Χρεώσεις και πιστώσεις

Χρεώσεις και πιστώσεις () ή Δούναι και λαβείν είναι εξάτομο μυθιστόρημα του Γκούσταβ Φράιταγκ που δημοσιεύθηκε το 1855. Είναι το πρώτο μυθιστόρημα του συγγραφέα και περιγράφει την κοινωνική και οικονομική κατάσταση στη Σιλεσία το πρώτο μισό του 19ου αιώνα, με κεντρικό θέμα την άνοδο της αστικής τάξης των εμπόρων και την παρακμή της αριστοκρατίας.  

Το ρεαλιστικό έργο ακολουθεί την παράδοση του μυθιστορήματος μαθητείας. Ο νεαρός Άντον Βόλφαρτ ξεκινά την εμπορική μαθητεία του στο Μπρεσλάου και χάρη στην ευσυνειδησία, τις ικανότητες και τη σκληρή δουλειά έχει μια λαμπρή εξέλιξη. Όταν μαθαίνει ότι ο βαρόνος φον Ρόθσατελ, με την κόρη του οποίου είναι κρυφά ερωτευμένος, κινδυνεύει να χάσει την περιουσία του καθώς έχει παρασυρθεί σε επικίνδυνες επιχειρηματικές δραστηριότητες και έπεσε θύμα σκευωρίας από τον αδίστακτο και άπληστο Εβραίο Βάιτελ Ίτσιγκ, παλιό συμμαθητή του Άντον, εγκαταλείπει την εμπορική εταιρεία για να βοηθήσει την αριστοκρατική οικογένεια από την καταστροφή. Πηγαίνει ως διαχειριστής στο κτήμα τους στην Πολωνία, καταφέρνει να το καταστήσει οικονομικά βιώσιμο και το σώζει από μια επίθεση εξεγερμένων Πολωνών. Παρά τις ανιδιοτελείς ενέργειές του, ο βαρόνος και η κόρη του τον αντιμετωπίζουν υπεροπτικά. Τελικά, ο Άντον επιστρέφει στον αστικό κόσμο, παντρεύεται την αδερφή του πρώην αφεντικού του και γίνεται συνέταιρος στην εταιρεία.

Το μυθιστόρημα είχε τεράστια επιτυχία στην εποχή του και μέχρι τα πρώτα χρόνια του 20ού αιώνα. Ωστόσο, μετά το 1945, η αρνητική απεικόνιση των Εβραίων αλλά και των Πολωνών εξεγερμένων που πολεμούν για ένα πολωνικό εθνικό κράτος κατά του Πρωσικού διαμελισμού και της Πρωσικής επέκτασης οδήγησε σε αρνητική κριτική από πολλούς μελετητές. 

 Υπόθεση 

 Ο μαθητευόμενος 
Μετά τον θάνατο των γονιών του, ο 18χρονος Άντον Βόλφαρτ, γιος λογιστή, εγκαταλείπει τη μικρή του πόλη και πηγαίνει στο Μπρέσλαου ως μαθητευόμενος έμπορος στον διάσημο εμπορικό οίκο αποικιακών αγαθών Σρέτερ. Στον δρόμο, συναντά τυχαία τον παλιό του συμμαθητή Εβραίο Βάιτελ Ίτσιγκ, έναν μάλλον αναξιόπιστο τύπο, ο οποίος πηγαίνει επίσης για μαθητευόμενος. Η επιχείρηση της εταιρείας Σρέτερ ευημερεί, εμπορεύματα από όλο τον κόσμο στοιβάζονται σε κελάρια και αποθήκες. Ο Άντον με την εργατικότητα, την ευσυνειδησία και τη σεμνότητά του, γίνεται γρήγορα αγαπητός στους συναδέλφους και στο αφεντικό του, τον κ. Σρέτερ. Μετά από κάποια αρχική σύγκρουση, ο άπειρος νεαρός αναπτύσσει μια βαθιά φιλία με τον κοσμικό πλούσιο, αλαζονικό αλλά καλόκαρδο Φριτς φον Φινκ, που εργάζεται ως ασκούμενος στην εταιρεία κατόπιν αιτήματος του πατέρα του. Αυτός τον εισάγει στην κοινωνία των γαιοκτημόνων, που έρχεται σε αντίθεση με αυτήν των αστών συναδέλφων του στο γραφείο, και της οποίας η κομψότητα και η απόλαυση της ζωής συναρπάζουν τον Άντον για μεγάλο χρονικό διάστημα. 

Μια μέρα ο Άντον συναντά ξανά την αρχόντισσα Λενόρα φον Ρόθσατελ, την οποία είχε ερωτευτεί όταν την πρωτογνώρισε στην αρχή του ταξιδιού του στο Μπρεσλάου. Αποδεικνύεται ότι ο πατέρας της, ο βαρόνος φον Ρόθσατελ, έχει εγκατασταθεί στο Μπρέσλαου για τον χειμώνα για να συμμετέχει σε κοινωνικές συναναστροφές και να δημιουργήσει ένα οικονομικά ασφαλές μέλλον για την οικογένειά του: ακολουθώντας τη συμβουλή του Εβραίου μεσίτη Χιρς Έρενταλ, ο Ρόθσατελ έχει υποθηκεύσει την οικογενειακή περιουσία και επένδυσε τα χρήματα στην κατασκευή ενός εργοστασίου ζάχαρης.

 Η περιουσία Ρόθσατελ σε κίνδυνο 
Εν τω μεταξύ, ο Βάιτελ Ίτσιγκ εργάζεται σαν βοηθός του Εβραίου μεσίτη και τοκογλύφου Έρενταλ. Ωστόσο, ο πανούργος νεαρός στοχεύει πολύ πάνω ​​από τη θέση του: βάζει στόχο το κτήμα του βαρόνου φον Ρόθσατελ. Μέσω σκιερών οικονομικών συναλλαγών, ο Ίτσιγκ έχει καταφέρει σύντομα να συγκεντρώσει μια μικρή περιουσία. Στον διεφθαρμένο Χίπους, έναν πρώην δικηγόρο, έχει βρει έναν διαβολικό συνεργό. Ο γέρος μέθυσος έχει πολλές γνώσεις και μυεί τον Βάιτελ στα κόλπα της παράκαμψης των νόμων χωρίς να τους παραβιάζει. Από αυτόν, ο Ίτσιγκ μαθαίνει τεχνάσματα με τα οποία σκοπεύει να αποκτήσει το κτήμα Ροθσάτελ. Και τα πράγματα φαίνονται ευνοϊκά για αυτόν: Ο βαρόνος ζει πάνω ​​από τις οικονομικές του δυνατότητες και η οικονομική του κατάσταση επιδεινώνεται. Και πάλι ζητά συμβουλές από τον Έρενταλ, ο οποίος θέλει επίσης να πλουτίσει σε βάρος του βαρόνου, και του συνιστά να υποθηκεύσει το κτήμα του στην Πολωνία. 

 Αναταραχή στην Πολωνία 
Μαύρα σύννεφα μαζεύονται επίσης πάνω από την εταιρεία Σρέτερ. Αφού ο Φριτς φον Φινκ άφησε την εταιρεία για να αναλάβει την επιχείρηση του αποθανόντος θείου του στη Νέα Υόρκη, έφτασαν τα νέα για αναταραχές στην Πολωνία. Εμπορεύματα της εταιρείας βρίσκονται καθ' οδόν μέσω της πολωνικής επικράτειας και τα έχουν κατασχέσει οι εξεγερμένοι, έτσι ο κ. Σρέτερ πηγαίνει στην περιοχή, με συνοδό τον Άντον. Μετά από ένα επικίνδυνο ταξίδι σε μη ασφαλείς περιοχές, επίμονες διαπραγματεύσεις και πληρωμή χρημάτων, ανακτούν τα περισσότερα εμπορεύματα. Ωστόσο, η κατάσταση ξεφεύγει από τον έλεγχο όταν οι αντάρτες τους εμποδίζουν να φύγουν και τους συλλαμβάνουν. Κάποιος επιτίθεται στον κ. Σρέτερ με δολοφονικές προθέσεις, ο Άντον σώζει τη ζωή του αφεντικού του. Λίγο αργότερα, τα πρωσικά στρατεύματα προελαύνουν και αποκαθιστούν την τάξη.

