Ο πράσινος Χάινριχ

Ο πράσινος Χάινριχ () είναι ρεαλιστικό, εν μέρει αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα του γερμανόφωνου Ελβετού συγγραφέα Γκότφριντ Κέλερ που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1855 και αναθεωρήθηκε εκτενώς το 1879. Στο βιβλίο, η πραγματικότητα αναμιγνύεται ελεύθερα με τη μυθοπλασία. Μαζί με Τα χρόνια της μαθητείας του Βίλχελμ Μάιστερ (1796) του Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε και Το τέλος του καλοκαιριού (1857) του Άνταλμπερτ Στίφτερ θεωρούνται τα σημαντικότερα μυθιστορήματα μαθητείας στη γερμανόφωνη λογοτεχνία του 19ου αιώνα.

Το έργο αναφέρεται στον νεαρό Χάινριχ, που τον αποκαλούν Πράσινο Χάινριχ επειδή τα ρούχα του ήταν φτιαγμένα από την πράσινη στολή του πατέρα του. Περιγράφεται λεπτομερώς η ζωή του από την παιδική ηλικία, τις πρώτες ρομαντικές περιπέτειες, τις αποτυχημένες προσπάθειες να γίνει ζωγράφος στο Μόναχο και την τελική εγκατάστασή του στην πατρίδα του όπου, ανάλογα με την έκδοση, πεθαίνει ή προσγειώνεται αισιόδοξα στην πραγματικότητα.

Το μυθιστόρημα περιλαμβάνεται στη Βιβλιοθήκη των 100 σημαντικότερων μυθιστορημάτων που καταρτίστηκε ύστερα από έρευνα της γερμανικής εφημερίδας Die Zeit.

Το 1993 διασκευάστηκε σε ταινία στην Ελβετία.

 Υπόθεση 
Ο Χάινριχ Λέε είναι γιος ενός Ελβετού εμπόρου στη Ζυρίχη, τον οποίο μεγάλωσε πολύ τρυφερά η χήρα μητέρα του με μεγάλες στερήσεις όταν μετά τον πρόωρο θάνατο του άνδρα της, η επιχείρηση έκλεισε και τα εμπορεύματα πωλήθηκαν με ζημία. Μετά από ένα πειθαρχικό παράπτωμα λόγω φάρσας, ο 14χρονος Χάινριχ αποβάλλεται από το σχολείο. Η μητέρα του τον στέλνει να ζήσει με συγγενείς στην επαρχία για ένα καλοκαίρι χωρίς να τελειώσει το σχολείο για να αποφασίσει για το μέλλον του. Αυτή η επίσκεψη σημαδεύεται από δύο γεγονότα που θα επηρεάσουν τη μετέπειτα ζωή του. Αποφασίζει να γίνει τοπιογράφος και γνωρίζει δύο γυναίκες: την Άννα, την κόρη ενός δασκάλου, ένα κορίτσι περίπου στην ηλικία του και τη 22χρονη όμορφη χήρα Τζούντιθ. Ο νεαρός διχάζεται ανάμεσα στις δύο γυναίκες. Η τρυφερή, αγγελική Άννα τον γεμίζει με ρομαντικά, τρυφερά συναισθήματα, η εύθυμη, σαγηνευτική Τζούντιθ ξυπνά τον αισθησιασμό του. Ο Χάιντριχ δεν δημιουργεί σχέση με καμία και το επεισόδιο τελειώνει αργότερα, με την Άννα να πεθαίνει μετά από δύο χρόνια και την Τζούντιθ να μεταναστεύει στην Αμερική.

Επιστρέφοντας στη Ζυρίχη, ο Χάινριχ ξεκινά την εκπαίδευσή του ως ζωγράφος με έναν καλλιτέχνη που δεν γνωρίζει πολλά για την τέχνη. Μετά τη στρατιωτική του θητεία, και παρά τις οικονομικές δυσκολίες, η μητέρα του τον στέλνει στην ακαδημία τέχνης στο Μόναχο. Εκεί συνειδητοποιεί ότι δεν έχει το απαραίτητο ταλέντο για να μπορέσει να βιοποριστεί από τη ζωγραφική. Όπως στη ζωή, έτσι και στη ζωγραφική δεν μπορεί να διακρίνει τη φαντασία από την πραγματικότητα. Όταν τα χρήματα της μητέρας του τελειώνουν, ο Χάινριχ ζει μποέμικη ζωή με άλλους ζωγράφους, σπαταλά άσκοπα τον χρόνο του και δημιουργεί χρέη τα οποία ξεπληρώνει με τα επόμενα χρήματα της μητέρας του. Μετά από έναν ακόμη χρόνο, η μητέρα του αναγκάζεται να υποθηκεύσει το σπίτι της για να ξεπληρώσει τα νέα του χρέη. Ο Χάινριχ συνειδητοποιεί τώρα ότι δεν μπορεί πια να ζήσει έτσι και, λόγω έλλειψης άλλων πόρων, πουλά το φλάουτό του και μετά τα ογδόντα σχέδιά του, πολύ λιγότερο από την αξία τους, όλα σε έναν παλαιοπώλη που προφανώς έχει έναν καλό αγοραστή για τα σχέδιά του. Όταν εξαντλούνται κι αυτά, κερδίζει το ψωμί του ζωγραφίζοντας τα κοντάρια από τις σημαίες που ο παλαιοπώλης έχει κατασκευάσει με αφορμή μια γιορτή. Η επιβίωσή του γίνεται τώρα όλο και πιο δύσκολη - πρακτικά λιμοκτονεί - και όταν λαμβάνει ένα απελπισμένο γράμμα από τη μητέρα του που του ζητά να επιστρέψει, και επίσης τον διώχνουν από το δωμάτιό του, ξεκινάει για το σπίτι με τα πόδια.

Η παραμονή του Χάινριχ στο Μόναχο διήρκεσε συνολικά επτά χρόνια. Μετά από δύο μέρες πορείας προς το σπίτι, πεινασμένος και μουσκεμένος, καταφεύγει στο σπίτι ενός κόμη που είχε ήδη γνωρίσει ταξιδεύοντας προς το Μόναχο. Ο Χάινριχ ανακαλύπτει ότι αυτός αγόρασε όλα του τα σχέδια. Ο κόμης του επιστρέφει γενναιόδωρα την πραγματική αξία των σκίτσων που είχε αγοράσει από τον παλαιοπώλη και παραγγέλνει άλλους δύο μεγάλους πίνακες. Ενώ ο Χάινριχ εργάζεται εκεί, ερωτεύεται την Ντόρτσεν, την κόρη του κόμη, αλλά δεν μπορεί να  ομολογήσει τον έρωτά του ούτε σ'αυτήν. Μετά από έξι μήνες, επιστρέφει στη Ζυρίχη όπου μαθαίνει ότι η μητέρα του, η οποία είχε χάσει το σπίτι της και ζούσε σε μεγάλη φτώχεια, πέθανε από θλίψη. Ο πόνος αυτής της απώλειας και η ανάμνηση της Ντόρτσεν κατακλύζουν τον Χάινριχ σε τέτοιο βαθμό που πεθαίνει. 

 Αίσιο τέλος της δεύτερης έκδοσης 
Στην αναθεωρημένη δεύτερη έκδοση του 1880, ο Κέλερ άμβλυνε τη μοίρα του Χάινριχ: επιστρέφοντας στην πατρίδα του, προφταίνει μια πολύ αργοπορημένη συγγνώμη στην ετοιμοθάνατη μητέρα του. Εγκαταλείπει την ιδέα να γίνει καλλιτέχνης και καταφέρνει να βρει δουλειά σαν υπάλληλος στη δημόσια διοίκηση. Αυτή η εμπειρία δίνει στον συγγραφέα την ευκαιρία για εκτεταμένους πολιτικούς προβληματισμούς. Επίσης, ένας όψιμος έρωτας τον συνδέει με τη Τζούντιθ, η οποία έχει επιστρέψει από την Αμερική. Ο τόνος των αναμνήσεων καθιστά σαφές ότι ο Κέλερ ήθελε ο αναγνώστης να καταλάβει ότι ο Χάινριχ έχει  ξεφύγει από την αστάθεια και την αναποφασιστικότητα και βλέπει τη ζωή επιτέλους σταθερά και αισιόδοξα.

 Δημιουργία 
Ο Γκότφριντ Κέλερ άρχισε να σχεδιάζει το μυθιστόρημά του αφού επέστρεψε από το Μόναχο στη Ζυρίχη το 1842, έχοντας αποτύχει ως ζωγράφος. Άρχισε να το γράφει αργότερα, από το 1850 έως το 1855, όταν μια υποτροφία του επέτρεψε να πάει για σπουδές στη Χαϊδελβέργη και στη συνέχεια στο Βερολίνο. Οι τρεις πρώτοι τόμοι εκδόθηκαν το 1854 και ο τέταρτος το 1855, όλοι στο Μπράουνσβαϊγκ. Ο Κέλερ δεν ήταν ευχαριστημένος με το μυθιστόρημα και στα τέλη της δεκαετίας του 1870, ετοίμασε μια δεύτερη εκδοχή με αίσιο τέλος που εκδόθηκε το 1879/80 στη Στουτγκάρδη.

Είναι το πιο προσωπικό από όλα τα έργα του Κέλερ, σημαντικά επηρεασμένο από τη θεωρία του Ζαν-Ζακ Ρουσώ για την επιστροφή στη φύση. Αρχικά προοριζόταν ως μια σύντομη αφήγηση της κατάρρευσης της ζωής ενός νεαρού καλλιτέχνη, αλλά επεκτάθηκε και εξελίχθηκε σε ένα τεράστιο έργο που αναφέρεται, με ποιητικό τρόπο, σε όλα τα γεγονότα στη ζωή του Κέλερ μέχρι την επιστροφή του στη Ζυρίχη το 1842.

Η αποδοχή της πρώτης έκδοσης από τον λογοτεχνικό κόσμο ήταν αδιάφορη, αλλά η αναθεωρημένη έκδοση που κυκλοφόρησε το 1879/80, κέρδισε τη γενική αναγνώριση.

 Μετάφραση στα ελληνικά 

 Ο πράσινος Χάινριχ, σε 4 τόμους, μετάφραση: Θεόδωρος Βότσος, εκδόσεις Κείμενα, 2022 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Αυτοβιογραφίες
Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα