Οθωμανική Βουλγαρία

Η ιστορία της Οθωμανικής Βουλγαρίας εκτείνεται σχεδόν σε 500 χρόνια, ξεκινώντας από τα τέλη του 14ου αιώνα, με την οθωμανική κατάκτηση μικρότερων βασιλείων από την αποσυντιθέμενη Δεύτερη Βουλγαρική Αυτοκρατορία. Στα τέλη του 19ου αιώνα, η Βουλγαρία απελευθερώθηκε από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και στις αρχές του 20ου αιώνα ανακηρύχθηκε ανεξάρτητη.

Η βάναυση καταστολή της Βουλγαρικής Εξέγερσης του Απρίλη του 1876 και η δημόσια κατακραυγή που προκάλεσε σε όλη την Ευρώπη οδήγησαν στη Διάσκεψη της Κωνσταντινούπολης, όπου οι Μεγάλες Δυνάμεις κατέθεσαν κοινή πρόταση για τη δημιουργία δύο αυτόνομων βουλγαρικών βιλαετιών, που αντιστοιχούν σε μεγάλο βαθμό στα εθνοτικά όρια, που χαράχτηκαν μια δεκαετία νωρίτερα με την ίδρυση της Βουλγαρικής Εξαρχίας.

Η δολιοφθορά της Διάσκεψης, είτε από τη Βρετανική είτε από τη Ρωσική Αυτοκρατορία (ανάλογα με τη θεωρία), οδήγησε στον Ρωσοτουρκικό πόλεμο (1877–1878), όπου δημιουργήθηκε το πολύ μικρότερο Πριγκιπάτο της Βουλγαρίας, ένα αυτοδιοικούμενο, αλλά λειτουργικά ανεξάρτητο οθωμανικό υποτελές κράτος. Το 1885 η οθωμανική αυτόνομη επαρχία της Ανατολικής Ρωμυλίας ενώθηκε μέσω αναίμακτου πραξικοπήματος με το Πριγκιπάτο της Βουλγαρίας.

 Διοικητική οργάνωση 
αριστερά|μικρογραφία| Χάρτης των οθωμανικών βιλαετιών στην Ευρώπη τη δεκαετία του 1870. Το βιλαέτι του Δούναβη είναι χρωματισμένο με πράσινο
Οι Οθωμανοί αναδιοργάνωσαν τα βουλγαρικά εδάφη χωρίζοντάς τα σε πολλά βιλαέτια, καθένα από τα οποία διοικούνταν από ένα Σαντζάκμπεη ή Σουμπάσι υπόλογο στον Μπεηλέρμπεη. Σημαντικά τμήματα της κατακτημένης γης μοιράστηκαν στους οπαδούς του Σουλτάνου, οι οποίοι το κρατούσαν ως ευεργεσίες ή φέουδα (μικρό τιμάρι, μεσαίο ζιαμέτ και μεγάλο χας) απευθείας από αυτόν ή από τους Μπεηλερμπέηδες.C. M. Woodhouse, Modern Greece: A Short History, σελ. 101. Αυτή η κατηγορία γης δεν μπορούσε να πουληθεί ή να κληρονομηθεί, αλλά επιστράφηκε στον Σουλτάνο όταν πέθαινε ο φεουδάρχης. Τα εδάφη οργανώθηκαν ως ιδιωτικές κτήσεις των σουλτανικών ή οθωμανικών ευγενών και επίσης ως οικονομική βάση για θρησκευτικά ιδρύματα, που ονομάζονταν βακούφια, καθώς και άλλων ανθρώπων. Το σύστημα είχε σκοπό να κάνει τον στρατό αυτάρκη και να αυξάνει συνεχώς τον αριθμό των Οθωμανών στρατιωτών ιππικού τροφοδοτώντας έτσι νέες κατακτήσεις και φέρνοντας τις κατακτημένες χώρες υπό άμεσο οθωμανικό έλεγχο. 

Από τον 14ο αιώνα έως τον 19ο αιώνα, η Σόφια ήταν σημαντικό διοικητικό κέντρο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Έγινε η πρωτεύουσα του μπεηλερμπεηλικίου της Ρούμελης (Εγιαλέτι της Ρούμελης), της επαρχίας που διοικούσε τα οθωμανικά εδάφη στην Ευρώπη (τα Βαλκάνια), ένα από τα δύο μαζί με το μπεηλερμπεηλίκι της Ανατολίας. Ήταν επίσης η πρωτεύουσα του σημαντικού σαντζακιού της Σόφιας, συμπεριλαμβανομένης ολόκληρης της Θράκης με τη Φιλιππούπολη και την Αδριανούπολη, και τμήμα της Μακεδονίας με τη Θεσσαλονίκη και τα Σκόπια. 

Το Βιλαέτι του Δούναβη ήταν μια διοικητική διαίρεση πρώτου επιπέδου (βιλαέτι) της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από το 1864 έως το 1878 με πρωτεύουσα τη Ρούσε. Στα τέλη του 19ου αιώνα φέρεται να είχε έκταση 88.400 τετραγωνικά χιλιόμετρα και ενσωμάτωνε το Εγιαλέτι του Βιδινίου, το Εγιαλέτι της Σιλίστρας και το Εγιαλέτι της Νις.

 Νομικό καθεστώς και φορολογία 
Οι Χριστιανοί πλήρωναν δυσανάλογα υψηλότερους φόρους από τους Μουσουλμάνους, συμπεριλαμβανομένου του εκλογικού φόρου αντί της στρατιωτικής θητείας. Ήταν η μοναδική πιο σημαντική πηγή εισοδήματος (48%) στον οθωμανικό προϋπολογισμό, με τη Ρούμελη να αντιπροσωπεύει τη μερίδα του λέοντος, ή το 81% των εσόδων. Στις αρχές του 1600, το σύστημα των τιμαρίων είχε ουσιαστικά καταργηθεί και σχεδόν όλη η γη είχε χωριστεί σε κτήματα, που παραχωρήθηκαν σε ανώτερους Οθωμανούς αξιωματούχους ως μορφή φορολογικής γεωργίας, γεγονός που δημιούργησε συνθήκες για σκληρή εκμετάλλευση των φορολογουμένων από αδίστακτους κατόχους γης. 

