Ποιος φταίει; (μυθιστόρημα)

Ποιος φταίει; (ρωσικά:Кто виноват?) είναι μυθιστόρημα του Αλεξάντρ Γκέρτσεν που δημοσιεύτηκε το 1846. Είναι από τα πρώτα ρωσικά κοινωνικά-ψυχολογικά μυθιστορήματα και από τα πρώτα ρεαλιστικά έργα της ρωσικής λογοτεχνίας. Αναφέρεται στην καταστροφή ενός ευτυχισμένου γάμου όταν στη ζωή του ζευγαριού εμφανίζεται ένας πλούσιος, αργόσχολος νεαρός και αρχίζει μια σχέση με τη σύζυγο. 

Το πρώτο μέρος είναι μια σάτιρα των Ρώσων γαιοκτημόνων, που παρουσιάζει τη χυδαιότητα και την οκνηρή ζωή τους. Το δεύτερο μέρος εισάγει τον τύπο του Ρώσου Περιττού ανθρώπου του 19ου αιώνα. Η χιουμοριστική και ειρωνική ανάπτυξη της πλοκής και των χαρακτήρων υποδηλώνει μια απάντηση στο ερώτημα του τίτλου: για την αδικία φταίει η έλλειψη σκοπιμότητας της ρωσικής ζωής. 

 Υπόθεση 
Ένας γαιοκτήμονας που ζει στο κτήμα του στο χωριό, ο Αλεξέι Αμπράμοβιτς Νεγκρόφ, προσλαμβάνει έναν νέο δάσκαλο για τον γιο του Μίσα - τον Ντμίτρι Γιακόβλεβιτς Κρουτσιφέρσκι, φτωχό γιο ενός επαρχιακού γιατρού - για να προετοιμάσει το παιδί για την εισαγωγή σε κάποια στρατιωτική σχολή.

Η οικογένεια Νεγκρόφ ζει μια βαρετή και περιορισμένη ζωή: δεν έχουν πνευματικά ενδιαφέροντα, δεν συμμετέχουν ενεργά στη διαχείριση του νοικοκυριού, φυτοζωούν με ασήμαντες ασχολίες και επιδίδονται στη λαιμαργία και τον ύπνο. Είναι αγενείς και άξεστοι. Ωστόσο, είναι αρκετά ευχαριστημένοι με αυτόν τον τρόπο ζωής, που είναι εντελώς ξένος για τη Λιούμπα, την νόθα κόρη που ο Νεγκρόφ είχε αποκτήσει από μια δουλοπάροικο. Αυτό φέρνει την κοπέλα πιο κοντά στον Κρουτσιφέρσκι, έναν μορφωμένο νεαρό που επίσης δεν αποδέχεται τον τρόπο ζωής των Νεγκρόφ. Ο Κρουτσιφέρσκι την ερωτεύεται και αποφασίζει να της αποκαλύψει τα συναισθήματά του με μια επιστολή. Η γκουβερνάντα Ελίζα Αυγκουστόβνα, η οποία έχει παρατηρήσει τα συναισθήματα του Κρουτσιφέρσκι, τον βοηθάει και κανονίζει ένα ραντεβού. Ντροπαλός από τη φύση του, ο νεαρός πηγαίνει μόνο για να της δώσει το γράμμα, αλλά το θάρρος του ανταμείβεται: παίρνει ένα φιλί. Προς φρίκη του όμως ανακαλύπτει ότι δεν είναι η Λιούμπα μπροστά του, αλλά η Γκλαφίρα Λβόβνα, η σύζυγος του Νεγκρόφ, και φεύγει τρέχοντας, αφήνοντας το γράμμα. Η σαστισμένη Γκλαφίρα, επίσης θύμα εξαπάτησης της γκουβερνάντας, αφού διάβασε την επιστολή, καταλαβαίνει ότι, δυστυχώς, δεν ήταν αυτή ο έρωτας του δασκάλου. Απογοητευμένη, δείχνει την επιστολή στον άντρα της, ο οποίος αποφασίζει να παντρέψει τον δάσκαλο με τη Λιούμπα για να απαλλαγεί από το βάρος που έφερνε η νόθα κόρη. Παρά τις παράλογες περιστάσεις που προηγήθηκαν του γάμου, η οικογενειακή ζωή των Κρουτσιφέρσκι αποδείχθηκε ευτυχισμένη. Καρπός της αγάπης τους ήταν ένα μικρό αγόρι. Ζούσαν σε στενό οικογενειακό κύκλο, ο μόνος τους φίλος ήταν ο γιατρός Κρούποφ.

