Ζωολογικός Κήπος της Αμβέρσας

Ο Ζωολογικός Κήπος της Αμβέρσας (γαλλ. Zoo d'Anvers) είναι ζωολογικός κήπος ατο κέντρο της πόλεως Αμβέρσας, στο Βέλγιο, δίπλα στον Κεντρικό Σιδηροδρομικό Σταθμό της Αμβέρσας. Είναι το παλαιότερο πάρκο με ζώα σε όλη τη χώρα και ένα από τα παλαιότερα σε ολόκληρο τον κόσμο, καθώς ιδρύθηκε στις 21 Ιουλίου 1843.

Ιστορία
Από την ίδρυσή του μέχρι σήμερα ο κήπος διοικείται από την De Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde van Antwerpen (= «Βασιλική Εταιρεία Ζωολογίας της Αμβέρσας»), που αποκαλείτο αρχικώς, στη γαλλική, Société Royale de Zoologie d'Anvers. Ο αρχικός σκοπός ήταν η προαγωγή των επιστημών της ζωολογίας και της βοτανικής. Ο πρώτος διευθυντής του ζωολογικού κήπου ήταν ο φημισμένος ζωολόγος και βοτανολόγος Ζακ Κετς (Jacques Kets, 1785-1865). Είχε δεχθεί αυτή τη θέση υπό τον όρο ότι θα ανεγειρόταν και ένα μικρό μουσείο για να στεγάσει τις δικές του συλλογές φυσικής ιστορίας. Αυτό το κτήριο εγκαινιάσθηκε το 1844 από τον ίδιο τον Βασιλέα Λεοπόλδο Α΄ του Βελγίου. Από τότε προστέθηκε το επίθετο «βασιλική» στην επωνυμία της εταιρείας του Κήπου.

Στα πρώτα του χρόνια το μέγεθος του κήπου αυξήθηκε από λιγότερο από 15,9 στρέμματα σε πάνω από 105 στρέμματα. Αξιοσημείωτα κτίσματα από την πρώτη εκείνη περίοδο είναι ο «αιγυπτιακός ναός» (1856) και το κτήριο με τις αντιλόπες (1861) σε ανατολίτικο ρυθμό, που σήμερα φιλοξενεί τα οκάπις.

Ο Ζωολογικός Κήπος της Αμβέρσας επιτελεί και μια πολιτιστική λειτουργία. Αρχικώς δίνονταν υπαίθριες συναυλίες σε αυτόν και κατόπιν το κτήριο του μουσείου κατεδαφίσθηκε ώστε να ανεγερθεί μία αίθουσα συναυλιών, που έγινε η έδρα της Συμφωνικής Ορχήστρας της Αμβέρσας.

Για τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αμβέρσας το 1920 κατασκευάσθηκε ένα ειδικό στάδιο στον Κήπο, που φιλοξένησε την πυγμαχία και την πάλη.

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ο Κήπος μετασχηματίσθηκε πάνω σε νέα, σύγχρονα πρότυπα, τόσο επιστημονικά και εκπαιδευτικά, όσο και πολιτισμικά και αισθητικά. Οι χώροι των ζώων μεγάλωσαν και έγιναν πιο φωτεινοί. Τότε διαμορφώθηκε το κτίσμα των πρωτευόντων (1958) και το μεγάλο συγκρότημα του ιωβηλαίου, που ιδρύθηκε με την ευκαιρία της 125ης επετείου από την ίδρυση του Κήπου, μαζί με το «Νυκτόραμα» (1968), που φιλοξενεί τα νυκτόβια ζώα. Το συγκρότημα του ιωβηλαίου στεγάζει αρπακτικά πτηνά και τους θαλάσσιους λέοντες. Το 1973 κατασκευάσθηκε ένα νέο κτίσμα για τα ερπετά και το 1978 ένα νέο κτήριο για τα είδη των μικρότερων πιθήκων. Το παλαιό κτίσμα των πρωτευόντων ανακαινίσθηκε το 1989. Προς στήριξη της εκπαιδευτικής αποστολής του, ο Ζωολογικός Κήπος άρχισε από το 1969 ομαδικές ξεναγήσεις και ειδικά εκπαιδευτικά προγράμματα, γνωστά ως «μαθήματα ζωολογικού κήπου». Περίπου την ίδια εποχή εγκαταστάθηκε και πλανητάριο.

