Χοσέ Φέλιξ Ουριμπούρου

Ο υποστράτηγος Χοσέ Φέλιξ Μπενίτο Ουριμπούρου ι Ουριμπούρου (, 20 Ιουλίου 186829 Απριλίου 1932) ήταν ο πρόεδρος της Προσωρινής Κυβέρνησης της Αργεντινής, ο οποίος ανέτρεψε τον διάδοχο του προέδρου Ιπόλιτο Ιριγόγιεν με στρατιωτικό πραξικόπημα και ανακηρύχθηκε πρόεδρος. Από τις 6 Σεπτεμβρίου 1930 έως τις 20 Φεβρουαρίου 1932, ήλεγχε τόσο την εκτελεστική όσο και τη νομοθετική εξουσία. Ως «Πρόεδρος της Προσωρινής Κυβέρνησης», ενεργούσε ως de facto αρχηγός του κράτους της Αργεντινής. Η δική του ήταν η πρώτη από μια σειρά επιτυχημένων πραξικοπημάτων και αντισυνταγματικών κυβερνήσεων που ήρθαν στην εξουσία το 1943, το 1955, το 1962, το 1966 και το 1976.

Το πραξικόπημα του Ουριμπούρου υποστηρίχθηκε από τους Nacionalistas, ένα ακροδεξιό εθνικιστικό κίνημα της Αργεντινής που γύρω στο 1910 αναπτύχθηκε από τη θέση των «παραδοσιακών», η οποία βασιζόταν στη νοσταλγία για τις φεουδαρχικές οικονομικές σχέσεις και μια πιο «οργανική» κοινωνική τάξη.Daniel K. Lewis. The history of Argentina. 2η εκδ. New York, New York, USA; Hampshire, England, UK: Palgrave Macmillan, 2003. σσ. 83–84.

Μετά το πραξικόπημα, έγιναν σημαντικές αλλαγές στην πολιτική και την κυβέρνηση της Αργεντινής, με τον Ουριμπούρου να απαγορεύει τα πολιτικά κόμματα, να αναστέλλει τις εκλογές και να αναστέλλει το Σύνταγμα του 1853.Michael A. Burdick. For God and the fatherland: religion and politics in Argentina. Albany, New York, USA: State University of New York Press, 1995. σελ. 45. Ο Ουριμπούρου πρότεινε την αναδιοργάνωση της Αργεντινής κατά μήκος κορπορατιστικών και φασιστικών γραμμών.

 Βιογραφία 
Ο Ουριμπούρου γεννήθηκε στις 20 Ιουλίου 1868 στη Σάλτα από τον Χοσέ ντε Ουριμπούρου ι Ποβέντα και τη Σεραφίνα ντε Ουριμπούρου ι Αλβάρες ντε Αρενάλες, οι οποίοι ήταν ξαδέλφια. Ήταν επίσης ανιψιός του προέδρου Χοσέ Εβαρίστο Ουριμπούρου και απόγονος του Χουάν Αντόνιο Αλβάρες ντε Αρενάλες, στρατηγού στους ισπανικοαμερικανικούς πολέμους της ανεξαρτησίας. Σύμφωνα με τον γενεαλόγο Ναρσίσο Μπιναγιάν Καρμόνα, καταγόταν από τον Ισπανό κονκισταδόρ Ντομίνγκο Μαρτίνεθ ντε Ιράλα. Στις 17 Μαρτίου 1885, εισήλθε στο Εθνικό Στρατιωτικό Κολλέγιο (Colegio Militar de la Nación) ως δόκιμος. Με τον βαθμό του υπολοχαγού, ήταν ένας από τους 33 αξιωματικούς που συμμετείχαν στην οργάνωση της Επανάστασης του Πάρκου το 1890.

