Τουρισμός του Ολοκαυτώματος

Ο τουρισμός του Ολοκαυτώματος είναι ο τουρισμός σε προορισμούς που συνδέονται με την εξόντωση των Εβραίων κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, συμπεριλαμβανομένων των επισκέψεων σε τόπους εβραϊκού μαρτυρίου, όπως τα πρώην ναζιστικά στρατόπεδα εξόντωσης και τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, που μετατράπηκαν σε κρατικά μουσεία. Ανήκει σε μια κατηγορία του λεγόμενου «τουρισμού ριζών», συνήθως σε τμήματα της Κεντρικής Ευρώπης, ή, πιο γενικά, στον σκοτεινό τουρισμό δυτικού στυλ σε τόπους θανάτου και καταστροφής.

Ο όρος Ολοκαύτωμα, που χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στα τέλη της δεκαετίας του 1950, προέρχεται από την ελληνική λέξη ολόκαυστον, που σημαίνει «πλήρως καμένη προσφορά θυσίας». Έχει συμβολίσει τη συστηματική εξόντωση περίπου 6 εκατομμυρίων Εβραίων από τη Ναζιστική Γερμανία στα κατεχόμενα εδάφη από το 1933 έως το 1945. Ο όρος μπορεί επίσης να εφαρμοστεί για να σημαίνει τα εκτιμώμενα 5 έως 7 εκατομμύρια μη Εβραίους θύματα που δολοφονήθηκαν από τους Ναζί την ίδια χρονική περίοδο.

 Φάσμα σκοτεινού τουρισμού 
Ο όρος «σκοτεινός τουρισμός» πρωτοεμφανίστηκε το 1996. Σύμφωνα με τον Π.Ρ. Στόουν, υπάρχει ένα φάσμα σκοτεινού τουρισμού, το οποίο διαφοροποιεί τις αποχρώσεις του σκοτεινού τουρισμού: πολύ σκοτεινός, ελαφριά σκοτεινός, σκοτεινός, ανοιχτός, ελαφριά ανοιχτός, πολύ ανοιχτός.

Το φάσμα βοηθά στην προσδιορισμό της έντασης τόσο του πλαισίου εφοδιασμού όσο και της κατανάλωσης. Ο πολύ σκοτεινός τουρισμός χαρακτηρίζεται από τα ακόλουθα στοιχεία: εκπαιδευτικός προσανατολισμός, ιστορικό υπόβαθρο, αυθεντικότητα της τοποθεσίας όσον αφορά τα λείψανα (μη σκοπιμότητα) και περιορισμένες τουριστικές υποδομές. Τα αντικείμενα του ανοιχτού τουρισμού έχουν κυρίως αντίθετα χαρακτηριστικά: προσανατολισμός ψυχαγωγίας, εμπορική κεντρικότητα, μη αυθεντικότητα, εμπορική σκοπιμότητα και υψηλότερο επίπεδο τουριστικής υποδομής. Ο καθηγητής Γουίλιαμ Φ. Σ. Μάιλς ορίζει ότι τα γεγονότα θανάτου και βίας - που μεταδίδονται μεταξύ των γενεών μέσω επιζώντων και μαρτύρων - είναι πιο σκοτεινά από άλλα γεγονότα. Ο Μάιλς σημειώνει επίσης ότι το επίπεδο του σκότους ενός τουριστικού προορισμού μπορεί εν μέρει να εξαρτηθεί από το οικογενειακό υπόβαθρο των δυνητικών τουριστών.

