Ταινία κατασκοπείας

Ταινία κατασκοπείας  ή κατασκοπευτική ταινία  ή κατασκοπική ταινία  είναι ένα είδος ταινίας που ασχολείται με το θέμα της μυθοπλαστικής κατασκοπείας, είτε με ρεαλιστικό τρόπο (όπως οι διασκευές έργων του Τζον λε Καρέ ) είτε ως βάση για προϊόντα φαντασίας (όπως πολλές ταινίες της σειράς Τζέιμς Μποντ). Πολλά μυθιστορήματα στο είδος της κατασκοπευτικής μυθοπλασίας έχουν διασκευαστεί για τον κινηματογράφο. Ανάμεσα στα πιο γνωστά από αυτά είναι τα έργα των Τζων Μπάκαν, Τζον λε Καρέ, Ίαν Φλέμινγκ (σειρά Μποντ) και Λεν Ντέιτον. Οι ταινίες κατασκοπείας αποτελούν σημαντική πτυχή του βρετανικού κινηματογράφου,  με κορυφαίους Βρετανούς σκηνοθέτες όπως ο Άλφρεντ Χίτσκοκ και ο Κάρολ Ριντ να έχουν κάνει αξιοσημείωτες συνεισφορές και πολλές ταινίες να έχουν ως φόντο τη Βρετανική Μυστική Υπηρεσία. 

Οι ταινίες κατασκοπείας παρουσιάζουν κατασκοπευτικές δραστηριότητες κυβερνητικών πρακτόρων και τον κίνδυνο να τους ανακαλύψουν οι εχθροί τους. Από τα ναζιστικά κατασκοπευτικά θρίλερ της δεκαετίας του 1940 μέχρι τις ταινίες της σειράς Τζέιμς Μποντ της δεκαετίας του 1960 και τις σημερινές επιτυχίες υψηλής τεχνολογίας, οι ταινίες κατασκοπείας ήταν ανέκαθεν δημοφιλείς στο κοινό σε παγκόσμιο επίπεδο. Προσφέροντας έναν συνδυασμό τεχνολογικών συγκινήσεων και εξωτικών τοπίων, πολλές ταινίες κατασκοπείας συνδυάζουν τα κινηματογραφικά είδη δράσης και επιστημονικής φαντασίας, παρουσιάζοντας σαφώς καθορισμένους ήρωες για να τους υποστηρίζει το κοινό και κακούς που το κοινό θέλει να δει ηττημένους. Οι ταινίες αυτές μπορεί επίσης να περιλαμβάνουν στοιχεία πολιτικού θρίλερ. Ωστόσο, υπάρχουν πολλές που είναι παράλληλα και κωμικές.

Ο Τζέιμς Μποντ είναι ο πιο διάσημος κινηματογραφικός κατάσκοπος, αλλά έχουν γυριστεί και πιο σοβαρές ταινίες του είδους που προέκυψαν επίσης από τον Ψυχρό Πόλεμο, όπως Ο κατάσκοπος που γύρισε από το κρύο (1965) του Τζον Λε Καρέ. Όταν τελείωσε ο Ψυχρός Πόλεμος, ο επόμενος κακός έγινε η τρομοκρατία, η οποία συχνά αφορούσε τη Μέση Ανατολή. 

 Ιστορία 
μικρογραφία|Κάθριν Λέισι (αριστερά), Μάργκαρετ Λόκγουντ (κέντρο) και Μάικλ Ρέντγκρεϊβ (δεξιά) στην ταινία Η κυρία εξαφανίζεται (1938) του Άλφρεντ Χίτσκοκ
μικρογραφία|Η Τζούλι Άντριους και ο Πωλ Νιούμαν στο Σχισμένο παραπέτασμα (1966) του Άλφρεντ Χίτσκοκ
μικρογραφία|Κινηματογραφική αφίσα της ταινίας Τζέιμς Μποντ, πράκτωρ 007: Ο άνθρωπος με το χρυσό πιστόλι (1974) με τον Ρότζερ Μουρ ως Τζέιμς Μποντ
Το είδος των ταινιών κατασκοπείας ξεκίνησε στην εποχή του βωβού κινηματογράφου, με την άνθιση της αντίστοιχης λογοτεχνίας και την έναρξη του Μεγάλου Πολέμου. Αυτοί οι φόβοι οδήγησαν στο βρετανικό έργο The German Spy Peril (1914), το οποίο επικεντρώνεται σε ένα σχέδιο ανατίναξης του Βρετανικού Κοινοβουλίου, και στο O.H.M.S. (1913),  καθώς και On His Majesty's Service (1914), το οποίο για πρώτη φορά παρουσίασε έναν δυνατό γυναικείο χαρακτήρα που βοηθά τον ήρωα.