Στις 19 Νοεμβρίου 1894 παντρεύτηκε την Αουρέλια Μαδέρο Μπουχάν (1873–1959), κόρη του Εδουάρδο Μαδέρο και της Μαρσελίνα Μπουχάν Ελλάουρι, με την οποία απέκτησε τρία παιδιά: Αλμπέρτο Εδουάρδο, Ελένα Τερέσα και Μάρτα Μερσέδες. Υπηρέτησε ως βοηθός του θείου του Χοσέ Ουριμπούρου και του προέδρου Λουίς Σάενς Πένια. Το 1905, υποστήριξε τον πρόεδρο Μανουέλ Κιντάνα στην καταστολή της ριζοσπαστικής επανάστασης του 1905. Το 1907, έγινε διευθυντής της Ανώτερης Σχολής Πολέμου και αργότερα στάλθηκε στη Γερμανία για τρία χρόνια για να τελειοποιήσει το εκπαιδευτικό του πρόγραμμα. Όταν επέστρεψε στο Μπουένος Άιρες, συμμετείχε στα επιστημονικά συνέδρια για τους εορτασμούς της εκατονταετηρίδας και αργότερα ανέλαβε τη διοίκηση του Αρχηγού του Επιτελείου στα σύνορα της Αργεντινής. Το 1913 επέστρεψε στην Ευρώπη ως στρατιωτικός ακόλουθος στη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Όταν επέστρεψε στην Αργεντινή το 1914, εξελέγη στο Εθνικό Κογκρέσο της Αργεντινής. Το 1921, ανήλθε στο βαθμό του στρατηγού της Μεραρχίας και το επόμενο έτος διορίστηκε γενικός επιθεωρητής του στρατού από τον Μαρσέλο Τορκουάτο δε Αλβεάρ. Υπήρξε μέλος του Ανώτατου Συμβουλίου Πολέμου μέχρι το 1926, όταν ο Ιριγόγιεν τον ανάγκασε να αποσυρθεί επειδή είχε συμπληρώσει την ηλικία συνταξιοδότησης.

 Πραξικόπημα του 1930 

 Οικονομική κρίση 
Η παγκόσμια οικονομική κρίση του 1929, γνωστή ως Μεγάλη Ύφεση, είχε βαθύ αντίκτυπο στην Αργεντινή. Επηρέασε πρωτίστως την οικονομία, καθώς το 80% των εσόδων της προερχόταν από το εξωτερικό εμπόριο. Η κρίση δημιούργησε μια κατάσταση κοινωνικής έντασης, με μειώσεις στους μισθούς και αύξηση της ανεργίας. Αυτή η οικονομική αναταραχή δημιούργησε το πολιτικό πλαίσιο για το πραξικόπημα του 1930. Αυτή η κρίση των δημοκρατικών συστημάτων παρατηρήθηκε σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική.

Επιπλέον, η κοινωνική διδασκαλία της Καθολικής Εκκλησίας εκείνη την εποχή βασιζόταν στην εγκύκλιο Rerum novarum του 1891, η οποία ασχολήθηκε με τις συνθήκες της εργατικής τάξης, κατέστησε σαφή την υποστήριξη της εκκλησίας στα εργατικά συνδικάτα, επιβεβαίωσε την υποστήριξή της στο δικαίωμα της ατομικής ιδιοκτησίας και συζήτησε τις σχέσεις μεταξύ της κυβέρνησης, των επιχειρήσεων, των εργαζομένων και της Εκκλησίας, προτείνοντας μια κοινωνικοοικονομική σχέση που αργότερα έγινε γνωστή ως κορπορατισμός.

Οι εθνικιστικές ιδεολογίες που προέκυψαν από την άνοδο στην εξουσία του Ιταλού Μπενίτο Μουσολίνι, ο οποίος υποστήριξε την εισαγωγή του κορπορατισμού, δημιούργησαν διχασμό στο Λαϊκό Κόμμα και τελικά τη διάλυσή του. Τότε ήταν που οι καθολικοί εθνικιστές υποστήριξαν την έκδοση La Nueva República, μια εφημερίδα που αντιτάχθηκε στη ριζοσπαστική κυβέρνηση του Ιπόλιτο Ιριγόγιεν, ο οποίος δέχθηκε σκληρή κριτική για μια σειρά ομοσπονδιακών παρεμβάσεων και για τις σχέσεις της κυβέρνησής του με τη δολοφονία ηγετών της αντιπολίτευσης, όπως ο γερουσιαστής Λενσίνας, γεγονός που προκάλεσε αποδυνάμωση της δημοκρατίαςFalcón, Ricardo (2014). Democracia, conflicto social y renovador de ideas 1916–1930: tomo VI de la Colección Nueva Historia Argentina. Penguin Random House Grupo Editorial Argentina. και οδήγησε στο στρατιωτικό πραξικόπημα υπό τον στρατηγό Χοσέ Φέλιξ Ουριμπούρου.
μικρογραφία|Ο Χοσέ Φέλιξ Ουριμπούρου και ο Αγουστίν Πέδρο Χούστο

