Μεγάλη Ανατολική Κρίση

Η Μεγάλη Ανατολική Κρίση του 1875–1878 ξεκίνησε στα διοικητικά εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στη Βαλκανική Χερσόνησο το 1875, με το ξέσπασμα πολλών εξεγέρσεων και πολέμων, που οδήγησαν στην επέμβαση διεθνών δυνάμεων, και έληξε με τη Συνθήκη του Βερολίνου τον Ιούλιο του 1878.

Ο πόλεμος αναφέρεται διαφορετικά σε διάφορες γλώσσες των λαών που εμπλέκονται σε αυτόν λόγω διαφορετικών κοινωνικοπολιτισμικών καταβολών. Στα σερβοκροατικά και τουρκικά, ο πόλεμος αναφέρεται επίσης ως Velika istočna kriza ("Μεγάλη Ανατολική Κρίση") και Şark Buhranı ("Ανατολική Κρίση") αντίστοιχα. Ωστόσο, η περιστασιακά χρησιμοποιούμενη τουρκική ονομασία Ramazan Kararnamesi ("Διάταγμα του Ραμαζανιού") αναφέρεται συγκεκριμένα στην κυρίαρχη χρεοκοπία, που δηλώθηκε στις 30 Οκτωβρίου 1875 στην ιστοριογραφία, ενώ το 93 Harbi ("Πόλεμος του 93") αναφέρεται στον Ρωσοτουρκικό πόλεμο (το έτος 1293 του ισλαμικού ημερολογίου Ρουμί, που αντιστοιχεί στο ημερολόγιο 1877 του γρηγοριανού ημερολογίου).

 Υπόβαθρο 
μικρογραφία| Εδαφική έκταση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας το 1875, ακριβώς πριν από τη Μεγάλη Ανατολική Κρίση
μικρογραφία| Η σφαγή του Μπατάκ που έγινε από τα οθωμανικά άτακτα στρατεύματα στη Βουλγαρία (1876)
μικρογραφία| Αυτός ο χάρτης αντικατοπτρίζει τη Μεγάλη Ανατολική Κρίση και τον επακόλουθο Ρωσοτουρκικό Πόλεμο (1877–1878).
Η κατάσταση της οθωμανικής διοίκησης στα Βαλκάνια συνέχισε να επιδεινώνεται καθ' όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα, με την Υψηλή Πύλη να χάνει περιστασιακά τον έλεγχο ολόκληρων επαρχιών. Οι μεταρρυθμίσεις, που επιβλήθηκαν από τις ευρωπαϊκές Μεγάλες Δυνάμεις, ελάχιστα συνέβαλαν στη βελτίωση των συνθηκών του χριστιανικού πληθυσμού, ενώ ταυτόχρονα κατάφεραν να δυσαρεστήσουν ένα σημαντικό μέρος του μουσουλμανικού πληθυσμού. Η οθωμανική επαρχία της Βοσνίας υπέστη τουλάχιστον δύο κύματα εξέγερσης από τον τοπικό μουσουλμανικό πληθυσμό, το πιο πρόσφατο το 1850. Η Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία εδραιώθηκε μετά την αναταραχή του πρώτου μισού του αιώνα και προσπάθησε να αναζωογονήσει τη μακροχρόνια πολιτική επέκτασής της σε βάρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Εν τω μεταξύ, τα ονομαστικά αυτόνομα, de facto ανεξάρτητα πριγκιπάτα της Σερβίας και του Μαυροβουνίου προσπάθησαν επίσης να επεκταθούν σε περιοχές που κατοικούνταν από συμπατριώτες τους. Τα εθνικιστικά και αλυτρωτικά αισθήματα ήταν έντονα και ενθαρρύνονταν από τη Ρωσία και τους πράκτορές της.