Το 1928, ο Φριτς Λανγκ γύρισε την ταινία Η κατάσκοπος (Spione), η οποία περιείχε πολλά στοιχεία που έγιναν δημοφιλή σε μεταγενέστερα κατασκοπευτικά δράματα, όπως το μυστικό αρχηγείο, την ονομασίς ενός πράκτορα με έναν αριθμό και μια όμορφη ξένη πράκτορα που ερωτεύεται τον ήρωα. Οι ταινίες του Λανγκ της ίδιας περιόδου με τον δρα Μαμπούζε περιέχουν επίσης στοιχεία κατασκοπευτικών θρίλερ, αν και ο κεντρικός χαρακτήρας είναι ένας εγκληματικός εγκέφαλος που ενδιαφέρεται για την κατασκοπεία με αποκλειστικό σκοπό το κέρδος. Επιπλέον, αρκετές αμερικανικές ταινίες του Λανγκ, όπως το Και οι δήμιοι πεθαίνουν (Hangmen Also Die!, 1943), ασχολούνται με κατασκόπους του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

Τη δεκαετία του 1930, ο Άλφρεντ Χίτσκοκ έκανε πολλά για να κάνει δημοφιλή τον κατασκοπευτικό κινηματογράφο με τα επιδραστικά θρίλερ του Ο άνθρωπος που ήξερε πολλά (The Man Who Knew Too Much, 1934), Τα 39 σκαλοπάτια (The 39 Steps, 1935), Σαμποτάζ (Sabotage, 1937) και Η κυρία εξαφανίζεται (The Lady Vanishes, 1938). Αυτά συχνά παρουσίαζαν αθώους πολίτες που παγιδεύονταν σε διεθνείς συνωμοσίες ή σε δίκτυα σαμποτέρ στο εσωτερικό μέτωπο, όπως στην ταινία Σαμποτέρ (Saboteur, 1942). Ωστόσο, άλλες ταινίες παρουσίαζαν επαγγελματίες κατασκόπους, όπως η ταινία Μυστικός πράκτωρ (Secret Agent, 1936) του Χίτσκοκ, που βασίζεται στα διηγήματα του Σόμερσετ Μομ με ήρωα τον Άσεντεν, ή στη σειρά ταινιών «μίστερ Μότο»,  που βασίζονται στα βιβλία του Τζον Π. Μάρκαντ.

Τη δεκαετία του 1940 και στις αρχές της δεκαετίας του 1950, γυρίστηκαν αρκετές ταινίες για τα κατορθώματα των συμμαχικών πρακτόρων στην κατεχόμενη Ευρώπη, κάτι που θα μπορούσε να θεωρηθεί ξεχωρισό υποείδος. Οι τιανίες Οδός Μαντλέν, αριθμός 13 (13 Rue Madeleine, 1947) και Αφανείς ήρωες (O.S.S., 1946) ήταν φανταστικές ιστορίες με θέμα Αμερικανούς πράκτορες στην κατεχόμενη από τη Γερμανία Γαλλία. Υπήρξαν αρκετές ταινίες βασισμένες σε ιστορίες πραγματικών Βρετανών πρακτόρων του Εκτελεστικού Ειδικών Επιχειρήσεων, όπως Οντέτ, πράκτωρ S-23 (Odette, 1950) και Αυτοί που νίκησαν τον θάνατο (Carve Her Name With Pride, 1958). Ένα πιο πρόσφατο παράδειγμα μυθοπλασίας είναι η ταινία Σάρλοτ Γκρέι (Charlotte Gray, 2001), που βασίζεται στο ομότιτλο μυθιστόρημα του Σεμπάστιαν Φοκς.

Επίσης, ίδια περίοδο, κυκλοφόρησαν και πολλές αστυνομικές ταινίες (για παράδειγμα, The Thin Man Goes Home και Charlie Chan in the Secret Service) στις οποίες το μυστήριο αφορούσε το ποιος έκλεψε τα μυστικά σχέδια ή ποιος απήγαγε τον διάσημο επιστήμονα.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1950, ο Άλφρεντ Χίτσκοκ επέστρεψε στο είδος της κατασκοπείας με την ταινία Ο άνθρωπος που γνώριζε πολλά (Ο άνθρωπος που γνώριζε πολλά, 1956), που αποτελεί διασκευή της ταινίας του 1934. Το 1959 ακολούθησε το Στη σκιά των τεσσάρων γιγάντων (North by Northwest, 1959), το οποίο θεωρείται ευρέως ένα από τα πιο επιδραστικά έργα στο είδος της κατασκοπείας.   

