Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου Γιαννιτσών

Ο Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου Γιαννιτσών (γνωστός στην πόλη και ως Μητρόπολη) είναι μεταβυζαντινός ενοριακός ναός που βρίσκεται στο βόρειο τομέα της πόλης των Γιαννιτσών, στην παλιά συνοικία Βαρόσι, ο οποίος χτίστηκε κατά τη περίοδο 1858-1867, και έχει ανακηρυχθεί από το Υπουργείο Πολιτισμού ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο από το 1987. Υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας. Σήμερα ο ναός παραμένει το επίκεντρο των επίσημων εορτασμών της πόλης και του Δήμου Πέλλας, όπου τελούνται οι δοξολογίες, τα ιερά μνημόσυνα και οι άλλες επίσημες λειτουργικές συνάξεις, στις οποίες συμμετέχουν οι εκπρόσωποι των τοπικών αρχών και των φορέων.

 Ιστορία 
Στα Γιαννιτσά, ως τα μέσα του 19ου αιώνα, δεν υπήρχε χριστιανικός ναός και οι χριστιανοί της πόλης εκκλησιάζονταν στο ναό του Αγίου Αθανασίου Πενταπλατάνου. Εκμεταλλευόμενοι το Χατ-ι χουμαγιούν του 1856, οι Γιαννιτσιώτες ζήτησαν μέσω του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως, Κύριλλου Ζ΄, να τους χορηγηθεί άδεια για ανέγερση εκκλησίας, όμως οι Τούρκοι δεν επέτρεψαν κάτι τέτοιο, καθώς η πόλη θεωρούνταν «ιερή» για αυτούς. Τελικά πέτυχαν την παραχώρηση άδειας για την ανέγερση του Ορθόδοξου ναού «Κοιμήσεως της Θεοτόκου», με Σουλτανικό φιρμάνι του Αμπντούλ Μετζίτ Α΄ το έτος Εγίρας 1275 (δηλ. το 1858), το οποίο σώζεται μέχρι σήμερα και αναφέρει συγκεκριμένα:... Με την άφιξη της παρούσης αυτοκρατορικής μου διαταγής, ας γίνει γνωστό ότι υπεβλήθη αίτηση με επίσημο έγγραφο εκ μέρους του Έλληνος Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως και των εξαρτημάτων της, ότι επειδή οι Έλληνες αυτοκρατορικοί μου υπήκοοι που διαμένουν στη συνοικία «Βαρός» της κωμοπόλεως των Γενιτσών δεν έχουν ιερά για την εκτέλεση των ιεροτελεστιών τους, ικετεύουν και εκλιπαρούν να τους παραχωρηθεί η υψηλή μου άδεια να χτίσουν και να οικοδομήσουν μια εκκλησία… (μη ευανάγνωστο)... νεωστί... (μη ευανάγνωστο) επάνω σε ιδιόκτητα οικόπεδα τους, που βρίσκονται στο παραπάνω χωριό, μήκους τριάντα δύο πήχεων, πλάτους είκοσι τεσσάρων και ύψους δέκα. Παρέχοντας την υψηλή και αυτοκρατορική μου άδεια για την ανέγερση και κατασκευή κατά τον τρόπο αυτό της εκκλησίας που αναφέρθηκε, εξεδόθη αυτοκρατορική μου διαταγή και απεστάλη αυτή η σεβαστή, λαμπρή μου διαταγή από το αυτοκρατορικό μου Ντιβάνι, η οποία περιέχει την άδεια σύμφωνα με τις αυτοκρατορικές μου απαιτήσεις...Οι κάτοικοι με προσωπική εργασία και δωρεά υλικού και χρημάτων κατάφεραν μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα να ολοκληρώσουν την κατασκευή της, πάνω σε ιδιόκτητα οικόπεδα στο Βαρόσι, τη πολυπληθέστερη χριστιανική συνοικία της πόλης επί Τουρκοκρατίας. Δεν έλειψαν και οι αντιδράσεις των ντόπιων Τούρκων, οι οποίοι προσπάθησαν να αποτρέψουν την ανοικοδόμηση της, χρησιμοποιώντας ακόμη και απειλές περί όπλων. Γι' αυτό και τα εγκαίνια της εκκλησίας πραγματοποιήθηκαν με την προστασία του τοπικού Τουρκικού συντάγματος πυροβολικού. Επίσης, σύμφωνα με τη παράδοση ο Μπέης στέρησε το νερό στους κατοίκους, γι' αυτό και αυτοί αναγκάστηκαν να χρησιμοποιήσουν εξ ολοκλήρου κρασί για την ανέγερση της. 

Τα θυρανοίξια χρονολογούνται το έτος 1867 ενώ κατά άλλους ερευνητές το 1860, ακόμη και το 1880. Στα δύσκολα χρόνια που ακολούθησαν η εκκλησία δέθηκε με την ιστορία της πόλης. Κατά το Μακεδονικό Αγώνα, τη Μάχη των Γιαννιτσών 1912 και την Κατοχή στάθηκε σύμβολο πίστης και δύναμης. Στο ναό έγινε η νεκρώσιμη ακολουθία για τους πεσόντες και η πρώτη δοξολογία επί της απελευθέρωσης της πόλης στις 21 Οκτωβρίου 1912, την επομένη της εισόδου του Ελληνικού στρατού στην πόλη. Από το 1924 μέχρι το 1932 ήταν έδρα της Ιεράς Μητροπόλεως Γιαννιτσών και Γουμενίσσης.

 Αρχιτεκτονική δομή και περιγραφή 

 Τύπος: Η Μητρόπολη είναι τρίκλιτη βασιλική. 

 Περίστωο: Υπάρχει τοξοστοιχία στη βορινή, δυτική και νότια πλευρά με κίονες κτιστούς, τετράγωνους 0,60Χ0,60 μ.
 Κόγχη Ιερού: Η αψίδα του ιερού βήματος είναι πεντάπλευρη με τυφλές αψίδες και πτυχωτό γείσωμα
 Τοιχοποιία: Η λιθοδομή έχει πάχος 0,85 μ. Στην ανατολική πλευρά, εξωτερικά, υπάρχει εντοιχισμένο αρχαίο ανάγλυφο
 Ανοίγματα: Υπάρχουν τρεις είσοδοι, στη βορινή, τη δυτική και νότια πλευρά της εκκλησίας. Τα παράθυρα είναι μικρά, ορθογώνια και σιδερόφραχτα.
 Στέγη: Η στέγη είναι δίρριχτη με αποτμήσεις στην ανατολική και δυτική κορυφή. Η κάλυψη γίνεται με κεραμίδια.
 Κωδωνοστάσιο: Το κωδωνοστάσιο είναι πυργοειδές και βρίσκεται σε επαφή με την νότια πλευρά πλευρά της ΝΑ γωνίας της εκκλησίας. Η καμπάνα ήρθε από την Οδησσό και λειτούργησε το 1880.
 Δάπεδο: Το δάπεδο παλαιότερα είχε επίστρωση με κεραμικά πλακάκια 0,20X0,20 μ. Σήμερα κεραμικά πλακάκια υπάρχουν μόνο στο δάπεδο του περιστώου, ενώ το δάπεδο της εκκλησίας καλύπτουν μωσαϊκά πλακάκια.
 Κίονες: Οι κίονες είναι κυκλικής διατομής με ξύλινο τετραγωνικό πυρήνα και επένδυση μπαγδατιού. Εξωτερικά είναι ελαιοχρωματισμένοι.
 Οροφή: Η οροφή είναι μεταγενέστερη, ξύλινη νταμπλαδωτή.
 Τέμπλο: Το εικονοστάσιο είναι ξύλινο και σε κάτοψη ευθύγραμμο.

Κάποιες από τις παλαιότερες σωζόμενες φορητές εικόνες είναι: Η Σταύρωση του Χριστού (1865), ο Άγιος Αντώνιος (1860), ο Άγιος Χαράλαμπος (1863), τα Εισόδια της Θεοτόκου (1865), Οι Τρεις Ιεράρχες (1870), Η Γέννηση του Ιωάννη του Προδρόμου (1869), η Πεντηκοστή (1869), οι Άγιοι Πάντες (1865) και άλλες. Το λιγοστό φως και η διαμόρφωση του ναού δημιουργεί κατάνυξη και θέτει όλες τις προϋποθέσεις για προσευχή. Επίσης ο ναός παρέχει μεγάλο και ευρύχωρο γυναικωνίτη στον πρώτο όροφο. 

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Γιαννιτσα
Κατηγορία:Μεταβυζαντινές εκκλησίες στην Ελλάδα
Κατηγορία:Ιερά Μητρόπολις Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας
Κατηγορία:Κτίρια και κατασκευές στα Γιαννιτσά