Η οικογένεια Ζέλικε

Η οικογένεια Ζέλικε () είναι θεατρικό έργο των Άρνο Χολτς και Γιοχάνες Σλαφ, το οποίο έκανε πρεμιέρα στις 7 Απριλίου 1890 στο Βερολίνο. Σε νατουραλιστικό ύφος, απεικονίζει μια οικογενειακή τργωδία στο μικροαστικό περιβάλλον του Βερολίνου.

 Υπόθεση 
Το έργο διαδραματίζεται στο Βερολίνο την παραμονή των Χριστουγέννων το 1892 στο σπίτι της οικογένειας Ζέλικε.

Η οικογένεια ζει σε μεγάλη φτώχεια. Ο Έντουαρντ, λογιστής που παραμελεί τη δουλειά του λόγω αλκοολισμού, και η γυναίκα του έχουν αποξενωθεί μετά από τριάντα χρόνια γάμου. Τα τέσσερα παιδιά τους, η Τόνι (22 ετών), ο Άλμπερτ (18), ο Βάλτερ (12) και η Λίντσεν (8) που πάσχει από σοβαρή ασθένεια των πνευμόνων, υποφέρουν από τους συνεχείς καυγάδες των γονιών τους και τις εκρήξεις θυμού του συχνά μεθυσμένου και βίαιου πατέρα τους. Άλλοι χαρακτήρες: ο Γκούσταβ Βεντ, νεαρός υποψήφιος πάστορας που ζει σε δωμάτιο της οικογένειας ως υπενοικιαστής, ερωτευμένος με την Τόνι. Ο ηλικιωμένος Κόπελκε, φίλος που φροντίζει την οικογένεια.

Η δράση ξεκινά με τη μητέρα να στέλνει τους γιους της Άλμπερτ και Βάλτερ να αναζητήσουν τον πατέρα τους - ο οποίος, όπως συνηθίζει, δεν έχει επιστρέψει ακόμη σπίτι - γιατί είναι παραμονή Χριστουγέννων και θέλουν να περάσουν το βράδυ μαζί. Μετά την αποχώρηση των δύο, η μητέρα είναι μόνη με την κόρη της, την οκτάχρονη Λίντσεν, και τον γέρο Κόπελκε, ο οποίος έχει έρθει να φροντίσει το βαριά άρρωστο κοριτσάκι. Η οικογένεια δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να φέρει γιατρό, έτσι ο Κόπελκε τους επισκέπτεται κάθε μέρα και προσπαθεί να βοηθήσει το παιδί με τις θεραπείες του. Τέλος εμφανίζεται και ο Γκούσταβ Βεντ και η Τόνι. Ο Βεντ εξηγεί ότι έχει διοριστεί σε μια μακρινή αγροτική ενορία και προτείνει στην Τόνι να παντρευτούν, της υπόσχεται μια καλύτερη ζωή. Η κοπέλα εξακολουθεί να διστάζει γιατί πιστεύει ότι πρέπει να προσέχει τους γονείς της, αλλά δεν είναι εντελώς αντίθετη στην ιδέα.

Ο Βεντ και ο Κόπελκε φεύγουν. Μετά από πολύωρη αναμονή, ο Έντουαρντ Ζέλικε εμφανίζεται επιτέλους στις δύο η ώρα το πρωί. Είναι σε καλή διάθεση και μάλιστα έχει φέρει δώρα και ένα χριστουγεννιάτικο δέντρο, αλλά είναι μεθυσμένος. Όμως η διάθεσή του χειροτερεύει αισθητά και τελικά καταφεύγει σε προσβολές και μάλιστα δηλώνει ότι θα προτιμούσε να σκοτωθεί και να σκοτώσει και όλη την οικογένεια. Τελικά τον παίρνει ο ύπνος στο τραπέζι της κουζίνας. Ενώ κοιμάται, η Λίντσεν πεθαίνει.

Το επόμενο πρωί, μετά τον θάνατο της Λίντσεν και έναν άλλο καυγά, ο Έντουαρντ φεύγει. Η γυναίκα του πέφτει σε κατάθλιψη και εύχεται τον θάνατο.

Ο Βεντ και ο Κόπελκε καταφτάνουν και προσπαθούν να παρηγορήσουν τη θλιμμένη οικογένεια. Ο Βεντ, που θέλει να μιλήσει στους γονείς της Τόνι για την πρόταση γάμου, μαθαίνει από την Tόνι ότι άλλαξε γνώμη λόγω της αλλαγής της κατάστασης. Ακολουθεί ένας μακρύς διάλογος στον οποίο μιλούν για το μέλλον τους, την οικογενειακή κατάσταση και τους λόγους για τους οποίους η Τόνι πρέπει να μείνει: η συνείδησή της δεν της επιτρέπει να αφήσει τη μητέρα της μόνη. Ο Βεντ αναγνωρίζει την αυτοθυσία της και αν και η κοπέλα δεν του δίνει ελπίδες, το έργο τελειώνει με τα λόγια του Βεντ, ο οποίος δεν θέλει να την εγκαταλείψει και της λέει: «Θα επιστρέψω!»

 Νατουραλιστικό θέατρο 
Το νατουραλιστικό δράμα γράφτηκε σύμφωνα με τη θεωρία του «συνεπούς νατουραλισμού» που είχαν αναπτύξει οι  Άρνο Χολτς και Γιοχάνες Σλαφ στο προγραμματικό τους κείμενο Τέχνη: η ουσία και οι νόμοι της και απεικονίζει τέλεια την πρόθεση του νατουραλισμού: τη δημιουργία ενός λογοτεχνικού έργου με στόχο την αναπαράσταση της ζοφερής πραγματικότητας, της καθημερινότητας του προλεταριάτου και της μικροαστικής τάξης.

 Κριτική 
Ο Τέοντορ Φοντάνε εξήρε την καινοτομία του έργου και την αριστοτεχνική περιγραφή του περιβάλλοντος και των χαρακτήρων, αν και επέκρινε την έλλειψη πλοκής και τους πολύ αρνητικούς χαρακτήρες. Σχεδόν όλοι οι άλλοι θεατρικοί κριτικοί το απέρριψαν για τους ίδιους λόγους και θεώρησαν ότι ήταν μια υπερβολικά λεπτομερής ρεαλιστική απεικόνιση.

Το έργο μπορεί να γίνει κατανοητό σαν μια μελέτη περιβάλλοντος με την οποία οι συγγραφείς σκόπευαν να καταγγείλουν κοινωνικά προβλήματα όπως ο αλκοολισμός, η οικογενειακή βία, η φτώχεια, θέματα που είχαν αποσιωπηθεί από την παραδοσιακή λογοτεχνία, και να συμβάλλουν στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης σύμφωνα με την κοσμοθεωρία τους.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά θεατρικά έργα