Δημήτρης Αρμάος

Ο Δημήτρης Αρμάος (Άμφισσα, 3 Αυγούστου 1959 - Αθήνα, 31 Μαΐου 2015) ήταν Έλληνας ποιητής, φιλόλογος και επιμελητής εκδόσεων. Γεννήθηκε και έμεινε στην Άμφισσα μέχρι τα δέκα, τελείωσε το δημοτικό στην Νεάπολη Λασιθίου στην Κρήτη, πήγε Γυμνάσιο και Λύκειο στον Δήμο Ζωγράφου και έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ενήλικης ζωής του στα Εξάρχεια, στο κέντρο της Αθήνας. Υπήρξε σημαντικός άνθρωπος των γραμμάτων την περίοδο 1980-2015, με αξιοσημείωτο έργο στην ποίηση, στον χώρο των εκδόσεων, αλλά και στην εκπαίδευση. Δημοσίευσε εκατοντάδες ποιήματα, με τη συντριπτική πλειονότητά τους να δημοσιεύονται στην συγκεντρωτική έκδοση Βίαιες Ἐντυπώσεις τῶν Ἐτῶν 1975-2007 (Εκδόσεις Ύψιλον, 2009), διετέλεσε επιμελητής εκδόσεων σε αρκετούς εκδοτικούς οίκους (με βασικότερη τη συνεργασία του με τον εκδοτικό οίκο Gutenberg) αφήνοντας το στίγμα του ανεξίτηλο στον χώρο και υπηρέτησε στη Δημόσια Εκπαίδευση ως καθηγητής και συγγραφέας.

 Βιογραφία 
Ο Δημήτρης Αρμάος γεννήθηκε στην Άμφισσα, στις 3 Αυγούστου 1959. Ήταν το δεύτερο (μετά την αδερφή του Ελένη) από τα δύο παιδιά του Πτολεμαίου Αρμάου και της Χρυσαφούλας Ξηρού. Το 1969, ο κουμμουνιστής πατέρας του (τηλεγραφητής στο αντάρτικο) παίρνει δυσμενή μετάθεση στη Νεάπολη Λασιθίου, στην Κρήτη. Η οικογένεια μένει εκεί για περίπου δύο χρόνια και μετά μετακομίζει στον Δήμο Ζωγράφου στην Αθήνα, όπου ο Αρμάος παρακολουθεί Γυμνάσιο και Λύκειο.  

Τον Μάιο του 1976, κατά τη διάρκεια έντονων διαδηλώσεων στο κέντρο της Αθήνας, συλλαμβάνεται καθώς γυρνάει από το φροντιστήριο. Με μόνο ενοχοποιητικό στοιχείο έναν χαρτοκόπτη που βρέθηκε στην τσάντα του μαζί με τα βιβλία του φροντιστηρίου (τον οποίο χρησιμοποιούσε για να κόβει τα λογοτεχνικά βιβλία που διάβαζε στη διάρκεια των διαδρομών με το αστικό λεωφορείο), συλλαμβάνεται και προφυλακίζεται μέχρι να γίνει το δικαστήριο. Παρά την αθωωτική απόφαση του δικαστηρίου (βλ. Ελευθεροτυπία στις 25/8/1976 με τίτλο: ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΠΡΟΒΟΚΑΤΣΙΑΣ), η μία εβδομάδα που πέρασε στη φυλακή έπαιξε σημαντικό ρόλο στην αλλαγή προσανατολισμού στη ζωή του. Παρότι προετοιμαζόταν μέχρι τότε για σπουδές στην ιατρική, αποφασίζει να αλλάξει πορεία και ασχοληθεί με τη λογοτεχνία.   

