Αλεξάντρ Λούρια

Ο Αλεξάντρ Ρομάνοβιτς Λούρια (ρωσικά: Алекса́ндр Рома́нович Лу́рия, 16 Ιουλίου 1902 – 14 Αυγούστου 1977) ήταν Σοβιετικός νευροψυχολόγος, που θεωρείται ευρέως ως ο εισηγητής της σύγχρονης νευροψυχολογίας. Αναγνωρίζεται επίσης η συνεισφορά του σε πολλούς τομείς, όπως η γνωστική ψυχολογία, οι διαδικασίες μάθησης και λήθης, η νοητική υστέρηση.

Ανέπτυξε μια εκτεταμένη και πρωτότυπη σειρά νευροψυχολογικών τεστ κατά τη διάρκεια της κλινικής του εργασίας με θύματα εγκεφαλικής βλάβης του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, τα οποία εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται σε διάφορες μορφές. Έκανε μια εις βάθος ανάλυση της λειτουργίας των διαφόρων περιοχών του εγκεφάλου και των διεργασιών του εγκεφάλου γενικά. Το magnum opus του, Ανώτερες λειτουργίες του φλοιού στον άνθρωπο (1962), είναι ένα πολυχρησιμοποιημένο ψυχολογικό εγχειρίδιο που έχει μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες και το οποίο συμπλήρωσε με το Η λειτουργία του εγκεφάλου το 1973.

Τα κύρια ενδιαφέροντα του Λούρια, πριν από τον Β' παγκόσμιο πόλεμο, ήταν στον τομέα της πολιτιστικής και αναπτυξιακής έρευνας στην ψυχολογία. Έγινε διάσημος για τις μελέτες του σε πληθυσμούς νομαδικών Ουζμπέκων με χαμηλή εκπαίδευση στην Ουζμπεκική Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία, υποστηρίζοντας ότι επιδεικνύουν διαφορετικές (και χαμηλότερες) ψυχολογικές επιδόσεις από τους συγχρόνους συμπατριώτες τους που ζούσαν υπό τις οικονομικά πιο ανεπτυγμένες συνθήκες της σοσιαλιστικής συλλογικής γεωργίας (κολχόζ). Ήταν ένας από τους ιδρυτές της Πολιτιστικής-Ιστορικής Ψυχολογίας και συνάδελφος του Λεβ Βιγκότσκι με τον οποίο συνεργάστηκαν. 

Εκτός από τη συνεργασία του με τον Βιγκότσκι, ο Λούρια είναι ευρέως γνωστός για δύο εξαιρετικές ψυχολογικές περιπτωσιολογικές μελέτες: Το μυαλό ενός Μνημονιστή, για τον Σόλομον Σερεσέφσκι, ο οποίος είχε την ικανότητα να θυμάται και να ανακαλεί ασυνήθιστα μεγάλες λίστες δεδομένων, και Ο άνθρωπος με τον κατακερματισμένο κόσμο, για τον Λεβ Ζασέτσκι, έναν άνδρα που είχε υποστεί σοβαρή τραυματική κρανιοεγκεφαλική κάκωση.

Κατά τη διάρκεια της καριέρας του, ο Λούρια εργάστηκε σε ένα ευρύ φάσμα επιστημονικών πεδίων σε ιδρύματα όπως η Ακαδημία Κομμουνιστικής Εκπαίδευσης (1920-1930), το Πειραματικό Αποτελεσματικό Ινστιτούτο (δεκαετίες 1920-1930, 1950-1960 και τα δύο στη Μόσχα), η Ουκρανική Ψυχονευρολογική Ακαδημία (Χάρκοβο, αρχές της δεκαετίας του 1930), το Ινστιτούτο Νευροχειρουργικής Αλλεργίας (τέλη δεκαετίας 1930). Μια έρευνα της Επιθεώρησης Γενικής Ψυχολογίας, που δημοσιεύτηκε το 2002, κατέταξε τον Λούρια ως τον 69ο ψυχολόγο με τις περισσότερες αναφορές του 20ού αιώνα.

 Βιογραφικά στοιχεία 
Ο Αλεξάντρ Λούρια γεννήθηκε το 1902 από Εβραίους γονείς στο Καζάν, ένα περιφερειακό κέντρο ανατολικά της Μόσχας. Πολλοί από την οικογένειά του ασχολούνταν με την ιατρική. Ο πατέρας του, Ρόμαν Αλμπέρτοβιτς Λούρια ήταν γιατρός και καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Καζάν και μετά τη Ρωσική Επανάσταση, έγινε ιδρυτής και επικεφαλής του Ινστιτούτου Προηγμένης Ιατρικής Εκπαίδευσης του Καζάν.

