Νεοεθνικισμός

Ο νεοεθνικισμός, ή νέος εθνικισμός, είναι μια ιδεολογία και πολιτικό κίνημα που βασίζεται πάνω στα βασικά χαρακτηριστικά του κλασικού εθνικισμού. Αναπτύχθηκε στην τελική του μορφή εφαρμόζοντας στοιχεία αντιδραστικού χαρακτήρα, ως αντίδραση στις πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικοπολιτισμικές αλλαγές που προήλθαν με την παγκοσμιοποίηση κατά τη διάρκεια του δεύτερου κύματός της την δεκαετία του 1980.

Ο νεοεθνικισμός συνδέεται με διάφορες θέσεις όπως ο ριζοσπαστική δεξιά, η αντι-παγκοσμιοποίηση, ο ιθαγενισμός, ο προστατευτισμός, η αντίθεση στην μετανάστευση, η ισλαμοφοβία/αντι-ισλαμισμός (στις χώρες μη μουσουλμανικής πλειοψηφίας), καθώς ο ευρωσκεπτικισμός -ήπιος και μη- (στις χώρες της Ε.Ε.). Με την παγκοσμιοποίηση και την ιδέα ενός ενιαίου έθνους, οι νεοεθνικιστές θεωρούν ότι απειλούνται οι μοναδικές εθνοτικές ταυτότητες. Καλούν για την προστασία της συμβολικής κληρονομιάς, όπως η τέχνη και οι λαϊκές παραδόσεις.

Ιδιαίτερα αξιοσημείωτες εκφράσεις του νεοεθνικισμού συμπεριλαμβάνουν το κίνημα υπέρ του Brexit, την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ ως προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών κ.α.. Πολλοί νεοεθνικιστές πολιτικοί έχουν έρθει στην εξουσία ή έχουν αποκτήσει δύναμη κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 2010 και του 2020, συμπεριλαμβανομένων της Τζορτζια Μελόνι στην Ιταλία,  Μαρίν Λε Πεν στη Γαλλία,  Ροντρίγκο Ντουτέρτε και Μπονγκμπονγκ Μάρκος στις Φιλιππίνες, και Ζαΐρ Μπολσονάρου στη Βραζιλία.

 Ρίζες 
Ο νεοεθνικισμός θεωρείται ευρωπαϊκό φαινόμενο. Έχει τις ρίζες της στην περίοδο μετά τον Ψυχρό Πόλεμο και τις αλλαγές που η τρίτη φάση της παγκοσμιοποίησης έφερε στα δυτικά ευρωπαϊκά κράτη. Η ολοκλήρωση και η επέκταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης προκάλεσαν μια σειρά οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών αλλαγών που προκάλεσε αβεβαιότητες σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο. Η ενδυνάμωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την επέκταση των μελών της και τα δημοψηφίσματα για το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα δημιούργησαν την ιδέα ενός διεθνούς πρωτο-κράτους και ενός παγκόσμιου έθνους υπό φιλελεύθερη δημοκρατία ως η ενιαία πολιτική ιδεολογία που κυβερνά αυτό το διεθνές κράτος. Μετά την απόρριψη του δημοψηφίσματος για τη συνθήκη θέσπιση ενιαίου συντάγματος για την Ευρώπη, η προάσπιση της εθνικής κυριαρχίας των κρατών στην Ευρωπαϊκή Ένωση θεωρήθηκε από τους νεοεθνικιστές ως στρατηγικός στόχος, ώστε να αποτραπεί η συσσώρευση εξουσίας που θεωρείται ότι υπονομεύει την εθνική κυριαρχία των κρατών και το δικαίωμά τους στην αυτοδιάθεση.