Ο κ. Σρέτερ επιστρέφει στο Μπρεσλάου και αφήνει τον Άντον να εισπράξει ανεξόφλητα χρέη. Ο Άντον αποδεικνύεται αποτελεσματικότατος. Συγχρόνως, γνωρίζει μερικούς αξιωματικούς των δυνάμεων κατοχής, συμπεριλαμβανομένου του υπολοχαγού Ευγένιου φον Ρόθσατελ, γιου του βαρόνου. Ο Άντον νιώθει μια θερμή συμπάθεια γι 'αυτόν για χάρη της Λενόρας. Ανησυχεί όταν μαθαίνει ότι η περιουσία των Ρόθσατελ βρίσκεται σε κίνδυνο εξαιτίας των ριψοκίνδυνων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων του βαρόνου. Πληροφορείται ότι ο Βάιτελ Ίτσιγκ εμπλέκεται στη συνωμοσία για την καταστροφή του βαρόνου και ενημερώνει τον υπολοχαγό για την ίντριγκα, ώστε να αποτρέψει τον πατέρα του από τις αμφίβολες επιχειρήσεις.

Αλλά είναι ήδη πολύ αργά: Ο βαρόνος μαθαίνει με τρόμο την επικείμενη χρεοκοπία του υποθηκευμένου πολωνικού κτήματος. Και τώρα, που χρειάζεται επειγόντως χρήματα, οι πιστωτές του βάζουν το μαχαίρι στο λαιμό: πρέπει να συγκεντρώσει 10.000 τάλερ μέσα σε μια μέρα. Ο βαρόνος είναι απελπισμένος. Αν και το εργοστάσιο ζάχαρης είναι έτοιμο, όλη η επιχείρηση επιβαρύνεται με υποθήκες και γραμμάτια. Ο Έρενταλ αρνείται να του δώσει άλλη πίστωση. Τώρα ο Ίτσιγκ μπαίνει στο παιχνίδι. Πείθει τον βαρόνο να κάνει μια καταστροφική συμφωνία και έτσι προδίδει τον Έρενταλ: ο Ίτσιγκ προσφέρεται να στηρίξει οικονομικά τον Ρόθσατελ εάν του μεταβιβάσει την υποθήκη, που είχε ήδη υποσχεθεί στον Έρενταλ, και έτσι ο βαρόνος χρωστάει και στους δύο.

 Η κατάσταση κλιμακώνεται 
Εν τω μεταξύ, ο Άντον επιστρέφει στο Μπρέσλαου. Με την αφοσίωσή του στην επιχείρηση και τη διάσωση του αφεντικού του έχει κερδίσει τον σεβασμό των συναδέλφων και τη στοργή της ενάρετης αδερφής του κ. Σρέτερ, Σαμπίν. Ο Άντον πηγαίνει στον βαρόνο φον Ροθσάτελ για να του προσφέρει βοήθεια. Ωστόσο, αυτός τον απορρίπτει περήφανα. Με τη μεσολάβηση του Ίτσιγκ, ο Άντον συναντά τον Μπέρνχαρντ Έρενταλ, γιο του μεσίτη και γίνονται αμέσως φίλοι με τον ντροπαλό και ευαίσθητο φοιτητή, κάνουν μαζί μαθήματα αγγλικών και ανταλλάσσουν ιδέες για τη λογοτεχνία, την ποίηση και τα έθιμα των ξένων λαών. Μέσω του Μπέρνχαρντ, τον οποίο ο πατέρας του υπεραγαπά, ο Άντον αποκτά επιρροή στον Έρενταλ και τον πείθει να βοηθήσει τον βαρόνο. Αλλά ο Βάιτελ Ίτσιγκ κάνει ό,τι περνάει από το χέρι του για να αποτρέψει τη συμφιλίωση: με τον συνεργό του Χίπους, καταφέρνει να κλέψει ενοχοποιητικά έγγραφα και γραμμάτια από το γραφείο του Έρενταλ. Ο Ρόθσατελ βλέπει την τιμή και την περιουσία του να καταστρέφονται και βάζει το όπλο στον κρόταφο του. Την τελευταία στιγμή η γυναίκα του αποτρέπει την αυτοκτονία, επιβιώνει αλλά χάνει την όρασή του.

