Ιζόλα ντελλέ Φεμμίνε

Η Ιζόλα ντελλέ Φεμμίνε ή Ιζούλα ντι Φιμμίνι (ιταλ. Isola delle Femmine, σικελ. Isula dî Fìmmini) είναι κωμόπολη και δήμος της Ιταλίας, στην (ισοδύναμη με επαρχία) περιοχή της Μητροπολιτικής Πόλεως του Παλέρμο, στην αυτόνομη περιφέρεια της Σικελίας.

Ολόκληρο σχεδόν το έδαφος του δήμου βρίσκεται στην κυρίως νήσο Σικελία και η ονομασία του, που σε μετάφραση σημαίνει «Νησί των θηλυκών», οφείλεται σε ένα μικρό νησάκι κοντά στην ακτή. Ο δήμος δημιουργήθηκε με απόσχιση από τον γειτονικό Δήμο Καπάτσι το 1854. Το 2023 ο πληθυσμός του Δήμου ήταν 7.039 κάτοικοι (που αποκαλούνται «Ιζολάνι»), έναντι 6.208 κατοίκων το 2001 και 1.770 κατοίκων το 1951, ενώ η έκτασή του είναι 3,57 τετραγωνικά χιλιόμετρα, από τα οποία το νησάκι καταλαμβάνει μόλις το 0,14 τετραγωνικό χιλιόμετρο (δηλαδή 140 στρέμματα) και έχει μήκος ακτών 1,3 χιλιόμετρο.

 Προέλευση της ονομασίας 
Η ονομασία της πόλεως και του δήμου προέρχεται μερικώς από θρύλους και μερικώς από πραγματικά δεδομένα. Αρχικώς, λέγεται ότι σε μία επιστολή του προς τον Ρωμαίο Αυτοκράτορα Τραϊανό, ο Πλίνιος ο Νεότερος περιέγραψε μεταξύ άλλων μια γυναικεία φυλακή που είχε δει πάνω στο νησί. Ωστόσο δεν έχει ανακαλυφθεί το παραμικρό ίχνος φυλακής πάνω στο νησάκι, μόνο στέρνες που χρονολογήθηκαν ως έργα της καρχηδονιακής περιόδου, 100 έως 200 έτη προ της επιστολής του Πλινίου. Οι στέρνες χρησίμευαν για τη ζύμωση υπολειμμάτων ψαριών, μπαχαρικών και ελαίων, που παρήγε τη σάλτσα γάρο, ένα περιζήτητο προϊόν της ρωμαϊκής εποχής. Ο θρύλος της φυλακής φαίνεται ότι τροποποιήθηκε σε πολλές παραλλαγές, με πλέον ευφάνταστη την εκδοχή ότι 13 Τουρκάλες καταδικασμένες για σοβαρά εγκλήματα, αφέθηκαν σε ένα ακυβέρνητο σκάφος από συγγενείς τους και ναυάγησαν στο νησάκι αυτό, όπου έζησαν μόνες τους εφτά χρόνια, προτού ανακαλυφθούν από τους μετανοημένους συγγενείς τους. Καμιά από τις αφηγήσεις αυτές δεν υποστηρίζεται από κάποια γραπτή πηγή ή ευρήματα πάνω στο νησάκι.

Μια διαφορετική παράδοση υποστηρίζει ότι το νησάκι χρησίμευσε ως καταφύγιο για γυναικόπαιδα όταν κάποια πανδημία είχε ενσκήψει στον οικισμό. Η προέλευση του θρύλου αυτού είναι άγνωστη και ούτε στην περίπτωση αυτή υπάρχει κάποιο εύρημα, π.χ. πρόχειρες κατοικίες, ενώ μια τέτοια χρήση της νησίδας την ιστορική εποχή θα έπρεπε να αναφερόταν σε κάποια γραπτή πηγή.