 Οθωμανική οικονομική κρίση και χρεοκοπία 
Στις 24 Αυγούστου 1854   , κατά τη διάρκεια του Κριμαϊκού Πολέμου, η Οθωμανική Αυτοκρατορία πήρε τα πρώτα της ξένα δάνεια Douglas Arthur Howard: "The History of Turkey", σελ. 71. . Η αυτοκρατορία συνήψε μεταγενέστερα δάνεια, εν μέρει για τη χρηματοδότηση της κατασκευής σιδηροδρόμων και τηλεγραφικών γραμμών και εν μέρει για τη χρηματοδότηση ελλειμμάτων μεταξύ των εσόδων και των πολυτελών δαπανών της αυτοκρατορικής αυλής, όπως η κατασκευή νέων ανακτόρων στο στενό του Βοσπόρου στην Κωνσταντινούπολη. Ορισμένοι οικονομικοί σχολιαστές έχουν σημειώσει ότι οι όροι αυτών των δανείων ήταν εξαιρετικά ευνοϊκοί για τις βρετανικές και γαλλικές τράπεζες (ιδιοκτησίας της οικογένειας Ρότσιλντ) που τους διευκόλυνε, ενώ άλλοι έχουν σημειώσει ότι οι όροι αντανακλούσαν την προθυμία της αυτοκρατορικής διοίκησης να αναχρηματοδοτεί συνεχώς τα χρέη της Gold for the Sultan: Western Bankers and Ottoman Finance, 1856–1881, by Christopher Clay, Λονδίνο, 2001, σελ. 30.. Ένα μεγάλο χρηματικό ποσό δαπανήθηκε επίσης για την κατασκευή νέων πλοίων για το Οθωμανικό Ναυτικό κατά τη διάρκεια της βασιλείας του σουλτάνου Αμπντούλ Αζίζ (1861–1876). Το 1875, το Οθωμανικό Ναυτικό είχε 21 θωρηκτά και 173 πολεμικά πλοία άλλων τύπων, τα οποία αποτελούσαν τον τρίτο μεγαλύτερο ναυτικό στόλο στον κόσμο μετά από εκείνους του βρετανικού και του γαλλικού ναυτικού. Όλες αυτές οι δαπάνες, ωστόσο, ασκούσαν τεράστια πίεση στο οθωμανικό ταμείο. Στο μεταξύ, μια σοβαρή ξηρασία στην Ανατολία το 1873 και οι πλημμύρες το 1874 προκάλεσαν πείνα και εκτεταμένη δυσαρέσκεια στην καρδιά της αυτοκρατορίας. Οι αγροτικές ελλείψεις απέκλεισαν την είσπραξη των αναγκαίων φόρων, γεγονός που ανάγκασε την οθωμανική κυβέρνηση να κηρύξει αθέτηση εξόφλησης των ξένων δανείων της στις 30 Οκτωβρίου 1875 και να αυξήσει τους φόρους σε όλες τις επαρχίες της, συμπεριλαμβανομένων των Βαλκανίων.

 Εξεγέρσεις και πόλεμοι στα Βαλκάνια 
Η απόφαση να αυξηθούν οι φόροι για την πληρωμή των χρεών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας προς τους ξένους πιστωτές οδήγησε σε οργή στις βαλκανικές επαρχίες, η οποία κορυφώθηκε στη Μεγάλη Ανατολική Κρίση και τελικά στον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο (1877–78), που παρείχε ανεξαρτησία ή αυτονομία στα χριστιανικά έθνη στα βαλκανικά εδάφη της αυτοκρατορίας, με επακόλουθο τη Συνθήκη του Βερολίνου (1878). Ο πόλεμος, ωστόσο, ήταν καταστροφικός για την ήδη ταλαιπωρημένη οθωμανική οικονομία και το 1881 ιδρύθηκε η Οθωμανική Διοίκηση Δημοσίου Χρέους, η οποία έδωσε τον έλεγχο των εσόδων του οθωμανικού κράτους σε ξένους πιστωτές . Αυτό κατέστησε τους Ευρωπαίους πιστωτές ομολογιούχους και εκχώρησε ειδικά δικαιώματα στην ΟΔΔΧ για είσπραξη διαφόρων ειδών φορολογικών και τελωνειακών εσόδων. 

