Ο μαιτρ της Δευτέρας Παρουσίας

Ο μαιτρ της Δευτέρας Παρουσίας () είναι μυθιστόρημα του Αυστριακού συγγραφέα Λέο Περούτς που εκδόθηκε το 1923. 

Ένας διάσημος ηθοποιός αυτοπυροβολείται στο περίπτερο της έπαυλής του στη Βιέννη και ο θάνατός του συνδέεται με μια σειρά μυστηριωδών αυτοκτονιών. Ο φίλος του βαρόνος φον Γιος και αφηγητής της ιστορίας θεωρείται ύποπτος ότι τον οδήγησε στην αυτοκτονία. Στην προσπάθεια να λυθεί η μυστηριώδης υπόθεση συμβαίνουν περισσότεροι θάνατοι. Η λύση του μυστηρίου βρίσκεται σε ένα παλιό χειρόγραφο. Ωστόσο, καθώς η αφήγηση ακροβατεί ανάμεσα στη βεβαιότητα και την αμφιβολία, η αποσαφήνιση του μυστηρίου επιτρέπει πολύ διαφορετικές ερμηνείες και αυτός που τελικά θα αποφασίσει για την αλήθεια και το ψέμα, ακόμη και για το αν πρόκειται για αυτοκτονίες ή για φόνους, είναι ο αναγνώστης. 

Το βιβλίο κινείται ανάμεσα στα όρια του αστυνομικού μυθιστορήματος και της λογοτεχνίας του φανταστικού, με την ανάμειξη της ρεαλιστικής αναπαράστασης των γεγονότων και των φανταστικών στοιχείων να εντείνει την αγωνία. Ο Περούτς παρουσιάζει έναν κόσμο στον οποίο τίποτε δεν είναι πια σίγουρο, η πραγματικότητα και η φαντασία συγχωνεύονται και τα οράματα αποδεικνύονται τρομακτικές εικόνες του ασυνείδητου. 

 Γενικά 
Ήταν μια από τις μεγαλύτερες επιτυχίες του Περούτς και έτυχε ενθουσιώδους υποδοχής από αναγνωστικό κοινό και κριτικούς, μεταξύ των οποίων θετικά εκφράστηκαν και οι Τέοντορ Αντόρνο και Βάλτερ Μπένγιαμιν. Ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες το συμπεριέλαβε στη σειρά των σημαντικότερων αστυνομικών μυθιστορημάτων του 20ού αιώνα. Ο ίδιος ο συγγραφέας αρνήθηκε έντονα ότι η πλοκή ήταν αστυνομική και το θεωρούσε ψυχολογικό μυθιστόρημα. Το μυθιστόρημα προοριζόταν αρχικά για κινηματογραφικό σενάριο. Ωστόσο, όταν τα σχέδια για μια κινηματογραφική ταινία του Φρίντριχ Βίλχελμ Μούρναου ναυάγησαν, ο Περούτς διασκεύασε το κείμενο σε μυθιστόρημα. 

 Υπόθεση 
Η ιστορία διαδραματίζεται στη Βιέννη το 1909. Στον πρόλογο, ο αφηγητής βαρόνος Γκότφριντ Άνταλμπερτ Φράιρερ φον Γιος ουντ Κλέτενφελντ, αξιωματικός του Αυστροουγγρικού στρατού, επιβεβαιώνει ότι τα γεγονότα που περιγράφει είναι αληθινά και τονίζει την καλή του μνήμη, αναπολώντας φαινομενικά ασήμαντες λεπτομέρειες που αποτυπώθηκαν στο μυαλό του στις 26 Σεπτεμβρίου 1909: «Έγραψα όλη την αλήθεια. Δεν έχω παραλείψει τίποτε, δεν έχω αποσιωπήσει τίποτε - γιατί να το κάνω;».

Ο βαρόνος φον Γιος είναι καλεσμένος σε μια φιλική βραδιά στην έπαυλη του διάσημου ηθοποιού Ευγένιου Μπίσοφ μαζί με μερικούς άλλους φίλους από την υψηλή κοινωνία της Βιέννης. Αργότερα θα παίξουν μουσική - ο φον Γιος θα ερμηνεύσει ένα έργο του Γιοχάνες Μπραμς. Εκτός από τον Μπίσοφ και τον Γιος, τα ακόλουθα άτομα είναι παρόντα στη συγκέντρωση: η σύζυγος του Μπίσοφ, Ντίνα, με την οποία ο φον Γιος είχε στο πρόσφατο παρελθόν ερωτική σχέση, ο αδερφός της Ντίνας φοιτητής χημείας Φέλιξ, ο μηχανικός και φίλος των Μπίσοφ Βάλντεμαρ Σόλγκρουμπ και ο γιατρός Δρ. Γκόρσκι.