Ο Στόουν διακρίνει επτά σκοτεινούς παρόχους, οι οποίοι δημιουργούν το προϊόν και την εμπειρία του σκοτεινού τουρισμού. Το μοντέλο των επτά σκοτεινών παρόχων αποδεικνύει τον σκοτεινό τουρισμό ως πολυπρόθεσμο φαινόμενο, με το στρατόπεδο εξόντωσης στο Άουσβιτς-Μπίρκεναου πιθανότατα το πιο σκοτεινό από όρους επιρροής. Τα Σκοτεινά Στρατόπεδα Γενοκτονίας είναι τόποι όπου πραγματοποιήθηκαν γενοκτονία και βία. Όλα αυτά τα μέρη ανήκουν σε αυτή την κατηγορία. Το Άουσβιτς ήταν το μεγαλύτερο από τα ναζιστικά στρατόπεδα εξόντωσης του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, και βρίσκεται στην κορυφή αυτού του καταλόγου. Οι τόποι του Ολοκαυτώματος συνήθως εξαρτώνται από την χορηγία της κυβέρνησης. Μεταξύ των επτά σκοτεινών παρόχων είναι επίσης πολεμικές τοποθεσίες και πεδία μάχης, τοποθεσίες αναμνήσεων, κοιμητήρια διάσημων προσώπων, φυλακές και δικαστήρια, εκθέσεις που σχετίζονται με το θάνατο και τα βασανιστήρια και, τέλος, τα τουριστικά μέρη που τονίζουν την ψυχαγωγία.P.R. Stone.  A dark tourism spectrum: Towards a typology of death and macabre related tourist sites, attractions and exhibition. (PDF file, direct download 252 KB), Vol. 54, No. 2, 2006, pp. 148, 151 (5-8/17 in PDF). From: Selected Works of Dr. Philip Stone . University of Central Lancashire. Retrieved 12 August 2015.

 Στην Κεντρική Ευρώπη 
μικρογραφία|323x323εσ|Χάρτης του Ολοκαυτώματος στην Πολωνία.
Μετά το τέλος της κομμουνιστικής εξουσίας στην Πολωνία, η χώρα είχε γίνει δημοφιλής προορισμός για ταξίδια εβραϊκής κληρονομιάς.

Παρόλο που πολλοί τουρίστες δεν έχουν άμεση εμπειρία του Ολοκαυτώματος, πολλοί επισκέπτες του Ολοκαυτώματος επισκέπτονται αυθεντικά σημεία του Ολοκαυτώματος όπως νεκροταφεία και κρεματόρια. Δύο κύριοι προορισμοί του τουρισμού για το Ολοκαύτωμα είναι η Πολωνία και το Ισραήλ. Η σχέση μεταξύ αυτών των δύο χωρών στον τουρισμό του Ολοκαυτώματος εικονογραφήθηκε καλύτερα από τον ανθρωπολόγο Τζακ Κούγκελμας, ο οποίος χρησιμοποίησε μια «προσέγγιση απόδοσης» στις αποστολές της ομάδας Σόα.

Στο Ισραήλ, η Πορεία των Ζωντανών (ΠΤΖ) ιδρύθηκε το 1988, η οποία διοργανώνει περιοδείες για έφηβους για το Ολοκαύτωμα. Κάθε χρόνο, η ΠΤΖ στέλνει χιλιάδες νέους από περισσότερες από 50 χώρες στην Πολωνία και το Ισραήλ. Η Πολωνία είναι μία από τις χώρες που επισκέπτονται περισσότερο οι τουρίστες του Ολοκαυτώματος λόγω του αριθμού των στρατοπέδων εξόντωσης στη χώρα. Πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Πολωνία είχε την μεγαλύτερη εβραϊκή κοινότητα στην Ευρώπη, από την οποία πάνω από τρία εκατομμύρια (90%) δολοφονήθηκαν.

Τα στρατόπεδα εξόντωσης και εργασίας κατασκευάστηκαν στην Κεντρική Ευρώπη από τις γερμανικές κατοχικές αρχές στα τέλη της δεκαετίας του 1930 και στις αρχές της δεκαετίας του 1940, πολλά από αυτά στην Πολωνία, από τα οποία το Άουσβιτς ήταν το πρώτο και μεγαλύτερο. Στη περίοδο μεταξύ 1941 και 1944 άλλα στρατόπεδα εξόντωσης ιδρύθηκαν από το Ράιχ στην Κατεχόμενη Πολωνία, συμπεριλαμβανομένου του Μαϊντάνεκ (στο Λούμπλιν), του Μπίρκεναου (στην Μπζεζίνκα), της Τρεμπλίνκα (κοντά στο χωριό Τρεμπλίνκα), του Μπέλζεκ (νοτιοανατολικά του του Λούμπλιν), του Σομπίμπουρ (κοντά στο χωριό Σομπίμπουρ), του Χέουμνο (κοντά στο χωριό Χέουμνο υπό τον Νέρεμ).