Μια πιο τεκμηριωμένη παράδοση αναφέρεται στον Ευφήμιο τον Σικελό. Σύμφωνα με μια εκδοχή, ήταν ο Βυζαντινός διοικητής της Επαρχίας του Παλέρμο, ενώ το 826 ήταν τουρμάρχης και διορίστηκε από τον νέο κυβερνήτη τού θέματος της Σικελίας ως επικεφαλής τού στόλου της Σικελίας. Ενώ ο Ευφήμιος βρισκόταν με τον στόλο στην Αφρική, έμαθε ότι ο Αυτοκράτορας Μιχαήλ Β´ είχε αποφασίσει να τον καθαιρέσει. Τότε ο Ευφήμιος εξεγέρθηκε, αυτοανακηρύχθηκε «αυτοκράτορας της Σικελίας» και σκότωσε τον κυβερνήτη της Σικελίας. Ως αποτέλεσμα, ο Μιχαήλ Β´ έστειλε δυνάμεις του να ανακαταλάβουν τη Σικελία, οπότε ο Ευφήμιος προσκάλεσε τους Μουσουλμάνους της Βόρειας Αφρικής να τον βοηθήσουν. Ο ίδιος σκοτώθηκε μαχόμενος, αλλά το ουσιώδες ήταν ότι οι Μουσουλμάνοι παρέμειναν και κατείχαν τη Σικελία επί δύο αιώνες. Αν λοπόν η Σικελία αναφερόταν τότε ως «η νήσος του Ευφημίου», αυτή η φράση στη λατινική αποδίδεται ως insula Euphemii. Η εικασία είναι ότι η φράση αυτή παραφθάρηκε τοπικά βαθμιαία σε "insula Femi", μετά σε "insula Fimi", και κατόπιν στη σικελική διάλεκτο στο σημερινό Isula di Fimmini, από όπου και η ιταλική ονομασία Isola delle Femmine για το νησάκι αντί της Σικελίας. Το βέβαιο είναι ότι οι κάτοικοι του Δήμου Ιζόλα ντελλέ Φεμμίνε θυμούνται την ιστορία του Ευφημίου, όπως αποδεικνύεται από την ύπαρξη οδού με ονομασία «Lungomare Eufemio», του Ξενοδοχείου «Eufemia», ακόμα και της τοπικής ποδοσφαιρικής ομάδας «Eufemia».

Μια άλλη, εξίσου αν όχι περισσότερο πιθανή, προέλευση για την ονομασία ανάγεται στην κατασκευή μιας tonnara (από τη λέξη tonno, που στην ιταλική όπως και στην ελληνική σημαίνει το ομώνυμο ψάρι), δηλαδή ενός μεγάλου διχτυού που στήθηκε ανάμεσα στο νησάκι και τη σικελική ακτή. Το δίχτυ αυτό αποσκοπούσε στη σύλληψη τόνων που περνούσαν από εκείνο το στενό. Κάποια ίχνη τέτοιων κατασκευών παραμένουν και σήμερα στη Σικελία. Η χρονολογία της εγκαταστάσεώς του είναι άγνωστη, αλλά υπήρχε ήδη κατά τη Νορμανδική κατοχή της Σικελίας (1061-1189), οπότε πιθανότατα κατασκευάσθηκε κατά τη μουσουλμανική κυριαρχία (902-1061). Κατά την παράδοση, η tonnara αποκλήθηκε από τους Άραβες  «στόμιο»/«στόμα» εξαιτίας του σχήματος του διχτυού, που στην αραβική γλώσσα είναι «φιμ». Το «φιμ» εκλατινίσθηκε ως fimis και τελικώς παραφθάρηκε σε "fimi". Το έτος 1176 ο Γουλιέλμος Β΄ της Σικελίας παρεχώρησε μεγάλες εκτάσεις γης στο Αββαείο στο Μονρεάλε. Το σχετικό έγγραφο περιέχει την εξής φράση: «... cum omnibus iusticis et pertinentiis suis eidem onasterio concedimus et donamus tunnarium quoque quae est in insula quae dicitur Fimi prope Portum Gali».«Editto Reale Privilegio di Guglielmo II, Re di Sicilia», περγαμηνή νο. 15, εκδοθείσα με επιμ. Carlo Alberto Garufi στον Catalogo Illustrato del Tabulario di S. Maria Nuova in Monreale (1902), στην Biblioteca Regionale Siciliana στο Παλέρμο., που μεταφράζεται ως: «... με όλες τις ευθύνες και τα , παραχωρείται στη Μονή ως δωρεά η tonnara που βρίσκεται επί της νήσου της αποκαλουμένης Φίμι, εγγύς του λιμένος του Γάλου...». Το διάταγμα αυτό του Γουλιέλμου βρίσκεται μέχρι σήμερα στο tabularium του Καθεδρικού Ναού του Μονρεάλε. Αιώνες αργότερα η δωρεά επιβεβαιώθηκε σε ένα εκκλησιαστικό δελτίο της Αρχιεπισκοπής του Μονρεάλε το 1912, που επαναλαμβάνει ότι το διάταγμα του 1176 περιελάμβανε την tonnara, αναφέροντας ότι βρισκόταν στο νησί "Fimi" και περιγράφει τη θέση του νησιού αυτού με τα σύγχρονα τοπωνύμια. Συνεπώς αποδεικνύεται ότι τον 12ο αιώνα η ονομασία της νησίδας ήταν "Fimi". Στη σικελική διάλεκτο "fimmini" σημαίνει «γυναίκες» και είναι αρκετά πιθανό το "Fimi" να εξελίχθηκε σε "Fimmini" και το "insula Fimi" σε "Isula di Fimmini" στα σικελικά και από αυτά "Isola delle Femmine" στην ιταλική. Τον 12ο αιώνα η Σικελία ήταν πολύγλωσση. Η γλώσσα της «αυλής» των Νορμανδών επικυριάρχων πιστεύεται ότι ήταν η γαλλονορμανδική, αλλά τα επίσημα έγγραφα, ιδίως όσα σχετίζονταν με την Εκκλησία, συντάσσονταν στη λατινική, όπως αποδεικνύεται και από το διάταγμα που προαναφέρθηκε. Οι Νορμανδοί επαφίονταν κατά μεγάλο μέρος για διοικητικά και καλλιτεχνικά θέματα στον τοπικό σικελικό πληθυσμό, ο οποίος ομιλούσε αρχικώς αραβικά, λατινικά και ελληνικά, αλλά μορφές της σικελικής διαλέκτου είχαν ήδη αρχίσει να εξελίσσονται. Η σικελική αναδείχθηκε στο επίπεδο της γραπτής γλώσσας με την ίδρυση της Σικελικής Σχολής (1230-1266) από τον Φρειδερίκο Β΄. Συνέχισε να αποτελεί την κυρίαρχη γλώσσα της Σικελίας μέχρι και πολύ μετά την ενσωμάτωση της μεγαλονήσου στο Βασίλειο της Ιταλίας το 1861.

