Ιστορίες (Τάκιτου)

Oι Ιστορίες, λατιν.: Historiae είναι ένα ρωμαϊκό ιστορικό χρονικό του Τάκιτου. Γραπτό των ετών , η πλήρης μορφή του καλύπτει τα γεγονότα των ετών , περίοδο που περιλαμβάνει το Έτος των Τεσσάρων Αυτοκρατόρων μετά την πτώση του Νέρωνα, καθώς και την περίοδο μεταξύ της ανόδου της δυναστείας των Φλαβιανών υπό τον Βεσπασιανό και του τέλους του Δομιτιανού .  Ωστόσο, το σωζόμενο τμήμα του έργου φτάνει μόλις το έτος 70 και την αρχή της βασιλείας του Βεσπασιανού.

Μαζί, οι Ιστορίες και τα Χρονικά ανήλθαν σε 30 βιβλία. Ο Άγιος Ιερώνυμος αναφέρεται ρητά σε αυτά τα βιβλία, και περίπου τα μισά από αυτά έχουν διασωθεί. Αν και οι μελετητές διαφωνούν σχετικά με τον τρόπο ανάθεσης των βιβλίων σε κάθε έργο, παραδοσιακά, δεκατέσσερα ανατίθενται στις Ιστορίες και δεκαέξι στα Χρονικά. Ο φίλος του Τάκιτου Πλίνιος ο Νεότερος αναφέρθηκε στις «Ιστορίες σας», όταν έγραφε στον Τάκιτο για το προηγούμενο έργο. 

Όταν ο Τάκιτος είχε ολοκληρώσει τις Ιστορίες, κάλυπτε τη ρωμαϊκή ιστορία από το 69 μ.Χ., μετά το τέλος του Νέρωνα, έως το 96 μ.Χ., το τέλος της βασιλείας του Δομιτιανού. Τα Χρονικά ασχολούνται με τις πέντε δεκαετίες πριν από τον Νέρωνα από το 14 μ.Χ., τη βασιλεία του Τιβέριου, και έως το 68 μ.Χ. όταν απεβίωσε ο Νέρων. 

 Περιεχόμενο 
αριστερά|μικρογραφία|300x300εσ| Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, το έτος 69. Μετά το τέλος του Αυτοκράτορα Νέρωνα, οι τέσσερις άνδρες με τη μεγαλύτερη επιρροή στην Αυτοκρατορία αγωνίστηκαν διαδοχικά για την αυτοκρατορική εξουσία.
Σε ένα από τα πρώτα κεφάλαια του Agricola, ο Τάκιτος δηλώνει ότι επιθυμεί να μιλήσει για τα χρόνια του Δομιτιανού, του Νέρβα και του Τραϊανού. Στις Ιστορίες, το έργο έχει τροποποιηθεί: στην εισαγωγή, ο Τάκιτος λέει ότι θα ασχοληθεί αργότερα με την εποχή του Νέρβα και του Τραϊανού. Αντίθετα, καλύπτει την περίοδο που ξεκίνησε με τους εμφύλιους πολέμους του Έτους των Τεσσάρων Αυτοκρατόρων και τελείωσε με τον δεσποτισμό των Φλαβιανών. Μόνο τα τέσσερα πρώτα βιβλία και τα πρώτα 26 κεφάλαια του πέμπτου βιβλίου έχουν διασωθεί, καλύπτοντας το έτος 69 και το πρώτο μέρος του έτους 70. Το έργο πιστεύεται ότι συνεχίστηκε μέχρι το τέλος του Δομιτιανού στις 18 Σεπτεμβρίου 96. Το πέμπτο βιβλίο περιέχει —ως προοίμιο για την αφήγηση της νίκης του Τίτου στον Α΄ Ιουδαιο-Ρωμαϊκό Πόλεμο— μια σύντομη εθνογραφική έρευνα των αρχαίων Εβραίων, και αποτελεί μια ανεκτίμητη καταγραφή της στάσης των μορφωμένων Ρωμαίων απέναντι σε αυτόν τον λαό.

