Ιερά Μητρόπολις Βερατίου, Αυλώνος και Κανίνης

Η Ιερά Μητρόπολις Βερατίου, Αυλώνος και Κανίνης (αλβανικά: Mitropolia e Shenjët e Beratit, Vlorës dhe Kaninës) είναι ιστορική Μητρόπολη της Ορθοδόξου Αυτοκεφάλου Εκκλησίας της Αλβανίας.

Γνωστή ως «Μητρόπολη Βελεγράδων» (παλαιότερο όνομα του Βερατίου), αναφέρεται με το όνομα αυτό ως Μητρόπολη του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως ήδη από τον 10ο αιώνα.

Σημερινός Μητροπολίτης είναι ο Άστειος (Μπακάλμπασι).

 Δικαιοδοσία 
Η δικαιοδοσία της Μητρόπολης εκτείνεται σε τμήματα των νομών Φίερι, Βερατίου και Αυλώνας. Μητροπολιτική έδρα είναι η πόλη Μπεράτ, όπου βρίσκεται ο καθεδρικός ναός του Αγίου Δημητρίου και σε αυτήν υπάγονται επίσης η Λούσνια, ο Αυλώνας και η Μαλλακάστρα.

Ιστορικά στοιχεία
Στη βυζαντινή εποχή, η πόλη του Βερατίου ήταν γνωστή με το όνομα «Πουλχεριούπολις», και ήταν έδρα επισκοπής, αναφερόμενη στα Τακτικά του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, ήδη από τον 10ο αιώνα, μεταξύ των επισκοπών της Αρχιεπισκοπής ΔυρραχίουJean Darrouzès, Notitiae episcopatuum Ecclesiae Constantinopolitanae. Texte critique, introduction et notes , Paris, 1981, σελ. 330, nº 622.. Από αυτή την περίοδο δεν υπάρχει γνωστός επίσκοπος που να μπορεί με βεβαιότητα να αποδοθεί στην αρχαία αυτή επισκοπήStiernon, Dictionnaire d'histoire et de géographie ecclésiastiques, vol. XXVIII, col. 894.

Την εποχή του Συμεών Α' του Μεγάλου († 927), η περιοχή κατακτήθηκε από τους Βούλγαρους. Τότε η πόλη της Πουλχεριούπολης έλαβε το σλαβικό όνομα Belograd(a) ή Belograd. Όταν, το 1018, οι Βούλγαροι ηττήθηκαν και η αυτοκρατορία τους προσαρτήθηκε οριστικά στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, όλες οι επισκοπικές έδρες υπήχθησαν στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, αν και απολάμβαναν μια αυτονομία που τους δόθηκε με διάταγμα του 1020 του Αυτοκράτορα Βασιλείου του Βουλγαροκτόνου, με το οποίο όλες οι επισκοπές που περιλαμβάνονταν στην πρώην βουλγαρική αυτοκρατορία υπήχθησαν στην Αρχιεπισκοπή Αχριδών. Η Μητρόπολη Βελεγράδων αναφέρεται στο συγκεκριμένο αυτοκρατορικό διάταγμα, αλλά η ταύτιση αυτής της τοποθεσίας με την αρχαία Πουλχεριούπολη ή με το Βελιγράδι παραμένει αβέβαιηΟ Stiernon, στο Dictionnaire d'Histoire et de Géographie ecclésiastiques, vol. XXVIII, col. 895. Siméon Vailhé (v. Achrida, «Dictionnaire d'histoire et de géographie ecclésiastiques», vol. I, Paris, 1912) και η  Etleva Lala (Regnum Albaniae, the Papal Curia, and the Western Visions of a Borderline Nobility, Budapest,fix nota 2008, σελ. 57) είναι της άποψης ότι πρόκειται για την αλβανική πόλη.. Σε κάθε περίπτωση, η αλβανική Μητρόπολη Βελεγράδων ούτως ή άλλως επιβεβαιώνεται στο Notitiae Episcopatuum της Αρχιεπισκοπής Αχριδών από τον 12ο αιώναStiernon, Dictionnaire d'histoire et de géographie ecclésiastiques, vol. XXVIII, coll. 895-896.. Ο Stiernon υποθέτει ότι η πόλη των Βελεγράδων έγινε έδρα νέας επισκοπής μόνο μετά την ίδρυση του Δεσποτάτου της Ηπείρου (1204)Stiernon, Dictionnaire d'histoire et de géographie ecclésiastiques, vol. XXVIII, col. 896..

