Λάθη και δοκιμασίες

Λάθη και δοκιμασίες () είναι ρεαλιστικό μυθιστόρημα  του Τέοντορ Φοντάνε, το οποίο δημοσιεύτηκε αρχικά το 1887 σε εφημερίδα και εκδόθηκε σε βιβλίο το 1888. Το κύριο θέμα είναι η ακατάλληλη σχέση μεταξύ ενός αριστοκράτη και μιας κοπέλας της εργατικής τάξης. Κανείς από τους δύο δεν μπορεί να ξεπεράσει τα ταξικά του όρια και παντρεύονται με άλλους συντρόφους, όπως επιβάλλουν οι κοινωνικές συμβάσεις της εποχής. 

 Υπόθεση 
Η ιστορία διαδραματίζεται στο Βερολίνο της δεκαετίας του 1870, την περίοδο από την Πεντηκοστή του 1875 έως το καλοκαίρι του 1878. Η νεαρή και συνετή Λένε είναι σιδερώστρα ζει με την ηλικιωμένη θετή μητέρα της σε ένα μικρό σπίτι κοντά στον Ζωολογικό κήπο της πόλης. Κατά τη διάρκεια μιας εκδρομής με συγγενείς της πέφτει από τη βάρκα στη λίμνη και τη σώζει ο αξιωματικός του πρωσικού στρατού βαρόνος Μπότο φον Ρίνεκερ, ένας κοινωνικά έμπειρος και διασκεδαστικός νεαρός. Οι δυο τους ερωτεύονται, γνωρίζοντας καλά ότι ο γάμος είναι αδύνατος λόγω της διαφοράς στην κοινωνική θέση. Ενώ ο Μπότο, ο πιο αδύναμος από τους δύο, επιδίδεται σε αόριστες ελπίδες για μια πιθανή συνέχιση της σχέσης, η ρεαλίστρια και διορατική Λένε γνωρίζει πολύ καλά ότι η αγάπη τους δεν έχει μέλλον. Παρόλα αυτά, είναι αποφασισμένη να απολαύσει την ευτυχία της όσο αυτή κρατήσει.

Ο Μπότο συχνάζει στο σπίτι της και γνωρίζει τη θετή μητέρα της και ανθρώπους που τους επισκέπτονται, μεταξύ των οποίων μια ώριμη και «έμπειρη» γειτόνισσα, η ομιλητική και αυταρχική κυρία Ντορ, η οποία συνοδεύει το ζευγάρι στις βόλτες τους στη γύρω περιοχή. Μετά από αρκετές από αυτές τις συναντήσεις τους, ένας θείος του Μπότο τον προσκαλεί σε γεύμα και στο τραπέζι του θυμίζει την δέσμευσή του να παντρευτεί τη νεαρή και πλούσια ξαδέρφη του Κέτε φον Ζέλεντιν.

Μια εκδρομή στην εξοχή σηματοδοτεί το κορυφαίο σημείο της σχέσης τους. Περνούν τη μέρα και τη νύχτα μαζί. Η διάθεσή τους χαλάει ξαφνικά όταν, την επόμενη μέρα, τρεις αξιωματικοί φίλοι του Μπότο με τις ερωμένες τους φτάνουν στο πανδοχείο. Το ζευγάρι αισθάνεται ότι η παρέα δεν κάνει καμία διάκριση μεταξύ της ειλικρινούς αγάπης τους και των σχέσεων των αξιωματικών με τις πόρνες που τους συνοδεύουν.

Το επόμενο πρωί, ο Μπότο λαμβάνει ένα γράμμα από τη μητέρα του στο οποίο περιγράφει τη δεινή οικονομική κατάσταση της οικογένειας και του ζητά να αποφασίσει επιτέλους να παντρευτεί την Κέτε. Ο νεαρός βαρόνος υποκύπτει στην ανάγκη αναγνωρίζοντας ότι «η παράδοση καθορίζει τις πράξεις μας. Αυτός που την ακολουθεί μπορεί να χαθεί, αλλά χάνεται καλύτερα από εκείνον που την αντικρούει». Η Λένε, που περίμενε αυτή την εξέλιξη από την αρχή, κατανοεί την απόφασή του έστω και με βαριά καρδιά και δεν κρατάει κακία στον αγαπημένο της. Ο Μπότο παντρεύεται την ξαδέλφη του και έχουν έναν συμβατικό γάμο που δεν είναι παθιασμένος αλλά υποφερτός, όμως δεν μπορεί να ξεχάσει τη Λένε. 

Όταν αυτή ανακαλύπτει ότι το ζευγάρι ζει αρκετά κοντά στο σπίτι της και ότι πηγαίνοντας στη δουλειά της κινδυνεύει να τους συναντήσει, αποφασίζει να μετακομίσει με τη μητέρα της σε άλλη γειτονιά. Ο νέος ιδιοκτήτης του σπιτιού είναι κάποιος Γκίντεον Φράνκε, ένας ώριμος κύριος με υψηλά ηθικά πρότυπα, που έχει επιστρέψει από μια μακρά περίοδο εργασίας στην Αμερική. Επισκέπτεται τακτικά τις δύο γυναίκες και δείχνει στη Λένε διακριτικά το ενδιαφέρον του, η οποία δεν τον αντιπαθεί, νιώθει σεβασμό και ίσως ακόμη και στοργή, αλλά όχι έρωτα. Όταν της κάνει πρόταση γάμου, η Λένε δέχεται αλλά νιώθει υποχρεωμένη να του πει για το παρελθόν της. Ο Γκίντεον είναι πρόθυμος να το παραβλέψει, παρ' όλα αυτά επισκέπτεται τον Μπότο για να μάθει για τη σχέση τους. Αναστατωμένος από τις παλιές αναμνήσεις, ο Μπότο ξαναδιαβάζει τα γράμματα της Λένε που κρατούσε κρυμμένα σε ένα μυστικό συρτάρι και τα πετάει στη φωτιά στο τζάκι. Αλλά δεν μπορεί να την ξεχάσει. 

Όταν η γυναίκα του διαβάζει την αναγγελία γάμου του Γκίντεον και της Λένε στην εφημερίδα και γελάει με τα ονόματά τους, ο Μπότο αντιδρά με τη διφορούμενη τελευταία πρόταση: «Ο Γκίντεον είναι καλύτερος από τον Μπότο», φράση με την οποία τελειώνει το μυθιστόρημα.

 Υποδοχή 
Το μυθιστόρημα εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 1887 σε συνέχειες στην εφημερίδα Vossiche Zeitung και αντιμετωπίστηκε αμέσως με σφοδρή απόρριψη από τους κριτικούς. Η απόρριψη δεν βασίστηκε μόνο στο γεγονός ότι το μυθιστόρημα περιγράφει μια σχέση που δεν σέβεται τα όρια των ταξικών διαφορών - άλλωστε το θέμα είχε συχνά εμφανισθεί σε γερμανικά λογοτεχνικά έργα, όπως στην τραγωδία του Φρίντριχ Σίλερ Έρωτας και ραδιουργία (1784) ή στη νουβέλα του Τέοντορ Στορμ Στο κάστρο (1863) - αλλά αυτό που θεωρήθηκε σκανδαλώδες ήταν το γεγονός ότι ο Φοντάνε δεν καταδίκασε τις πράξεις των χαρακτήρων, αλλά μάλλον τους αντιμετώπισε με συμπάθεια. Επιπλέον, απεικόνιζε τη γυναίκα της χαμηλής κοινωνικής τάξης όχι μόνο σαν ισότιμη, αλλά ως ανώτερη σε χαρακτήρα. 

Η δημοσίευση πυροδότησε επίσης βίαιες διαμαρτυρίες από αριστοκρατικούς και αστικούς κύκλους. Παρά το γεγονός αυτό - ή ίσως ακριβώς λόγω αυτού καθώς και του αμφιλεγόμενου θέματος - το μυθιστόρημα γνώρισε μεγάλη εκδοτική επιτυχία.

 Διασκευές ταινιών 
Το μυθιστόρημα διασκευάστηκε σε ταινία το 1937 από τον σκηνοθέτη Φρανκ Βίσμπαρ με τον τίτλο Ball im Metropol. Το 1963, η γερμανική τηλεόραση παρήγαγε τηλεοπτική έκδοση με τον τίτλο του μυθιστορήματος σε σκηνοθεσία Ρόμπερτ Τρες. Το 1966, ο Ρούντολφ Νοέλτε σκηνοθέτησε δεύτερη τηλεοπτική ταινία επίσης με τον αρχικό τίτλο. 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Μυθιστορήματα που έγιναν ταινίες