Ο Αρμάος, ως μαθητής της Γ΄ τάξης Λυκείου, τον Δεκέμβριο του 1976, γνωρίζει στο σχολείο τη νεαρή φιλόλογο Ζωή Μπέλλα. Μαζί θα διανύσουν μια πορεία ζωής σαράντα σχεδόν χρόνων, θα συγγράψουν από κοινού δοκίμια κριτικής για λογοτεχνικά κείμενα, σχολικά εγχειρίδια, μεταφράσεις, και θα αποκτήσουν δύο γιους, τον Κωνσταντίνο (1985) και τον Πτολεμαίο (1993). Το 1980, με το φιλολογικό ψευδώνυμο Δημήτρης Πτολεμαίου και σε συνεργασία με τη Ζωή, επιχειρούν ένα τεράστιο συγγραφικό εγχείρημα, τα Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, ένα τετράτομο έργο για τη διδασκαλία του μαθήματος της λογοτεχνίας μέσα από σύγχρονες ερμηνευτικές θεωρίες, που έδωσε στους φιλολόγους τον πλέον σύγχρονο και συστηματικό οδηγό για το μάθημα.  

Το 1982 φεύγει για σπουδές νεοελληνικής φιλολογίας στην Ιταλία όπου και παραμένει μέχρι το 1984. Μετά από έναν πρώτο κύκλο σπουδών στη Σιένα και τη Ρώμη, επιστρέφει στην Αθήνα και εγκαθίσταται στη Νεάπολη Εξαρχείων. Ολοκληρώνει τις σπουδές φιλολογίας στην Αθήνα το 1987. Το 1990 λαμβάνει υποτροφία για την εκπόνηση της διδακτορικής του διατριβής με θέμα την προσφορά της ξεριζωμένης καρδιάς στην Ερωφίλη του Χορτάτση. Η διατριβή σταδιακά αποκτά όλο και ευρύτερη σκοπιά, καταλήγοντας να μελετά το φαινόμενο της εξόρυξης ανθρωπίνων οργάνων και τον συμβολισμό της στην ευρύτερη παγκόσμια κουλτούρα (λογοτεχνία, κινηματογράφος, μουσική) με αποτέλεσμα να ολοκληρωθεί το 2004 και με την τελική μορφή της να ξεπερνάει τις χίλιες σελίδες. Η διατριβή του Αρμάου εκδόθηκε σε περιορισμένα αντίτυπα από τον εκδοτικό οίκο Gutenberg το 2011. 

Ο Αρμάος αναλαμβάνει επιμελητής εκδόσεων και υπεύθυνος του λογοτεχνικού προγράμματος στον  Gutenberg από το 1989 και μετά. Κατά την πρώτη συνεργασία του με τον εκδοτικό οίκο, οργάνωσε και επιμελήθηκε τις σειρές: «Λογοτεχνία για Νέους», Εορταστική Ανθολογία Διηγήματος, «Ιδέες και Συστήματα», «Orbis Literæ», «Αρχείο Θεωρητικής Παιδείας», «Μικρή Παγκόσμια Βιβλιοθήκη», «Το Μυστικό και το Παράδειγμα», «Γλωσσολογική Βιβλιοθήκη». Ιδιαίτερα η σειρά Orbis Literæ υπήρξε ορόσημο στα εκδοτικά τεκταινόμενα και εξακολουθεί να αποτελεί πρότυπο για τις εγχώριες λογοτεχνικές εκδόσεις. 

Το 1994 αποφασίζει να εργαστεί ως καθηγητής στη Μέση Εκπαίδευση. Ξεκινάει ως αναπληρωτής το 1994-95, το 1996 αναλαμβάνει συμβασιούχος στο Αρσάκειο και το 1997 διορίζεται καθηγητής στο Γυμνάσιο Δελφών. Το 1998, αποσπάται για έναν χρόνο στο παιδαγωγικό ινστιτούτο όπου συμμετέχει στην ομάδα κατάρτισης των κειμένων για το Λύκειο. Το 2007-08 διδάσκει με σύμβαση του Ν. 407/1980 στον Τομέα Νεοελληνικής Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Στην εικοσαετή του πορεία στην εκπαίδευση δίδαξε σε νυχτερινά σχολεία της Αθήνας, στο Λύκειο της Άμφισσας και τέλος στο 2ο Πειραματικό Λύκειο Αθήνας, όπου θα εγκαινιάσει έναν εβδομαδιαίο κύκλο επισκέψεων προσωπικοτήτων της ελληνικής διανόησης.   

