Το χρυσό δοχείο

Το χρυσό δοχείο () είναι νουβέλα του Ε. Τ. Α. Χόφμαν που δημοσιεύτηκε το 1814 στη συλλογή Φαντασίες εμπνευσμένες από τη μανιέρα του Καλό και αναθεωρήθηκε από τον συγγραφέα το 1819. Ο ήρωας μαθητής Άνσελμος, ξεπερνά απροσδόκητα τα όρια της λογικής και στροβιλίζεται σε έναν φανταστικό, μαγικό κόσμο, όπου βιώνει εκστατικές καταστάσεις αλλά και εφιαλτικές εμπειρίες στη μάχη ενάντια στις σκοτεινές δυνάμεις και την τρέλα. Στο έργο, ο Χόφμαν αποδεικνύεται εκπρόσωπος του «μαύρου ρομαντισμού». Με πνευματώδες ύφος συνδυάζει επιδέξια την πραγματικότητα και τη μυθοπλασία αν και τα όρια μεταξύ των δύο είναι θολά. 

Η νουβέλα έχει μορφή παραμυθιού, είδος που εξύψωσε ο ύστερος γερμανικός ρομαντισμός, και χωρίζεται σε δώδεκα κεφάλαια που ονομάζονται «αγρυπνίες». Διαδραματίζεται στη Δρέσδη, γεγονός που ενισχύει τον φανταστικό χαρακτήρα του κειμένου.

 Υπόθεση 
Ο αδέξιος νεαρός μαθητής Άνσελμος σκοντάφτει στο καλάθι μιας ηλικιωμένης γυναίκας που πουλάει μήλα στη Μαύρη Πύλη της Δρέσδης. Παρόλο που της δίνει αμέσως όλα του τα χρήματα για αποζημίωση, η γυναίκα είναι έξαλλη και τον βρίζει. Δεν κατανοεί τις κατηγορίες, αλλά κάτι στη φωνή της τον ανησυχεί. Είναι η ημέρα της Αναλήψεως και έφυγε από το σπίτι για να διασκεδάσει με μπύρα και μουσική. Απογοητευμένος, κάθεται κάτω από ένα δέντρο σε ένα μοναχικό σημείο στις όχθες του Έλβα και σκέφτεται: Πώς θα είναι δυνατή η καριέρα που λαχταράει ως δικαστικός σύμβουλος και οι σχέσεις του με γυναίκες, όταν ήταν πάντα τόσο άτυχος; Ξαφνικά, ακούει υπέροχες φωνές και ήχους σαν κρυστάλλινες καμπάνες. Σηκώνει το βλέμμα και βλέπει τρία σμαραγδένια πράσινα φίδια, τα μπλε μάτια του του ενός φιδιού ερωτεύεται αμέσως. Όταν εξαφανίζονται λίγο μετά, εκείνος είναι εκτός εαυτού και αναστατωμένος.
μικρογραφία|Η Μαύρη Πύλη της Δρέσδης, κατασκευάστηκε το 1632 και κατεδαφίστηκε το 1812
Τυχαία, ο Άνσελμος συναντά τον υποδιευθυντή Πάουλμαν, τη 16χρονη κόρη του Βερόνικα, που ονειρεύεται ένα μέλλον με τον Άνσελμο, και τον έφορο Χέρμπραντ με τους οποίους πηγαίνει βόλτα με πλοίο στον Έλβα. Ο Άνσελμος νομίζει ότι βλέπει τα τρία φίδια στο νερό και με δυσκολία οι φίλοι του τον συγκρατούν να μην πέσει στο ποτάμι. Στο δείπνο, ο Χέρμπραντ του αναφέρει μια δουλειά αντιγραφέα για τον εκκεντρικό αλχημιστή και μάγο αρχειοφύλακα Λίντχορστ. Ο Άνσελμος τη δέχεται με χαρά. Ωστόσο, όταν φτάνει στην εξώπορτα του αρχειοφύλακα, έχει μια τρομακτική παραίσθηση: το πρόσωπο της γριάς με τα μήλα εμφανίζεται στη λαβή της πόρτας και το κορδόνι του κουδουνιού μετατρέπεται σε γιγάντιο φίδι που τον σφίγγει μέχρι να λιποθυμήσει. Όταν συνέρχεται και εξηγεί τι έπαθε, αυξάνει τις ανησυχίες των φίλων του ότι έχει τρελαθεί.

Λίγες μέρες αργότερα, ο μαθητής συναντά τον Λίντχορστ, ο οποίος τον εντυπωσιάζει με τις μαγικές του ικανότητες και του αποκαλύπτει ότι το φίδι που είδε είναι η κόρη του Σερπεντίνα. Ο Λίντχορστ λέει επίσης μια περίεργη ιστορία για τον αδερφό του με τον οποίο είχε τσακωθεί μετά τον θάνατο του πατέρα τους. Ο αδερφός του τότε ενώθηκε με τους δράκους και φύλαγε μια πολύτιμη πέτρα. Ενώ όλοι ξεσπούν στα γέλια, ο Άνσελμος προσπαθεί να ξεπεράσει τον φόβο του. Την επόμενη μέρα ο Άνσελμος ξεκινά την εργασία του. Θα πρέπει να αντιγράφει χωρίς λάθη αραβικά και κοπτικά κείμενα που δεν μπορεί να καταλάβει. Ο Λίντχορστ τον προειδοποιεί ρητά να μην λερώσει τα χειρόγραφα με μελάνι. Με τη βοήθεια της Σερπεντίνας κάνει τη δουλειά σωστά. Όσο πιο πολύ ασχολείται με τα κείμενα, τόσο πιο οικεία του γίνονται και μια μέρα καταλαβαίνει το περιεχόμενο μιας σελίδας: Είναι η ιστορία του Λίντχορστ, που στην πραγματικότητα είναι η σαλαμάνδρα Ελεμένταλ, το Στοιχειώδες Πνεύμα της Φωτιάς, που εκδιώχθηκε από τον θρυλικό κόσμο της Ατλαντίδας. Για να επιστρέψει εκεί, πρέπει οι τρεις κόρες του φίδια να παντρευτούν. Η Σαλαμάνδρα έχει τρία λαμπερά χρυσά δοχεία, που του δόθηκαν από το Στοιχειώδες Πνεύμα της Γης για προίκα των θυγατέρων του. Η Σερπεντίνα τον διαβεβαιώνει ότι το χρυσό δοχείο της θα εξασφαλίσει την ευτυχία τους.

Η Βερόνικα, που φοβάται να χάσει τον Άνσελμο και μαζί του το ασφαλές μέλλον ως «κυρία δικαστικού συμβούλου», στρέφεται στη μάγισσα-γυναίκα με τα μήλα, η οποία της δίνει έναν μαγικό καθρέφτη. Αργότερα, καθώς ο Άνσελμος κοιτάζει τον καθρέφτη, οι μαγικές του δυνάμεις τον κάνουν να πιστεύει ότι η Σερπεντίνα και η ιστορία του Λίντχορστ είναι προϊόντα της φαντασίας του και ερωτεύεται τη Βερόνικα. Υπόσχεται να την παντρευτεί μόλις γίνει δικαστικός σύμβουλος. Όταν στη συνέχεια προσπαθεί να αντιγράψει ένα άλλο χειρόγραφο, κατά λάθος χύνει μελάνι στο πρωτότυπο. Ένα ξόρκι του Λίντχορστ τον φυλακίζει σε ένα κρυστάλλινο μπουκάλι στο ράφι.μικρογραφία|Λαβή στην πόρτα του εκδότη Καρλ Φρίντριχ Κουντζ στο Μπάμπεργκ, που ο Χόφμαν  επισκέπτονταν συχνά.Εκεί ανακαλύπτει άλλα μπουκάλια δίπλα του που περιέχουν άλλους νεαρούς άνδρες που επίσης δούλευαν για τον Λίντχορστ, αλλά που δεν φαίνεται να προσέχουν ότι είναι έγκλειστοι. Λίγο αργότερα, εμφανίζεται η μάγισσα, που προσπαθεί να κλέψει το χρυσό δοχείο. Τότε ο Λίντχορστ με τον παπαγάλο του πολεμούν μαζί ενάντια στη γριά και τη μαύρη γάτα της. Τελικά, ο Λίντχορστ νικά τη μάγισσα, η οποία μεταμορφώνεται σε γογγύλι, την πραγματική της μορφή. Επειδή ο μαθητής επηρεάστηκε από «εχθρικές αρχές», ο Λίντχορστ τον συγχωρεί και τον ελευθερώνει από το μπουκάλι.

Στην προτελευταία αγρυπνία της νουβέλας, η Βερόνικα - παρά την εσωτερική της σύγκρουση και τα αισθήματά της για τον Άνσελμο - δέχεται την πρόταση γάμου του Χέρμπραντ, ο οποίος εν τω μεταξύ έγινε δικαστικός σύμβουλος αντί του Άνσελμου. Στην τελευταία αγρυπνία, ο Χόφμαν χρησιμοποιεί μια ασυνήθιστη αφηγηματική τεχνική. Ο αφηγητής, ο οποίος προηγουμένως αφηγείται την ιστορία σε τρίτο πρόσωπο, εισάγεται στην ιστορία και αναφέρει στον αναγνώστη τη δυσκολία που αντιμετωπίζει να ολοκληρώσει την αφήγηση του. Έχει λάβει μια επιστολή του αρχειοφύλακα Λίντχορστ, από την οποία ο αναγνώστης μαθαίνει ότι ο Άνσελμος έχει παντρευτεί τη Σερπεντίνα και τώρα ζει ευτυχισμένος σε ένα αρχοντικό στη μαγική γη της Ατλαντίδας. Ο ίδιος ο Λίντχορστ, ωστόσο, πρέπει να περιμένει μέχρι να παντρευτούν οι άλλες δύο κόρες του για να μπορέσει να επιστρέψει στην Ατλαντίδα.

Στο τέλος, ο Λίντχορστ παρηγορεί τον φανταστικό αφηγητή, που ζηλεύει τον ευτυχισμένο Άνσελμο, με τη δήλωση ότι κάθε άνθρωπος έχει πρόσβαση στην ποίηση, στην οποία «η ιερή αρμονία όλων των όντων αποκαλύπτεται ως το βαθύτερο μυστικό της φύσης».

 Σχόλια 

 Η ιστορία αντανακλά την αντι-κλασική αισθητική του γερμανικού ρομαντισμού. Οι ατομικές κοσμοθεωρίες και τα υποκειμενικά συναισθήματα υπερισχύουν έναντι των αντικειμενικών περιγραφών γεγονότων ή μιας καθολικής αλήθειας.
 Η στροφή προς το φανταστικό είναι επίσης μια απομάκρυνση από την πραγματικότητα. Την εποχή που γράφτηκε το κείμενο το φθινόπωρο του 1813, η μάχη της Λειψίας, κατά την οποία σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν σχεδόν 100.000 στρατιώτες, λάμβανε χώρα στην άμεση γειτνίαση του Χόφμαν. Ο Χόφμαν αντισταθμίζει ποιητικά τις σκληρές καθημερινές εμπειρίες δημιουργώντας έναν βιώσιμο εναλλακτικό κόσμο

 Μετάφραση στα ελληνικά 

 Το χρυσό δοχείο, μτφ. Χριστίνα Σακελλίου, εκδ. Printa, 2002 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Ε. Τ. Α. Χόφμαν
Κατηγορία:Γερμανικές νουβέλες
Κατηγορία:Ρομαντισμός
Κατηγορία:Παραμύθια
Κατηγορία:Λογοτεχνία του φανταστικού