Τα πρωτοτόκια (Χόφμαν)

Τα πρωτοτόκια  () είναι νουβέλα του Γερμανού συγγραφέα Ε. Τ. Α. Χόφμαν που δημοσιεύτηκε στον δεύτερο τόμο της συλλογής Νυχτερινά το 1817 και ανήκει στην παράδοση της γοτθικής λογοτεχνίας.

Το πρώτο μέρος της ιστορίας διαδραματίζεται σε ένα κάστρο που για αιώνες ήταν η κατοικία μιας παλιάς αριστοκρατικής οικογένειας και τώρα έχει καταστραφεί. Το δεύτερο μέρος αναφέρεται στη δραματική οικογενειακή ιστορία τριών γενεών της οικογένειας και η καταστροφή της αποδίδεται στον θεσμό του κληρονομικού νόμου περί πρωτοτοκίων.

Αν και το έργο περιλαμβάνει τυπικά στοιχεία γοτθικού ρομαντισμού, δεν είναι μια τυπική «ιστορία τρόμου». Δεν είναι τα φαντάσματα που ευθύνονται για τις καταστροφές αλλά η απληστία, ο φθόνος, η ζήλια και το μίσος που καθορίζουν τις ενέργειες των κληρονόμων.

 Υπόθεση 

 Πρώτο μέρος 
Η ημερομηνία που αναφέρεται είναι το έτος 179_. Ο νεαρός Τέοντορ (πρωτοπρόσωπος αφηγητής) συνοδεύει τον θείο του Β. στο κάστρο του Ρόσιτεν στην αμμολωρίδα της Κουρονίας στην Ανατολική Πρωσία, όπου, ο  ηλικιωμένος δικηγόρος θα βοηθήσει τον βαρόνο Ρόντεριχ φον Ρ. στη διαχείριση της πατρογονικής περιουσίας. Ένα φάντασμα περιφέρεται στο κάστρο και ο Τέοντορ, αφού το άκουσε να κάνει θορύβους στο δωμάτιο δίπλα του από το πρώτο βράδυ, απευθύνεται στον θείο του, ο οποίος απροσδόκητα δείχνει να ξέρει τον τρόπο να το ξορκίσει. Μετά από λίγες μέρες φτάνουν στο κάστρο ο βαρόνος Ρόντεριχ και η σύζυγός του, η νεαρή βαρόνη Σεραφίνα, την οποία ο Τέοντορ ερωτεύεται παράφορα. Ο θείος ανησυχεί, απομακρύνει σύντομα τον Τέοντορ και επιστρέφουν στο Κένιγκσμπεργκ. Ο ηλικιωμένος δικηγόρος, τώρα κοντά στον θάνατο, διηγείται στον Τέοντορ την ιστορία του κάστρου Ρόσιτεν, έτσι ώστε ο νεαρός να καταλάβει ότι η αγάπη του για τη Σεραφίνα ήταν απαγορευμένη όχι μόνο για τη διαφορετική κοινωνική τους θέση αλλά και από μια μακρά σειρά ανησυχητικών γεγονότων, τα οποία είχαν συμβεί παλαιότερα, στα μέσα του 18ου αιώνα. 

 Δεύτερο μέρος 
Ο βαρόνος Ρόντεριχ φον Ρ. πέθανε το 1760 όταν, κάτω από μυστηριώδεις συνθήκες, κατέρρευσε ο πύργος του κάστρου όπου επιδίδονταν σε μελέτες αστρονομίας και αποκρυφιστικές έρευνες. Πριν τον θάνατό του, επιθυμώντας να ενισχύσει τη δύναμη της οικογένειας και να αποτρέψει καταστροφικούς κατακερματισμούς, ανακήρυξε την οικογενειακή περιουσία ως κληρονομούμενη μόνο από τον πρωτότοκο απόγονο. Τέτοιες διευθετήσεις φαίνονταν ήδη αναχρονιστικές και επικίνδυνες για τον δικηγόρο θείο, επειδή έφερναν σε μειονεκτική θέση όλα τα υπόλοιπα αδέρφια και οδηγούσαν σε αναπόφευκτες συγκρούσεις.

Ο μεγαλύτερος γιος Βόλφγκανγκ γίνεται ο νέος άρχοντας του αρχοντικού. Αρχικά δεν σκόπευε να παραμείνει στο κάστρο αλλά μετά την ανακάλυψη ενός χρηματικού ποσού, με την υπόδειξη του νομικού συμβούλου Β. παρόντος επίσης εκεί, αποφάσισε να εγκατασταθεί για να αναζητήσει και άλλα κρυμμένα χρήματα. Λίγο αργότερα, εμφανίζεται και ο μικρότερος απερίσκεπτος αδελφός του Χούμπερτ, χρεωμένος και απαιτώντας χρήματα από τον αδελφό του που αρνείται. Ο νομικός σύμβουλος Β. παρατηρεί μια συνομιλία μεταξύ του Χούμπερτ και του υπηρέτη Ντάνιελ στην αυλή κάποιο βράδυ. Αμέσως προαισθάνεται ότι οι δυο τους έχουν συνωμοτήσει εναντίον του Βόλφγκανγκ και αποδεικνύεται ότι έχει δίκιο, γιατί το επόμενο πρωί ο Βόλφγκανγκ βρίσκεται νεκρός μετά από πτώση από τον πύργο. Ο Β. υποπτεύεται ότι ο Χούμπερτ δολοφόνησε τον αδερφό του αλλά η δικαστική έρευνα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι στο κάστρο συνέβη ατύχημα. 

Ο νεαρός Χούμπερτ αναλαμβάνει τώρα την κληρονομιά, όμως αποφεύγει το κάστρο και προτιμά να ζει στα κτήματα του Κούρλαντ. Η έρευνα που διεξήχθη μετά τον θάνατό του κάνει γνωστό ότι δολοφόνος του Βόλφγκανγκ ήταν ο υπηρέτης Ντάνιελ που έσπρωξε τον Βόλφγκανγκ από τον πύργο, με εντολή του Χούμπερτ. Ο Ντάνιελ προδόθηκε μόνος του σε κρίσεις υπνωτισμού και μετά τον θάνατό του, το φάντασμά του στοιχειώνει το κάστρο

Ο Χούμπερτ γνώριζε πολύ καλά ότι ο Βόλφγκανγκ είχε έναν γιο από έναν μυστικό γάμο στην Ελβετία. Όταν ο Χούμπερτ κατατάσσεται στο στρατό και σκοτώνεται στον πόλεμο, ο γιος του προχωρά ως υποψήφιος, αλλά ο νομικός σύμβουλος Β. διασφαλίζει ότι ο νόμιμος κληρονόμος είναι ο γιος του Βόλφγκανγκ Ρόντεριχ ο νεότερος, ο οποίος αποκτά τα δικαιώματά του. Ο γάμος του με την ξαδέρφη του Σεραφίνα, κόρη του Χούμπερτ, παραμένει άτεκνος. Η Σεραφίνα σκοτώνεται κατά τη διάρκεια μιας βόλτας με έλκηθρο λίγο μετά την αναχώρηση του Τέοντορ. 

Η απόφαση του ηλικιωμένου βαρόνου να στερήσει τον μικρότερο γιο από τα κληρονομικά δικαιώματα έγινε κατάρα για όλη την οικογένεια. Πολλά χρόνια αργότερα, ο Τέοντορ ταξιδεύοντας κατά μήκος της ακτής της Βαλτικής θάλασσας, βλέπει έναν καινούργιο φάρο δίπλα στα ερείπια ενός παλιού κάστρου και μαθαίνει ότι όλα τα μέλη της οικογένειας ξεκληρίστηκαν. Το κτήμα περιήλθε στο κράτος, το οποίο κατασκεύασε τον φάρο, όπως ο γέρος Ρόντεριχ είχε ζητήσει στη διαθήκη του. Ένας ηλικιωμένος αγρότης λέει στον Τέοντορ ότι τις νύχτες με πανσέληνο μπορεί κανείς να ακούσει ακόμη θρήνους στα ερείπια του κάστρου. Η ιστορία τελειώνει με νοσταλγικές αναμνήσεις και μελαγχολικά σχόλια του Τέοντορ. 

 Πηγές 
μικρογραφία|250x250εσ|Το Κένιγκσμπεργκ στις αρχές του 19ου αιώνα
Η νουβέλα βασίζεται στις νεανικές εμπειρίες του Χόφμαν, ο οποίος, ως φοιτητής νομικής, συνόδευε τον θείο του δικαστικό σύμβουλο σε επίσημα ταξίδια στην Ανατολική Πρωσία όπου ήταν νομικός σύμβουλος αριστοκρατικών οικογενειών με κτήματα σε εδάφη τόσο του πρωσικού όσο και του ρωσικού στέμματος (στο δουκάτο της Κουρλάνδης και της Σεμιγαλλίας). Μία από αυτές τις οικογένειες και οι οικογενειακές διαμάχες σχετικά με την κληρονομιά του πατρογονικού κάστρου Ρόσιτεν στην ακτή της Βαλτικής Θάλασσας στο Όμπλαστ του Καλίνινγκραντ περιγράφονται στην ιστορία. 

Ως προς το είδος, η ιστορία δεν είναι ομοιόμορφη. Το πρώτο μέρος είναι μια σχεδόν ρεαλιστική ιστορία-πλαίσιο, που περιλαμβάνει την ιστορία με τα φαντάσματα και μια ερωτική ιστορία, το δεύτερο μισό συνδυάζει τα τυπικά στοιχεία του οικογενειακού χρονικού και του γοτθικού μυθιστορήματος. Ο έρωτας του αφηγητή για τη βαρόνη είναι απόηχος της νεανικής σχέσης του Χόφμαν με την παντρεμένη Ντόρα Χατ. Οι υπνωτιστικές καταστάσεις που περιγράφονται ήταν εκείνη την εποχή αντικείμενο ιδιαίτερου ενδιαφέροντος για τους οπαδούς του Δρ. Μέσμερ.

Κατά μία έννοια, το κείμενο του Χόφμαν είναι ένα ορθολογικό και κοινωνικό σχόλιο για την καταστροφική εξέλιξη των συγκρούσεων μεταξύ του πατέρα και των γιων στο έργο του Φρίντριχ Σίλερ Οι Ληστές (1781), το οποίο παραθέτει αρκετές φορές.

 Επιρροή 
Μια λεπτομερής σύνοψη με εκτενή αποσπάσματα του έργου εισήχθη στο αγγλοσαξονικό κοινό το 1827 από τον Γουόλτερ Σκοτ στο άρθρο του Για το υπερφυσικό στη μυθοπλασία. Η νουβέλα θεωρείται ότι ενέπνευσε τον Έντγκαρ Άλαν Πόε το Μετζενγκερστάιν (1832, μία από τις πρώτες του ιστορίες) και το κλασικό Η πτώση του οίκου των Άσερ (1839), του οποίου ο ήρωας ονομάζεται Ρόντερικ. Ήδη από τον 19ο αιώνα, παρατηρήθηκαν ομοιότητες στο μυθιστόρημα του Ναθάνιελ Χόθορν Το σπίτι με τα εφτά αετώματα (1851).

 Μετάφραση στα ελληνικά 

 Η νουβέλα περιλαμβάνεται στη συλλογή του  Ε. Τ. Α. Χόφμαν Νυχτερινά, μετάφραση: Γιάννης Καλιφατίδης, εκδόσεις Σμίλη, 2015 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Ε. Τ. Α. Χόφμαν
Κατηγορία:Γερμανικές νουβέλες
Κατηγορία:Ρομαντισμός
Κατηγορία:Γοτθικά μυθιστορήματα