Οι Βούλγαροι πλήρωναν επίσης έναν αριθμό άλλων φόρων, συμπεριλαμβανομένων της δεκάτης ("γιουσούρ"), ενός φόρου γης ("ισπέντς"), μιας εισφοράς επί του εμπορίου και διάφορων μη τακτικών φόρων, προϊόντων και εισπράξεων ("αβαρίζ"). Γενικά, η συνολική φορολογική επιβάρυνση για τους ραγιάδες (δηλαδή τους μη μουσουλμάνους) ήταν διπλάσια από αυτή των μουσουλμάνων. 

Οι Χριστιανοί αντιμετώπισαν πολλούς άλλους περιορισμούς: τους απαγορευόταν να καταθέσουν κατά των μουσουλμάνων σε διαθρησκειακές νομικές διαφορές. Παρόλο που ήταν ελεύθεροι να εκτελούν τις δικές τους θρησκευτικές τελετουργίες, αυτό έπρεπε να γίνει με τρόπο που δεν ήταν αντιληπτός στους μουσουλμάνους. Τους απαγορεύτηκαν ορισμένα επαγγέλματα, να ιππεύουν άλογα, να φορούν συγκεκριμένα χρώματα ή να φέρουν όπλα.

Ωστόσο, υπήρχαν συγκεκριμένες κατηγορίες ραγιάδων, που εξαιρούνταν από όλους σχεδόν αυτούς τους περιορισμούς, όπως οι Δερβεντζήδες, οι οποίοι φύλαγαν σημαντικά περάσματα, δρόμους, γέφυρες κ.λπ., οικισμοί εξόρυξης μεταλλευμάτων όπως το Τσιπρόβτσι κ.λπ. Ορισμένα από τα πιο σημαντικά βουλγαρικά πολιτισμικά και οικονομικά κέντρα του 19ου αιώνα οφείλουν την ανάπτυξή τους σε πρώην καθεστώς δερβεντζή, όπως για παράδειγμα οι πόλεις Γκάμπροβο, Ντριάνοβο, Καλοφέρ, Παναγιουρίστε, Κότελ και Ζεράβνα. Ομοίως, οι Χριστιανοί που ζούσαν σε εκμεταλλεύσεις βακουφιών υπόκεινταν σε χαμηλότερη φορολογική επιβάρυνση και λιγότερους περιορισμούς.

 Θρησκεία 
δεξιά|μικρογραφία| Οι γεννημένοι χριστιανοί ντεβσιρμέ υπηρετούσαν αργότερα στην ελίτ των Γενίτσαρων. Σε αυτή τη μικρογραφία, οι Γενίτσαροι βαδίζουν στους σκοπούς που παίζουν οι μεχτερήδες.
Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας σε σύγκριση με άλλες αποικιακές δυνάμεις, το σύστημα του μιλετιού και η αυτονομία που είχε κάθε δόγμα σε νομικά, ομολογιακά, πολιτιστικά και οικογενειακά ζητήματα, ωστόσο, σε μεγάλο βαθμό δεν ίσχυε για τους Βούλγαρους και τους περισσότερους άλλους ορθόδοξους λαούς στα Βαλκάνια, καθώς το ανεξάρτητο Βουλγαρικό Πατριαρχείο καταστράφηκε και όλοι οι Βούλγαροι ήταν υπό το Οικουμενικό Πατριαρχείο στην Κωνσταντινούπολη και αποτελούσαν μέρος του Ρουμ μιλλέτ (ελληνορθόδοξου μιλετιού). Έτσι, αντί να βοηθήσει τους χριστιανούς Βούλγαρους να διατηρήσουν τα έθιμα και την πολιτιστική τους ταυτότητα, το σύστημα του μιλετιού στην πραγματικότητα προώθησε την αφομοίωσή τους.

Τα βουλγαρικά έπαψαν να είναι λογοτεχνική γλώσσα, ο ανώτερος κλήρος ήταν πάντα ελληνικός και οι Φαναριώτες άρχισαν να κάνουν επίμονες προσπάθειες εξελληνισμού των Βουλγάρων ήδη από τις αρχές του 1700. Μόνο μετά τον αγώνα για εκκλησιαστική αυτονομία στα μέσα του 1800 και ιδιαίτερα μετά την ίδρυση της Βουλγαρικής Εξαρχίας με φιρμάνι του σουλτάνου Αμπντούλ Αζίζ το 1870, αυτή η πολιτική αντιστράφηκε.

Οι μη μουσουλμάνοι δεν υπηρετούσαν στον στρατό του σουλτάνου. Εξαίρεση αποτελούσαν ορισμένες ομάδες πληθυσμού με συγκεκριμένο καταστατικό, που συνήθως χρησιμοποιούνταν για βοηθητικές υπηρεσίες, και ο περιβόητος φόρος αίματος (кръвен данък), γνωστός και ως παιδομάζωμα, όπου νεαρά χριστιανά βουλγαρόπαιδα τα έπαιρναν από τις οικογένειές τους, σκλαβώνονταν και εξισλαμίζονταν και αργότερα απασχολούνταν είτε στο στρατιωτικό σώμα των Γενιτσάρων είτε στο οθωμανικό διοικητικό σύστημα. Τα αγόρια επιλέγονταν από ένα στα σαράντα νοικοκυριά. Έπρεπε να μείνουν άγαμοι και, αφού τους έπαιρναν, διατάζονταν να κόψουν όλους τους δεσμούς με την οικογένειά τους. 

Ενώ μια μειοψηφία συγγραφέων έχει υποστηρίξει ότι «μερικοί γονείς ήταν συχνά πρόθυμοι να βάλουν τα παιδιά τους να εγγραφούν στους Γενίτσαρους, κάτι που τους εξασφάλιζε μια επιτυχημένη σταδιοδρομία και άνεση»The preaching of Islam: a history of the propagation of the Muslim faith By Sir Thomas Walker Arnold, σελ. 135-144, η επιστημονική κοινότητα κλίνει προς την αντίθετη πλευρά. Οι Χριστιανοί γονείς περιγράφεται ότι είχαν αγανακτήσει με την αναγκαστική στρατολόγηση των παιδιών τους  και παρακαλούσαν και αγωνίζονταν να εξαγοράσουν τα παιδιά τους από την εισφορά. Αναφέρονται πολλοί διαφορετικοί τρόποι αποφυγής του παιδομαζώματος, όπως το να παντρεύουν τα αγόρια στην ηλικία των 12 ετών, να τα ακρωτηριάζουν ή να μεταστρέφονται πατέρας και γιος στο Ισλάμ. Το 1565, η πρακτική αυτή οδήγησε σε εξέγερση στην Αλβανία και την Ήπειρο, όπου οι κάτοικοι σκότωσαν τους στρατολόγους. 

