Ρουντακί

Ο Ρουντακί (επίσης γνωστός και ως Ροντακί, Περσικά:   – 940 ή 940) ήταν ποιητής, αοιδός και μουσικός, ο οποίος θεωρείται ο πρώτος σημαντικός ποιητής που έγραψε στη νέα περσική γλώσσα. Ως ποιητής της αυτοκρατορικής αυλής κατά τη διάρκεια της αυτοκρατορίας των Σαμανιδών, φέρεται να έχει συνθέσει περισσότερους από 180.000 στίχους, ωστόσο μόνο ένα μικρό μέρος του έργου του έχει διασωθεί, το οποίο αποτελείται κυρίως από τμήματα της στιχουργικής του για τη συλλογή ινδικών μύθων που έχει τίτλο Καλίλα και Ντίμνα (Kalila wa-Dimna). 

Γεννήθηκε στο χωριό Μπανότζ, το οποίο βρίσκεται στη σημερινή περιοχή Ρουντακί του δυτικού Τατζικιστάν και πήρε το όνομά του από τον Ρουντακί. Το πιο σημαντικό μέρος της καριέρας του Ρουντακί πέρασε στην αυλή της αυτορκατορίας των Σαμανιδών. Ενώ οι βιογραφικές πληροφορίες τον συνδέουν με τον Σαμανίδη εμίρη Νασρ Β΄ (ο οποίος βασίλεψε κατά το χρονικό διάστημα ανάμεσα στο 914 και το 943), μπορεί να είχε ήδη προσχωρήσει στην αυλή κατά τη διάρκεια της ηγεσίας του προκατόχου του, του Αχμάντ Σαμανί (ο οποίος βασίλεψε στα χρόνια μεταξύ 907 και 914).

Η επιτυχία του Ρουντακί οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στην υποστήριξη του βασικού του προστάτη, του βεζίρη Αμπούλ Φαντλ αλ Μπαλαμί, ο οποίος πέθανε το 940 έχοντας διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην άνθηση της νέας περσικής λογοτεχνίας κατά τον 10ο αι. Μετά την πτώση του Μπαλαμί το 937, η καριέρα του Ρουντακί μπήκε στην περίοδο της παρακμής της, έως ότου τελικά αποβλήθηκε από την αυτοκρατορική αυλή. Κατά τα χρόνια που ακολούθησαν έζησε μέσα σε συνθήκες φτώχειας, πεθαίνοντας τυφλός και μόνος στην ιδιαίτερη πατρίδα του.

Στις μέρες μας, στο Ιράν, ο Ρουντακί αναγνωρίζεται ως ο «πατέρας της νέας περσικής ποίησης» και στο Τατζικιστάν ως «πατέρας της τατζικικής λογοτεχνίας».

 Όνομα 
Το πλήρες όνομά του Ρουντακί ήταν Αμπού Αμπντ Αλλάχ Τζαφάρ ιμπν Μοχάμεντ ιμπν Χακίμ ιμπν Αμπντ αλ Ραχμάν ιμπν Αδάμ αλ Ρουντακί αλ Σαΐρ αλ Σαμαρκαντί (Περσικά: ابوعبدالله جعفر بن محمد بن حکیم بن عبدالرحمن بن آدم الرودکی الشاعر سمرقندی). Η σωστή μεταγραφή του ονόματός του με λατινικούς χαρακτήρες είναι , ενώ το  είναι εξαραβισμένη του μορφή.  Άλλες μεταγραφές είναι οι μορφές Rudagi, Rawdhagi και Rudhagi. 

 Βιογραφία 
Ελάχιστες πληροφορίες είναι διαθέσιμες για τη ζωή του Ρουντακί, ενώ τα περισσότερα στοιχεία έχουν ανακατασκευαστεί με βάση τα ποιήματά του.  Ο Ρουντακί έζησε κατά τη διάρκεια της αυτοκρατορίας των Σαμανιδών (819 – 999), στους κόλπου της οποίας άρχισε να αναπτύσσεται και τελικά άκμασε η νέα περσική λογοτεχνία .   Όντας περσικής καταγωγής, ο Ρουντακί γεννήθηκε γύρω στο 858, στο χωριό Μπανότζ (Παντζρούντ), το οποίο βρίσκεται στην περιοχή Ρουντάκ, ανάμεσα στις πόλεις Σαμαρκάνδη και Μπουχάρα (οι οποίες σήμερα αποτελούν πόλεις του Ουζμπεκιστάν).  Η τύφλωση του Ρουντακί υπονοείται από τα γραπτά παλαιών ποιητών όπως ο Ντακικί (πέθανε το 977), ο Φερντοσί (πέθανε το 1020 ή το 1025), ο Αμπού Ζουραάχ αλ Μουαμαρί (10ος αι.) και ο Νασίρ Χουσράου (πέθανε μετά το 1070). Ο ιστορικός Αουφί (πέθανε το 1242), μάλιστα, αναφέρει ότι ο Ρουντακί γεννήθηκε τυφλός, αλλά αυτό έχει αμφισβητηθεί από ορισμένους σύγχρονους μελετητές, λόγω της εκφραστικής εικόνας της φύσης που δίνει ο Ρουντακί στα γραπτά του. 

Εκτός από ποιητής, ο Ρουντακί ήταν επίσης αοιδός και μουσικός.  Από την εποχή του σασανικού Ιράν (224 – 651), τα ποιήματα εκτελούνταν συνήθως ως τραγούδια με τη συνοδεία μουσικής.  Κατά τη διάρκεια της αυτοκρατορίας των Σασανιδών, η επίσημη, θρησκευτική και λογοτεχνική γλώσσα ήταν η Μέση Περσική.  Μετά τη μουσουλμανική κατάκτηση του Ιράν, η γλώσσα εισήλθε σε μια νέα φάση, με τη μορφή η οποία είναι γνωστή ως Νέα Περσική.  Ωστόσο, η μορφή αυτή δεν προέρχεται από τη λογοτεχνική μορφή της Μέσης Περσικής (γνωστή ως pārsīk, κοινώς ονομαζόμενη Φαρσί), την οποία μιλούσαν οι κάτοικοι της επαρχίας Φαρς και χρησιμοποιούνταν στα θρησκευτικά κείμενα του Ζωροαστρισμού. Για την ακρίβεια, προέρχεται από τη διάλεκτο η οποία ομιλείται από την αυλή της Κτησιφώνος, της πρωτεύουσας του σασανικού Ιράν και της βορειοανατολικής ιρανικής επαρχίας Χορασάν.   Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η Νέα Περσική ήταν γνωστή ως darī ή parsī-i darī . 

 Καριέρα 
μικρογραφία| Ο τάφος του Ρουντακί στο Παντζρούντ, κοντά στην πόλη Πεντζακέντ, η οποία βρίσκεται στο σημερινό Τατζικιστάν
Μέχρι την ηλικία των οκτώ ετών, ο Ρουντακί είχε απομνημονεύσει ολόκληρο το Κοράνι και έγραφε περίτεχνη ποίηση. Έκανε μαθήματα για να μάθει να παίζει τσανγκ (ένα έγχορδο που μοιάζει με άρπα) από έναν εξέχοντα μουσικό ονόματι Αμπντούλ Αμπάκ Μπαχτιάρ.  Από τα πρώτα χρόνια της καριέρας του, ο Ρουντακί έγινε πολύ δημοφιλής λόγω της ωραίας φωνής του, της δεξιοτεχνίας του στην ποίηση και στο τσανγκ.  Σωζόμενες βιογραφικές πληροφορίες συνδέουν τον Ρουντακί με τον Σαμανίδη εμίρη Νασρ Β΄ (ο οποίος βασίλεψε κατά το διάστημα ανάμεσα στο  914 και το 943) ή με τον βεζίρη του, τον Αμπούλ Φαντλ αλ Μπαλαμί (ο οποίος πέθανε το 940).  Ωστόσο, σύμφωνα με τον μελετητή της λογοτεχνίας Σασάν Ταμπαταμπάι, φαίνεται ότι ο Ρουντακί είχε ήδη ενταχθεί στην αυλή των Σαμανιδών από τον πατέρα του Νασρ Β΄ και προκάτοχό του, τον Αχμάντ Σαμανί (περίοδος βασιλείας 907 – 914). Όπως αναφέρει ο Ταμπαταμπάι, το γεγονός αυτό αποδεικνύεται από ένα ποίημα του Ρουντακί, στο οποίο προσπαθεί να παρηγορήσει τον Αχμάντ Σαμανί μετά τον θάνατο του πατέρα του Ισμαήλ Σαμανί το 907. 

