Καρδιά του Φρεντερίκ Σοπέν

εναλλ.=Frédéric Chopin's heart in a jar, as photographed in April 2014|μικρογραφία|Η καρδιά του Φρεντερίκ Σοπέν.
Η καρδιά του Φρεντερίκ Σοπέν αφαιρέθηκε από το σώμα του μετά το θάνατό του στο Παρίσι της Γαλλίας, στις 17 Οκτωβρίου 1849, σε ηλικία 39 ετών. Ο Πολωνός συνθέτης Φρεντερίκ Σοπέν φοβόταν μήπως θαφτεί ζωντανός και ζήτησε από τον ιατρό του, Ζαν Κρυβεγιέ, να διεξάγει νεκροψία. Ενώ το πτώμα του Σοπέν θάφτηκε στο Κοιμητήριο του Περ-Λασαίζ στο Παρίσι, η καρδιά του εμβυθίστηκε σε αλκοόλ (πιθανότατα κονιάκ) και τοποθετήθηκε σε ένα δοχείο από βελανιδιά.

Πριν πεθάνει, ένα από τα τελευταία αιτήματα του Σοπέν ήταν ότι η μεγαλύτερη αδελφή του, Λουντβίκα Γεντζεγέβιτς, να μεταφέρει την καρδιά του στην Πολωνία για να ταφεί σε μια τοπική εκκλησία. Υπάκουσε στις επιθυμίες του, μετέφερε κρυφά την καρδιά του μέσω των τελωνείων στα αυστριακά σύνορα, πέρασε τους Ρώσους συνοριακούς πράκτορες και εισήλθε στην Πολωνία. Παραδόθηκε στην Εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στη Βαρσοβία, όπου την κράτησαν στις κατακόμβες. Αφού ένας ντόπιος δημοσιογράφος ανακάλυψε την καρδιά σε ένα κουτί, μεταφέρθηκε στο πάνω μέρος της εκκλησίας το 1879 και μπήκε σε μια στήλη.

Κατά τη διάρκεια της Εξέγερσης της Βαρσοβίας το 1944, η καρδιά του Σοπέν κλάπηκε από την εκκλησία από ναζιστές αξιωματούχους και μεταφέρθηκε στο αρχηγείο του διοικητή της Σούτσσταφφελ, Έριχ φον ντεμ Μπαχ-Ζελέφσκι. Αργότερα επιστράφηκε στους Πολωνούς και στάλθηκε στο Μιλανούβεκ για ασφαλή φύλαξη. Στις 17 Οκτωβρίου 1945, μια αντιπροσωπεία μετέφερε την καρδιά πίσω στη Βαρσοβία, όπου επιστράφηκε στη θέση της στην Εκκλησία του Τιμίου Σταυρού.

Οι εικασίες σχετικά με τον λόγο του πρόωρου θανάτου του Σοπέν οδήγησαν σε αιτήματα από μελετητές και επιστήμονες να διεξαγάγουν ανάλυση του καρδιακού ιστού. Αν και λέγεται ότι πέθανε από φυματίωση, υπήρχαν εικασίες ότι μπορεί να είχε κυστική ίνωση. Το αίτημα για δείγμα καρδιακού ιστού απορρίφθηκε από την πολωνική κυβέρνηση, αλλά το δοχείο της καρδιάς αφαιρέθηκε κρυφά από την στήλη για οπτική επιθεώρηση το 2014.

 Θάνατος και απομάκρυνση της καρδιάς 
Ο συνθέτης Φρεντερίκ Σοπέν είχε κακή υγεία καθ΄ όλη τη διάρκεια της ζωής του. Υπέφερε από αναπνευστικά προβλήματα, χρόνια διάρροια και απώλεια βάρους. Ως ενήλικας, ζύγιζε λιγότερο από 45 κιλά. Το 1849, γνωρίζοντας ότι σύντομα θα πεθάνει, ο Σοπέν κανόνισε την κηδεία του. Φοβόταν να μην τον θάψουν ζωντανό και ζήτησε από την αδελφή του να αφαιρεθεί η καρδιά του από το σώμα του και να την μεταφέρει στη Βαρσοβία για να την θάψει σε μια τοπική εκκλησία.