Ο Τάκιτος έγραψε τις Ιστορίες 30 χρόνια αργότερα, λίγο μετά την κατάληψη της εξουσίας από τον Νέρβα, που είχε ομοιότητες με τα γεγονότα του έτους 69, όταν τέσσερις αυτοκράτορες —ο Γάλβας, ο Όθωνας, ο Βιτέλλιος και ο Βεσπασιανός— ανέλαβαν την εξουσία, ο καθένας σε γρήγορη διαδοχή. Ο τρόπος της ένταξής τους έδειξε, ότι επειδή η αυτοκρατορική εξουσία βασιζόταν στην υποστήριξη των λεγεώνων, ένας Αυτοκράτορας μπορούσε πλέον να επιλεγεί όχι μόνο στη Ρώμη, αλλά οπουδήποτε στην Αυτοκρατορία όπου συγκεντρώνονταν αρκετές λεγεώνες.

Ο Νέρβας, όπως και ο Γάλβας, ήρθε στο θρόνο με συγκλητικό διορισμό, μετά το βίαιο τέλος τού προηγούμενου Αυτοκράτορα, Δομιτιανού. Όπως ο Γάλβας, ο Nέρβας έπρεπε να αντιμετωπίσει μια εξέγερση των Πραιτωριανών, και όπως ο Γάλβας, είχε ορίσει τον διάδοχό του με την παραδοσιακή σκοπιμότητα της υιοθεσίας. Ο Γάλβας, που περιγράφεται από τον Τάκιτο ως ένας αδύναμος γέρος, είχε επιλέξει έναν διάδοχο που δεν μπορούσε, λόγω της σοβαρότητάς του, να αποκτήσει την πίστη και τον έλεγχο των στρατευμάτων. Ο Νέρβας, αντίθετα, είχε εδραιώσει την εξουσία του κάνοντας σύνδεση μεταξύ του θρόνου και του Τραϊανού, ο οποίος ήταν στρατηγός των λεγεώνων του Άνω Ρήνου, και δημοφιλής σε όλο το στρατό. Πιθανολογείται ότι ο Τάκιτος ήταν μέλος του αυτοκρατορικού συμβουλίου, στο οποίο επιλέχθηκε να υιοθετηθεί ο Τραϊανός.

 Ιδεολογία 
Στο πρώτο βιβλίο των Ιστοριών, μια ομιλία που δόθηκε στο στόμα του Γάλβα καθιστά σαφή την ιδεολογική και πολιτική θέση του Τάκιτου. Ο καθαρός σεβασμός του Γάλβα για την τυπικότητα, και η έλλειψη πολιτικού ρεαλισμού, τον κατέστησαν ανίκανο να ελέγξει τα γεγονότα. Αντίθετα, ο Νέρβας υιοθέτησε τον Τραϊανό, ο οποίος ήταν σε θέση να κρατήσει τις λεγεώνες ενοποιημένες, να κρατήσει τον στρατό μακριά από την αυτοκρατορική πολιτική, να σταματήσει την αταξία μεταξύ των λεγεώνων, και έτσι να αποτρέψει τους αντίπαλους διεκδικητές του θρόνου. Ο Τάκιτος ήταν σίγουρος ότι μόνο ο principatus (ο «πρίγκιπας», δηλαδή ο μοναρχικός Αυτοκράτορας) μπορούσε να διατηρήσει την ειρήνη, την πιστότητα των στρατευμάτων και τη συνοχή της Αυτοκρατορίας.

Συζητώντας την άνοδο του Αυγούστου στην εξουσία, ο Τάκιτος λέει ότι μετά τη μάχη του Ακτίου, η ενοποίηση της εξουσίας στα χέρια ενός πρίγκιπα ήταν απαραίτητη, για να διατηρηθεί η ειρήνη. Ο πρίγκιπας δεν πρέπει να είναι τύραννος, όπως ο Δομιτιανός, ούτε ανόητος, όπως ο Γάλβας. Θα πρέπει να είναι σε θέση να κρατήσει την αυτοκρατορική εξουσία (imperium) ασφαλές, διασώζοντας ταυτόχρονα το κύρος και την αξιοπρέπεια της Συγκλήτου. (Ο Σενέκας αναφέρεται στο ίδιο σημείο). Ο Τάκιτος θεωρούσε την κυριαρχία των θετών Αυτοκρατόρων (δηλ. των Αντωνίνων) τη μόνη δυνατή λύση στα προβλήματα της Αυτοκρατορίας.

