Πατμιάδα Εκκλησιαστική Σχολή

Η Πατμιάδα Εκκλησιαστική Σχολή είναι το αρχαιότερο σε λειτουργία και ιστορικότερο σχολείο της Ελλάδας, με έτος ιδρύσεως το 1713.Δασκαλάκης, Α. Μ. (1957). «Μακάριος Καλογεράς: Ιδρυτής και Πρώτος Διδάσκαλος και Διευθυντής της Πατμιάδος Σχολής 1713-1737». Στο Επετηρίς Πατμιάδος Εκκλησιαστικής Σχολής επί τη Δεκαετηρίδι Αυτής (1947-1957) (σελ. 24-7). Αθήναι: Πατμιάς Εκκλησιαστική Σχολή. σελ. 24-5. Στους αποφοίτους της, συγκαταλέγονται πλείστοι Διδάσκαλοι του Γένους, Λόγιοι, Φιλικοί, Αγωνιστές του '21, Μητροπολίτες, Πατριάρχες και Άγιοι της Ορθοδοξίας.Μαλανδράκης, σελ. 42-55· Γαλανόπουλος, σελ. 19-20· Φορόπουλος, σελ. 310-2· Τσουλκανάκης, σελ. 183-238.

Ιστορικά Στοιχεία

 Πρώτη Περίοδος (1713-1906) 

 1713-1729: «Ένδον της Αποκαλύψεως Φροντιστήριον» 
Ο Ιεροδιάκονος Μακάριος Καλογεράς με την επιστροφή του από την Κωνσταντινούπολη στη γενέτειρά του Πάτμο το 1713, ύστερα από μακροχρόνιες σπουδές στη Μεγάλη του Γένους Σχολή, ίδρυσε την Πατμιάδα Εκκλησιαστική Σχολή.Μαλανδράκης, σελ. 3-4· Τσουλκανάκης, σελ. 54-5, 61-2, 82-3 & 93-6. Αρχικά, αυτή στεγάστηκε και λειτούργησε στο κτιριακό συγκρότημα του Ιερού Σπηλαίου της Αποκάλυψης, οπότε και ονομάστηκε «Ένδον της Αποκαλύψεως Φροντιστήριον».Μαλανδράκης, σελ. 4 & 154· Τσουλκανάκης, σελ. 87-93. Από τις πρώτες ημέρες, διάφοροι χώροι της Αποκάλυψης χρησίμευσαν όχι μόνο ως αίθουσες διδασκαλίας, αλλά και ως κοιτώνες των μαθητών.Μαλανδράκης, σελ. 4· Τσουλκανάκης, σελ. 90-3. Η θρησκευτική και παιδαγωγική δύναμη του Ιερού Σπηλαίου συνέβαλε τα μέγιστα ως προς τη διάπλαση του χαρακτήρα των νέων, αφού συνδυάζονταν η ακαδημαϊκή παιδεία και η αληθινή θεογνωσία.Μαλανδράκης, σελ. 4· Τσουλκανάκης, σελ. 87-9. Το πρόγραμμα των μαθημάτων περιλάμβανε τόσο την Κλασική όσο και την Πατερική Γραμματεία, σε επίπεδο Μέσης και Ανώτερης Εκπαίδευσης.Μαλανδράκης, σελ. 5-6 & 56-77· Τσουλκανάκης, σελ. 239-41, 245-68 & 288-300. Οι δε μαθητές της Σχολής, προέρχονταν από διάφορα μέρη του τουρκοκρατούμενου ελληνισμού και από όλα τα κοινωνικά στρώματα· ο Μακάριος, όμως, φρόντιζε πάντα να δημιουργούνται ισχυροί δεσμοί φιλίας και δυνατές σχέσεις εκτίμησης μεταξύ τους.Μαλανδράκης, σελ. 4-7· Τσουλκανάκης, σελ. 170-2 & 177-8.