Παράλληλα με την εκπαίδευση συνεχίζει τη συνεργασία του με τον Gutenberg, καθώς και με τις εκδόσεις Καστανίωτη (σε συνεργασία με τον Κωστή Παπαγιώργη), Ύψιλον, Μαΐστρος, Ίνδικτος και Polaris. Το 2014 παραιτείται από την εκπαίδευση, απογοητευμένος από τα εκπαιδευτικά δρώμενα και αδιέξοδα. Επανέρχεται στον Gutenberg με στόχο την εκκίνηση ενός μεγαλεπήβολου λογοτεχνικού προγράμματος: τη δυναμική συνέχιση της Orbis Literae και το ξεκίνημα μιας νέας σειράς, της Aldina. Καταρτίζει το πρόγραμμα και των δύο σειρών με περισσότερους από 200 τίτλους για την καθεμιά αλλά δεν προλαβαίνει να επιμεληθεί κανένα από αυτά. Χτυπημένος από τον καρκίνο του πνεύμονα, φεύγει στις 31 Μαΐου 2015. 

 Εργογραφία 

 Ποίηση 

 Ποιήματα, Ι (1975-1978), αὐτοέκδοση, 1979.
 Ἄσπρο Γεράκι: Σελίδες Ἡμερολογίου [ποιήματα], Gutenberg, 1983.
 Ποιήματα, ΙΙ (1979-1984), Gutenberg, 1985.
 Βίαιες Ἐντυπώσεις τῶν Ἐτῶν 1975-2007: Βιβλίο Στίχων, Προμετωπίδα καὶ Δώδεκα Σχέδια τοῦ Ἀλέξη Ταμπουρᾶ, ῞Υψιλον/βιβλία (συγκεντρωτικὴ ἔκδοση), 2009.

 Μελέτες - Ἀρθρογραφία 
Η αρθρογραφία του, για λογοτεχνικά, πολιτικά και εκπαιδευτικά θέματα, αριθμεί δεκάδες τίτλους σε περιοδικά και εφημερίδες (παρουσιάσεις βιβλίων και κριτικές για λογοτεχνικά, φιλολογικά και εκπαιδευτικά θέματα, καθώς και εισαγωγές ή επίμετρα σε πολλά βιβλία). Οι κυριότερες μελέτες του είναι οι εξής:

 Ἡ Προσφορὰ τῆς Ξεριζωμένης Καρδιᾶς: Προϊστορία καὶ Λειτουργία τοῦ Θέματος στὴν Ἐρωφίλη τοῦ Χορτάτση. Διδακτορικὴ Διατριβή, Gutenberg, 2011.
 Ἡ Ὁμιλοῦσα Κεφαλὴ στὴν Ἔξοδο τοῦ Ὀρφικοῦ Μύθου: Ἐνατένιση μιᾶς Πτυχῆς ἀπὸ τὴ Λογοτεχνικὴ Τύχη τοῦ Ὀρφέα σὲ Συνάρτηση μὲ Κάποιες ἀπὸ τὶς Εἰκαστικές της Ἀποτυπώσεις στοὺς Νεότερους Κυρίως Χρόνους, Gutenberg, 2011.
 Η "κόψη... που μετράει": Ο ποιητής Διονύσιος Σολωμός, ἐκδ. Γαβριηλίδης, 2015.
 Ήθη ερμηνευτικά, ήθη διδακτικά: Κείμενα εμβόλιμα σ' ένα υπόμνημα για τη λογοτεχνία στην ελληνική μέση εκπαίδευση λήγοντος του εικοστού αιώνα, Ύψιλον/ Βιβλία, 2002.
 Δημήτρης Πτολεμαίου, «Ἐνάντια στὴν αἰσιοδοξία: Ἡ Λογοτεχνία σὲ “Πρόγραμμα σπουδῶν” γιὰ μία σχολικὴ τάξη»: Φιλόλογος [Θεσσαλονίκη], τ. 35., ἀρ. 148 [ἀφιέρωμα στὰ νέα προγράμματα σπουδῶν] (Ἀπρίλιος-Ἰούνιος), σσ. 194-206.