 Ύφος 
Το ύφος της αφήγησης είναι γρήγορο, αντανακλώντας την ταχύτητα των γεγονότων. Ο αφηγηματικός ρυθμός δεν αφήνει χώρο για επιβράδυνση ή απόκλιση. Για να γράψει αποτελεσματικά σε αυτό το ύφος, ο Τάκιτος έπρεπε να συνοψίσει ουσιαστικές πληροφορίες από τις πηγές του. Μερικές φορές παραλείπει μέρη. συνηθέστερα χωρίζει την ιστορία σε μεμονωμένες σκηνές, και, με αυτόν τον τρόπο, δημιουργεί μια δραματική αφήγηση.

Ο Τάκιτος είναι μάστορας στο να περιγράφει μια ομάδα ανθρώπων. Ξέρει πώς να απεικονίσει την ομάδα, όταν είναι ήρεμη. Ξέρει εξίσου πώς να δείξει την απειλή της εξέγερσης, και την πανικόβλητη φυγή.

Ο Τάκιτος γράφει από τη σκοπιά ενός αριστοκράτη. Δείχνει φόβο, ανάμεικτο με περιφρόνηση, για τη φασαρία των στρατιωτών και για τη φασαρία της πρωτεύουσας. Έχει επίσης χαμηλή εκτίμηση για τα μέλη της Συγκλήτου, των οποίων τη συμπεριφορά περιγράφει με κακία, επιμένοντας στην αντίθεση μεταξύ της δημόσιας εικόνας τους και της ανομολόγητης πραγματικότητας: λατρεία, συνωμοσία και φιλοδοξία. Οι Ιστορίες είναι ένα ζοφερό έργο: μιλάει για βία, ανεντιμότητα και αδικία.

Ο Τάκιτος δείχνει επιδέξια τους χαρακτήρες, εναλλάσσοντας σύντομες και ευκρινείς σημειώσεις με πλήρη πορτρέτα. Η τεχνική του είναι παρόμοια με αυτή του Σαλούστιου: η ασυμφωνία, η παράταξη και η χαλαρή στιλιστική δομή συνδυάζονται, για να κάνουν τους χαρακτήρες ευκρινείς. Η επιρροή του Σαλούστιου είναι ξεκάθαρη και στο υπόλοιπο ύφος του Τάκιτου. Ο Τάκιτος βελτιώνει τη μέθοδο, τονίζοντας την ένταση μεταξύ της υπευθυνότητας (gravitas), που συνδέει την αφήγηση με το παρελθόν, και του πάθους, που την κάνει δραματική. Ο Τάκιτος αγαπά την έλλειψη ρημάτων και συνδέσμων. Χρησιμοποιεί ακανόνιστα κατασκευάσματα και συχνές αλλαγές θέματος, για να δώσει ποικιλία και κίνηση στην αφήγηση. Συμβαίνει συχνά ότι όταν μια πρόταση φαίνεται τελειωμένη, επεκτείνεται με μια εκπληκτική ουρά που προσθέτει ένα σχόλιο, το οποίο είναι συνήθως υπαινιγματικό ή έμμεσο.

Έχει διατυπωθεί η θεωρία ότι το ύφος του Τάκιτου βασίζεται σε αυτό του Πομπηίου Τρόγου, λόγω της ομοιότητας μεταξύ τού ύφους του και τού μεταγενέστερου Ιουστίνου στο <i>Ιστορία όλου του κόσμου: προέλευση και θέση της γης</i> (Historia Philippicae et Totius Mundi Origines et Terrae Situs), το οποίο βασίστηκε στο έργο του Π. Τρόγου. Ωστόσο αυτή η ερμηνεία αμφισβητείται, και μια εναλλακτική είναι ότι το στυλ του Ιουστίνου βασίστηκε στο έργο του Τάκιτου. 

 Δείτε επίσης 

 Annals (Tacitus)
 Σιωπητικές μελέτες

Παραπομπές

 Περαιτέρω ανάγνωση 


 Damon, Cynthia (2003) Tacitus, Histories, Book I (Cambridge Greek and Latin Classics) 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


 Histories public domain audiobook at LibriVox

Κατηγορία:Ρωμαίοι ιστορικοί