Γιαγκελόνιες ταπετσαρίες

Οι Γιαγκελόνιες ταπετσαρίες () είναι συλλογή ταπετσαριών που υφάνθηκαν στις Αψβουργικές Κάτω Χώρες και τη Φλάνδρα, η οποία αρχικά αποτελούνταν από 365 κομμάτια που συγκεντρώθηκαν από τους Γιαγκελόνες για να διακοσμήσουν το εσωτερικό του βασιλικού Κάστρου Βάβελ στην Κρακοβία της Πολωνίας. Η συλλογή είναι επίσης γνωστή ως Χαλιά Τοίχου του Βάβελ, καθώς η πλειοψηφία των συντηρημένων υφασμάτων είναι στην κατοχή του Μουσείου του Κάστρου του Βάβελ και της γαλλικής πόλης του Αράς, η οποία ήταν κάποτε ένα κέντρο παραγωγής αυτού του είδους της διακοσμητικής τοίχου στις αρχές του 16ου αιώνα. Τα έργα έγιναν κρατική ιδιοκτησία του Στέμματος του Βασιλείου της Πολωνίας σύμφωνα με τη διαθήκη του Σιγισμούνδου Β΄ Αυγούστου.

 Ιστορία και στοιχεία 
Τις πρώτες ταπετσαρίες έφερε η Βασίλισσα Μπόνα Σφόρτσα ως γαμήλια προίκα της. Στη συνέχεια, το 1526 και το 1533, ο Σιγισμούνδος Α΄ της Πολωνίας παρήγγειλε 108 υφάσματα στην Αμβέρσα και τη Μπρυζ. Οι περισσότερες από τις ταπετσαρίες, ωστόσο, παραγγέλθηκαν από τον Βασιλιά Σιγισμούνδο Β΄ Αύγουστο στις Βρυξέλλες, στα εργαστήρια του Βίλεμ και του Γιαν ντε Κέμπενερ, του Γιαν φαν Τιέγκεμ και του Νικολά Λεϊνίερ, μεταξύ 1550-1565. Αρχικά, υπήρχαν περίπου 170 ταπετσαρίες στη βασιλική συλλογή, μεταξύ των οποίων 84 μαύρες και λευκές ταπετσαρίες με το βασιλικό έμβλημα και τα γράμματα SA, 8 ταπετσαρίες που ο Σιγισμούνδος Α΄ είχε λάβει από τον Αυτοκράτορα Μαξιμιλιανό Α΄ και άλλες, δώρα από ξένες αντιπροσωπείες. Τα δώρα περιλαμβάνουν μια ταπετσαρία με τον πολωνικό αετό που φέρει την ημερομηνία 1560, τα βασιλικά αρχικά και τα γράμματα CKCH (Christophorus Krupski Capitaneus Horodlo) δίπλα στο οικόσημο Κόρτσακ και την επιγραφή SCABELLVM PEDVM TVORVM (το υποπόδιο κάτω από τα πόδια σας, από το Ψαλμό 110), δώρο από τον Κσίστοφ Κρούπσκι, σταρόστα του Χορόντουο για τον Σιγισμούνδο Β΄ Αύγουστο. Οι ταπετσαρίες εκτέθηκαν δημόσια για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια του γάμου του Βασιλιά Σιγισμούνδου Β΄ Αυγούστου με την Αικατερίνη της Αυστρίας. Μέχρι σήμερα, έχουν διατηρηθεί περίπου 138 ταπετσαρίες, εκ των οποίων εκτίθενται περίπου 30. Υφάνθηκαν σε μέγεθος ώστε να ταιριάζουν με τους τοίχους και ορισμένες από αυτές φτάνουν σε μέγεθος 5 × 9 μ. Οι ταπετσαρίες κατασκευάστηκαν από νήματα μαλλιού, μεταξιού και χρυσού και υφάνθηκαν σε υφάσματα με πυκνότητα περίπου 8 - 10 νήματα στημονιού ανά εκατοστό.

Οι ταπετσαρίες αποτελούνται από τα ακόλουθα θέματα:
μικρογραφία|Δράκοντας μάχεται με πάνθηρα (λεπτομέρεια), σχεδιασμός από τον κύκλο του Πίετερ Κούκε φαν Άελστ.