Δεν ήταν σπάνιο για τα αγόρια να προσπαθούν να διατηρήσουν την πίστη τους και κάποια ανάμνηση της πατρίδας τους και των οικογενειών τους. Για παράδειγμα: 
Όταν ο Έλληνας λόγιος Ιανός Λάσκαρις επισκέφτηκε την Κωνσταντινούπολη το 1491, συνάντησε πολλούς Γενίτσαρους, που όχι μόνο θυμούνταν την προηγούμενη θρησκεία και την πατρίδα τους, αλλά και ευνοούσαν τους πρώην ομοθρήσκους τους. Ένας από αυτούς του είπε ότι μετάνιωσε που εγκατέλειψε τη θρησκεία των πατέρων του και ότι προσευχόταν τη νύχτα στον σταυρό, που έκρυβε προσεκτικά.     

 Διάδοση του Ισλάμ 
αριστερά|μικρογραφία| Υφαντό οθωμανικής εποχής από τη Βουλγαρία.
Το Ισλάμ στη Βουλγαρία εξαπλώθηκε τόσο με τον αποικισμό με μουσουλμάνους από τη Μικρά Ασία όσο και με τον προσηλυτισμό των γηγενών Βουλγάρων. Οι μαζικές μεταφορές πληθυσμών  Οθωμανών ξεκίνησαν στα τέλη του 1300 και συνεχίστηκαν μέχρι το 1500. Οι περισσότερες από αυτές ήταν ακούσιες. Η πρώτη κοινότητα που εγκαταστάθηκε στη σημερινή Βουλγαρία αποτελούνταν από Τάταρους, που πρόθυμα έφτασαν για να ξεκινήσουν μια οικεία ζωή ως αγρότες. Η δεύτερη, μια φυλή νομάδων, που είχε έρθει σε αντίθεση με την οθωμανική διοίκηση . Και οι δύο ομάδες εγκαταστάθηκαν στην Άνω Θρακική Πεδιάδα, στην περιοχή της Φιλιππούπολης. Μια άλλη μεγάλη ομάδα Τατάρων μεταφέρθηκε από τον Μωάμεθ Α' στη Θράκη το 1418, ακολουθούμενη από τη μετεγκατάσταση περισσότερων από 1000 οικογενειών Τουρκομανών στη Βορειοανατολική Βουλγαρία τη δεκαετία του 1490  . Ταυτόχρονα, υπάρχουν αρχεία για τουλάχιστον δύο αναγκαστικές μετακινήσεις Βουλγάρων στην Ανατολία, μία αμέσως μετά την πτώση του Βελίκο Τάρνοβο και μία δεύτερη στη Σμύρνη στα μέσα του 14ου αιώνα . Στόχος αυτής της «ανάμειξης λαών» ήταν να καταπνίξει κάθε αναταραχή στα κατακτημένα βαλκανικά κράτη, ενώ ταυτόχρονα να απαλλαγεί από τους ταραχοποιούς στην οθωμανική αυλή στην Ανατολία.

Ωστόσο, οι Οθωμανοί ποτέ δεν επιδίωξαν ούτε εφάρμοσαν τον αναγκαστικό εξισλαμισμό του βουλγαρικού πληθυσμού, όπως είχε ισχυριστεί νωρίτερα η κομουνιστική βουλγαρική ιστοριογραφία. Σύμφωνα με την επιστημονική συναίνεση, ο προσηλυτισμός στο Ισλάμ ήταν εθελοντικός, καθώς προσέφερε στους Βούλγαρους θρησκευτικά και οικονομικά οφέλη. Σύμφωνα με τον Τόμας Γουόκερ Άρνολντ, το Ισλάμ δεν διαδόθηκε με τη βία στις περιοχές υπό τον έλεγχο του Οθωμανού Σουλτάνου. Ένας συγγραφέας του 17ου αιώνα ανέφερε:Εν τω μεταξύ αυτός (ο Τούρκος) κερδίζει (προσηλυτίζει) με τέχνη περισσότερο παρά με βία και αρπάζει τον Χριστό με απάτη από τις καρδιές των ανθρώπων. Για τον Τούρκο, είναι αλήθεια, αυτή τη στιγμή καμία χώρα δεν την υποχρεώνει με τη βία να αποστατήσει. Αλλά χρησιμοποιεί άλλα μέσα με τα οποία ξεριζώνει ανεπαίσθητα τον Χριστιανισμό... Έτσι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η μεταστροφή στο Ισλάμ μπορεί να ειπωθεί ότι ήταν αποτέλεσμα φορολογικού καταναγκασμού λόγω της πολύ μικρότερης φορολογικής επιβάρυνσης για τους μουσουλμάνους. Ενώ ορισμένοι συγγραφείς υποστήριξαν ότι άλλοι παράγοντες, όπως η επιθυμία για διατήρηση της κοινωνικής θέσης, ήταν μεγαλύτερης σημασίας, ο Τούρκος συγγραφέας Χαλίλ Ιναλτσίκ αναφέρθηκε στην επιθυμία να σταματήσουν να πληρώνουν φόρο ως πρωταρχικό κίνητρο για τον προσηλυτισμό στο Ισλάμ στα Βαλκάνια και ο Βούλγαρος ερευνητής Άντον Μίνκοβ υποστήριξε ότι ήταν ένας από τους πολλούς κινητήριους παράγοντες. 
δεξιά|μικρογραφία| Μάχη της Νικόπολης το έτος 1396
Δύο μεγάλης κλίμακας μελέτες για τα αίτια της υιοθέτησης του Ισλάμ στη Βουλγαρία, μια για την κοιλάδα Τσέπινο από τον Ολλανδό Οθωμανιστή Μαχίλ Κιλ και μια άλλη για την περιοχή του Γκότσε Ντέλτσεφ στη Δυτική Ροδόπη από τον Εβγκένι Ραντούσεβ, αποκαλύπτουν ένα περίπλοκο σύνολο παραγόντων πίσω από τη διαδικασία. Αυτά περιλαμβάνουν: 

