Το έρημο σπίτι (Χόφμαν)

Το έρημο σπίτι () είναι νουβέλα του Ε. Τ. Α. Χόφμαν, που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1817 στο δεύτερο μέρος της συλλογής του Νυχτερινά.

Ένα παλιό σπίτι σε κεντρική λεωφόρο του Βερολίνου, φαινομενικά έρημο, προκαλεί την αυξανόμενη περιέργεια του αφηγητή, ο οποίος μια μέρα νομίζει ότι βλέπει το πρόσωπο μιας γυναίκας στο παράθυρο του πρώτου ορόφου. Η έλξη του για το σπίτι και τη γυναίκα που κρύβεται εκεί του γίνεται πραγματική εμμονή, έως ότου εντελώς τυχαία μαθαίνει την ιστορία του σπιτιού.

 Υπόθεση 
Ο αφηγητής Τέοντορ διηγείται στους φίλους του μια εμπειρία που είχε κατά την παραμονή του σε μια πόλη που δεν κατονομάζεται (είναι το Βερολίνο). Καθώς περπατούσε στον κεντρικό δρόμο, παρατήρησε ένα παλιό, μισοερειπωμένο σπίτι ανάμεσα σε δύο υπέροχα κτίρια. Στην αρχή, αναρωτήθηκε πώς ήταν δυνατόν να μην είχε ακόμη κατεδαφιστεί, αλλά αργότερα ένας γνωστός του είπε ότι το σπίτι ήταν αποθήκη του γειτονικού ζαχαροπλαστείου. Μια μέρα ο Τέοντορ παρατηρεί ένα γυναικείο χέρι σε ένα από τα πάνω παράθυρα. Γοητευμένος από το θέαμα, παρατηρεί το σπίτι καθημερινά από εδώ και πέρα. Όλο και πιο περίεργος, αποφασίζει να ρωτήσει τον ιδιοκτήτη του ζαχαροπλαστείου. Του λέει ότι το εν λόγω κτίριο δυστυχώς δεν είναι ιδιοκτησία του, αν και έχει προσπαθήσει αρκετές φορές να το αποκτήσει γιατί θα μπορούσε να αξιοποιήσει τον χώρο. Ο Τέοντορ μαθαίνει επίσης ότι αυτό το «θλιβερό σπίτι» θεωρείται στοιχειωμένο. Ειδικά την περίοδο των Χριστουγέννων και στη σιωπή της νύχτας, λέγεται ότι ακούγονται περίεργοι θρήνοι και τραγούδια. Του αναφέρει επίσης ότι ανήκει στην κόμισσα φον Σ.

Αντίθετα με τη γνώμη του Τέοντορ ότι το σπίτι είναι άδειο, μαθαίνει ότι υπάρχει στην πραγματικότητα ένας κάτοικος, ο ηλικιωμένος παλιός οικονόμος του κόμη φον Σ., ο οποίος λίγο μετά μπαίνει στο ζαχαροπλαστείο με τον σκύλο του ενώ ο Τέοντορ μιλάει με τον καταστηματάρχη. Εκείνο το βράδυ, ο Τέοντορ ονειρεύεται την κόμισσα φον Σ.. Την επόμενη μέρα προσπαθεί να επισκεφθεί το σπίτι αλλά ο επιστάτης τον διώχνει.
μικρογραφία|250x250εσ|Η λεωφόρος Unter den Linden (Υπό τας Φιλύρας) στο Βερολίνο το 1856
Ο Τέοντορ ξαναβλέπει το γυναικείο χέρι στο παράθυρο, αυτή τη φορά με διαμαντένιο κόσμημα. Αγοράζει έναν μικρό καθρέφτη  από έναν Ιταλό πλανόδιο μικροπωλητή, με τον οποίο μπορεί να κοιτάζει το έρημο σπίτι από ένα παγκάκι στην απέναντι πλευρά του δρόμου. Κοιτάζει καθημερινά τη φιγούρα μέσα από τον καθρέφτη, ώσπου μια μέρα, από ένα τραύμα που υπέφερε από την παιδική του ηλικία, πέφτει σε ένα είδος καταληψίας. Αργότερα, ένας ηλικιωμένος άνδρας του λέει ότι το γυναικείο χέρι που ο Θίοντορ νόμιζε ότι είδε ήταν απλώς ένας πίνακας που ο υπηρέτης έβαλε στο περβάζι για να τον ξεσκονίσει. Λίγο αργότερα, ο αφηγητής αρχίζει να βλέπει τη μυστηριώδη γυναίκα στο παράθυρο στα όνειρά του και επίσης τη βλέπει όταν κοιτάζει στον καθρέφτη που έχει αγοράσει. Στη συνέχεια απευθύνεται στον φίλο του γιατρό και μαγνητιστή Κ., ο οποίος τον υποβάλλει σε μαγνητική θεραπεία.

Για άλλη μια φορά, ο Τέοντορ αποφασίζει να μπει στο σπίτι για να αποκαλύψει το μυστήριο που τον βασανίζει, αλλά μόλις μπαίνει μέσα δεν βρίσκει τη νεαρή γυναίκα που εμφανίζεται στα οράματά του αλλά μια φρικτή, εντελώς τρελή ηλικιωμένη γυναίκα. Το αίνιγμα αρχίζει να ξετυλίγεται λίγο αργότερα.

Σε ένα δείπνο στην κατοικία του κόμη Π., ο Τέοντορ χορεύει με μια νεαρή γυναίκα που μοιάζει με το αντικείμενο της αγάπης του στον καθρέφτη. Ο γιατρός Κ. του λέει μια παλιά ιστορία: ο κόμης φον Σ. γνώρισε τη νεαρή Αντζέλικα Z. Ήταν έτοιμοι να παντρευτούν, αλλά ερωτεύτηκε και παντρεύτηκε τη μικρότερη αδερφή της Γκαμπριέλε. Πριν από τον γάμο, η Αντζέλικα εγκαταστάθηκε στο ερημικό σπίτι, το οποίο ανήκε στον πατέρα της. Επηρεασμένος από ένα ερωτικό ξόρκι μιας τσιγγάνας, ο κόμης φον Σ. δημιούργησε σχέση με την Αντζέλικα, με την οποία απέκτησε μια νόθα κόρη, την Εντμόντ, ενώ η νεογέννητη κόρη της συζύγου του Γκαμπριέλε εξαφανίστηκε μυστηριωδώς. Η νόθα κόρη της Αντζέλικα πέρασε ως παιδί της κόμισσας Γκαμπριέλε. Ο κόμης φον Σ. πέθανε, η Αντζέλικα έπεσε σε ένα είδος ψυχικής ασθένειας και συνεχίζει να μένει στο «έρημο σπίτι» με τον παλιό οικονόμο του πατέρα της. Ο γιατρός Κ. λέει στον Τέοντορ ότι η ντάμα του στον χορό ήταν η Εντμόντ που βρισκόταν στην πόλη για να τακτοποιήσει κάτι οικογενειακές υποθέσεις. Σε βαριά κατάθλιψη, ο Τέοντορ φεύγει από την πόλη.

 Σχόλια 

 Η ιστορία είναι γεμάτη αναφορές στα πολυάριθμα επιστημονικά και ψευδοεπιστημονικά ενδιαφέροντα του συγγραφέα (θεωρίες του Φραντς Άντον Μέσμερ περί «ζωικού μαγνητισμού», μελέτες για τον ύπνο και την υπνοβασία, θεωρίες σχετικά με τις ακραίες και σκοτεινές περιοχές της ψυχής)  και πολλά από τα τυπικά θέματα της αφήγησής του: τρέλα, διχασμένη προσωπικότητα, όνειρα, ανεξήγητα προαισθήματα και μυστήρια. 
 Το σπίτι που περιγράφει ο Χόφμαν στην ιστορία υπήρχε στην πραγματικότητα και βρισκόταν στον αρ. 9 της λεωφόρου Υπό τας Φιλύρας (Unter den Linden), κεντρικό δρόμο με πανύψηλες φλαμουριές στο Βερολίνο, και κατεδαφίστηκε το 1824. Το αναφερόμενο ζαχαροπλαστείο δίπλα στο «έρημο σπίτι» αντιστοιχεί στο ζαχαροπλαστείο Fuchs, το οποίο αναφέρεται στις επιστολές από το Βερολίνο του Χάινριχ Χάινε.
 Τα πρόσωπα που αναφέροντα ήταν εύκολο στην εποχή να αποκρυπτογραφηθούν. Ο γιατρός Κ. αντιστοιχεί στον Γιόχαν Φέρντιναντ Κόρεφ (1783–1851), φίλο του Χόφμαν, προσωπικό γιατρό του Πρώσου καγκελάριου Καρλ Άουγκουστ φον Χάρντενμπεργκ, ο οποίος ασκούσε επίσης το επάγγελμα του μαγνητιστή. Ο κόμης φον Σ. φέρει χαρακτηριστικά του πρίγκιπα  Χέρμαν φον Πύκλερ-Μούσκαου (1785–1871), ο οποίος ήταν φίλος του Κόρεφ. Ο Χόφμαν επεξεργάστηκε και διαφοροποίησε περιστατικό της ζωής του: ο Πύκλερ αρραβωνιάστηκε την κόρη του Χάρντενμπεργκ, την  οποία παντρεύτηκε στις 9 Οκτωβρίου 1817, αλλά ταυτόχρονα είχε ερωτική σχέση με την θετή αδερφή της, η οποία πιθανώς ήταν η νόθα κόρη της.
 Η νουβέλα κινείται στα όρια του Ρομαντισμού, της λογοτεχνίας του φανταστικού και του Ρεαλισμού. Σε ένα ρεαλιστικό περιβάλλον, ο αναξιόπιστος αφηγητής εισάγει φανταστικά και ανησυχητικά στοιχεία με τα όρια μεταξύ πραγματικότητας και ψευδαίσθησης να είναι ασαφή.

 Μετάφραση στα ελληνικά 

 Η νουβέλα περιλαμβάνεται στη συλλογή του Ε. Τ. Α. Χόφμαν Νυχτερινά, μετάφραση: Γιάννης Καλιφατίδης, εκδόσεις Σμίλη, 2015

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Ε. Τ. Α. Χόφμαν
Κατηγορία:Γερμανικές νουβέλες
Κατηγορία:Ρομαντισμός
Κατηγορία:Λογοτεχνία του φανταστικού