Φυγή στο σκοτάδι

Φυγή στο σκοτάδι () είναι ο τίτλος νουβέλας του Αυστριακού συγγραφέα Άρτουρ Σνίτσλερ που γράφτηκε μεταξύ 1912 και 1917 και δημοσιεύτηκε το 1931. Η νουβέλα αφηγείται την τραγική ιστορία ενός άνδρα που υποφέρει από ψυχικές διαταραχές και καταλήγει να δολοφονήσει τον αγαπημένο του αδερφό επειδή πιστεύει ότι απειλείται από αυτόν. Μετά το έγκλημα, σκοτώνεται και ο ίδιος. 

 Συγγραφή 
Ο Σνίτσλερ εργάστηκε στη νουβέλα για περισσότερα από 20 χρόνια: σημειώσεις σχετικά με το θέμα της «αδελφοκτονίας» και τα συναισθήματα φόβου και τις εμμονές από τα οποία βασανιζόταν ο ίδιος υπάρχουν από το 1905. Τα πρώτα σχέδια ξεκινούν το 1909 και έχουν τον τίτλο Ο κυνηγημένος. Η φάση εντατικής εργασίας ξεκίνησε το 1912. Τέσσερις εκδοχές ολοκληρώθηκαν μεταξύ 1913 και 1917, η τελευταία με τον τίτλο Η τρέλα, αλλά είχε αποφασίσει να μην τη δημοσιεύσει. Μόλις το 1931 ο συγγραφέας αποφάσισε να δημοσιεύσει, όταν οι δικές του εμμονές και κρίσεις μελαγχολίας είχαν υποχωρήσει. 

Δύο μέρες πριν από τον θάνατό του, ο Σνίτσλερ διάβασε την πρώτη κριτική της νουβέλας και έγραψε στο ημερολόγιό του «Διθυραμβική κριτική». Οι λόγοι για τον μακροχρόνιο δισταγμό του να δημοσιεύσει το έργο συζητήθηκαν ευρέως. Οι λογοτεχνικές μελέτες επισημαίνουν τη στενή προσωπική σχέση του συγγραφέα με το κείμενο και τα αυτοβιογραφικά στοιχεία που περιλαμβάνει και αποδίδουν την αδελφική σύγκρουση στην τεταμένη σχέση του συγγραφέα με τον επίσης γιατρό αδελφό του Γιούλιους. Στο ημερολόγιό του την 1.03.1905, ο Σνίτσλερ αναφέρει ότι και οι δύο υπέφεραν από ψυχικές διαταραχές που οφείλονταν στην κληρονομικότητα. 

 Υπόθεση 
Ο Ρόμπερτ, ένας ευκατάστατος 43χρονος χήρος κυβερνητικός αξιωματούχος από τη Βιέννη, επιστρέφει στην πόλη αφού πέρασε έξι μήνες σε ταξίδι στην Ιταλία με άδεια από την εργασία του, που του χορηγήθηκε για λόγους υγείας μετά από απροσδιόριστο νευρικό κλονισμό. Στη Βιέννη μένει προσωρινά σε ένα ξενοδοχείο και ξανασυναντά τον αγαπημένο του αδερφό γιατρό Ότο, με τον οποίο ένιωθε πάντα πολύ κοντά. Στο παρελθόν, βαθύτατα ταραγμένος από τον εγκλεισμό ενός φίλου του σε ψυχιατρικό άσυλο, ο Ρόμπερτ έβαλε τον Ότο να του υποσχεθεί ότι θα τον σκότωνε ανώδυνα αν τρελαινόταν για να τον σώσει από παρόμοια μοίρα, και μάλιστα του έδωσε ένα γράμμα στο οποίο εξέφραζε ρητά την επιθυμία του για να τον εξασφαλίσει από πιθανή δίωξη.

Στη Βιέννη συναντά ξανά τους παλιούς του φίλους, αλλά η ψυχική του κατάσταση συνεχίζει να δείχνει σημάδια ανισορροπίας και γίνεται όλο και πιο ξεκάθαρο ότι μαστίζεται από έμμονες ιδέες στις οποίες αρχικά αντιστέκεται, αλλά σταδιακά υποκύπτει. Θυμάται την Αλμπέρτα, που όλοι θεωρούσαν ήδη μέλλουσα σύζυγό του, με την οποία χώρισε κατά τη διάρκεια μιας παραμονής στη λίμνη της Λουκέρνης, όταν δεν την απέτρεψε από το να ακολουθήσει έναν Αμερικανό που της έκανε πρόταση γάμου. Ωστόσο, αν και θυμάται τη συνομιλία τους την προηγούμενη νύχτα της αναχώρησής της, έχει κενά μνήμης για τις επόμενες ώρες, και έτσι αρχίζει να υποψιάζεται ότι τη σκότωσε σε μια παραφορά τρέλας, εξαφανίζοντας στη συνέχεια έξυπνα κάθε στοιχείο. Ξαφνικά, αρχίζει να φοβάται ότι είναι πιθανό να σκότωσε και τη νεαρή σύζυγό του Μπριγκίτε χρόνια νωρίτερα, δηλητηριάζοντάς την, παρόλο που ο θάνατός της είχε αποδοθεί σε φυσικά αίτια.

