Βασιβουζούκοι

μικρογραφία| Αφρικανός βασιβουζούκος, από τον Ζαν-Λεόν Ζερόμ
Ένας βασιβουζούκος (οθωμανικά τουρκικά: باشی بوزوق   başıbozuk, κυριολεκτ. «ένας του οποίου το κεφάλι είναι γυρισμένο, κατεστραμμένο κεφάλι, τρελός», «χωρίς αρχηγό» ή «ατίθασος») ήταν ένας άτακτος στρατιώτης του οθωμανικού στρατού, που μεγάλωσε σε περιόδους πολέμου. Ο στρατός στρατολόγησε κυρίως Αλβανούς και μερικές φορές Κιρκάσιους ως βασιβουζούκους, αλλά οι νεοσύλλεκτοι προέρχονταν από όλες τις εθνότητες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, συμπεριλαμβανομένων σκλάβων από την Ευρώπη ή την Αφρική. Οι βασιβουζούκοι είχαν τη φήμη ότι ήταν απείθαρχοι και βάναυσοι, διαβόητοι για λεηλασίες και λεία αμάχων ως αποτέλεσμα της έλλειψης κανονισμών και της προσδοκίας ότι θα συντηρούσαν τον εαυτό τους από τη γη.  

 Προέλευση και ιστορία 
Αν και οι οθωμανικοί στρατοί περιείχαν πάντα άτακτα στρατεύματα, όπως μισθοφόρους, και τακτικούς στρατιώτες, η πίεση στο οθωμανικό φεουδαρχικό σύστημα, που προκλήθηκε κυρίως από την ευρεία έκταση της Αυτοκρατορίας, απαιτούσε μεγαλύτερη εξάρτηση από άτακτους στρατιώτες. Ήταν οπλισμένοι και συντηρούνταν από την κυβέρνηση, αλλά δεν λάμβαναν αμοιβή και δεν φορούσαν στολές ή διακριτικά. Παρακινούνταν να πολεμήσουν κυρίως από τις προσδοκίες της λεηλασίαςMontgomery 1968, σελ. 246. Αν και η πλειονότητα των στρατευμάτων πολεμούσε πεζή, μερικά στρατεύματα (αποκαλούμενα ακιντζήδες) ήταν έφιππα. Λόγω της έλλειψης πειθαρχίας τους, δεν ήταν ικανοί να αναλάβουν μεγάλες στρατιωτικές επιχειρήσεις, αλλά ήταν χρήσιμοι για άλλα καθήκοντα, όπως η αναγνώριση και τα φυλάκια. Ωστόσο, η αβέβαιη ιδιοσυγκρασία τους καθιστούσε περιστασιακά απαραίτητο τα τακτικά οθωμανικά στρατεύματα να τους αφοπλίσουν με τη βία.

Ο Οθωμανικός στρατός αποτελούνταν από τους εξής:

 Τα στρατεύματα του Σουλτάνου, που ονομάζονταν καπικουλού, ήταν μισθωτά, με πιο αξιοσημείωτο το σώμα των Γενιτσάρων.
 Επαρχιακοί στρατιώτες, οι οποίοι ήταν υποτελείς φέουδων (τουρκικά τιμαρλί, «Τιμαριώτες»), οι σημαντικότεροι ήταν οι Σπαήδες και οι συντηρητές τους (που ονομάζονταν τσεμπελού, οπλισμένοι), αλλά υπήρχαν και άλλα είδη.
 Στρατιώτες υποτελών, προτεκτοράτου ή συμμαχικών κρατών (πιο σημαντικοί είναι οι Χαν της Κριμαίας)
 Βασιβουζούκοι, που συνήθως δεν έπαιρναν κανονικούς μισθούς και ζούσαν από τα λάφυρα

Πολλοί Αφρο-Τούρκοι, Αλβανοί, Τάταροι της Κριμαίας, Μουσουλμάνοι Ρομά και Πομάκοι ήταν βασιβουζούκοι στη Ρωμυλία .

Μια απόπειρα του Κοτζά Μεχμέτ Χιουσρέφ Πασά να διαλύσει τους Αλβανούς βασιβουζούκους υπέρ των τακτικών δυνάμεών του ξεκίνησε τις ταραχές, που οδήγησαν στην ίδρυση του Χεδιβάτου της Αιγύπτου του Μεχμέτ Αλή Πασά. Η χρήση των βασιβουζούκων εγκαταλείφθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα. Ωστόσο, αυτοοργανωμένα στρατεύματα βασιβουζούκων εμφανίστηκαν ακόμα αργότερα.

Ο όρος «βασιβο(υ)ζούκος» χρησιμοποιήθηκε επίσης για μια έφιππη δύναμη, που υπήρχε σε καιρό ειρήνης σε διάφορες επαρχίες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η οποία εκτελούσε καθήκοντα χωροφυλακής.

 Φήμη και φρικαλεότητες 
Οι βασιβουζούκοι ήταν διαβόητοι για τη βαναυσότητα και την απειθαρχία τους δίνοντας έτσι στον όρο τη δεύτερη, καθομιλουμένη σημασία του «απειθάρχητου ληστή» σε πολλές γλώσσες. Ο όρος έγινε δημοφιλής τον 20ό αιώνα από την κωμική σειρά Οι περιπέτειες του Τεντέν, όπου η λέξη χρησιμοποιείται συχνά ως προσβολή από τον Καπετάνιο Χάντοκ.

Η σφαγή του Μπατάκ (1876) διεξήχθη από χιλιάδες βασιβουζούκους, που στάλθηκαν για να καταπνίξουν μια τοπική εξέγερση. Ομοίως, βασιβουζούκοι διέπραξαν τις σφαγές του Ηρακλείου το 1898 και της Φώκαιας το 1914. Κατά τη διάρκεια της εξέγερσης του Ίλιντεν το 1903 στην Οθωμανική Μακεδονία, αυτά τα στρατεύματα έκαψαν 119 χωριά και κατέστρεψαν 8.400 σπίτια και περισσότεροι από 50.000 Βούλγαροι πρόσφυγες χρειάστηκε να καταφύγουν στα βουνά. 

 Απεικονίσεις στην τέχνη 

 Δείτε επίσης 

 Μισθοφόρος
 Πιντάρι, άτακτο ιππικό στην Ινδία του 18ου αιώνα
 Οθωμανικός Στρατός
 Στρατιωτική ιστορία της Τουρκίας

 Παραπομπές 

 Πηγές 



 Ottoman warfare, 1500–1700 by Rhoads Murphey. London : UCL Press, 1999.
 Özhan Öztürk (2005). Karadeniz (Black Sea): Ansiklopedik Sözlük. 2 Cilt. Heyamola Yayıncılık. İstanbul. .
 Montgomery, Viscount Bernard (1968). A History of Warfare, The World Publishing Company. 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 «Η κτηνωδία των Βασιβουζούκων στη Μονή του Επανωσήφη! | Cretalive ειδήσεις». www.cretalive.gr. 8 Ιουλίου 2022. Ανακτήθηκε στις 30 Μαρτίου 2025.

Κατηγορία:Οθωμανική περίοδος στα Βαλκάνια
Κατηγορία:19ος αιώνας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία
Κατηγορία:Μισθοφορικοί σχηματισμοί
Κατηγορία:Στρατιωτικοί σχηματισμοί της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας
Κατηγορία:Τουρκικές λέξεις και φράσεις