 προϋπάρχουσα υψηλή πληθυσμιακή πυκνότητα λόγω της καθυστερημένης ένταξης των δύο ορεινών περιοχών στο οθωμανικό φορολογικό σύστημα
 μετανάστευση χριστιανών Βουλγάρων από πεδινές περιοχές για αποφυγή φορολογίας καθ' όλη τη διάρκεια του 1400
 τη σχετική φτώχεια των περιφερειών
 την πρώιμη εισαγωγή των ντόπιων χριστιανών Βουλγάρων στο Ισλάμ μέσω επαφών με νομάδες Γιουρούκους
 τη σχεδόν συνεχή οθωμανική σύγκρουση με τους Αψβούργους από τα μέσα του 1500 έως τις αρχές του 1700
 τα τεράστια πολεμικά έξοδα που προέκυψαν, που οδήγησαν σε εξαπλάσια αύξηση του συντελεστή φόρου από το 1574 στο 1691 και στην επιβολή ενός φόρου αβαρίζ εν καιρώ πολέμου
 τη Μικρή Εποχή των Παγετώνων το 1600, που προκάλεσε αποτυχίες στις καλλιέργειες και εκτεταμένο λιμό
 τη βαριά διαφθορά και υπερφορολόγηση από ντόπιους γαιοκτήμονες

Όλα αυτά οδήγησαν σε μια αργή, αλλά σταθερή διαδικασία εξισλαμισμού μέχρι τα μέσα του 1600, όταν η φορολογική επιβάρυνση έγινε τόσο αφόρητη που οι περισσότεροι από τους υπόλοιπους Χριστιανούς είτε προσηλυτίστηκαν μαζικά είτε έφυγαν σε πεδινές περιοχές.   

Αυτοί οι παράγοντες είχαν αντίκτυπο σε ολόκληρη τη χώρα. Εξαιτίας αυτών, ο πληθυσμός της Οθωμανικής Βουλγαρίας εικάζεται ότι έχει διπλασιαστεί από μια κορυφή περίπου 1,8 εκατομμύρια (1,2 εκατομμύρια χριστιανοί και 0,6 εκατομμύρια μουσουλμάνοι) τη δεκαετία του 1580 έως περίπου 0,9 εκατομμύρια στη δεκαετία του 1680 (450.000 χριστιανοί και 450.000 μουσουλμάνοι), αφού αυξήθηκαν σταθερά από μια βάση περίπου 600.000 (450.000 χριστιανοί και 150.000 μουσουλμάνοι) τη δεκαετία του 1450. 

 Πρώτες εξεγέρσεις και οι Μεγάλες Δυνάμεις 
αριστερά|μικρογραφία|201x201εσ| Η υπερφορολόγηση και μια αλυσίδα αυστριακών στρατιωτικών νικών προκάλεσαν τρεις μεγάλες βουλγαρικές εξεγέρσεις στα τέλη του 16ου αιώνα
Ενώ οι Οθωμανοί ήταν ανερχόμενοι, υπήρχε φανερή αντίθεση στην κυριαρχία τους. Η πρώτη εξέγερση ξεκίνησε την εποχή που ο αυτοκράτορας της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας Σιγισμούνδος καθιέρωσε το ιπποτικό Τάγμα του Δράκου, το 1408, όταν δύο Βούλγαροι ευγενείς, ο Κωνσταντίνος και ο Φρουζίν, επαναστάτησαν και απελευθέρωσαν ορισμένες περιοχές για αρκετά χρόνια. Οι πρώτες ενδείξεις συνεχιζόμενης τοπικής αντίστασης χρονολογούνται πριν από το 1450. Ο Ράντικ ( εναλλακτικά Ράντιτς) αναγνωρίστηκε από τους Οθωμανούς ως βοεβόδας της περιοχής της Σόφιας το 1413, αλλά αργότερα στράφηκε εναντίον τους και θεωρείται ως ο πρώτος χαϊντούκ στη βουλγαρική ιστορία. Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, δύο εξεγέρσεις του Τάρνοβο σημειώθηκαν, το 1598 (Πρώτη εξέγερση του Τάρνοβο) και το 1686 (Δεύτερη εξέγερση του Τάρνοβο) γύρω από την παλιά πρωτεύουσα Τάρνοβο.

Ακολούθησαν η εξέγερση των Καθολικών Τσιπρόβτσι το 1688 και η εξέγερση στη Μακεδονία με επικεφαλής τον Κάρπος το 1689, που προκλήθηκαν και οι δύο από τους Αυστριακούς ως μέρος του μακροχρόνιου πολέμου τους με τους Οθωμανούς. Όλες οι εξεγέρσεις ήταν ανεπιτυχείς και κατεστάλησαν βάναυσα. Τα περισσότερα από αυτά οδήγησαν σε τεράστια κύματα εξοριών, που συχνά αριθμούσαν εκατοντάδες χιλιάδες. Το 1739 η Συνθήκη του Βελιγραδίου μεταξύ της Αυστριακής Αυτοκρατορίας και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας έβαλε τέλος στο ενδιαφέρον των Αυστριακών για τα Βαλκάνια για έναν αιώνα. Αλλά μέχρι τον 18ο αιώνα η ανερχόμενη δύναμη της Ρωσίας έγινε αισθητή στην περιοχή. Οι Ρώσοι, ως Ορθόδοξοι Σλάβοι, μπορούσαν να προσφύγουν στους Βούλγαρους με τρόπο που οι Αυστριακοί δεν μπορούσαν. Η Συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή του 1774 έδωσε στη Ρωσία το δικαίωμα να αναμειγνύεται στις οθωμανικές υποθέσεις για να προστατεύσει τους χριστιανούς υπηκόους του Σουλτάνου.

