Πολιτισμός Μποτάι

Ο πολιτισμός του Μποτάι είναι ένας αρχαιολογικός πολιτισμός (περ. 3700–3100 π.Χ.)  της προϊστορικής βόρειας Κεντρικής Ασίας. Πήρε το όνομά του από τον οικισμό Μποτάι στο σημερινό βόρειο Καζακστάν. Ο πολιτισμός του Μποτάι έχει δύο άλλες μεγάλες τοποθεσίες: το Κράσνι Γιαρ και τη Βασίλκοβκα.

Η τοποθεσία Μποτάι βρίσκεται στον Ιμανμπούρλικ, παραπόταμο του Ισίμ. Η τοποθεσία έχει τουλάχιστον 153 οικίες σε λάκκους. Ο οικισμός καταστράφηκε εν μέρει από τη διάβρωση του ποταμού, που εξακολουθεί να εμφανίζεται, και από τη διαχείριση της δασικής έκτασης.

 Αρχαιολογία 
Ο πολιτισμός του Μποτάι προέκυψε με τη μετάβαση από τον τρόπο ζωής των νομάδων κυνηγών-τροφοσυλλεκτών με ποικιλία θηραμάτων σε έναν καθιστικό τρόπο ζωής με μια διατροφή, που βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στο κρέας αλόγου. Οι οικισμοί του Μποτάι αποτελούνταν από οικίες σε λάκκους και ήταν σχετικά μεγάλοι και μόνιμοι, με μεγαλύτερο στο Μποτάι με πάνω από 160 σπίτια. Ο πληθυσμός του πολιτισμού του Μποτάι έχει συνδεθεί με τα παλαιότερα στοιχεία για την κτηνοτροφία αλόγων. Τεράστιες ποσότητες οστών αλόγων βρέθηκαν μέσα και γύρω από τους οικισμούς Μποτάι, μαζί με περιβόλους που μοιάζουν με μαντρί, και μεγάλες ποσότητες κοπριάς αλόγων, υποδηλώνοντας ότι ο πληθυσμός Μποτάι διατηρούσε άλογα ή ακόμη και τα εξημέρωνε. Τα αρχαιολογικά δεδομένα υποδηλώνουν ότι οι Μποτάι ήταν μη νομάδες κτηνοτρόφοι και επίσης εξημέρωναν σκυλιά. 

Ορισμένοι ερευνητές αναφέρουν ότι τα άλογα εξημερώθηκαν τοπικά από τους Μποτάι.         Κάποτε θεωρήθηκε ότι τα περισσότερα από τα άλογα ήταν πιθανώς τα άγρια είδη, Equus ferus, τα οποία κυνηγήθηκαν με τόξα, βέλη και δόρατα. Ωστόσο, στοιχεία που αναφέρθηκαν το 2009 για αγγεία που περιέχουν γάλα φοράδας και οστά αλόγου με ενδεικτικά σημάδια εκτροφής μετά την εξημέρωση έχουν δείξει μια πολύ ισχυρότερη περίπτωση για τον πολιτισμό Μποτάι ως κύριο χρήστη οικόσιτων αλόγων κατά περίπου το 3.500 π.Χ., κοντά στα 1.000 χρόνια νωρίτερα από την προηγούμενη επιστημονική συναίνεση. Τα άλογα Μποτάι ήταν κυρίως πρόγονοι των αλόγων του Przewalski και συνεισέφεραν κατά 2,7% στην καταγωγή τους στα σύγχρονα οικόσιτα άλογα. Έτσι, τα σύγχρονα άλογα μπορεί να είχαν εξημερωθεί σε άλλα κέντρα προέλευσης. 
μικρογραφία| Απεικόνιση μιας δομής σπιτιών Μποτάι.
Ωστόσο, πιο πρόσφατες μελέτες που αναλύουν την οδοντική πέτρα υποδηλώνουν απουσία κατανάλωσης γαλακτοκομικών προϊόντων μεταξύ των ατόμων του πολιτισμού Μποτάι. Αυτό το εύρημα θα απέκλειε δυνητικά προηγούμενα συμπεράσματα σχετικά με το άρμεγμα αλόγων χρησιμοποιώντας την παρουσία ζωικών λιπών σε αγγεία, εκτός εάν το άρμεγμα χρησιμοποιήθηκε για άλλο σκοπό, όπως εκτροφή οικόσιτων ζώων με το χέρι.