Ο Σοπέν πέθανε στο Παρίσι στις 17 Οκτωβρίου 1849. Την προηγούμενη μέρα του θανάτου του, ο Σοπέν ζήτησε από τον ιατρό του, Ζαν Κρυβεγιέ, να διεξάγει νεκροψία. Κατά τη διάρκεια της νεκροψίας, ο Κρυβεγιέ αφαίρεσε την καρδιά του Σοπέν και την εμβύθισε σε αλκοόλ, πιθανότατα κονιάκ. Το σώμα του θάφτηκε στο Παρίσι, στο Κοιμητήριο του Περ-Λασαίζ, ενώ η καρδιά του τοποθετήθηκε σε ένα κρυστάλλινο δοχείο που ήταν ερμητικά σφραγισμένο. Αρκετά μήνες αργότερα, στις αρχές του 1850, η αδελφή του το μετέφερε στην Πολωνία. Η καρδιά τελικά θα αντιμετωπιζόταν ως ένα εξαιρετικό αντικείμενο στον Πολιτισμό της Πολωνίας, που παρέχει τον σεβασμό που συνήθως διατηρείται για αγιασμένα λείψανα.

 Κρυφή μεταφορά της καρδιάς στην Πολωνία 
Στις αρχές Ιανουαρίου του 1850, η μεγαλύτερη αδελφή του Σοπέν, Λουντβίκα Γεντζεγέβιτς, επέστρεψε από τη Γαλλία με τρένο στην Πολωνία, με την κόρη της και την καρδιά του αδελφού της. Έφερε την καρδιά μαζί της, κρύβοντας το δοχείο κάτω από το μανδύα της ή τη φούστα της, καθώς την μετέφερε κρυφά μέσω τελωνειακής επιθεώρησης στα αυστριακά σύνορα και πέρασε από Ρώσους συνοριακούς πράκτορες στην Πολωνία. Ο Σοβιετικός ιστορικός της μουσικής, Ίγκορ Μπέλζα, έγραψε για το ταξίδι της, εξηγώντας ότι η Γεντζεγέβιτς είχε κρύψει «ένα μικρό μπαούλο βελανιδιάς κάτω από το φόρεμά της. Σε αυτό, υπήρχε ένα μικρό φέρετρο φτιαγμένο από ξύλο έβενου, που περιείχε ένα πολύτιμο δοχείο με την καρδιά του Σοπέν».
αριστερά|μικρογραφία|Η Λουντβίκα Γεντζεγέβιτς μετέφερε κρυφά την καρδιά του αδελφού της στην Πολωνία το 1850.
Η καρδιά του Σοπέν έφτασε στη Βαρσοβία και διατηρήθηκε από την αδελφή του και τη μητέρα του, τοποθετημένη επάνω σε μία συρταριέρα στο σπίτι της Γεντζεγέβιτς και της οικογένειας Καλασάντι. Πριν τον θάνατο της Γεντζεγέβιτς το 1855, μπορεί να είχε κανονίσει τη μεταφορά της καρδιάς στην Εκκλησία του Τιμίου Σταυρού της Βαρσοβίας. Υπήρχε αντιπαράθεση μέσα στο ιερατείο της εκκλησίας για το αν έχει η καρδιά θεση στο ανώτερο μέρος της εκκλησίας, καθώς ο Σοπέν δεν ήταν άγιος. Αντ΄ αυτού, η καρδιά τοποθετήθηκε στις κατακόμβες της εκκλησίας και παρέμεινε εκεί ανέγγιχτη και χωρίς ετικέτα για πάνω από δύο δεκαετίες. Το 1878, ο δημοσιογράφος Άνταμ Πούουγκ βρήκε την καρδιά σε ένα κουτί και έγραψε για την ανακάλυψή του σε ένα περιοδικό της Βαρσοβίας.