 Βουλγαρική Εθνική Αφύπνιση και Αναγέννηση 
μικρογραφία|222x222εσ| Βουλγαρικός λέων, σύμβολο επαναστατικού αγώνα κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα.
Η Βουλγαρική Εθνική Αναγέννηση ήταν μια περίοδος κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης και εθνικής ολοκλήρωσης μεταξύ των Βουλγάρων υπό οθωμανική κυριαρχία. Είναι κοινώς αποδεκτό ότι ξεκίνησε με το ιστορικό βιβλίο Σλαβοβουλγαρική Ιστορία (Istoriya Slavyanobolgarskaya), που γράφτηκε το 1762 από τον Παΐσιο, Βούλγαρο μοναχό της μονής Χιλανδαρίου στο Άγιο Όρος, και οδήγησε στην εθνική αφύπνιση της Βουλγαρίας και στον σύγχρονο βουλγαρικό εθνικισμό και διήρκεσε μέχρι την Απελευθέρωση της Βουλγαρίας το 1878 ως αποτέλεσμα του Ρωσοτουρκικού Πολέμου του 1877-78.

Το μιλετοσύστημα ήταν ένα σύνολο ομολογιακών κοινοτήτων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Αναφέρεται στα χωριστά νομικά δικαστήρια σχετικά με το «προσωπικό δίκαιο», βάσει του οποίου οι θρησκευτικές κοινότητες είχαν τη δυνατότητα να αυτοδιοικούνται σύμφωνα με το δικό τους σύστημα. Ο Σουλτάνος θεωρούσε τον Οικουμενικό Πατριάρχη του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως ως αρχηγό των ορθοδόξων χριστιανικών λαών της αυτοκρατορίας του. Μετά τις μεταρρυθμίσεις του Οθωμανικού Τανζιμάτ (1839–76), ο Εθνικισμός εμφανίστηκε στην Αυτοκρατορία και ο όρος χρησιμοποιήθηκε για νομικά προστατευόμενες θρησκευτικές μειονοτικές ομάδες, παρόμοια με τον τρόπο που άλλες χώρες χρησιμοποιούν τη λέξη έθνος. Νέα μιλέτια δημιουργήθηκαν το 1860 και το 1870.

Η Βουλγαρική Εξαρχία (μια de facto αυτοκέφαλη Ορθόδοξη Εκκλησία) δημιουργήθηκε ως ξεχωριστή βουλγαρική επισκοπή με βάση την ψηφισμένη εθνική ταυτότητα. Εγκαθιδρύθηκε μονομερώς (χωρίς την ευλογία του Οικουμενικού Πατριάρχη ) στις  στη βουλγαρική εκκλησία της Κωνσταντινούπολης σε εφαρμογή φιρμανιού στις  του σουλτάνου Αμπντούλ Αζίζ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Η ίδρυση της Εξαρχίας ήταν το άμεσο αποτέλεσμα του αγώνα του βουλγαρικού ορθόδοξου πληθυσμού ενάντια στην κυριαρχία του Ελληνικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως στις δεκαετίες 1850 και 1860. Το 1872, το Πατριαρχείο κατηγόρησε την Εξαρχία ότι εισήγαγε εθνικά χαρακτηριστικά στη θρησκευτική οργάνωση της Ορθόδοξης Εκκλησίας και η απόσχιση από το Πατριαρχείο καταδικάστηκε επίσημα από τη Σύνοδο στην Κωνσταντινούπολη τον Σεπτέμβριο του 1872 ως σχισματική. Εντούτοις, οι Βούλγαροι θρησκευτικοί ηγέτες συνέχισαν να επεκτείνουν τα σύνορα της Εξαρχίας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία με τη διεξαγωγή δημοψηφισμάτων σε περιοχές, που αμφισβητούνταν και από τις δύο Εκκλησίες. 
αριστερά|μικρογραφία| Εικόνα βουλγαρικής οικογένειας στην πόλη της Θεσσαλονίκης, Οθωμανική Αυτοκρατορία, 19ος αιώνας
Με αυτόν τον τρόπο, στον αγώνα για την αναγνώριση μιας ξεχωριστής Εκκλησίας, δημιουργήθηκε το σύγχρονο βουλγαρικό έθνος με το όνομα Βουλγαρικό Μιλέτι. A Concise History of Bulgaria, R. J. Crampton, Cambridge University Press, 2005, , p. 74.

Επίσης δημιουργήθηκε η Βουλγαρική Εκκλησία Ουνιτών.

Η ένοπλη αντίσταση στην οθωμανική κυριαρχία κλιμακώθηκε το τρίτο τέταρτο του 19ου αιώνα και έφτασε στο αποκορύφωμά της με την Εξέγερση του Απριλίου του 1876, που κάλυψε μέρος των εθνικά βουλγαρικών εδαφών της αυτοκρατορίας. Η εξέγερση, που προκάλεσε τη Διάσκεψη της Κωνσταντινούπολης (1876-1877), και μαζί με τα στρατηγικά συμφέροντα της Ρωσίας στα Βαλκάνια, αποτέλεσε αφορμή για τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1877-1878, που έληξε με την επανίδρυση του ανεξάρτητου βουλγαρικού κράτους το 1878, αν και η Βουλγαρία ήταν διαιρεμένη υπό τη Συνθήκη του Βερολίνου και τα εδάφη του Πριγκιπάτου της Βουλγαρίας ήταν μικρότερα από αυτά που ήλπιζαν οι Βούλγαροι και από αυτά που προτάθηκαν αρχικά στη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου.

 Δημογραφικά στοιχεία 

 Τέλη 1300 έως αρχές 1800 
Η επίδραση της οθωμανικής κατάκτησης στα βουλγαρικά δημογραφικά στοιχεία είναι αβέβαιη και υπόκειται σε πολλές διαμάχες. Ωστόσο, ο πληθυσμός της σημερινής Βουλγαρίας στη δεκαετία του 1450 εκτιμάται ότι έφτασε στο χαμηλότερο επίπεδο των 600.000 ανθρώπων, χωρισμένος σε περίπου 450.000 χριστιανούς και 150.000 μουσουλμάνους (ή αναλογία χριστιανών προς μουσουλμάνους 3:1 ή 75% προς 25%) μετά την ευρεία μετανάστευση μουσουλμάνων από την Ανατολία και τη μετανάστευση χριστιανών στη Βλαχία, κ.λπ. Αμφότεροι χριστιανικοί και μουσουλμανικοί πληθυσμοί αναπτύχθηκαν σταθερά μέχρι τη δεκαετία του 1580, φτάνοντας περίπου 1,8 εκατομμύρια, ή 1,2 εκατομμύρια χριστιανοί και 0,6 εκατομμύρια μουσουλμάνοι (ή αναλογία Χριστιανών προς Μουσουλμάνους 2:1 ή 66% προς 33%), όπου η υψηλότερη αύξηση μεταξύ των μουσουλμάνων αποδίδεται τόσο στον προσηλυτισμό των χριστιανών όσο και στα τελευταία κύματα μουσουλμάνων μεταναστών από την Ανατολία.

Ως αποτέλεσμα του σχεδόν διαρκούς πολέμου από την Οθωμανική Αυτοκρατορία από τα μέσα του 1500 έως τα τέλη του 1600, της ανάγκης για πρόσθετα φορολογικά έσοδα, της εξαπλάσιας αύξησης των φορολογικών συντελεστών, που εξαθλιώσαν τον χριστιανικό πληθυσμό, της Μικρής Εποχής των Παγετώνων στη Βουλγαρία το 1600, που προκάλεσε αποτυχίες στις καλλιέργειες και εκτεταμένο λιμό, και αρκετών σημαντικών βουλγαρικών εξεγέρσεων, όπως η πρώτη εξέγερση του Τάρνοβο, η εξέγερση του Τσιπρόβτσι, η δεύτερη εξέγερση του Τάρνοβο και η εξέγερση του Κάρπος, που οδήγησαν στη μαζική φυγή χριστιανών Βουλγάρων στη Βλαχία και την Αυστριακή Αυτοκρατορία, ο πληθυσμός της σημερινής Βουλγαρίας στη δεκαετία του 1680 φέρεται να μειώθηκε σε περίπου 0,9 εκατομμύρια στη δεκαετία του 1680, χωρισμένος σε 450.000 χριστιανούς και 450.000 μουσουλμάνους (ή σε αναλογία 1:1). Από τις αρχές του 1700, ο χριστιανικός πληθυσμός θεωρείται ότι άρχισε να αυξάνεται ξανά.

 Οθωμανική απογραφή 1831 
Σύμφωνα με την οθωμανική απογραφή του 1831, ο ανδρικός πληθυσμός στους οθωμανικούς καζάδες, που εμπίπτουν στα σημερινά σύνορα της Δημοκρατίας της Βουλγαρίας, ήταν 496.744 άτομα, μεταξύ των οποίων 296.769 Χριστιανοί, 181.455 Μουσουλμάνοι, 17.474 Ρομά, 702 Εβραίοι και 344 Αρμένιοι . Η απογραφή κάλυπτε μόνο υγιείς φορολογούμενους άνδρες ηλικίας μεταξύ 15-60 ετών, οι οποίοι ήταν απαλλαγμένοι από αναπηρία.

+Οθωμανική απογραφή 1831 (υγιείς φορολογούμενοι άνδρες άνω των 15 μόνο2):   Μιλέτι Σύνορα της Δημοκρατίας της Βουλγαρίας Υγιείς φορολογούμενοι άνδρες ηλικίας 15–60 ετών % Ισλαμικό μιλέτι/Μουσουλμάνοι 181.455 36,5% Ραγιάδες /Ορθόδοξοι Χριστιανοί 1 296.769 59,7% Τσιγγάνοι/ Ρομά 17.474 3,5% Εβραίοι 702 0,1% Αρμένιοι 344 0,1% ΣΥΝΟΛΟ 496.744 100,0% 1Χωρίς δεδομένα για τον χριστιανικό πληθυσμό των καζάδων Σεβλί, Ιζλαντί, Ετριπολού, Λόφτσα, Πλέβνε, Ράχοβα και Τίρνοβα και των τριών συστατικών τους ναχιγέδων.

2Για στατιστικά στοιχεία συγκρίσιμα με δεδομένα μετά του 1878, ο Αρκάντιεβ προτείνει χρήση της φόρμουλας N=2 x (Y x 2.02), που δίνει συνολικό πληθυσμό 2.006.845, εκ των οποίων 1.198.946 Ορθόδοξοι Χριστιανοί, 733.078 μουσουλμάνοι, 70.595 Ρομανί, 2.836 Εβραίοι and 1.390 Αρμένιοι.

 Οθωμανικά αρχεία πληθυσμού (1860-1875) για το μελλοντικό Πριγκιπάτο της Βουλγαρίας 
μικρογραφία| Βιλαέτι του Δούναβη (Τούνα) με τα σύνορα των σαντζακιών που το απαρτίζουν
Το Πριγκιπάτο της Βουλγαρίας ιδρύθηκε στις 13 Ιουλίου 1878 και ενσωμάτωσε πέντε από τα σαντζάκια που αποτελούσαν μέρος του Οθωμανικού Βιλαετίου του Δούναβη:

Τα σαντζάκια του Βίντιν, της Τίρνοβας, του Ρουσκούκ, της Σόφιας και της Βάρνας, με επιμέρους αλλαγές συνόρων . Τα δύο άλλα σαντζάκια στο Βιλαέτι του Δούναβη, αυτά της Νις και της Τούλτσεα, παραχωρήθηκαν στη Σερβία και τη Ρουμανία, αντίστοιχα.

Μεταξύ 1855 και 1865, ο πληθυσμός του Βιλαετίου του Δούναβη υπέστη τεράστιες αλλαγές, καθώς οι οθωμανικές Αρχές εγκατέστησαν στην επικράτεια της επαρχίας περισσότερους από 300.000 Τάταρους και Κιρκάσιους της Κριμαίας   . Ο εποικισμός έλαβε χώρα σε δύο κύματα: ένα από 142.852 Τάταρους και Νογκάι, με μια μειοψηφία Κιρκάσιων, που εγκαταστάθηκαν στο Βιλαέτι του Δούναβη μεταξύ 1855 και 1862, και ένα δεύτερο από περίπου 35.000 Κιρκάσιες οικογένειες (140.000-175.000), που έφτασαν το 1864.   

Ο αποικισμός των Τατάρων και των Κιρκασίων του βιλαετίου όχι μόνο αντιστάθμισε τις μεγάλες απώλειες μουσουλμανικού πληθυσμού νωρίτερα τον αιώνα, αλλά εξουδετέρωσε επίσης τη συνεχιζόμενη απώλεια πληθυσμού και οδήγησε σε αύξηση του μουσουλμανικού πληθυσμού του. Στο πλαίσιο αυτό, υπήρχαν ουσιώδεις διαφορές μεταξύ των ποσοστών γονιμότητας των μουσουλμάνων και των μη μουσουλμάνων, με τους μη μουσουλμάνους να αυξάνονται με ρυθμό 2% ετησίως και τους μουσουλμάνους συνήθως κατά μέσο όρο 0%. 

Ο Τούρκος Οθωμανιστής Κογιουντσού σημειώνει επίσης ένα πολύ υψηλότερο φυσικό ποσοστό αύξησης μεταξύ των μη μουσουλμάνων  και αποδίδει τον τεράστιο ρυθμό αύξησης του μουσουλμανικού πληθυσμού των πέντε βουλγαρικών σαντζακιών συν το σαντζάκι της Τούλτσεα 84,23% (220.276 άντρες) έναντι 53,29% (229.188 για άτομα) για μη μουσουλμάνους από το 1860 ως το 1875 στον αποικισμό του βιλαετίου με Τάταρους της Κριμαίας και Κιρκάσιους. 
Το Συνέδριο του Βερολίνου παραχώρησε τον καζά του Μπλαγκόεβγκραντ  από το σαντζάκι της Σόφιας (ανδρικός μουσουλμανικός πληθυσμός 2.896 και ανδρικός μη μουσουλμανικός πληθυσμός 8.038)  στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και τον καζά Μανγκάλια   από το Σαντζάκι της Βάρνας (ανδρικός μουσουλμανικός πληθυσμός 6.675 και ανδρικός μη μουσουλμανικός πληθυσμός 499) στη Ρουμανία και προσάρτησε τον καζά του Ιζνεμπόλ (ανδρικός μουσουλμανικός πληθυσμός 149 και ανδρικός μη μουσουλμανικός πληθυσμός 7.072) από το σαντζάκι της Νις στο Πριγκιπάτο της Βουλγαρίας.    

Ταυτόχρονα, μια σύντομη σύνοψη των αποτελεσμάτων της Απογραφής του Βιλαετίου του Δούναβη, που δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα του Δούναβη στις 18 Οκτωβρίου 1874 (καλύπτοντας επίσης το σαντζάκι της Τούλτσεα) έδωσε διπλάσιο αριθμό ανδρών Κιρκάσιων Μουατζίρηδων, 64.398 έναντι 30.573, και ελαφρώς λιγότερων "καθιερωμένων μουσουλμάνων" από τα τελικά αποτελέσματα που δημοσιεύτηκαν το 1875  . Σύμφωνα με τον Κογιουντσού, 13.825 άνδρες Κιρκάσιοι μεταφέρθηκαν στη στήλη «καθιερωμένοι μουσουλμάνοι» και επιπλέον 20.000 έμειναν εκτός ή απλώς χάθηκαν στη μεταφορά. 

Η διαίρεση των Μουσουλμάνων σε «Καθιερωμένους» και «Μουατζίρηδες» στην Απογραφή 1873-1874 και στον οθωμανικό σαλναμέ του 1875 δεν βασίστηκε στην καταγωγή, όπως υποδηλώνει το όνομα, αλλά στη «φορολόγηση». Έτσι, οι έποικοι των οποίων η φοροαπαλλαγή είχε λήξει και υπόκεινταν σε φορολογία (δηλαδή, όσοι από αυτούς είχαν εγκατασταθεί πριν από το 1862—Τάταροι της Κριμαίας, Νογκάι κ.λπ. και μια μειοψηφία Κιρκάσιων) θεωρούνταν ως «καθιερωμένοι», ενώ οι έποικοι που εξακολουθούσαν να επωφελούνται από φορολογική απαλλαγή θεωρούνταν "μουατζίρηδες".  Σύγχρονοι Ευρωπαίοι γεωγράφοι, όπως ο Γερμανο-Αγγλος Ράβενσταϊν, ο Γάλλος Μπιανκόνι και ο Γερμανός Κίπερτ υπολόγισαν ομοίως τους Τατάρους της Κριμαίας με τους Τούρκους στο Ισλαμικό μιλέτι.   

Σε αντίθεση με τον αποικισμό των Κιρκασίων το 1864 και τα μεταγενέστερα χρόνια, όπου οι ακριβείς αριθμοί είναι ασαφείς, η εγκατάσταση των Τατάρων της Κριμαίας, των Νογκάι, κ.λπ. το 1855-1862 έχει τεκμηριωθεί λεπτομερώς. Από ένα σύνολο 34.344 νοικοκυριών με 142.852 μέλη (ή 4,16 μέλη ανά νοικοκυριό κατά μέσο όρο) που εγκαταστάθηκαν κατά μήκος του Δούναβη, συνολικά 22.360 νοικοκυριά με περίπου 93.000 μέλη έλαβαν γη στους καζάδες που έγιναν μέρος του Πριγκιπάτου της Βουλγαρίας. 

Με προσαρμογή για εδαφικές αλλαγές (καθαρή απώλεια 9.422 ανδρών, ή 18.844 ατόμων, για τους καθιερ. μουσουλμάνους και 1.465 άρρενες, ή 2.930 άτομα για τους Βούλγαρους), η εσφαλμένη καταχώριση ή μεταφορά των μουατζίρηδων από την απογραφή του '73-74 (καθαρή απώλεια 13.825 αρρένων ή 27.650 ανθρώπων, για τους καθ. μουσουλμάνους και καθαρό κέρδος 33.825 ανδρών, ή 67.650 ατόμων, για τους μουατζίρηδες), η κατηγοριοποίηση του πρώτου κύματος προσφύγων ως καθιερωμένοι (καθαρή απώλεια και καθαρό κέρδος 93.000 ατόμων για τους καθ. μουσουλμάνους και τους μουατζίρηδες, αντίστοιχα) και λαμβάνοντας υπόψη ότι η κατηγορία καθ. Μουσουλμάνων υπολογίστηκε επίσης ότι περιελάμβανε περίπου 20.000 Πομάκους, που ζούσαν κυρίως στην περιοχή του Λόβετς, ο πληθυσμός που ζούσε στο μελλοντικό Πριγκιπάτο της Βουλγαρίας το 1875 υπολογίστηκε σε 2.085.224 άτομα, από τα οποία 1.187.564 ήταν Βούλγαροι (56,96%), 546.776 Τούρκοι (26,22%), 215.828 Κριμαίοι και Κιρκάσιοι μουατζίρηδες, (10,35%), 49.392 Μουσουλμάνοι Ρομά (2,35%), 30.380 Διάφοροι Χριστιανοί (1,46%), 20.000 Πομάκοι (0,96%), 14.606 Χριστιανοί Ρομά (0,70%), 9.190 Εβραίοι (0,44%), 7.830 Έλληνες (0,38%), 3.598 Αρμένιοι (0,17%).

Αξίζει να σημειωθεί ότι το 10% του συνολικού πληθυσμού και το 25% του συνόλου των μουσουλμάνων στα σαντζάκια αποτελούνταν από αλλοδαπούς πρόσφυγες/εποίκους, που είχαν φτάσει μόλις 10 έως 20 χρόνια πριν, και των οποίων η περιοχή εγκατάστασης είχε επιλεγεί προσεκτικά από τις οθωμανικές αρχές για αύξηση του μουσουλμανικού πληθυσμού στα Βαλκάνια, αποκλεισμό της Βουλγαρίας από τους γείτονές της και βοήθεια στη μάχη ενάντια σε μια μελλοντική ρωσική εισβολή , που λειτουργούσαν ως αντίβαρο στον χριστιανικό πληθυσμό της Ρωμυλίας. 
αριστερά|μικρογραφία|200x200εσ| Χάρτης του 1869 του Βιλαετίου της Αδριανούπολης και τα σαντζάκια, με επάλληλα σύνορα της σύγχρονης Τουρκίας
Σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Νουσρέτ Πασά, Επικεφαλής της Επιτροπής Αποικισμού, στη Hürriyet στις 19 Οκτωβρίου 1868, οι Κιρκάσιοι εγκαταστάθηκαν κατά μήκος του Δούναβη για να λειτουργήσουν ως ζωντανή οχύρωση και φράγμα ενάντια στη Ρωσία. 

 Οθωμανικές καταγραφές πληθυσμού (1876) για τη μελλοντική Ανατολική Ρωμυλία 
Η άλλη βουλγαρική επικράτεια που αποκόπηκε από την Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν η αυτόνομη επαρχία της Ανατολικής Ρωμυλίας. Ενσωμάτωσε το σαντζάκι του Ισλίμιε, το μεγαλύτερο μέρος του σαντζακίου της Φιλιππούπολης (χωρίς τον καζά Σμόλιαν και Μομτσίλγκραντ), ένα μικρότερο τμήμα του σαντζακίου της Αδριανούπολης, μαζί με τμήματα των ναχιγέδων Ουσκουντάρ και Τσέκε πάλι από το σαντζάκι της Αδριανούπολης.  Ακολουθούν οι καταγραφές του πληθυσμού ανά περιφέρεια από το οθωμανικό σαλναμέ του 1876, με βάση την απογραφή του 1875 του Βιλαετίου της Αδριανούπολης.

Εκτός από Τούρκους, το Ισλαμικό μιλέτι περιλάμβανε επίσης 25.000 Μουσουλμάνους Βούλγαρους, 10.000 Τάταρους και Νογκάι και 10.000 Κιρκάσιους . Ταυτόχρονα, ο Βρετανός ιστορικός Μουρ εντόπισε 4.000 άνδρες Έλληνες (ή 8.000 συνολικά) στο σαντζάκι της ΦιλιππούποληςMore, R.J., Under the Balkans. Notes of a visit to the district of Philippopolis in 1876. Λονδίνο, 1877.  και η βρετανική προξενική υπηρεσία επιπλέον 22.000 στο σαντζάκι Ισλιμίε και 5.693 στο ναχιγέ Μοναστηρίου, συνολικά 35.693 Έλληνες, που είχαν καταμετρηθεί μαζί με τους Ορθόδοξους Βούλγαρους. Με τη σειρά τους, όλοι οι Καθολικοί ήταν Βούλγαροι Παυλικιανοί.

Έτσι, ο συνολικός πληθυσμός της Ανατολικής Ρωμυλίας των 912.114 ατόμων πριν από τον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο (1877-1878) χωρίστηκε σε 528.673 χριστιανούς Βούλγαρους (57,96%), 257.322 Τούρκους (28,21%), 35.693 Έλληνες (3,193%), 31.634 Μουσουμάνους Ρομά (3,47%). 25.000 Πομάκους ή Μουσουλμάνους Βούλγαροι (2,74%), 20.000 Μουετζίρηδες (2,19%), 6.616 Χριστιανούς Ρομά (0,73%), 5.806 Εβραίους (0,64%) και 1.370 Αρμένιους (0,15%).

 Φωτογραφική συλλογή 

 Δείτε επίσης 

 Οθωμανική Μακεδονία του Βαρδάρη
 Βουλγαρική Εξαρχία
 Συνέδριο Κωνσταντινουπόλεως
 Ρωσοτουρκικός πόλεμος 1877-1878
 Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου
 Συνθήκη του Βερολίνου (1878)
 Εξέγερση Κρέσνα-Ραζλόγκ
 Εξέγερση του Ίλιντεν

 Παραπομπές 

 Πηγές 





















Κατηγορία:Οθωμανική Αυτοκρατορία
Κατηγορία:2η χιλιετία στη Βουλγαρία

Κατηγορία:Ισλάμ στη Βουλγαρία
Κατηγορία:Σελίδες με πηγές CS1 στα Τουρκικά (tr)
Κατηγορία:Λήμματα που περιέχουν κείμενο στα βουλγάρικα
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις