Βιρίαθος

Ο Βιρίαθος, λατινικά: Viriathus, που επίσης γράφεται Viriatus, γνωστός ως Viriato στα πορτογαλικά και ισπανικά (απεβ. το 139 π.Χ.) ήταν ο σημαντικότερος ηγέτης του λαού των Λουζιτανών, που αντιστάθηκε στη ρωμαϊκή επέκταση στις περιοχές της δυτικής Ισπανίας (όπως την αποκαλούσαν οι Ρωμαίοι) ή της δυτικής Ιβηρίας (όπως την αποκαλούσαν οι Έλληνες), όπου τελικά ιδρύθηκε η ρωμαϊκή επαρχία της Λουζιτανίας. 

Ο Βιρίαθος ανέπτυξε συμμαχίες με άλλες κελτικές ομάδες, ακόμη και μακριά από τα συνηθισμένα θέατρα του πολέμου, παρακινώντας τους να επαναστατήσουν εναντίον της Ρώμης. Οδήγησε τον στρατό του, με την υποστήριξη των περισσότερων από τις φυλές των Λουζιτανών και των Βέττων, καθώς και από άλλους Κέλτες και Ίβηρεςς συμμάχους, σε αρκετές νίκες επί των Ρωμαίων μεταξύ 147 π.Χ. και 139 π.Χ. προτού προδοθεί από αυτούς, και δολοφονηθεί ενώ κοιμόταν. Ο Τέοντορ Μόμσεν είπε γι 'αυτόν: «Φαινόταν ότι, σε εκείνη την εντελώς πεζή εποχή, ένας από τους ομηρικούς ήρωες είχε ξαναεμφανιστεί». 

 Ετυμολογία 
Υπάρχουν πολλές πιθανές ετυμολογίες για το όνομα Viriathus. Το όνομα μπορεί να αποτελείται από δύο στοιχεία: Viri και Athus. Το Viri μπορεί να προέρχεται από:

 την ινδοευρωπαϊκή ρίζα *uiros, άνθρωπος, που σχετίζεται με τη δύναμη και την αρρενωπότητα.
 το κελτικό *uiro- άνθρωπος· και οι παλαιότερες μορφές viros, viri, viro, viron από τις οποίες προήλθε η παλαιά ιρλανδική λέξη για τον άνθρωπο, fir. Douglas Hyde, The Glories of Ireland, Irish Language and Letters.
 από το *uei -, όπως στα viriae που στα Κελτιβηρικά σημαίνει «στριφτά περιβραχιόνια», που χρησιμοποιούσαν οι πολεμιστές (Πλίνιος XXIII, 39). 
 το λατινικό viri (προφέρεται "ουίρι", που προέρχεται από την παραπάνω ινδοευρωπαϊκή ρίζα), που σημαίνει άνθρωπος, ήρωας, άτομο με θάρρος, τιμή και ευγένεια.

 Είναι συγγενές του ουαλικού ονόματος Gwriad και πιθανώς του ιρλανδικού ονόματος Ferdiad.

Η κελτική ελίτ χρησιμοποιούσε τον τίτλο uiros ueramos, που σημαίνει «ο υψηλότερος άνθρωπος», και το λατινικό ισοδύναμο θα ήταν summus vir. 

Σύμφωνα με τον ιστορικό Σούλτεν, ο Βιρίαθος είχε κελτικό όνομα. 

 Η ζωή του Βιρίαθου 
μικρογραφία|251x251εσ| Άγαλμα του Βιρίαθου στο Βιζέου, στην Πορτογαλία.


Λίγα είναι γνωστά για τον Βιρίαθο. Η μόνη αναφορά στην τοποθεσία της πατρώας του φυλής έγινε από τον Έλληνα ιστορικό Διόδωρο Σικελιώτη, ο οποίος ισχυρίζεται ότι ήταν από τις Λουζιτανικές φυλές της πλευράς του ωκεανού.

Ανήκε στην τάξη των πολεμιστών, την κατοχή της μειονοτικής κυβερνώσας ελίτ. Ήταν γνωστός στους Ρωμαίους ως ο δούξ (dux) του Λουζιτανικού στρατού, ως προστάτης (adsertor) της Ισπανίας,  ή ως αυτοκράτορας (imperator),  πιθανώς των συνομόσπονδων Λουζιτανικών και Κελτιβηριανών φυλών. 

Ο Τ. Λίβιος τον περιέγραψε ως βοσκό, που έγινε κυνηγός και μετά στρατιώτης, ακολουθώντας έτσι το μονοπάτι των περισσότερων πολεμιστών που ήταν νεαροί (iuventus), και αφοσιώθηκαν στις επιδρομές βοοειδών, το κυνήγι και τον πόλεμο. 

Σύμφωνα με τον Αππιανό,  ο Βιρίαθος ήταν ένας από τους λίγους που διέφυγαν όταν ο Σ. Σουλπίκιος Γάλβας, ο Ρωμαίος κυβερνήτης (proconsul), σφαγίασε τους flos iuventutis, το άνθος των νεαρών Λουζιτανών πολεμιστών  το 150 π.Χ.

Δύο χρόνια μετά τη σφαγή, το 148 π.Χ., ο Βιρίαθος έγινε αρχηγός ενός Λουζιτανικού στρατού.

Ορισμένοι πίστευαν ότι ο Βιρίαθος είχε μία πολύ ασαφή προέλευση,  αν και ο Διόδωρος Σικελός λέει επίσης ότι ο Βιρίαθος «επικύρωσε τον εαυτό του ως πρίγκιπα», και ότι είπε πως ήταν «κύριος και ιδιοκτήτης όλων».  Η οικογένειά του ήταν άγνωστη στους Ρωμαίους, που ήταν εξοικειωμένοι με την ιθαγενή αριστοκρατική κοινωνία των πολεμιστών. Η προσωπικότητά του και οι σωματικές και πνευματικές του ικανότητες, καθώς και οι δυνατότητές του ως πολεμιστή, περιγράφηκαν από αρκετούς συγγραφείς. Ήταν άνθρωπος με μεγάλη σωματική δύναμη, πιθανότατα στην ακμή της ζωής του, εξαιρετικός στρατηγός , και κάτοχος λαμπρού μυαλού. Μερικοί συγγραφείς ισχυρίζονται ότι οι αρχαίοι συγγραφείς περιέγραψαν τον Βιρίαθο με τα ακριβή χαρακτηριστικά ενός Κέλτη βασιλιά. 

Περιγράφηκε ως ένας άνθρωπος που ακολουθούσε τις αρχές της ειλικρίνειας και των δίκαιων συναλλαγών, και αναγνωρίστηκε ότι ήταν ακριβής και πιστός στον λόγο του, στις συνθήκες και τις συμμαχίες που έκανε.  Ο Λίβιος του δίνει τον τίτλο του vir duxque magnus  με τις υπονοούμενες ιδιότητες, που δεν ήταν παρά τα ιδανικά των αρχαίων αρετών. 

Ένα πιο σύγχρονο ρεύμα ισχυρίζεται ότι ο Βιρίαθος ανήκε σε μία αριστοκρατική φυλή των Λουζιτανών, που ήταν ιδιοκτήτες βοοειδών.  Για τον Δίωνα Κάσσιο, ο Βιρίαθος δεν επιδίωξε την εξουσία ή τον πλούτο, αλλά συνέχισε τον πόλεμο για χάρη της στρατιωτικής δόξας. Οι στόχοι του θα μπορούσαν τότε να συγκριθούν με τα καθαρά ρωμαϊκά αριστοκρατικά ιδεώδη εκείνης της εποχής: να υπηρετήσει και να κερδίσει στρατιωτική δόξα και τιμή.  Ο Βιρίαθος δεν πολέμησε για πολεμικά λάφυρα ή υλικά οφέλη, όπως οι κοινοί στρατιώτες. 

Οι Λουζιτανοί τίμησαν τον Βιρίαθο ως Ευεργέτη τους, (Benefactor),  και Σωτήρα (Savior),  τυπικά ελληνιστικά τιμητικά επίθετα, που χρησιμοποιούσαν βασιλείς όπως οι Πτολεμαίοι. 

Μερικοί συγγραφείς υποστηρίζουν ότι κατά πάσα πιθανότητα ήταν από το Herminius Mons (Serra da Estrela), στην καρδιά της Λουζιτανίας (στην κεντρική Πορτογαλία), ή στην περιοχή Beira Alta.

Το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του και ο πόλεμος του εναντίον των Ρωμαίων αποτελούν μέρος του θρύλου, και ο Βιρίαθος θεωρείται ο πρώτος εθνικός ήρωας της Πορτογαλίας, δεδομένου του γεγονότος ότι ήταν ο αρχηγός των ομοσπονδιακών φυλών της Ιβηρικής που αντιστάθηκαν στη Ρώμη. Ο ιστορικός Αππιανός ο Αλεξάνδρεύς στο βιβλίο του για την Ιβηρία (στο τμήμα Ρωμαϊκή Ιστορία, Historia Romana), σχολίασε ότι ο Βιρίαθος «σκότωσε πολλούς Ρωμαίους, και έδειξε μεγάλη δεξιοτεχνία».

