Το παιδί της κοινότητας

Το παιδί της κοινότητας () είναι μυθιστόρημα της Αυστριακής Μαρί φον Έμπνερ-Έσενμπαχ που δημοσιεύτηκε το 1887 και θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα της. 

Το θέμα της ιστορίας είναι η επίδραση της ανατροφής και του περιβάλλοντος στην ανάπτυξη του ατόμου και η θέλησή του στη διαμόρφωση της ζωής του. Αναφέρεται στον νεαρό Πάβελ, ο οποίος είναι βάρος για την κοινότητα του χωριού του καθώς ο πατέρας του ήταν εγκληματίας που απαγχονίστηκε και η μητέρα του βρίσκεται στη φυλακή. Παρά τις πολλές αποτυχίες, το ανεπιθύμητο παιδί καταφέρνει να γίνει σεβαστό μέλος της κοινότητας, μια εξέλιξη που διαψεύδει την άποψη ότι τα αρνητικά χαρακτηριστικά και συμπεριφορές κληρονομούνται. Με αυτό το μυθιστόρημα, η συγγραφέας επικρίνει τη στάση της κοινωνίας απέναντι στα παιδιά προβληματικών οικογενειών και τις προκαταλήψεις και την απόρριψη που αντιμετωπίζουν.

Το μυθιστόρημα γνώρισε μεγάλη δημοτικότητα. Οι κριτικοί διέκριναν την αφηγηματική τέχνη, καθώς και την ανθρωπιστική σκέψη και την παιδαγωγική πρόθεση της Έμπνερ-Έσενμπαχ. Το μυθιστόρημα ανήκει στην εποχή του όψιμου ρεαλισμού, με ιδιαίτερα εμφανή την αυθεντική απεικόνιση των κοινωνικών συνθηκών της αγροτικής κοινωνίας του τέλους του 19ου αιώνα.

 Υπόθεση 
Η ιστορία αρχίζει το 1860. Αφού λήστεψε μια εκκλησία και σκότωσε τον ιερέα, ο αλκοολικός Μάρτιν Χόλουμπ καταδικάζεται σε θάνατο με απαγχονισμό και η γυναίκα του, που αναγκάστηκε από τον σύζυγό της να βοηθήσει στο έγκλημα, καταδικάζεται σε δέκα χρόνια φυλάκιση. Ως αποτέλεσμα, τα παιδιά τους Πάβελ και Μιλάντα περιέρχονται στην ευθύνη της κοινότητας. Ο δήμαρχος προσπαθεί να τα θέσει στη φροντίδα της βαρόνης της περιοχής. Αυτή λυπάται το κοριτσάκι και το παίρνει υπό την προστασία της, αλλά αρνείται τον Πάβελ: ως γιος ληστή και δολοφόνου, η μελλοντική του εγκληματική εξέλιξη φαίνεται προδιαγεγραμμένη. Η βαρόνη τον αφήνει στην κοινότητα, η οποία τον στέλνει σε μια οικογένεια με κακή φήμη. Κάποτε ο Πάβελ προσπαθεί να ελευθερώσει την αδερφή του από το κάστρο της βαρόνης, αλλά τα σκυλιά του κάστρου ανατρέπουν την προσπάθεια. Κατά τη διάρκεια της επακόλουθης ανάκρισης, ο Πάβελ παραμένει σιωπηλός και προκλητικός, η σιωπή του αυξάνει ακόμη περισσότερο την καχυποψία του κόσμου. Η Μιλάντα μεταφέρεται σύντομα στο σχολείο ενός μοναστηριού της πόλης για να μορφωθεί.

Ο Βίργκιλ, βοσκός και αλκοολικός, και η γυναίκα του, που επιδίδεται σε ύποπτες δραστηριότητες, πληρώνονται από την κοινότητα για να φροντίζουν το ανεπιθύμητο αγόρι. Σε αυτό το περιβάλλον, οι συνθήκες του Πάβελ είναι ιδιαίτερα κακές. Τον στέλνουν να εργασθεί στο εργοστάσιο αντί για το σχολείο  και κατακρατούν τα χρήματα που κερδίζει. Υπό την επήρεια της κόρης της οικογένειας, Βίνσκα, διαπράττει μικροκλοπές, κλέβει ξύλα και μήλα. Η φήμη του Πάβελ χειροτερεύει ολοένα και περισσότερο. Σαν αποτέλεσμα της συνεχούς πείνας, των ξυλοδαρμών και των προσβολών από την κοινότητα, το μίσος και η περιφρόνηση για τον κόσμο αυξάνεται. Επιπλέον, κατηγορείται για εγκλήματα που δεν διέπραξε και γίνεται γενικά ο αποδιοπομπαίος τράγος. Ο Πάβελ αποδέχεται τη θέση του στην κοινωνία. Από τη μια περιφρονεί όσους τον κατηγορούν άδικα, από την άλλη χαίρεται να ανταγωνίζεται με κάθε ευκαιρία τους στενόμυαλους.