Την 1η Ιανουαρίου 1983 ο Κήπος ανακηρύχθηκε «μνημείο». Το 1997 άνοιξε το έκθεμα «Vriesland» (= «παγωμένη γη»), που φιλοξενεί πιγκουίνους. Την άνοιξη του 1999 επεκτάθηκε ο χώρος των ελεφάντων και το 2003 πολλά ζώα, μεταξύ των οποίων ιπποπόταμοι, μαλαισιανοί τάπιροι και υδρόβια/ελόβια πτηνά μετεγκαταστάθηκαν στην «Hippotopia».

 Ζώα και εκθέματα 
Μαζί με το «αδελφό» του πάρκο, το Planckendael, ο Ζωολογικός Κήπος της Αμβέρσας φιλοξενεί περισσότερα από 7.000 ζώα, που ανήκουν σε περίπου 950 διαφορετικά είδη. Πάνω από 1,6 εκατομμύρια άνθρωποι επισκέπτονται τον Κήπο κάθε έτος, ενώ υπάρχουν περίπου 200 χιλιάδες μέλη-υποστηρικτές.

Μερικά εκθέματα και είδη ζώων στον Κήπο είναι τα εξής:

 Το Vriesland με βασιλικούς πιγκουίνους, πιγκουίνους μακαρόνι και υποαρκτικούς πιγκουίνους, αλλά και φώκιες.
 Το Aquaforum με θαλάσσιους λέοντες της Καλιφόρνια (μέχρι το 1999 είχε και τουρσίοπες).
 Το Σπίτι των ερπετών, που ανακαινίσθηκε το 2005 και στεγάζει πολλά είδη από φίδια, σαύρες, χελώνες και βατράχους, καθώς και καϊμάν.
 Το ηλικίας άνω του ενός αιώνα, αλλά ανακαινισμένο, ενυδρείο, με πολλά είδη ψαριών, τόσο θαλάσσια, όσο και ποταμίσια/λιμναία.
 Το έκθεμα πτηνών της σαβάνας με Αγριοβούβαλους και αρκετά είδη πουλιών, όπως φραγκόκοτες, ίβιδες και πελαργούς του Αμπντίμ.
 Ο «Αιγυπτιακός ναός» με ασιατικούς ελέφαντες, ορεσίβιες ζέβρες και καμηλοπαρδάλεις.
 Ο Οίκος των πτηνών, με πολλά διαφορετικά πουλιά, όπως ο στρατιωτικός μακάο (Ara militaris), το τουράκο, το τουκάν, το παγώνι, ο φασιανός και μια μεγάλη συλλογή από ωδικά πτηνά.
 Η Hippotopia με ιπποπόταμους, μαλαϊκούς ταπίρους, αργυροπελεκάνους, μυοκάστορες και δυο-τρία ακόμα είδη πουλιών.
 Το «Φαράγγι της αρκούδας» με αρκούδες των Άνδεων και κοάτι.
 Χώροι αιλουροειδών με λεοπάρδαλη του Αμούρ, λιοντάρια και ιαγουάρους.
 Ο Φλαμανδικός κήπος.
 Το Σπίτι των καγκουρό, με κοάλα και δενδρόβια καγκουρό.
 Ο «Μαυριτανικός ναός» με οκάπι.
 Το Σπίτι των μαϊμούδων με Colobus guereza, κερκοπίθηκο του Χάμλυν, τραχυπιθήκο, αυτοκρατορικό ταμαρίνο, μαυροκέφαλο αραχνοπίθηκο, χρυσοκέφαλο λεοντοπίθηκο, Cebuella, μανδρίλο, δακτυλίουρο λεμούριο και μαύρο λεμούριο.
 Το Σπίτι των πιθήκων με χιμπαντζήδες, δυτικούς πεδινούς γορίλες και τον μοναδικό ανατολικό πεδινό γορίλα που ζει σε αιχμαλωσία έξω από την Αφρική.
 Αρπακτικά πτηνά, μεταξύ των οποίων κουκουβάγια των χιονιών, διοπτροφόρος κουκουβάγια, καρακάρα με λειρί, κέα και αρκετοί γύπες.
 Και άλλοι περίφρακτοι χώροι, που φιλοξενούν φώκια των λιμανιών, τραγέλαφο, σουρικάτα, κόκκινο πάντα, Erethizon dorsatum, αμερικανικό φλαμίνγκο και αφρικανικούς πιγκουίνους.