Το ιερατείο της εκκλησίας πείστηκε να μετακινήσει την καρδιά εν μέρει λόγω του γεγονότος ότι η καρδιά της μυθιστοριογράφου Κλεμεντίνα Χοφμανόβα φυλάσσοταν στον Καθεδρικό Ναό του Βάβελ. Με την υποστήριξη του αποστολικού διαχειριστή Αντόνι Φραντσίσεκ Σοτκιέβιτς, η καρδιά μεταφέρθηκε στο πάνω μέρος της εκκλησίας την 1η Μαρτίου 1879 και μπήκε στην πρώτη στήλη στα αριστερά, που βλέπει προς τον κυρίως ναό της εκκλησίας. Η μεταφορά της καρδιάς έγινε μυστικά λόγω φόβου ότι οι τσαρικές αρχές θα την καταλάβουν. Ο συνθέτης Βουαντίσουαφ Ζελένσκι ήταν ένας από τους διοργανωτές της τελετής μεταφοράς, στην οποία συμμετείχαν περίπου 12 άνθρωποι.

Στις 29 Φεβρουαρίου 1880, η καρδιά του Σοπέν καθαγιάστηκε. Μια πλάκα που είχε χαραχθεί από μάρμαρο Καρράρα από τον γλύπτη Λεόναρντ Μαρκόνι και αφιερώθηκε στη μνήμη του Σοπέν, τοποθετήθηκε στην στήλη μια εβδομάδα αργότερα. Ένα βιβλικό εδάφιο από το Κατά Ματθαίο 6:21 χαράχθηκε σε μια από τις πλάκες: «Επειδή όπου είναι ο θησαυρός σου, εκεί θα είναι και η καρδιά σου».

Για δεκαετίες, η καρδιά ήταν το μόνο δημόσιο μνημείο στην Βαρσοβία που οι τσαρικές αρχές επέτρεπαν για να τιμήσει τον Σοπέν. Προσέφερε «κρυφές εκδηλώσεις εθνικιστικού πάθους". Μόλις η Πολωνία κατάφερε την ανεξαρτησία της το 1918, έγινε ανοιχτό ιερό.  Το 1926, ο Αρχιεπίσκοπος Αντόνι Σλαγκόφσκι είπε για τον Σοπέν: «Όλα το παρελθόν μας τραγουδάει σε αυτόν, όλη η δουλεία μας κλαίει σε αυτόν, η καρδιά του έθνους, ο μεγάλος βασιλιάς της θλίψης».

 Κατοχή από του Ναζί και επιστροφή 
Μετά την κατάληψη της Βαρσοβίας από τον Γερμανικό Στρατό το 1939, απαγορεύθηκαν οι παραστάσεις της μουσικής του Σοπέν, το Ινστιτούτο Φρεντερίκ Σοπέν έκλεισε και το Μνημείο του Φρεντερίκ Σοπέν στο Πάρκο Γουαζιένκι καταστράφηκε. Κατά τη διάρκεια της Εξέγερσης της Βαρσοβίας του 1944, η Εκκλησία του Τιμίου Σταυρού καταστράφηκε και καταλήφθηκε από τους Ναζί. Ένας Γερμανός ιερέας ονόματι Σούλτσε, ζήτησε από τις δυνάμεις κατοχής να πάρουν στην κατοχή τους την καρδιά του Σοπέν για να την φυλάξουν. Την πήρε ο αξιωματικός της Σούτσσταφφελ Χάιντς Ράινεφαρτ και στη συνέχεια την παρέδωσε στον διοικητή της Σούτσσταφφελ, Έριχ φον ντεμ Μπαχ-Ζελέφσκι, ο οποίος την κράτησε στο αρχηγείο του ως μέρος της συλλογής του από παράξενα αντικείμενα.

Καθώς η κατοχή πλησίαζε στο τέλος, ο Μπαχ-Ζελέφσκι, γνωστός για τη βίαιη καταστολή της εξέγερσης, επέστρεψε την καρδιά. Ο Πολωνός δημοσιογράφος Άντζεϊ Πέτιν, ο οποίος έγραψε μια αξιόπιστη αναφορά της καρδιάς του Σοπέν, έγραψε ότι η χειρονομία του Μπαχ-Ζελέφσκι «διετέλεσε στη μείωση του δικού του σφάλματος και στην παρουσίαση του εαυτού του στον κόσμο σε ένα πιο ευνοϊκό φως». Οι Γερμανοί αξιωματούχοι οργάνωσαν μια ομάδα κινηματογραφιστών για να τεκμηριώσουν τη μεταφορά της καρδιάς στον επίκουρο επίσκοπο Αντόνι Σλαγκόφσκι ως μέρος της ναζιστικής προπαγάνδας. Την στιγμή που το δοχείο που περιείχε την καρδιά έπρεπε να παραδοθεί, τα φώτα που χρησιμοποιούσαν δυσλειτούργησαν, γεγονός για το οποίο ο Σλαγκόφσκι είπε στους συναδέλφους του: «Ευχαριστώ τον Θεό. Αυτή τη φορά αυτοί οι βάρβαροι δεν θα πετύχουν το προπαγανδιστικό τους σχέδιο». Ο Σλαγκόφσκι έβαλε να μεταφέρουν την καρδιά στην Εκκλησία του Αγίου Χέντβιγκ στο Μιλανούβεκ, συνοδευόμενη από ένα απόσπασμα Γερμανών στρατιωτών.

 Μιλανούβεκ και επιστροφή στη Βαρσοβία 
Όταν η καρδιά του Σοπέν έφτασε στο Μιλανούβεκ, την έκρυψαν από φόβο ότι οι Γερμανοί θα προσπαθούσαν να την πάρουν πίσω. Η καρδιά φυλάχθηκε για λίγο στο σπίτι ενός καθηγητή ονόματι Αντονιέβιτς και στο διαμέρισμα της πιανίστριας Μαρία Φίνταϊσεν. Στη συνέχεια, η καρδιά φυλάχθηκε από τον Αρχιεπισκόπο Σλαγκόφσκι, πάνω σε ένα πιάνο, στο ιδιωτικό του παρεκκλήσι μέχρι τον Οκτώβριο του 1945. Ένα μικρό ξύλινο φέρετρο δημιουργήθηκε για να περιέχει το δοχείο. Ο Μπρονίσουαφ Έντβαρντ Σίντοφ, μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Ινστιτούτου Φρεντερίκ Σοπέν, προσέγγισε αξιωματούχους της Προσωρινής Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας για να κανονίσει την τελετουργική επιστροφή της καρδιάς στην Εκκλησία του Τιμίου Σταυρού, η οποία μέχρι τότε είχε αποκατασταθεί σχεδόν ολικώς. Η Εκτελεστική Επιτροπή της Εθνικής Εορταστικής Επιστροφής της Καρδιάς του Σοπέν στη Βαρσοβία ιδρύθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου 1945. Ο Σίντοφ ζήτησε να ελέγξει την κατάσταση του λείψανου και εξέτασε την καρδιά στο Μιλανούβεκ. Το δοχείο ανοίχθηκε και ο Σίντοφ παρατήρησε:Στις 17 Οκτωβρίου 1945, στην 96η επέτειο του θανάτου του Σοπέν, το δοχείο που περιείχε την καρδιά του παραδόθηκε στον Λεόπολντ Πέτσικ στο Μιλανούβεκ, στην αυλή της Εκκλησίας του Αγίου Χέντβιγκ. Μια αντιπροσωπεία που περιλάμβανε τον πιανίστα Μπολέσουαφ Βοϊτόβιτς, το μεταφέρθηκε στη συνέχεια με αυτοκίνητο στη Ζελαζόβα Βόλα, το χωριό όπου γεννήθηκε ο Σοπέν, μέσω μιας ελικοειδούς διαδρομής 90 χιλιομέτρων, που την μετέφερε μέσω του Γκρόντζισκ Μαζοβιέτσκι και του Μπουόνιε. Τα πλήθη περίμεναν κατά μήκος της διαδρομής, η οποία ήταν διακοσμημένη με λευκές και κόκκινες πολωνικές σημαίες. Ο Πέτσικ έδωσε το δοχείο στον τότε πρόεδρο Μπολέσουαφ Μπιέρουτ, ο οποίος την παρέδωσε στον δήμαρχο της Βαρσοβίας, Στανίσουαφ Τουουβίνσκι. Μετά από μια σύντομη συναυλία του πιανίστα Χένρικ Στόμπκα, η αντιπροσωπεία προχώρησε στη Βαρσοβία. Εκεί, ο Βίκτορ Γκροντζίτσκι έδωσε μια ομιλία καλωσορίσματος, λέγοντας εν μέρει:Μετά την άφιξη της καρδιάς στη Βαρσοβία, μία επιμνημόσυνη λειτουργία στην Εκκλησία του Τιμίου Σταυρού μεταδόθηκε σε εθνική εμβέλεια, με την παρουσία τόσο του προέδρου όσο και του πρωθυπουργού της Πολωνίας. Μια ομιλία που έδωσε ο καθηγητής μουσικολογίας Χιερόνιμ Φάιχτ, περιγράφτηκε από την εφημερίδα Życie Warszawy («Ζωή της Βαρσοβίας») ως «μια βαθιά ανάλυση των καλλιτεχνικών αξιών της μουσικής του Σοπέν». Η καρδιά στη συνέχεια επιστράφηκε στην στήλη, κάτω από μία προτομή του Σοπέν που δημιουργήθηκε από τον γλύπτη Άντζεϊ Προυσίνσκι.μικρογραφία|Η στήλη στην Εκκλησία του Τιμίου Σταυρού που περιέχει την καρδιά του Σοπέν.
 Μυστική εκταφή και εξέταση 
Με τα χρόνια, οι εικασίες σχετικά με την αιτία του θανάτου του Σοπέν οδήγησαν σε αιτήσεις για εξέταση της καρδιάς. Το 2008, οι επιστήμονες ζήτησαν να διεξαχθεί ανάλυση του DNA του καρδιακού ιστού για να διαπιστωθεί αν ο Σοπέν είχε πεθάνει από κυστική ίνωση αντί από φυματίωση. Η κυστική ίνωση ήταν άγνωστη κατά τη διάρκεια της ζωής του και θεωρήθηκε ότι ήταν μια καλύτερη εξήγηση για τα συμπτώματά του. Το αίτημα απορρίφθηκε από την πολωνική κυβέρνηση.