Αμφότερες οι ερμηνείες της ονομασίας, εκείνη που εκκινεί από τον Ευφήμιο και εκείνη που εκκινεί από την αραβική λέξη για το στόμα, φαίνονται πολύ πιο πιθανές από τους θρύλους που αναφέρθηκαν αρχικώς. Και καμιά από τις δύο δεν συνδέεται με γυναίκες. Ο ομώνυμος οικισμός αναφερόταν ως Τοννάρα (Tonnara) προτού γίνει ανεξάρτητος δήμος, οπότε θα ήταν φυσικό να υιοθετήσει την ονομασία Ιζόλα ντελλέ Φεμμίνε με δεδομένους τους ιστορικούς δεσμούς του με το ομώνυμο δίχτυ και το νησάκι.

 Μετανάστευση και δεσμοί με την Καλιφόρνια 
Από τον ύστερο 19ο αιώνα μεγάλοι αριθμοί Σικελών μετανάστευσαν για οικονομικούς λόγους στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής και ιδίως στην Καλιφόρνια. Οι μετανάστες από Ιζόλα ντελλέ Φεμμίνε προσελκύσθηκαν από τρεις πόλεις, εξαιτίας των καλών προοπτικών της εμπορικής αλιείας και το σχεδόν μεσογειακό και ήπιο κλίμα τους. Αρχικώς μετενάστευσαν στο Πίτσμπουργκ, μετά στο Μαρτίνεζ και αργότερα στο Μοντερέι. Σήμερα ο Δήμος της Ιζόλα ντελλέ Φεμμίνε είναι «αδελφοποιημένος» και με τις τρεις αυτές πόλεις. Η μετανάστευση συνεχίσθηκε και κατά το μεγαλύτερο μέρος του 20ού αιώνα, με αποτέλεσμα σημαντικό μέρος του πληθυσμού των τριών πόλεων να κατάγεται από τη σικελική πόλη. Αμφότεροι οι γονείς του γεννημένου στο Μαρτίνεζ κορυφαίου παίκτη του μπέιζμπολ (και συζύγου της Μέριλιν Μονρόε) Τζο Ντι Μάτζιο γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στην Ιζόλα ντελλέ Φεμμίνε.

Σε ανάμνηση των δεσμών των Σικελών οικιστών του Πίτσμπουργκ με το ψάρεμα, ο Φρανκ Βιτάλε, απόγονος των πρώτων μεταναστών φιλοτέχνησε το ορειχάλκινο άγαλμα ενός ψαρά σε φυσικό μέγεθος, που βρίσκεται στη μαρίνα του Πίτσμπουργκ και συνοδεύεται από μία πλάκα με τα ονόματα των πρώτων Σικελών μεταναστών που έφθασαν εκεί. Με τη βοήθεια του γλύπτη, ένα αντίγραφο του αγάλματος κοσμεί σήμερα την «Πλατεία του Πίτσμπουργκ» στην Ιζόλα ντελλέ Φεμμίνε.

 Δεσμοί με τη Μαφία 
Με απόφαση του επάρχου του Παλέρμο (Decreto del Prefetto di Palermo prot. 1508 / 2012 / Area O.S.P. 1) της 16ης Νοεμβρίου 2012Amministratori - Commissione Straordinaria , ο Δήμαρχος και το δημοτικό συμβούλιο της Ιζόλα ντελλέ Φεμμίνε απαλλάχθηκαν των καθηκόντων τους εξαιτίας διεισδύσεων και ελέγχου από τη Μαφία. Αντικαταστάθηκαν από τριμελή ειδική επιτροπή και προκηρύχθηκαν έκτακτες εκλογές για τον συγκεκριμένο δήμο, που έλαβαν χώρα στις 16 και 17 Νοεμβρίου 2014. Από αυτές εκλέχθηκε δήμαρχος ο Στέφανο Μπολόνια.Amministrazione comunale Isola delle Femmine

Παραπομπές

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Επίσημος ιστότοπος

Ιζολα ντελλε Φεμιν