Ο ιερός όρκος (Χόφμαν)

Ο ιερός όρκος () είναι διήγημα του Ε. Τ. Α. Χόφμαν που δημοσιεύτηκε το 1817 στον δεύτερο τόμο της συλλογής Νυχτερινά. 

Μια Πολωνή κόμισσα έχει ένα όραμα στο οποίο πιστεύει ότι παντρεύτηκε με τον αρραβωνιαστικό της που βρίσκεται στο πεδίο της μάχης. Λίγο καιρό αργότερα ανακαλύπτει ότι είναι έγκυος και οι συγγενείς της αναρωτιούνται αν έχει συμβεί πραγματικά ένα υπερφυσικό γεγονός. Το παιδί της απάγεται από έναν αξιωματικό. Σε αναδρομική αφήγηση παρατίθεται η ιστορία της και τα γεγονότα που οδήγησαν στον βαρύ όρκο της να ακολουθήσει τη μοναχική ζωή και να καλύπτει το πρόσωπό της μέχρι το τέλος των ημερών της. 

Η ιστορία διαδραματίζεται κατά τη διάρκεια του Πολωνικού πολέμου της ανεξαρτησίας, 20 χρόνια μετά τον Πρώτο διαμελισμό της Πολωνίας, γύρω στο 1792, και παρουσιάζει αρκετές αναλογίες με τη νουβέλα Η μαρκησία φον Ο. (1808) του Χάινριχ φον Κλάιστ. 

 Υπόθεση 
Η ιστορία αρχίζει in medias res με την περιγραφή ενός μυστηριώδους γεγονότος: την άφιξη στο σπίτι του δημάρχου της πολωνικής συνοριακής πόλης Λ. της νεαρής μοναχής Σελεστίνας. Η γυναίκα είναι έγκυος και μετά τον τοκετό, η οικογένεια του δημάρχου αισθάνεται μια συναισθηματική σύνδεση, αλλά η μυστηριώδης, μόνιμα καλυμμένη με μαύρο πέπλο γυναίκα αποτρέπει κάθε οικειότητα. Λίγους μήνες αργότερα, ένας αξιωματικός εισβάλλει στο σπίτι για να απαγάγει το μωρό. Στην προσπάθεια να το σώσει, το πέπλο της Σελεστίνας σκίζεται και εμφανίζεται μια μάσκα. Ο δήμαρχος αντιστέκεται στον εισβολέα, ο οποίος του λέει ότι είναι ο πατέρας του παιδιού και εξαφανίζεται με το βρέφος στην αγκαλιά. Λίγο αργότερα φτάνουν ο πρίγκιπας φον Ζ. και η ηγουμένη και παίρνουν τη Σελεστίνα, η οποία είναι άκαμπτη και σιωπηλή βυθισμένη σε μια κατάσταση που έμοιαζε με «αυτόματο». Τα αυτόματα στο έργο του Ε.Τ.Α. Χόφμαν δεν διακρίνονται σαφώς αν είναι φυσικά ζωντανά όντα ή κατασκευασμένες μηχανέςΣτη συνέχεια, μια ασυνήθιστα επίσημη κηδεία στο μοναστήρι των Κιστερκιανών παρέχει τροφή για συζητήσεις. Κυκλοφορεί η φήμη ότι η νεκρή ήταν η κόμισσα Ερμενεγκίλντα φον Ζ., η οποία λέγεται ότι βρισκόταν στην Ιταλία με τη θεία της, την πριγκίπισσα φον Ζ.  

Στο δεύτερο μέρος, προστίθεται αναδρομικά το υπόβαθρο αυτών των γεγονότων: Πριν από την εξέγερση του Κοστσιούσκο, στο πατρογονικό κτήμα του Πολωνού κόμη Νέπομουκ φον Ζ. γίνονταν πατριωτικές συναθροίσεις. Η κόρη του οικοδεσπότη, η νεαρή Ερμενεγκίλντα ερωτεύτηκε τον 20χρονο κόμη Στανισλάους φον Ρ. και η σύνδεσή τους οδήγησε σε υπόσχεση γάμου. Ο Στανισλάους συμμετείχε στην εξέγερση και τραυματίστηκε σοβαρά, κρατήθηκε στη ζωή μόνο με τη σκέψη της αγαπημένης του. Ωστόσο, όταν συνήλθε και επέστρεψε, η Ερμενεγκίλντα του δήλωσε ότι διακόπτει τον αρραβώνα και θα συναινούσε στον γάμο μόνο όταν απελευθερωθεί η πατρίδα τους. Ο νεαρός κόμης εντάχθηκε πάλι στον στρατό. Ωστόσο, η νεαρή κόμισσα φαίνεται να κυριεύτηκε από τύψεις και σχεδόν τρελάθηκε, έτσι που τη βασάνιζε η αϋπνία και αισθήματα ενοχής, τόσο που σταδιακά άρχισε να ζει σε αυταπάτες. 