 Βιβλικές σκηνές - σκηνές από την Ιστορία των Πρώτων Γονέων, την Ιστορία του Νώε και την Ιστορία του Πύργου της Βαβέλ (αριθμός καταγραφής του Μουσείου Βάβελ 1 - 18), την Ιστορία του Μωυσή, την Ιστορία του Αβεσσαλώμ, την Ιστορία του Ναβουχοδονόσορ και την Ιστορία του Σαούλ, δημιουργημένες σύμφωνα με το σχέδιο του Μίχιελ Κόξι - βιβλικές σκηνές από άγνωστο καλλιτέχνη από τον κύκλο των ζωγράφων Κορνέλις Φλόρις και Κορνέλις Μπος.
 Μυθολογικές σκηνές - σκηνές από τον Τρωϊκό Πόλεμο, τις Στρατιωτικές αποστολές του Πέρση βασιλιά Κύρου, την Ιστορία του Ρωμύλου και του Ρώμου, την Ιστορία της Σκιπίονα, την Ιστορία των Αννίβα, την Ιστορία του Ιουλίου Καίσαρα και την Ιστορία του Οκταβίου Αυγούστου.
 Τοπία και σκηνές ζώων (αριθμός αποθέματος του Μουσείου Βάβελ 19 - 78) που υφάνθηκαν γύρω στο 1560, σύμφωνα με σχεδιασμό ενός άγνωστου καλλιτέχνη από τον κύκλο του Πίετερ Κούκε φαν Άελστ (μερικές φορές συνδεδεμένες με τον Βίλεμ Τονς).
 Τερατώδης σκηνές με τα εμβλήματα της Πολωνίας και της Λιθουανίας και τα βασιλικά αρχικά (αριθμός απογραφής του Μουσείου Βάβελ 79 - 134/2) που υφάνθηκαν γύρω στο 1560, σύμφωνα με σχεδιασμό ενός άγνωστου καλλιτέχνη από τον κύκλο των ζωγράφων Κορνέλις Φλόρις και Κορνέλις Μπος, τρεις τερατώδης σκηνές (αριθμοί απογραφής 92, 93, 94) βασίστηκαν σε ζωγραφιές του Κορνέλις Μπος.

Οι βιβλικές ταπετσαρίες εκτίθενται διαδοχικά στα δωμάτια στο δεύτερο όροφο του κάστρου, και οι ταπετσαρίες με ζώα, καθώς και με τα τερατώδη σχέδια με μονογράμματα και τα εμβλήματα όπλων και στους δύο ορόφους. Αυτή είναι η μεγαλύτερη συλλογή ταπετσαριών που έχει παραγγελθεί ποτέ από έναν κυβερνήτη. Σύμφωνα με τη διαθήκη του τελευταίου βασιλιά των Γιαγκελόνων, οι Φλαμανδικές Ταπετσαρίες με χρυσό ή με φιγούρες, μαζί με τις πιο απλές σε σχεδιασμό, δόθηκαν στις τρεις αδελφές του βασιλιά και μετά το θάνατό τους, έγιναν ιδιοκτησία του Κρατικού Θησαυροφυλακίου, υπό την κηδεμονία του Κοινοβουλίου της Κοινοπολιτείας, για να εξυπηρετούν το δημόσιο καλό της Κοινοπολιτείας και όχι για ιδιωτικό όφελος των μελλοντικών βασιλιάδων (απόσπασμα του ψηφίσματος του Σέιμ).
αριστερά|μικρογραφία|Ενυδρίδα με ψάρι στο στόμα της, έργο του Γιαν φαν Τίεγκεμ, περ. 1555.
Δυστυχώς, η μη ακριβής διαθήκη έγινε αιτία πολλών συγκρούσεων για την ιδιοκτησία των ταπετσαριών μεταξύ των βασιλιάδων και των ευγενών. Ολόκληρη η συλλογή ήταν μαζί μόνο για λίγο χρόνο στο Κάστρο του Τικότσιν μέχρι το 1572. Στη συνέχεια, οι αδελφές του βασιλιά τις διασκόρπισαν ανάμεσα στις κατοικίες τους στις Κρακοβία, Νιεποουομίτσε, Βαρσοβία, Βίλνιους και Γκρόντνο, και έστειλαν ακόμη και κάποιες στη Σουηδία. Ο Βασιλιάς Σιγισμούνδος Γ΄ της Πολωνίας έφερε πίσω 30 κομμάτια που η Άννα Γιαγκελλόνων έστειλε στη Στοκχόλμη στην αδελφή της, Αικατερίνη Γιαγκελλόνων (η μητέρα του Σιγισμούνδου). Το 1633, τρεις από τις ταπετσαρίες με σκηνές από την Ιστορία του Μωυσή, παρουσιάστηκαν από τον Γέζι Οσολίνσκι, εξ ονόματος του Βασιλιά Βλαδίσλαου Δ΄ της Πολωνίας, στον Πάπα Ουρβανός Η΄. Κατά τη διάρκεια του Κατακλυσμού, την συλλογή έκρυψε ο Γέζι Σεμπάστιαν Λουμπομίρσκι στα κτήματά του στο Σπις. Τα επόμενα χρόνια, ο Βασιλιάς Ιωάννης Β΄ Καζίμιρ της Πολωνίας υποθήκευσε 157 ταπετσαρίες σε έναν έμπορο από το Γκντανσκ, τον Γιαν Γκράτα, χωρίς τη συγκατάθεση του κοινοβουλίου. Για να επιβάλει τους εφ όρου μισθούς μετά την παραίτησή του, ο βασιλιάς πήρε επίσης μερικές από τις ταπετσαρίες στη Γαλλία. Αυτό προκάλεσε διαμαρτυρίες από την αριστοκρατία και το χρέος του βασιλιά δεν αποπληρώθηκε μέχρι το 1724. Το κοινοβούλιο υπέβαλε τις ταπετσαρίες για συντήρηση στην Εκκλησία των Καρμελιτών της Βαρσοβίας και για τελευταία φορά εμφανίστηκαν κατά τη διάρκεια της στέψης του Βασιλιά Στανίσουαφ Αυγούστου Πονιατόφσκι το 1764. Μετά την σημαντική ανακαίνιση του εσωτερικού του Βασιλικού Κάστρου της Βαρσοβίας σε νεοκλασικό ύφος, ο βασιλιάς παρήγγειλε νέες ταπετσαρίες στη Γαλλία και η Γιαγκελόνια συλλογή τυλίχθηκε και αποθηκεύτηκε στο κτίριο της Επιτροπής του Θησαυροφυλακίου, στο Παλάτι της Κοινοπολιτείας. Σύμφωνα με έναν απολογισμό που έγινε κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Στανίσουαφ Αυγούστου, υπήρχαν περίπου 156 ταπετσαρίες. Το 1795, μετά το τρίτο διαμελισμό της Πολωνίας, οι ταπετσαρίες, μαζί με άλλα αγαθά που κλάπηκαν από τις βασιλικές κατοικίες, μεταφέρθηκαν από τον Αλεξάντερ Σουβόροφ στη Ρωσία.
μικρογραφία|300x300εσ|Παραδείσια ευδαιμονία, έργο του Γιαν ντε Κέμπενεερ, περ. 1550.
Μετά την επανάκτηση της ανεξαρτησίας και του νικηφόρου πολέμου με τη Σοβιετική Ένωση, η πολωνική κυβέρνηση κατάφερε να ανακτήσει 137 ταπετσαρίες, σε διάφορες καταστάσεις διατήρησης, μεταξύ 1922-1924. Οι ταπετσαρίες κόπηκαν για να ταιριάζουν στους τοίχους των Χειμερινών Ανακτόρων και του Ανάκτορου Γκάτσινα, ή χρησιμοποιήθηκαν ως κάλυμμα επίπλων. Μερικές από αυτές βρίσκονται ακόμα στη Ρωσία, εκτίθενται σε διαφορετικά μουσεία, χωρίς να προσδιορίζεται η προέλευσή τους και οι Σοβιετικοί ισχυρίστηκαν ότι οι ταπετσαρίες ισοδυναμούν για τα πολωνικά χρέη. Όταν ξέσπασε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος το 1939, οι ταπετσαρίες που ήταν αποθηκευμένες στο Κάστρο Βάβελ, μεταφέρθηκαν μέσω της Ρουμανίας, της Γαλλίας και της Αγγλίας στον Καναδά, για να επιστρέψουν τελικά, μετά από 15 χρόνια διαπραγματεύσεων, στην Λαϊκή Δημοκρατία της Πολωνίας στη δεκαετία του 1960.Gordon Swoger, "The Strange Odyssey of Poland's National Treasures, 1939–1961", , 2004, Dundurn Το 1961, όταν η βασιλική συλλογή επέστρεφε από ένα μακρύ ταξίδι, χαιρετίστηκε από τον Καμπάνα του Σιγισμούνδου και τους κάτοικους της Κρακοβίας. Σήμερα, 137 ταπετσαρίες ανήκουν στο Βασιλικό Κάστρο Βάβελ (2 από αυτές, Τοπίο δάσους με ελάφι και πάπια που πιάνουν ψάρια και Τοπίο δάσους με ελάφι και καμηλοπαρδάλεις από τον Νικολά Λεινιέρς, εκτίθενται στο Βασιλικό Κάστρο της Βαρσοβίας), η Ηθική πτώση της ανθρωπότητας πριν από το Κατακλυσμό, επιστράφηκε στην Πολωνία το 1977 ως δώρο από τη Σοβιετική Ένωση, βρίσκεται στο Βασιλικό Κάστρο της Βαρσοβίας και μία από τις αγνοούμενες, η οποία εμφανίστηκε στην μαύρη αγορά των αρχαιοτήτων τη δεκαετία του 1950 και αγοράστηκε από το Ρέικσμουζεουμ στο Άμστερνταμ. Σήμερα, οι 136 που εξακολουθούν να είναι στην κατοχή του Κάστρου Βάβελ, αποτελούν τις καλύτερες συλλογές ταπετσαριών στην Ευρώπη.

 Δείτε επίσης 
 Απομάκρυνση των πολωνικών εθνικών θησαυρών κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 
 .
 .
 .
 .
 .


 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Βασιλικό Κάστρο Βάβελ - Υφάσματα

Κατηγορία:Ταπισερί
Κατηγορία:Οίκος των Γιαγκελλόνων
Κατηγορία:Πολωνική-Λιθουανική Κοινοπολιτεία