 Εξέγερση της 6ης Σεπτεμβρίου 1930 
Στις 6 Σεπτεμβρίου 1930, ο Ουριμπούρου πραγματοποίησε πραξικόπημα που ανέτρεψε τη συνταγματική κυβέρνηση του Ιπόλιτο Ιριγόγιεν και εγκαθίδρυσε στρατιωτική δικτατορία, την πρώτη από τις πολλές που διήρκεσαν μέχρι το 1983. Εκείνη την εποχή, ο Ουριμπούρου αντιπροσώπευε ουσιαστικά τον καθολικό νεο-κορπορατιστικό εθνικισμό. Τα σχέδια που είχαν τις ρίζες τους σε αυτή την ιδεολογία περιλάμβαναν ένα σύστημα στο οποίο θα υπήρχε εταιρικό συμβούλιο με εκπροσώπηση των συνδικάτων και των επιχειρήσεων και ένα άλλο συμβούλιο με πολιτική εκπροσώπηση. Θα μπορούσε να ειπωθεί ότι η ιδεολογία αυτή είχε τις ρίζες της στον καθολικό εθνικισμό που βρισκόταν σε άνοδο στην Αργεντινή από τη δεκαετία του 1920.

Το πραξικόπημα με το οποίο ανέβηκε στην εξουσία ήταν πρωτοφανές για τη σύγχρονη ιστορία της Αργεντινής. Σύμφωνα με τον Αργεντινό φιλόσοφο Μάριο Μπούνγκε, το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1930 έθεσε τέλος σε μια περίοδο εσωτερικής ειρήνης μισού αιώνα και συνεχούς οικονομικής, πολιτικής και πολιτιστικής προόδου στη χώρα. Ήταν επίσης η πρώτη φορά που ο φασισμός σήκωσε κεφάλι στην ήπειρο- η πρώτη φορά στην ιστορία της χώρας που οι Ένοπλες Δυνάμεις ανέλαβαν την πολιτική εξουσία- η πρώτη φορά μετά την Τραγική Εβδομάδα του 1919 και την καταστολή της Επανάστασης της Παταγονίας το 1922 που η κυβέρνηση δολοφόνησε μέλη συνδικάτων- και η πρώτη φορά μετά το τέλος της δικτατορίας του Ρόσας που η Καθολική Εκκλησία παρενέβη στην πολιτική, αυτή τη φορά με σαφώς φασιστικό προσανατολισμό.

Ο Ουριμπούρου ανέθεσε στον ποιητή Λεοπόλδο Λουγκόνες τη συγγραφή της επαναστατικής προκήρυξης, αν και η πρώτη εκδοχή κατηγορήθηκε ως φασιστική από τον συνταγματάρχη Χοσέ Μαρία Σαρόμπε και τον στρατηγό Αγουστίν Π. Χούστο, οι οποίοι εκπροσωπούσαν τον παραδοσιακό συντηρητικό φιλελευθερισμό στην Αργεντινή. Ως εκ τούτου, ο Λουγκόνες αναγκάστηκε να τροποποιήσει τη διακήρυξη. Ο Στρατός και το Ναυτικό της Πατρίδας, ανταποκρινόμενοι στην ομόφωνη θέρμη του λαού του Έθνους και στους επείγοντες σκοπούς που μας επιβάλλει το καθήκον των Αργεντινών σε αυτή την πανηγυρική ώρα για την τύχη της χώρας, αποφάσισαν να υψώσουν τη σημαία για να κόψουν τους δεσμούς με τους άνδρες της κυβέρνησης, οι οποίοι πρόδωσαν την εμπιστοσύνη του λαού και της Δημοκρατίας, και απαιτούν την άμεση απαλλαγή τους από τις εντολές τους, τις οποίες δεν εκτελούν πλέον για το κοινό καλό, αλλά για τις προσωπικές τους επιθυμίες. Ως εκ τούτου, σας γνωστοποιούμε κατηγορηματικά ότι δεν έχουν πλέον την υποστήριξη των ενόπλων δυνάμεων, των οποίων πρωταρχικός στόχος είναι η υπεράσπιση του προσωπικού σεβασμού, τον οποίο έχουν διακυβεύσει, και δεν θα υπάρχει πλέον στις τάξεις μας ούτε ένας άνδρας που θα ξεσηκωθεί εναντίον του συντρόφου του για να υπερασπιστεί μια υπόθεση που έχει γίνει ντροπή για το Έθνος. Σας γνωστοποιούμε επίσης ότι δεν θα ανεχθούμε ελιγμούς ή ανακοινώσεις της τελευταίας στιγμής που ελπίζουν να σώσουν μια κυβέρνηση που έχει απορριφθεί από την κοινή γνώμη ή να διατηρήσουν στην εξουσία τα απομεινάρια ενός πολιτικού συνονθυλεύματος που στραγγαλίζει τη Δημοκρατία.