Όταν του επιτρέπεται να επισκεφτεί την αδερφή του στο μοναστήρι, εκείνη τον παρακαλεί να βελτιωθεί, και ο Πάβελ αρχίζει να προσπαθεί να ζήσει μια τίμια ζωή. Ζητά βοήθεια από τον δάσκαλο Χάμπρεχτ - που πάντα ενδιαφέρονταν γι'αυτόν και του είχε μάλιστα υποσχεθεί ένα ζευγάρι μπότες αν συνέχιζε να πηγαίνει στο σχολείο - και αρχίζει να εργάζεται στην κοινοτική γη. Με τον καιρό, ο Πάβελ γίνεται πιο ομιλητικός και προσπαθεί να βελτιώσει τη θέση του στο κοινωνικό σύνολο. Όταν τον υποπτεύονται ότι δηλητηρίασε τον άρρωστο δήμαρχο, πρέπει να αποδείξει την αθωότητά του, κάτι που καταφέρνει. Στη συνέχεια φεύγει από το σπίτι των βοσκών και, παρά τις πολυάριθμες συκοφαντίες και δολιοφθορές των συμπολιτών του, χτίζει ένα σπίτι σε οικόπεδο που κατάφερε να αγοράσει με την εργατικότητά του. Τελικά βρίσκει και φίλους: τον σιδερά Άρνοστ και τον δασολόγο Άντον και επιβάλλεται στο υπόλοιπο χωριό. Ωστόσο, ακόμη υφίσταται αδικίες: όταν σώζει το παιδί του δημάρχου από βέβαιο θάνατο, ο Πάβελ πρέπει να πληρώσει για τον φράχτη που χάλασε, και το κάνει.

Δέκα χρόνια αργότερα, ο Πάβελ είναι σεβαστό μέλος της κοινότητας, ιδιοκτήτης του σπιτιού που έχτισε και ενός χωραφιού που του χάρισε η βαρόνη. Αυτό του επιτρέπει να πάρει τη μητέρα του, η οποία έχει αποφυλακιστεί. Πριν φτάσει όμως η μητέρα του, η αδελφή του πεθαίνει στο μοναστήρι από υπερβολικό ασκητισμό.

 Σχόλια 
Το μυθιστόρημα χωρίζεται σε 19 κεφάλαια και καλύπτει την περίοδο από το 1860 έως το 1870. Διαδραματίζεται στο Κούνοβιτς, μια μικρή κοινότητα στη γενέτειρα της συγγραφέως Μοραβία, σήμερα ανήκει στην Τσεχία. 

Ο δάσκαλος Χάμπρεχτ, μεταφέροντας τις απόψεις της Έμπνερ-Έσενμπαχ, για παράδειγμα όταν ενημερώνεται για τις κλεψιές του Πάβελ το αποδίδει στην παραμέληση, ασκεί κριτική στην κοινωνία και υπογραμμίζει το αίσθημα της κοινωνικής ευθύνης. Από την κριτική δεν αποκλείεται η εκκλησία: ο ιερέας της κοινότητας δεν πρόσφερε βοήθεια στον Πάβελ. Η πίστη του ιερέα στην ενοχή του Πάβελ για τη δηλητηρίαση του δημάρχου ενέτεινε ακόμη περισσότερο την απόρριψη του αγοριού. Επικρίνεται επίσης η αριστοκρατία: Η βαρόνη εγκαταλείπει τον Πάβελ στην κοινότητα αν και γνωρίζει την κακή πρόνοια για τα παιδιά της κοινότητας: «Ξέρει τα πάντα: τα παιδιά για τα οποία η κοινότητα πληρώνει δίδακτρα, δεν μπορούν να ξεχωρίσουν το Α από το Ω στην ηλικία των δώδεκα» και «τα παιδιά για τα οποία η κοινότητα πληρώνει για παπούτσια βαδίζουν όλα ξυπόλητα». 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Αυστριακή λογοτεχνία
Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα