Εθνικός Οργανισμός Διερεύνησης Αεροπορικών και Σιδηροδρομικών Ατυχημάτων και Ασφάλειας Μεταφορών

Ο Εθνικός Οργανισμός Διερεύνησης Αεροπορικών και Σιδηροδρομικών Ατυχημάτων και Ασφάλειας Μεταφορών (Ε.Ο.Δ.Α.Σ.Α.Α.Μ.) είναι ο αρμόδιος φορέας για την διερεύνηση αεροπορικών και σιδηροδρομικών ατυχημάτων στην Ελλάδα. Είναι αυτοτελής δημόσια υπηρεσία του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, εποπτευόμενη από τον ίδιο τον υπουργό. Δημιουργήθηκε με τον νόμο 5014 του Ιανουαρίου του 2023, με τη συγχώνευση της Επιτροπής Διερεύνησης Ατυχημάτων και Ασφάλειας Πτήσεων (ΕΔΑΑΠ) και της Επιτροπής Διερεύνησης Σιδηροδρομικών Ατυχημάτων και Συμβάντων (ΕΔΙΣΑΣ).

Τέθηκε σε λειτουργία τον Φεβρουάριο του 2024 και η πρώτη του υπόθεση ήταν το σιδηροδρομικό δυστύχημα της 28 Φεβορυαρίου 2023 στα Τέμπη, για την οποία εξέδωσε επίσημο πόρισμα που δημοσιοποίησε στις 27 Φεβρουαρίου 2025.

Σύμφωνα με την Οδηγία 2016/798 της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ασφάλεια των σιδηροδρόμων, κάθε κράτος μέλος της υποχρεούται να συγκροτήσει μια μόνιμη επιτροπή για τη διερεύνηση σιδηροδρομικών ατυχημάτων και συμβάντων. Στην Ελλάδα, η οδηγία ενσωματώθηκε στο εθνικό δίκαιο τον Οκτώβριο του 2019 με νόμο (4632/2019) για τη σύσταση της «Επιτροπής Διερεύνησης Σιδηροδρομικών Ατυχημάτων και Συμβάντων» (ΕΔΙΣΑΣ). Δεδομένου ότι η Επιτροπή δεν δημιουργήθηκε και δεν λειτούργησε ποτέ, η κυβέρνηση κατάργησε τον νόμο 4632 και τον αντικατέστησε το 2023 με τον Νόμο 5014, που δημιούργησε τον Εθνικό Οργανισμό Διερεύνησης Αεροπορικών και Σιδηροδρομικών Ατυχημάτων και Ασφάλειας Μεταφορών.

Έργο
Σκοπός του ΕΟΔΑΣΑΑΜ είναι η διερεύνηση ασφάλειας των αεροπορικών ατυχημάτων και σοβαρών συμβάντων της πολιτικής αεροπορίας που συμβαίνουν εντός της Περιοχής Πληροφοριών Πτήσεων (FIR) Αθηνών καθώς και εκτός του FIR Αθηνών, εφόσον η διερεύνησή τους δεν διενεργείται από άλλο κράτος, όταν πρόκειται για αεροσκάφος Ελληνικού Νηολογίου και αεροσκάφος το οποίο εκμεταλλεύεται επιχείρηση με έδρα την Ελλάδα. Όπως επίσης και η διερεύνηση ασφάλειας των σιδηροδρομικών ατυχημάτων και σοβαρών συμβάντων που συμβαίνουν εντός της Ελληνικής επικράτειας.

Εκπροσωπεί, επίσης, την Ελλάδα σε διερευνήσεις που διεξάγονται από άλλο κράτος στην περίπτωση ατυχήματος ή συμβάντος αεροσκάφους με ελληνικό νηολόγιο εκτός του FIR Αθηνών. Αποκλειστικός σκοπός της διερεύνησης είναι η εξακρίβωση των αιτίων που προκάλεσαν το ατύχημα ή το σοβαρό συμβάν, με στόχο την πρόληψη ατυχημάτων ή συμβάντων και δεν αποσκοπεί στη διαπίστωση υπαιτιότητας και στον καταλογισμό ευθυνών ή αξιώσεων.

Πόρισμα για το σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη και παρεπόμενα
Το Σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη που συνέβη στις 28 Φεβρουαρίου 2023, υπήρξε η πρώτη υπόθεση με την οποία ασχολήθηκε ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ. Η διερεύνηση των αιτιών της σύγκρουσης και όσων ακολούθησαν αυτής ολοκληρώθηκε και το τελικό πόρισμα παρουσιάστηκε στα ΜΜΕ, από τα μέλη της τριμελούς επιτροπής, στις 27 Φεβρουαρίου 2025. Επισημάνθηκε η απώλεια σοβαρών στοιχείων από τον χώρο της τραγωδίας, καθώς «δεν έγινε σωστή εφαρμογή επιχειρησιακής περιμέτρου καθώς και σωστή χαρτογράφηση του χώρου διερεύνησης», κάτι που είχε σαν αποτέλεσμα απώλεια πληροφοριών. Στο πόρισμα σημειώνεται ότι τα τρένα δεν είναι σχεδιασμένα για τέτοιους είδους συγκρούσεις και ότι δεν υπήρχε κανόνας από τον Διαχειριστή Υποδομής (τότε: ΟΣΕ) για την προσαρμογή της ταχύτητας όταν δεν υπάρχει σηματοδότηση. Κύριες ευθύνες για την κατάσταση, αποδίδονται «στην διαχρονική απόφαση του ελληνικού κράτους να εγκαταλείψει τον σιδηρόδρομο», με υποσημείωση ότι η χώρα είναι ουραγός στην Ε.Ε. σε επενδύσεις, καθώς και στα μνημόνια που είχαν ως αποτέλεσμα την αποψίλωση του ΟΣΕ από προσωπικό, το οποίο ήταν κρίσιμο για την ασφάλεια.

Το πόρισμα αναφέρεται γενικά σε «κακή κουλτούρα λειτουργίας του σιδηροδρόμου» και καταδικάζει την απουσία της σύμβασης 717/2014 της ΕΡΓΟΣΕ για την σηματοδότηση-τηλεδιοίκηση, που έπρεπε να έχει ολοκληρωθεί το 2016 και αν είχε ολοκληρωθεί, πιθανότατα δεν θα επέτρεπε στο δυστύχημα να έχει συμβεί. Επίσης αναφέρονται παθογένειες όπως η ανυπαρξία εθνικού φορέα διερεύνησης σιδηροδρομικών ατυχημάτων η οποία δημιούργησε σοβαρά προβλήματα στη διερεύνηση.

Σχετικά με τα αίτια του δυστυχήματος, επισημαίνεται ότι ο σταθμάρχης Λάρισας δεν χρησιμοποίησε την αυτόματη μέθοδο χάραξης πορείας και υπήρχαν εκείνη την ημέρα πολλές βλάβες και καθυστερήσεις.

Το πόρισμα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπήρξε ένδειξη πως το σιδηροδρομικό υλικό είναι αυτό που προκάλεσε τη φωτιά, ενώ προσομοιώσεις υποδεικνύουν την πιθανή παρουσία ενός άγνωστου μέχρι στιγμής καυσίμου στο τρένο. Τα αίτια των εκρήξεων παραμένουν ασαφή, με το πόρισμα να αναφέρεται σε «αντικρουόμενα στοιχεία», αλλά παρόλα αυτά εκτιμάται (με βάση τα δεδομένα που προέκυψαν από το Πανεπιστήμιο της Γάνδης) ότι συνθήκες για τέτοιου είδους ανάφλεξη μπορεί να έχει προκληθεί μόνο υπό την παρουσία υδρογονανθράκων και όχι από τα έλαια σιλικόνης που ήταν γνωστό ότι μεταφέρονταν. Επισημαίνεται ότι, σύμφωνα με ενδείξεις, 5 έως 7 άτομα έχασαν την ζωή τους εξαιτίας της πυρκαγιάς και όχι λόγω της σύγκρουσης.

Αφαίρεση μέρους του πορίσματος για την πυρόσφαιρα και επαναφορά του μία μέρα μετά
Ενάμιση μήνα αργότερα, στις 7 Απριλίου 2025, το ΔΣ του ΕΟΔΑΣΑΑΜ με νεότερη απόφασή του αφαίρεσε το τμήμα του πορίσματος που αναφέρεται στην πυρόσφαιρα. Συγκεκριμένα και σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση, το Συμβούλιο αποφάσισε “να γίνει άμεση διόρθωση του πορίσματος με την απαλοιφή του κεφαλαίου με την πιθανολόγηση για τις αιτίες της πυρόσφαιρας”. Αυτό συνέβη μετά την ετεροχρονισμένη δημοσιοποίηση της διαφωνίας του προέδρου της επιτροπής και αναπληρωτή προέδρου του Οργανισμού, Χρήστου Παπαδημητρίου, που επικαλέστηκε σχετικά αιτημάτα των Πανεπιστημίων Πίζας και Γάνδης, αναφέροντας  ότι θα περιμένουν την μελέτη του Πανεπιστημίου της Λωζάνης για να επανατοποθετηθούν. Σύμφωνα με την ανακοίνωση, “το μέλος του Συμβουλίου κος Πέτρος Ευγενικός δήλωσε ότι δεν είναι ακόμη δόκιμο ελλείψει επίσημης επικοινωνίας με το Πανεπιστήμιο της Γάνδης, να απαλειφθεί συνολικά η ενότητα αναφορικά με τα αίτια της πυρόσφαιρας, αλλά να γίνουν οι απαραίτητες διορθώσεις, αναφορικά με την ακριβή εμπλοκή του Πανεπιστημίου της Πίζα”.

Καταγγέλοντας την απόσυρση, ο Μπαρτ Ακού, μέλος της επιτροπής διερεύνησης του ΕΟΔΑΣΑΑΜ και νούμερο 2 του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Σιδηροδρόμων, κατηγόρησε τον ελληνικό οργανισμό (ΕΟΔΑΣΑΑΜ) ότι δεν αφήνει τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό (ERA) να κάνει τη δουλειά του. Ο τεχνικός σύμβουλος των οικογενειών των θυμάτων, Κώστας Λακαφώσης, ανέφερε ότι το πανεπιστήμιο της Γάνδης δεν έχει αλλάξει επί της ουσίας την θέση του, και ότι οι πληροφορίες που κυκλοφορούν στα μέσα ενημέρωσης μπορεί να μην είναι ακριβείς. Η Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου, Γεωργία Αδειλίνη, διέταξε κατεπείγουσα προκαταρκτική εξέταση για να διερευνηθούν οι συνθήκες υπό τις οποίες περιελήφθη το συμπέρασμα για την πυρόσφαιρα στο πόρισμα, καθώς και πιθανές αξιόποινες πράξεις, όπως η αθέμιτη επιρροή σε δικαστικούς λειτουργούς.

Μία μέρα μετά, στις 8 Απριλίου 2025 και μετά τις αντιδράσεις που προκλήθηκαν, συγκλήθηκε νέα συνεδρίαση του Δ.Σ. του Οργανισμού. Σύμφωνα με το νέο πρακτικό της συνεδρίασης, ο κ. Παπαδημητρίου ενημέρωσε το Συμβούλιο ότι έλαβε επιστολή από τον Κώστα Λακαφώση και ότι σε αυτήν τον ενημερώνει ότι έχει λάβει e-mail για τη συμμετοχή της ΕΔΑΠΟ (μέλος της ο Λακαφώσης) στην έρευνα του Πανεπιστημίου της Γάνδης για την πυρόσφαιρα από τα τέλη Ιανουαρίου. Όπως ανέφερε ο κ. Παπαδημητρίου, δεν είχε δει το συγκεκριμένο e-mail. Σχετικά με την αφαίρεση του σκέλους του πορίσματος που αφορά την πυρόσφαιρα, «το συμβούλιο εκφράζει την στήριξη του στο πόρισμα και την άψογη εργασία της ομάδας διερεύνησης» και τονίζει ότι «η εκτίμηση περί της μη συμμετοχής στο φαινόμενο της δημιουργίας της πυρόσφαιρας των ελαίων σιλικόνης βασίζεται σε βεβαίωση του καθηγητή του ΑΠΘ κου Κωνσταντοπούλου και φυσικά παραμένει ως έχει». Μετά την ενημέρωση του κ. Παπαδημητρίου, το Δ.Σ. του ΕΟΔΑΣΑΑΜ «σε καμία περίπτωση δεν δηλώνει ότι είναι λανθασμένη η εκτίμηση που περιλαμβάνονταν στο πόρισμα».

