Ταντέους Ρουζέβιτς

Ο Ταντέους Ρουζέβιτς (, 9 Οκτωβρίου 1921 - 24 Απριλίου 2014) ήταν Πολωνός ποιητής, θεατρικός συγγραφέας, πεζογράφος και μεταφραστής. Ανήκε στη Γενιά των Κολόμβων, την πρώτη γενιά Πολωνών λογοτεχνών που γεννήθηκαν μετά την ανάκτηση της ανεξαρτησίας της Πολωνίας το 1918, των οποίων η εφηβεία σημαδεύτηκε από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, υπηρέτησε στον παράνομο Πολωνικό Εσωτερικό Στρατό.  

Ο Ρουζέβιτς ήταν ένας από τους σημαντικότερους μεταπολεμικούς λογοτέχνες της Πολωνίας, δημιουργικότατος εκπρόσωπος του Πολωνικού μεταμοντερνισμού. Βραβεύτηκε επανειλημμένα και ανακηρύχθηκε επίτιμος διδάκτωρ αρκετών πολωνικών πανεπιστημίων. Ήταν μέλος της Βαυαρικής Ακαδημίας Τεχνών (1981) και της Ακαδημίας Τεχνών του Βερολίνου (1987). Προτάθηκε δύο φορές για το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας.  

Μαζί με τους Γιαν Κοχανόφσκι, Άνταμ Μιτσκιέβιτς και Στανίσουαφ Βισπιάνσκι, ο Ρουζέβιτς περιλαμβάνεται στους θεατρικούς συγγραφείς που «δημιούργησαν την πολωνική δραματουργία, δημιούργησαν και ανανέωσαν το πολωνικό θέατρο». Ο κριτικός Μάρτιν Έσλιν τον συγκαταλέγει στους Πολωνούς εκπροσώπους του Θεάτρου του παραλόγου, δίπλα στους Σουαβόμιρ Μρόζεκ και Ταντέους Κάντορ. 

 Βιογραφικά στοιχεία 
αριστερά|μικρογραφία|Δελτίο Ταυτότητας Στρατού.
Ο Ταντέους Ρουζέβιτς γεννήθηκε το 1921 στο Ραντόμσκο, στην κεντρική Πολωνία και ήταν ο δεύτερος γιος δικαστικού υπαλλήλου. Η μητέρα του ήταν Εβραία που ασπάστηκε τον Καθολικισμό πριν από τον γάμο της. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, εργάστηκε αρχικά ως εργάτης σε εργοστάσιο. Το 1941 κατατάχθηκε στον Πολωνικό Εσωτερικό Στρατό. Κατά τη διάρκεια του πολέμου, έγραφε ποιήματα και ποιητική πεζογραφία με πατριωτικό πνεύμα και εξέδωσε παράνομα την πρώτη του ποιητική συλλογή, Ηχώ του δάσους. Ο μεγαλύτερος αδελφός του, Γιάνους, επίσης ποιητής και μαχητής του στρατού, συνελήφθη και εκτελέστηκε από τη Γκεστάπο στα τέλη του 1944. Ο μικρότερος αδελφός του, Στανίσουαφ Ρουζέβιτς, έγινε γνωστός σκηνοθέτης και σεναριογράφος.  

Μετά το τέλος του πολέμου, εγκαταστάθηκε στην Κρακοβία, έλαβε το απολυτήριο λυκείου και εγγράφηκε στο Πανεπιστήμιο της Κρακοβίας, όπου σπούδασε ιστορία τέχνης, χωρίς να ολοκληρώσει τις σπουδές του. Εκεί, εντάχθηκε στην ομάδα της Νεο-αβανγκάρντ σχολής της Κρακοβίας. Ήταν φίλος με μορφές του πολωνικού πολιτισμού όπως οι Ταντέους Κάντορ, Γέρζι Νοβοσιέλσκι, Αντρέι Βάιντα. Αντιμετωπίζοντας με σκεπτικισμό το νέο καθεστώς, κατάφερε να φύγει στη Βουδαπέστη. Επιστρέφοντας στην Πολωνία, εγκαταστάθηκε στο Γκλιβίτσε, αποκομμένος από τους λογοτεχνικούς κύκλους που ήταν εχθρικοί απέναντί ​​του. Έζησε εκεί σε ακραία φτώχεια.  