 Στρατιωτική κυβέρνηση 
Στις 10 Σεπτεμβρίου 1930, ο Ουριμπούρου αναγνωρίστηκε ως Πρόεδρος του Έθνους με μια διαβόητη και αμφιλεγόμενη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου, η οποία δημιούργησε το de facto δόγμα της κυβέρνησης."Partidos, ideologías e intereses", τόμ. 7 of Historia Integral Argentina (El sistema en crisis), σσ. 88-89 Το δόγμα αυτό νομιμοποιούσε τη νέα κυβέρνηση, «εφόσον εκτελεί τη διοικητική και πολιτική λειτουργία που απορρέει από την κατοχή της δύναμης ως εγγύηση της τάξης και της κοινωνικής ασφάλειας». Διέλυσε το Εθνικό Κογκρέσο, κήρυξε κατάσταση πολιορκίας, αντικατέστησε τους κυβερνήτες των επαρχιών με ριζοσπαστικούς κυβερνήτες μέσω ομοσπονδιακής παρέμβασης και προσπάθησε να εγκαθιδρύσει μια νεο-κορπορατιστική κυβέρνηση. Σε αυτό το σύστημα διακυβέρνησης, παρόμοιο με τον φασισμό, ο Ουριμπούρου έβλεπε ένα παράδειγμα ειρήνης και πολιτικής τάξης. Στις 18 Σεπτεμβρίου 1930, οι πρεσβευτές των Ηνωμένων Πολιτειών και της Αγγλίας (χώρα στην οποία ο Ουριμπούρου είχε υπηρετήσει ως ακόλουθος), αναγνώρισαν την προσωρινή κυβέρνησή του.
μικρογραφία|Ο Χοσέ Φέλιξ Ουριμπούρου, φορώντας μια στολή Gala και την προεδρική ζώνη
Αν και ο Ουριμπούρου υποστήριξε δημοσίως ότι σέβεται το Σύνταγμα, ο ίδιος προσωπικά θεώρησε ότι ήταν απαραίτητο να επιστρέψει η χώρα στη διακυβέρνηση μιας συντηρητικής κυβέρνησης, όπως συνέβαινε πριν από το νόμο του Σάενς Πένια, ο οποίος είχε καθιερώσει τη μυστική ψηφοφορία για όλους τους άνδρες άνω των 18 ετών. Σε ομιλία του στην Ανώτερη Σχολή Πολέμου, ο Ουριμπούρου εξέφρασε την αντίθεσή του στην καθολική ψηφοφορία:Πρέπει να προσπαθήσουμε να πετύχουμε μια πολιτική εξουσία που να βασίζεται στην πραγματικότητα και όχι στη θεωρία… Ο Αριστοτέλης είχε ορίσει τη δημοκρατία ως μια μορφή κυβέρνησης από εκείνους που είναι οι καταλληλότεροι για να κυβερνήσουν. Η δυσκολία έγκειται στο να γίνουν οι καταλληλότεροι κυβερνήτες. Είναι δύσκολο να συμβεί αυτό σε οποιαδήποτε χώρα όπου, όπως η δική μας, υπάρχει ποσοστό αναλφαβητισμού 60%, επομένως είναι σαφές και προφανές ότι αυτό το 60% είναι που κυβερνά τη χώρα, διότι στις νόμιμες εκλογές είναι η πλειοψηφία.
αριστερά|μικρογραφία|Οι τέσσερις Αργεντινοί πρόεδροι της Διαβόητης Δεκαετίας: Χοσέ Φέλιξ Ουριμπούρου, Αγουστίν Π. Χούστο, Ρομπέρτο Μαρία Ορτίς και Ραμόν Καστίλιο
Καθιέρωσε ένα κατασταλτικό καθεστώς που περιλάμβανε για πρώτη φορά τη συστηματική χρήση βασανιστηρίων εναντίον πολιτικών αντιπάλων, ιδίως αναρχικών, κομμουνιστών και ριζοσπαστών υποστηρικτών του Ιριγόγιεν, χρησιμοποιώντας τον Τομέα Δημόσιας Τάξης της Αστυνομίας της πρωτεύουσας, με επικεφαλής τον Λεοπόλδο Λουγκόνες Τζούνιορ.Ricardo Rodríguez Molas: Historia de la tortura y el orden represivo en la Argentina. Textos documentales (σσ. 87–129). Buenos Aires: Eudeba, 1985. Κήρυξε στρατιωτικό νόμο και εκτέλεσε αναρχικούς αγωνιστές όπως οι Σεβερίνο Ντι Τζιοβάνι, Γκρεγκόριο Γκαλεάνο, Χοσέ Γκάτι, Χοακίν Πενίνα, Παουλίνο Σκαρφό και Χόρχε Ταμάγιο Γκαβιλάν. Φυλάκισε αρκετούς πολιτικούς ηγέτες, όπως τον πρώην πρόεδρο Hipólito Yrigoyen, λογόκρινε τις εκδόσεις ειδήσεων και ανέλαβε τα πανεπιστήμια της χώρας, καταργώντας την αυτονομία και τη συγκυβέρνηση που απολάμβαναν από την Πανεπιστημιακή Μεταρρύθμιση του 1918. Μόλις πραγματοποιήθηκε το πραξικόπημα, η νεοϊδρυθείσα Γενική Συνομοσπονδία Εργασίας (CGT) υιοθέτησε μια στάση εφησυχασμού απέναντι στο στρατιωτικό καθεστώς.Godio, Julio: El movimiento obrero argentino (1930–1943). Socialismo, comunismo y nacionalismo obrero, σελ. 28. Buenos Aires: Legasa, 1989. .

