Γιοχάνες Ουρζίντιλ

Ο Γιοχάνες Ουρζίντιλ (τσεχικά:Johannes Urzidil)  (3 Φεβρουαρίου 1896 στην Πράγα, Αυστροουγγαρία - 2 Νοεμβρίου 1970 στη Ρώμη) ήταν γερμανόφωνος Βοημός συγγραφέας, ποιητής, δημοσιογράφος και ιστορικός τέχνης. Το 1946 έλαβε την Αμερικανική υπηκοότητα. Υπήρξε σημαντικός εκπρόσωπος της γερμανικής λογοτεχνίας της Πράγας.  

 Βιογραφικά στοιχεία 
Γεννήθηκε στην Πράγα το 1896. Ο πατέρας του ήταν μηχανικός σιδηροδρόμων και ανήκε στους γερμανόφωνους κατοίκους της Βοημίας (Σουδητία) και η μητέρα του ήταν Εβραία, η οποία είχε προηγουμένως αποκτήσει επτά παιδιά από τον πρώτο γάμο της και είχε ασπαστεί τον Καθολικισμό πριν από τον δεύτερο. Όταν ήταν μόλις 4 ετών, η μητέρα του πέθανε και ο πατέρας του ξαναπαντρεύτηκε το 1903 μια Τσέχα Καθολική. Έτσι, από πολύ νεαρή ηλικία αφομοίωσε τα τρία στοιχεία του πολιτισμού της Πράγας της Αυστροουγγαρίας, το γερμανικό, το εβραϊκό και το τσεχικό στοιχείο.

Κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου υπηρέτησε ως διαχειριστής αποθήκης στον αυστριακό στρατό. Σπούδασε στο πανεπιστήμιο της Πράγας, μελετώντας γερμανικά, ιστορία της τέχνης και Σλαβικές σπουδές πριν στραφεί στη δημοσιογραφία και τη συγγραφή. Οι αρχικές του προσπάθειες στην ποίηση επηρεάστηκαν από τον εξπρεσιονισμό και δημοσιεύθηκαν με το ψευδώνυμο Χανς Έλμαρ. Εργάστηκε επίσης ως συγγραφέας και εκδότης του μηνιαίου περιοδικού Ο άνθρωπος. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου έγινε φίλος με συγγραφείς όπως ο Μαξ Μπροντ, ο Φραντς Κάφκα, ο Φέλιξ Βελτς, ο Πάουλ Κόρνφελντ, ο Έγκον Κις, ο Φραντς Βέρφελ και ο Λούντβιχ Βίντερ και ήταν τακτικός θαμώνας στο Καφέ Άρκο, τόπο συνάντησης του Κύκλου της Πράγας. Διατήρησε επίσης στενές φιλίες με Τσέχους συγγραφείς και καλλιτέχνες όπως τον Κάρελ Τσάπεκ. 

 Δημοσιογράφος και συγγραφέας 
Από το 1921 έως το 1933 ήταν μεταφραστής του τμήματος Τύπου της γερμανικής πρεσβείας στην Πράγα και συνέχισε να γράφει, δημοσιεύοντας αμέτρητα άρθρα σε εφημερίδες και περιοδικά, κυρίως στο μηνιαίο περιοδικό Ο άνθρωπος, του οποίου έγινε αρχισυντάκτης. Ήταν συνιδρυτής της Ένωσης για την προστασία των γερμανόφωνων συγγραφέων στην Τσεχοσλοβακία. Παρακολουθούσε τους ανταγωνισμούς μεταξύ των τσεχικών και γερμανικών εθνοτικών ομάδων στη χώρα του και δημοσίευε τακτικά άρθρα που αγωνίζονταν για μια ειρηνική διευθέτηση μεταξύ Τσέχων και Γερμανών σε ένα κοινό κράτος. Η ποιητική του συλλογή με τίτλο Η Πτώση των Καταραμένων (1919) ήταν το πρώτο του βιβλίο. 

Το 1922, παντρεύτηκε την ποιήτρια Γερτρούδη Θίμπεργκερ, από οικογένεια Εβραίων λογίων, κόρη του Ραβίνου της Πράγας, η οποία ήταν η σύντροφός του σε όλη του τη ζωή. Την ίδια χρονιά, διορίστηκε σύμβουλος στο συμβούλιο τύπου της Γερμανικής Πρεσβείας στην Πράγα. Στην κηδεία του Κάφκα το 1924, ήταν ένας από τους τρεις που εκφώνησαν λόγο ως εκπρόσωπος της νεότερης γενιάς Γερμανοεβραίων συγγραφέων της Πράγας. Ο Ουρζίντιλ έγινε δημόσιο πρόσωπο και, αν και γερμανόφωνος συγγραφέας, έδειξε έντονο ενδιαφέρον για την τσεχική λογοτεχνία και τις τέχνες. Το 1932, εκφώνησε ομιλία από το βήμα στα αποκαλυπτήρια του αγάλματος του Γκαίτε στο Μαριάνσκε Λάζνε, ακόμη ως Σύμβουλος της Γερμανικής Πρεσβείας στην Πράγα.

Όταν η Τσεχοσλοβακία καταλήφθηκε από τη ναζιστική Γερμανία το 1939, απολύθηκε από τη γερμανική πρεσβεία επειδή σύμφωνα με τους Ναζί ήταν «μισός Εβραίος». Συνελήφθη από την αστυνομία ως ύποπτος για κατασκοπεία, αλλά αφέθηκε ελεύθερος λίγο αργότερα. Θεωρούμενος «πλήρης Εβραίος» από τους Νόμους της Νυρεμβέργης του 1935, απευθύνθηκε στο αμερικανικό προξενείο για να λάβει βίζες  ώστε να διαφύγουν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τον Ιούνιο του 1939, Ο Ουρζίντιλ - που τώρα βρισκόταν στη λίστα καταζητούμενων της Γκεστάπο - και η σύζυγός του διέφυγαν από την κατεχόμενη Τσεχοσλοβακία με πλαστά διαβατήρια, μετανάστευσαν μέσω Ιταλίας στο Λονδίνο, όπου διατήρησε στενή επαφή με την εξόριστη τσεχοσλοβακική κυβέρνηση και έγραφε για τις εφημερίδες τους, και έφτασαν στη Νέα Υόρκη τον Φεβρουάριο του 1941.

 Στις Ηνωμένες πολιτείες 
Άγνωστος μετανάστης, ο Γιοχάνες Ουρζίντιλ ξεκίνησε μια νέα ζωή σε φτωχικές συνθήκες, κερδίζοντας τα προς το ζην ως βιβλιοδέτης και μεταφραστής στη Νέα Υόρκη. Το 1950 βρήκε πιο ικανοποιητική δουλειά στην αυστριακή σύνταξη και παρουσίαση του γερμανικού ραδιοφωνικού σταθμού Η φωνή της Αμερικής. Αλλά δύο χρόνια αργότερα, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη θέση, θύμα των μέτρων εκκαθάρισης του Τζόζεφ Μακάρθι. Αργότερα εργάστηκε για το Radio Free Europe του Μονάχου, θέσεις που κατείχε κατά καιρούς για το υπόλοιπο της ζωής του.  Απέκτησε την αμερικανική υπηκοότητα το 1946.

Η δεκαετία του 1950 έφερε ένα ανανεωμένο ενδιαφέρον για το έργο του. Με το ψευδώνυμο Χανς Έλμαρ, δημοσίευσε διαδοχικά αρκετές ποιητικές συλλογές (επηρεασμένες από την εξπρεσιονιστική φιλοσοφία και αισθητική), διηγήματα, μονογραφίες και δοκίμια στο πνεύμα της Κεντρικής Ευρώπης. Ο Αυστριακός Άνταλμπερτ Στίφτερ ήταν ο αγαπημένος του συγγραφέας, μαζί με τον Γιόχαν Βόλφγκανγκ Γκαίτε και τον Φραντς Κάφκα. Ο Ουρζίντιλ προσπάθησε πάντα να «χτίσει γέφυρες μεταξύ Ευρώπης και Αμερικής σε πολυάριθμες ραδιοφωνικές εκπομπές, καθώς και σε άρθρα και δοκίμια»  .

Μετά την έκδοση του βιβλίου Η Χαμένη αγαπημένη το 1956, ο Μαξ Μπροντ τον αποκάλεσε «τον μεγάλο τροβαδούρο εκείνης της για πάντα εξαφανισμένης Πράγας». Τη δεκαετία του 1960, η αξία του έργου του αναγνωρίστηκε τελικά. Τα βιβλία του εκδόθηκαν και μεταφράστηκαν σε διάφορες γλώσσες. Κέρδισε λογοτεχνικά βραβεία και, πραγματοποίησε αρκετές περιοδείες για διαλέξεις στην Ευρώπη. Αλλά δεν επέστρεψε ποτέ στην Τσεχοσλοβακία, της οποίας το κομμουνιστικό καθεστώς «θεωρούσε βάρβαρο». Τη δεκαετία του 2000 ο Ουρζίντιλ ανακαλύφθηκε ξανά στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου εμφανίστηκε ως «διεθνής μεσολαβητής μεταξύ Γερμανών και Τσέχων, Χριστιανών και Εβραίων, Ευρώπης και Αμερικής».

 Θάνατος 
Ο Γιοχάνες Ουρζίντιλ πέθανε στη Ρώμη τον Νοέμβριο του 1970 κατά τη διάρκεια της έβδομης περιοδείας για διαλέξεις στην Ευρώπη. Είναι θαμμένος στο Βατικανό, στο Γερμανικό κοιμητήριο, κοντά στη Βασιλική του Αγίου Πέτρου. 

 Λογοτεχνικό έργο 
Ο Ουρζίντιλ έγραψε εκτενώς για την Πράγα και την ιδιαίτερη πατρίδα του, τη Βοημία. Τα έργα του συχνά αντανακλούν θέματα ταυτότητας, εξορίας και την πολυπλοκότητα της πολιτιστικής κληρονομιάς. Έγραψε ποίηση, διηγήματα, δοκίμια και μυθιστορήματα, και το ύφος του χαρακτηρίζεται από βαθιά ευαισθησία στη γλώσσα και τη μορφή. Ο τίτλος της συλλογής διηγημάτων Η χαμένη αγαπημένη (1956) αναφέρεται στην Πράγα, την οποία αναγκάστηκε να εγκαταλείψει όταν οι Ναζί κατέλαβαν την Τσεχοσλοβακία αλλά επίσης αφορά και τον πρώτο του έρωτα. Το μυθιστόρημα Το μεγάλο Αλληλούια (1959) παρουσιάζει σαν λογοτεχνικό κολάζ, στην παράδοση των Τζον Ντος Πάσος και Άλφρεντ Ντέμπλιν, ένα πολύπλευρο πανόραμα των Ηνωμένων Πολιτειών όπως βίωσε τη χώρα από την άφιξή του το 1941.

 Τιμητικές διακρίσεις 
 1964: κέρδισε το Αυστριακό Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας και το Βραβείο Λογοτεχνίας της πόλης της Κολωνίας.

 1966: έλαβε το βραβείο Αντρέας Γκρύφιους από την Ένωση Καλλιτεχνών του Έσλινγκεν.
 1984: μια αναμνηστική πλάκα τοποθετήθηκε στο κτίριο του Αυστριακού Πολιτιστικού Ινστιτούτου στη Ρώμη.
 1997: του απονεμήθηκε το Βραβείο Ειρήνης Έριχ Μαρία Ρεμάρκ.
 2005: ιδρύθηκε στη Βοημία η Εταιρεία Γιοχάνες Ουρζίντιλ η οποία διοργανώνει επιστημονικά συνέδρια στην Ευρώπη.
 2006: Ο αστεροειδής 70679 Ουρζίντιλ, που ανακαλύφθηκε το 1999, ονομάστηκε προς τιμήν του.
 2006: εγκαινιάστηκε το μουσείο Ουρζίντιλ στο χωριό Ζβόνκοβα στη Βοημία.
 Μια αναμνηστική πλάκα με το όνομά του βρίσκεται στο λύκειο που φοίτησε στην Πράγα.