Η κορύφωση της δημοτικότητας των ταινιών κατασκοπείας θεωρείται συχνά η δεκαετία του 1960, όταν οι φόβοι του Ψυχρού Πολέμου συνδυάζονταν με την επιθυμία του κοινού να δει συναρπαστικές και γεμάτες αγωνία ταινίες. Η ταινία κατασκοπείας εξελίχθηκε προς δύο κατευθύνσεις εκείνη την εποχή. Από τη μία πλευρά, τα ρεαλιστικά κατασκοπευτικά μυθιστορήματα των Λεν Ντέιτον και Τζον λε Καρέ διασκευάστηκαν σε σχετικά σοβαρά θρίλερ με θέμα τον Ψυχρό Πόλεμο που ασχολούνταν με ορισμένες πραγματικές πτυχές του κόσμου της κατασκοπείας. Μεταξύ αυτών των ταινιών ήταν Ο κατάσκοπος που γύρισε από το κρύο (The Spy Who Came in from the Cold, 1965), Η κατάσκοπος του Λονδίνου (The Deadly Affair, 1966), Το σχισμένο παραπέτασμα (Torn Curtain, 1966) και η σειρά ταινιών «Χάρι Πάλμερ», που βασίζεται στα μυθιστορήματα του Λεν Ντέιτον.

Σε μια άλλη κατεύθυνση, τα μυθιστορήματα του Ίαν Φλέμινγκ  με ήρωα τον Τζέιμς Μποντ διασκευάζονταν σε μια ολοένα και πιο φανταστική σειρά ταινιών περιπέτειας με μπόλικες δόσεις ειρωνείας από τους παραγωγούς Χάρι Ζάλτζμαν και Άλμπερτ Μπρόκολι, με πρωταγωνιστή τον Σον Κόνερι. Οι ταινίες αυτές παρουσίαζαν μυστικοπαθείς και φανταχτερούς υπερκακούς, ένα αρχέτυπο που αργότερα θα γινόταν βασικό στοιχείο της έκρηξης ταινιών κατασκοπείας από τα μέσα έως τα τέλη της δεκαετίας του 1960. Η εκπληκτική επιτυχία της σειράς ταινιών Τζέιμς Μποντ οδήγησε σε έναν καταιγισμό μιμητών, όπως το είδος της ευρωκατασκοπείας και αρκετών από τις ΗΠΑ. Αξιοσημείωτα παραδείγματα είναι δύο ταινίες Ντέρεκ Φλιντ με πρωταγωνιστή τον Τζέιμς Κόμπερν, ο Απόρρητος φάκελος Κουίλερ (The Quiller Memorandum, 1966) με τον Τζορτζ Σίγκαλ και η σειρά ταινιών Ματ Χελμ με τον Ντιν Μάρτιν. Η τηλεόραση μπήκε επίσης στο παιχνίδι με σειρές όπως Ο άνθρωπος της Ανκλ (The Man from U.N.C.L.E.) και Είμαι κατάσκοπος (I Spy) στις ΗΠΑ, και Danger Man και Οι εκδικητές (The Avengers) στη Βρετανία. Οι κατάσκοποι έχουν παραμείνει δημοφιλείς στην τηλεόραση μέχρι σήμερα με σειρές όπως Callan, Κωδικός Alias (Alias) και Ειδική ομάδα δίωξης εγκλήματος (Spooks).

Οι ταινίες κατασκοπείας γνώρισαν μια αναβίωση στα τέλη της δεκαετίας του 1990, αν και συχνά επρόκειτο για ταινίες δράσης με στοιχεία κατασκοπείας ή κωμωδίες όπως η σειρά Austin Powers. Ορισμένοι κριτικοί εντοπίζουν μια τάση απομάκρυνσης από τη φαντασία υπέρ του ρεαλισμού, όπως παρατηρείται στο Syriana (2005), στη σειρά ταινιών Bourne και στις ταινίες της σειράς Τζέιμς Μποντ με πρωταγωνιστή τον Ντάνιελ Κρεγκ ξεκινώντας από το Casino Royale (2006).