 Ο Βιρίαθος και ο Σίλιος Ιταλικός 

Έχει υποστηριχθεί ότι ο Σίλιος Ιταλικός, στο επικό του ποίημα με τίτλο Φοινίκη (Punica),   αναφέρει έναν πρώην Βιρίαθο που θα ήταν σύγχρονος του Αννίβα.  Αναφέρεται ως πρώτος ο Βιρίαθος σε ηλικία (primo Viriatus in aeuo), και ήταν ηγέτης των Γαλαίκων και των Λουζιτανών.

Ο ιστορικός Βιρίαθος θα ήταν αυτός, που έλαβε τον τίτλο του μεγαλόψυχου ηγεμόνα της Ιβηρικής γης (regnator Hiberae magnanimus terrae).

 Κατάκτηση της Λουζιτανίας από τη Ρώμη 
μικρογραφία|250x250εσ| Χάρτης των εκστρατειών του Βιρίαθου στην Ιβηρική Χερσόνησο.
Τον 3ο αι. π.Χ. η Ρώμη ξεκίνησε την κατάκτηση της Ιβηρικής χερσονήσου. Η ρωμαϊκή κατάκτηση της Ιβηρίας ξεκίνησε κατά τη διάρκεια του Β' Καρχηδονιακού Πολέμου, όταν η Σύγκλητος έστειλε στρατό στην Ιβηρία, για να εμποδίσει τις ενισχύσεις των Καρχηδονίων να βοηθήσουν τον Αννίβα στην Ιταλική Χερσόνησο. Αυτό ξεκίνησε τη Ρωμαϊκή εμπλοκή για 250 χρόνια σε μετέπειτα μάχες σε όλη την Ιβηρική, με αποτέλεσμα την τελική κατάκτησή της το 19 π.Χ. με το τέλος των Κανταβρικών Πολέμων. Ο Λουζιτανικός Πόλεμος είναι ένα από τα πιο καλά τεκμηριωμένα επεισόδια της κατάκτησης.

Η κυριαρχία της Ρώμης στην Ιβηρική συνάντησε πολλές αντιδράσεις. Το 197 π.Χ. η Ρώμη χώρισε τη νοτιοανατολική ακτή της Ιβηρικής σε δύο επαρχίες, την Εγγύς Ισπανία (Hispania Citerior) και την Πέραν Ισπανία (Hispania Ulterior), και δύο εκλεγμένοι πραίτορες ανατέθηκαν να διοικούν τις λεγεώνες. Όπως και με πολλές άλλες φυλές της Ιβηρικής, στους κατοίκους των Λουζιτανικών κάστρων ή citanias θα είχαν παραχωρηθεί για τους ξένους μισθοί (peregrina stipendiaria)   , αλλά θα παρέμειναν μία αυτόνομη χώρα μέσω συνθηκών (αρχ. ελληνικά: υπό σπονδές, foedus).

Η πλούσια γη της Λουζιτανίας υμνήθηκε από αρχαίους συγγραφείς. Ο Πολύβιος στις Ιστορίες του, «μιλώντας για τον φυσικό πλούτο της Λουζιτανίας [...], μας λέει ότι λόγω του ευνοϊκού κλίματος τόσο οι άνθρωποι, όσο και τα ζώα, είναι πολύ παραγωγικά, και η γη είναι συνεχώς εύφορη». 

Οι Ρωμαίοι χρέωναν τις ιθαγενείς φυλές με βαρείς φόρους: ένα σταθερό φόρο (vectigal) ή φόρο γης (tributum) και μία ορισμένη ποσότητα δημητριακών.  Οι φόροι δεν ήταν η μόνη πηγή εισοδήματος. η εκμετάλλευση των μεταλλείων και οι συνθήκες ειρήνης ήταν πηγή δηναρίων, καθώς και τα πολεμικά λάφυρα και οι αιχμάλωτοι πολέμου, που είχαν πωληθεί ως σκλάβοι. Οι αυτόχθονες πόλεις έπρεπε να παραδώσουν τους δικούς τους θησαυρούς στους Ρωμαίους, κάτι που τους άφηνε μόνο με τα ετήσια κέρδη τους, για να πληρώσουν τους φόρους. Το 174 π.Χ., όταν ο Πόπλιος Φούριος Φίλος κατηγορήθηκε ότι πλήρωσε πολύ λίγα για τα δημητριακά, που η Iβηρία αναγκάστηκε να παραδώσει στη Ρώμη, ο Κάτων ο Πρεσβύτερος υπερασπίστηκε τα συμφέροντα των ιθαγενών φυλών. Η εκμετάλλευση και ο εκβιασμός είχε φθάσει σε τέτοιο ακραίο βαθμό στις επαρχίες, που η Ρώμη έπρεπε να δημιουργήσει ειδικό δικαστήριο και νομοθεσία, όπως τη Lex Calpurnia που δημιουργήθηκε το 149 π.Χ.