 Συνέπειες 
Μετά τη Συνθήκη του Βερολίνου το 1878, η Αυστροουγγαρία εγκατέστησε στρατιωτικές φρουρές στο Οθωμανικό Βιλαέτι της Βοσνίας και στο Οθωμανικό Σαντζάκι του Νόβι Παζάρ, που επίσημα (de jure) συνέχισαν να είναι οθωμανικά εδάφη. Εκμεταλλευόμενη το χάος που σημειώθηκε κατά την Επανάσταση των Νεότουρκων το 1908, η Βουλγαρία κήρυξε την επίσημη ανεξαρτησία της στις 5 Οκτωβρίου 1908. Την επόμενη μέρα, η Αυστροουγγαρία προσάρτησε μονομερώς τη Βοσνία στις 6 Οκτωβρίου 1908, αλλά απέσυρε τις στρατιωτικές της δυνάμεις από το Νόβι Παζάρ για να καταλήξει σε συμβιβασμό με την οθωμανική κυβέρνηση και να αποφύγει έναν πόλεμο (η Οθωμανική Αυτοκρατορία έχασε το σαντζάκι του Νόβι Παζάρ με τους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912-1913).

Το 1881, η Γαλλία κατέλαβε το Οθωμανικό Μπεηλίκι της Τυνησίας, με τη δικαιολογία ότι τα τυνησιακά στρατεύματα είχαν περάσει τα σύνορα στην αποικία τους στην Αλγερία, η οποία επίσης ανήκε στο παρελθόν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία μέχρι το 1830. Ένα χρόνο αργότερα, το 1882, η Βρετανική Αυτοκρατορία κατέλαβε το Οθωμανικό Χεδιβάτο της Αιγύπτου, με το πρόσχημα της παροχής στρατιωτικής βοήθειας στους Οθωμανούς για την καταστολή της εξέγερσης των Ουραμπί (η Βρετανία αργότερα ανακήρυξε την Αίγυπτο βρετανικό προτεκτοράτο στις 5 Νοεμβρίου 1914, ως απάντηση στην απόφαση της Οθωμανικής κυβέρνησης στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο για την απόφαση της Οθωμανικής κυβέρνησης στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο ). Αξίζει να σημειωθεί ότι η οθωμανική κυβέρνηση δήλωνε συχνά τα φορολογικά έσοδα από την Αίγυπτο ως εγγύηση για δανεισμό από βρετανικές και γαλλικές τράπεζες . Η οθωμανική κυβέρνηση είχε μισθώσει νωρίτερα την Κύπρο στη Βρετανία το 1878, με αντάλλαγμα τη βρετανική υποστήριξη στο Συνέδριο του Βερολίνου την ίδια χρονιά (η Κύπρος προσαρτήθηκε αργότερα από τη Βρετανία στις 5 Νοεμβρίου 1914, για τον ίδιο προαναφερθέντα λόγο σχετικά με την οθωμανική συμμετοχή στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο). Αποκτώντας Κύπρο και Αίγυπτο, η Μεγάλη Βρετανία κέρδισε ένα σημαντικό χώρο στην Ανατολική Μεσόγειο και έλεγχο στη Διώρυγα του Σουέζ, ενώ η Γαλλία αύξησε τα εδάφη της στη δυτική μεσογειακή ακτή της Βόρειας Αφρικής προσθέτοντας την Τυνησία στην αυτοκρατορία της ως γαλλικό προτεκτοράτο.

Ο ιστορικός Μάρος Μελιτσάρεκ γράφει ότι η Μεγάλη Ανατολική Κρίση δεν θα μπορούσε να επιλυθεί πλήρως χωρίς τη Σερβία. 