 Εξωτερικοί παράγοντες 
Τα δραματικά γεγονότα που σηματοδότησαν τον ισλαμικό κόσμο τη δεκαετία του 1980, όπως η Ιρανική επανάσταση, ξεκίνησαν την αυξημένη μετανάστευση προς τα δυτικά ευρωπαϊκά κράτη. Τα προβλήματα που αντιμετώπισαν οι μετανάστες σε σχέση με την άφιξή τους, την στέγασή τους και την ένταξή τους στην εγχώρια κοινωνία του κράτους υποδοχής προκάλεσαν αναδιάρθρωση της πολιτικής ατζέντας και προσαρμογές πολιτικής που ενσωμάτωσαν την ποικιλομορφία των μεταναστών. Η ένταξη "εξωτερικών αρχών" δίπλα στα παραδοσιακά στοιχεία που συνιστούν το χαρακτήρα του κράτους υποδοχής ως κριτήρια πολιτικής οδήγησε στην αίσθηση της απειλής που αισθανόταν ο νεοεθνικιστής. Αυτή η διαδικασία περιγράφηκε ως ισλαμοποίηση και μετατράπηκε σε εξηγητικό παράγοντα για μια συγκεκριμένη αμυντική συλλογική συμπεριφορά. 

Οι συγκρούσεις και η βία που ακολούθησαν μετά την πολιτική αποσταθεροποίηση σε ορισμένα κράτη με πλειοψηφία μουσουλμάνων, άρχισαν να εγείρουν ανησυχίες ως προς την αντιδημοκρατικότητα και την αναχρονιστικότητα του ίδιου του Ισλάμ, που έρχεται σε αντίθεση με τη δυτική φιλελεύθερη δημοκρατία. Μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, αυτή η εικόνα του Ισλάμ έγινε κυρίαρχη. Η αντιληπτή αίσθηση της "ισλαμικής απειλής" για τον σύγχρονο ευρωπαϊκό πολιτισμό οδήγησε στην άνοδο της εθνικής ευαισθητοποίησης και της υπερηφάνειας όσον αφορά τον πολιτισμό και την ανάγκη προστασίας της εθνικής πολιτιστικής ταυτότητας.

 Χαρακτηριστικά 
Ο Μίκαελ Χιρς, αρθρογραφόντας στο Politico, περιέγραψε τον νέο εθνικισμό ως "μια πικρή λαϊκιστική απόρριψη του καθεστώτος που οι παγκόσμιες ελίτ επέβαλαν στο διεθνές σύστημα από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, και που οι ψηφοφόροι με χαμηλότερα εισοδήματα αποφάσισαν - κατανοητά- ότι είναι άδικο". Ο Μίκαελ Μπρένταν Ντάχερτυ, έγραψε στο The Week ότι ο νεοεθνικισμός είναι μια "ευρεία εθνικιστική εξέγερση" που ξέσπασε μετά τον Ψυχρό Πόλεμο και εναντιώνεται "στην ορθοδοξία του ελεύθερου εμπορίου, στην ανατροφή της οικονομίας των υπηρεσιών, στις νεοφιλελεύθερες εμπορικές ρυθμίσεις και στην χαλαρή μεταναστευτική πολιτική".  Ο καθηγητής πολιτικών επιστημών Εϊρικούρ Μπέργκμαν ορίζει τον νεοεθνικισμό ως ένα συγκεκριμένο είδος του ιθαγενιστικού "λαϊκισμού".

Ο Economist έγραψε τον Νοέμβριο του 2016 ότι "οι νεοεθνικιστές αναλαμβάνουν τις υποσχέσεις να κλείσουν τα σύνορα και να αποκαταστήσουν τις κοινωνίες σε μια παλαιότερη ομοιογένεια". Στο The Week, ο Ράιαν Κούπερ και ερευνητές του Κέντρου Έρευνας Οικονομικής Πολιτικής έχουν συνδέσει τον δεξιό ριζοσπαστισμό του 21ου αιώνα με την Μεγάλη Ύφεση. Σύμφωνα με τον πολιτικό θεωρητή του Χάρβαρντ, Γιάσκα Μουνκ, "η οικονομική στασιμότητα μεταξύ των λευκών της χαμηλότερης και μεσαίας τάξης [είχε] αποτελέσει τον κύριο κινητήρα για την άνοδο του εθνικισμού σε όλο τον κόσμο".  Σύμφωνα με τον θρησκευτικό μελετητή Μαρκ Λ. Μοβέσιαν, ο νέος εθνικισμός "θέτει το έθνος-κράτος ενάντια σε υπερεθνικά, φιλελεύθερα καθεστώτα όπως η ΕΕ ή το NAFTA, και τοπικά έθιμα και παραδόσεις, συμπεριλαμβανομένων των θρησκευτικών παραδόσεων, ενάντια στις ξένες, εξωτερικές τάσεις". 

Ο Ντέιβιντ Μπρογκ και ο Γιοράμ Χαζόνι έγραψαν στο National Review ότι μερικοί συντηρητικοί θεωρούν τον νεοεθνικισμό που σχετίζεται με το Brexit, τον Ροντρίγκο Ντουτέρτε και τον Ντόναλντ Τραμπ ως προδοσία της συντηρητικής ιδεολογίας, ενώ το βλέπουν ως ένα "πισωγύρισμα". 

Σχετικά με την ιδέα του νεοεθνικισμού, ο Ντέιμον Λίνκερ χαρακτήρισε τον χαρακτηρισμό του ρατσισμού ως "ανόητο" και συνέχισε λέγοντας ότι "η τάση των προοδευτικών να το περιγράφουν ως τίποτα άλλο παρά «ρατσισμό, ισλαμοφοβία και ξενοφοβία» - είναι η επιθυμία να στιγματίσουν οποιαδήποτε ιδιαίτερη προσκόλληση ή μορφή αλληλεγγύης, είτε είναι εθνική, γλωσσική, θρησκευτική, εδαφική ή εθνοτική".

 Πολιτικοί, κόμματα και εκδηλώσεις 

 Βραζιλία 
Ο πρόεδρος της Βραζιλίας Ζαΐρ Μπολσονάρου του Φιλελεύθερου Κόμματος της χώρας έχει περιγραφεί ως ένας κορυφαίος νέος εθνικιστής. Η ιδεολογία και η πολιτική του Μπολσονάρο επηρεάστηκαν σε μεγάλο βαθμό από τον σύμβουλό του, τον εθνικιστικό στοχαστή Ολάβο ντε Καρβάλο.

 Κίνα 
Η έννοια του "Κινέζικου Ονείρου" του γενικού γραμματέα του Κινέζου Κομμουνιστικού Κόμματος Σι Τζινπίνγκ έχει περιγραφεί ως έκφραση του νέου εθνικισμού. Η μορφή του εθνικισμού τονίζει την υπερηφάνεια για τον ιστορικό κινέζικο πολιτισμό, αγκαλιάζοντας τις διδασκαλίες του Κομφούκιου και άλλων αρχαίων Κινέζων σοφών, απορρίπτοντας έτσι την αντι-Κονφούκιουσιακή εκστρατεία του προέδρου του Κόμματος Μάο Τσετσούνγκ. 

 Αίγυπτος 
Ο Αιγύπτιος πρόεδρος Αμπντέλ Φατάχ αλ-Σίσι, και το κόμμα του Εθνικό Μέλλον έχουν περιγραφεί ως ένας νεοεθνικιστικά.

 Ουγγαρία 
Ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτωρ Ορμπάν, ο ηγέτης του κυβερνώντος κόμματος Φιντές, έχει περιγραφεί ως νέος εθνικιστής.

 Ινδία 
Ο πρωθυπουργός του Μπαράτ, Νάρεντρα Μόντι και BJP έχουν χαρακτηριστεί νεοεθνικιστές.
 Ισραήλ 
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου, ο ηγέτης του κόμματος Λικούντ, έχει περιγραφεί ως νεοεθνικιστής, και επιδιώκει εξωτερική πολιτική στενών δεσμών με άλλους νέους εθνικιστές ηγέτες, συμπεριλαμβανομένων του Τραμπ, Ορμπάν, Σαλβίνι, Πούτιν, Μόντι, Μπολσονάρο, Ντουτέρτε και Σίσι.

 Ιταλία 
Ο πρώην Ιταλός πρωθυπουργός Τζουζέπε Κόντε, επικεφαλής του κυβερνητικού συνασπισμού Κ5Α-Λέγκα, και ιδίως ο πρώην αντιπρόεδρος του πρωθυπουργού και υπουργός Εσωτερικών και ηγέτης της Λέγκα Ματέο Σαλβίνι, περιγράφονταν συχνά ως νεοεθνικιστές. 

Στις εκλογές του 2022 στην Ιταλία, οι νεοεθνικιστές Αδελφοί της Ιταλίας κέρδισαν τις εκλογές, και η ηγέτιδά τους Τζόρτζια Μελόνι, έγινε η νέα πρωθυπουργός στις 22 Οκτωβρίου 2022, σε μία κυβέρνηση που περιγράφεται ως η πιο δεξιά κυβέρνηση στην Ιταλία από το 1945.

 Ιαπωνία 
Ο 63ος πρωθυπουργός Σινζό Αμπέ, μέλος της ακροδεξιάς οργάνωσης Νιππόν Κάιγκι, προωθούσε ιδέες νεοεθνικισμού, όπως και το Φιλελεύθερο Δημοκρατικό Κόμμα της Ιαπωνίας, του οποίου ηγήθηκε.

 Μεξικό 
Ο Μεξικανός πρώην πρόεδρος Ανδρές Μανουέλ Λοπέζ Ομπρανδόρ έχει περιγραφεί ως νεοεθνικιστής και συχνά αποκαλείται "Μεξικανός Ντόναλντ Τραμπ" από τα μέσα ενημέρωσης.

 Πακιστάν 
Ο πρώην πρωθυπουργός του Πακιστάν, Ιμράν Χαν (2018-2022), ο ηγέτης του τότε κυβερνώντος Πακιστανικού Τεχρικ-ε-Ινσαφ συγκρίθηκε με τον Ντόναλντ Τραμπ και περιγράφεται ως νεοεθνικιστής κατά τη διάρκεια της θητείας του.

 Φιλιππίνες 
Ο Φιλιππινέζος πρόεδρος Ροντρίγκο Ντουτέρτε έχει περιγραφεί ως ένας νέος εθνικιστής. Το κόμμα του PDP-Laban έχει υιοθετήσει τον φιλιππίνικο εθνικισμό ως πλατφόρμα.Ο Μπονγκμπόνγκ Μάρκος, που εξελέγη το 2022, είναι επίσης νεοεθνικιστής.

Το κόμμα της Συνομοσπονδία είναι ένα πολιτικό κόμμα στην Πολωνία που προωθεί τον νεοεθνικισμό.

Το κυρίαρχο κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη, είναι επίσης νεοεθνικιστικό.

 Ρωσία 
Ο πρόεδρος της Ρωσίας Βλαντιμίρ Πούτιν έχει χαρακτηριστεί νεοεθνικιστής. Ο Πούτιν έχει περιγραφεί από τον Χίρς ως "ο προφήτης αυτού του νέου παγκόσμιου εθνικισμού". Ο Ρώσος εθνικιστής στοχαστής Αλεξάντερ Ντουγκίν, ειδικά, είχε επιρροή στο Κρεμλίνο, υπηρετώντας ως σύμβουλος βασικών μελών του κυβερνώντος κόμματος Ενωμένη Ρωσία.

 Σαουδική Αραβία 
Ο πρίγκιπας της Σαουδικής Αραβίας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, έχει περιγραφεί από την Κρίστιν Ντιβάν του Ινστιτούτου των Αραβικών Κρατών του Κόλπου, ως προσκολλημένος σε ένα "αίσθημα Σαουδαραβικού νεοεθνικισμού". Οι πολιτικές της κυβέρνησης του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν επηρεάστηκαν έντονα από τον σύμβουλό του Σαούντ αλ-Καχτάνι, ο οποίος έχει περιγραφεί ως "ιδεολόγος εθνικιστής" και του οποίου ο ρόλος έχει συγκριθεί με αυτόν του Στιβ Μπάνον.

 Τουρκία 
Το 2014, ο Μουσταφά Ακυόλ έγραψε για ένα νέο "μοντέλο τουρκικού νεοεθνικισμού" που προωθείται από το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP), το κυβερνών κόμμα της χώρας, του οποίου ο ηγέτης είναι ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν

Ο Ντεβλέτ Μπαχτσελί, ο ηγέτης του Κόμματος Εθνικιστικού Κινήματος (MHP), έχει περιγραφεί ως δημιουργός ενός "νεοεθνικιστικού μέτωπου" με τη δημιουργία της Λαϊκής Συμμαχίας με το AKP του Ερντογάν το 2018. Το MHP συνδέεται με την ακροδεξιά, εξτρεμιστική και ρατσιστική παραστρατιωτική οργάνωση Γκρίζοι Λύκοι, για την οποία ο Ερντογάν έχει επίσης εκφράσει την υποστήριξή του.

 Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα 
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, υπό την ηγεσία του πρίγκιπα του Αμπού Ντάμπι Μοχάμεντ Μπιν Ζαΐντ, θεωρείται ότι προωθούν έναν "αραβικό νεοεθνικισμό", που αντικαθιστά την παλαιότερη, αριστερή μορφή της αραβικής εθνικιστικής ιδεολογίας με μια πιο συντηρητική μορφή, μέσω της ισχυρής υποστήριξής τους στην άνοδο των αντίστοιχων νέων ηγετών της Αιγύπτου και της Σαουδικής Αραβίας, αλ-Σίσι και πρίγκιπα Μοχάμαντ μπιν Σαλμάν αντίστοιχα, ως μέσο για την αντιμετώπιση της ιρανικής και τουρκικής επιρροής στα αραβικά κράτη.

 Ηνωμένο Βασίλειο 
Το δημοψήφισμα της 23ης Ιουνίου 2016 στο Ηνωμένο Βασίλειο για την έξοδο από την Ευρωπαϊκή Ένωση ("Brexit") έχει περιγραφεί ως ένα ορόσημο νεοεθνικισμού. Ο Όουεν Μάθιους σημείωσε ομοιότητες στα κίνητρα για την υποστήριξη του κινήματος Brexit και του Ντόναλντ Τραμπ στις Ηνωμένες Πολιτείες. Έγραψε στο Newsweek ότι οι υποστηρικτές των δύο είναι προωθημένοι από "μια λαχτάρα να ελέγξουν την μετανάστευση, να αντιστρέψει την παγκοσμιοποίηση και να αποκαταστήσουν το εθνικό μεγαλείο αποσυνδεόμενοι από τον ευρύ, απειλητικό κόσμο". 

Ο Ματ Ο' Μπράιαν έγραψε το Brexit ως "την πιο σοκαριστική επιτυχία για τον νέο εθνικισμό που σβήνει τον δυτικό κόσμο". Οι ηγέτες της εκστρατείας Brexit, όπως ο Νάιτζελ Φάρατζ, ηγέτης του κόμματος Μεταρρυθμίστε το ΗΒ, αλλά και ο Μπόρις Τζόνσον, έχουν χαρακτηριστεί "νέοι εθνικιστές".

 ΗΠ της Αμερικής 
Η άνοδος του Ντόναλντ Τραμπ στην υποψηφιότητα των Ρεπουμπλικανών το 2016 περιγράφεται ευρέως ως σημάδι του αυξανόμενου νεοεθνικισμού στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ένα άρθρο της Chicago Sun-Times την ημέρα της ανάληψης του Ντόναλντ Τραμπ τον χαρακτήρισε "ο νεοεθνικιστής μας Πρόεδρος". Ο διορισμός του Στιβ Μπάνον, εκτελεστικού διευθυντή της Breitbart News (μετά το οποίο συνιδρύθηκε Το Κίνημα), ως επικεφαλής της στρατηγικής του Λευκού Οίκου, περιγράφεται από έναν αναλυτή ως μια "νέα παγκόσμια τάξη, που καθοδηγείται από τον πατριωτισμό και την έντονη επιθυμία να φροντίζεις του δικούς σου ανθρώπους, ένας νεοεθνικισμός που ατελείωτα αντιτίθεται στους μουσουλμάνους και προσπαθεί να γυρίσει πίσω το ρολόι σε ό,τι αφορά το ελεύθερο εμπόριο και την παγκοσμιοποίηση, ένας κόσμος όπου η στρατιωτική δύναμη μετράει πολύ περισσότερο από τη διπλωματία και τους συμβιβασμούς".

Μετά την εκλογή του Τραμπ, ο Αμερικανός γερουσιαστής Μάρκο Ρούμπιο κάλεσε το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα να υιοθετήσει έναν "νέο εθνικισμό" για να αντισταθεί "του οικονομικού ελιτισμού που αντικατέστησε την δέσμευση για την αξιοπρέπεια της εργασίας με μια τυφλή πίστη στις χρηματοπιστωτικές αγορές και που βλέπει την Αμερική απλά ως οικονομία αντί για ένα έθνος".

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Λαϊκισμός
Κατηγορία:Πολιτικές θεωρίες
Κατηγορία:Εθνικισμός
Κατηγορία:Αντιπαγκοσμιοποιητικό κίνημα
Κατηγορία:Ανθρωπολογία