ ορατόρια και πολλές καντάτες.

 Τα πρώτα χρόνια 
Ο Μεταστάζιο γεννήθηκε στη Ρώμη, όπου ο πατέρας του, ο Φελίτσε Τραπάσσι, γεννημένος στην Ασίζη, είχε υπηρετήσει στο κορσικανικό σύνταγμα των παπικών δυνάμεων. Ο Φελίτσε νυμφεύθηκε μια κοπέλα από την Μπολόνια, τη Φραντσέσκα Γκαλάστι (Francesca Galasti), και έγινε μανάβης στην Οδό dei Cappellari. Το ζευγάρι απέκτησε δύο γιους και δύο κόρες.

Ο Πιέτρο, ενώ ήταν ακόμη παιδί, λέγεται ότι συγκέντρωνε πλήθη απαγγέλλοντας αυτοσχέδιους στίχους για ένα συγκεκριμένο θέμα. Σε μια τέτοια περίπτωση το 1709, δύο διακεκριμένοι άνθρωποι σταμάτησαν να ακούσουν: ο Τζοβάννι Βιντσέντσο Γκραβίνα, διάσημος για τη νομική και λογοτεχνική του εμβρίθεια, και ο Λορεντσίνι, ένας λογοτεχνικός κριτικός κάποιας αξίας. Ο Γκραβίνα ελκύσθηκε από το ποιητικό ταλέντο και τη χάρη του αγοριού, οπότε έκανε τον Πιέτρο προστατευόμενό του και τον υιοθέτησε λίγες εβδομάδες αργότερα: ο Φελίτσιο Τραπάσσι ήταν ευτυχής που έδωσε στον γιο του την ευκαιρία να αποκτήσει καλή εκπαίδευση και να εισαχθεί στην κοινωνία.

Ο Γκραβίνα εξελλήνισε το όνομα του αγοριού σε «Μεταστάσιο», και σκόπευε ο υιοθετημένος γιος του να γίνει δικαστής όπως αυτός. Προς τούτο έβαλε τον Πιέτρο να μάθει λατινικά και νομικά. Παραλλήλως καλλιεργούσε το λογοτεχνικό του χάρισμα και παρουσίαζε το σχεδόν «παιδί-θαύμα» τόσο στο δικό του σπίτι, όσο και στους ρωμαϊκούς κύκλους των γραμμάτων. Ο Μεταστάσιο σύντομα βρέθηκε να συναγωνίζεται τους πιο διάσημους αυτοσχεδιαστές ποιητές (Improvvisatori) της εποχής του στην Ιταλία. Ωστόσο, οι γεμάτες μελέτη ημέρες του και τα βράδια που αφιερώνονταν στην ποιητική αυτοσχεδίαση έπληξαν την υγεία του Πιέτρο.

Ο Γκραβίνα, με την ευκαιρία ενός επαγγελματικού ταξιδιού στην Καλαβρία, παρουσίασε τον Μεταστάσιο στους λογοτεχνικούς κύκλους της Νάπολης, και μετά τον έβαλε υπό τη φροντίδα του συγγενή του Γκρεγκόριο Καροπρέζε στη Σκαλέα. Στο αέρα της υπαίθρου και στην ησυχία της νότιας ακτής η υγεία του Μεταστάσιο βελτιώθηκε. Ο Γκραβίνα απεφάσισε ότι ο νεαρός δεν θα έπρεπε να αυτοσχεδιάσει ξανά, αλλά θα έπρεπε να κρατήσει την αξία του για πιο ευγενείς προσπάθειες, όταν, αφού ολοκλήρωνε την εκπαίδευσή του, θα μπορούσε να εισέλθει σε ανταγωνισμό με τους μεγαλύτερους ποιητές.

Ο Μεταστάσιος ανταποκρίθηκε στις επιθυμίες του προστάτη του. Στην ηλικία των δώδεκα ετών μετέφρασε την Ιλιάδα και δύο χρόνια αργότερα συνέθεσε μια τραγωδία στο ύφος του Σενέκα πάνω σε θέμα από το Italia liberata του Τζαν Τζόρτζο Τρισσίνο, το αγαπημένο έπος του Γκραβίνα. Το βιβλίο αυτό ονομάστηκε Τζούστινο και τυπώθηκε το 1713· σαράντα δύο χρόνια αργότερα, ο Μεταστάσιος είπε στον εκδότη του ότι θα απέσυρε πρόθυμα αυτό το νεανικό του έργο. Το 1714 ο Καρόπρεζ πέθανε, αφήνοντας τον Γκραβίνα κληρονόμο του. Ο Μεταστάσιος κληρονόμησε έτσι στα 16 χρόνια του μια περιουσία 15.000 σκούδων.

 Ανάδειξη στην Ιταλία 
Στην ηλικία των 20 ετών ο Μεταστάσιος είχε ξοδέψει τα χρήματα της κληρονομιάς, αλλά είχε κερδίσει σε φήμη. Η ρομαντική του ιστορία, η προσωπική ομορφιά, οι γοητευτικοί τρόποι του και τα διακεκριμένα ταλέντα του τον έκαναν ευρύτερα γνωστό. Απεφάσισε ωστόσο να ασχοληθεί σοβαρά με το έργο της επιστήμης που είχε σπουδάσει, της νομικής. Εγκαταστάθηκε στη Νάπολη και μπήκε στο γραφείο ενός εξέχοντος δικηγόρου, του Καστανιόλα, ο οποίος ασκούσε αυστηρό έλεγχο του χρόνου και των δυνάμεών του.

