Ματωμένη Κυριακή (1905)

Η Ματωμένη Κυριακή (), ή Κόκκινη Κυριακή,A History of Modern Europe 1789–1968 by Herbert L. Peacock m.a. αναφέρεται στα γεγονότα της 9ης Ιανουαρίου 1905 στην Αγία Πετρούπολη της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, και συγκεκριμένα σε μια πορεία εργατών της Αγίας Πετρούπολης προς τα Χειμερινά Ανάκτορα, στόχος της οποίας ήταν να παρουσιάσουν στον Τσάρο Νικόλαο Β΄ μια συλλογική αναφορά για τις ανάγκες των εργατών. Η πομπή προετοιμάστηκε από τη νόμιμη οργάνωση «Συνέλευση Ρώσων Εργατών Εργοστασίου της Αγίας Πετρούπολης», με επικεφαλής τον ιερέα Γκεόργκι Γκαπόν. 

Αφορμή για τη διαμαρτυρία των εργαζομένων ήταν η απεργία που δεν κατάφερε να πετύχει τους στόχους της, η οποία ξεκίνησε στις 3 Ιανουαρίου στο εργοστάσιο Πουτίλοφ και εξαπλώθηκε σε όλα τα εργοστάσια στην Αγία Πετρούπολη. Στις 5 Ιανουαρίου, ο Γκαπόν έδωσε στις μάζες την ιδέα να στραφεί στον ίδιο τον Τσάρο για βοήθεια και στις 7-8 Ιανουαρίου συνέταξε μια αναφορά που απαριθμούσε τα αιτήματα των εργατών. Μαζί με τα οικονομικά αιτήματα, η αναφορά περιλάμβανε μια σειρά από πολιτικά αιτήματα, με κυριότερο τη σύγκληση λαϊκού αντιπροσωπευτικού σώματος με τη μορφή Συντακτικής Συνέλευσης. Την ημέρα της πομπής, ο ίδιος ο Τσάρος δεν ήταν ούτε στο παλάτι ούτε στην ίδια την πόλη. Ο πολιτικός χαρακτήρας της διαδήλωσης και η επιθυμία των διαδηλωτών να σπάσουν τον κλοιό των στρατιωτών οδήγησαν στη διασπορά της πορείας, κατά την οποία χρησιμοποιήθηκαν πυροβόλα όπλα εναντίον των εργαζομένων. Η διασπορά της πορείας, η οποία είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο περισσότερων από εκατό ανθρώπων, προκάλεσε έκρηξη αγανάκτησης στη ρωσική κοινωνία και σε ολόκληρο τον κόσμο και λειτούργησε ως ώθηση για την έναρξη της Πρώτης Ρωσικής Επανάστασης. Εκτός από την έναρξη της Επανάστασης του 1905, ιστορικοί όπως ο Λίονελ Κότσαν στο βιβλίο του «Russia in Revolution 1890–1918», θεωρούν τα γεγονότα της Ματωμένης Κυριακής ως ένα από τα βασικά γεγονότα που οδήγησαν στη Ρωσική Επανάσταση του 1917.

 Ιστορικό υπόβαθρο 
Μετά τη χειραφέτηση των δουλοπάροικων το 1861 από τον Τσάρο Αλέξανδρο Β΄ της Ρωσίας, εμφανίστηκε μια νέα εργατική τάξη των αγροτών στις βιομηχανοποιούμενες πόλεις της Ρωσίας. Πριν από τη χειραφέτηση, καμία εργατική τάξη δεν μπορούσε να δημιουργηθεί επειδή οι δουλοπάροικοι που εργάζονταν στις πόλεις για να συμπληρώσουν τα εισοδήματά τους διατηρούσαν τους δεσμούς τους με τη γη και τα αφεντικά τους. Αν και οι συνθήκες εργασίας στις πόλεις ήταν φρικτές, εργάζονταν μόνο για σύντομες χρονικές περιόδους και επέστρεφαν στο χωριό τους όταν ολοκληρώνονταν οι εργασίες τους ή όταν έρχονταν η ώρα να ξαναρχίσουν τις γεωργικές εργασίες.