Η καριέρα του Ρουντακί στην αυλή των Σαμανιδών θεωρείται το πιο σημαντικό κομμάτι της ζωής του. Ο ρόλος ενός ποιητή της αυλής δεν ήταν απλώς να ψυχαγωγεί τους άλλους, αλλά, αντίθετα, ήταν μια ουσιαστική πτυχή της περσικής αυλής. Σύμφωνα με τον Αρδασίρ Α΄ της Περσίας, τον πρώτο βασιλιά της συτοκρατορίας των Σασσανιδών, ο οποίος βασίλεψε ανάμεσα στο 224 και το 242, ένας ποιητής ήταν «μέλος της κυβέρνησης και το μέσο με το οποίο ενισχυόταν η εξουσία». Εκτός από το να επαινεί τον ηγέτη του και την επικράτειά του, αναμενόταν επίσης από τον ποιητή να δίνει συμβουλές και ηθική καθοδήγηση, πράγμα που σήμαινε ότι το Ρουντακί ήταν πιθανότατα έμπειρος και σε αυτόν τον τομέα.  Η επιτυχία του Ρουντακί οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στην υποστήριξη του βασικού του προστάτη, του Μπαλαμί. Ο τελευταίος έπαιξε σημαντικό ρόλο στην άνθηση της περσικής λογοτεχνίας τον 10ο αι.  Ο Μπαλαμί θεωρούσε τον Ρουντακί τον κορυφαίο ανάμεσα στους Πέρσες και Άραβες ποιητές. 

Ο Ρουντακί ήταν στενός φίλος με τον μαθητή του Σαχίντ Μπαλχί, κορυφαίο ποιητή και λόγιο της αυτοκρατορίας των Σαμανιδών. Μετά το θάνατο του Σαχίντ Σαχίντ το 936, ο Ρουντακί έγραψε μια ελεγεία αφιρεωμένη σε αυτόν.  Η καριέρα του Ρουντακί άρχισε να φτάνει στο τέλος της μετά την πτώση του Μπαλαμί το 937.  Μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, ο Ρουντακί έπεσε σε δυσμένεια στην αυτοκρατορική αυλή και αποπέμφθηκε από αυτήν.  Στη συνέχεια, ο Ρουντακί έζησε τα τελευταία του χρόνια μέσα στη φτώχεια, πεθαίνοντας τυφλός και μόνος στην ιδιαίτερη πατρίδα του το 940 ή το 941.  

Ο Γάλλος ιρανολόγος Ζιλμπέρ Λαζάρ θεωρούσε ότι ο πρώτος διάδοχος του Ρουντακί ήταν ο Αμπού Σακούρ Μαλχί, ο οποίος συνέθεσε πολλά εκτενή ποιήματα όπως το Afarin-nama.  

 Έργα 
μικρογραφία| Ποίηση του Ρουντακί σε ένα περσικό χειρόγραφο που δημιουργήθηκε στο Ιράν υπό τη δυναστεία των Κατζάρων, τον Ιανουάριο ή τον Φεβρουάριο του 1866
Σύμφωνα με τον Ασαντί Τουσί, η συλλογή σύντομων ποιημάτων του Ρουντακί αποτελούνταν από περισσότερους από 180.000 στίχους, αλλά το μεγαλύτερο μέρος της έχει χαθεί. Όσα λίγα αποσπάσματα έχουν απομείνει από τα γραπτά του Ρουντακί, κυρίως μεμονωμένοι στίχοι, μπορούν να βρεθούν στα περσικά λεξικά, ιδιαίτερα στο Lughat-i Furs του Ασαντί Τουσί. Έχουν επίσης διασωθεί μερικά ολοκληρωμένα ποιήματα, με πιο αξιοσημείωτη μια κασίντα (ευλογία ή ωδή) η οποία αποτελείται από 100 περόπου στίχους που αναφέρονται στο αγνώστου δημιουργού έργο Tarikh-i Sistan.  Η κασίντα ήταν αφιερωμένη στον Αμπού Τζαφάρ Αχμάντ ιμπν Μοχάμεντ, ο οποίος ηγήθηκε της περιοχής του Σιστάν ως κυβερνήτης της αυτοκρατορίας των Σαμανιδών από το 923 έως το 963.   Σο έργο αυτό, ο Ρουντακί αποκαλεί τον Αμπού Τζαφάρ αριστοκράτη σασανικής καταγωγής και «καμάρι του Ιράν», δείχνοντας έτσι μια αίσθηση συνέχειας στην ιρανική ταυτότητα από την περίοδο των Σασανιδών έως την περίοδο των Σαμανιδών.  Για αυτό το ποίημα, ο Αμπού Τζαφάρ αντάμειψε τον Ρουντακί με 10.000 ντινάρ. 