 Στο πολωνικό κτήμα 
Στην απόγνωσή τους, η Λενόρα και η μητέρα της στρέφονται στον Άντον για να τακτοποιήσει τα οικονομικά τους και να σώσει ό,τι μπορεί ακόμη να σωθεί. Αλλά αυτά δεν είναι πολλά: ο βαρόνος χάνει στο δικαστήριο και η περιουσία του βρίσκεται υπό εκκαθάριση. Μόνο το πολωνικό κτήμα εξακολουθεί να προσφέρει ελπίδα. Ο Άντον παραιτείται από τη θέση του στον Σρέτερ, μπαίνει στην υπηρεσία του βαρόνου και πηγαίνει στο πολωνικό κτήμα ως διαχειριστής. Ωστόσο, αυτό δεν δίνει πολλούς λόγους για αισιοδοξία. Η περιοχή είναι έρημη και άγονη, ο πληθυσμός εχθρικός, και τα κτίσματα ερειπωμένα. Ολόκληρο το κτήμα είναι σε κακή κατάσταση, ο αγροτικός εξοπλισμός και τα ζώα έχουν κλαπεί, οι υπηρέτες δεν έχουν πληρωθεί για πολύ καιρό, πολλοί εργάτες έχουν φύγει και τα περισσότερα χωράφια δεν καλλιεργούνται. Ο Άντον θέτει ξανά σε λειτουργία τις εγκαταστάσεις και κάνει το αρχοντικό κατοικήσιμο. Όταν όμως η οικογένεια Ρόθσατελ φτάνει λίγο αργότερα, ο ενθουσιασμός του περιορίζεται αμέσως. Ο βαρόνος του φέρεται υπεροπτικά και με αγένεια και η γυναίκα του και η Λενόρα κάνουν τον Άντον να αισθανθεί τη διαφορά στην κοινωνική θέση. Όλο και πιο συχνά, και όχι προς όφελός της, ο Άντον συγκρίνει την ψυχρή και απόμακρη αριστοκράτισσα με τη σεμνή Σαμπίν πίσω στο Μπρέσλαου.

 Νέες αναταραχές 
Είναι ημέρα αγοράς στο Ροσμίν, μια γερμανική πόλη όχι μακριά από το κτήμα. Ενώ ο Άντον βρίσκεται εκεί για δουλειές, ξαφνικά ξεσπά μια εξέγερση του πολωνικού πληθυσμού. Υπάρχουν ταραχές και η κατάσταση απειλεί να κλιμακωθεί. Ο Άντον με μια διμοιρία τυφεκιοφόρων Γερμανών πολιτών ηγείται της αντεπίθεσης. Σε μια αιφνιδιαστική επίθεση, συλλαμβάνουν τους αρχηγούς της εξέγερσης. Προς το παρόν, ο κίνδυνος έχει αποφευχθεί, αλλά οι φήμες για πανεθνική εξέγερση κυκλοφορούν και οι Γερμανοί κατακτητές ατενίζουν το μέλλον με ανησυχία.

Ο Άντον περνά τις επόμενες εβδομάδες στρατολογώντας μερικούς ικανούς άντρες από το κοντινό χωριό για να υπερασπιστούν το κτήμα. Στη μέση της κινητοποίησης, εμφανίζεται ο Φριτς φον Φινκ, που είχε επιστρέψει από την Αμερική. Ο βαρόνος, ο Άντον και η Λενόρα τον υποδέχονται αμέσως θερμά. Ο Φινκ, από την πλευρά του, νοιάζεται για τη μοίρα της οικογένειας. Προτείνει στον βαρόνο να ενοικιάσει ένα τμήμα γης και με το ενοίκιο, που προκαταβάλλει για ένα χρόνο, βοηθά την οικογένεια να βγει από τις μεγαλύτερες δυσκολίες. 