Τον τελευταίο καιρό, ο Ευγένιος Μπίσοφ αισθάνονταν ότι τον εγκαταλείπει η έμπνευσή του και δεν μπορούσε πλέον να φανταστεί παραστατικά τους ρόλους. Επιπλέον, είχε δυσκολίες με την καλλιτεχνική διεύθυνση. Οι παρευρισκόμενοι λοιπόν προσπαθούν να του αποκρύψουν τη χρεοκοπία της τράπεζας όπου είχε καταθέσει όλα τα περιουσιακά του στοιχεία. 

Η παρέα συζητά για μια παράξενη σειρά αυτοκτονιών που έχουν συνταράξει τη βιεννέζικη κοινωνία. Ο Μπίσοφ αφηγείται την ιστορία ενός αξιωματικού του ναυτικού του οποίου ο αδερφός αυτοκτόνησε χωρίς κανένα λόγο. Ο αξιωματικός ερεύνησε τη ζωή του αδελφού του με κάθε λεπτομέρεια και τελικά αυτοκτόνησε και ο ίδιος πηδώντας από το παράθυρο - παρόλο που σε ένα συρτάρι βρισκόταν το γεμάτο περίστροφό του.

Στη συνέχεια, οι καλεσμένοι συζητούν για τον νέο του ρόλο του Μπίσοφ, τον Ριχάρδο Γ΄, και, μετά από γενική παράκληση, ο ηθοποιός αποσύρεται στο περίπτερο του κήπου για να ετοιμασθεί να παρουσιάσει στους φίλους του μια πρόγευση από τον νέο ρόλο του. Εν τω μεταξύ, ο Γιος βγαίνει και περπατά μόνος στον κήπο, καθώς η παρουσία της πρώην ερωμένης του ξύπνησε μέσα του έντονα οδυνηρά συναισθήματα. Ξαφνικά, ακούγονται δύο πυροβολισμοί από το περίπτερο, όπου βρίσκουν τον Ευγένιο Μπίσοφ νεκρό με ένα περίστροφο στο χέρι και θεωρούν ότι αυτοκτόνησε.

Ο Φέλιξ κατηγορεί τον Γιος για ηθική αυτουργία: ακολούθησε κρυφά τον Μπίσοφ και τον ενημέρωσε για τη χρεοκοπία της τράπεζάς του. Το κίνητρό του: ποτέ δεν είχε καταφέρει να ξεπεράσει το γεγονός ότι η Ντίνα παντρεύτηκε κάποιον άλλο. Ο Γιος ορκίζεται ότι δεν μπήκε ποτέ στο περίπτερο αλλά ο Φέλιξ του παρουσιάζει την πίπα του Γιος, που βρέθηκε σε ένα τραπέζι στο περίπτερο. Ο Γιος δυσκολεύεται να ανασκευάσει τη σειρά των γεγονότων. Ο Φέλιξ του ζητά να αυτοκτονήσει, διαφορετικά θα προσφύγει στο στρατοδικείο και θα ζητήσει την ατιμωτική του απόταξη. Ο Γιος φαίνεται να υποτάσσεται με απάθεια σε αυτή την απαίτηση.

Ωστόσο, ο μηχανικός Σόλγκρουμπ δεν πιστεύει ότι ο Γιος ήταν ένοχος και υποπτεύεται διασυνδέσεις με τις άλλες μυστηριώδεις αυτοκτονίες στη Βιέννη. Υποψιάζεται κάποιου είδους κατάρα ή τρομερό όραμα που ωθεί τα θύματα στην αυτοκτονία και ξεκινά μια έρευνα, πείθοντας τον Γιος να μην αυτοκτονήσει. Κατά τη διάρκεια της έρευνας, πεθαίνουν και άλλοι άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένου του ίδιου του Σόλγκρουμπ, ο οποίος, λίγο πριν πεθάνει, είχε κάνει μια ανακάλυψη. Σε ένα παλιό χειρόγραφο του 16ου αιώνα, διάβασε την ακόλουθη ιστορία: ένας ζωγράφος από τη Φλωρεντία αναφέρει ότι ο δάσκαλός του, ο Τζιοβανσιμόνε Τσίγκι, απέκτησε ένα παρασκεύασμα από έναν αλχημιστή για να αναζωογονήσει τη δημιουργικότητά του. Ενώ το κάπνιζε, όμως, του εμφανίστηκε μια ουράνια φωτιά απόκοσμου χρώματος: το κόκκινο χρώμα της τρομπέτας στο οποίο λάμπει ο ήλιος την ημέρα της Δευτέρας Παρουσίας. Από τότε, ο Τσίγκι τρελάθηκε και ζωγράφιζε μόνο εικόνες της Δευτέρας Παρουσίας. Πριν πεθάνει ο Σόλγκρουμπ, κατέστρεψε τη συνταγή του παρασκευάσματος.