 Εναλλακτικός τουρισμός αναζήτησης 
Ο τουρισμός αναζήτησης, ή «τουρισμός ριζών», είναι ένας τύπος πολιτιστικού και εθνογραφικού τουρισμού που επικεντρώνεται στην εβραϊκή κληρονομιά και την εξόντωσή τους ως ιστορική τραγωδία. Ο όρος αυτός χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Ε. Λέχρερ. Διαφέρει από τον τουρισμό του Ολοκαυτώματος λόγω του ότι προσανατολίζεται στην τραγική πτυχή της Εβραϊκής Κληρονομιάς. Οι τουρίστες αναζήτησης έχουν συγκεκριμένα κίνητρα και μπορεί να χαρακτηρίζονται από τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

 Είναι, κατά κανόνα, απόγονοι επιζώντων του Ολοκαυτώματος.
 Ταξιδεύουν μεμονωμένα ή με στενούς φίλους και οικογένεια.
 Ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για ταξίδια.
 Διαθέτουν ισχυρή μεταμνημόνευση.
 Ο στόχος τους είναι να αποκαλύψουν την ιστορία και να ξεπεράσουν την κοινοτική ιδεολογία.

 Παραπομπές 

 Πηγές 
 Erica Lehrer. The Quest: Scratching the Heart // Poland Revisited. Μπλούμινγκτον: Indiana University Press, 2013; σελ. 91–122.
 E. Jilovsky. Recreating Postmemory? Children of Holocaust Survivors and the Journey to Auschwitz.  Monash University, 2008; σελ. 145–162.
 P. R. Stone. A dark tourism spectrum: Towards a typology of death and macabre related tourist sites, attractions and exhibition.  Vol. 54, No. 2, 2006; σελ. 145–160.
 A. Jankowska, S. Müller-Pohl, E. Street. "A Kosher Shrimp? The New Museum in the Context of Holocaust Tourism in Poland."  Humanity in Action, Poland, 2008.
 C. Aviv, D. Shneer. New Jews: The end of the Jewish Diaspora. Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, 2005; σελ. 215.
 J.S. Podoshen, J.M. Hunt. Equity restoration, the Holocaust and tourism of sacred sites. Elsevier, 2011; σελ. 1332– 1342.
 W.Miles. Auschwitz: Museum Interpretation and Darker Tourism. ΗΠΑ, 2002; σελ. 1175–1178.

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Jewish Heritage Tours
 Poland Jewish Heritage Tours
 Quest for family
 Jewish currents
 Auschwitz Birkenau and Memorial Museum Guided Tour
 Orthodox Judaism - The Orthodox Union
 Israeli News and Opinion

 Περαιτέρω ανάγνωση 
 T. Richmond, Konin: One Man's Quest for a Vanished Jewish Community. Vintage, 1996; σελ. 572
 H. Epstein, Children of the Holocaust: conversations with sons and daughters of survivors. Putnam, 1979; σελ. 348
 J. Benstock, Film documentary "The Holocaust Tourism". ΗΒ, 2005.
 T.P. Thurnell-Read, "Engaging Auschwitz: an analysis of young travellers' experiences of Holocaust Tourism." Journal of Tourism Consumption and Practice, 2009. V.1. No.1; σελ. 26–52. ISSN 1757-031X.
 J.Feldman, Above the Death Pits, Beneath the Flag. Britain, 2008; σελ. 95
 Werdler, K. (2013), "Dark tourism and place identity: managing and interpreting dark places." Journal of Heritage Tourism, (ahead-of-print), 1–3.
 Gnoth, J., & Matteucci, X. (2014), "A phenomenological view of the behavioural tourism research literature." International Journal of Culture, Tourism and Hospitality Research, 8(1), 3-21.
 Potts, T. J. (2012), "Dark tourism'and the 'kitschification'of 9/11." Tourist Studies, 12(3), 232–249.
 Wilson, J. Z. (2008), Prison: Cultural memory and dark tourism. Peter Lang.
 Sather-Wagstaff, J. (2011), Heritage that hurts: Tourists in the memoryscapes of september 11 (Τομ. 4). Left Coast Press.

Κατηγορία:Ολοκαύτωμα
Ολοκαυτωμα