 Χρονολόγιο της Μεγάλης Ανατολικής Κρίσης και των συνεπειών της 

 Πρόδρομοι 

 Γαλλοπρωσικός πόλεμος (1870-1871)
 Λιμός στην Ανατολία (1873-1875)
 Πανικός του 1873 (1873–1877/1879)

 Κρίση 

 Εξέγερση της Ερζεγοβίνης (1875-1877)
 Εξέγερση της Στάρα Ζαγόρα (1875)
 Εξέγερση του Απριλίου (1876)
 Σφαγή των προξένων στη Θεσσαλονίκη (1876)
 Εξέγερση Ράζλοβτσι (1876)
 Οθωμανικό πραξικόπημα (1876)
 Σερβοοθωμανικοί πόλεμοι (1876-1878)
 Πόλεμος Μαυροβουνίου-Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (1876-1878)
 Περιστατικό Τσερκέζ Χασάν
 Διάσκεψη της Κωνσταντινούπολης (1876–1877)
 Πρώτη Συνταγματική Περίοδος (1876-1878)
 Ρωσοτουρκικός πόλεμος (1877-1878)
 Ρουμανικός Πόλεμος της Ανεξαρτησίας
 Προσωρινή Ρωσική Διοίκηση στη Βουλγαρία
 Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878)
 Εκδίωξη των Αλβανών (1877-1878)
 Συνέδριο του Βερολίνου (1878)
 Εξέγερση του Κουμάνοβο (1878)
 Μακεδονική Επανάσταση (1878)
 Επανάσταση της Ηπείρου (1878)
 Κρητική επανάσταση (1878)
 Αυστροουγγρική εκστρατεία στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη το 1878
 Εξέγερση Κρέσνα-Ραζλόγκ (1878)

 Συνθήκες 

 Συμφωνία του Ράιχστατ (1876)
 Σύμβαση της Βουδαπέστης του 1877
 Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878)
 Κυπριακή Σύμβαση (1878)
 Συνθήκη του Βερολίνου (1878)

 Συνέπειες 

 Αρμενικό ζήτημα
 Ένωση του Πρίζρεν (1878–1881)
 Σύμβαση της Χαλέπας (1878)
 Διπλή Συμμαχία (1879)
 Εξέγερση Ουραμπί (1879–1882)
 Λιμός στην Ανατολία (1879–1881)
 Εξέγερση Μπρσιακ (1880–1881)
 Γαλλική κατάκτηση της Τυνησίας (1881)
 Αυστροσερβική Συμμαχία του 1881
 Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης (1881)
 Οθωμανική Διοίκηση Δημοσίου Χρέους (1881–1944)
 Δίκες Γιλντίζ (1881)
 Εξέγερση της Ερζεγοβίνης (1882)
 Βρετανική Κατοχή της Αιγύπτου (1882)
 Αυστροουγγρική-Γερμανο-Ρουμανική συμμαχία (1883)
 Εξέγερση Τιμόκ (1883)
 Βουλγαρική κρίση (1885-1888)

 Παραπομπές 

 Περαιτέρω ανάγνωση 



 Anderson, M.S. The Eastern Question, 1774–1923: A Study in International Relations (1966) online  Archived 2020-06-19 at the Wayback Machine



 Langer, William L. European Alliances and Alignments: 1871-1890 (1950) pp 151–70. Online

 , Focus on the aftermath.
 Munro, Henry F. The Berlin congress (1918) online free, 41pp of text, 600 pp of documents



Κατηγορία:Πόλεμοι της Αλβανίας
Κατηγορία:Επαναστατικά κύματα
Κατηγορία:Εξεγέρσεις στην Οθωμανική Αυτοκρατορία
Κατηγορία:Πολιτική της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας
Κατηγορία:Οθωμανική Βοσνία και Ερζεγοβίνη
Κατηγορία:Εθνικά ζητήματα
Κατηγορία:Ιστορία των Βαλκανίων
Κατηγορία:Ιστορία των διεθνών σχέσεων
Κατηγορία:Σελίδες με πηγές CS1 στα Ρωσικά (ru)