Καρλ Φίλιπ Μόριτς

Ο Καρλ Φίλιπ Μόριτς (, 15 Σεπτεμβρίου 1756 - 26 Ιουνίου 1793) ήταν Γερμανός συγγραφέας, συντάκτης και δοκιμιογράφος του ύστερου Διαφωτισμού. Το έργο του σχετίζεται με την εποχή Θύελλα και ορμή, τον Κλασικισμό της Βαϊμάρης και επηρέασε τον πρώιμο Ρομαντισμό. Εργάστηκε αρχικά ως μαθητευόμενος καπελάς, στη συνέχεια  ηθοποιός, δάσκαλος, εκδότης, κριτικός λογοτεχνίας, θεωρητικός και καθηγητής τέχνης και γλωσσολογίας, μέλος των δύο ακαδημιών του Βερολίνου και δικαστής. Η περιπετειώδης ζωή του μπορεί σε μεγάλο βαθμό να ανακατασκευαστεί από τα ημι-βιογραφικά μυθιστορήματα Άντον Ράιζερ (1785-90), στο οποίο η μαθητεία και τα σχολικά χρόνια του παρουσιάζονται με πρωτοφανή σκληρότητα, και Αντρέας Χάρτκνοπφ (1786).  

 Βιογραφικά στοιχεία 
Ο Μόριτς γεννήθηκε το 1756 σε φτωχική οικογένεια στο Χάμελν της Κάτω Σαξωνίας, ο πατέρας του ήταν στρατιωτικός μουσικός. Αφού έλαβε στοιχειώδη εκπαίδευση, μαθήτευσε σε έναν κατασκευαστή καπέλων στο Μπράουνσβαϊγκ αλλά διέκοψε τη μαθητεία του λόγω αφόρητα σκληρής μεταχείρισης, την άνοιξη του 1770, μετά από πολυάριθμες σωματικές στερήσεις και ψυχικές ταπεινώσεις, αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει. Ένας ιερέας ανακάλυψε την κλίση του στη μελέτη και, με τη βοήθεια ενός ευεργέτη, του έδωσε τη δυνατότητα να παρακολουθήσει μαθήματα στο γυμνάσιο. Η ανήσυχη και δυστυχισμένη φύση του τον οδήγησε να εγκαταλείψει τις σπουδές σε μια προσπάθεια να γίνει ηθοποιός. Ωστόσο, αυτή η προσπάθεια απέτυχε και το 1776 εγγράφηκε φοιτητής θεολογίας στην Ερφούρτη. Στη συνέχεια δίδαξε στο στρατιωτικό ορφανοτροφείο του Πότσνταμ, εργασία που σύντομα και πάλι εγκατέλειψε για να περιπλανηθεί. Αυτή την εποχή ταξίδεψε στην Αγγλία. 

Από το 1779, ο Μόριτς ήταν ελευθεροτέκτονας. Διδάσκοντας ως καθηγητής σε γυμνάσιο του Βερολίνου, απέκτησε φήμη σημαντικού συγγραφέα και ποιητή και είχε επαφή με τους κορυφαίους στοχαστές του Διαφωτισμού του Βερολίνου.

Διατηρούσε φιλία με τον Γκαίτε, τον φιλόσοφο Μόζες Μέντελσον και τον ζωγράφο Άσμους Γιάκομπ Κάρστενς και ήταν ένθερμος θαυμαστής του Ζαν Πωλ. Ο Γκαίτε και ο Μόριτς γνωρίστηκαν και στη Ρώμη τον Νοέμβριο του 1786, όπου ο Μόριτς είχε πάει με σκοπό να μελετήσει τις ελληνορωμαϊκές αρχαιότητες. Στο ταξίδι της επιστροφής του στο Βερολίνο στα τέλη του 1788, ο Μόριτς φιλοξενήθηκε από τον Γκαίτε στη Βαϊμάρη. Εκεί, δίδαξε αγγλικά στον δούκα Κάρολο Αύγουστο, ο οποίος τον βοήθησε να λάβει θέση καθηγητή  αισθητικής και αρχαιολογίας στη Βασιλική Ακαδημία Καλών Τεχνών του Βερολίνου το 1789. Μεταξύ των μαθητών του ήταν οι Λούντβιχ Τηκ, Βίλχελμ Χάινριχ Βάκενροντερ και Αλεξάντερ φον Χούμπολτ. Το 1791 έγινε δεκτός στην Πρωσική Ακαδημία Επιστημών του Βερολίνου και διορίστηκε πρωσικός δικαστικός σύμβουλος. 