Ένα 24ωρο αργότερα, στις 9 Απριλίου 2025, με επιστολή του στον αναπληρωτή υπουργό Υποδομών και Μεταφορών, Κώστα Κυρανάκη, ο Χρήστος Παπαδημητρίου παραιτήθηκε από τις θέσεις του στον ΕΟΔΑΣΑΑΜ.

Οργανωτική δομή
Ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ συγκροτείται από το Συμβούλιο και την Αυτοτελή Μονάδα Μελετών και Διερευνήσεων και υπάγεται στο Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών.

Συμβούλιο του Ε.Ο.Δ.Α.Σ.Α.Α.Μ.
Το Διοικητικό Συμβούλιο του ΕΟΔΑΣΑΑΜ συγκροτείται από πέντε μέλη:
+Θέση στο Δ.Σ.Θέση στον ΟργανισμόΟνοματεπώνυμοΙδιότηταΠρόεδροςΠρόεδρος Αεροπορικού ΤομέαΓεώργιος Ι. ΔριτσάκοςΑντιπτέραρχος ε.α. (Ι) Πολεμικής ΑεροπορίαςΑναπληρωτής ΠρόεδροςΠρόεδρος Σιδηροδρομικού ΤομέαΣοφία Σωτηροπούλουπρώην Πρόεδρος του Εφετείου ΑθηνώvΜέλοςΑεροπορικός ΤομέαςΓρηγόριος ΦλέσσαςΑπόστρατος (Ι) Πολεμικής ΑεροπορίαςΜέλοςΑεροπορικός ΤομέαςΧρήστος ΒάλαρηςΤαξίαρχος ε.α. Πολεμικής ΑεροπορίαςΜέλοςΣιδηροδρομικός ΤομέαςΠέτρος ΕυγενικόςΠολιτικός Μηχανικός και Συγκοινωνιολόγος

Ιστορικό Επιτροπής Διερεύνησης Αεροπορικών Ατυχημάτων» (ΕΔΑΑ)
Το 1944 υπογράφηκε στο Σικάγο η Σύμβαση για τη Διεθνή Πολιτική Αεροπορία, που συνέστησε τον Διεθνή Οργανισμό Πολιτικής Αεροπορίας και έθεσε τις βάσεις για τη διερεύνηση αεροπορικών ατυχημάτων. Η Ελλάδα υπέγραψε τη συνθήκη και προχώρησε στην κύρωσή της το 1947. Στην αρχή, υπεύθυνη για τυχόν έρευνες ήταν η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας. Εννέα έτη αργότερα, με σχετικό βασιλικό διάταγμα, συγκροτήθηκε η «Ανακριτική Επιτροπή Αεροπορικών Ατυχημάτων» (ΑΕΑΑ) και το «Συμβούλιο Ερεύνης Αεροπορικών Ατυχημάτων» (ΣΕΑΑ). Την ΑΕΑΑ στελέχωναν υπάλληλοι της ΥΠΑ ή αξιωματικοί της (τότε) Ελληνικής Βασιλικής Αεροπορίας (ΕΒΑ). Η ΑΕΑΑ διερευνούσε το συμβάν και εξέδιδε πόρισμα το οποίο υπέβαλε στην Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας. Το επταμελές και ανεξάρτητο από την ΥΠΑ και ΕΒΑ ΣΕΑΑ γνωμοδοτούσε αιτιολογημένα για τα αίτια και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες συνέβη το ατύχημα, για υφιστάμενη τυχόν υπαιτιότητα καθώς και για τον βαθμό ευθύνης των υπαιτίων.
Το 1963, η ΑΕΑΑ μετονομάστηκε σε «Επιτροπή Διερεύνησης Αεροπορικών Ατυχημάτων» (ΕΔΑΑ), ενώ το 1968 η πλήρης ευθύνη έρευνας, εξακρίβωσης αιτιών και έκδοσης πορίσματος επανήλθε στα χέρια της ΥΠΑ, χωρίς όμως να υπάρχει ρητή αναφορά στον καταλογισμό ευθυνών. Το 1988, οι αρμοδιότητες της ΥΠΑ μεταβλήθηκαν: ήταν πλέον υπεύθυνη μόνο για την διεξαγωγή ένορκης προανάκρισης και την σύνταξη έκθεσης την οποία θα απέστελλε σε Ανακριτικό Συμβούλιο Αεροπορικών Ατυχημάτων (ΑΣΑΑ). Το ΑΣΑΑ ιδρύθηκε το 1997 (επταμελές και ανεξάρτητο από την ΥΠΑ, όπως το παλαιότερο ΣΕΑΑ) που με βάση τα στοιχεία της προανάκρισης, εξέδιδε πόρισμα για τα αίτια και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες συνέβη το ατύχημα.

