Γάιος Καλπετάνος Ράντιος Κυρινάλις Βαλέριος Φήστος

Ο Γάιος Καλπετάνος Ράντιος Κυρινάλις Βαλέριος Φήστος, λατιν.: Gaius Calpetanus Rantius Quirinalis Valerius Festus ήταν Ρωμαίος συγκλητικός, στρατηγός και φίλος (amicus) του καθενός από τους Φλαβίους Αυτοκράτορες. Απέδειξε την αξία του στους Φλαβίους, όταν ως λεγάτος λεγεώνας (legatus legionis), ή διοικητής, της Λεγεώνας III Augusta που βρισκόταν στην Αφρική, δολοφόνησε τον ανθύπατο, ο οποίος ευνοούσε έναν αντίπαλο του Βεσπασιανού κατά τη διάρκεια του έτους των Τεσσάρων Αυτοκρατόρων. Διατήρησε την αφοσίωσή του κατά τη διάρκεια της βασιλείας των γιων του, Τίτου και Δομιτιανού, αλλά έχασε την εύνοια που είχε, κατά τη διάρκεια της βασιλείας του τελευταίου και αναγκάστηκε να αυτοκτονήσει.

Ο Τάκιτος τον περιγράφει το 70 μ.Χ. ως «έναν νεαρό άνδρα με υπερβολικές συνήθειες και υπερβολική φιλοδοξία». 

 Καταγωγή 
Το πολυώνυμο όνομα του Φήστου υποδηλώνει ότι είτε υιοθετήθηκε είτε χρησιμοποίησε μέρος του ονόματος του εκ μητρός παππού του στο δικό του. Η Όλλι Σαλόμιες έχει υποστηρίξει, ότι το όνομα που του δόθηκε κατά τη γέννησή του ήταν VΒαλέριος Φήστος και υιοθετήθηκε από τον Γάιο Καλπετάνο Ράντιο Σεδάτο, τον αντικαταστάτη ύπατο για το διάστημα (nundinium) από τον Μάρτιο έως τον Απρίλιο του 47. Η οικογένεια του Φήστου είχε την καταγωγή της από το Αρέτιον, όπου έχουν μαρτυρηθεί αρκετοί Βαλέριοι Φήστοι, και αυτοί, όπως αυτός, είναι μέλη της ρωμαϊκής φυλής Πομπτίνα. 

 Σταδιοδρομία 
Η σταδιοδρομία του καταγράφεται σε μία αποσπασματική τιμητική επιγραφή, που βρέθηκε στην Τεργέστη.  Ξεκίνησε τη σταδιοδορμία του στην εφηβεία του ως μέλος των τεσσάρων ανδρών για τη συντήρηση των οδών (quattuorviri viarum curandarum), ενός από τα τέσσερα συμβούλια που αποτελούσαν τους είκοσι άνδρες (vigintiviri). Ακολούθησε η θητεία του ως τριβούνος του στρατού στη Λεγεώνα VI <i>Victrix</i>. Στη συνέχεια ακολουθούσε το αξίωμα του ταμία (quaestor), ακολουθούμενο από την υπηρεσία ως εφόρου των Ρωμαίων ιππέων (sevir equitum Romanorum) στην ετήσια αναθεώρηση των ιππέων, και στη συνέχεια τα αξιώματα του τριβούνου των πληβείων και του πραίτορα. Μετά την πραιτορία του, ο Φήστος ενσωματώθηκε στον σύλλογο των ιερέων του Αυγούστου (sodales Augustales). Σε αυτό το σημείο ο Νέρωνας τον διόρισε λεγάτο της Λεγεώνας III Augusta στη Νουμιδία, η οποία γειτνίαζε με την ανθυπατική επαρχία της Αφρικής.

Ήταν εδώ που ο Φήστος βρέθηκε στον εμφύλιο πόλεμο του έτους των Τεσσάρων Αυτοκρατόρων. Σύμφωνα με τον Τάκιτο, αρχικά η Ρωμαϊκή Αφρική τάχθηκε υπέρ του Βιτέλλιου, επειδή είχε διατελέσει ανθύπατος εκεί λίγο καιρό πριν. Αρχικά, ο Βαλέριος Φήστος τάχθηκε επίσης με το μέρος του Βιτέλλιου, αλλά σύντομα ο Φήστος άρχισε να διαπραγματεύεται κρυφά με τον Βεσπασιανό, σκοπεύοντας να κρατήσει το πλευρό του ανθρώπου, που θα διαδεχόταν εκείνον. 