Στις 14 Απριλίου 2014, μια ομάδα εκκλησιαστικών αξιωματούχων, επιστημόνων και εκπροσώπων από το Ινστιτούτο Φρεντερίκ Σοπέν ξέθαψαν το βάζο που περιείχε την καρδιά του Σοπέν. Οι ερευνητές εξέτασαν την καρδιά μυστικά, αν και περιορίστηκαν σε μια οπτική εξέταση και δεν άνοιξαν το βάζο. Πήραν φωτογραφίες, εφάρμοσαν κερί σφραγίσματος στο βάζο και αποκάλυψαν μόνο ότι είχαν κάνει μια επιθεώρηση πέντε μήνες αργότερα.

Οι επιστήμονες δημοσίευσαν τα ευρήματά τους σε ένα άρθρο του 2017 στο The American Journal of Medicine. Έγραψαν ότι η διογκωμένη καρδία είχε αφαιρεθεί χρησιμοποιώντας τη «γαλλική μέθοδο» - τραβώντας την και κόβοντας την αορτή και την πνευμονική αρτηρία. Η επιφάνεια της καρδιάς είχε μια εμφάνιση καλυπτόμενη με μια «λεπτή, ασπριδερή, τεράστια ινώδη επίστρωση». Παρατηρήθηκαν αιμορραγικές εκροές, όπως και τρεις μικροί όζοι. Οι συγγραφείς του άρθρου κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο Σοπέν είχε περικαρδίτιδα που προκλήθηκε από φυματίωση. Ένα γράμμα στον συντάκτη που δημοσιεύτηκε στο American Journal of Medicine αμφισβήτησε τη διάγνωση της φυματίωσης.

Μια άλλη εξέταση της καρδιάς δεν αναμένεται να πραγματοποιηθεί μέχρι το 2064.

 Παραπομπές 

 Περαιτέρω ανάγνωση 


Κατηγορία:Φρεντερίκ Σοπέν
Φρεντερικ Σοπεν Καρδια
Κατηγορία:Μνημεία του Φρεντερίκ Σοπέν
Κατηγορία:Μνημεία στη Βαρσοβία