Ίμενζεε (Στορμ)

Ίμενζεε  () είναι νουβέλα του Γερμανού συγγραφέα Τέοντορ Στορμ που δημοσιεύτηκε στα τέλη του 1849. Ήταν το έργο που τον έκανε διάσημο και παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα πιο γνωστά του. Πρόκειται για μια συγκινητική ιστορία που αναφέρεται στην αναπόληση της νεότητας και στον ανεκπλήρωτο έρωτα, ένα από τα κεντρικά θέματα των πρώιμων έργων του συγγραφέα. Είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα της εποχής του ρεαλισμού στη γερμανική λογοτεχνία.  

Ο μοναχικός ηλικιωμένος Ράινχαρντ θυμάται με θλίψη τον μεγάλο έρωτα της νιότης του, την Ελίζαμπεθ, με την οποία είχαν μεγαλώσει μαζί. Όταν απομακρύνεται για να σπουδάσει, μαθαίνει για το γάμο της με τον φίλο του Έριχ. Χρόνια αργότερα, επισκέπτεται το ζευγάρι στο αρχοντικό τους Ίμενζεε, αλλά η συνάντηση είναι οδυνηρή και απομακρύνεται για πάντα. 

 Υπόθεση 
Στην ιστορία-πλαίσιο, ένας ηλικιωμένος κύριος, αφού επέστρεψε από τη βραδινή του βόλτα, κάθεται σκεφτικός στη βιβλιοθήκη του. Μια εικόνα της παιδικής του φίλης Ελίζαμπεθ, καθώς φωτίζεται από μια αχτίδα σεληνόφωτος, τον κάνει να αναπολήσει κάποια επεισόδια της νεανικής του ηλικίας και τον μεγάλο του έρωτα που δεν είχε αίσιο τέλος.

Από την παιδική τους ηλικία, ο Ράινχαρντ Βέρνερ και η Ελίζαμπεθ (δεν αναφέρεται επώνυμο) ήταν στενοί φίλοι. Ο Ράινχαρντ, που είναι πέντε χρόνια μεγαλύτερος από τη φίλη του, την εντυπωσιάζει γράφοντάς της παραμύθια. Κρυφά από την Ελίζαμπεθ, ο Ράινχαρντ κρατά επιπλέον ένα ημερολόγιο, στο οποίο γράφει ποιήματα.

Αν και είναι μόλις 10 ετών, ο Ράινχαρντ είναι σίγουρος ότι θέλει να περάσει όλη του τη ζωή με την Ελίζαμπεθ. Ούτε το νέο σχολείο, ούτε οι νέοι φίλοι του το αλλάζουν. Της αποκαλύπτει το παιδικό του όνειρο και η 5χρονη Ελίζαμπεθ συμφωνεί, κλαίγοντας που θα αποχωριστεί τη μητέρα της.

Πριν φύγει ο 17χρονος πλέον Ράινχαρντ για τη μακρινή πόλη των σπουδών του, υπόσχεται στην Ελίζαμπεθ ότι θα συνεχίσει να της γράφει παραμύθια, τα οποία θα της στέλνει μαζί με τα γράμματα στη μητέρα του. Η κοπέλα ενθουσιάζεται γιατί δεν μπορεί να φανταστεί τη ζωή χωρίς αυτόν.

