Η πρόγονος

Η πρόγονος () είναι τραγωδία σε πέντε πράξεις του Φραντς Γκριλπάρτσερ που παρουσιάστηκε και δημοσιεύθηκε το 1817. Ο συγγραφέας χρησιμοποίησε έναν παλιό θρύλο που συνδέεται με το κάστρο Μποροτίν στην περιοχή Τάμπορ της Νότιας Βοημίας.

Το θέμα ανάγεται σε μια κατάρα που βαραίνει μια οικογένεια: πριν από πολλά χρόνια μια πρόγονός τους δολοφονήθηκε από τον σύζυγό της εξαιτίας της απιστίας της. Από τότε, τα μέλη της οικογένειας πεθαίνουν από αφύσικους θανάτους το ένα μετά το άλλο και η πρόγονος από το παρελθόν συνεχίζει να περιφέρεται στο κάστρο ως φάντασμα μέχρι να πεθάνει και το τελευταίο μέλος της οικογένειας. 

 Υπόθεση 
Ο ηλικιωμένος κόμης Ζντένκο φον Μποροτίν μιλάει με τη μοναχοκόρη του Μπέρτα και ανησυχεί που είναι η τελευταία απόγονος του οίκου των Μποροτίν. Της λέει ότι σύμφωνα με έναν παλιό θρύλο, μια πρόγονός τους αναγκάστηκε κάποτε να παντρευτεί σε νεαρή ηλικία, αλλά δεν απαρνήθηκε τον άντρα που αγαπούσε. Όταν ο σύζυγος το ανακάλυψε, τυφλωμένος από την οργή, τη σκότωσε με ένα στιλέτο και την καταράστηκε να εμφανίζεται μέχρι να εξαφανιστεί ο τελευταίος απόγονος της γενιάς τους. Ο κόμης αναφέρεται επίσης στη σύζυγό του που πέθανε νωρίς και στον μονάκριβο γιο του που πνίγηκε σε ηλικία 3 ετών. Λέει στη μονάκριβη κόρη του ότι πρέπει να βρει έναν άξιο σύζυγο, αν και υποψιάζεται ότι τον έχει ήδη βρει. Η Μπέρτα επιβεβαιώνει τις υποψίες του, είναι ερωτευμένη με τον Γιαρομίρ φον Έσεν, που κάποτε της έσωσε τη ζωή από μια συμμορία ληστών. Αν και ο Γιαρομίρ φοβόταν ότι ο κόμης Μποροτίν θα τον αντάμειβε για την πράξη του με χρυσό αλλά όχι με τη μοναχοκόρη του, ο ηλικιωμένος κόμης δεν θέλει να σταθεί εμπόδιο στην ευτυχία τους. Ο κόμης αποκοιμιέται για λίγο και όταν ξυπνά, νομίζει ότι η Μπέρτα κάθεται δίπλα του. Όταν όμως κοιτάζει πιο προσεκτικά, συνειδητοποιεί ότι δεν είναι η Μπέρτα, αλλά η πρόγονος. Τρομοκρατείται, έπειτα υποψιάζεται ότι είναι η Μπέρτα μεταμφιεσμένη. Όταν ο υπηρέτης Γκύντερ επιβεβαιώνει ότι η Μπέρτα έφυγε, πιστεύει ότι ήταν απλά ένα πολύ ζωντανό όνειρο.

Καθώς ο Γιαρομίρ ορμάει λαχανιασμένος στον διάδρομο, ο Γκύντερ τον ρωτά τι συμβαίνει. Ο νεαρός εξηγεί ότι τον καταδιώκουν ληστές που προκαλούσαν προβλήματα στο κοντινό δάσος. Ο κόμης τον βλέπει και τον προσκαλεί να διανυκτερεύσει στο κάστρο.

Το βράδυ, ο Γιαρομίρ μπαίνει στην αίθουσα τρομοκρατημένος, πιστεύει ότι έχει δει φάντασμα. Είχε πλησιάσει το δωμάτιο της Μπέρτα και νόμισε ότι την είδε να βγαίνει από την πόρτα για να τον συναντήσει. Δεν ήταν όμως η Μπέρτα, αλλά μια άλλη γυναίκα που εξαφανίστηκε. Ο κόμης τον συμβουλεύει να φύγει όσο είναι ακόμη δυνατό, αλλά αυτός αρνείται. Ξαφνικά ακούγονται χτυπήματα στην πύλη, ο κόμης καλωσορίζει θερμά έναν αξιωματικό και τον ρωτάει τι θέλει τόσο αργά το βράδυ. Αυτός του λέει ότι κυνηγούν τους ληστές. Αργότερα, όταν όλοι έφυγαν, η Μπέρτα στέκεται μπροστά στο δωμάτιο του Γιαρομίρ, η λαχτάρα της γι' αυτόν είναι τόσο μεγάλη που μπαίνει στο δωμάτιο. Αλλά ο Γιαρομίρ λείπει και το παράθυρο είναι ανοιχτό.