Στις 5 Αυγούστου 1792, μετά από σύντομο αρραβώνα, παντρεύτηκε την 15χρονη τότε Κριστιάνε Φριντερίκε Μάτζντορφ. Τον Δεκέμβριο πήραν διαζύγιο λόγω απιστίας μετά την απαγωγή της συζύγου του από προηγούμενο εραστή. Ξαναπαντρεύτηκαν τον Μάιο του 1793 αλλά ο Μόριτζ πέθανε λίγο αργότερα από πνευμονικό οίδημα, αποτέλεσμα μιας ασθένειας από την οποία υπέφερε από μικρός. Η γυναίκα του τον φρόντισε με αυτοθυσία, μολύνθηκε και πέθανε κι αυτή λίγο αργότερα.

 Εργογραφία 
Εκτός από τα μυθιστορήματα Άντον Ράιζερ και Αντρέας Χάρτκνοπφ, που αποτυπώνουν με ακρίβεια την κοινωνική πραγματικότητα του τέλους του 18ου αιώνα, έγραψε επίσης μια σειρά θεωρητικών κειμένων για την αισθητική, ειδικά το Σχετικά με τη Διαμορφωτική Μίμηση της Ομορφιάς, από το οποίο ο Γκαίτε χρησιμοποίησε απόσπασμα στο Ιταλικό Ταξίδι. Η Εφημερίδα της Βιωματικής Ψυχολογίας, ως ανάγνωση για μελετητές και λαϊκούς που εξέδωσε ήταν ένα από τα πρώτα γερμανόφωνα περιοδικά ψυχολογίας. Τα έργα του περιλαμβάνουν:

 Συμβολές στη φιλοσοφία της ζωής από το ημερολόγιο ενός τέκτονα (Beiträge zur Philosophie des Lebens aus dem Tagebuch eines Freimäurers),1780
 Μπλαντ ή ο καλεσμένος, θεατρικό έργο (Blunt oder der Gast), 1780
 Ταξίδια ενός Γερμανού στην Αγγλία το 1782. Σε επιστολές προς τον διευθυντή Γκεντίκε (Reisen eines Deutschen in England im Jahre 1782. In Briefen an Herrn Direktor Gedike), 1783
 Περιοδικό για τις βιωματικές σπουδές ψυχής ως βιβλίο ανάγνωσης για μορφωμένους και αμόρφωτους ανθρώπους (Magazin zur Erfahrungsseelenkunde als ein Lesebuch für Gelehrte und Ungelehrte), 1783–1793 
 Πρότυπο μιας τέλειας εφημερίδας (Ideal einer vollkommnen Zeitung), 1784
 Άντον Ράιζερ (Anton Reiser) (1785-90)
 Αντρέας Χάρτκνοπφ. Μια αλληγορία (Andreas Hartknopf. Eine Allegorie) 1786
 Σχετικά με την έννοια του τι είναι τέλειο από μόνο του (Über den Begriff des in sich selbst Vollendeten) 1785
 Απομνημονεύματα γραμμένα για την ανάδειξη του ευγενούς και του ωραίου (Denkwürdigkeiten, aufgezeichnet zur Beförderung des Edlen und Schönen) 1786
 Απόπειρα γερμανικής προσωδίας (Versuch einer deutschen Prosodie) 1786
 Προσπάθεια πρακτικής παιδικής λογικής που είναι επίσης εν μέρει γραμμένη για δασκάλους και στοχαστές  (Versuch einer kleinen praktischen Kinderlogik welche auch zum Theil für Lehrer und Denker geschrieben ist), 1786
 Το πιο ευγενές πράγμα στη φύση (Das Edelste in der Natur), 1786 
 Αποσπάσματα από το ημερολόγιο ενός μάντη (Fragmente aus dem Tagebuche eines Geistersehers) 1787
 Σχετικά με τη δημιουργική μίμηση του ωραίου (Über die bildende Nachahmung des Schönen) 1788
 Η Ιταλία και η Γερμανία όσον αφορά τα έθιμα, τα έθιμα, τη λογοτεχνία και την τέχνη (Italien und Deutschland in Rücksicht auf Sitten, Gebräuche, Literatur und Kunst. Zeitschrift. Akademische Kunst- und Buchhandlung Berlin( 1789
 Μηνιαία έκδοση της Ακαδημίας Τεχνών και Μηχανικών Επιστημών στο Βερολίνο (Monats-Schrift der Akademie der Künste und Mechanischen Wissenschaften zu Berlin) 1789 
 Σχετικά με ένα κείμενο του κ. Σούλρατ Κάμπε και για τα δικαιώματα του συγγραφέα και βιβλιοπώλη (Über eine Schrift des Herrn Schulrath Campe, und über die Rechte des Schriftstellers und Buchhändlers) 1789. 
 Ο Αντρέας Χάρτκνοπφ ως ιεροκήρυκας (Andreas Hartknopfs Predigerjahre) 1790
 Νέο αναγνωστικό βιβλίο (Neues ABC-Buch) 1790
 Χρονικά της Ακαδημίας Τεχνών και Μηχανικών Επιστημών (Annalen der Akademie der Künste und Mechanischen Wissenschaften) 1791
 Ανθούσα ή Αρχαιότητες της Ρώμης (Anthusa oder Roms Alterthümer) 1791
 Το δόγμα των θεών ή μυθολογική ποίηση των αρχαίων (Götterlehre oder mythologische Dichtungen der Alten) 1791
 Βασικές γραμμές στις διαλέξεις μου για το στυλ (Grundlinien zu meinen Vorlesungen über den Styl) 1791 
 Διδασκαλία της ιταλικής γλώσσας για Γερμανούς (Italienische Sprachlehre für die Deutschen) 1791
 Για την απλοποίηση της ανθρώπινης γνώσης (Über die Vereinfachung der menschlichen Kenntnisse) 1791
 Βιβλίο ανάγνωσης για παιδιά (Lesebuch für Kinder) 1792
 Μυθολογικό αλμανάκ για γυναίκες (Mythologischer Almanach für Damen) 1792
 Ταξίδια ενός Γερμανού στην Ιταλία κατά τα έτη 1786 έως 1788, τόμοι 3 (Reisen eines Deutschen in Italien in den Jahren 1786 bis 1788) 1792- 1793
 Περί της σωστής γερμανικής έκφρασης (Vom richtigen deutschen Ausdruck) 1792
 Γενικός Γερμανός επιστολογράφος (Allgemeiner deutscher Briefsteller) 1793
 Η Μεγάλη Στοά ή ο Ελευθεροτέκτονας με κλίμακα και κατακόρυφη πτώση (Die große Loge oder der Freimaurer mit Waage und Senkblei) 1793
 Γραμματικό λεξικό, 4 τόμοι (Grammatisches Wörterbuch, 4 Bde) 1793–1800
 Μυθολογικό λεξικό για χρήση στα σχολεία (Mythologisches Wörterbuch zum Gebrauch für Schulen), 1793
 Προκαταρκτικές έννοιες για μια θεωρία των διακοσμητικών (Vorbegriffe zu einer Theorie der Ornamente) 1793
 Διαλέξεις για το στυλ. (Μέρος 1) (Vorlesungen über den Styl, Teil 1) 1793. 
 Η νέα Σεσίλια (Die neue Cecilia) 1793
 Μικρή πρακτική παιδική λογική, η οποία είναι εν μέρει γραμμένη για δασκάλους και στοχαστές (Kleine practische Kinderlogik, welche auch zum Theil für Lehrer und Denker geschrieben ist) 1815
 Γενική γερμανική επιστολογραφία, η οποία περιέχει ένα σύντομο μάθημα γερμανικής γλώσσας, τους κύριους κανόνες του στυλ και μια πλήρη συλλογή παραδειγμάτων όλων των τύπων επιστολών (Allgemeiner deutscher Briefsteller, welcher eine kleine deutsche Sprachlehre, die Hauptregeln des Styls und eine vollständige Beispielsammlung aller Gattungen von Briefen enthält) 1798

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανοί φιλόσοφοι
Κατηγορία:Γερμανοί μυθιστοριογράφοι
Κατηγορία:Γερμανοί δοκιμιογράφοι
Κατηγορία:Γερμανοί ελευθεροτέκτονες