Ο επισκοπικός κατάλογος της Μητροπόλεως Βελεγράδων είναι ομοίως αβέβαιος. Μόνο από τον 14ο αιώνα υπάρχουν αναφορές για επισκόπους αυτής της επισκοπής, συχνά ως «Βελεγράδων και Κανίνης ή Γλαβινίτζης». Από τον 16ο αιώνα, στα Notitiae episcopatuum της Αρχιεπισκοπής Αχριδών τεκμηριώνεται η αναβάθμιση της επισκοπής Βελεγράδων σε Μητρόπολη. Σε έναν κατάλογο επισκοπών που του Χρυσάνθου Ιεροσολύμων († 1731), η Μητρόπολη Βελεγράδων κατέχει την 5η θέση μεταξύ των επισκοπών της Αρχιεπισκοπής Αχριδών και μάλιστα με 4 επισκοπές: Σπαθίας, Μουζακίας, Αυλώνος και Κανίνης. Ωστόσο, αυτές οι επισκοπές είχαν πιθανώς ήδη καταργηθεί και ενσωματωθεί στη Μητρόπολη Βελεγράδων. Μάλιστα, περιστασιακά οι Μητροπολίτες Βελεγράδων πρόσθεταν στον τίτλο τους και εκείνους της Αυλώνας και της ΚανίνηςStiernon, Dictionnaire d'histoire et de géographie ecclésiastiques, vol. XXVIII, coll. 896-897..

Τον Ιανουάριο του 1767 η Αρχιεπισκοπή Αχριδών καταργήθηκε από τον Σουλτάνο, με την έγκριση του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως. Στη σύνοδο που συγκλήθηκε στην Κωνσταντινούπολη για να επικυρώσει την κατάργηση, δεν παρέστη ο Μητροπολίτης Βελεγράδων Ιωάσαφ, αλλά έδωσε εντολή στον Επίσκοπο Τιβεριουπόλεως (Στρωμνίτσης) Ανανία να δώσει τη συγκατάθεσή του για την κατάργηση της Αυτοκεφαλίας της Αρχιεπισκοπής ΑχρίδαςStiernon, Dictionnaire d'histoire et de géographie ecclésiastiques, vol. XXVIII, col. 897. Giovanni Domenico Mansi, Sacrorum Conciliorum nova et amplissima collectio, vol. XXXVIII, Parigi, 1908, coll. 910-912..

Μετά τον Α' Βαλκανικό Πόλεμο (Οκτώβριος 1912 - Μάιος 1913), η Αλβανία κήρυξε την ανεξαρτησία της στις 28 Νοεμβρίου 1912. Τότε αναδύθηκε ένα κίνημα με σκοπό την αναγνώριση Αυτοκεφαλίας της Αλβανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας από την Κωνσταντινούπολη. Το φθινόπωρο του 1922, οι πιστοί των Βελεγράδων/Βερατίου ανάγκασαν τον Έλληνα μητροπολίτη Ιωακείμ να εγκαταλείψει την πόλη και να καταφύγει στην Ελλάδα. Τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους συνεδρίασε στο Μπεράτ ένα εθνικό Ορθόδοξο συνέδριο, το οποίο ανακήρυξε την αυτοκεφαλία της Αλβανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, η οποία επικυρώθηκε από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως μόλις στις 12 Απριλίου 1937. Στον Πατριαρχικό Τόμο, η έδρα του Μπεράτ αναγνωρίζεται επίσημα με τους τίτλους «Βερατίου, Αυλώνος και Κανίνης»Stiernon, Dictionnaire d'histoire et de géographie ecclésiastiques, vol. XXVIII, coll. 897-898..

Η εγκαθίδρυση του κομμουνιστικού καθεστώτος στην Αλβανία στο τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου οδήγησε σε σκληρές θρησκευτικές διώξεις, ιδιαίτερα μετά το 1967, οπότε ο Ενβέρ Χότζα διακήρυξε ότι η Αλβανία ήταν ένα εντελώς άθεο κράτος. Η έδρα του Μπεράτ παρέμεινε κενή από το 1954 έως το 1992Stiernon, Dictionnaire d'histoire et de géographie ecclésiastiques, vol. XXVIII, col. 899..

Μόνο με την κατάρρευση της Λαϊκής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Αλβανίας μπόρεσε να αναδιοργανωθεί η αλβανική ορθόδοξη ιεραρχία. Στις 24 Ιουνίου 1992, μετά από 38 χρόνια, το Μπεράτ μπόρεσε να αποκτήσει νέο επίσκοπο, στο πρόσωπο του Ιγνάτιου Τριάντη. Ωστόσο, λόγω της ελληνικής του υπηκοότητας, μπόρεσε να ενθρονιστεί μόνο στις 18 Ιουλίου 1998, αφού είχαν επιλυθεί όλες οι δυσκολίες που έθετε η κυβέρνηση των ΤιράνωνStiernon, Dictionnaire d'histoire et de géographie ecclésiastiques, vol. XXVIII, col. 911..

