Κρητική Ευγένεια

Η Κρητική Ευγένεια () αποτέλεσε ένα ξεχωριστό σύστημα απονομής τίτλων ευγενείας που αναπτύχθηκε στην Κρήτη κατά τη διάρκεια της Βενετοκρατίας (1204-1669). Οι Βενετοί, αναγνωρίζοντας τη σημασία της συνεργασίας με την τοπική ελίτ, δημιούργησαν ένα κατώτερο επίπεδο ευγενών, τους λεγόμενους Nobili Cretensis, οι οποίοι δεν είχαν πλήρη πολιτικά δικαιώματα στη Βενετία, αλλά απολάμβαναν προνόμια στο νησί.

μικρογραφία|Στέμμα Ιταλού Ευγενή.

Ιστορικό πλαίσιο
Η Δημοκρατία της Βενετίας εγκαθίδρυσε την κυριαρχία της στην Κρήτη το 1204, μετά την Τέταρτη Σταυροφορία, και αναγκαστικά δημιούργησε μια διοικητική δομή που περιλάμβανε Βενετούς αξιωματούχους και τοπικούς άρχοντες. Για τη διατήρηση της τάξης και τη σταθερότητα της εξουσίας,και έπειτα από μια σειρά επαναστάσεων από τους παραμελημένους τοπικούς άρχοντες οι Βενετοί αναγνώρισαν την ανάγκη ενσωμάτωσης και της υποστήριξης της ντόπιας αριστοκρατίας και την ενίσχυσαν μέσω της απονομής τίτλων ευγενείας.

Απονομή και εξέλιξη του τίτλου
Αρχικά, η Κρητική Ευγένεια απονεμόταν κυρίως σε γόνους βενετικών οικογενειών που εγκαθίσταντο στο νησί, καθώς και σε Κρητικούς που είχαν προσφέρει υπηρεσίες στη βενετική διοίκηση. Ξανθουδίδης, Στέφανος. Η Ενετοκρατία εν Κρήτη και οι κατά των Ενετών αγώνες των Κρητών. Αθήνα, 1939.Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου, ο τίτλος έγινε αντικείμενο συναλλαγής και συχνά απονεμόταν έναντι χρηματικού αντιτίμου. Επίσης σε ορισμένες περιπτώσεις απονεμόταν σε νοθούς γιούς Βενετών ευγενών.
Τον 17ο αιώνα, ο γενικός προβλεπτής Κρήτης Giacomo Foscarini επιχείρησε να αποκαταστήσει το κύρος της Κρητικής Ευγένειας, η οποία είχε απαξιωθεί λόγω διαφθοράς. Με εντολή του, ελέγχθηκαν οι τίτλοι που είχαν απονεμηθεί και ακυρώθηκαν όσοι δεν είχαν εγκριθεί από το Συμβούλιο των Δέκα ή τη Σύγκλητο της Βενετίας.Τέλος την απονομή τίτλου κρητικής ευγένειας μπορούσαν να πραγματοποιούν, εκτός από τη Γερουσία, οι αρχιναύαρχοι του βενετικού στόλου, οι αρχές της Κρήτης, οι Σύνδικοι της Ανατολής, καθώς και ο provveditor general estraordinario dell’ armi. Ωστόσο, για να αποκτήσει ισχύ ο τίτλος, απαιτούνταν η επικύρωσή του από τη Γερουσία.Η κρητική ευγένεια στην κοινωνία της βενετοκρατούμενης Κρήτης [La nobilt`a cretese nella societ`a di Creta veneziana], in: Διεθνές Συμπόσιο, Πλούσιοι και φτωχοί στην κοινωνία της Ελληνολατινικής Ανατολής, επιμ. Χρύσα Α. Μαλτέζου, Venezia 1998,σελ.310-311

Οι αρχές του Χάνδακα είχαν τη δυνατότητα να επικυρώνουν την ευγένεια απογόνου οικογένειας Κρητικών ευγενών χωρίς να είναι απαραίτητη η εκ των υστέρων παραπομπή του ζητήματος στη Γερουσία. Η απόφαση της επικύρωσης λαμβανόταν με ψηφοφορία, στην οποία συμμετείχαν ο δούκας, οι δύο σύμβουλοι και ο capitano grande..Η κρητική ευγένεια στην κοινωνία της βενετοκρατούμενης Κρήτης [La nobilt`a cretese nella societ`a di Creta veneziana], in: Διεθνές Συμπόσιο, Πλούσιοι και φτωχοί στην κοινωνία της Ελληνολατινικής Ανατολής, επιμ. Χρύσα Α. Μαλτέζου, Venezia 1998, 305-318.

Η Κρητική Ευγένεια στην κοινωνία της Κρήτης
Παρά το γεγονός ότι η Κρητική Ευγένεια ήταν υποδεέστερη της βενετικής, παρέμενε ιδιαίτερα περιζήτητη. Εκτός από τους Κρητικούς και τους Βενετούς του νησιού, την επιδίωκαν επίσης Ιταλοί αστοί (cittadini) που εγκαθίσταντο στην ΚρήτηΗ κρητική ευγένεια στην κοινωνία της βενετοκρατούμενης Κρήτης [La nobilt`a cretese nella societ`a di Creta veneziana], in: Διεθνές Συμπόσιο, Πλούσιοι και φτωχοί στην κοινωνία της Ελληνολατινικής Ανατολής, επιμ. Χρύσα Α. Μαλτέζου, Venezia 1998,σελ.314
καθώς και Έλληνες πρόσφυγες από τουρκοκρατούμενες περιοχές, όπως το Ναύπλιο, η Μονεμβασία και η Κύπρος.Η κρητική ευγένεια στην κοινωνία της βενετοκρατούμενης Κρήτης [La nobilt`a cretese nella societ`a di Creta veneziana], in: Διεθνές Συμπόσιο, Πλούσιοι και φτωχοί στην κοινωνία της Ελληνολατινικής Ανατολής, επιμ. Χρύσα Α. Μαλτέζου, Venezia 1998, σελ.315.
Οι Κρητικοί ευγενείς συμμετείχαν επίσης στα τοπικά συμβούλια των πόλεων και μπορούσαν να εκλέγονται πρέσβεις που εκπροσωπούσαν την τοπική αριστοκρατία στη Βενετία.Η κρητική ευγένεια στην κοινωνία της βενετοκρατούμενης Κρήτης [La nobilt`a cretese nella societ`a di Creta veneziana], in: Διεθνές Συμπόσιο, Πλούσιοι και φτωχοί στην κοινωνία της Ελληνολατινικής Ανατολής, επιμ. Χρύσα Α. Μαλτέζου, Venezia 1998, σελ.306.
Σχέση με τη Βενετική Ευγένεια
Παρά τα προνόμια που εξασφάλιζε, η Κρητική Ευγένεια θεωρούνταν κατώτερη από την Βενετική Ευγένεια ().Η κρητική ευγένεια στην κοινωνία της βενετοκρατούμενης Κρήτης [La nobilt`a cretese nella societ`a di Creta veneziana], in: Διεθνές Συμπόσιο, Πλούσιοι και φτωχοί στην κοινωνία της Ελληνολατινικής Ανατολής, επιμ. Χρύσα Α. Μαλτέζου, Venezia 1998, σελ.305.
Μόνο ελάχιστες οικογένειες Κρητικών ευγενών κατόρθωσαν να αποκτήσουν την πλήρη βενετική ευγένεια, όπως Καλλέργηδες, οι οποίοι παρείχαν σημαντική βοήθεια στην Βενετία να αντιμετωπίσει επαναστάσεις των ντόπιων Κρητικών.
Οικογένειες Κρητικής Ευγένειας
Σύμφωνα με το αρχείο του Ερρίκου Μοάτσου, οι ακόλουθες οικογένειες κατατάσσονται στις οικογένειες κρητικής ευγένειας

Αβάσταγος,Αβονάλ,Αγκοστίνης,Ακουίλας,Αλεφούζος,Αλμπίτσος,Αμβρόσιος,Αμποσάτης,Αμπράμος,Άντρεα(Ντα) Αργυρόπουλος,Αρκολέος,Αρμένης,Αχέλης

Βαρβαρίγος,Βαρούχας,Βενδράμης,Βενιέρης,Βεργιανός,Βεργίτσης,Βέρδης,Βερνάρδος,Βιάρος,Βιδάλης,Βισκόντης,Βιτσαμάνος, Βλαστός

Γαβαλάς,Γιαλινάς,Γορονίτης,Γραδενίγος,Γράδος,Γρέγος,Γρίμπια,Γριόνης,Γρίττης,Γρυπάρης

Δαμόρος,Δαμόστος,Δαμπασάν,Δάνδολος,Δαπιατσέντζας,Δαπόντες,Δαράτσος,Δαρέντες,Δαρκάς,Δαρκόνας,Δαρνιέρος,Δαρτόνας, Δαφερράρας,Δαφιορέντζας,Δενόρες,Δεπάρης,Δικατεράκης,Διμηνίτης,Δινάκης,Διμόρης,Διογένης,Δόμνος,Δρασινός,Δροσσάς

Επισκοπόπουλος,Ευδαιμονογιάννης

Ζάμορος,Ζαμπάνης

Θεργιανός

Καβαλλάρος,ΚαλέργηςΚαβάλλος,Κακαβάς,Καλαφάτης,Καλλονάς,Καλοφρονάς,Καλύβας,Καμαριώτης,Κάνιολος,Καπέλλος,Κάπος,Καραβέλλας, Κατάνης,Καταλακτός,Κασιμάτης,Καστέλλος,Καστροφύλακας,Κατερίνης,Καφάτος,Κάψας,Κιότζας,Κλάδος,Κλαδούριος,Κλόδιος, Κολλόνας,Κονταράτος,Κορέσης,  Κορνάρος,Κουαρτάνος,Κουερίνης

Λεφκάρος,Λεφράκος,Λιγίσσος,Λίμας,Λίτινος,Λογοθέτης,Λολίνος,Λομβάρδος,Λινάκης

Μαδερός,Μαζαράκης,ΜαλαξόςΜέγας,Μαλβέτσης,Μαμίσης,Μαμουνάς,Μανιανίνης,Μαουζίλης,Μασίκης,Ματτέης,Μαυριανός,Μαυρίκης, Μεδίκος,Μεσέρης,Μέτζος,Μινότος,Μοδινός,Μολίνος,Μονοβασιώτης,Μοξίας,Μόρμορης,Μοτσενίγος,Μουάτσος, Μελισσηνός Μουρτάτος,Μουσούρος,Μπαρότση,Μπεβάρδος,Μπενεντέτης,Μπονασέρας,Μπόνος,Μπότσας,Μπότσης

Ναθαναήλ,ΝεγρισόληςΝιότερος,,Νομικός,Νοταράς,Ντόνος 

Παβιανός,Παβίας,Παγανός,Παλαιοκάπας,Παλαιολόγος,Πανιγέτης,Πανίγρας,Παουλίνης,ΠαπαδόπουλοςΠασκουαλίγος,Πατελάρος,Πατρίκιος, Πεκατόρος,Πελεγρίνης,Περδικάρης,Πιζάνης,Πιρινός,Πιτσαμάνος,Ποδοκάτορας,Πολάνης, Πομπανάτσος,(Δα) Πόρτος ,Πόρτσιος,Πουλάκης,Πρεμαρίνης,Ποξίας,

Ράλης,Ρενιέρης,Ριτσάρδης,Ρουτζιέρης,

Σαγρέδος,Σαλούστρος,Σαουνάτσος,Σερίγος,Σιγάλας,Σίδερος,Σιλιγάρδος,Σκλάβος,ΣκορδίληςΣουριανός,Σοφιανός,Σπιέρας,Στρατηγός,Στρομπολάτσης

Ταγιαπιέρας,Τάντης,Τεμενιώτης,Τεσταμπούζας,Τζαγκαρόλος,Τζάνες,Τζέν,Τζόγιας,Τορτσέλος,Τοσκάνης,Τρεβιζάς,Τζαγκαρόπουλος, Τσελαΐτης,Τσερνότας, Τυπάλδος

Φαλιέρος,Φατομίνης,Φιάνδρας,Φοντάνας,Φοσκαρίνης,Φουρλάνος,Φράγκος,Φραντζέσκης,Φριέλης,Φωκάς

Χανδακίτης,Χανδρόπουλος,Χαρωνίτης,Χαρτοφύλακας,Χορτάτζης

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
Ξανθουδίδης, Στέφανος. Η Ενετοκρατία εν Κρήτη και οι κατά των Ενετών αγώνες των Κρητών. Αθήνα, 1939.
Η κρητική ευγένεια στην κοινωνία της βενετοκρατούμενης Κρήτης [La nobilt`a cretese nella societ`a di Creta veneziana], in: Διεθνές Συμπόσιο, Πλούσιοι και φτωχοί στην κοινωνία της Ελληνολατινικής Ανατολής, επιμ. Χρύσα Α. Μαλτέζου, Venezia 1998, 305-318