Ενώ εργαζόταν σκληρά στο γραφείο, το 1721, ο Μεταστάσιο συνέθεσε ένα επιθαλάμιο, και πιθανότατα επίσης την πρώτη μουσική του σερενάτα, τον «Ενδυμίωνα», με την ευκαιρία του γάμου της προστάτιδάς του Ντόννα Άννα Φραντσέσκα Ραβασκιέρι Πινέλλι ντι Σάνγκρο (αργότερα 6η Πριγκίπισσα του Μπελμόντε) με τον Μαρκήσιο Δον Αντόνιο Πινατέλλι (αργότερα Πρίγκηπα του Μπελμόντε). Το 1722 πάλι, ενώ η Νάπολη ήταν υπό αυστριακή κυριαρχία, τα γενέθλια της αυτοκράτειρας Ελισάβετ Χριστίνας έπρεπε να εορτάζονται με περισσότερες από τις συνήθεις τιμές, και ο αντιβασιλιάς ζήτησε από τον Μεταστάσιο να συνθέσει μια σερενάτα για την περίσταση. Ο Μεταστάσιο δέχθηκε, αλλά κράτησε μυστική την συγγραφική του ιδιότητα. Συνέγραψε το έργο μουσικού θεάτρου Gli orti esperidi (= «οι κήποι των Εσπερίδων»), που μελοποιήθηκε από τον Νικόλα Πόρπορα και τραγουδήθηκε από τον μαθητή του Πόρπορα, τον Φαρίνελλι, κερδίζοντας τα πιο ενθουσιαστικά χειροκροτήματσ. Η πριμαντόνα Μαριάννα Μπουλγκαρέλλι, που έπαιξε την Αφροδίτη, δεν ησύχασε μέχρι να ανακαλύψει τον συγγραφέα του έργου και όταν το κατόρθωσε έπεισε τον ποιητή να εγκαταλείψει τα νομικά και υποσχέθηκε να εξασφαλίσει για αυτόν φήμη και ανεξαρτησία αν αφιέρωνε το ταλέντο του στο λυρικό δράμα. Στο σπίτι της ο Μεταστάσιο γνώρισε τους μεγαλύτερους συνθέτες της εποχής: τον Γιόχαν Άντολφ Χάσε, τον Περγκολέζι, τον Σκαρλάτι, τον Λεονάρντο Βίντσι, τον Λεονάρντο Λέο, τον Φραντσέσκο Ντουράντε και τον Μαρτσέλλο, οι οποίοι αργότερα θα μελοποιούσαν στίχους του. Εκεί επίσης μελέτησε την τέχνη του τραγουδιού. Ο Μεταστάσιο έγραψε γρήγορα και τα έργα του ενισχύθηκαν με τη μουσική και το τραγούδι των μεγαλύτερων τραγουδιστών της εποχής.

Ο Μεταστάσιο πήγε και έζησε με την Μπουλγκαρέλλι και τον σύζυγό της στη Ρώμη. Από τον θαυμασμό της για το ταλέντο του, η τραγουδίστρια έπραξε πολύ περισσότερα από τον Γκραβίνα: πήρε όλη την οικογένεια Τραπάσσι (πατέρα, μητέρα, αδελφό και αδελφές του ποιητή) στο σπίτι της. Προωθούσε την ιδιοφυΐα του ποιητή και ανεχόταν τις ιδιοτροπίες του. Υπό την επιρροή της ο Μεταστάσιος έγραψε σε γρήγορη διαδοχή τις πρώτες του όπερες: Διδώ εγκαταλειφθείσα, Ο Κάτων στην Ιτύκη, Έτζιο , Ο Αλέξανδρος εις τας Ινδίας, Σεμίραμις αναγνωρισθείσα, και Αρταξέρξης. Αυτές μελοποιήθηκαν από τους κορυφαίους συνθέτες της εποχής και εκτελούνταν στις κυριότερες πόλεις της Ιταλίας.

Παραπομπές

Πηγές

 Aluigi: Metastasio's Life, εκδ. Charles Burney, Λονδίνο 1796

 Kirkpatrick, David A.: The Role of Metastasio's Libretti in the Eighteenth Century: Opera as Propaganda, VDM Verlag Dr. Müller και: Electronic Theses, Treatises and Dissertations, Paper 2883, Florida State University, 2005, ISBN 3-639-05095-9, ISBN 978-3-639-05095-0
 Το λήμμα «Μεταστάσιος Πέτρος» στη Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια «Χάρη Πάτση», τόμος 17, σελ. 633
 Neville, Don: Frontier Research in Opera and Multimedia Preservation: a Project Involving the Documentation and Full Text Retrieval of the Libretti of Pietro Metastasio. Faculty of Music, University of Western Ontario, London (Ontario) 1990
 Σταντάλ: Vie de Haydn, Mozart et Métastase, 1817

Κατηγορία:Ιταλοί ποιητές
Κατηγορία:Ιταλοί λιμπρετίστες