 Εξεγέρσεις 
Οι Λουζιτανοί επαναστάτησαν πρώτοι το 194 π.Χ. κατά των Ρωμαίων. Η Ιβηρία χωρίστηκε μεταξύ των φυλών που υποστήριζαν τη ρωμαϊκή κυριαρχία, και των φυλών που ήθελαν να επαναστατήσουν κατά της ρωμαϊκής κυριαρχίας, όπως είχαν χωριστεί πιο πριν, σε αυτούς που υποστήριζαν τους Καρχηδονίους και εκείνους που υποστήριζαν τους Ρωμαίους.

Αυτή η περίοδος χαρακτηρίστηκε από μία σειρά συνθηκών που έσπαγαν, είτε από τους Ρωμαίους στρατηγούς, είτε από τη Σύγκλητό τους που δεν επικύρωνε τις συνθήκες, είτε από τον γηγενή λαό.

Το 152 π.Χ. οι Λουζιτανοί συνήψαν συμφωνία ειρήνης με τον Μάρκο Ατίλιο, αφού κατέκτησε τις Οξθράκες, τη μεγαλύτερη πόλη της Λουζιτανίας. Στο ρωμαϊκό δίκαιο, ξένοι παραδομένοι (peregrini dediticii) ήταν ο προσδιορισμός, που δόθηκε στους λαούς που είχαν παραδοθεί, αφού άρπαξαν τα όπλα εναντίον των Ρωμαίων.  Οι όροι που προσφέρθηκαν ήταν τέτοιοι, που μόλις ο Ατίλιος επέστρεψε στη Ρώμη, οι ντόπιοι επαναστάτησαν και έσπασαν τη συνθήκη. Στη συνέχεια επιτέθηκαν στις φυλές, που ήταν Ρωμαίοι υπήκοοι και είχαν συμπαρασταθεί με τους Ρωμαίους βοηθώντας να επιτεθούν και να λεηλατήσουν τις πόλεις της Λουζιτανίας. Πιθανώς οι Λουζιτανοί να ανέκτησαν μερικά από τα λάφυρα, που είχαν μοιράσει οι Ρωμαίοι σε αυτές τις φυλές.

Το 151 π.Χ. οι Κελτίβηρες που είχαν γίνει Ρωμαίοι σύμμαχοι, φοβούμενοι την εκδίκηση των επαναστατών που τους θεωρούσαν προδότες, ζήτησαν από τους Ρωμαίους να τιμωρήσουν τις επαναστατικές φυλές, που είχαν ξεκινήσει πόλεμο και να παραμείνουν οι λεγεώνες στην Ιβηρία, για να τους προστατεύσουν. 

 Σφαγή των Λουζιτανιανών 
Ο πραίτορας της Πέραν Ισπανίας, Σέρβιος Σουλπίκιος Γάλβας διοικούσε τα ρωμαϊκά στρατεύματα στην Ιβηρία περί το 150 π.Χ., και ταυτόχρονα ο Λεύκιος Λικίνιος Λούκουλλος διορίστηκε κυβερνήτης της Εγγύς Ισπανίας και διοικητής στρατού. Το έτος 151 π.Χ. ο Λούκουλλος, που «ήταν άπληστος να γίνει φημισμένος και χρειαζόταν χρήματα», σύναψε μία συνθήκη ειρήνης με τους Καυκάεους, της φυλής των Βακκάεων, μετά την οποία διέταξε τους άνδρες του να σκοτώσουν όλους τους ενήλικους άρρενες της φυλής, από τους οποίους λέγεται ότι μόνο λίγοι -από τους 30.000- διέφυγαν.