Μετά το 1946, ο Ρουζέβιτς εγκατέλειψε απότομα και αμετάκλητα τον «χθεσινό εαυτό», όλες τις πολιτικές ψευδαισθήσεις που συνδέονταν με την προπολεμική Πολωνία. Η εμπειρία του πολέμου άφησε ανεξίτηλο το στίγμα του σε όλο του το έργο. Το ποίημα Διαμελισμένος καθορίζει με ακρίβεια τη διάθεση του συγγραφέα:Αναμνήσεις, εικόνες, συναισθήματα / γνώσεις, εμπειρίες από τις οποίες αποτελούμουν / υπάρχουν μέσα μου ξεχωριστά / χωρίς να σχηματίζουν ένα σύνολο / μόνο μερικές φορές επιπλέουν / στην ακτή της μνήμης μου / ξύνοντας ελαφρά το δέρμα με θαμπά νύχια / Δεν θα πω ψέματα / Είμαι κομματιασμένος και χωρισμένος.Το 1947 εκδόθηκε η πρώτη του ποιητική συλλογή, με τίτλο Ανησυχία. Μέσα σε μια δεκαετία ήταν ήδη καταξιωμένος ποιητής, συγγραφέας πολλών ποιητικών συλλογών. Θεωρήθηκε ο «νεότερος κλασικός Πολωνός», ο «μεγαλύτερος εν ζωή ποιητής της γλώσσας του» – που μαζί με τους νομπελίστες Τσέσλαφ Μίλος τη Βισουάβα Σιμπόρσκα διαμόρφωσαν τις κατευθύνσεις της σύγχρονης πολωνικής ποίησης. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950 στράφηκε κυρίως στο θέατρο. Από τότε, δημιούργησε περισσότερα από δώδεκα θεατρικά έργα, τα οποία αποτέλεσαν μια επιτυχημένη συνέχεια του ποιητικού και πεζογραφικού του έργου. 

Το 1968, λόγω των λογοτεχνικών του δραστηριοτήτων, ο Ρουζέβιτς εγκαταστάθηκε στο Βρότσλαβ, όπου συνέχισε να εργάζεται ως ποιητής, θεατρικός συγγραφέας και σεναριογράφος μέχρι τον θάνατό του σε ηλικία 92 ετών το 2014. Από το 1949 ήταν παντρεμένος με τη Βιεσλάβα Κοζλόφσκα, με την οποία απέκτησαν δύο γιους. 

 Λογοτεχνικό έργο 
Τα πρώτα ποιήματα του Ταντέους Ρουζέβιτς εκφράζουν τις αγωνίες και την πικρία της Γενιάς των Κολόμβων, νέων συγγραφέων που ωρίμασαν πολεμώντας ενάντια στον κατακτητή. Η εξπρεσιονιστική και καταστροφική μεταγενέστερη ποίηση - με επιρροές από τους δυτικούς μοντερνιστές ποιητές Έλιοτ και Πάουντ - εκφράζει την τραγωδία ενός μοναχικού ατόμου, χαμένου σε έναν μεταπολεμικό κόσμο, και κυριαρχείται από το φάσμα του μαζικού θανάτου, της σκληρότητας, της αδιαφορίας και της πολιτισμικής ομοιομορφίας. Είναι το έργο ενός ανθρώπου ακρωτηριασμένου και σημαδεμένου από τη σκληρότητα του πολέμου. Ο ήρωας των ποιημάτων του είναι μια προσωπικότητα που απειλείται από την αποσύνθεση και το παγκόσμιο χάος. Στη δραματουργία, ο  Ρουζέβιτς δημιούργησε έργα χωρίς δράση, με ήρωες συνηθισμένους ανθρώπους. Έχει επιρροές από την παρισινή πρωτοπορία (Σάμιουελ Μπέκετ, Ευγένιος Ιονέσκο), αλλά το θέατρό του είναι αυτοβιογραφικό με έντονες επιρροές από την πολωνική παράδοση. Στη δεκαετία του 1980 ήταν ένας από τους θεατρικούς συγγραφείς που παρουσιάζονταν συχνότερα. Αυτό ισχύει ακόμη και σήμερα για το πολωνικό θέατρο.

Ο Γκύντερ Γκρας του αφιέρωσε ένα ποίημα με τίτλο Κάποιος από το Ραντόμσκο. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί σε 49 γλώσσες. 

 Βραβεία και διακρίσεις (επιλογή) 

 1948: Μετάλλιο Στρατού για τον Πόλεμο 1939-45
 1955: Χρυσός Σταυρός της Αξίας
 1974: Μετάλλιο Πολωνικού Στρατού
 1982: Αυστριακό Κρατικό Βραβείο Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας
 1994: Βραβείο Πολιτισμού Σιλεσίας του Κρατιδίου της Κάτω Σαξονίας
 1996: Μεγαλόσταυρος του Τάγματος της Αναγέννησης της Πολωνίας
 1998: Βραβείο Σάμουελ Μπόγκουμιλ Λίντε
 2000: Βραβείο Λογοτεχνίας Νίκε, το κορυφαίο λογοτεχνικό βραβείο της πολωνικής λογοτεχνίας. 
 2007: Ευρωπαϊκό Βραβείο Λογοτεχνίας
 2011: Με την ευκαιρία των 90ών γενεθλίων του, η πόλη του Βρότσλαβ ανακήρυξε το Έτος Ρουζέβιτς. 