 Ταινίες 
Εκτός από τις σειρές ταινιών, μερικές από τις πιο δημοφιλείς μεμονωμένες ταινίες κατασκοπείας είναι οι εξής:
+ΈτοςΠρωτότυπος τίτλοςΤίτλος στα ΕλληνικάΣκηνοθεσία1928SpioneΗ κατάσκοποςΦριτς ΛανγκThe Mysterious LadyΗ μυστηριώδης κυρίαΦρεντ Νίμπλο 1931DishonoredΚατάσκοπος Χ-27Γιόζεφ φον ΣτέρνμπεργκMata HariΜάτα ΧάριΤζορτζ Φιτζμόρις 1933On Secret ServiceΆρθουρ Γουντς1934Madame SpyΡόι Γουίλιαμ ΝιλThe Man Who Knew Too MuchΟ άνθρωπος που ήξερε πολλάΆλφρεντ Χίτσκοκ1935The 39 StepsΤα 39 σκαλοπάτια1936SabotageΣαμποτάζ1938The Lady VanishesΗ κυρία εξαφανίζεται1939The Spy in BlackΟ μαύρος κατάσκοποςΜάικλ Πάουελ1940Night Train to MunichΝυκτερινό τρένοΚάρολ ΡιντVirginia CityΟ δρόμος των ηρώωνΜάικλ Κέρτιζ 1942SaboteurΣαμποτέρΆλφρεντ Χίτσκοκ1944The Mask of DimitriosΟ δαίμων του ΒοσπόρουΖαν Νεγκουλέσκο Ministry of FearΑγάπη στη σκιά του φόβουΦριτς Λανγκ1946I See a Dark StrangerΈνας σκοτεινός επισκέπτηςΦρανκ Λόντερ NotoriousΥπόθεσις ΝοτόριουςΆλφρεντ Χίτσκοκ194713 Rue MadeleineΟδός Μαντλέν, αριθμός 13Χένρι Χάθαγουεϊ1949The Third ManΟ τρίτος άνθρωποςΚάρολ Ριντ1951Decision Before DawnΑπόφασις πριν την αυγήΑνατόλ ΛίτβακMy Favorite SpyΣτα νύχια των κατασκόπωνΝόρμαν Μακλίοντ19525 FingersΥπόθεσις ΚικέρωνΤζόζεφ Λ. Μάνκιεβιτς1953Pickup on South StreetΟ πορτοφολάςΣάμιουελ Φούλερ1956The Man Who Never WasΟ άνθρωπος που δεν υπήρξε ποτέΡόλαντ ΝιμThe Man Who Knew Too MuchΟ άνθρωπος που γνώριζε πολλάΆλφρεντ ΧίτσκοκForeign IntrigueΔιεθνής κατασκοπείαΣέλντον Ρέινολντς1958Carve Her Name With PrideΑυτοί που νίκησαν τον θάνατοΛιούις ΓκίλμπερτThe Two-Headed SpyΟ κατάσκοπος με τα δύο πρόσωπαΑντρέ Ντε ΤοθThe Quiet AmericanΟι συνωμόται της ΣαϊγκόνΤζόζεφ Λ. Μάνκιεβιτς1959North by NorthwestΣτη σκιά των τεσσάρων γιγάντωνΆλφρεντ ΧίτσκοκOur Man in HavanaΚατάσκοπος στην ΑβάναΚάρολ Ριντ1962The Pigeon That Took RomeΚατάσκοπος στη ΡώμηΜέλβιλ ΣάβελσονThe Manchurian CandidateΚάτω από έναν άλλον ήλιοΤζον Φρανκενχάιμερ1963CharadeΡαντεβού στο ΠαρίσιΣτάνλεϊ Ντόνεν 1964GoldfingerΤζέιμς Μποντ, Πράκτωρ 007 εναντίον ΧρυσοδάκτυλουΓκάι ΧάμιλτονΈνας ζόρικος δεκανέαςΒασίλης Μαριόλης196536 Hours36 ώρες πριν από τη μεγάλη απόβασηΤζορτζ Σίτον The Spy Who Came in from the ColdΟ κατάσκοπος που γύρισε από το κρύοΜάρτιν ΡιτThunderballΤζέιμς Μποντ, πράκτωρ 007: Επίχειρηση ΚεραυνόςΤέρενς Γιανγκ1966The Deadly AffairΗ κατάσκοπος του ΛονδίνουΣίντνεϊ Λουμέτ The Quiller MemorandumΑπόρρητος φάκελος ΚουίλερΜάικλ ΆντερσονThe SilencersΕιδικός πράκτωρ ΚΖ-2: Επιχείρηση στριπτίζ Φιλ ΚάρλσονTorn CurtainΤο σχισμένο παραπέτασμαΆλφρεντ Χίτσκοκ1967Deadlier Than the MaleΟ κρυφός πόλεμος των μυστικών πρακτόρωνΡαλφ Τόμας You Only Live TwiceΤζέιμς Μποντ, πράκτωρ 007: Ζεις μονάχα δυο φορέςΛιούις ΓκίλμπερτΒοήθεια! Ο Βέγγος φανερός πράκτωρ 000Θανάσης Βέγγος1968Ice Station ZebraΜυστική βάση ΖέμπραΤζον Στέρτζις Στα σύνορα της προδοσίαςΝτίμης ΔαδήραςΚατάσκοποι στο ΣαρωνικόΓκρεγκ Τάλλας1969TopazΤοπάζΆλφρεντ ΧίτσκοκΘου-Βου Φαλακρός πράκτωρ - Επιχείρησις: Γης ΜαδιάμΘανάσης Βέγγος1970The Kremlin LetterΤο γράμμα του ΚρεμλίνουΤζον Χιούστον1971Ο δρόμος των ηρώωνΧρήστος Κυριακόπουλος1972Le grand blond avec une chaussure noireΟ μεγάλος ξανθόςΙβ Ρομπέρ 1974The ODESSA FileΑπόρρητος φάκελος ΟντέσαΡόναλντ Νιμ1975Three Days of the CondorΟι τρεις μέρες του κόνδοραΣίντνεϊ Πόλακ1976Marathon ManΑνθρωποκυνηγητόΤζον Σλέσιντζερ1981Тегеран-43Τεχεράνη 43Αλεξάντρ Άλοβ & Βλαντίμιρ ΝόμοβΚατάσκοπος ΝέλληΤάκης Βουγιουκλάκης1982FirefoxΟ κατάσκοπος των δύο ηπείρωνΚλιντ Ίστγουντ1984Top Secret!Άκρως... τρελό και απόρρητοΤζιμ Έιμπραχαμς, Ντέιβιντ Ζάκερ, Τζέρι Ζάκερ1987The Fourth ProtocolΤο 4ο πρωτόκολλοΤζον Μακένζι 1990La femme NikitaΝικίταΛικ Μπεσόν1993Undercover BluesΠυρετός στη Νέα ΟρλεάνηΧέρμπερτ Ρος 1994True LiesΑληθινά ψέματαΤζέιμς ΚάμερονGwok chaan Ling Ling Chat (國產凌凌漆)Στίβεν Τσόου & Λικ-Τσι Λι 1987Η Βαγγελίτσα κατάσκοποςΗλίας ΜυλωνάκοςΟ κατάσκοπος ήταν ΠόντιοςΓιώργος Καβάγιας1998Enemy of the StateΔημόσιος κίνδυνοςΤόνι Σκοτ2001Spy GameΠαιχνίδι κατασκόπων2002Confessions of a Dangerous MindΕξομολογήσεις ενός επικίνδυνου μυαλούΤζορτζ Κλούνεϊ2005MunichΜόναχοΣτίβεν Σπίλμπεργκ2006ZwartboekΜαύρη λίσταΠολ ΒερχόφενDas Leben der AnderenΟι ζωές των άλλωνΦλόριαν Χένκελ φον Ντόνερσμαρκ2009L'affaire FarewellΥπόθεση FarewellΚριστιάν Καριόν2011Cars 2Αυτοκίνητα 2Τζον ΛάσιτερTinker Tailor Soldier SpyΚι ο κλήρος έπεσε στον Σμάιλι (ταινία)Τόμας Άλφρεντσον2014A Most Wanted ManΟ Νο1 καταζητούμενοςΆντον ΚόρμπινCaptain America: The Winter SoldierCaptain America 2: Ο στρατιώτης του χειμώναΆντονι Ρούσο & Τζο ΡούσοPenguins of MadagascarΟι Πιγκουίνοι της ΜαδαγασκάρηςΈρικ Νταρνέλ  & Σάιμον Τζ. Σμιθ2015The Man from U.N.C.L.E.Κωδικό Όνομα U.N.C.L.E.Γκάι ΡίτσιBridge of SpiesΗ γέφυρα των κατασκόπωνΣτίβεν Σπίλμπεργκ2016Atomic BlondeΝτέιβιντ Λιτς2018Red SparrowΚόκκινο σπουργίτιΦράνσις Λόρενς2020TenetΚρίστοφερ Νόλαν2021Black WidowΚέιτ Σόρτλαντ2023Heart of StoneΤομ Χάρπερ2024ArgylleΆργκαϊλΜάθιου Βον

 Δείτε επίσης 

 Τζέιμς Μποντ

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Κατασκοπικές ταινίες
Κατηγορία:Ταινίες δράσης ανά είδος
Κατηγορία:Κινηματογραφικά είδη