 Μεταφράσεις 

 Erich Αuerbach, Ὁ Μπωντλαίρ, τὰ Ἄνθη τοῦ Κακοῦ καὶ τὸ Ὕψος: Δοκίμιο, ἐκδ. Καρανάση, 1984.
 Giorgio Agamben, Χρόνος καὶ Ἱστορία: Κριτικὴ τοῦ Στιγμιαίου καὶ τοῦ Συνεχοῦς, ἐκδ. Ἴνδικτος, 2003.
 Dante Alighieri, Η επιστολή στον Cangrande: Epistola XIII a Cangrande. Paradiso: Canto I, (μτφρ. σε συνεργασία με Γιώργο Κοροπούλη) ἐκδ. Ἴνδικτος, 2004.

 Εξωτερικοί Σύνδεσμοι 

 Προσωπική Ιστοσελίδα: Δημήτρης Αρμάος
 Video: Ομιλία του στον  Όμιλο Ερασιμόλπων: Δημήτρης Αρμάος: Η ποίηση στην Εκπαίδευση 
 Video: Αφιέρωμα στον Δημήτρη Αρμάο (Αναγνώσεις ποιημάτων του από φίλους και συναδέλφους του)
 Video: Αφιέρωμα στον Δημήτρη Αρμάο (1959-2015) || Στο Πατάρι του Gutenberg (Εκδήλωση στη μνήμη του, τον Απρίλιο του 2024)
 Το Κροκύλειο: Δημήτρης Αρμάος
 Συνέντευξη στον Σταμάτη Μαυροειδή: Δημήτρης Αρμάος: Είναι τραυματικό να διαπιστώνεις ότι υπηρετείς μια τέχνη κοινωνικά αναποτελεσματική (Ο δρόμος της αριστεράς, 2010)
 Συνέντευξη στην Ευγενία Μίγδου: Οι βίαιες εντυπώσεις (Athens Voice, 2010)
 Συνέντευξη στην Όλγα Σελλά: Τι πιο βίαιο από τη διάψευση προσδοκιών για τους ανθρώπους (Η Καθημερινή, 2009)
 Συλλογή ποιημάτων αφιερωμένα στον Δημήτρη Αρμάο: Ενθύμησις Δημήτρη Αρμάου (Νέο Πλανόδιο, 2021)
 Αφιέρωμα: Νέο Πλανόδιον, Άνοιξη 2016
 μέρος 1ο: Θανάσης Χριστοδούλου: Δημήτρης Ἀρμάος ἢ ΕΝΑΣ ΠΟΙΗΤΗΣ ΠΟΥ ΑΛΛΟΙΘΩΡΙΖΕΙ
 μέρος 2ο: Γιάννης Παττίλης: Δημήτρης Αρμάος: Πρόσωπο και Έργο (Εκδόσεις Gutenberg, 2016)
 μέρος 3ο: Κώστας Κουτσουρέλης: ΕΝΤΥΠΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΔΗΜΗΤΡΗ ΑΡΜΑΟ 
 Αφιέρωμα στον Δημήτρη Αρμάο (Η Αυγή, 28 Μαΐου 2017)
 Αφιέρωμα: Νέο Πλανόδιον, Τεύχος 6, Χειμώνας 2021-22
 Αφιέρωμα: The Books' Journal, Τεύχος 152, 2024
 Γιώργος Βέης: Δημήτρης Αρμάος, η ποιητική πραγμάτωση του υποκειμένου (Νέο Πλανόδιο, 2023)
 Γιώργος Πινακούλας: Θυσία, έρωτας, καρδιά ξεριζωμένη (The Books' Journal, 2024)
 Νίκος Πρατσίνης: Ένας "αναγεννησιακός" διανοητής και ποιητής στην εποχή της εξειδίκευσης (Η Αυγή)
 Θανάσης Τριαρίδης: Το θαυμαστό πνευματικό σχέδιο του Αρμάου (Η Καθημερινή, 2021)

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Έλληνες ποιητές