Διαδηλώσεις στη Σερβία κατά της διαφθοράς (2024–2025)

Τον Νοέμβριο του 2024, μαζικές διαδηλώσεις ξέσπασαν στο Νόβι Σαντ μετά την κατάρρευση της στέγης στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, που σκότωσε 16 άτομα και άφησε έναν σοβαρά τραυματισμένο. Από τις 9 Μαρτίου 2025, οι διαδηλώσεις έχουν εξαπλωθεί σε 400 πόλεις και κωμοπόλεις σε όλη τη Σερβία  και συνεχίζονται. Με επικεφαλής τους φοιτητές πανεπιστημίων, οι διαδηλώτες ζητούν να καταλογιστούν ευθύνες για το δυστύχημα.

Οι διαδηλώσεις ξεκίνησαν με αποκλεισμούς εκπαιδευτικών ιδρυμάτων υπό την ηγεσία των φοιτητών, που ξεκίνησαν στις 22 Νοεμβρίου στη Σχολή Δραματικών Τεχνών μετά την επίθεση φοιτητών κατά τη διάρκεια ενός σιωπηλού φόρου τιμής στα θύματα της κατάρρευσης της 1ης Νοεμβρίου. Σύντομα προσχώρησαν και άλλες σχολές και λύκεια. Οι διαδηλωτές πραγματοποιούν επίσης καθημερινά  αποκλεισμούς της κυκλοφορίας από τις 11:52 π.μ. έως τις 12:08 μ.μ.—την ώρα της κατάρρευσης— συμβολίζοντας τις 16 χαμένες ζωές. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι συμμετέχοντες παραμένουν σιωπηλοί.

 Υπόβαθρο 
Την 1η Νοεμβρίου 2024, η στέγη του σιδηροδρομικού σταθμού του Νόβι Σαντ κατέρρευσε, σκοτώνοντας 14 άτομα επί τόπου και αφήνοντας τρεις τραυματίες. ένας από τους τραυματίες πέθανε στις 17 Νοεμβρίου 2024 και ένας άλλος θα πέθαινε αργότερα, στις 21 Μαρτίου 2025. Η κατάρρευση οδήγησε σε εκτεταμένη δημόσια ανησυχία στη Σερβία, με πολλούς να αμφισβητούν τη δομική ακεραιότητα και την επίβλεψη συντήρησης της δημόσιας υποδομής. Οι αρχές ξεκίνησαν έρευνα για τα αίτια του περιστατικού, αλλά η απογοήτευση του κοινού αυξήθηκε λόγω της έλλειψης λογοδοσίας στην απάντηση. Το κτίριο του σταθμού κατασκευάστηκε το 1964 και ανακαινίστηκε από το 2021 έως τα μέσα του 2024 με την υποστήριξη της Πρωτοβουλίας Belt and Road της Κίνας. Η επίσημη αιτία της κατάρρευσης βρίσκεται ακόμη υπό διερεύνηση, καθώς κατηγορούνται για κυβερνητική διαφθορά και αδιαφανείς συναλλαγές με Κινέζους εργολάβους.

 Διαμαρτυρίες 
 Νοέμβριος 2024 
Οι πρώτες διαμαρτυρίες είχαν κυρίως τη μορφή σιωπηλών αγρυπνιών για τα θύματα της κατάρρευσης. Ωστόσο, αυτές οι διαμαρτυρίες άρχισαν να μεταμορφώνονται σε μεγαλύτερες και πιο οργισμένες διαδηλώσεις, με τους διαδηλωτές να κατηγορούν την αστυνομία και τις τοπικές αρχές για αμέλεια και διαφθορά. Οι διαδηλωτές άρχισαν να απαιτούν μια διαφανή έρευνα για την κατάρρευση και τη δημοσιοποίηση των εγγράφων που σχετίζονται με το περιστατικό. Το Associated Press ανέφερε ότι η κατάρρευση λειτούργησε επίσης ως σημείο ανάφλεξης για εκφράσεις δυσαρέσκειας προς τη σερβική κυβέρνηση στο σύνολό της.

Ο Πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς, ο υπουργός Κατασκευών Γκόραν Βέσιτς και τα φιλοκυβερνητικά ειδησεογραφικά πρακτορεία αρχικά υποστήριξαν ότι η σκεπή δεν ανακατασκευάστηκε ποτέ, παρόλο που άρθρα ειδήσεων και βίντεο σχετικά με την ανοικοδόμηση ήταν ακόμα διαθέσιμα στο διαδίκτυο, που έδειχναν τον Βέσιτς να ανοίγει επίσημα τον ανακατασκευασμένο σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ. Αντιμέτωπος με κατηγορίες και δημόσια οργή, ο Βέσιτς ανακοίνωσε την παραίτησή του, αλλά δήλωσε ότι «δεν αισθάνεται υπεύθυνος».