Έχει επιβεβαιωθεί ότι τα άλογα Μποτάι δεν ήταν οι πρόγονοι του κοινού σύγχρονου αλόγου Equus caballus, αλλά παρόλα αυτά ήταν εξημερωμένα. Τρεις τύποι φθοράς των δοντιών και των οστών στις γνάθους αλόγων Μποτάι δείχνουν ότι χρησιμοποιήθηκαν για τον έλεγχο των αλόγων (δηλαδή με τη χρήση ηνίων ή χαλινών) και βρέθηκαν υπολείμματα αλόγων με τον τόπο χρώματος του τριχώματος TRPM1. Τα άλογα με δύο αντίγραφα αυτού του γονιδίου έχουν επίσης στατική νυχτερινή τύφλωση. Το να μην μπορείς να δεις σε αμυδρό φως είναι ένα σημαντικό μειονέκτημα στην άγρια φύση στις στέπες, επομένως είναι απίθανο τα άλογα να επιβιώσουν για να εγκατασταθούν σε έναν πληθυσμό, εκτός και αν προστατεύονταν από ανθρώπους που τα εκτιμούσαν.  Οι αλλαγές στο χρώμα του τριχώματος είναι ένας τυπικός πρώιμος δείκτης εξημέρωσης και έχουν συσχετιστεί με την εξημέρωση στο E. caballus. 

Αν και σύγχρονοι με τους πολιτισμούς της Εποχής του Χαλκού και της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού σε άλλα μέρη της ευρασιατικής στέπας, δεν υπάρχουν στοιχεία για τη μεταλλουργία στους οικισμούς Μποτάι. Τα εργαλεία παράγονταν από πέτρα και οστά αλόγων, με μια μετατόπιση στην παραγωγή λίθινων εργαλείων από τους μικρολίθους των προηγούμενων πολιτισμών νομαδικών κυνηγών σε μεγαλύτερες διόψεις. Η κεραμική του πολιτισμού είχε απλά σχήματα, με τα περισσότερα παραδείγματα να είναι γκρι χρώματος και χωρίς υάλωμα. Οι διακοσμήσεις είναι γεωμετρικές, που περιλαμβάνουν εκκολαπτόμενα τρίγωνα και ρόμβους καθώς και μοτίβα βημάτων. Σημεία και κύκλοι χρησιμοποιήθηκαν επίσης ως διακοσμητικά μοτίβα. 

 Γλωσσική αναδόμηση 
Ο Άσκο Πάρπολα υποδεικνύει ότι η γλώσσα του πολιτισμού του Μποτάι δεν μπορεί να ταυτιστεί οριστικά με καμία γνωστή γλώσσα ή γλωσσική οικογένεια.  Προτείνει ότι η πρωτοουγγρική λέξη *lox για το «άλογο» είναι δανεισμός από τη γλώσσα του πολιτισμού των Μποτάι. Ωστόσο, ο Βλάντιμιρ Ναπόλσκιχ πιστεύει ότι προέρχεται από το πρωτο-τοχαριανό *l(ə)wa («θήραμα· ζώα»). 

Ο Βάτσλαβ Μπλάτζεκ εξέτασε μια προηγούμενη πρόταση του Ταμάζ Γκαμκρελίτζε, ο οποίος υποστήριξε ότι ο λαός Μποτάι μιλούσε μια μορφή ιενισεϊκών γλωσσών. Σύμφωνα με τον ίδιο, τα γλωσσικά δεδομένα παρέχουν κάποια υποστήριξη για μια πατρίδα στην Κεντρική Ασιατική Στέπα, πριν από τη μετανάστευση στη Σιβηρία. Αυτή η γλώσσα θα μπορούσε να συνεισφέρει ορισμένα δάνεια που σχετίζονται με την ιππασία και την κτηνοτροφία, όπως η λέξη για το άλογο (ιενισαϊκό *ʔɨʔχ-kuʔs «επιβήτορας» και ινδοευρωπαϊκό *H₁ek̂wos «εξημερωμένο άλογο»), προς την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή. 