Στις 7 Απριλίου 2016, η Μητρόπολη Βερατίου παραχώρησε ένα τμήμα της επικράτειάς της με σκοπό την ίδρυση της Μητρόπολης Απολλωνίας και Φίερι Two new Metropolises are established, orthodoxalbania.org.

Επισκοπικός κατάλογος
+ Όνομα  Έτη  ΣημειώσειςΕπίσκοποι Βελεγράδων (Αρχιεπισκοπή Αχριδών) Γρηγόριος  ~ 1457 ~ 1462  Κύριλλος  ~ 1532  Γρηγόριος  ~ 1550  Φιλάρετος   Σεραφείμ   Παρθένιος  πριν το 1624 – μετά το 1631  Δανιήλ  12 Ιανουαρίου 1659 – ;  Ματθαίος   Μελέτιος   Νεκτάριος  ~ 1668   Παρθένιος  ~ 1 Απριλίου 1683 Μητροπολίτες Βελεγράδων (Αρχιεπισκοπή Αχριδών) Ιγνάτιος  1691 – 13 Αυγούστου 1693  Νεκτάριος  ~ Αύγουστος 1699  Διονύσιος  ~ 1710  Θεοδόσιος  ~ 1715 – 1716  Νικηφόρος  πριν τις 5 Ιουλίου 1718 – μετά τις 31 Ιανουαρίου 1725  Κοσμάς  πριν τις 2 Νοεμβρίου 1727 – μετά τις 16 Φεβρουαρίου 1734  Μεθόδιος  πριν τις 29 Μαΐου 1736 – 1751  Ιωάσαφ  ~ Απρίλιος 1752 – 1759  Ιωάσαφ Α΄  Ιούνιος 1759 – 1763  α΄ θητεία, παραιτήθηκε Ευθύμιος Β΄  1761 – 1763  Παρθένιος  1763 – 1765  Ιωάσαφ Α΄  25 Σεπτεμβρίου 1765 – 16 Ιανουαρίου 1767  β΄ θητείαΜητροπολίτες Βελεγράδων (Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως) Ιωαννίκιος  1767 – 1768  αμφίβολος Γεράσιμος  20 Ιανουαρίου 1768 – 1772  αμφίβολος Ιωάσαφ Α΄  1772 – 1800  γ΄ θητεία, καθαιρέθηκε Μελέτιος Β΄  Νοέμβριος 1800 – Οκτώβριος 1802  παραιτήθηκε, κατόπιν Διδυμοτείχου Ιωάσαφ Β΄  Οκτώβριος 1802 – 6 Φεβρουαρίου 1855 †  ανηψιός του Ιωάσαφ Α΄ Άνθιμος (Αλεξούδης)  27 Φεβρουαρίου 1855 – 22 Ιουλίου 1887  κατόπιν Αμασείας Δωρόθεος (Χρηστίδης)  22 Ιουλίου 1887 – 5 Φεβρουαρίου 1900  από Ικονίου, κατόπιν Βιζύης Βασίλειος (Παπαχρήστου ή Χρηστίδης)  2 Φεβρουαρίου 1900 – 27 Αυγούστου 1909  από Παραμυθίας, κατόπιν Δρυϊνουπόλεως Καλλίνικος (Δελικάνης)  13 Σεπτεμβρίου 1909 – 23 Ιουνίου 1911  κατόπιν Βεροίας Ιωακείμ (Μαρτινιανός ή Μαρτίτσης)  10 Ιουλίου 1911 – 9 Οκτωβρίου 1924  κατόπιν ΠαραμυθίαςΜητροπολίτες Βερατίου, Αυλώνος και Κανίνης (Ορθόδοξη Εκκλησία της Αλβανίας, αντικανονικώς) Χριστοφόρος (Κίσσης)  18 Νοεμβρίου 1923 – Φεβρουάριος 1929  από Συνάδων, επαύθη, μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος ΤιράνωνΜητροπολίτες Βερατίου, Αυλώνος και Κανίνης (Ορθόδοξη Εκκλησία της Αλβανίας) Αγαθάγγελος (Τσάμτσης)  11 Φεβρουαρίου 1929 – Ιανουάριος 1942  επαύθη κατ'απαίτηση των ιταλικών αρχών Κύριλλος (Νασλάζης ή Ευθυμίου)  Οκτώβριος 1952 – 1966  κατόπιν Κορυτσάς Ιγνάτιος (Τριάντης)  27 Ιουνίου 1996 – 20 Ιουλίου 2024 †  Άστειος (Μπακάλμπασι)  14 Νοεμβρίου 2024 – σήμερα  από Βύλιδος

Παραπομπές

Βερατιου
Μητροπολη