Παλαιότερα ο ζωολογικός κήπος είχε και δελφινάριο, το «Aquaforum», που τον καιρό της κατασκευής του ήταν ένα από τα πλέον σύγχρονα. Με την πάροδο των δεκαετιών ωστόσο η υποδομή θεωρήθηκε υπερβολικά μικρή και πεπαλαιωμένη. Η θέση του Κήπου στο κέντρο της πόλεως καθιστούσε απαγορευτική κάθε επέκταση ή δημιουργία νέου δελφινάριου. Το 1999 τα δύο δελφίνια που είχαν μείνει εκεί μεταφέρθηκαν στον Ζωολογικό κήπο του Ντούισμπουργκ στη Γερμανία, εξαιτίας των νέων εθνικών στάνταρ για τέτοια εκθέματα, σύμφωνα με τα οποία η δεξαμενή ήταν και υπερβολικά ρηχή για δελφίνια σε αιχμαλωσία. Το Aquaforum στεγάζει σήμερα θαλάσσιους λέοντες, που απαιτούν πολύ λιγότερο χώρο.

Αρχιτεκτονική
Παρά τη μεγάλη ηλικία του Ζωολογικού Κήπου της Αμβέρσας, πολλά από τα κτήρια είναι εξαιρετικά καλοδιατηρημένα. Μερικά από αυτά έχουν αλλάξει χρήση κατά τη διάρκεια των δεκαετιών. Τα πιο αξιόλογα αρχιτεκτονικώς είναι τα εξής:

 Η είσοδος του Ζωολογικού Κήπου (1843)
 Ο «Αιγυπτιακός ναός» (1856)
 Ο «Μαυριτανικός ναός» (1885)
 Ο Οίκος των πτηνών (1948)
 Το «Νυκτόραμα» (Nocturama, 1968)
 Το Σπίτι των ερπετών (1901), που μοιάζει με αρχαίο ελληνικό ναό
 Το Ενυδρείο (1910), σε σχέδια του Εμίλ Τιελέν (Emile Thielens)
 Ο «Χειμερινός κήπος» (1897), ένα τροπικό θερμοκήπιο

 Προγράμματα εκτροφής 
Ο Ζωολογικός Κήπος της Αμβέρσας έχει ιστορικό στη διατήρηση και τα προγράμματα εκτροφής και αναπαραγωγής για αρκετά είδη που κινδυνεύουν με αφανισμό, όπως το οκάπι, το άλογο Πρζεβάλσκι, το παγώνι του Κονγκό, το μπονόμπο, ο χρυσοκέφαλος λεοντοπίθηκος, η ευρωπαϊκή ενυδρίδα και ο ιππόκαμπος του Ακρωτηρίου.

 Κέντρο έρευνας και διατηρήσεως 
Το Κέντρο για την Έρευνα και Διατήρηση (CRC) είναι σημαντικό ερευνητικό τμήμα της Βασιλικής Εταιρείας Ζωολογίας της Αμβέρσας. Το CRC δεν αποτελεί ξεχωριστό ίδρυμα, αλλά είναι ενσωματωμένο στη δομή και τη λειτουργία της Εταιρείας. Επιστημονικές έρευνες διεξάγονται στον Ζωολογικό Κήπο της Αμβέρσας, στο Πάρκο Αγριων Ζώων Planckendael, σε άλλους ζωολογικούς κήπους και συνδεδεμένα ιδρύματα, σε φυσικούς χώρους στο Cameroon, στη Brazil (σε συνεργασία με την οργάνωση BioBrasil), και στο καταφύγιο της Εταιρείας «De Zegge» στο Βέλγιο. Σε όλα τα ερευνητικά πεδία, το CRC συνδυάζει την έρευνα που αφορά αποκλειστικώς σε θέματα ζωολογικού κήπου με τη βασική έρευνα, και γνωστοποιεί τα αποτελέσματα των ερευνών στους ειδικούς επιστήμονες σε ερευνητικά επιστημονικά περιοδικά με κριτές και στο γενικό κοινό. Η διατήρηση της άγριας ζωής και των φυσικών της ενδιαιτημάτων είναι πολύ σημαντική για το Κέντρο. Το CRC χρηματοδοτείται από την Κυβέρνηση της Φλάνδρας και το 2006 τιμήθηκε με το βραβείο έρευνας της Ευρωπαϊκής Ενώσεως Ζωολογικών Κήπων και Ενυδρείων (EAZA).

Παραπομπές

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Επίσημος ιστότοπος (στην ολλανδική και τη γαλλική γλώσσα)
 Ιστότοπος του Πάρκου άγριας ζωής Planckendael, ιδιοκτησία της Εταιρείας του Κήπου (στην ολλανδική και τη γαλλική)
 Κέντρο για την Έρευνα και Διατήρηση
 Κατάλογος των ζώων στον Ζωολογικό Κήπο

Αμβερσα
Ζωολογικος κηπος