 Αρχαιογενετική 
Γενετικές αναλύσεις που πραγματοποιήθηκαν σε πέντε δείγματα Μποτάι, τέσσερα από τα οποία αποδείχθηκαν αρσενικά και ένα θηλυκό, αποκάλυψαν υψηλή γενετική συγγένεια μεταξύ τους και των «κυνηγών-συλλεκτών της Δυτικής Σιβηρίας» (WSHG), ένα γενετικό σύμπλεγμα που αντιπροσωπεύεται από τρία άτομα κυνηγών-τροφοσυλλεκτών που χρονολογούνται περίπου στο 5.000 π.Χ. από τη ρωσική δασική ζώνη ανατολικά των Ουραλίων στην περιφέρεια Τιουμέν. Και οι δύο αντλούν την καταγωγή τους κυρίως από μια πηγή της Αρχαίας Βόρειας Ευρασιατικής ("ANE"),   με πρόσθετες συνεισφορές από μια πηγή "Αρχαίας Ανατολικής Ασίας" (AEA) σε χαμηλότερες αναλογίες, αλλά ελαφρώς υψηλότερες μεταξύ των Μποτάι σε σύγκριση με των WSHG.   Υπάρχουν πρόσθετες ενδείξεις για δευτερεύουσα γονιδιακή ροή μιας ευρωπαϊκής καταγωγής σαν κυνηγός-τροφοσυλλέκτης Μποτάι και WSHG, που αντιπροσωπεύεται καλύτερα από τους Ανατολικούς Κυνηγούς-Συλλέκτες, οι οποίοι έχουν οι ίδιοι συγγένεια με τους Αρχαίους Βορειοευρασιάτες και τους Δυτικούς Κυνηγούς-Συλλέκτες .  
μικρογραφία| Συχνότητα ευρασιατικών προγονικών συστατικών. Η καταγωγή που μοιάζει με ANE εμφανίζεται με κόκκινο χρώμα. Οι Μποτάι εμφανίζουν ελαφρώς υψηλότερες ανατολικές καταβολές από τους WSHG.
Μποτάι και WSHG μπορούν να μοντελοποιηθούν ως προερχόμενες από καταγωγή κυρίως από μια πηγή παρόμοια με EHG και ANE, με κάποια ροή γονιδίων από έναν πληθυσμό που μοιάζει με AEA. Αυτό το μοντέλο μπορεί να απλοποιηθεί στη μοντελοποίηση Μποτάι και WSHG για να προκύψει η καταγωγή τους από τον συνδυασμό ενός πληθυσμού που μοιάζει με EHG και ενός πληθυσμού παρόμοιου με τις πρώιμες μούμιες Ταρίμ από τη Σιντσιάνγκ (Tarim_EMBA1), που είχαν τον "ταιριαστό" συνδυασμό των στοιχείων της Αρχαίας Βόρειας Ευρασίας και της Αρχαίας Ανατολικής Ασίας. Ωστόσο, οι Μποτάι, σε σύγκριση με τους WSHG, χρειάζονται μια μικρή επιπλέον συνεισφορά AEA. Διαφορετικά μοντέλα εκτίμησαν τη συνολική συνεισφορά που σχετίζεται με την Ανατολική Ασία για τους Μποτάι σε ~17,0±2,2% (12-30%), με το υπόλοιπο να σχετίζεται με συστατικά EHG και ANE.  Το γεγονός της πρόσμιξης εκτιμήθηκε ότι έλαβε χώρα περίπου το 7.000 π.Χ.. 

Δύο ακόμη άτομα Μποτάι ελέγχθηκαν τον Σεπτέμβριο του 2015. Ένα δείγμα ανήκε στην απλοομάδα μιτοχονδριακού DNA K1b2 και στην πατρική απλοομάδα O-M268 (με 97,1% πιθανότητα). 

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Κατηγορία:Αρχαιολογία στην Κεντρική Ασία