 Έργα (επιλογή) 
μικρογραφία|Αναμνηστική πλάκα στο λύκειο 

 1919: Sturz der Verdammten - Η Πτώση των Καταραμένων (ποιητική συλλογή)

 1930: Die Stimme - Η φωνή  (ποιητική συλλογή)
 1932: Goethe in Böhmen - Ο Γκαίτε στη Βοημία. Μονογραφία. 
 1936: Wenceslaus Hollar. Der Kupferstecher des Barock - Βάτσλαβ Χόλλαρ. Ο μπαρόκ χαράκτης
 1936: Zeitgenössische Maler der Tschechen: Čapek, Filla, Justitz, Špála, Zrzavý - Σύγχρονοι Τσέχοι ζωγράφοι: Τσάπεκ, Φίλα, Άλφρεντ Γιούστιτζ, Σπάλα, Γιαν Ζρζάβι.  Δοκίμιο
 1942: Hollar, a Czech émigré in England. Monographie. Χόλλαρ, Τσέχος μετανάστης στην Αγγλία. Μονογραφία.
 1945: Der Trauermantel - Ο Άνθρωπος με τον Μαύρο Μανδύα, αναφέρεται στην παιδική ηλικία του συγγραφέα Άνταλμπερ Στίφτερ. Διήγημα.
 1954: Über das Handwerk - Σχετικά με την τέχνη. Δοκίμιο
 1956: Die verlorene Geliebte - Η χαμένη αγαπημένη, Βραβείο Charles Veillon 1957 (αυτοβιογραφική αναπαράσταση της ζωής στην Πράγα και των προβληματισμών ενός ευαίσθητου αγοριού που αναζητά τη θέση του στη ζωή), μυθιστόρημα
 1957: Die Memnonssäule. Η Στήλη του Μέμνονα (ποιητική συλλογή)
 1958: Das Glück der Gegenwart. Goethes Amerikabild. Η ευτυχία του παρόντος. Η άποψη του Γκαίτε για την Αμερική. Δοκίμιο.
 1959: Das große Halleluja - Το μεγάλο Αλληλούια, μυθιστόρημα
 1960: Prager Triptychon - Το Τρίπτυχο της Πράγας, διηγήματα
 1962: Das Elefantenblatt - Το Φύλλο του Ελέφαντα, διηγήματα
 1964: Amerika und die Antike - Αμερική και Αρχαιότητα
 1964: Entführung und sieben andere Ereignisse - Απαγωγή και επτά άλλα γεγονότα, διηγήματα
 1966: Da geht Kafka - Ιδού ο Κάφκα, δοκίμιο
 1965: Literatur als schöpferische Verantwortung - Η λογοτεχνία ως δημιουργική ευθύνη, δοκίμιο
 1966: Die erbeuteten Frauen. Sieben dramatische Geschichten - Οι αιχμάλωτες γυναίκες. Επτά δραματικές ιστορίες, διηγήματα
 1967: Der lebendige Anteil des jüdischen Prag an der neueren deutschen Literatur - Η ζωντανή συμβολή της Εβραϊκής Πράγας στη σύγχρονη γερμανική λογοτεχνία, δοκίμιο
 1969: Väterliches aus Prag und Handwerkliches aus New York - Πατρογονικά από την Πράγα και έργα στη Νέα Υόρκη. Αυτοβιογραφικό κείμενο
 1971: Die letzte Tombola - Η τελευταία κλήρωση , διηγήματα
 1971: Morgen fahr' ich heim. Böhmische Erzählungen - Αύριο πάω σπίτι. Βοημικές Ιστορίες, διηγήματα
 Bekenntnisse eines Pedanten. Erzählungen und Essays aus dem autobiographischen Nachlaß - Εξομολογήσεις ενός Σχολαστικού. Ιστορίες και δοκίμια από την αυτοβιογραφική κληρονομιά. Αυτοβιογραφικά κείμενα και δοκίμια.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Τσέχοι συγγραφείς
Κατηγορία:Τσέχοι μυθιστοριογράφοι
Κατηγορία:Αυστριακοί συγγραφείς
Κατηγορία:Τσέχοι δημοσιογράφοι
Κατηγορία:Αμερικανοί δημοσιογράφοι
Κατηγορία:Μετανάστες στις Ηνωμένες Πολιτείες
Κατηγορία:Εβραίοι λογοτέχνες
Κατηγορία:Αυστροούγγροι πρόσωπα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου
Κατηγορία:Γερμανόφωνοι λογοτέχνες της Πράγας