Σάβιροι

Οι Σάβ(ε)ιροι (Σαβίρ, Σαμπίρ, Σουάρ, Σαβάρ, Σαβίρκ, μεταξύ άλλων) ήταν νομαδικός τουρκικός έφιππος λαός, που έζησε στο βόρειο τμήμα του Καυκάσου από τα τέλη του 5ου–7ου αιώνα, στις ανατολικές ακτές της Μαύρης Θάλασσας, στην περιοχή Κουμπάν και πιθανώς καταγόταν από τη Δυτική Σιβηρία.

Ήταν επιδέξιοι στον πόλεμο, χρησιμοποιούσαν πολιορκητικά μηχανήματα, είχαν μεγάλο στρατό (συμπεριλαμβανομένων γυναικών) και ήταν ναυπηγοί σκαφών. Αναφέρονταν επίσης ως Ούννοι, ένας τίτλος που ίσχυε για διάφορες ευρασιατικές νομαδικές φυλές στην Ποντιακή-Κασπική Στέπα κατά την ύστερη αρχαιότητα. Οι Σάβιροι οδήγησαν τις εισβολές στην Υπερκαυκασία στα τέλη του 400 και αρχές του 500 ΜΚΕ, αλλά γρήγορα άρχισαν να υπηρετούν ως στρατιώτες και μισθοφόροι κατά τη διάρκεια των Βυζαντινών-Σασανικών Πολέμων και στις δύο πλευρές. Η συμμαχία τους με τους Βυζαντινούς έθεσε τις βάσεις για τη μετέπειτα Χαζαροβυζαντινή συμμαχία.

 Ετυμολογία 
Τούρκικη ετυμολογία για το Säbir / Sabïr / Sabar / Säβir / Sävir / Savar / Sävär / Sawār / Säwēr στηρίζεται από τη ρίζα *sap- «παραστρατώ», δηλ. «περιπλανώμενοι, νομάδες», τοποθετημένος ως όρος σε παρόμοια ομάδα: Χάζαροι, Καζάχοι, Γιαζάρ, Κατσάρ. Ο Αλ Μασουντί κατέγραψε ότι οι Χαζάροι ονομάστηκαν ως τέτοιοι στα περσικά, ενώ στα τούρκικα είναι Σάβιροι, υπονοώντας την ίδια σημασιολογική έννοια και σχετική εθνογένεση.

Ωστόσο, ο Γκόλντεν σημειώνει ότι ο αόριστος της ρίζας *sap- (που τελειώνει σε -ar ) είναι sapar. Σύμφωνα με τον Τζέραρντ Κλάουσον, οι έννοιες «παραστρατώ, παρεκκλίνω» της ρίζας sap- ~ sep- εμφανίστηκαν ως νέες λέξεις μόνο στην ύστερη μεσαιωνική περίοδο. Ο Γκόλντεν προτείνει πιθανές παράγωγες (αν και ακόμα προβληματικές) από άλλες ρίζες: sav- «διώχνω, απωθώ, αποφεύγω, διαφεύγω», που ταιριάζει καλύτερα στην κατηγορία των εθνώνυμων που δηλώνουν νομάδες, ή sipir- «σκουπίζω, [...] διώχνω, στέλνω μακριά», του οποίου το παράγωγο θα σήμαινε «αυτοί που σαρώνουν [τους εχθρούς τους]», παρόλο που η φωνητική α/ä δεν είναι επιβεβαιωμένη (σε αντίθεση με το sipir- > süpür- ).

Ο Βάλτερ Μπρούνο Χένινγκ θεωρούσε ότι την εντόπισε στο σογδιανό Ναφναμάκ (κοντά στο Τουρπάν) πολύ μετά τον 5ο αιώνα. Μερικοί μελετητές συνέδεσαν το όνομά τους με το όνομα της Σιβηρίας, με μια απω-ανατολική σιανμπέι και φιννο-ουγρική καταγωγή (π.χ. Αρταμόνοφ) . Οι αρχαίοι ιστορικοί τους συσχέτιζαν και τους διαφοροποιούσαν από τους Ούννους, υπονοώντας τη μικτή καταγωγή τους. 

Τα βυζαντινά έγγραφα τους αναφέρουν ως Σάβ(ε)ιρους, αν και ο Βυζαντινός Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ζ' Πορφυρογέννητος (908–959) γράφει στο Προς τον ίδιον υιόν Ρωμανόν ότι του είπε μια ουγγρική αντιπροσωπεία, που επισκέφθηκε την αυλή του, ότι οι Τούρκοι (το βυζαντινό όνομα για τους Ούγγρους) ονομάζονταν γενικά «σταθεροί Σαμπίρ» και εξακολουθούσε να στέλνει τακτικά αντιπροσωπείες σε όσους έμειναν πίσω στην περιοχή του Καυκάσου κοντά στην Περσία. Πιθανώς κάποια ουγγρική ομάδα να προέρχεται από τους Σαβίρους, καθώς το όνομά τους αντικατοπτρίζεται στο Σάβαρντ και το προσωπικό όνομα της φυλής Ζούαρντ.