Την παραμονή των Χριστουγέννων, ο Ράινχαρντ βρίσκεται με συμφοιτητές του σε ένα πανδοχείο. Σε μια γωνιά κάθονται οι μουσικοί: ένας βιολιτζής και μια όμορφη τσιγγάνα, με την οποία ο Ράινχαρντ φλερτάρει και αυτή του τραγουδά ένα μελαγχολικό τραγούδι με παθιασμένη φωνή. Ωστόσο, τον ειδοποιούν ότι έφθασε ένα δέμα. Η τσιγγάνα του ζητά να μείνει, αλλά ο Ράινχαρντ φεύγει βιαστικά. Στο σπίτι βρίσκει δώρα και γράμματα από τη μητέρα του και την Ελίζαμπεθ, η οποία γράφει ότι ο χειμώνας είναι μοναχικός χωρίς αυτόν, ειδικά αφού το καναρίνι που της χάρισε έχει πλέον πεθάνει. Μόνο ο παλιός φίλος του Ράινχαρντ, ο Έριχ, τους επισκέπτεται μερικές φορές. Παραπονιέται ότι ο Ράινχαρντ δεν τήρησε την υπόσχεσή του και δεν της έγραφε πια παραμύθια. Τον κυριεύει τρομερή νοσταλγία.
μικρογραφία|Εικονογράφηση του 1888
Ο Ράινχαρντ επιστρέφει στο σπίτι για το Πάσχα. Κάτι περίεργο έχει μπει ανάμεσα σε αυτόν και την Ελίζαμπεθ. Όταν είναι μόνοι, τώρα προκύπτουν αμήχανες σιωπές. Ένα νέο κλουβί με καναρίνι κρέμεται στο σαλόνι. Ο Έριχ, που ανέλαβε το αγρόκτημα του πατέρα του στο Ίμενζεε πριν από ένα μήνα, το χάρισε στην Ελίζαμπεθ. Ο Ράινχαρντ της λέει ότι δεν του αρέσει, αλλά εκείνη δεν τον καταλαβαίνει και λέει ότι είναι περίεργος. Της δείχνει το τετράδιο με τα ποιήματα που έγραψε για εκείνη. Το ξεφυλλίζει σιωπηλή και κοκκινίζει. Την ημέρα της αναχώρησής του, καθώς τον συνοδεύει στην άμαξα, τη ρωτά αν θα τον αγαπά ακόμη μετά τη διετή απουσία του – εκείνη γνέφει καταφατικά. Φεύγοντας της λέει ότι έχει ένα μυστικό, που θα της το πει όταν επιστρέψει. Περνούν άλλα δύο χρόνια χωρίς αλληλογραφία μεταξύ τους, οπότε ο Ράινχαρντ λαμβάνει ένα γράμμα από τη μητέρα του στο οποίο του λέει ότι η Ελίζαμπεθ σύντομα πρόκειται να παντρευτεί τον Έριχ. Τον είχε απορρίψει δύο φορές και τελικά δέχτηκε την τρίτη του πρόταση γάμου.

Λίγα χρόνια αργότερα ο Ράινχαρντ αποδέχεται την πρόσκληση του Έριχ στο αρχοντικό στο Ίμενζεε χωρίς να το γνωρίζει η Ελίζαμπεθ, η οποία χαίρεται για την απροσδόκητη άφιξή του. Η καρδιά του πονάει όταν ακούει τη φωνή της. Ο Έριχ του δείχνει όλη τη βιομηχανία που χτίζει στο κτήμα του, ακόμη και ένα εργοστάσιο οινοπνευματωδών ποτών. Τις επόμενες μέρες μοναχικές απογευματινές βόλτες τον οδηγούν στην όχθη της λίμνης. Ένα βράδυ, στο δρόμο της επιστροφής, τον πιάνει βροχή και νομίζει ότι βλέπει μια γυναικεία φιγούρα ντυμένη στα λευκά που φαίνεται να τον περιμένει. Υποθέτει ότι είναι η Ελίζαμπεθ και την πλησιάζει γρήγορα, αλλά η σκιά απομακρύνεται και χάνεται στο σκοτάδι. Λίγα βράδια αργότερα, ο Ράινχαρντ και η Ελίζαμπεθ τραγουδούν λαϊκά τραγούδια που του έστειλε ένας φίλος. Ο Έριχ και η μητέρα της Ελίζαμπεθ είναι επίσης εκεί. Ο Ράινχαρντ διαβάζει το τραγούδι «Η μητέρα μου το θέλησε» με θέμα μια μητέρα που ανάγκασε την κόρη της να παντρευτεί έναν άντρα παρόλο που αγαπούσε κάποιον άλλο. Ενώ διαβάζει, η Ελίζαμπεθ σηκώνεται σιωπηλή και φεύγει. Λίγο αργότερα, ο Ράινχαρντ κατευθύνεται προς τη λίμνη όπου προσπαθεί να φτάσει ένα νούφαρο κολυμπώντας. Δεν μπορεί να το φτάσει και γυρίζει στην ακτή φοβισμένος.

Το επόμενο απόγευμα ο Ράινχαρντ και η Ελίζαμπεθ πηγαίνουν βόλτα στην άλλη πλευρά της λίμνης. Τα λόγια του για τη χαμένη νιότη της φέρνουν δάκρυα στα μάτια. Επιστρέφουν στο σπίτι με τη βάρκα αμίλητοι.

Ο Ράινχαρντ δεν κοιμάται εκείνο το βράδυ. Αποφασίζει να φύγει, νωρίς το πρωί γράφει ένα σημείωμα και μετά κατεβαίνει τη σκάλα. Ξαφνικά η Ελίζαμπεθ στέκεται μπροστά του έχοντας προβλέψει το σχέδιό του να φύγει και να μην επιστρέψει ποτέ. Αυτός το επιβεβαιώνει και φεύγει.

Στην ιστορία-πλαίσιο, αργά το σούρουπο ο ηλικιωμένος Ράινχαρντ ξαναβλέπει νοερά το νούφαρο στη λίμνη, που μοιάζει τόσο κοντά και όμως είναι απρόσιτο. Ανάβει αποφασιστικά τη λάμπα στο τραπέζι και βυθίζεται στις μελέτες του.

 Σχόλια 

 Η νουβέλα είναι ένα από τα πιο δημοφιλή έργα του Τέοντορ Στορμ και έφτασε τις 30 εκδόσεις κατά τη διάρκεια της ζωής του. 
 Παρά τις πολυάριθμες νουβέλες του, ο Στορμ θεωρούσε τον εαυτό του κυρίως ποιητή. Τα δέκα κεφάλαια της νουβέλας θυμίζουν ποίημα που παρουσιάζεται σε πεζογραφία με εικόνες έντονης λυρικής διάθεσης, χαρακτηριστικό δείγμα του πεζού ποιητικού ρεαλισμού. Η ρεαλιστική αφήγηση έχει έντονες επιρροές από τον ύστερο ρομαντισμό.
 Έμμεσα καταγγέλλεται η δύναμη των γονιών να καταστρέφουν την ευτυχία των παιδιών τους. Το τραγούδι «Η μητέρα μου το θέλησε» υπονοεί ότι η Ελίζαμπεθ αναγκάστηκε από τη μητέρα της να παντρευτεί με τον λάθος άντρα. Ωστόσο, πολλές πτυχές της ιστορίας - όπως και η αναποφασιστικότητα του Ράινχαρντ - αφήνονται εσκεμμένα ασαφείς και ο αναγνώστης αφήνεται να κάνει υποθέσεις. 
 Το κεντρικό μοτίβο είναι το νούφαρο που επιπλέει στη λίμνη ως σύμβολο της ευτυχίας που φαίνεται κοντινή και παρόλα αυτά είναι ανέφικτη.

 Κινηματογραφικές διασκευές 

 1943: Immensee – Σκηνοθεσία: Veit Harlan 
 1956: Was die Schwalbe sang (Die Geschichte einer unsterblichen Liebe) – Τι τραγούδησε το χελιδόνι (υπότιτλος: Η ιστορία ενός αιώνιου έρωτα) σε σκηνοθεσία Géza von Bolváry 
 1989: Immensee - τηλεοπτική ταινία σε σκηνοθεσία Klaus Gendries 

 Μετάφραση στα ελληνικά 

 Ίμενζεε, μτφ. Ηλίας Τριανταφύλλου, εκδ. Λέμβος, 2020 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικές νουβέλες