Μέχρι το 1921, ο Λούρια σπούδασε κοινωνικές επιστήμες, ιατρική και ψυχολογία στο πανεπιστήμιο του Καζάν. Από το 1923 εργάστηκε στο Ινστιτούτο Ψυχολογίας του Κρατικού Πανεπιστημίου Λομονόσοφ της Μόσχας, αρχικά ως βοηθός του Κονσταντίν Κορνίλοφ και αργότερα ως επικεφαλής του Εργαστηρίου Γενικής Ψυχολογίας. Μαζί με τον Λεβ Βιγκότσκι και τον Αλεξέι Λεόντιεφ, ο Λούρια ήταν ένας από τους πρωταγωνιστές αυτού που είναι σήμερα γνωστό ως η Πολιτισμική-ιστορική σχολή στη σοβιετική ψυχολογία τη δεκαετία του 1920. Τη δεκαετία του 1920 ήταν γραμματέας της Ρωσικής Ψυχαναλυτικής Ένωσης. Στις αρχές της δεκαετίας του 1930, ο Λούρια αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη θέση του ως λέκτορας ψυχολογίας στη Μόσχα για ιδεολογικούς λόγους και στράφηκε στις σπουδές νευρολογίας. Κατά τη διάρκεια του πολέμου, ως ιατρός, ειδικεύτηκε στην αποκατάσταση ασθενών με κρανιοεγκεφαλική κάκωση. Από το 1944, εργάστηκε στο Ινστιτούτο Νευροχειρουργικής στη Μόσχα, όπου άρχισε να αναπτύσσει το επιστημονικό πεδίο της νευροψυχολογίας, που ως ανεξάρτητος κλάδος της επιστήμης, ασχολείται με τον ρόλο των επιμέρους εγκεφαλικών συστημάτων για πολύπλοκες μορφές νοητικής δραστηριότητας. Κάτω από πολιτική πίεση, ο Λούρια αναγκάστηκε να εγκαταλείψει και αυτή τη θέση, αλλά μπόρεσε να συνεχίσει το επιστημονικό του έργο λίγο αργότερα, αφού οι επαγγελματικές και πολιτικές συνθήκες στη Σοβιετική Ένωση είχαν χαλαρώσει με τον θάνατο του Στάλιν.

 Αποτίμηση 
Ο Λούρια είναι ένας από τους πιο επιφανείς και σημαντικούς ψυχολόγους και νευροψυχολόγους του 20ού αιώνα, ένας από τους ιδρυτές της σύγχρονης νευροψυχολογίας. Με το πρωτοποριακό έργο του για την αφασία και τον ρόλο της γλώσσας στη νοητική ανάπτυξη των παιδιών, η φήμη του αυξήθηκε στο εξωτερικό, γεγονός που οδήγησε τελικά στην επαγγελματική του αποκατάσταση στη χώρα του. Ήταν σε επικοινωνία με επιστήμονες όπως ο Κερτ Γκολντστάιν, ο Κερτ Λιούιν, ο Ζαν Πιαζέ, ο Βρετανός νευρολόγος Όλικερ Σακς και ο Τζερόμ Μπρούνερ. Μέχρι το θάνατό του το 1977, συνέχισε να αναπτύσσει τη μέθοδο Ανάλυσης του συνδρόμου, μια μέθοδο για την κατανόηση των αιτιών και των αποτελεσμάτων των νευροψυχολογικών συνδρόμων. Τα αποτελέσματα των ερευνών δημοσίευσε στις δύο πραγματείες Μικρό πορτρέτο μιας μεγάλης μνήμης (1968) και Ο άνθρωπος με τον κατακερματισμένο κόσμο (1971). 

Το 1966, ο Λούρια εξελέγη μέλος στην Αμερικανική Ακαδημία Τεχνών και Επιστημών και το 1968 στην Αμερικανική Εθνική Ακαδημία Επιστημών.

 Επιλογή έργων 

 Η φύση των ανθρώπινων συγκρούσεων 
 Οι ανώτερες φλοιώδεις λειτουργίες των ανθρώπων και οι διαταραχές τους σε τοπικές εγκεφαλικές διαταραχές
 Γλώσσα και Συνείδηση
 Η ιστορική διαμόρφωση των ατομικών γνωστικών διεργασιών 
 Ο άνθρωπος με τον κατακερματισμένο κόσμο
 Ρομαντική Επιστήμη. Έρευνα στη συνοριακή περιοχή της ψυχής και του εγκεφάλου
 Η λειτουργία του εγκεφάλου. Εισαγωγή στη Νευροψυχολογία
 Η λειτουργία του εγκεφάλου, μετάφραση: Νικηφόρος Αγγελόπουλος, εκδόσεις Καστανιώτης, 1999
 Το μυαλό ενός Μνημονιστή
 Μικρό πορτρέτο μιας μεγάλης μνήμης
 Πολιτιστικές-ιστορικές ανθρωπιστικές επιστήμες.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Ρώσοι ψυχολόγοι
Κατηγορία:Σοβιετικοί επιστήμονες
Κατηγορία:Ρωσοεβραίοι
Κατηγορία:Εβραίοι ιατροί