 1729-1900: «Κοινή Σχολή του Γένους» 
μικρογραφία|347x347εσ|Η είσοδος της ερειπωμένης Παλαιάς Πατμιάδας. Στην πινακίδα αναγράφεται το έτος 1729Καθώς η φήμη του Μακαρίου ως σπουδαίου διδασκάλου μεγάλωνε, όλο και περισσότεροι μαθητές, από πολλά μέρη του ελληνισμού, προσέρχονταν στις διδασκαλίες του.Μαλανδράκης, σελ. 4-5· Τσουλκανάκης, σελ. 176-82. Για αυτόν τον λόγο, ο ίδιος κανόνισε, πρώτον, να προσληφθούν ως υποδιδάσκαλοι δύο πρώην μαθητές του, οι ιερομόναχοι Κοσμάς και Γεράσιμος ο Βυζάντιος, και, δεύτερον, να ανεγερθεί ένα νέο κτήριο που θα στεγάσει εξ ολοκλήρου τη Σχολή.Μαλανδράκης, σελ. 5-6· Τσουλκανάκης, σελ. 106-8 & 165-7. Έτσι, το 1729, με χορηγία του Μανωλάκη Υψηλάντη, προσωπικού φίλου του Μακαρίου, αλλά και της συντεχνίας των Γουναράδων της Κωνσταντινούπολης, ξεκίνησε η ανοικοδόμηση του κτηρίου αυτού δίπλα στην Αποκάλυψη, γνωστό σήμερα ως Παλαιά Πατμιάδα.Μαλανδράκης, σελ. 5· Τσουλκανάκης, σελ. 101-2, 106-8 & 117-8. Το ίδιο δε έτος, εκδόθηκε και πατριαρχικό σιγίλιο, αποδιδόμενο στον Παΐσιο Β΄, με το οποίο επισημοποιήθηκε η ίδρυση και η λειτουργία της.Μαλανδράκης, σελ. 5 & 153-5· Τσουλκανάκης, σελ. 104-6. Λιγότερο από μια δεκαετία αργότερα, το 1737, επήλθε, εξαιτίας αρκετών χρόνιων νοσημάτων, ο θάνατος του Μακαρίου.Μαλανδράκης, σελ. 7· Τσουλκανάκης, σελ. 386-92 & 398-401. Διάδοχός του χρίστηκε ο Γεράσιμος ο Βυζάντιος, που απεδείχθη πανάξιος στα νέα του καθήκοντα, για μόλις, όμως, τρία έτη λόγω σοβαρότατων προβλημάτων υγείας.Μαλανδράκης, σελ. 11-3· Τσουλκανάκης, σελ. 169-70 & 407-8. Ωστόσο, και παρά τις διάφορες αντιξοότητες, η Σχολή συνέχισε ανοδικά την πορεία της. Το 1769, με πατριαρχικό σιγίλιο του Θεοδοσίου Β΄, αναδιοργανώθηκε και μετονομάστηκε σε «Κοινή Σχολή του Γένους», ενώ στα τέλη του 18ου αιώνα, υπό τη διεύθυνση του Δανιήλ Κεραμέως, ανεδείχθη σε μία από τις επιφανέστερες του είδους της.Μαλανδράκης, σελ. 14-27 & 155-60· Φορόπουλος, σελ. 300-2 & 304. Τον επόμενο αιώνα, ιδιαίτερα την περίοδο πριν και κατά τη διάρκεια της  Ελληνικής Επανάστασης του 1821, η Σχολή περιέπεσε σε παρακμή, οι πρόσοδοί της είχαν, δυστυχώς, διακοπεί εξαιτίας των πολύ δύσκολων καιρών.Μαλανδράκης, σελ. 29-31. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, η κατάσταση ελάχιστα βελτιώθηκε.Μαλανδράκης, σελ. 31-3. Μάλιστα, το κτήριο της Παλαιάς Πατμιάδας εγκαταλείφθηκε το 1856, η ίδια μεταστεγάστηκε στην Οικία Παλαιολόγου που βρίσκεται στη Χώρα της Πάτμου και η βιβλιοθήκη της μεταφέρθηκε στην Ιερά Μονή του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου.Μαλανδράκης, σελ. 41· Τσουλκανάκης, σελ. 123.

 1900-1906: «Ιεροδιδασκαλείον της Αποκαλύψεως» 
μικρογραφία|256x256px|Η σφραγίδα της Σχολ. Εφορείας του «Ιεροδιδασκαλείου της Αποκαλύψεως»Στις αρχές του 20ου αιώνα η Σχολή επέστρεψε στο κτιριακό συγκρότημα του Ιερού Σπηλαίου της Αποκάλυψης, αναδιοργανώθηκε ξανά και λειτούργησε με τον τίτλο «Ιεροδιδασκαλείον της Αποκαλύψεως», υπό την αιγίδα του μικρασιατικού συλλόγου «Ανατολή».  Η σχετική σύμβαση υπεγράφη στις 7 Ιουλίου 1900 μεταξύ του προαναφερθέντος συλλόγου και της Ιεράς Μονής του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου, πρώτος δε διευθυντής στη νέα αυτή περίοδο ήταν ο Μιχαήλ Μαλανδράκης.Σολδάτος, σελ. 24-5. Η Σχολή, υπό το συγκεκριμένο καθεστώς, παρέμεινε σε λειτουργία για μόλις έξι έτη· διάφορα προβλήματα, κυρίως συγκοινωνιακά και διοικητικά, απετέλεσαν τη βασική αιτία της οριστικής αναστολής των μαθημάτων, τουλάχιστον στην Πάτμο.Σολδάτος, σελ. 26. Κατόπιν συμφωνίας της «Ανατολής» με τη Σαμιακή Πολιτεία, το Ιεροδιδασκαλείο μεταφέρθηκε το 1906 στη Σάμο, στις εγκαταστάσεις της Μαυρογενείου Επαγγελματικής Σχολής Μαλαγαρίου, όπου μετονομάστηκε σε «Ιεροδιδασκαλείον Σάμου η "Ανατολή"».Σολδάτος, σελ. 24 & 26-7. 

 Δεύτερη Περίοδος (1947-σήμερα) 
μικρογραφία|313x313px|Πανοραμική άποψη της Νέας Πατμιάδας. Στο βάθος διακρίνεται η Χώρα της Πάτμου και η Ιερά Μονή του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου
μικρογραφία|314x314εσ|Ο Θεμέλιος Λίθος της Νέας Πατμιάδας. Φέρει την επιγραφή: «ΕΝ ΕΤΕΙ ΣΩΤΗΡΙ[Ω] 1948 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 23 ΠΑΥΛΟΣ ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ [ΘΕ]ΜΕΛΙΟΝ ΛΙΘΟΝ ΚΑΤΕΘΕ[ΣΕ]»
μικρογραφία|314x314εσ|Η Νέα Πατμιάδα το 1952. Η βόρεια πτέρυγα βρίσκεται ακόμα υπό κατασκευή. Στα αριστερά, το κτιριακό συγκρότημα του Ιερού Σπηλαίου της Αποκάλυψης
Ευθύς αμέσως μετά την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα, το 1947, επανιδρύθηκε η Πατμιάδα ως επτατάξια Εκκλησιαστική Σχολή, ένεκα των κοινών ενεργειών της Ιεράς Μονής του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου και του Υπουργείου Παιδείας.Γαλανόπουλος, σελ. 19-20.Μαυρουδής, Μ. (1957). «Το Ιστορικό της Ιδρύσεως της Σχολής». Στο Επετηρίς Πατμιάδος Εκκλησιαστικής Σχολής επί τη Δεκαετηρίδι Αυτής (1947-1957) (σελ. 71-5). Αθήναι: Πατμιάς Εκκλησιαστική Σχολή. σελ. 71-2. Ο τότε Γενικός Διευθυντής Θρησκευμάτων, Καθηγητής Ιωάννης Καρμίρης, έγραψε μεταξύ άλλων:

Ο δε Οικουμενικός Πατριάρχης Μάξιμος Ε', απαντώντας σχετικώς στον Υπουργό Παιδείας στις 2 Μαΐου 1947, σημείωσε:Καρμίρης, σελ. 50-1· Γαλανόπουλος, σελ. 20-1· Κρικρής, σελ. 39-41.

Τον Σεπτέμβριο του 1947 η Σχολή επαναλειτούργησε, με 49 μαθητές, στο κτήριο της Παλαιάς Πατμιάδας, ενώ λίγο αργότερα, την 1η Οκτωβρίου, έλαβαν χώρα τα εγκαίνια της εν μέσω πανηγυρικού κλίματος.Γαλανόπουλος, σελ. 21· Μαυρουδής, σελ. 72. Στις 22 Οκτωβρίου του επόμενου έτους, ο Βασιλιάς Παύλος θεμελίωσε το νέο κτίριο της Πατμιάδας εγγύς του Ιερού Σπηλαίου της Αποκάλυψης.Γαλανόπουλος, σελ. 22-3· Μαυρουδής, σελ. 74. Η ανέγερση του κτηρίου αυτού, όπου στεγάζεται και σήμερα η Σχολή, άρχισε στις 13 Ιουνίου 1949, σε σχέδια του Πάτροκλου Καραντινού, με την οικονομική συµβολή της Ιεράς Μονής του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου και των απανταχού Πατμίων, κυρίως εκείνων της Αµερικής.Μαυρουδής, σελ. 74-5. Οι δεκαετίες που ακολούθησαν ήταν ιδιαίτερα καρποφόρες· πλήθος μαθητών φοίτησε στη Σχολή και αποφοίτησε από αυτήν.Παντελιός, Α. (1968). «Πατμιάς Σχολή, Ιστορία, Σημερινή Κατάστασις, Προοπτικαί». Στο Πάτμος - Παρουσία, 1968 (σελ. 36-7). Πάτμος: Ιερά Μονή Ιωάννου Θεολόγου. σελ. 36.Προβατάκης, Θ. Μ. (2001). «Στατιστικοί Πίνακες Αποφοίτων Πατμιάδας Σχολής 1947-2000». Στο Πατμιάς Εκκλησιαστική Σχολή 1947-1997 (σελ. 153). Αθήνα: Σύνδεσμος Φοιτησάντων στην Πατμιάδα Εκκλησιαστική Σχολή. σελ. 153. 