Το πιο γνωστό έργο του Ρουντακί είναι η στιχουργική μεταφορά που έγκανε για μια συλλογή ινδικών μύθων που έχει τίτλο Καλίλα και Ντίμνα (Kalila wa-Dimna),  μια συλλογή ινδικών μύθων.  Ο Νασρ Β΄ είχε διατάξει τον Μπαλαμί να μεταφράσει το βιβλίο από τα αραβικά στα περσικά, ενώ στη συνέχεια διόρισε "διερμηνείς" να το διαβάσουν δυνατά, ώστε να το μετατρέψει σε στίχους ο Ρουντακί, ο οποίος ήταν τυφλός.   Μόνο λίγοι από αυτούς τους στίχους του Ρουντακί έχουν διασωθεί.  Μερικοί από αυτούς έχουν εντοπιστεί στο έργο Lughat-i Furs.  Η ποίηση του Ρουντακί η οποία έχει διασωθεί είναι γενικά εύκολο να κατανοηθεί από τους εγγράμματους γηγενείς Πέρσες αναγνώστες παρά τις παραλλαγές στο λεξιλόγιο, τη μορφολογία των λέξεων και τα μοτίβα των φράσεων και των προτάσεων. 

Αν και ο Ρουντακί έδειχνε συμπάθειες υπέρ του Ισμαηλισμού στα γραπτά του, η ποίησή του είναι πλήρως κοσμική,  καθώς το Ισλάμ εδραιώθηκε κατά τον 10ο αι. Ωστόσο, οι Πέρσες εξακολουθούσαν να θυμούνται τη βαθιά ριζωμένη ζωροαστρική ιστορία τους.  Ο Ρουντακί είχε περισσότερο την τάση να αναφέρεται σε αρχαίες ιρανικές και ζωροαστρικές αντιλήψεις και όχι σε μουσουλμανικές.  Μερικά από τα ποιήματα του Ρουντακί γράφτηκαν στο προϊσλαμικό ύφος αντάρζ, δηλαδή, ως ηθική διδασκαλία, φιλική κριτική και συμβουλές για σωστή συμπεριφορά τόσο σε ιδιωτικό όσο και σε δημόσιο επίπεδο.  Ένα παράδειγμα των ζωροαστρικών επιρροών του Ρουντακί φαίνεται σε ένα απόσπασμα στο οποίο μιλά για τον προστάτη του: Είναι μυστήριο να περιγράφω τη χάρη και τη θέλησή του: Είναι η Αβέστα σε σοφία, το Ζαντ σε ουσία...

 Κληρονομιά και απήχηση 
Ο Ρουντακί θεωρείται ότι ήταν ο πρώτος μεγάλος ποιητής που έγραψε στη νέα περσική γλώσσα. Αν και προηγήθηκε από άλλους ποιητές που έγραψαν στα νέα περσικά, όπως ο Αμπού Χαφς Σουγντί, ο οποίος πέθανε το 902, το μεγαλύτερο μέρος του έργου των ποιητών αυτών δεν έχει διασωθεί. Στο σημερινό Ιράν, ο Ρουντακί αναγνωρίζεται ως ο «πατέρας της νέας περσικής ποίησης» και στο Τατζικιστάν ως ο «πατέρας της τατζικέζικης λογοτεχνίας». Κανένας από τους δύο αυτούς ισχυρισμούς, σύμφωνα με τον ιρανολόγο Ρίχαρντ Φολτς, δεν είναι αμφισβητούμενος.  Η ζωή του Ρουντακί έχει αποτυπωθεί στην ταινία του 1957 Sudba pojeta, σε σενάριο του Σατίμ Ουλουγκζαντέ (πέθανε το 1997). Την επόμενη χρονιά, ο Ουλουγκζαντέ έγραψε ένα θεατρικό έργο με θέμα τη ζωή του Ρουντακί , με τίτλο Ρουντακί, το οποίο ήταν το πρώτο βιογραφικό δράμα του στη γλώσσα Τατζίκ. 