Η κατάσταση στη χώρα γίνεται όλο και πιο τεταμένη. Ένοπλες συμμορίες προχωρούν στο κτήμα. Ο Άντον και ο Φινκ συγκεντρώνουν μια μικρή ομάδα ενόπλων και καταφέρνουν να στείλουν έναν αγγελιοφόρο πριν αρχίσει η πολιορκία. Μια αρχική επίθεση αποκρούεται, αλλά σύντομα το νερό λιγοστεύει και το ηθικό των εγκλωβισμένων πέφτει. Δεν υπάρχει πιθανότητα ικανοποιητικής άμυνας, ωστόσο προετοιμάζονται για την τελική επίθεση. Αλλά ξαφνικά εμφανίζεται από μακριά ο πρωσικός στρατός. Με ανανεωμένο θάρρος, ο Άντον και ο Φινκ οδηγούν την άμυνα και σύντομα οι Πολωνοί επιτιθέμενοι διαλύονται.

 Το ρήγμα 
Μεταξύ των Γερμανών αξιωματικών ήταν ο υπολοχαγός Ευγένιος, ο γιος του βαρόνου, ο οποίος σκοτώθηκε στη μάχη. Η οικογένεια Ρόθσατελ αποσύρεται από τον κόσμο στη θλίψη της. Ο Άντον συναντά σχεδόν ανυπέρβλητα εμπόδια στις προσπάθειές του να διασφαλίσει τη βιωσιμότητα του κτήματος. Όταν ο βαρόνος, του οποίου η θλίψη και η πληγωμένη υπερηφάνεια του έχουν αφαιρέσει κάθε λογική, επιτίθεται στον Άντον για ένα επιχειρηματικό θέμα με τρόπο βίαιο και άδικο, εμφανίζεται ένα ρήγμα. Η Λενόρα και η μητέρα της είναι στο πλευρό του Άντον αλλά η απόφασή του έχει ήδη ληφθεί: θα επιστρέψει στο Μπρέσλαου. Ο παλιός θαυμασμός του για τον αριστοκρατικό τρόπο ζωής και τους ευγενικούς, κομψούς τρόπους έχει δώσει τη θέση του στην απογοήτευση. Η αναχώρησή του γίνεται ευκολότερη από την απόφαση του Φινκ να αγοράσει το κτήμα. Τουλάχιστον ο Άντον ξέρει ότι οι καρποί της σκληρής δουλειάς του βρίσκονται σε καλά χέρια. Επιπλέον, αυτή η εξέλιξη δίνει στη Λενόρα τη δύναμη να ζήσει και προσβλέπει σε ένα μέλλον στο πλευρό του Φινκ. 

 Το τέλος του Ίτσιγκ 
Πίσω στο Μπρέσλαου μετά από ένα χρόνο απουσίας, ο Άντον πηγαίνει στον κ. Σρέτερ. Αρχικά τον δέχεται σκληρά επειδή ο Άντον έφυγε από την εταιρεία, τελικά συμφιλιώνονται. Η χαρά του Άντον είναι ακόμη μεγαλύτερη που ξαναβλέπει τη Σαμπίν, την οποία δεν είχε πάψει να σκέφτεται. Αλλά πρώτα, πρέπει να ολοκληρώσει την τελευταία αποστολή των Ρόθσατελ: να ανακτήσει τα κλεμμένα έγγραφα, τα οποία υποψιάζεται ότι βρίσκονται στα χέρια του Ίτσιγκ. Απευθύνεται στην αστυνομία που σύντομα βρίσκεται στα ίχνη του. Ο Ίτσιγκ και ο Χίπους προσπαθούν να δραπετεύσουν, μαλώνουν και ο Ίτσιγκ σπρώχνει τον μεθυσμένο γέρο στο ποτάμι. Καθώς φεύγει, μια σκιά τον τρομάζει στην όχθη του ποταμού, στην οποία νομίζει ότι αναγνωρίζει τον νεκρό συνεργό του, σκοντάφτει, πέφτει στο νερό και πνίγεται.

 Αίσιο τέλος 
Στο σπίτι του Ίτσιγκ βρίσκουν τα κλεμμένα έγγραφα και ο βαρόνος ανακτά ένα τμήμα της χαμένης του περιουσίας. Μέσω επιδέξιων διαπραγματεύσεων, ο Άντον καταφέρνει επίσης να σώσει 30.000 τάλερ από την εκκαθάριση της οικογενειακής περιουσίας - προίκα για τη Λενόρα, η οποία πρόκειται να παντρευτεί τον Φινκ, ο οποίος τώρα κάνει σχέδια για το μέλλον, επεκτείνει το κτήμα αγοράζοντας επιπλέον γη και απορροφάται πλήρως στον ρόλο του ως κύριος του αρχοντικού. Ο Άντον παντρεύεται τη Σαμπίν και ο διευθυντής του εμπορικού οίκου Σρέτερ παίρνει τον πρώην υπάλληλο και νυν κουνιάδο του ως συνέταιρο.

 Χαρακτήρες 

 Στο μυθιστόρημα, σκιαγραφούνται χαρακτήρες της Γερμανικής εμπορικής αστικής τάξης, της αριστοκρατίας, των Εβραίων και των Πολωνών: 
 Η οικογένεια Σρέτερ αντιπροσωπεύει τον ιδανικό τύπο αστών, που χαρακτηρίζονται από τάξη, ειλικρίνεια και αρετή. Ακόμη, αρετές όπως η εργατικότητα, η τιμιότητα, η σεμνότητα και η λογική αποδίδονται στην τάξη των αστών εμπόρων, κινητήριο μοχλό της νέας εποχής. 
 Η οικογένεια Ρόθσατελ αντιπροσωπεύει την παλιά αριστοκρατία, που προσπαθεί να διατηρήσει τα προνόμιά της σε μια κοινωνία που αλλάζει. Ο αγώνας τους να αποφύγουν την επικείμενη οικονομική τους καταστροφή λόγω της ανικανότητάς τους - τη σωτηρία τους αναλαμβάνει ένας αστός - απεικονίζει αυτή τη δυναμική. 
 Ο Εβραίος Έρενταλ είναι τοκογλύφος και κερδοσκόπος και ο υπάλληλός του Βάιτσελ Ίζιγκ κυριευμένος από απληστία και φιλοδοξία, χωρίς ήθη και ιδανικά, καταλήγει δολοφόνος. Ήταν αυτοί που συνέβαλαν στην καταστροφή της περιουσίας του Ρόθσατελ.
 Οι Πολωνοί, που πολεμούν για ένα πολωνικό εθνικό κράτος σε εξεγέρσεις το 1846 και το 1848 κατά του Πρωσικού διαμελισμού, παρουσιάζονται σαν συμμορίες ληστών, διεφθαρμένοι και σωματικά άσχημοι. Αναπαράγεται επίσης ένας στερεότυπος, αρνητικός όρος στη γερμανική κοινωνία, η «Πολωνική διαχείριση», που αναφέρεται στην οργάνωση της πολωνικής κοινωνίας και σημαίνει ακραία κακοδιαχείριση, έλλειψη προγραμματισμού και χάος, σε αντίθεση με τη γερμανική οργάνωση και εργατικότητα.
 Ο έμπορος κ. Σρέτερ εκπροσωπεί την εργασιακή ηθική και κρίνει αυστηρά τον αριστοκράτη Ρόθσατελ: «Έπεσε στα χέρια των τοκογλύφων επειδή του έλειπε αυτό που δίνει αξία στη δίκαιη δουλειά και τη ζωή κάθε ανθρώπου.... Πολλές από τις παλιές μας οικογένειες είναι καταδικασμένες να καταστραφούν και δεν θα είναι δυστυχία για το κράτος αν χαθούν.... Όταν η δύναμη της οικογένειας σταματά, θα σταματήσει και ο πλούτος, το χρήμα θα κυλήσει ελεύθερα σε άλλα χέρια και το άροτρο θα περάσει σε άλλα χέρια, που ξέρουν πώς να το καθοδηγήσουν καλύτερα».