Η Πατμιάδα σήμερα λειτουργεί, υπό ενιαία διεύθυνση, ως Πρότυπο Εκκλησιαστικό Γυμνάσιο & Πρότυπο Εκκλησιαστικό Λύκειο. Οι μαθητές προέρχονται από διάφορα μέρη της Ελλάδος και του εξωτερικού, ενώ οι μαθήτριες μόνο από την Πάτμο.  Διδάσκονται τα μαθήματα της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, με αυξημένες τις ώρες διδασκαλίας των θεολογικών μαθημάτων και της εκκλησιαστικής μουσικής. Οι μη Πάτμιοι μαθητές διαμένουν και σιτίζονται δωρεάν στο οικοτροφείο της Σχολής.

 Βραβεία 
μικρογραφία|300x300px|Το Χρυσό Μετάλλιο της Ακαδημίας Αθηνών
Η Πατμιάδα, για την πολύτιμη προσφορά της στην Ορθοδοξία και στο Έθνος, έχει τιμηθεί με το Χρυσό Μετάλλιο της Ακαδημίας Αθηνών (1975) και τον Χρυσό Σταυρό του Οικουμενικού Πατριαρχείου (1988). Επίσης, έχει λάβει ειδικά τιμητικά μετάλλια από το Οικουμενικό Πατριαρχείο (1995) και την UNESCO (1997). Η τελευταία, όταν το έτος 1999 ενέταξε το Ιερό Σπήλαιο της Αποκάλυψης, την Ιερά Μονή του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου και το ιστορικό κέντρο της Χώρας της Πάτμου στον Κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς, υπολόγισε, μεταξύ πολλών άλλων, τη μακροχρόνια πορεία της Σχολής, καθώς και την ανεκτίμητη συμβολή της στην ελληνορθόδοξη παιδεία.

Το συνοδεύον πιστοποιητικό του Χρυσού Μεταλλίου της Ακαδημίας Αθηνών φέρει το ακόλουθο, ιδιαιτέρως χαρακτηριστικό, κείμενο:

 Επιφανείς Φοιτήσαντες 

 Άγιοι της Ορθοδοξίας - Εθνομάρτυρες 

 Γεράσιμος ο Βυζάντιος (;-1740)
 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄ (c.1745-1821)
 Δωρόθεος Πρώιος (1765-1821)
 Πλάτων Αϊβαζίδης (1850-1921)
 Αμφιλόχιος Μακρής (1889-1970)

 Διδάσκαλοι - Λόγιοι 

 Δανιήλ Κεραμεύς (c.1740-1801)
 Δημήτριος Γαλανός (1760-1833)

 Φιλικοί - Αγωνιστές του '21 

 Εμμανουήλ Ξάνθος (1772-1851)
 Δημήτριος Θέμελης (c.1772-1826)

 Πατριάρχες - Μητροπολίτες 

 Θεόφιλος Παγκώστας (1764-1833)

 Διατελέσαντες Σχολάρχες 
+Α/ΑΣχολάρχηςΠερίοδος1Μακάριος Ιεροδιάκονος Καλογεράς ο Πάτμιος1713-17372Γεράσιμος ο Βυζάντιος ο εξ Υψωμαθείων1737-17403Βασίλειος Κουταληνός ο εκ Προκοννήσου1740-1769 & 1769-1773 (με Δανιήλ Κεραμέα)4Δανιήλ Κεραμεύς ο Πάτμιος1769-1773 (με Βασίλειο Κουταληνό) & 1773-18015Μισαήλ Ιερομόναχος Μαργαρίτης ο Πάτμιος1801-18096Παΐσιος Ιεροδιάκονος Καραπατάς ο Πάτμιος1809-18187Κύριλλος Ιερομόναχος Σγουρομαλλινός ο Πάτμιος1818-1819 & 1820-c.18228Παΐσιος Ιεροδιάκονος Μαζαράκης ο Πάτμιοςc.1822-182(;) & 1827-18319Νεόφυτος Ιερομόναχος ο Βυζάντιος1831-183510Χαραλάμπης Μοναχός ο Θεσσαλονικεύς11Ιωάννης Σφοίνης ο Σάμιος12Ισαάκ Μοναχός ο Κρης1835-184413Ιεζεκιήλ Ιεροδιάκονος Παπουτσίνας ο Καλύμνιος1844-185014Νικόδημος Ιερομόναχος Κάππος ο Πάτμιος1850-185615Γρηγόριος Αγαθόβουλος εκ Θράκης1856-185916Νικόδημος Ιερομόναχος Κάππος ο Πάτμιος1859-1862 (με Ιωάννη Σακελλίωνα)17Ιερόθεος Ιερομόναχος Φλωρίδης ο Πάτμιος1862-186518Ιωάννης Σακελλίων ο Νάξιος1859-1862 (με Νικόδημο Κάππο) & 1865-188319 Δεν υπάρχουν στοιχεία1883-190020Μιχαήλ Μαλανδράκης1900-190221Πολύκαρπος Θωμά1902-190322Αλέξανδρος Δηλανάς1903-190523Ιωακείμ Παυλίδης1905-190624Μιχαήλ Μαυρουδής1947-194825Μελέτιος Γαλανόπουλος1948-195126Γεώργιος Τρουπάκης1951-195327Εμμανουήλ Μπακίρης1953-195428Μάξιμος Δασκαλάκης1954-196129Άγγελος Παντελιός1961-197130Παύλος Νικηταράς1971-198131Μισαήλ Γκομούζας1981-198332Θεοδώρητος Μπουρνής1983-198433Ματθαίος Μελιανός1984-199934Ευστάθιος Κόττορος1999-200035Εμμανουήλ Ματάκιας2000-200436Ματθαίος Μελιανός2004-201137Ευστάθιος Κόττορος2011-201538Ιωάννης Ζαρκαδούλας2015-202339Χρήστος ΜιχαλόπουλοςΙουλ. 2023-Νοε. 202340Ιωάννης ΖαρκαδούλαςΝοε. 2023-

 Παραπομπές 

Πηγές
 Γαλανόπουλος, Α. Μ. (1951). Η Πατμιάς του Γένους Σχολή. Ρόδος: Γενική Διοίκησις Δωδεκανήσου.
 Δασκαλάκης, Α. Μ. (Επιμ.) (1957). Επετηρίς Πατμιάδος Εκκλησιαστικής Σχολής επί τη Δεκαετηρίδι Αυτής (1947-1957). Αθήναι: Πατμιάς Εκκλησιαστική Σχολή.
 Καρμίρης, Ι. Ν. (1949). Προσπάθειαι προς Μόρφωσιν του Ορθοδόξου Ελληνικού Κλήρου: Τα Πεπραγμένα της Εκκλησιαστικής Εκπαιδεύσεως 1945-1949. Αθήναι: Αυτοέκδοση.
 Κρικρής, Α. Π. (1996). Συμβολή στην Ιστορία της Πατμιάδος Σχολής. Αθήναι: Αυτοέκδοση.
 Μαλανδράκης, Μ. Ν. (1911). Η Πατμιάς Σχολή. Αθήναι: Αυτοέκδοση (διδακτορική διατριβή, Φιλοσοφική Σχολή ΕΚΠΑ, 1901).
 Μπουρνής, Α. Θ. (Επιμ.) (1968). Πάτμος - Παρουσία, 1968. Πάτμος: Ιερά Μονή Ιωάννου Θεολόγου.
 Προβατάκης, Θ. Μ. (Επιμ.) (2001). Πατμιάς Εκκλησιαστική Σχολή 1947-1997. Αθήνα: Σύνδεσμος Φοιτησάντων στην Πατμιάδα Εκκλησιαστική Σχολή.
 Σολδάτος, Χ. (1995). «Το "Ιεροδιδασκαλείον της Αποκαλύψεως" στην Πάτμο». Μικρασιατικά Χρονικά, τ. 19, σελ. 21-35.
 Τσουλκανάκης, Α. Ν. (1994). Ο Μέγας Διδάσκαλος του Γένους Άγιος Μακάριος Ιεροδιάκονος Καλογεράς. Θεσσαλονίκη: Αυτοέκδοση.
 Φορόπουλος, Ν. Λ. (1978). «Δανιήλ Κεραμεύς: Ο Διδάσκαλος και Σχολάρχης της Πατμιάδος Σχολής». Δωδεκανησιακά Χρονικά, τ. Ζ΄, σελ. 297-363.

Εξωτερικές συνδέσεις
 Επίσημος Ιστότοπος

Κατηγορία:Σεμινάρια και θεολογικά κολλέγια

Κατηγορία:Ιερά Πατριαρχική Εξαρχία Πάτμου