Στον οικονομικό τομέα, η Μεγάλη Ύφεση είχε αντίκτυπο στη χώρα και προκάλεσε σημαντική μείωση των εσόδων, μείωση της κατανάλωσης και αύξηση της ανεργίας. Στην πολιτική σφαίρα, ο Ουριμπούρου επιχείρησε ένα άκρως κατασταλτικό μοντέλο διακυβέρνησης, με στρατιωτικό νόμο και στρατιωτικά δικαστήρια για να δικάζει τους πολίτες που αντιδρούσαν στην de facto κυβέρνηση. Η ιδέα του ήταν να εγκαθιδρύσει ένα κορπορατιστικό καθεστώς στο πρότυπο του Ιταλού φασίστα Μπενίτο Μουσολίνι, αλλά το αποτέλεσμα των εκλογών έδειξε ότι δεν είχε λαϊκή υποστήριξη και δεν μπόρεσε να ακολουθήσει το σχέδιο.

Στις αρχές του 1931, προκήρυξε εκλογές στην επαρχία του Μπουένος Άιρες, αλλά αργότερα τις ακύρωσε μετά τη νίκη της Ριζοσπαστικής Ένωσης Πολιτών (UCR). Τον Νοέμβριο του ίδιου έτους, προκήρυξε εκ νέου εκλογές αφού απαγόρευσε τους υποψηφίους της UCR και οργάνωσε ένα σύστημα που αναγνωρίστηκε ευρέως ως δόλιο, σηματοδοτώντας την έναρξη της λεγόμενης «Διαβόητης Δεκαετίας» στην Αργεντινή. Υπό αυτές τις συνθήκες εξελέγη πρόεδρος ο στρατηγός Agustín P. Justo, εκπροσωπώντας το κόμμα που είχε προηγουμένως εξαλειφθεί με τον νόμο του Σάενς Πένια.

Τον Μάρτιο του 1931, ο Ουριμπούρου υποδέχθηκε τον Έντουαρντ Ουίνδσορ, τότε πρίγκιπα της Ουαλίας και μετέπειτα βασιλιά Εδουάρδο Η΄, με τον οποίο επισκέφθηκε το Κάμπο ντε Μάγιο, τον Εθνικό Ιππόδρομο και το παραθαλάσσιο θέρετρο Μαρ ντελ Πλάτα για να εγκαινιάσει τη Βρετανική Έκθεση Τεχνών και Βιομηχανιών στο Λα Ρουράλ.
μικρογραφία|223x223εσ| Ο Ερνέστο Μπος, Υπουργός Εξωτερικών υπό τον Πρόεδρο Ουριμπούρου

 Θάνατος 
Αφού παρέδωσε την εξουσία στον Αγουστίν Π. Χούστο, εγκατέλειψε τη χώρα για λόγους υγείας και πέθανε στο Παρίσι δύο μήνες αργότερα, αφού υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση για καρκίνο του στομάχου. Η σορός του επαναπατρίστηκε αργότερα και θάφτηκε στο νεκροταφείο της Ρεκολέτα.

 Απομάκρυνση μνημείων 
Κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα, δημιουργήθηκαν αρκετές προτομές και μνημεία και ονοματοδοτήθηκαν δρόμοι προς τιμήν του δικτάτορα, πολλοί κατά τη διάρκεια de facto κυβερνήσεων. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια του 21ου αιώνα, τα μνημεία αυτά αφαιρέθηκαν και οι δρόμοι μετονομάστηκαν.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Πραξικοπηματίες
Κατηγορία:Πρόεδροι της Αργεντινής