Βερενίκη (όπερα του Χέντελ)

Η Βερενίκη (ιταλικά: Berenice, HWV 38) είναι όπερα σέρια τριών πράξεων του Γκέοργκ Φρίντριχ Χέντελ, βασισμένη στο λιμπρέτο του Αντόνιο Σάλβι του 1709 με τίτλο Βερενίκη, βασίλισσα της Αιγύπτου (Berenice, regina d'Egitto). Ο Χέντελ άρχισε να συνθέτει τη μουσική τον Δεκέμβριο του 1736· η πρεμιέρα δόθηκε στο Θέατρο Κόβεντ Γκάρντεν του Λονδίνου στις 18 Μαΐου 1737 — αλλά δεν σημείωσε επιτυχία και ακολούθησαν μόλις τρεις ακόμη παραστάσεις. Αν και δεν ξαναπαρουσιάστηκε κατά τη διάρκεια της ζωής του συνθέτη, σήμερα παρουσιάζεται σε φεστιβάλ και όπερες ανά το κόσμο. Η υπόθεση διαδραματίζεται γύρω στο 81 π.Χ. και αφηγείται τη ζωή της Βερενίκης Γ΄ της Αιγύπτου, κόρης του Πτολεμαίου Θ΄ Λάθυρου, ο οποίος είναι ο κεντρικός χαρακτήρας σε άλλη όπερα του Χέντελ, τον Πτολεμαίο.

 Ρόλοι 
ΡόλοιΤύπος φωνήςΚαστ της πρεμιέρας, 18 Μαΐου 1737Βερενίκη, βασίλισσα της ΑιγύπτουσοπράνοΆννα Μαρία ΣτράνταΣελήνη, αδερφή της ΒερενίκηςκοντράλτοΦραντσέσκα ΜπερτόλλιΑλέξανδρος, Ρωμαίος αριστοκράτηςσοπράνο καστράτοΤζοακίνο ΚόντιΔημήτριος, πρίγκιπαςάλτο καστράτοΝτομένικο ΑννίμπαλιΑρσάκης, πρίγκιπαςκοντράλτοΜαρία Κατερίνα ΝέγκριΦάβιος, Ρωμαίος αγγελιοφόροςτενόροςΤζον ΜπίαρντΑριστόβουλος, καπετάνιοςμπάσοςΧένρι Ράινχολντ

 Πλοκή 

 Σκηνικό: Αίγυπτος, 80 π.Χ.

 Πράξη Α΄ 
Η βασίλισσα Βερενίκη είναι εδώ και καιρό ερωτευμένη με έναν πρίγκιπα της Μακεδονίας, τον Δημήτριο, αλλά της έχουν πει ότι για το καλό της χώρας της πρέπει να συνάψει συμμαχία με τη Ρώμη μέσω γάμου, και έχει απρόθυμα συναινέσει να αφήσει στην άκρη τα προσωπικά της αισθήματα για το καθήκον. Ο Δημήτριος είναι σύμμαχος του εχθρού της Αιγύπτου, Μιθριδάτη του Πόντου. Ο Φάβιος, ένας Ρωμαίος αριστοκράτης, παρουσιάζει στη βασίλισσα τον άντρα που επέλεξαν για σύζυγό της, τον πρίγκιπα Αλέξανδρο της Ρώμης. Ο Αλέξανδρος ερωτεύεται παράφορα τη Βερενίκη με την πρώτη ματιά, αλλά εκείνη δεν εντυπωσιάζεται πολύ μαζί του και δυσανασχετεί που της επιβάλλουν έναν σύζυγο με αυτόν τον τρόπο. Ο Φάβιος λέει στον Αλέξανδρο ότι αν η Βερενίκη αρνηθεί να τον παντρευτεί, πρέπει να παντρευτεί την αδερφή της, την πριγκίπισσα Σελήνη.

Εν αγνοία της βασίλισσας, ο Δημήτριος, και η Σελήνη είναι κρυφά ερωτευμένοι. Επιπλέον, σχεδιάζουν να καλέσουν τον Μιθριδάτη σε βοήθειά τους για να ανατρέψουν τη Βερενίκη και να βάλουν τη Σελήνη στο θρόνο. Η Βερενίκη λέει στην αδερφή της ότι πρέπει να παντρευτεί τον πρίγκιπα Αρσάκη (ο οποίος είναι ερωτευμένος με τη Σελήνη, αλλά όχι εκείνη με αυτόν). Ο Αλέξανδρος σώζει τον Δημήτριο από μια απόπειρα δολοφονίας στο βασιλικό παλάτι, οπότε η Βερενίκη αποφασίζει περισσότερο από ποτέ ότι ο Δημήτριος είναι ο άντρας που της ταιριάζει.