Το επόμενο πρωί, η Μπέρτα ρωτά τον Γιαρομίρ πού ήταν τη νύχτα. Στην αρχή προσπαθεί να αρνηθεί την απουσία του, αλλά σύντομα αποκαλύπτει ότι είναι καταζητούμενος ληστής. Η Μπέρτα στην αρχή φοβάται, αλλά την πείθει να φύγει κρυφά μαζί του. Όμως ο Γιαρομίρ πρέπει να εξαφανιστεί αμέσως, γιατί οι στρατιώτες θα ψάξουν όλο το κάστρο. Πριν φύγει, ζητάει από την Μπέρτα όπλο. Δεν του δίνει, κι αυτός αρπάζει ένα στιλέτο από τον τοίχο, παρά την προειδοποίησή της ότι είναι το στιλέτο με το οποίο μαχαιρώθηκε η πρόγονος.

Ο κόμης Μποροτίν ένιωσε υποχρεωμένος να συμμετάσχει και ο ίδιος στην αναζήτηση των ληστών. Όμως σε λίγο φθάνουν τα θλιβερά νέα ότι τραυματίστηκε σοβαρά μονομαχώντας με έναν ληστή σε ένα μυστικό πέρασμα του κάστρου. Είναι ξεκάθαρο στον θεατή: ο κόμης συνάντησε τον Γιαρομίρ. Καθώς ο κόμης πεθαίνει, ο αξιωματικός του φέρνει τον ληστή Μπολεσλάβ, ο οποίος έχει κάτι σημαντικό να του πει. Ο Μπολεσλάβ λέει ότι πριν από περίπου 20 χρόνια απήγαγε από το κάστρο ένα τρίχρονο αγόρι και το μεγάλωσε σαν δικό του παιδί. Ο κόμης συνειδητοποιεί ότι ο Γιαρομίρ είναι ο γιος του που πίστευε ότι πνίγηκε, ο οποίος τον τραυμάτισε θανάσιμα με το στιλέτο της προγόνου.

Απελπισμένη από τον θάνατο του πατέρα της και την αποκάλυψη ότι ο αγαπημένος της είναι αδερφός της, η Μπέρτα αυτοκτονεί. Ο Γιαρομίρ, που εξακολουθεί να κρύβεται μετά τη μονομαχία με τον κόμη, συναντά τον δραπέτη Μπολεσλάβ και μαθαίνει την αληθινή του ταυτότητα. Στην απελπισία του, πηγαίνει στο παρεκκλήσι του κάστρου: εκεί εμφανίζεται η πρόγονος και του δείχνει τον νεκρό πατέρα του και τη νεκρή αδελφή του. Ο Γιαρομίρ πέφτει  άψυχος δίπλα στη Μπέρτα. Η πρόγονος σκεπάζει και τους δύο με το πέπλο του θανάτου.

 Σχετικά με το έργο 
μικρογραφία|250x250εσ|Ερείπια του κάστρου Μποροτίν στη Νότια Βοημία

 Το κάστρο Μποροτίν, σήμερα διατηρητέο ερειπωμένο κάστρο κοντά στην πόλη Τάμπορ της Τσεχίας, χτίστηκε τον 14ο αιώνα από τον Χάινριχ φον Μποροτίν τσου Λάντσταϊν. Σύμφωνα με τον θρύλο, ο Χάινριχ καταράστηκε τη σύζυγό του Μπέρτα λόγω της απιστίας της: μετά τον θάνατό της να εμφανίζεται γύρω από το κάστρο μέχρι να εξαφανιστεί η οικογένεια Μποροτίν τσου Λάντσταϊν. Το τελευταίο μέλος, ο Νικόλαος φον Μποροτίν (στο έργο εμφανίζεται με το τσέχικο όνομα Γιαρομίρ) σκοτώθηκε σε ατύχημα κοντά στο κάστρο το 1460.
 Όταν ο Φραντς Γκριλπάρτσερ  το 1816 επισκέφτηκε το κάστρο Μέριτσε, επίσης στα περίχωρα της πόλης Τάμπορ, άκουσε τον θρύλο από τη βαρόνη Αντονία φον Στίλφριντ και τον διασκεύασε στο θεατρικό έργο.
 Ο ρόλος της απόκοσμης προγόνου παραμένει παράξενα αδρανής. Αν και εμφανίζεται πολλές φορές, δεν παρεμβαίνει άμεσα στη δράση. Το έργο έχει πολλά κοινά με την τότε δημοφιλή στην αυστριακή σκηνή «τραγωδία της μοίρας». Ωστόσο, εδώ δεν είναι η μοίρα αλλά οι ζωντανοί που είναι τελικά υπεύθυνοι για την καταστροφή τους, και την ολοκληρώσουν με αναπόφευκτη συνέπεια.
 Το έργο είναι χαρακτηριστικό της απόλυτα απαισιόδοξης στάσης για τη ζωή του Γκριλπάρτσερ.
 Η πρεμιέρα έγινε το 1817 στη Βιέννη, είχε εξαιρετική επιτυχία και σύντομα παίχτηκε σε όλα τα θέατρα των γερμανόφωνων κρατών. Μετά την επιτυχία, το 1818 ο συγγραφέας διορίστηκε θεατρικός συγγραφέας του Μπούργκτεατερ της Βιέννης.

 Κινηματογραφικές διασκευές 

 1919: Η πρόγονος, σε σκηνοθεσία: Jakob Fleck, Luise Fleck (Wiener Kunstfilm) 
 1971: Η πρόγονος, τηλεοπτική ταινία σε σκηνοθεσία Peer Raben.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά θεατρικά έργα
Κατηγορία:Αυστριακή λογοτεχνία