 Υποδοχή 
Το μυθιστόρημα είχε μια άνευ προηγουμένου επιτυχία πωλήσεων στην εποχή του, με 52 επανεκδόσεις μέχρι το 1899. Ωστόσο, από την εποχή που εκδόθηκε, τα κριτήρια αξιολόγησης έχουν διαφοροποιηθεί. Μέχρι τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο επικρατούσε η θετική αξιολόγηση και αποκαλέστηκε δικαίως το «πιο πολυδιαβασμένο από όλα τα μυθιστορήματα της γερμανικής λογοτεχνίας». Ο Έντουαρντ Ένγκελ συνοψίζει αυτή τη διάθεση στην Ιστορία της Γερμανικής Λογοτεχνίας του: «Οι αναγνώστες, αντί για τους αδρανείς, φλύαρους, «ήρωες» της Νέας Γερμανίας που είχαν ταχθεί να βελτιώσουν τον κόσμο, στο μυθιστόρημα του Φράιταγκ είδαν επιτέλους ανθρώπους που είχαν σκοπό στη ζωή τους... Ο κόσμος απολάμβανε τη σίγουρη αφηγηματική τέχνη, τη σφιχτή και ξεκάθαρη πλοκή, τη συγκροτημένη γλώσσα. Η γερμανική αστική τάξη είχε βρει τον συγγραφέα της και τον αντάμειψε με μια δημοτικότητα που κανένας άλλος μυθιστοριογράφος δεν είχε απολαύσει ποτέ για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα».

Μετά το 1933, λόγω των αντισημιτικών στερεοτύπων και του αντισλαβικού τόνου, το έργο χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο προπαγάνδας. Αυτό με τη σειρά του οδήγησε σε αρνητική κριτική από πολλούς κριτικούς μετά το 1945 και παραμένει αμφιλεγόμενο μέχρι σήμερα. 

Ο Φράιταγκ, ωστόσο, περιλαμβάνει επίσης χαρακτήρες Εβραίους και Πολωνούς που συμπεριφέρονται αντίθετα με την κλισέ εικόνα, όπως ο Μπέρνχαρντ, ο διανοούμενος γιος του τοκογλύφου Χιρς Έρενταλ και φίλος του Άντον, που καταδικάζει έντονα την απληστία και τις αδίστακτες επιχειρηματικές συναλλαγές του πατέρα του ή έναν Πολωνό αξιωματικό που προστατεύει επανειλημμένα τους Γερμανούς από τους εξεγερμένους Πολωνούς. Ωστόσο, αυτοί οι χαρακτήρες θεωρήθηκαν από τους επικριτές μειοψηφία και άρα «εξαιρέσεις» που ενισχύουν έτσι το αντίστοιχο στερεότυπο. 

Ο βιογράφος του Φράιταγκ, Μπερντ Τούρε φον τσουρ Μύλεν (1939-2021), συνοψίζει: «Ενώ η αντισημιτική απεικόνιση του Φράιταγκ δεν προερχόταν σε καμία περίπτωση από μια αντισημιτική στάση (η τρίτη σύζυγός του ήταν Εβραία), η αντιπολωνική στάση του είχε σαφώς προπαγανδιστικά χαρακτηριστικά με τα οποία προσπάθησε να νομιμοποιήσει τον Πρωσικό διαμελισμό και την πρωσική κυριαρχία σε μεγάλα τμήματα της χώρας.» 

Μια σύγχρονη κινηματογραφική μεταφορά σε σκηνοθεσία του Ράινερ Βέρνερ Φασμπίντερ (προηγουμένως υπήρχε μόνο μια ταινία του βωβού κινηματογράφου το 1924) συζητήθηκε το 1977, αλλά δεν υλοποιήθηκε λόγω των αντισημιτικών αναφορών.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Μυθιστορήματα που έγιναν ταινίες
Κατηγορία:Αντισημιτισμός