Ο Σ. Σουλπίκιος Γάλβας ένωσε τις δυνάμεις του με τον Λ. Λικίνιο Λούκουλλο και μαζί άρχισαν να ερημώνουν τη Λουζιτανία. Ενώ ο Λούκουλλος εισέβαλε στη χώρα από τα ανατολικά, ο Γάλβας της επιτέθηκε από τα νότια. Ανίκανα να συντηρήσουν έναν πόλεμο σε δύο μέτωπα, τα Λουζιτανικά στρατεύματα υπέστησαν αρκετές απώλειες σε εμπλοκές με τους Ρωμαίους. Φοβούμενοι μία μακρά πολιορκία και την καταστροφή που θα προκαλούσαν οι ρωμαϊκές πολιορκητικές μηχανές στις πόλεις τους, οι Λουζιτανοί έστειλαν μία πρεσβεία στον Γάλβα για να διαπραγματευτούν μία συνθήκη ειρήνης, αν και για τους Ρωμαίους θα γινόταν αντιληπτή ως παράδοση σε έλεγχο (deditio in dicionem). Οι Λουζιτανοί ήλπιζαν, ότι θα μπορούσαν τουλάχιστον να ανανεώσουν την προηγούμενη συνθήκη με τον Ατίλιο. Ο Γάλβας δέχθηκε ευγενικά την πρεσβεία των Λουζιτανών και συμφωνήθηκε μία συνθήκη ειρήνης, με τους όρους που πρότεινε ο ίδιος. Τους διέταξε να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και να παραμείνουν στην ύπαιθρο. Οι Λουζιτανοί πιθανότατα έχασαν την πόλη και τις ιδιοκτησίες τους, και η γη τους θα είχε γίνει δημόσιος αγρός (ager publicus).  Η κατάκτηση ενός εδάφους, εκτός αν του είχαν δοθεί ειδικοί όροι, θα μπορούσε να συνεπάγεται την απόκτηση, από τους Ρωμαίους, της κατακτημένης επικράτειας και όλων όσων περιείχε.  His+ania Epigraphica. Tratado de rendición (deditio) de un pueblo lusitano a L. Caelius, Imp.
αριστερά|μικρογραφία| Ο όρκος του Βιρίαθου, π. 1799, έργο του Francisco Vieira Portuense.
Η συνθήκη αποδείχθηκε παγίδα, όπως αυτή που είχε ετοιμάσει ο Λούκουλλος για τους Καυκάεους. Όταν οι άοπλοι Λουζιτανοί, ανάμεσά τους και ο Βιρίαθος, συγκεντρώθηκαν από τον Γάλβα για να παραδώσουν τα όπλα τους και να χωριστούν σε τρεις ομάδες (δύο από τα σημεία της συνθήκης, που είχαν διαπραγματευτεί) και να μετακινηθούν σε νέα εδάφη, η παγίδα είχε γίνει: με την υπόσχεση ότι θα τους δοθούν νέα εδάφη, περίμεναν εν αγνοία τους, ενώ ο στρατός του Γάλβα τους περικύκλωσε με ένα χαράκωμα, για να τους αποτρέψει από το να διαφύγουν. Στη συνέχεια στάλθηκαν Ρωμαίοι στρατιώτες και άρχισαν να σφαγιάζουν όλους τους άνδρες στρατιωτικής ηλικίας. Οι επιζώντες λέγεται ότι πωλήθηκαν ως σκλάβοι στη Γαλατία.

Η μετεγκατάσταση μίας ολόκληρης φυλής, συνοδευόμενη από σφαγή ή την υποβάθμισή της στο καθεστώς των σκλάβων, ήταν μία τιμωρία που επιβάλλονταν συχνά στους γηγενείς πληθυσμούς, που συμμετείχαν σε εξεγέρσεις. 

Ο Γάλβας μοίρασε λίγα από τη λεηλασία στον στρατό και λίγα στους φίλους του, τις ιθαγενείς φυλές που ήταν στο πλευρό του, και κράτησε τα υπόλοιπα. Αυτό υποκίνησε μία μαζική εξέγερση, με ολόκληρη τη φυλή των Λουζιτανών να συγκεντρώνεται και να διεξάγουν πόλεμο για τρία χρόνια εναντίον της Ρώμης, αλλά γνώρισαν πολλές αποτυχίες.

Τρία χρόνια μετά τη σφαγή, η εξέγερση ήταν στα πρόθυρα της ήττας, όταν εμφανίστηκε ο Βιρίαθος και προσφέρθηκε ως αρχηγός. Μέσω της κατανόησης των ρωμαϊκών στρατιωτικών μεθόδων, έσωσε τους επαναστάτες Λουζιτανούς με ένα απλό, αλλά έξυπνο σχέδιο διαφυγής. Ο Βιρίαθος έγινε αρχηγός των Λουζιτανών και προκάλεσε μεγάλη θλίψη στους Ρωμαίους, ως εκδίκηση για τη σφαγή τού λαού του.

 Ο "Πόλεμος της Φωτιάς" 
Και, εν τέλει, συνέχισε τον πόλεμο, όχι για λόγους προσωπικού κέρδους ή εξουσίας, ούτε λόγω θυμού, αλλά για χάρη των πολεμικών πράξεων από μόνες τους. Ως εκ τούτου θεωρήθηκε αμέσως λάτρης του πολέμου και κύριος του πολέμου. ~ Δίων ο Κάσσιος.

Ο πόλεμος με τον Βιρίαθο ονομάστηκε «Πόλεμος της Φωτιάς» από τον Έλληνα ιστορικό Πολύβιο τον Μεγαλοπολίτη. Ο Βιρίαθος διεξήγαγε δύο τύπους πολέμου, τον πόλεμο (bellum), όταν χρησιμοποίησε έναν τακτικό στρατό, και τον ληστρικό (latrocinium), όταν οι μάχες περιλάμβαναν μικρές ομάδες μαχητών και τη χρήση τακτικών ανταρτών.  Για πολλούς συγγραφείς ο Βιρίαθος είναι το πρότυπο του αντάρτη μαχητή.

Τίποτα δεν είναι γνωστό για τον Βίριαθο μέχρι τον πρώτο του άθλο στον πόλεμο το 149 π.Χ. Ήταν με στρατό 10.000 ανδρών, που εισέβαλαν στη νότια Τουρδητανία.

Η Ρώμη έστειλε τον πραίτορα Γάιο Βετίλιο να πολεμήσει την εξέγερση. Επιτέθηκε σε μία ομάδα Λουζιτανών πολεμιστών που ήταν έξω για να αναζητήσουν τροφή, και αφού σκοτώθηκαν αρκετοί από αυτούς, οι επιζώντες κατέφυγαν σε ένα μέρος που ήταν περικυκλωμένο από τον ρωμαϊκό στρατό. Ήταν έτοιμοι να συνάψουν μία νέα συμφωνία με τους Ρωμαίους, όταν ο Βίριαθος, έχοντας δυσπιστία στους Ρωμαίους, πρότεινε ένα σχέδιο διαφυγής. Οι Λουζιτανοί, φλεγόμενοι από τον λόγο του, τον έκαναν νέο διοικητή τους. Η πρώτη του πράξη ήταν να σώσει τους παγιδευμένους και αντιστεκόμενους Λουζιτανούς, τους οποίους διέταξε στη συνέχεια, πρώτα παρατάσσοντας για μάχη με τους Ρωμαίους, και στη συνέχεια διασκορπίζοντας τον στρατό, καθώς αυτοί επιτέθηκαν. Καθώς κάθε κύμα διαλυόταν και έφευγε προς διαφορετικές κατευθύνσεις για να συναντηθούν σε μία μεταγενέστερη τοποθεσία, ο Βιρίαθος με 1.000 εκλεκτούς άνδρες κράτησε τον στρατό των 10.000 Ρωμαίων υπό έλεγχο, καθώς ήταν σε θέση να επιτεθεί. Μόλις ο υπόλοιπος στρατός τράπηκε σε φυγή, αυτός και οι 1.000 άνδρες διέφυγααν επίσης. Έχοντας σώσει ουσιαστικά όλους τους στρατιώτες Λουζιτανούς, ενίσχυσε αμέσως την πίστη των ανθρώπων γύρω του.

Ο Βιρίαθος οργάνωσε επίθεση εναντίον του Γάιου Βετίλιου στην Τριβόλα. Εφόσον οι Ρωμαίοι ήταν καλύτερα οπλισμένοι, οργάνωσε αντάρτικες τακτικές, και έστησε ευφάνταστες ενέδρες. Εξοπλισμένοι με σιδερένια δόρατα, τρίαινα και βρυχηθμούς, οι Λουζιτανοί νίκησαν τον Βετίλιο, σκοτώνοντας 4.000 από τους 10.000 στρατιώτες, συμπεριλαμβανομένου του ίδιου του Βετίλιου. Σε απάντηση, προσλήφθηκαν Κελτίβηρες για να επιτεθούν στους Λουζιτανούς, αλλά καταστράφηκαν. Μετά από αυτό το περιστατικό, οι Λουζιτανοί συγκρούστηκαν με τις στρατιές του Γάιου Πλαύτιου, του Κλαύδιου Ουνιμάνου και του Γάιου Νεγίδιου, οι οποίοι νικήθηκαν όλοι. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο Βιρίαθος ενέπνευσε και έπεισε τους Nουμαντίνους και ορισμένους Γαλάτες να επαναστατήσουν ενάντια στη ρωμαϊκή κυριαρχία.