Η ευκαιρία του Φήστου να δράσει ήρθε τους πρώτους μήνες του έτους 70. Παρά την ήττα και τη δολοφονία του Βιτέλλιου, ο ανθύπατος της Αφρικής Λεύκιος Καλπούρνιος Πίσων, εξακολουθούσε να ασπάζεται τον σκοπό του. Όταν αγγελιοφόροι με αντικρουόμενα μηνύματα έφτασαν στην Καρχηδόνα, η απάντηση του Πίσωνα αύξησε την αβεβαιότητα στην πρωτεύουσα της ανθυπατικής επαρχίας, και ανίκανος να ελέγξει τα γεγονότα, ο Πίσων κλείστηκε στο παλάτι. Όταν τα νέα γι' αυτά τα γεγονότα έφτασαν στον Φήστο, έστειλε ιππικό στην Καρχηδόνα, το οποίο σκότωσε τον Πίσωνα. Ο Φήστος, ο οποίος περίμενε στο Αδρουμέτον για να μάθει την έκβαση των γεγονότων στην Καρχηδόνα, προχώρησε στη συνέχεια στο στρατόπεδο της Λεγεώνας III Augusta, και ανέλαβε τον έλεγχο της μονάδας. Διέταξε να δέσουν με αλυσίδες τον έπαρχο του στρατοπέδου, Κετρώνιο Πισάνο, ισχυριζόμενος ότι ήταν συνεργός του Πίσωνα. Στη συνέχεια, ο Φήστος έκανε αρκετές αλλαγές στο προσωπικό, και χρησιμοποίησε τη λεγεώνα για να διευθετήσει μία μακροχρόνια διαμάχη μεταξύ των Οίων και των Λεπτιτανών, αποδεικνύοντας έτσι ότι είχε τον έλεγχο της επαρχίας.  Ο Βαλέριος Φήστος άρχισε να «τιμωρεί και να ανταμείβει», όπως το θέτει ο Τάκιτος, και έδιωξε τους Γαράμαντες, οι οποίοι είχαν κληθεί για βοήθεια από τους αριθμητικά ασθενέστερους Οίους στη διαμάχη μεταξύ των κατοίκων της Οίας και της Λέπτιδας Μάγνας. Το έτος 70 μ.Χ., όταν πολεμούσε τους Γαράμαντες, πραγματοποίησε μία διάσημη εκστρατεία στην υποσαχάρια Αφρική, πιθανότατα φτάνοντας σε αυτό που είναι η σημερινή Νιγηρία, σύμφωνα με τους ιστορικούς Σούζαν Ραβέλ και Φέιτζ.

Με αυτό, τάχθηκε ανοιχτά υπέρ του Βεσπασιανού. Σε αντάλλαγμα, ο Βεσπασιανός σύντομα διόρισε τον Φήστο σε υπατεία για το διάστημα (nundinium) του Μαΐου-Ιουνίου 71, ως συνάδελφο του Καίσαρα Δομιτιανού , και του απένειμε στρατιωτική διάκριση (dona militaria). Λίγο αργότερα, ο Φήστος έγινε επιμελητής του καναλιού του Τίβερη (curator alvei Tiberis),  και έγινε δεκτός στην επόμενη ιερατική τάξη, αυτή του αρχιερέα (pontifex). Στη συνέχεια, ο Φήστος διορίστηκε διαδοχικά κυβερνήτης δύο σημαντικών επαρχιών: πρώτα της Παννονίας (73-77),  και στη συνέχεια της Ταρρακωνικής Ισπανίας (78-81). 

Ο Μπράιαν Γ. Τζόουνς πιστεύει ότι ο Φήστος μπορεί να διορίστηκε ανθύπατος της Ασίας κατά τη σύντομη βασιλεία του Τίτου, αν και ο Βέρνερ Εκ δεν περιλαμβάνει το όνομά του στον κατάλογο των ανθυπάτου αυτής της περιόδου. 

 Η αποστολή του Φήστου στην περιοχή του ποταμού Νίγηρα 
μικρογραφία|333x333εσ| Ρωμαϊκή εξερεύνηση της Νιγηρίας.
Μερικοί ιστορικοί (όπως η Σούζαν Ρέιβεν  ) πιστεύουν, ότι υπήρξε ακόμη και μία ρωμαϊκή εκστρατεία στην υποσαχάρια κεντρική Αφρική: αυτή του Βαλέριου Φήστου, η οποία μπορεί να έφτασε στην ισημερινή Αφρική, μέσω του ποταμού Νίγηρα.

Πράγματι, ο Πλίνιος έγραψε ότι το 70 μ.Χ. ένας λεγάτος λεγεώνας (legatus legionis), ή διοικητής, της Λεγεώνας III Augusta, ονόματι Φήστος, επανέλαβε την εκστρατεία του Βάλβου προς τον ποταμό Νίγηρα.  Ο Φήστος πήγε στα ανατολικά Όρη Χόγκαρ και διείσδυσε στα Όρη Αΐρ μέχρι την πεδιάδα Γκαντουφάουα. Η Γκαντουφάουα (στα τουρέγκ, για «το μέρος όπου οι καμήλες φοβούνται να πάνε») είναι μία τοποθεσία στην έρημο Τενέρε του Νίγηρα, γνωστή για το εκτεταμένο νεκροταφείο απολιθωμάτων της, όπου έχουν βρεθεί λείψανα του Sarcosuchus imperator, γνωστού ως SuperCroc.

Ο Φήστος έφτασε τελικά στην περιοχή, όπου βρίσκεται τώρα το Τιμπουκτού. Μερικοί ακαδημαϊκοί, όπως ο Φέιγκ,  πιστεύουν ότι έφτασε μόνο στην περιοχή Γκχατ στη νότια Λιβύη, κοντά στα λιβυκά σύνορα με τη νότια Αλγερία και τον Νίγηρα. Ωστόσο, είναι πιθανό μερικοί από τους λεγεωνάριούς του να έφτασαν μέχρι τον ποταμό Νίγηρα, και να κατέβηκαν στα ισημερινά δάση, διασχίζοντας τον ποταμό προς τις εκβολές του στη σημερινή Νιγηρία. Κάτι παρόμοιο μπορεί να συνέβη στην εξερεύνηση του Νείλου, που έγινε υπό τον Αυτοκράτορα Νέρωνα.

 Δείτε επίσης 
 Ρωμαίοι στην υποσαχάρια Αφρική

 Αναφορές 

Κατηγορία:Ύπατοι της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας