Το χρονικό της οδού Σπέρλινγκ

Το χρονικό της οδού Σπέρλινγκ () είναι μυθιστόρημα του Γερμανού συγγραφέα Βίλχελμ Ράαμπε που δημοσιεύθηκε το 1857. Ο Ράαμπε άρχισε να το γράφει τον Νοέμβριο του 1854 και το ολοκλήρωσε δύο χρόνια αργότερα, τον Μάιο του 1856. Εκείνη την εποχή ήταν φοιτητής και ζούσε στην παλιά οδό Σπρέε στο κέντρο του Βερολίνου, την οποία χρησιμοποίησε ως πρότυπο για την οδό Σπέρλινγκ του μυθιστορήματος που έγραψε εκείνη την εποχή. Το 1931 ο δρόμος μετονομάστηκε σε Σπέρλινγκ προς τιμήν του Ράαμπε.

Είναι το πρώτο μυθιστόρημα του συγγραφέα και εκδόθηκε με το ψευδώνυμο Γιάκομπ Κορνίβους. Το ίδιο το «χρονικό» λαμβάνει χώρα σχεδόν ταυτόχρονα με τη συγγραφή του, ξεκινά τον Νοέμβριο του 1854 και εκτείνεται στο επόμενο εξάμηνο. Χωρίζεται σε 21 καταχωρήσεις ημερολογιακού τύπου που αναφέρονται σε γεγονότα από μια περίοδο τριών γενεών και περίπου 60 ετών.  Αφηγούμενος τις ιστορίες της ζωής απλών ανθρώπων σε έναν συνηθισμένο δρόμο, ο Ράαμπε παρουσιάζει μια ζωντανή εικόνα της πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης στη Γερμανική Συνομοσπονδία στα μέσα του 19ου αιώνα. 

 Δομή 
Ο αφηγητής εμπλέκεται ο ίδιος στα γεγονότα ως χαρακτήρας. Η δομή του μυθιστορήματος είναι πολύπλοκη, αποτελούμενη από πολλές παράλληλες ιστορίες διανθισμένες με αναδρομές στο παρελθόν, αναμνήσεις και βιογραφικά στοιχεία διάφορων ανθρώπων, αναφορές τρίτων και επιστολές. Οι διαφορετικές ιστορίες σταδιακά συνδέονται με το παρόν και τελικά σχηματίζουν τη συνολική εικόνα. Μέσα από αυτή τη «μίξη του χρόνου» καθώς και τις παρεκβάσεις και τα παρεμβαλλόμενα επεισόδια, τα οποία δεν είναι πάντα χρονολογικά διατεταγμένα, δημιουργείται μια σύνθετη αφηγηματική δομή, η οποία ήδη παραπέμπει στα μεταγενέστερα έργα του Ράαμπε και τον μοντερνισμό. Σε αρκετά σημεία ο αφηγητής απευθύνεται άμεσα στον αναγνώστη. Η γλώσσα φαίνεται ιδιότυπη: στην ομιλία των χαρακτήρων αντανακλάται το κοινωνικό και πολιτιστικό τους υπόβαθρο.  

 Υπόθεση 
Μια βροχερή του Νοεμβρίου, ο ηλικιωμένος συγγραφέας Γιοχάνες Βαχόλντερ - αφηγητής της ιστορίας - κάθεται στο παράθυρο του μικρού δωματίου του στην οδό Σπέρλινγκ στο Βερολίνο και σκέφτεται μελαγχολικά για τη δυστυχία του κόσμου, την πείνα και τη φτώχεια. Για να διασκεδάσει τη μοναξιά του αποφασίζει να γράψει ένα χρονικό με γεγονότα από ανθρώπους που έζησαν στον στενό δρόμο του.

Ένας από τους κατοίκους ήταν ο παιδικός του φίλος, ο ζωγράφος Φραντς Ραλφ. Οι αναμνήσεις μεταπηδούν πίσω στα νεανικά του χρόνια στη γενέτειρά του Ούλφελντεν: ο Βαχόλντερ σπούδασε φιλοσοφία σε κοντινή μεγάλη πόλη, ο Φραντς επέστρεψε από την Ιταλία ως ζωγράφος. Και οι δύο ήταν ερωτευμένοι με τη Μαρί, που τη σκέφτεται με μια νότα μελαγχολίας. Ο Φραντς την κέρδισε, παντρεύτηκαν, απέκτησαν μια κόρη, την Ελίζ – και ο Βαχόλντερ ήταν πάντα κοντά ως φίλος, συμμετέχοντας στην οικογενειακή ζωή τους σαν γείτονας πλέον στην οδό Σπέρλινγκ.

Μετά τον πρόωρο θάνατο της Μαρί, ο Φραντς πέθανε σύντομα από θλίψη και ο Βαχόλντερ έγινε ο κηδεμόνας της ορφανής Ελίζ, που λάτρευε σαν κόρη του. Πριν από τον θάνατό του, ο ζωγράφος Φραντς Ραλφ είχε ολοκληρώσει το πορτρέτο της συζύγου του και, για χάρη του παιδιού, ενημέρωσε τον φίλο του για την οικογενειακή τραγωδία που είχε συμβεί κάποτε στη μητέρα του Λουίζ και την οποία ο ίδιος ήταν υποχρεωμένος να αναφέρει: Ως νεαρό κορίτσι, η μητέρα είχε παρασυρθεί από τον κόμη Ζίμπουργκ και απέκτησε τον Φραντς, τον οποίο μεγάλωσε ο θείος του μετά την αυτοκτονία της μητέρας του όταν ο ανέντιμος κόμης εξαφανίστηκε.

Η ιστορία βρίσκει έναν παραλληλισμό αργότερα, όταν ο Βαχόλντερ και η Ελίζ συναντούν μια γυναίκα στον τάφο της Μαρί, την Έλεν Μπεργκ, η οποία είναι γειτόνισσα στην οδό Σπέρλινγκ και αποδεικνύεται ως η φτωχή κόρη του κόμη Ζίμπουργκ. Από τον γάμο της με τον εκλιπόντα πλέον γιατρό Μπεργκ, έχει έναν γιο, τον Γκούσταβ, ο οποίος πρόκειται να γίνει σύζυγος της Ελίζ στο τέλος του χρονικού - εκπληρώνοντας έτσι την απαίτηση των τελευταίων λέξεων του πατέρα της Φραντς - «... αναζήτησέ τον».

Αναφέρεται επίσης στον γείτονα νεαρό σκιτσογράφο Ούλριχ Στρόμπελ που επισκέπτεται τον Βαχόλντερ και τον παρακαλεί να του βρει δουλειά σε μια τοπική εφημερίδα για τον χειμώνα, του υπόσχεται την υποστήριξή του και μεσολαβεί στον παλιό φίλο του Βίμερ, έναν άλλο γείτονα. Ο δημοσιογράφος Βίμερ αναγκάστηκε να φύγει από το Βερολίνο και να μεταναστεύσει στο Μόναχο λόγω των πολιτικών του πεποιθήσεων, οι χιουμοριστικές επιστολές προς τον Βαχόλντερ περιλαμβάνονται στο χρονικό, όπως και οι επιστολές του γιατρού Ρόντερ, ο οποίος αναγκάστηκε να μεταναστεύσει στην Αμερική. 

Θυμάται επίσης την οικογένεια του ξυλουργού Κάρστεν, η γιαγιά του οποίου τους αφηγείται ιστορίες από τον πόλεμο του 1806 όταν δύο αδέλφια της σκοτώθηκαν στις μάχες με τους Γάλλους, ενώ οι ίδιοι στη γειτονιά ήταν υποχρεωμένοι να φιλοξενούν και να περιθάλπουν τραυματισμένους Γάλλους στρατιώτες.

Αναφέρεται και σε άλλες ιστορίες για τη δυστυχία και τις κακουχίες, τον πόλεμο και τον θάνατο, στο τέλος όμως διαφαίνεται μια ακτίδα αισιοδοξίας: «Ό,τι ήταν νεκρό ζωντανεύει. Ό,τι ήταν κατάρα γίνεται ευλογία».

Την 1η Μαΐου, την επέτειο του γάμου της Ελίζ και του Γκούσταβ, ο Βαχόλντερ κάνει την τελευταία καταχώρηση στο χρονικό του. Το ζευγάρι ζει πλέον ευτυχισμένο στη Ρώμη και μοιράζεται την ευτυχία του με τον Βαχόλντερ μέσω επιστολών.

 Σχόλια 

 Εκτός από τα ιστορικά πολιτικά γεγονότα, στην ιστορία υπάρχουν επανειλημμένες αναφορές στην τρέχουσα πολιτική κατάσταση μετά την αποτυχημένη επανάσταση του 1848 και ενσωματώνονται πολλά κριτικά σχόλια: για τη μετανάστευση - στα δέκα χρόνια από το 1847 έως το 1857, περίπου 1,5 εκατομμύριο Γερμανοί μετανάστευσαν - για την επιβολή σκληρών νόμων και την ανελεύθερη ζωή των ανθρώπων. 
 Το μυθιστόρημα ακολουθεί μια εθνικιστική γραμμή. Οι χαρακτήρες - ιδιαίτερα ο αφηγητής - τονίζουν επανειλημμένα ότι, παρά την πολιτική κατάσταση της εποχής, το κυριότερο είναι να μη χαθεί η γερμανική ενότητα και η ιδέα της δημιουργίας ενός πανγερμανικού εθνικού κράτους με φιλελεύθερο καθεστώς.
 Η ιστορία διαδραματίζεται στο Βερολίνο, αλλά η ίδια η πόλη δεν περιγράφεται, ο αφηγητής επικεντρώνεται στις ζωές των κατοίκων του στενού δρόμου που ζει.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Μυθιστορήματα σχετικά με το Βερολίνο