Το 1994 η Ευρωπαϊκή Κοινότητα εξέδωσε την Οδηγία 94/56 για την «Θέσπιση των βασικών αρχών που διέπουν τις έρευνες ατυχημάτων και συμβάντων της Πολιτικής Αεροπορίας», στην οποία υπογραμμίζονταν η ανάγκη θέσπισης οργανισμού ή οργάνου διερεύνησης αεροπορικών ατυχημάτων «λειτουργικά ανεξάρτητου από τις εθνικές αεροπορικές αρχές τις υπεύθυνες για την πλοϊμότητα, την πιστοποίηση, τη διεξαγωγή πτήσεων, τη συντήρηση, τη χορήγηση αδειών, τον έλεγχο εναέριας κυκλοφορίας ή την εκμετάλλευση αερολιμένων και γενικά από κάθε τρίτο του οποίου τα συμφέροντα θα μπορούσαν να έλθουν σε σύγκρουση με την αποστολή που ανατέθηκε στον εν λόγων οργανισμό ή όργανο». 

Η εφαρμογή της Οδηγίας έγινε με τον νόμο 2912/2001, βάσει του οποίου συστήθηκε η Επιτροπή Διερεύνησης Αεροπορικών Ατυχημάτων & Ασφάλειας Πτήσεων (ΕΔΑΑΠ), ως ανεξάρτητη όπως προβλεπόταν, από τις εθνικές αεροπορικές Αρχές (ΥΠΑ, υπηρεσίες εκμετάλλευσης αερολιμένων κ.ά.) Το ΔΣ εποπτευόταν από το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, αλλά τα μέλη του απολάμβαναν διοικητικής και οικονομικής αυτονομίας. Από το 2001 έως το 2011, πρόεδρος της επιτροπής ήταν ο Ακρίβος Τσολάκης, ο ιδρυτής του κλάδου αεροπορικής ασφάλειας στην Ελλάδα.

Κατά τη διάρκεια των ετών λειτουργίας της, η Επιτροπή ερεύνησε περίπου 200 αεροπορικά ατυχήματα. Τα πιο γνωστά από αυτά ήταν:
Συντριβή στρατιωτικού ελικοπτέρου «Σινούκ» στη Χαλκιδική (2004)
Πτήση 522 της Helios Airways (2005)
Πτήση 3032 της Meridian (2022)

Παραπομπές

Δείτε επίσης
Πτήση 522 της Helios Airways
Σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη
"Θεσμικό πλαίσιο για τη διερεύνηση αεροπορικών και σιδηροδρομικών ατυχημάτων για την ασφάλεια των μεταφορών και άλλες διατάξεις", Α 14/2023
Ορισμός Προέδρου, Αναπληρωτή Προέδρου και μελών του Συμβουλίου του Ε.Ο.Δ.Α.Σ.Α.Α.Μ., Υ.Ο.Δ.Δ. 988/2023
Αποδοχή παραίτησης και ορισμός νέου Προέδρου του Συμβουλίου του Ε.Ο.Δ.Α.Σ.Α.Α.Μ., Υ.Ο.Δ.Δ. 297/2024
Δελτία τύπου Σιδηροδρομικού Τομέα

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Η επίσημη ιστοσελίδα του Εθνικού Οργανισμού Διερεύνησης Αεροπορικών και Σιδηροδρομικών Ατυχημάτων και Ασφάλειας Μεταφορών
Η επίσημη ιστοσελίδα της Επιτροπής Διερεύνησης Ατυχημάτων και Ασφάλειας Πτήσεων

Κατηγορία:Αεροπορικά ατυχήματα και συμβάντα στην Ελλάδα
Κατηγορία:Ελληνική αεροπορία
Κατηγορία:Πολιτική αεροπορία
Κατηγορία:Υπουργείο Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων (Ελλάδα)