Πριν από την ανατολή

Πριν από την ανατολή () ή Πριν ξημερώσει είναι πεντάπρακτο κοινωνικό δράμα του Γερμανού θεατρικού συγγραφέα Γκέρχαρτ Χάουπτμαν που εκδόθηκε το 1889.

Η πρεμιέρα στις 20 Οκτωβρίου 1889 στο Βερολίνο σηματοδότησε την αρχή του νατουραλισμού στο γερμανικό θέατρο και την άνοδο του σχεδόν άγνωστου μέχρι τότε Χάουπτμαν. Το έργο προκάλεσε ένα από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα στην ιστορία του γερμανικού θεάτρου. Το αστικό κοινό σοκαρίστηκε επειδή απεικονίζονται ανοιχτά η σεξουαλικότητα και ο αλκοολισμός.

Κεντρικής σημασίας είναι η θεωρία του ντετερμινισμού: Ο άνθρωπος δεν είναι ελεύθερος στις αποφάσεις και τις δυνατότητές του, αλλά διαμορφώνεται και περιορίζεται αποφασιστικά από τους παράγοντες της κληρονομικότητας, του περιβάλλοντος και της ανατροφής.

 Σύνοψη 
Το έργο παρουσιάζει τον εκφυλισμό μιας αγροτικής οικογένειας που έχει πλουτίσει μετά από ανακάλυψη άνθρακα στα κτήματά της. Πολλά μέλη είναι εθισμένα στο αλκοόλ. Μόνο η νεαρή Έλεν διαφέρει από το περιβάλλον της επειδή μεγάλωσε σε οικοτροφείο και η θέση της έτσι διαχωρίζεται από την υπόλοιπη οικογένεια ως προς την εκπαίδευση και τις συνήθειες. Ως αποτέλεσμα της διαφοροποίησής της, υποφέρει στο περιβάλλον του σπιτιού του πατέρα της. Όταν ο Άλφρεντ Λοτ, ένας παλιός συμφοιτητής του κουνιάδου της έρχεται να τον επισκεφθεί για μια μελέτη του, ερωτεύονται και κάνουν όνειρα να ξεκινήσουν μια νέα ζωή μαζί. Ωστόσο, ο Λοτ την εγκαταλείπει χωρίς δισταγμό όταν πληροφορείται για τον αλκοολισμό της οικογένειας γιατί είναι πεπεισμένος ότι είναι κληρονομικός και ανησυχεί για το μέλλον των παιδιών τους. Η ευαίσθητη Έλεν αυτοκτονεί.

 Δομή 
Η δομή του δράματος βασίζεται σε γενικές γραμμές στο κλασικό μοντέλο και αποτελείται από πέντε πράξεις. Η ιστορία περιγράφει μια μέρα από τη ζωή μιας αγροτικής οικογένειας και διαδραματίζεται στο κτήμα τους. Η δράση ξεκινά σε μια φανταστική πόλη της Σιλεσίας νωρίς το βράδυ μιας ζεστής μέρας του Σεπτεμβρίου και αναπτύσσεται σε λίγο περισσότερο από 24 ώρες. Διατηρούνται οι τρεις ενότητες τόπου, χρόνου και δράσης, ωστόσο, καταργούνται οι κανόνες της ευγενικής καταγωγής και της ευπρέπειας. Η πλοκή βασίζεται στην «πυραμίδα του Γκούσταβ Φράιταγκ»: εισαγωγή, κλιμάκωση, κορύφωση, πτώση και καταστροφή. Η ερωτική εξομολόγηση της Έλεν αποτελεί την κορύφωση στην τρίτη πράξη και η αυτοκτονία της στο τέλος την καταστροφή.