 Έργα (επιλογή) 


 Ποίηση 
 1944: Echa leśne (Ηχώ των Δασών)
 1947: Niepokoj (Ανησυχία)
 1948: Czerwona rękawiczka (Το κόκκινο γάντι)
 1950: Pięć poematów (Πέντε ποιήματα)
 1951: Czas, który idzie (Ο χρόνος που περνά)
 1952: Wiersze i obrazy (Ποιήματα και εικόνες)
 1955: Srebrny kłos (Ασημένιο στάχυ),
 1956: Poemat otwarty (Ανοιχτό Ποίημα)
 1957: Poezje zebrane (Επιλεγμένη ποίηση)
 1958: Formy (Μορφές)
 1960: Rozmowa z księciem (Συνομιλία με τον Πρίγκιπα)
 1962: Nic w płaszczu Prospera (Τίποτα στο παλτό του Πρόσπερου)
 1964: Twarz (Πρόσωπο)
 1968: Twarz trzecia (Τρίτο Πρόσωπο)
 1991: Płaskorzeźba (Ανάγλυφο)
 1996: Zawsze fragment (Πάντα θραύσμα)
 2005: Uśmiechy (Χαμόγελα)  

 Θεατρικά έργα 
 1960: Kartoteka (Αρχείο)
 1964: Świadkowie albo Nasza mała stabilizacja (Μάρτυρες ή Η μικρή μας σταθεροποίηση)
 1969: Stara kobieta wysiaduje (Η γριά κλωσσά)
 1964: Akt przerywany (Η διακοπείσα πράξη) 
 1974: Białe małżeństwo  (Λευκός γάμος) 
 1971: Na czworakach  (Στα τέσσερα) 
 1982: Pułapka (Η παγίδα) 

 Πεζογραφία 
 1953: Kartki z Węgier (Καρτ ποστάλ από την Ουγγαρία )
 1955: Opadły liście z drzew (Τα φύλλα έχουν πέσει από τα δέντρα )
 1965: Przerwany egzamin (Διακοπτόμενη εξέταση)
 1966: Wycieczka do muzeum (Εκδρομή στο Μουσείο)
 1970: Śmierć w starych dekoracjach (Θάνατος στο παλιό σκηνικό)
 1971: Przygotowanie do wieczoru authorskiego (Προετοιμασία για μια συγγραφική βραδιά)
 1979: Próba rekonstrukcji (Προσπάθεια ανασυγκρότησης )
 1992: Nasz starszy brat (Ο μεγάλος μας αδερφός)
 1999: Matka odchodzi (Η μητέρα φεύγει)

 Έργα σε ελληνική μετάφραση 
 Ποιήματα του Ρουζέβιτς περιλαμβάνονται στην ανθολογία πολωνικής ποίησης Πολωνοί ποιητές, μτφ. Σωτήρη Γυφτάκη, εκδόσεις Λεξίτυπον 
 Ταντέους Ρουζέβιτς, Ποιήματα, μτφ. Βασίλης Καραβίτης, εκδόσεις Ex Libris  
 Λευκός γάμος, μτφ. Έρση Βασιλικιώτη, εκδόσεις Γνώση 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Πολωνοί ποιητές
Κατηγορία:Πολωνοί λογοτέχνες
Κατηγορία:Πολωνοί θεατρικοί συγγραφείς
Κατηγορία:Πολωνοί μεταφραστές
Κατηγορία:Πολωνοί ποιητές του 20ού αιώνα
Κατηγορία:Μέλη του Πολωνικού Εσωτερικού Στρατού
Κατηγορία:Συμμετέχοντες στην Εξέγερση της Βαρσοβίας
Κατηγορία:Πολωνοί αντιστασιακοί στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
Κατηγορία:Νικητές Βραβείου Νίκε
Κατηγορία:Αποδέκτες του Χρυσού Μεταλλίου για Αξία στον Πολιτισμό - Gloria Artis
Κατηγορία:Αποδέκτες του Σταυρού του Πολωνικού Εσωτερικού Στρατού
Κατηγορία:Αποδέκτες του Τάγματος του Λαβάρου της Εργασίας
Κατηγορία:Αποδέκτες του Χρυσού Σταυρού της Αξίας (Πολωνία)
Κατηγορία:Μεγαλόσταυροι του Τάγματος της Αναγέννησης της Πολωνίας