 Ιστορία 
Το 463 μ.Χ., ο ιστορικός Πρίσκος αναφέρει ότι οι Σάβιροι επιτέθηκαν στους Σαραγούρους, τους Ογούρους και τους Ονογούρους, με αποτέλεσμα να δεχτούν επίθεση από τους Αβάρους. Έχει προταθεί ότι η νομαδική κίνηση ξεκίνησε με την επίθεση των Κινέζων το 450–458 κατά του Χαγανάτου των Ρουράν.

Το 504 και το 515, πραγματοποίησαν επιδρομές γύρω από τον Καύκασο, που ήταν τα βόρεια σύνορα των Σασανιδών κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης του βασιλιά Καβάδη Α' της Περσίας, προκαλώντας προβλήματα στους Πέρσες στον πόλεμο τους ενάντια στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Έχει προταθεί ότι οι 20.000 Ούννοι με επικεφαλής τον Ζιλγκίμπις ήταν Σάβιροι. Έκαναν συνθήκες τόσο με τον Ιουστίνο Α' όσο και με τον Καβάδη Α', αλλά πήραν το μέρος του πρώτου, κάτι που κατέληξε σε αμοιβαία συμφωνία μεταξύ του Ιουστίνου Α' και του Καβάδη Α', και την καταστροφική επίθεση στον Ζιλγκίμπις και τον στρατό του.

Στη δεκαετία του 520, η βασίλισσα Μπόα, χήρα του οπλαρχηγού των Σάβιρων Μπαλάκ (τουρκικά balaq ) μέσω της διπλωματίας του Ιουστινιανού Α ' ήρθε πιο κοντά στους Βυζαντινούς και επιτέθηκε με επιτυχία στους δύο Ούννους ηγέτες Αστέρα/Στύραξ (εκτελέστηκε στην Κωνσταντινούπολη) και στον Αγλάνο/Γκλόνες (σύμμαχο των Σασανιδών). Κυβέρνησε πάνω από 100.000 ανθρώπους και μπορούσε να διαχειριστεί στρατό 20.000 ανδρών. Στη μάχη των Σατάλων (530), ένας μικτός περσικός στρατός με επικεφαλής τον Μερμερόη αποτελούνταν από περίπου τρεις χιλιάδες Σάβιρους. Τον Δεκέμβριο του 531, πολλοί Σάβιροι κλήθηκαν από τους Πέρσες να λεηλατήσουν γύρω από την Ευφρατησία, την Κύρρο, την Κιλικία, αλλά μερικά από τα λάφυρα είχαν επιστραφεί από τον Ρωμαίο μάγκιστερ μιλίτουμ.

Κατά τη διάρκεια του Λαζικού Πολέμου (541–562), το 548, μαζί με τους Αλανούς συμμάχησαν με τον Γουβάζη Β' της Λαζικής και κατέκτησαν την Πέτρα από τους Πέρσες. Το 551, κάποιοι Σάβιροι συμμάχησαν με τον Βέσσα στην επιτυχημένη προσπάθεια να αποσπάσουν την Πέτρα από τους Πέρσες, εν τω μεταξύ, άλλες τέσσερις χιλιάδες με επικεφαλής τον Μερμερόη συμμετείχαν στην ανεπιτυχή πολιορκία της Αρχαιόπολης. Το 556, δύο χιλιάδες Σάβιροι υπηρέτησαν ως βαρείς μισθοφόροι πεζικού της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας εναντίον της Σασανικής Αυτοκρατορίας. Επικεφαλής τους ήταν οι Μπαλμάκ (τουρκικά barmaq, «δάχτυλο» ), Κουτιλζίς (τουρκικά *qut-il-či, με qut που σημαίνει «μεγαλειότητα») και Ίλιγκερ (τουρκικά Ilig-ār, «πρίγκιπας»). Κέρδισαν τους τρεις χιλιάδες Δελυμαίους κοντά στην Αρχαιόπολη. Οκτακόσιοι Δελυμαίοι σκοτώθηκαν. Την ίδια χρονιά, περίπου πέντε χιλιάδες Σάβιροι, που συμμάχησαν με τους Πέρσες, σκοτώθηκαν από τρεις χιλιάδες Ρωμαίους ιππείς.

Ως μέρος του Βυζαντινού-Σασανικού Πολέμου του 572-591, το 572-573, οι Σάβιροι έχασαν ως μέρος του μικτού στρατού των Σασανιδών εναντίον του Μαρκιανού κοντά στη Νίσιβη. Το 578, περίπου οκτώ χιλιάδες Σάβιροι και Άραβες σύμμαχοι ήταν στο πλευρό των Περσών και έκαναν επιδρομές σε εδάφη γύρω από τη Ρέσαινα και την Κωνσταντία.

Η συριακή μετάφραση της Εκκλησιαστικής Ιστορίας του Ψευδο-Ζαχαρία Ρήτορα (περίπου 555) στη Δυτική Ευρασία κατέγραψε δεκατρείς φυλές, συμπεριλαμβανομένων των sbr (Σαμπίρ). Περιγράφονται με χαρακτηριστικές φράσεις, που προορίζονται για νομάδες στην εθνογραφική λογοτεχνία της εποχής, ως άνθρωποι που «ζουν σε σκηνές, κερδίζουν το ψωμί τους από το κρέας των ζώων και των ψαριών, των άγριων ζώων και των όπλων τους (λεηλασία)».

Οι αρμενικές και αραβικές πηγές τους τοποθέτησαν στον Βόρειο Καύκασο, κοντά στους Λακ, Αλανούς, Φιλάν, Μασκάτ, Σαχίμπ α-Σαρίρ και στην πόλη των Χαζάρων Σαμαντάρ. Στα τέλη του 6ου αιώνα, ο ερχομός των Παννόνων Αβάρων στην Ευρώπη τερμάτισε την ένωση Σαβίρων στον Βόρειο Καύκασο. Σύμφωνα με τον Θεοφύλακτο Σιμοκάττη, όταν οι Βαρσήλτ, Ονογούροι και Σάβιροι είδαν τους εισβολείς Ούαρ και Τσούνι, πανικοβλήθηκαν, επειδή νόμιζαν ότι οι εισβολείς ήταν οι Άβαροι. Ο Μένανδρος Προτήκτωρ τοποθέτησε τα γεγονότα μεταξύ 558 και 560. Τους ανέφερε την τελευταία φορά σε σχέση με τη βυζαντινή κατάκτηση στην Αλβανία του Καυκάσου κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Τιβέριου Β' Κωνσταντίνου (578–582), αλλά δεν εμποδίστηκαν από κάτι για να επανενωθούν με τους Πέρσες.

Αφομοιώθηκαν στις συνομοσπονδίες των Χαζάρων και των Βουλγάρων. Η φυλή Σουβάζ στο Βόλγα της Βουλγαρίας σχετίζεται με την πόλη Σουβάρ στην ίδια πολιτεία και το βασίλειο του Βόρειου Καυκάσου Σουβάρ. Ωστόσο, είναι αβέβαιο εάν αυτοί οι Σουβάρ, δηλαδή Σαβάρ, είναι οι Σάβιροι, που πήγαν στον Βόρειο Καύκασο και μετά το 558 υποχώρησαν στον Βόλγα και ήρθαν εκεί ως αποτέλεσμα της δημιουργίας του κράτους των Χαζάρων, ή ήταν φυλές που δεν πήγαν ποτέ στον Βόρειο Καύκασο, αλλά σταμάτησαν στο Βόλγα. 

Δεν υπάρχουν αξιόπιστες πληροφορίες που να υποστηρίζουν την άποψη του Μιχαήλ Αρταμόνοφ, ο οποίος ισχυρίστηκε ότι η ανάμειξη των Σάβιρων και των Χαζάρων διευκολύνθηκε από την κοινή βουλγαρική τους εθνότητα ή ότι ήταν τουρκοποιημένοι Γιούγκρα. Ο Κάρολι Τσεγκλέντι θεώρησε ότι το κράτος των Χαζάρων αποτελούνταν από τρεις βασικές ομάδες, συμπεριλαμβανομένων των Σάβιρων. Ο Ντίτερ Λούντβιχ πρότεινε ότι οι Χάζαροι ήταν Σάβιροι, που είχαν σχηματίσει συμμαχία με τους Ούαρ της Χορασμίας. Οι στενοί δεσμοί μεταξύ Ούγγρων και Σάβιρων οδήγησαν τον Λεβ Γκουμίλεφ να υποθέσει ότι αντί για ογουρικά μπορεί να μιλούσαν ουγγρικά (και οι δύο όροι έχουν την ίδια ετυμολογική προέλευση).  Ο Αλ Μπιρούνι παρατήρησε ότι η γλώσσα των Βουλγάρων και των Σαβάρ του Βόλγα ήταν "σύνθετη από τούρκικα και χαζάρικα", ενώ σύγχρονοι μελετητές θεωρούν ότι οι Σάβιροι μιλούσαν τυπικά τούρκικα παρά ογουρικά τουρκικά.

 Κληρονομιά 
Από το όνομά τους προέρχονται διάφορα τοπωνύμια του Καυκάσου: Σαμίρ, Σαμίρκεν, Σαμπίρ, Σιμπίρ, Σαβίρ, Σεμπίρ, Σουβάρ, καθώς και οι υποδιαιρέσεις Σαμπάρ και Σαμπούρ των Κιργιζίων. Οι Τσουβάς ιστορικοί υποστηρίζουν ότι το έθνος τους προέρχεται από τους Σαβίρους. Στη γλώσσα μάρι οι σύγχρονοι Τάταροι του Βόλγα ονομάζονται . Τα τσουβασικά είναι επίσης γνωστά ως σουασενμάρι ή στα φινλανδικά σουασλανμάρι.

 Δείτε επίσης 

 Ονόγουροι
 Χαζάροι
 Ουγγρική προϊστορία
 Ούνοι του Βορείου Καυκάσου

 Παραπομπές 

 Πηγές 












Κατηγορία:Τουρκικά φύλα
Κατηγορία:Χαζάροι