 Πράξη Β΄ 
μικρογραφία|300x300εσ|Η Βερενίκη και η Σελήνη σε τελετή ένδυσης (πλέγμα από πάπυρο, Ελεύθερη Γερμανική Ακαδημία Επιστημών και Τεχνών Βόννης)
Η Ρώμη συνεχίζει να πιέζει τον Αλέξανδρο να παντρευτεί τη Σελήνη τώρα που η Βερενίκη τον έχει αρνηθεί, αλλά η βασίλισσα επιμένει ότι είναι αδύνατο, αφού η Σελήνη είναι πλέον αρραβωνιασμένη με τον Αρσάκη. Η Βερενίκη προειδοποιείται ότι αυτό θα σημάνει πόλεμο με τη Ρώμη. Η Σελήνη εξηγεί στον Δημήτριο ότι δεν έχει καμία επιθυμία να παντρευτεί τον Αρσάκη, αλλά δεν έχει άλλη επιλογή. Ο Δημήτριος θέλει να σκοτώσει τον Αρσάκη για εκδίκηση. Ο Αρσάκης προσφέρεται να παραδώσει τη Σελήνη στον Αλέξανδρο για να αποτρέψει τον πόλεμο, αλλά ο Αλέξανδρος δεν θέλει να παντρευτεί κανέναν άλλον εκτός από την αγαπημένη του Βερενίκη. Η βασίλισσα ακούει τον άντρα που αγαπά, τον Δημήτριο, να παραληρεί και να ομολογεί στην Σελήνη, για το πώς δεν νοιάστηκε ποτέ για τη βασίλισσα και στην πραγματικότητα σχεδιάζει την ανατροπή της. Η Βερενίκη διατάζει τη σύλληψη και τη φυλάκιση του Δημήτριου. 

 Πράξη Γ΄ 
μικρογραφία|325x325εσ|Ο Τζοακίνο Κόντι, ο οποίος ερμήνευσε τον ρόλο του Αλέξανδρου στη πρεμιέρα
Η βασίλισσα Βερενίκη, εντελώς συντετριμμένη από το νέο ότι ο άντρας της καρδιάς της δεν νοιαζόταν ποτέ για εκείνη και είναι προδότης, δηλώνει στον Ρωμαίο απεσταλμένο Φάβιο ότι δεν την νοιάζει πλέον ποιον θα παντρευτεί. Βγάζει ένα δαχτυλίδι από το χέρι της και του το δίνει, λέγοντας του να το δώσει σε κάποιον της επιλογής του, και όποιος της το επιστρέψει θα είναι ο άντρας που θα παντρευτεί. Ο Φάβιος δίνει το δαχτυλίδι στον Αλέξανδρο. Η Σελήνη επιθυμεί απεγνωσμένα την απελευθέρωση του Δημητρίου από το μπουντρούμι και υπόσχεται στον Αρσάκη ότι θα τον παντρευτεί εάν μόνο αυτός μπορέσει να απελευθερώσει τον Δημήτριο. Ο Αλέξανδρος συμφωνεί με το αίτημα του Αρσάκη να βοηθήσει στην απελευθέρωση του Δημητρίου, και ο Αρσάκης αποφασίζει να προσπαθήσει να πείσει τη βασίλισσα για την ειλικρινή αγάπη του Αλέξανδρου γι' αυτήν. Η Βερενίκη, ωστόσο, είναι ακόμα έξαλλη και σε συναισθηματική αναταραχή. Διατάζει να αποκεφαλιστεί ο Δημήτριος και να της δοθεί το κομμένο κεφάλι του, και μετά σχεδιάζει να αυτοκτονήσει. Η Σελήνη παρακαλεί την αδερφή της για έλεος προς τον Δημήτριο, μια αίτηση που ο Αλέξανδρος και ο Αρσάκης υποβάλλουν επίσης στη Βασίλισσα. Ο Αλέξανδρος παραδέχεται ότι του δόθηκε το δαχτυλίδι της Βερενίκης από τον Φάβιο, αλλά δεν θέλει να το χρησιμοποιήσει για να διεκδικήσει το χέρι της Βασίλισσας, καθώς θέλει να τον αγαπάει όπως ακριβώς τον αγαπάει. Ακούγοντας αυτό, η Βερενίκη συγκινείται και αποφασίζει ότι τελικά αγαπάει πραγματικά τον Αλέξανδρο. Διατάζει να απελευθερωθεί ο Δημήτριος από το μπουντρούμι και τον συγχωρεί, επιτρέποντάς του να παντρευτεί τη Σελήνη, ενώ εκείνη θα παντρευτεί τον Αλέξανδρο.

 Μουσικά χαρακτηριστικά 
Το έργο είναι λιτό ως προς την ενορχήστρωση του, καθώς έχει συντεθεί μόνο για έγχορδα, όμποε και συνεχές βάσιμο. Παρά τις λίγες παραστάσεις που δόθηκαν για τη Bερενίκη, το αργό μέρος από την εισαγωγή, που έγινε γνωστό ως Το Μενουέτο από τη Bερενίκη, απέκτησε δημοτικότητα πέρα από το πλαίσιο της όπερας, όπως και η άρια του Δημητρίου στη δεύτερη πράξη «Sì, tra i ceppi». Ο Χέντελ χρησιμοποίησε το θέμα της συμφωνίας που ανοίγει την Πράξη Γ΄ στην εισαγωγή της σύνθεσής του Μουσική για τα Βασιλικά Πυροτεχνήματα.

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 



 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Παρτιτούρες στο International Music Score Library Project
 Λιμπρέτο στα ιταλικά (PDF) 

Κατηγορία:Όπερες του Γκέοργκ Φρίντριχ Χαίντελ
Κατηγορία:Όπερες στην ιταλική γλώσσα