Η 1.100ή επέτειος από τη γέννηση του Ρουντακί εορτάστηκε τόσο από το Ιράν όσο και από τη Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία του Τατζικιστάν το 1958. Τα δύο κράτη διοργάνωσαν ένα  κοινό συνέδριο στο οποίο συμμετείχαν πολλοί επιφανείς Ιρανοί και Τατζίκοι πανεπιστημιακοί. Εκείνη την εποχή, ανακαλύφθηκε και ο τόπος ταφής του Ρουντακί στο Παντζρούντ, κοντά στην πόλη Πεντζακέντ. Ο Σοβιετικός αρχαιολόγος και ανθρωπολόγος Μιχαήλ Μιχαήλοβιτς Γερασίμοφ (πέθανε το 1970) ανέσκαψε και μελέτησσε τα λείψανα του Ρουντακί, τα οποία χρησιμοποίησε για να αναδημιουργήσει το πρόσωπο του τελευταίου σε ένα γλυπτό. Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, ο Ρουντακί άρχισε να καθιερώνεται ως σύμβολο της εθνικής ταυτότητας του Τατζικιστάν και επίσης ενίσχυσε τους δεσμούς του κράτους με τον υπόλοιπο περσόφωνο κόσμο. 

Σύμφωνα με τον Βρετανό ιστορικό και συγγραφέα Νάιλ Γκριν, ο Ρουντακί «εγκαινίασε μια νέα εποχή για τα περσικά γράμματα».  Ο ιρανολόγος Φρανσουά ντε Μπλουά αναφέρει ότι ο Ρουντακί «ήταν ο πιο διάσημος Πέρσης ποιητής πριν από τον Φερντοσί».  Μετά τον θάνατό του, ο Ρουντακί συνέχισε να παραμένει μια εξαιρετικά δημοφιλής προσωπικότητα για περίπου δύο αιώνες, μέχρι την περίοδο της μογγολικής κυριαρχίας, κατά τη διάρκεια της οποίας έγινε αντιδημοφιλής μεταξύ των υψηλής δεξιοτεχνίας ποιητών εκείνης της εποχής. Ωστόσο, δεν είχε ξεχαστεί, όπως αποδεικνύεται από την απόδοση του ονόματός του στο ψευδοέργο Diwan-i Rudaki, γεγονός το οποίο αποκαλείται «μία από τις πιο διαβόητες λογοτεχνικές απάτες» από τον Φρανσουά ντε Μπλουά. Μελετητές όπως ο Χασλαβ ιμπν Λουφτ Αλλάχ αλ Ραζί, τον 17ο αι.,και ο Ρεζά Κολί Χαν Χενταγιάτ τον 19ο αι.,αναγνώρισαν εύκολα ότι το ψευδοέργο Diwan-i Rudaki αποτελείται κυρίως από ποιήματα του Κατράν Ταμπριζί (ο οποίος πέθανε μετά το 1088), ενώ τα υπόλοιπα περιεχόμενα του έργου ήταν ήδη γνωστά ποιήματα του Ρουντακί, τα οποία αναφέρονταν σε βιογραφικά λεξικά. 

Κατά τη διάρκεια του 19ου αι., ο Ρουντακί γνώρισε μια αναζωπύρωση της δημοτικότητάς του μαζί με άλλους αρχαίους ποιητές με καταγωγή από το Χορασάν. 

Το 2013, ο Ρώσος συγγραφέας Αντρέι Βόλος κέρδισε το ρωσικό λογοτεχνικό βραβείο Booker για το μυθιστόρημά του Return to Panjrud (Επιστροφή στο Παντζρούντ) με θέμα τη ζωή και τη μοίρα του τυφλού ποιητή Ρουντακί. 

 Παραπομπές 

 Πηγές 















 Περαιτέρω ανάγνωση 

  De Fouchécour, Charles-Henri (2004). "Iran viii. Persian literature (2) Classical". In Yarshater, Ehsan (ed.). Encyclopædia Iranica. Vol. XIII/4: Iran V. Peoples of Iran–Iran IX. Religions of Iran. London and New York: Routledge & Kegan Paul. pp. 414–432. ISBN 978-0-933273-90-0.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι


Κατηγορία:Πέρσες ποιητές
Κατηγορία:Τυφλοί