 Υπόθεση 

 Πρώτη πράξη 
Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του στο Βίτσντορφ, μια μικρή πόλη στη Σιλεσία, όπου σκοπεύει να γράψει μια αναφορά για τις συνθήκες των ανθρακωρύχων, ο οικονομολόγος Άλφρεντ Λοτ μαθαίνει ότι ο παλιός συμφοιτητής του μηχανικός Χόφμαν ζει εκεί από τότε που παντρεύτηκε τη Μάρθα Κράουζε, μια γυναίκα από αγροτική οικογένεια που έγινε πλούσια λόγω απροσδόκητων ανακαλύψεων άνθρακα, και τον επισκέπτεται. Οι δύο φίλοι μοιράζονταν τις ίδιες πολιτικές απόψεις κατά τη διάρκεια των φοιτητικών τους χρόνων και συζητούν για τα ιδανικά που είχαν, αλλά τώρα μόνο ο Λοτ ασχολείται με αυτά, ενώ ο Χόφμαν απολαμβάνει την πολυτελή ζωή του. Ο Χόφμαν προσκαλεί τον Λοτ να μείνει για δείπνο. Ο ανιψιός της κυρίας Κράουζε, Βίλχελμ Καλ, είναι επίσης παρών στο δείπνο. Όλοι στο τραπέζι πίνουν άφθονο αλκοόλ, εκτός από τον Λοτ που το αποστρέφεται και υπογραμμίζει τα κακά αποτελέσματα της έξης περιγράφοντας τη συνάντησή του με έναν μεθυσμένο αγρότη στην τοπική ταβέρνα, χωρίς ωστόσο να γνωρίζει ότι αυτός είναι ο Κράουζε - ο αρχηγός της οικογένειας. Όλοι στο τραπέζι ντρέπονται. Η Έλεν - κόρη του Κράουζε από τον πρώτο του γάμο και μικρότερη αδερφή της Μάρθας - η οποία αρχίζει να αναπτύσσει μια κάποια συμπάθεια για τον Λοτ, φεύγει από το δωμάτιο ντροπιασμένη.

 Δεύτερη πράξη 
Τα χαράματα μετά την άφιξη του Λοτ, ο αγρότης Κράουζε επιστρέφει από την ταβέρνα μεθυσμένος και τρεκλίζοντας. Μη μπορώντας να σταθεί, αφήνει την κόρη του Έλεν να τον βοηθήσει, αλλά την αγκαλιάζει, την κοιτάζει με λάγνο βλέμμα και κάνει «απρεπείς χειρονομίες». Η Έλεν τον απωθεί και τον μεταφέρει στο σπίτι με τη βοήθεια ενός εργάτη. Λίγο αργότερα, ο Βίλχελμ Καλ βγαίνει κρυφά μισοντυμένος από το δωμάτιο της κυρίας Κράουζε, αποκαλύπτοντας τη σχέση με τη θεία του. Η Έλεν και ο Λοτ βγαίνουν στην αυλή και συζητούν για διάφορα: τη λογοτεχνία, τις σοσιαλιστικές ιδέες του Λοτ, την ισότητα των ανθρώπων. Η κοπέλα τον θαυμάζει για τις απόψεις του, αλλά φοβάται ότι μπορεί να βρει γελοίες τις δικές της, οπότε τελειώνει βιαστικά τη συζήτηση. Στη συνέχεια, η Έλεν μαλώνει με τη μητριά της επειδή σκοπεύει να απολύσει μια υπηρέτρια που έπιασε στο κρεβάτι με τον επιστάτη. Τελικά καταφέρνει να τη μεταπείσει απειλώντας την ότι θα αποκαλύψει τον δεσμό της με τον ανιψιό της.

 Τρίτη πράξη 
Ο γιατρός Σίμελπφενιγκ έρχεται να εξετάσει τη σύζυγο του Χόφμαν Μάρθα. Ο Χόφμαν και ο Δρ Σίμελπφενιγκ - όπως αποδεικνύεται αργότερα ένας πρώην συμφοιτητής του Λοτ - συζητούν για τον επικείμενο τοκετό της Μάρθας. Ο Χόφμαν ανησυχεί γιατί είχαν χάσει στο παρελθόν το πρώτο παιδί σε αποβολή. Ο γιατρός συμβουλεύει τον Χόφμαν μετά τη γέννηση του του παιδιού να το φροντίζει η Έλεν για να εξασφαλίσει την υγιή ανάπτυξή του, καθώς και η Μάρθα είναι αλκοολική. Μετά την αναχώρηση του γιατρού, στο δωμάτιο μπαίνει η Έλεν κλαίγοντας, απογοητευμένη από την κατάσταση στο σπίτι. Ο Χόφμαν, με πρόσχημα να την παρηγορήσει, προσπαθεί να την αποπλανήσει  Η Έλεν εξοργίζεται. Ακολουθεί έντονη λογομαχία, που διακόπτεται από την είσοδο του Λοτ.

Κάθονται να πάρουν πρωινό. Ο Χόφμαν ρωτά τον Λοτ τι τον έφερε στο Βίτσντορφ. Ο Λοτ του λέει για τη μελέτη των ανθρακωρύχων και την ελπίδα του να βελτιώσει τις συνθήκες διαβίωσής τους. Κατά τη διάρκεια της συνομιλίας, ο Χόφμαν παρατηρεί ότι η Έλεν κρέμεται από κάθε λέξη του Λοτ. Κατευθύνει τη συζήτηση προς τις γυναίκες και αναφέρει τον προηγούμενο αποτυχημένο αρραβώνα του Λοτ λέγοντας ότι δεν σκοπεύει να παντρευτεί γιατί καμία γυναίκα δεν του φαίνεται αρκετά καλή καθώς έχει πολλές απαιτήσεις. Η Έλεν παρακολουθεί σιωπηλά. Όταν ο Χόφμαν φεύγει, εξομολογείται στον Λοτ τον έρωτά της.

 Τέταρτη πράξη 
Η Έλεν και ο Λοτ συναντιούνται στον κήπο, έρχονται πιο κοντά, φιλιούνται και εξομολογούνται τον έρωτά τους. Του λέει ότι δεν μεγάλωσε στο κτήμα αλλά σε οικοτροφείο και μετά το τέλος της εκπαίδευσής της δυσκολεύεται να προσαρμοσθεί. Ωστόσο, δεν αναφέρει τους συγκεκριμένους λόγους, καθώς δεν έχει το θάρρος να του πει για τον αλκοολισμό της οικογένειάς της, από φόβο μήπως την εγκαταλείψει. Η συζήτηση διακόπτεται όταν φθάνουν υπηρέτες που τους ενημερώνουν ότι η Μάρθα πρόκειται να γεννήσει.

 Πέμπτη πράξη 
Είναι δύο η ώρα το πρωί. Ο Λοτ συζητά με τον γιατρό Σίμελπφενιγκ που βγαίνει από το δωμάτιο όπου γίνεται ο τοκετός. Θυμούνται τα παλιά και τις φιλοδοξίες εκείνης της εποχής, όταν σχεδίαζαν να ιδρύσουν μια νέα σοσιαλιστική αποικία στην Αμερική. Εξαιτίας των πολιτικών τους απόψεων κινδύνευαν να συλληφθούν και όταν ο Λοτ φυλακίστηκε για δυο χρόνια οι δρόμοι τους χώρισαν. Ο Σίμελπφενιγκ στη συνέχεια αφοσιώθηκε στις σπουδές ιατρικής και εγκαταστάθηκε στο Βίτσντορφ σαν γιατρός. Ο Σίμελπφενιγκ ενημερώνει τον Λοτ για τον αλκοολισμό της οικογένειας επειδή έχει παρατηρήσει τη σχέση του με την Έλεν. Ο Λοτ, που δεν είχε προηγουμένως συνειδητοποιήσει την έκταση του προβλήματος, απογοητεύεται και αποφασίζει να εγκαταλείψει την Έλεν. Της γράφει ένα αποχαιρετιστήριο γράμμα και φεύγει.

Το παιδί της Μάρθας και του Χόφμαν γεννιέται νεκρό. Η Έλεν ψάχνει τον Λοτ για να του το πει και ανακαλύπτει το γράμμα του. Νιώθει μόνη, δεν αντέχει άλλο την οικογένειά της και αυτοκτονεί.

 Διασκευές 

 1979: γερμανική ομώνυμη τηλεοπτική ταινία 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά θεατρικά έργα