Ο Γιος καταλαβαίνει ότι ο Μπίσοφ και όλοι οι αυτόχειρες είχαν καπνίσει αυτό το ναρκωτικό δαιμονικής δύναμης και στη συνέχεια αυτοκτόνησαν σε κατάσταση ψυχικής διαταραχής. Επιστρέφει στη σκηνή της αυτοκτονίας του Μπίσοφ και καπνίζει το περιεχόμενο της πίπας του. Λίγο πριν αυτοκτονήσει με το περίστροφό του, ο Φέλιξ τον σώζει χτυπώντας τον στο μέτωπο - έτσι σώθηκε επίσης ο Τσίγκι από τον αλχημιστή από τον λήθαργο που προκάλεσε το ναρκωτικό. Ο γιατρός Γκόρσκι αναλύει την επίδραση του φαρμάκου και ανακαλύπτει ότι είναι ένα διεγερτικό, που προκαλεί ταυτόχρονα φρικτά οράματα και καταστάσεις τρέλας. Ο Γιος ολοκληρώνει την αφήγησή του με έναν οδυνηρό αποχαιρετισμό στη Ντίνα.

 Τελευταίες παρατηρήσεις του συντάκτη 
Οι τελευταίες σελίδες αντιστρέφουν την οπτική του μυθιστορήματος. Οι σημειώσεις του φον Γιος, ο οποίος με το ξέσπασμα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου πήγε στο μέτωπο και σκοτώθηκε λίγους μήνες αργότερα, σχολιάζονται από έναν ανώνυμο φανταστικό συντάκτη ο οποίος αναφέρει ότι το πρώτο μέρος της αφήγησης του Γιος ανταποκρίνεται πράγματι στα γεγονότα, αλλά από ένα σημείο και μετά είναι αναληθές. Η αναζήτηση του «δολοφόνου» από τον Σόλγκρουμπ και το χειρόγραφο με τη μυστηριώδη συνταγή ήταν απλώς προϊόντα της φαντασίας του Γιος, που τα χρησιμοποίησε για να καλύψει την ευθύνη του για τον θάνατο του αντιζήλου του. 

 Ο αναξιόπιστος πρωτοπρόσωπος αφηγητής 
Η μαρτυρία του φον Γιος, όσο κι αν μοιάζει αληθοφανής, έρχεται σε αντίθεση με τα πολλά λάθη που κάνει και παρουσιάζει πολλά κενά. Για παράδειγμα, κάποια στιγμή χτυπά το κεφάλι του σε ένα σκοτεινό δωμάτιο και λίγες σελίδες αργότερα δεν ξέρει από πού προήλθε η πληγή. Σε άλλο σημείο, σε ένα κομμάτι του Γιοχάνες Μπραμς, ακούει τη Δευτέρα παρουσία να πλησιάζει πολύ πριν εμφανιστεί στην πλοκή το χειρόγραφο που περιέχει την ιστορία του ζωγράφου. Επιπλέον, (προσποιούμενος;) κατηγορεί τον εαυτό του ότι ήταν απρόσεκτος απέναντι στον Μπίσοφ, από τον οποίο υποτίθεται ότι έπρεπε να κρύψουν τη χρεοκοπία της τράπεζας. Ανάμεσα σε άλλα, δεν μπορεί να δικαιολογήσει την παρουσία της πίπας του στο περίπτερο. Γενικά, από τις ενδείξεις ο αναξιόπιστος αφηγητής φαίνεται όλο και περισσότερο ένοχος και τελικά - μετά τις «Τελευταίες παρατηρήσεις του συντάκτη» που δίνουν μια άλλη διάσταση στα γεγονότα - είναι στην κρίση του αναγνώστη να αποφασίσει αν ο αφηγητής είναι ένοχος, ακόμη και αν πρόκειται περί αυτοκτονιών ή εγκλημάτων. 

 Διασκευές 

 1990: γερμανοαυστριακή-ελβετική τηλεοπτική ομώνυμη μεταφορά σε σκηνοθεσία Μίκαελ Κέλμαν. 

 Μετάφραση στα ελληνικά 

 Ο μαιτρ της Δευτέρας Παρουσίας, μετάφραση: Ρόζα Ιωαννίδου, εκδόσεις Κίχλη, 2016 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Αυστριακή λογοτεχνία