Ο Ρόμπερτ επιστρέφει στη δουλειά και αρραβωνιάζεται την Πάουλα Ρολφ, την οποία γνώρισε κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του. Λαμβάνει επίσης ένα γράμμα από την Αλμπέρτα, στο οποίο η γυναίκα του λέει για τις εξελίξεις στη ζωή της, που την οδήγησαν να αφήσει τον Αμερικανό και να παντρευτεί έναν άλλον άντρα. Το γράμμα διαλύει τις ενοχλητικές αμφιβολίες του Ρόμπερτ και νιώθει ανακούφιση.

Ωστόσο, το άγχος και οι παρανοϊκές ιδέες επιστρέφουν και ξαφνικά νιώθει ότι τον παρακολουθούν στο δρόμο ή στο ξενοδοχείο, δεν εμπιστεύεται την εγκαρδιότητα των συναδέλφων και φίλων του που θεωρεί ύποπτη και περιμένει να τον συλλάβουν (άλλοτε ως δολοφόνο και άλλοτε ως τρελό).

Σύντομα, τον καταλαμβάνει και μια νέα υποψία. Η κουνιάδα του Μαριάνε του αποκαλύπτει ότι ο σύζυγός της, Ότο, ήταν μάλλον κουρασμένος τον τελευταίο καιρό. Αυτό το στοιχείο, σε συνδυασμό με άλλες - εντελώς άσχετες - λεπτομέρειες, ενσταλάζει στον Ρόμπερτ την πεποίθηση ότι ο αδερφός του έχει αρχίσει να τρελαίνεται και ότι, λόγω της τρέλας του, θα εκπληρώσει την υπόσχεση που του είχε δώσει και θα τον δολοφονήσει. Ο Ρόμπερτ ζητά από τον Ότο το γράμμα και αυτός του το επιστρέφει, το καίει μπροστά στα μάτια του Ότο, αλλά ακόμη και αυτό δεν τον καθησυχάζει: ο Ότο μπορεί να είχε κρατήσει αντίγραφο. Για να σωθεί, η μόνη του διέξοδος είναι να φύγει.

Στη συνέχεια, πηγαίνει στην αρραβωνιαστικιά του, στην οποία λέει - ψέματα - ότι ο Αμερικανός σύζυγος της Αλμπέρτας τον παρακολουθούσε το προηγούμενο βράδυ και φοβάται ότι θα κάνει απόπειρα κατά της ζωής του πιθανότατα από ζήλια: γι' αυτό πρέπει να φύγει και της ζητά να τον συνοδεύσει. Θα την περιμένει στο σταθμό για να προλάβει το τρένο των έξι. Ωστόσο, νιώθοντας ότι απειλείται όλο και περισσότερο, ο Ρόμπερτ δεν την περιμένει και παίρνει το προηγούμενο τρένο, στέλνοντας της σημείωμα να τον συναντήσει αργότερα σε ένα κοντινό χωριό, αλλά αυτή δεν εμφανίζεται. Αργά το βράδυ, στο δωμάτιο του ξενοδοχείου που έχει καταλύσει, φθάνει ο Ότο, ανήσυχος και θέλει να καταλάβει τι ώθησε τον Ρόμπερτ να φύγει βιαστικά από την πόλη. Καταλαβαίνοντας από την αντίδραση του αδερφού του ότι έχει καταληφθεί από παράλογες σκέψεις, τον κοιτάζει με συμπόνια και ετοιμάζεται να τον αγκαλιάσει, αλλά ο Ρόμπερτ, τρομοκρατημένος, τον σκοτώνει με το πιστόλι του και μετά φεύγει στο σκοτάδι μέσα στο χιόνι. Το άψυχο σώμα του ανακαλύφθηκε τρεις μέρες αργότερα σε μια βραχώδη πλαγιά. Οι σημειώσεις που βρέθηκαν στην ταξιδιωτική τσάντα του παραδόθηκαν στο δικαστήριο και δημοσιεύτηκαν αποσπάσματα.

 Μετάφραση στα ελληνικά 

 Φυγή στο σκοτάδι, μτφ. Αλέξανδρος Ίσαρης, εκδ. Άγρα, 1995 
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Έργα του Άρτουρ Σνίτσλερ