Εκείνη την εποχή, ένας πλούσιος νεαρός γαιοκτήμονας, ο Βλαντιμίρ Μπέλτοφ, ο οποίος απουσίαζε για μεγάλο χρονικό διάστημα, έφτασε από το εξωτερικό στην πόλη ΝΝ, το κέντρο της επαρχίας όπου βρισκόταν το κτήμα του Νεγκρόφ, για να συμμετάσχει στις εκλογές. Παρά τις προσπάθειές του, οι ντόπιοι ευγενείς δεν δέχονται τον Μπέλτοφ στον κύκλο τους και όλη η ιδέα του για συμμετοχή στις εκλογές αποδεικνύεται χάσιμο χρόνου. Αναγκασμένος να παραμείνει στο NN για κάποιο ζήτημα, ο Μπέλτοφ είναι απελπισμένος που και αυτή η προσπάθειά του να βρει μια θέση στη ζωή έχει αποτύχει. Βρίσκεται σχεδόν σε πλήρη απομόνωση. Ο μόνος φίλος του στο NN είναι ο γιατρός Κρούποφ και είναι αυτός που τον συστήνει στους Κρουτσιφέρσκι. Ο Μπέλτοφ και ο Κρουσιφέρσκι χαίρονται που γνωρίστηκαν. Ο Μπέλτοφ έχει κάποιον με τον οποίο να μοιραστεί τις σκέψεις και τις ιδέες του, οι Κρουσιφέρσκι βρίσκουν σ' αυτόν ένα ιδιαίτερο άτομο, ικανό να εμπλουτίσει τον εσωτερικό τους κόσμο. 

Ο Μπέλτοφ βρίσκει ιδιαίτερη κατανόηση από τη Λιούμπα. Συνεννοούνται με μισή λέξη, με μισή ματιά, όπως ακριβώς η Λιούμπα και ο σύζυγός της καταλάβαιναν κάποτε ο ένας τον άλλον στην οικογένεια Νεγκρόφ. Η ομοφωνία της Λιούμπα και του Μπέλτοφ εξελίσσεται σε κάτι σοβαρότερο, σε έρωτα. Ανίκανος να κρύψει τα συναισθήματά του, ο Μπέλτοφ της εξομολογείται τον έρωτά του και ταυτόχρονα καταστρέφει τις ζωές τριών ανθρώπων. Η Λιούμπα δεν μπορεί να αφήσει τον άντρα της, τον αγαπάει, αν και έχει γοητευθεί από τον Μπέλτοφ. Ο Κρουτσιφέρσκι καταλαβαίνει τι έχει συμβεί και αρχίζει να πίνει. Ο Μπέλτοφ βασανίζεται από τη σκέψη ότι έχει καταστρέψει τη ζωή του πιο κοντινού του ατόμου και δεν μπορεί να είναι μαζί του. Φήμες διαδίδονται σε όλη την πόλη. Ο γιατρός Κρούποφ αισθάνεται ένοχος για ό,τι συνέβη και θυμωμένος, πηγαίνει να ζητήσει εξηγήσεις. Ο Μπέλτοφ τον διαβεβαιώνει ότι ο ίδιος υποφέρει το ίδιο με τους Κρουσιφέρσκι, αλλά δεν μπορεί να ελέγξει τα συναισθήματά του. Μη βλέποντας άλλη διέξοδο, ο Μπέλτοφ συμφωνεί ότι πρέπει να φύγει. Έχει ήδη προετοιμαστεί για το ταξίδι, αν και δεν πιστεύει ότι αυτό θα τον βοηθήσει. Έτσι, εγκαταλείπει ξανά την πατρίδα του για την Ευρώπη.

Η Λιούμπα, έχοντας βρει μια ψυχή πιο κοντά της από τον σύζυγό της, δεν θα είναι ποτέ ξανά τόσο ευτυχισμένη όσο πριν. Ο Κρουσιφέρσκι πίνει μέχρι θανάτου. Ο χωρισμός των εραστών δεν έφερε ευτυχία και γαλήνη. Το μέλλον είναι θλιβερό και άχαρο.
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Ρωσικά μυθιστορήματα