Ορισμένες αρχικές διαδηλώσεις κλιμακώθηκαν σε πράξεις βανδαλισμού, με πρωταρχικό στόχο το Δημαρχείο του Νόβι Σαντ. Κόκκινη μπογιά πετάχτηκε στην είσοδο του δημαρχείου και έγιναν προσπάθειες παραβίασης του κτιρίου. Οι αρχές επιβολής του νόμου απάντησαν με δακρυγόνα και συλλήψεις, προκαλώντας περαιτέρω εντάσεις. Οι διαδηλωτές υποστήριξαν ότι αυτές και άλλες βίαιες διαδηλώσεις ήταν αποτέλεσμα κυβερνητικών εντολών που προσπάθησαν να εκτροχιάσουν τις διαδηλώσεις.

Στις 20 Νοεμβρίου, ο υπουργός Εμπορίου και πρώην υπουργός Κατασκευών Τόμισλαβ Μομίροβιτς παραιτήθηκε από την υπουργική θέση. Στην επιστολή παραίτησής του, υποσχέθηκε την «αιώνια πίστη του στον πρόεδρο Βούτσιτς». Στις 21 Νοεμβρίου, ο πρώην υπουργός Βέσιτς συνελήφθη μαζί με 11 αδιευκρίνιστα άτομα, αλλά αφέθηκε ελεύθερος μετά από έξι ημέρες και κράτησε την κομματική του θέση.

Στις 22 Νοεμβρίου, φοιτητές και καθηγητές της Σχολής Δραματικών Τεχνών συγκεντρώθηκαν σε άμεση γειτνίαση με τη Σχολή για να αποτίσουν φόρο τιμής στα θύματα στο Νόβι Σαντ. Η συνάντηση ανακοινώθηκε στις αρχές σύμφωνα με τον νόμο. Στη συγκέντρωση τόσο οι φοιτητές όσο και οι καθηγητές δέχθηκαν επίθεση από οργανωμένη ομάδα. Ορισμένα μέλη της ομάδας φέρεται να ήταν υψηλόβαθμα στελέχη του κυβερνώντος κόμματος.  Μετά την επίθεση στις 25 Νοεμβρίου, οι φοιτητές ξεκίνησαν μια κατάληψη της σχολής σε ένδειξη διαμαρτυρίας. Ακολούθησαν λίγο αργότερα η Φιλοσοφική Σχολή στο Νόβι Σαντ, μαζί με τη Φιλοσοφική Σχολή, τη Φιλολογική Σχολή, τη Σχολή Φυσικών και Μαθηματικών και τη Σχολή Πολιτικών Επιστημών στο Βελιγράδι.

Μία από τις διαδηλώσεις του Νοεμβρίου στο Νόβι Σαντ συγκέντρωσε 20.000 διαδηλωτές, καθιστώντας τη τη μεγαλύτερη διαδήλωση στην πόλη εδώ και δεκαετίες. Οι διαδηλωτές διεξήγαγαν εβδομαδιαίες 15λεπτες διαμαρτυρίες αποκλεισμού της κυκλοφορίας τις Παρασκευές, την ώρα της κατάρρευσης της στέγης. Αυτοκίνητα, ορισμένοι από τους επιβάτες των οποίων φέρεται να συνδέονται με το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα, χτύπησαν διαδηλωτές κατά τη διάρκεια αυτών των αποκλεισμών.

Στις 22 Νοεμβρίου, οι φοιτητές και οι πολίτες του Λέσκοβατς, στη νότια Σερβία, οργάνωσαν διαμαρτυρία. Ξεκίνησε με 15 λεπτά σιγή προς τιμήν των θυμάτων και παρευρέθηκε ο δήμαρχος του Λέσκοβατς, Γκόραν Τσβετάνοβιτς, μέλος του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος. Ωστόσο, ο δήμαρχος ανακάλεσε αργότερα την υποστήριξή του, αποκαλώντας τους διαδηλωτές «μαθητές με κακούς βαθμούς» και μοιράζοντας τους σχολικούς βαθμούς τους με το κοινό, κατά παράβαση του σερβικού νόμου περί προστασίας δεδομένων.

Στα τέλη Νοεμβρίου, διέρρευσε στον Τύπο μια ηχογράφηση, φερόμενη με τη φωνή του Νταμίρ Ζομπένιτσα, υψηλόβαθμου στελέχους του κυβερνώντος κόμματος, που συμβούλευε άλλα μέλη του κόμματος να προσβάλλουν και να επιτίθενται στους διαδηλωτές που κλείνουν τους δρόμους. Ο Ζομπένιτσα παραιτήθηκε αμέσως μετά τη διαρροή.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Διαδηλώσεις και διαμαρτυρίες στην Ευρώπη
Κατηγορία:Ιστορία της Σερβίας