Για να ολοκληρώσει την υποταγή της Λουζιτανίας, η Ρώμη έστειλε τον Κόιντο Φάβιο Μάξιμο Αιμιλιανό με 15.000 στρατιώτες και 2.000 ιππείς, για να ενισχύσει τον Γάιο Λαίλιο Σάπιενς που ήταν προσωπικός φίλος του Σκιπίωνα Αιμιλιανού Αφρικανού.  Παρά το γεγονός ότι ολοκλήρωσε την υποχώρηση των Λουζιτανών σε μία αρχική νίκη, ο Αιμιλιανός επέστρεψε στη Ρώμη χωρίς να έχει καταρρίψει τον Βιρίαθο, και οι Ρωμαίοι έχασαν τις περισσότερες από τις ενισχύσεις του στην Οσούμα και την Μπέζα στο Αλεντέγιο. Αυτό έδωσε στους Λουζιτανούς πρόσβαση σε αυτό που είναι το σημερινό ισπανικό έδαφος, τη σύγχρονη Γρανάδα και τη Μούρθια. Τα αποτελέσματα των προσπαθειών του Βιρίαθου, καθώς και αυτά του Νουμαντινικού Πολέμου, προκάλεσαν πολλά προβλήματα στη Ρώμη: το πιο αξιοσημείωτο ήταν η πτώση των ποσοστών στρατολόγησης λεγεωνάριων.

Έχοντας μάθει αυτά τα γεγονότα, η Ρώμη έστειλε έναν από τους καλύτερους στρατηγούς της, τον Κόιντο Φάβιο Μάξιμο Σερβιλιανό, στην Ιβηρία. Κοντά στη Σιέρα Μορένα, οι Ρωμαίοι έπεσαν σε μία ενέδρα Λουζιτανών. Ο Βιρίαθος δεν έβλαψε τους Ρωμαίους, και άφησε τους στρατιώτες και τον Σερβιλιανό να φύγουν με αντάλλαγμα μία συνθήκη ειρήνης, που αναγνώριζε την κυριαρχία των Λουζιτανών στη γη που κυριαρχούσαν. Αυτή η συμφωνία επικυρώθηκε από τη Ρωμαϊκή Σύγκλητο και ο Βιρίαθος ανακηρύχθηκε Ρωμαίων φίλος (amicus populi Romani), σύμμαχος του ρωμαϊκού λαού.

Ωστόσο η ειρήνη που επέφερε η συνθήκη, δυσαρέστησε τον Κόιντο Σερουίλιο καιπίωνα, ο οποίος ορίστηκε διάδοχος του αδελφού του, Κ. Φάβιου Μάξιμου Σερβιλιανού, στη διοίκηση του στρατού και στη διοίκηση των υποθέσεων στην Ιβηρία. Στις εκθέσεις του στη Ρωμαϊκή Σύγκλητο ισχυρίστηκε, ότι η συνθήκη ήταν στον υψηλότερο βαθμό ατιμωτική για τη Ρώμη. Ο Τ. Λίβιος φαινόταν να έχει διαφορετική γνώμη, καθώς γράφει ότι ήταν μία κηλίδα στη στρατιωτική σταδιοδρομία τού Σερβιλιανού, αλλά σχολιάζει ότι η συνθήκη ήταν ίση (aequis, δίκαιη).  Η Σύγκλητος εξουσιοδότησε τον Κ. Σερουίλιο Καιπίωνα, κατόπιν αιτήματός του, να παρενοχλήσει τον Βιρίαθο, όσο αυτό μπορούσε να γίνει κρυφά. Η συνθήκη ίσχυε για έναν χρόνο. Κατά τη διάρκεια εκείνης της περιόδου ο Κ. Σερουίλιος Καιπίων παρενοχλούσε τον Βιρίαθο, και συνέχισε να πιέζει με τις αναφορές του, μέχρι να εξουσιοδοτηθεί δημόσια να κηρύξει τον πόλεμο.

 Το τέλος 
Γνωρίζοντας ότι η αντίσταση των Λουζιτανών οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στην ηγεσία του Βιρίαθου, ο Καιπίων δωροδόκησε τον Αύδακα, τον Διτάλκο και τον Μινούρο, που είχαν σταλεί από τον Βιρίαθο σε πρεσβεία για την εδραίωση της ειρήνης (Απιανός ). Αυτοί οι πρεσβευτές επέστρεψαν στο στρατόπεδό τους, και σκότωσαν τον Βιρίαθο ενώ κοιμόταν. Ο Ευτρόπιος ισχυρίζεται ότι όταν οι δολοφόνοι του Βιρίαθου ζήτησαν την πληρωμή τους από τον Κόιντο Σερουίλιο Καιπίωνα, εκείνος απάντησε ότι «δεν ήταν ποτέ ευχάριστο στους Ρωμαίους να σκοτωθεί ένας στρατηγός από τους δικούς του στρατιώτες».  Ή, σε μία εκδοχή πιο συνηθισμένη στη σύγχρονη Πορτογαλία και Ισπανία, ότι «η Ρώμη δεν πληρώνει προδότες, που σκοτώνουν τον αρχηγό τους». Ο Κ. Σερουίλιος Καιπίων αρνήθηκε τον θρίαμβο που του επετράπη από τη Σύγκλητο.
μικρογραφία|300x300εσ| Ο πίνακας του José de Madrazo για τον θάνατο του Βιρίαθου.
Μετά το τέλος του Βιρίαθου, οι Λουζιτανοί συνέχισαν να πολεμούν υπό την ηγεσία του Ταύταλου.

Ο Ποπίλιος Λαινάς έδωσε τελικά στους Λουζιτανούς τη γη, που είχαν ζητήσει αρχικά πριν από τη σφαγή. Ωστόσο η πλήρης ειρήνευση της Λουζιτανίας επιτεύχθηκε μόνο υπό τον Αύγουστο. Υπό τη ρωμαϊκή κυριαρχία της Ισπανίας, η Λουζιτανία και ο λαός της απέκτησαν σταδιακά τον ρωμαϊκό πολιτισμό και τη γλώσσα.

Ο Βιρίαθος είναι ο πιο επιτυχημένος ηγέτης, που αντιτάχθηκε ποτέ στη ρωμαϊκή κατάκτηση στην Ιβηρία. Κατά τη διάρκεια των εκστρατειών του ηττήθηκε μόνο μία φορά στη μάχη κατά των Ρωμαίων, και από στρατιωτική άποψη μπορεί να ειπωθεί ότι ήταν ένας από τους πιο επιτυχημένους στρατηγούς, που αντιτάχθηκαν ποτέ στην επέκταση της Ρώμης. Τελικά, ακόμη και οι Ρωμαίοι αναγνώρισαν ότι ήταν πιο συνετό να χρησιμοποιήσουν προδοσία, παρά ανοιχτή αντιπαράθεση για να νικήσουν την εξέγερση των Λουζιτανών. Περίπου πενήντα χρόνια αργότερα, ο αποστάτης Ρωμαίος στρατηγός Κόιντος Σερτώριος, επικεφαλής μίας άλλης εξέγερσης στην Ιβηρία, θα είχε παρόμοια μοίρα.

Ο Βιρίαθος έγινε ένα διαρκές σύμβολο της πορτογαλικής εθνικότητας και ανεξαρτησίας, που απεικονίζεται από καλλιτέχνες και εορτάζεται από τους ανθρώπους του ανά τους αιώνες. Στο επικό του ποίημα Οι Λουσιάδες (Os Lusíadas), ο Λουίς Βαζ δε Καμόες εξυμνεί τα μεγάλα κατορθώματα του Βιρίαθου.

Η σημαία της ισπανικής επαρχίας Θαμόρα, που ονομάζεται το ερυθρό έμβλημα (la seña bermeja), έχει οκτώ κόκκινες ρίγες, οι οποίες παραδοσιακά συνδέονται με τις οκτώ νίκες του Βιρίαθου επί των Ρωμαίων.  Η ιστορική αυθεντικότητα αυτής της προέλευσης αμφισβητείται. 

Υπάρχει ένας δρόμος στη Μαδρίτη, που πήρε το όνομά του, στη γειτονιά Chamberí (κοντά στο σταθμό του μετρό 'Iglesia'). Το ίδιο ισχύει για τη Λισαβόνα, τη Θαμόρα και πολλές άλλες πόλεις στην Ισπανία και την Πορτογαλία.

Ο πλανήτης HD 45652 b ονομάστηκε Viriato το 2019 σε ανάμνηση του Βιρίαθου. 

 Δείτε επίσης 

 Αμπιορίξ
 Αλάριχος Α΄
 Αρδάρικ
 Αρμίνιος
 Αυτάριτος
 μάχη του Βαδουέννα Δρυμού
 Βάτων (ηγέτης Δαισιτιατών)
 Βοαδίκεια
 Φριτιγέρνης
 Γαϊνάς
 Γάιος Ιούλιος Σίβιλις
 Ιωάννης της Γοτθίας
 Σπάρτακος
 Τωτίλας
 Τριβίγιλδος
 Βερκιγγετόριξ

 Σημειώσεις 

 Αναφορές 

 Περαιτέρω ανάγνωση 
 Ribeiro, Ângelo and Saraiva, José Hermano História de Portugal I — A Formação do Território QuidNovi, 2004 ( ).
 Loução, Paulo Alexandre: Portugal, Terra de Mistérios Ésquilo, 2000 (τρίτη έκδοση; ).
 Muñoz, Maurício Pastor: Viriato, A Luta pela Liberdade Ésquilo, 2003 (τρίτη έκδοση; ).
 Freitas do Amaral, Diogo : Viriato ; Lisboa: Bertrand, 2004 ( )
 Silva, Luis: "Viriathus and the Lusitanian Resistance to Rome", Pen & Sword, South Yorkshire, UK, 2013 ( )

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Κατηγορία:Ρωμαίοι πολιτικοί