Λίγο καιρό μετά την αναχώρηση του Στανισλάους, ο ξάδερφός του κόμης Ξαβιέ επισκέφτηκε το κτήμα με αναρρωτική άδεια. Αρχικά, η Ερμενεγκίλντα νόμιζε ότι έβλεπε τον Στανισλάους. Ο Ξαβιέ ξεκαθάρισε τη σύγχυση και καθημερινά της εξιστορούσε ιστορίες για τη γενναιότητα του Στανισλάους στη μάχη και της μετέφερε τις δηλώσεις αγάπης του, τις οποίες εξωραΐζε ολοένα και περισσότερο, αφού ο ίδιος είχε καταληφθεί από έρωτα για την κοπέλα. Ο κόμης Νέπομουκ παρατήρησε την κόρη του να αναρρώνει ψυχικά με τη συντροφιά του νεαρού άνδρα και ταυτόχρονα είδε την προοπτική ενός νέου γαμπρού. Ξαφνικά, ωστόσο, ο Ξαβιέ έφυγε βιαστικά από το κτήμα.

Μια μέρα, η Ερμενεγκίλντα τους ανακοίνωσε ότι πήγε στο πεδίο της μάχης και παντρεύτηκε τον Στανισλάους. Μετά τον γάμο αυτός σκοτώθηκε, γι' αυτό πλέον ήθελε να ζήσει ως πενθούσα χήρα. Τα λόγια της θεωρήθηκαν ως όραμα και ως εκ τούτου ως επιδείνωση της ψυχικής της κατάστασης. Η πριγκίπισσα Ζ. σύντομα συνειδητοποίησε ότι η Ερμενεγκίλντα ήταν έγκυος. Μέσα στη σύγχυση, ο κόμης Ξαβιέ έφτασε με την είδηση του θανάτου του Στανισλάους. Η πριγκίπισσα Ζ. υπολόγισε ότι η ώρα του θανάτου του συνέπιπτε με το όραμα της Ερμενεγκίλντα. Ο Ξαβιέ μάταια προσπάθησε να κερδίσει το χέρι της Ερμενεγκίλντας, αποκαλύπτοντας ότι την είχε βιάσει εκείνη την ημέρα που είχε παραισθήσεις ότι παντρεύτηκε τον Στανισλάους. Μετά την ομολογία, η εξαπατημένη γυναίκα βίωσε μια κατάσταση συναισθηματικού χάους ανάμεσα στην τρέλα, την άγρια οργή και στιγμές διαύγειας. Μετά από μια συνομιλία με τον εξομολογητή της, ορκίστηκε να φοράει μάσκα και πέπλο που κρύβουν το πρόσωπό της μέχρι τον θάνατό της και να συνεχίσει τη ζωή της στο μοναστήρι με μετάνοια και ταπείνωση. 

Το σχέδιο που καταρτίστηκε από κοινού στην οικογένεια ήταν να μεταφερθεί η Ερμενεγκίλντα στο μοναστήρι, ενώ η πριγκίπισσα Ζ. να δώσει την εντύπωση ότι ταξιδεύει μαζί της στην Ιταλία. Την ώρα του τοκετού, θα μεταφέρονταν στο σπίτι του φίλου τους δημάρχου. Έτσι, φτάνει τελικά στην οικογένεια του δημάρχου της παραμεθόριας πόλης Λ.. 

 Χρόνια αργότερα 
Σε αυτό το σημείο ένα σύντομο επεισόδιο ολοκληρώνει την ιστορία. Ο απαγωγέας του παιδιού ήταν ο κόμης Ξαβιέ. Το κλεμμένο παιδί πέθανε στο δρόμο και ο Ξαβιέ εξαφανίστηκε χωρίς ίχνη. Υπέθεσαν ότι αυτοκτόνησε, αλλά στην πραγματικότητα, λίγα χρόνια αργότερα, κάποιος τον συνάντησε τυχαία και του μίλησε σε έναν κήπο μοναστηριού κοντά στη Νάπολη. Έντρομος ο μοναχός σκέπασε το πρόσωπό του και έτρεξε να απομακρυνθεί.

 Θέματα 
Εκτός από την «εικόνα της Πολωνίας», περιλαμβάνονται συχνά επανεμφανιζόμενα θέματα στο έργο του  Ε. Τ. Α. Χόφμαν: το μοτίβο του αυτόματου, ζητήματα ψυχικών διαταραχών, τρέλας ή ενόρασης σε ανώτερες σφαίρες της πραγματικότητας, παραισθήσεις, οράματα, η διαδεδομένη στην εποχή θεωρία του Φραντς Άντον Μέσμερ περί ζωικού μαγνητισμού.

 Μετάφραση στα ελληνικά 

 Η νουβέλα περιλαμβάνεται στη συλλογή του Ε. Τ. Α. Χόφμαν Νυχτερινά, μετάφραση: Γιάννης Καλιφατίδης, εκδόσεις Σμίλη, 2015

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Ε. Τ. Α. Χόφμαν
Κατηγορία:Γερμανικές νουβέλες
Κατηγορία:Ρομαντισμός