Η χειραφέτηση των δουλοπάροικων είχε ως αποτέλεσμα την εγκαθίδρυση μιας μόνιμης εργατικής τάξης στις αστικές περιοχές , η οποία δημιούργησε πίεση στην παραδοσιακή ρωσική κοινωνία. Οι αγρότες «ήρθαν αντιμέτωποι με άγνωστες κοινωνικές σχέσεις, ένα απογοητευτικό καθεστώς πειθαρχίας στο εργοστάσιο και τις οδυνηρές συνθήκες της αστικής ζωής». Αυτή η νέα ομάδα αγροτών εργατών αποτελούσε την πλειοψηφία των εργατών στις αστικές περιοχές. Γενικά ανειδίκευτοι, αυτοί οι αγρότες έπαιρναν χαμηλούς μισθούς, εργάζονταν σε μη ασφαλή εργασιακά περιβάλλοντα και εργάζονταν έως και δεκαπέντε ώρες την ημέρα. Αν και ορισμένοι εργάτες είχαν ακόμα πατερναλιστική σχέση με τον εργοδότη τους, οι εργοδότες των εργοστασίων ήταν πιο παρόντες και δραστήριοι από τους ευγενείς γαιοκτήμονες που είχαν προηγουμένως την ιδιοκτησία των δουλοπάροικων. Υπό τη δουλοπαροικία, οι αγρότες είχαν ελάχιστη, έως καθόλου, επαφή με τον γαιοκτήμονά τους. Στο νέο αστικό περιβάλλον, ωστόσο, οι εργοδότες των εργοστασίων χρησιμοποιούσαν συχνά την απόλυτη εξουσία τους με καταχρηστικούς και αυθαίρετους τρόπους. Η κατάχρηση εξουσίας τους, που έγινε εμφανής από τις πολλές ώρες εργασίας , τους χαμηλούς μισθούς και την έλλειψη προφυλάξεων ασφαλείας, οδήγησε σε απεργίες στη Ρωσία.

 Πρόωρες απεργίες 
Ο ρωσικός όρος για απεργία, «στάχκα», προήλθε από έναν παλιό όρο της καθομιλουμένης, «στακάτσια» - το να συνωμοτείς για εγκληματική ενέργεια. Ως εκ τούτου, οι ρωσικοί νόμοι θεωρούσαν τις απεργίες ως εγκληματικές πράξεις συνωμοσίας και πιθανούς καταλύτες για μια εξέγερση. Η κυβερνητική απάντηση στις απεργίες, ωστόσο, στήριξε τις προσπάθειες των εργαζομένων και προώθησε τις απεργίες ως ένα αποτελεσματικό εργαλείο που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από τους εργαζόμενους για να βοηθήσει στη βελτίωση των συνθηκών εργασίας τους. Οι τσαρικές αρχές συνήθως επενέβαιναν με σκληρές τιμωρίες, ειδικά για τους ηγέτες και τους εκπροσώπους της απεργίας, αλλά συχνά τα παράπονα των απεργών εξετάζονταν και θεωρούνταν δικαιολογημένα και οι εργοδότες καλούνταν να διορθώσουν τις καταχρήσεις για τις οποίες διαμαρτυρήθηκαν οι απεργοί.

Αυτές οι διορθώσεις δεν αφορούσαν ένα εξαιρετικά ανισόρροπο σύστημα που ευνοούσε σαφώς τους εργοδότες. Αυτό προκάλεσε τη συνέχιση των απεργιών και την πρώτη μεγάλη βιομηχανική απεργία στη Ρωσία το 1870 στην Αγία Πετρούπολη. Αυτό το νέο φαινόμενο ήταν καταλύτης πολλών περισσότερων απεργιών στη Ρωσία, οι οποίες αυξήθηκαν έως ότου έφθασαν στο αποκορύφωμά τους μεταξύ 1884 και 1885, όταν 4.000 εργάτες έκαναν απεργία στο βαμβακουργείο του Μορόζοφ. Αυτή η μεγάλη απεργία ώθησε τους αξιωματούχους να εξετάσουν κανονισμούς που θα περιόριζαν τις καταχρήσεις των εργοδοτών και θα διασφάλιζαν την ασφάλεια στο χώρο εργασίας. Ένας νέος νόμος ψηφίστηκε το 1886 που απαιτούσε από τους εργοδότες να προσδιορίζουν γραπτώς τις συνθήκες εργασίας στα εργοστάσιά τους. Αυτό περιλάμβανε τη μεταχείριση των εργαζομένων, το ωράριο των εργαζομένων και τις προφυλάξεις ασφαλείας που έλαβε ο εργοδότης. Αυτός ο νέος νόμος δημιούργησε επίσης τους επιθεωρητές εργοστασίων που ήταν επιφορτισμένοι με τη διατήρηση της βιομηχανικής ειρήνης. Παρά αυτές τις αλλαγές, η απεργιακή δραστηριότητα έφτασε ξανά σε υψηλές διαστάσεις κατά τη δεκαετία του 1890, με αποτέλεσμα τον περιορισμό της εργάσιμης ημέρας σε έντεκα και μισή ώρες το 1897.

 Τα γεγονότα 
Το φθινόπωρο του 1904, με φόντο τις ήττες στον Ρωσοϊαπωνικό Πόλεμο, άρχισαν οι πολιτικές αναταραχές στη Ρωσία, που τροφοδοτήθηκαν από την προπαγάνδα των επαναστατικών κομμάτων και της ζεμστβο-φιλελεύθερης αντιπολίτευσης. Με πρωτοβουλία της «Ένωσης της Απελευθέρωσης» ξεκίνησε στη χώρα μια εκστρατεία για την καθιέρωση συντάγματος και αντιπροσωπευτικής κυβέρνησης. Η εκστρατεία έλαβε τη μορφή αναταραχής στον Τύπο, καθώς και ομιλιών και αναφορών που υποβλήθηκαν από τη ζέμστβο και άλλα δημόσια ιδρύματα στις ανώτατες αρχές. Οι αρχές έπρεπε να καλέσουν το κοινό να συμμετάσχει στη διακυβέρνηση του κράτους και να συγκαλέσει ένα λαϊκό αντιπροσωπευτικό σώμα, το οποίο, μαζί με τον τσάρο, θα αποφάσιζε τα σημαντικότερα ζητήματα της εσωτερικής ζωής.

Έχοντας ξεκινήσει μεταξύ της διανόησης, η πολιτική αναταραχή επεκτάθηκε σύντομα στις εργαζόμενες μάζες. Στην Αγία Πετρούπολη, η μεγαλύτερη νόμιμη οργάνωση εργαζομένων στη χώρα, η «Συνέλευση των Ρώσων Εργατών Εργοστασίων και Φυτών της Αγίας Πετρούπολης», με επικεφαλής τον ιερέα Γκεόργκι Γκαπόν, συμμετείχε στα γεγονότα. Η Συνέλευση υποστηρίχθηκε από το Τμήμα της Αστυνομίας και την Οκράνα της Αγίας Πετρούπολης (μυστική αστυνομία). Κατά τη διάρκεια του 1904 τα μέλη της ένωσης είχαν αυξηθεί ραγδαία, αν και πιο ριζοσπαστικές ομάδες την έβλεπαν ως μια «αστυνομική ένωση» – υπό την κυβερνητική επιρροή.Οι στόχοι της Συνέλευσης ήταν να υπερασπιστεί τα δικαιώματα των εργαζομένων και να ανυψώσει την ηθική και θρησκευτική τους θέση.

Σύμφωνα με τα λόγια του ιερέα Γκαπόν, αυτός ο οργανισμός χρησίμευε ως:

Ωστόσο, στερούμενη του κατάλληλου ελέγχου από τις αρχές, η Συνέλευση σύντομα παρέκκλινε από τους επιδιωκόμενους στόχους της.


Πρωταγωνιστικό ρόλο σε αυτά τα γεγονότα έπαιξε ο ιερέας Γκεόργκι Γκαπόν.Abraham Ascher, The Revolution of 1905: A Short History (Stanford: Stanford University Press, 2004), 22.Προερχόμενος από αγρότες της Πολτάβα, ο Γκαπόν ήταν ένας χαρισματικός ομιλητής και αποτελεσματικός οργανωτής που ενδιαφερόταν για την εργατική και κατώτερη τάξη των ρωσικών πόλεων. Έχοντας βρεθεί επικεφαλής μιας εργατικής οργάνωσης, έθεσε ως στόχο να γίνει πραγματικός ηγέτης της εργατικής τάξης και να ηγηθεί του αγώνα των εργαζομένων για τα συμφέροντά του. Ο Γκαπόν στρατολόγησε ενεργούς εργάτες επαναστατικής νοοτροπίας στην οργάνωσή του, εξασφαλίζοντάς τους ασφάλεια από τη σύλληψη με τον λόγο του. Τον Μάρτιο του 1904, συνήψε συμμαχία με μια ομάδα εργατών - σοσιαλδημοκρατών - και υιοθέτησε ένα κοινό πρόγραμμα μαζί τους, το οποίο προέβλεπε τόσο οικονομικές όσο και πολιτικές μορφές αγώνα για τα δικαιώματα των εργαζομένων. Αυτό το πρόγραμμα, το οποίο έγινε γνωστό ως «Πρόγραμμα των Πέντε», αποτέλεσε αργότερα τη βάση της αναφοράς της 9ης Ιανουαρίου 1905.

Το φθινόπωρο του 1904, σε μια περίοδο γενικής πολιτικής αναταραχής, η «Συνέλευση των Ρώσων Εργατών Εργοστασίων» έγινε το κέντρο της εργατικής ζωής στην Αγία Πετρούπολη. Στα τμήματα της «Συνέλευσης» συζητήθηκαν ανοιχτά οι ανάγκες της εργατικής τάξης και οι τρόποι εξόδου από τη δύσκολη οικονομική κατάσταση. Εκμεταλλευόμενοι την έλλειψη ελέγχου εκ μέρους των αρχών, οι ηγέτες της «Συνέλευσης» πραγματοποίησαν ταραχές στις εργατικές μάζες υπέρ ριζοσπαστικών μεθόδων πάλης για τα συμφέροντά τους. Με την έναρξη της εκστρατείας αναφορών ζέμστβο, η «Συνέλευση» άρχισε να διαβάζει και να συζητά αυτές τις αναφορές, και οι πιο ριζοσπαστικοί εργάτες αποφάσισαν να βγουν με το δικό τους αίτημα των εργαζομένων. Τον Νοέμβριο του 1904, ο ιερέας Γκαπόν και μια ομάδα εργατών συναντήθηκαν με εκπροσώπους της «Ένωσης της Απελευθέρωσης» της Αγίας Πετρούπολης. Στη σύσκεψη συζητήθηκε το θέμα των εργαζομένων να παρουσιάσουν μια αναφορά παρόμοια με αυτή που παρουσίασαν οι ζέμστβος και συναντήσεις της διανόησης. Μετά τη συνάντηση, ο Γκαπόν και η ηγεσία της «Συνέλευσης» αποφάσισαν να εκδώσουν μια αναφορά που εκφράζει τα γενικά αιτήματα της εργατικής τάξης. Η απόφαση αυτή πραγματοποιήθηκε σε συνεδρίαση του κύκλου των υπευθύνων της «Συνέλευσης» και άρχισε να εφαρμόζεται στις εργατικές μάζες. Στις συνελεύσεις των εργαζομένων, άρχισαν να διαβάζονται οι αναφορές του ζέμστβο και προωθήθηκε η ιδέα της ανάγκης συμμετοχής των εργαζομένων σε μια κοινή εκστρατεία για λαϊκή εκπροσώπηση και πολιτικές ελευθερίες.

Τον Δεκέμβριο του 1904, η «Συνέλευση των Ρώσων Εργατών Εργοστασίων» ξεκίνησε τον δρόμο της πάλης μεταξύ εργασίας και κεφαλαίου. Το πρώτο μισό του Δεκεμβρίου, ακτιβιστές της Συνέλευσης οργάνωσαν δύο τοπικές απεργίες. Και στις δύο περιπτώσεις, οι απεργίες έληξαν υπέρ των εργαζομένων, με την διοίκηση να κάνει παραχωρήσεις. Οι επιτυχημένες απεργίες αύξησαν το κύρος της Συνέλευσης στα μάτια των εργαζομένων, κάτι που αντικατοπτρίστηκε στην εισροή νέων μελών. Οι κτηνοτρόφοι παρακολούθησαν με συναγερμό την ραγδαία ανάπτυξη της «Συνέλευσης». Βλέποντας τη «Συνέλευση» ως απειλή για τα οικονομικά τους συμφέροντα, οι κατασκευαστές άρχισαν να υποστηρίζουν την ανταγωνιστική «Εταιρεία Αμοιβαίας Βοήθειας Εργατών Μηχανικής Παραγωγής», που ιδρύθηκε από πρώην μέλη του Ζουμπάτοφ με επικεφαλής τον Μ.Α. Ουσάκοφ. Σε αντίθεση με τη «Συνέλευση», η «Κοινωνία» του Ουσάκοφ δεν έθεσε ως στόχο την καταπολέμηση του κεφαλαίου, αλλά περιορίστηκε στον στόχο της αμοιβαίας βοήθειας, η οποία της εξασφάλισε την υποστήριξη της διοίκησης του εργοστασίου και την επιθεώρηση του εργοστασίου. Η Εταιρία απολάμβανε ιδιαίτερης προστασίας στο εργοστάσιο Πουτίλοφ. Οι κατώτερες βαθμίδες της διοίκησης του εργοστασίου, οι επιστάτες, έκαναν προτροπές προς τους εργάτες για να ενταχθούν στην «Κοινωνία» και άρχισαν να χρησιμοποιούν καταστολή εναντίον των μελών της «Συνέλευσης», επιβάλλοντάς τους ποινές με την πρώτη ευκαιρία.

Παραπομπές

 Βιβλιογραφία 

Κατηγορία:Ιστορία της Ρωσίας
Κατηγορία:Πολιτική καταστολή
Κατηγορία:Εξεγέρσεις του 20ού αιώνα