Δραγουμάνος της Πύλης

Ο δραγουμάνος της Υψηλής Πύλης (οθωμανικά τουρκικά: , ), δραγομάνος του Αυτοκρατορικού Συμβουλίου (tercümân-ı dîvân-ı hümâyûn) ή απλά μέγας δραγουμάνος (tercümân başı) ήταν ο ανώτερος διερμηνέας της οθωμανικής κυβέρνησης και ο de facto αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών. Από την ίδρυση της θέσης το 1661 μέχρι το ξεκίνημα της Ελληνικής Επανάστασης το 1821, το αξίωμα καταλήφθηκε από Φαναριώτες και ήταν ένας από τους βασικούς πυλώνες της φαναριώτικης εξουσίας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.

 Ιστορία 
Στην Οθωμανική Αυτοκρατορία η ύπαρξη επίσημων διερμηνέων ή δραγομάνων Η ελληνική απόδοση της λέξης δραγουμάνος ή δραγομάνος ετυμολογείται από την ιταλική απόδοση  του αραβικού , οθωμανικά . μαρτυρείται από τις αρχές του 16ου αι. Ήταν μέρος του επιτελείου του επικεφαλής γραμματέα (reis ül-küttab), ο οποίος ήταν υπεύθυνος για τις εξωτερικές υποθέσεις στο Αυτοκρατορικό Συμβούλιο. Καθώς λίγοι Οθωμανοί Τούρκοι μάθαιναν κάποτε ευρωπαϊκές γλώσσες, από τα πρώτα χρόνια η πλειονότητα αυτών των ανδρών ήταν χριστιανικής καταγωγής – κυρίως Αυστριακοί, Ούγγροι, Πολωνοί και Έλληνες. 

δεξιά|μικρογραφία| Απεικόνιση μεγάλου δραγομάνου , από έναν ανώνυμο Έλληνα καλλιτέχνη, στην Κωνσταντινούπολη.

Το 1661 ο μέγας βεζίρης Aχμέντ Κιοπρουλού διόρισε τον Έλληνα Παναγιώτη Νικούσιο ως μέγα δραγομάνο στο Αυτοκρατορικό Συμβούλιο. Τον διαδέχθηκε με τη σειρά του το 1673 ένας άλλος Έλληνας, ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος.   Αυτοί οι άνδρες ξεκίνησαν μια παράδοση, όπου σχεδόν όλοι οι μετέπειτα μεγάλοι δραγομάνοι της Πύλης ήταν ελληνικής καταγωγής, ή εξελληνισμένοι Βαλκάνιοι χριστιανοί, και μέλη ενός μικρού κύκλου 12 φαναριώτικων οικογενειών, όπως οι οικογένειες Μουρούζη (6 μέλη), Καρατζά (6 μέλη), Σούτσου (5 μέλη), Μαυροκορδάτου (4 μέλη), Γκίκα (4 μέλη), Καλλιμάχη (3 μέλη), Υψηλάντη (2 μέλη).   Πολλοί από τους Φαναριώτες είχαν υπηρετήσει στο παρελθόν στα επιτελεία των ευρωπαϊκών πρεσβειών στην Κωνσταντινούπολη.  Ο Νικούσιος, για παράδειγμα, είχε προηγουμένως (και για ένα διάστημα ταυτόχρονα) υπηρετήσει ως μεταφραστής στην Αυστριακή πρεσβεία. 

Όλοι οι δραγομάνοι έπρεπε να είναι ικανοί στις «τρεις γλώσσες» (): αραβικά, περσικά και τουρκικά που χρησιμοποιούνταν συνήθως στην αυτοκρατορία, καθώς και σε ορισμένες ξένες γλώσσες (συνήθως γαλλικά και ιταλικά),  αλλά οι ευθύνες του δραγομάνου της Πύλης ξεπερνούσαν τις ευθύνες ενός απλού διερμηνέα, και ήταν μάλλον αυτές ενός υπουργού υπεύθυνου για την καθημερινή διεξαγωγή των εξωτερικών υποθέσεων.  Ως εκ τούτου, η θέση ήταν το υψηλότερο δημόσιο αξίωμα στη διάθεση των μη μουσουλμάνων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. 

Ο Νικούσιος και οι διάδοχοί του κατάφεραν να αποδώσουν στο αξίωμά τους μια σειρά από μεγάλα προνόμια, όπως φοροαπαλλαγή για τους ίδιους, τους γιους τους και 20 μέλη της ακολουθίας τους· απαλλαγή από όλα τα τελωνειακά τέλη για είδη που προορίζονται για προσωπική τους χρήση· ασυλία από όλα τα δικαστήρια εκτός από αυτό του μεγάλου βεζίρη· άδεια να ντύνονται με τα ίδια καφτάνια με τους Οθωμανούς αξιωματούχους, και να χρησιμοποιούν γούνα ερμίνας ή την άδεια να ιππεύουν. Αυτά έκαναν τη θέση ιδιαίτερα περιζήτητη, και αντικείμενο των βλέψεων και των ανταγωνισμών των Φαναριωτών.  Ο μισθός του δραγομάνου της Πύλης ανερχόταν σε 47.000 γρόσια ετησίως. 

Η επιτυχία της θέσης οδήγησε στη δημιουργία μιας παρόμοιας θέσης, αυτή του δραγομάνου του Στόλου, το 1701.    Η θέση αυτή συχνά χρησίμευε ως σκαλοπάτι για το αξίωμα του μεγάλου δραγομάνου.  Υπήρχαν επίσης κατώτεροι δραγομάνοι για συγκεκριμένες δικαιοδοσίες, για παράδειγμα για τον Οθωμανικό στρατό ή για το εγιαλέτι του Μοριά, αλλά αυτές οι θέσεις δεν επισημοποιήθηκαν ποτέ με τον ίδιο τρόπο.  Από το 1711 πολλοί πρώην μεγάλοι δραγομάνοι ή δραγομάνοι του Στόλου διορίστηκαν σε θέση πρίγκιπα (Βοεβόδα / Οσποδάρου) των παραδουνάβιων ηγεμονιών της Βλαχίας και της Μολδαβίας. Αυτά τα τέσσερα αξιώματα αποτέλεσαν το θεμέλιο της φαναριώτικης κυριαρχίας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.  

Οι Φαναριώτες διατήρησαν αυτή την προνομιακή θέση μέχρι το ξεκίνημα της Ελληνικής Επανάστασης το 1821: ο τότε δραγομάνος της Πύλης Κωνσταντίνος Μουρούζης αποκεφαλίστηκε, και ο διάδοχός του, Σταυράκης Αναγνώστου, απολύθηκε και εξορίστηκε το 1822.   Στη συνέχεια, η θέση του μεγάλου δραγομάνου αντικαταστάθηκε από ένα μεταφραστικό γραφείο σαν συντεχνία, το οποίο στελεχώθηκε αρχικά από προσήλυτους όπως ο Ισάκ εφέντι, αλλά γρήγορα αποκλειστικά από μουσουλμάνους Τούρκους που μιλούσαν άπταιστα ξένες γλώσσες.  

 Κατάλογος Δραγομάνων της Πύλης 
ΌνομαΕικόναΘητείαΣημειώσειςΠαναγιώτης Νικούσιος1661–1673Αλέξανδρος Μαυροκορδάτοςο εξ απορρήτων101x101εσ1673–1683, 1685–1709Νικόλαος Μαυροκορδάτος121x121εσ1689–1709Γιος του Αλεξάνδρου. Μετέπειτα πρίγκιπας της Μολδαβίας (1711–1715) και πρίγκιπας της Βαλαχίας (1715–1716, 1719–1730)Ιωάννης Μαυροκορδάτος1709–1717Γιος του Αλεξάνδρου. Μετέπειτα καϊμακάμης της Μολδαβίας (1711) και πρίγκιπας της Βαλαχίας (1716–1719)Γρηγόριος Β΄ Γκίκας137x137εσ1717–1727Μετέπειτα πρίγκιπας της Μολδαβίας (1726–1733, 1735–1739, 1739–1741, 1747–1748) και της Βαλαχίας (1733–1735, 1748–1752)Αλέξανδρος Γκίκας1727–17401η φοράΙωάννης Θ. Καλλιμάχης159x159εσ1741–17501η φοράΜατθαίος Γκίκας126x126εσ1751–1752Γιος του Γρηγορίου. Μετέπειτα πρίγκιπας της Βαλαχίας (1752–1753) και της Μολδαβίας (1753–1756)Ιωάννης Θ. Καλλιμάχης159x159εσ1752–17582η φορά. Μετέπειτα πρίγκιπας της Μολδαβίας (1758–1761)Γρηγόριος Γ΄ Γκίκας130x130εσ1758–1764Γιος του Αλεξάνδρου. Μετέπειτα πρίγκιπας της Μολδαβίας (1764–1767, 1774–1782) και της Βαλαχίας (1768–1769)Γεώργιος Καρατζάς1764–1765Σκαρλάτος Καρατζάς1765–1768Γιος του Γεωργίου. 1η φορά.Νικόλαος Σούτσος1768–1769Μιχάιλ Ρακοβίτσα167x167εσ1769–1770Μετέπειτα πρίγκιπας της Μολδαβίας (1703–1705, 1707–1709, 1716–1726) και της Βαλαχίας (1730–1731, 1741–1744)Σκαρλάτος Καρατζάς1770–17742η φοράΑλέξανδρος Υψηλάντης153x153εσ1774Μετέπειτα πρίγκιπα της Βαλαχίας (1774–1782, 1796–1797) και της Μολδαβίας (1786–1788)Κωνσταντίνος Μουρούζης129x129εσ1774–1777Προηγουμένως δραγομάνος του Στόλου (1764–1765). Μετέπειτα πρίγκιπας της Μολδαβίας (1777–1782)Νικόλαος Καρατζάς1777–1782Γιος του Σκαρλάτου. Μετέπειτα πρίγκιπας της Βαλαχίας (1782–1783)Μιχαήλ Δράκος Σούτσος155x155εσ1782–1783Μετέπειτα πρίγκιπας της Βαλαχίας (1783–1786, 1791–1793, 1801–1802) και της Μολδαβίας (1793–1795)Αλέξανδρος Μαυροκορδάτοςο Φιραρής164x164εσ1782–1783Μετέπειτα πρίγκιπας της Μολδαβίας (1785–1786)Αλέξανδρος Καλλιμάχης162x162εσ1785–17881η φορά.Μανουήλ Καρατζάς1788–1790Αλέξανδρος Μουρούζης128x128εσ1790–1792Γιος του Κωνσταντίνου. Μετέπειτα πρίγκιπας της Μολδαβίας (1792, 1802–1806, 1806–1807) και της Βαλαχίας (1793–1796, 1799–1801).Γεώργιος Μουρούζης1792–1794Γιος του Κωνσταντίνου. 1η φορά.Αλέξανδρος Καλλιμάχης162x162εσ1794–17952η φορά. Μετέπειτα πρίγκιπας της Μολδαβίας (1795–1799)Γεώργιος Μουρούζης1795–17962η φορά.Κωνσταντίνος Υψηλάντης114x114εσ1796–1799Γιος του Αλεξάνδρου. Μετέπειτα πρίγκιπας της Μολδαβίας (1799–1801) και της Βαλαχίας (1802–1806).Αλέξανδρος Ν. Σούτσος127x127εσ1799–1801Γιος του Νικολάου. Προηγουμένως δραγομάνος του Στόλου (1797–1799). Μετέπειτα πρίγκιπας της Μολδαβίας (1801–1802) και της Βαλαχίας (1819–1821).Σκαρλάτος Καλλιμάχης131x131εσ1801–1806Μετέπειτα πρίγκιπας της Μολδαβίας (1806, 1812–1819).Αλέξανδρος Μ. Σούτσος1802–1807Αλέξανδρος Χαντζερής105x105εσ1806–1807Μετέπειτα πρίγκιπας της Μολδαβίας (1807).Ιωάννης Γ. Καρατζάς122x122εσ1807–18081η φορά.Ιωάννης Ν. Καρατζάς1808Προηγουμένως δραγομάνος του Στόλου (1799–1800).Δημήτριος Μουρούζης1808–1812Μεγαλύτερος αδελφός του Παναγιώτη. Το 1812 έλαβε μέρος στις διαπραγματεύσεις που τελείωσαν τον πόλεμο με τη Ρωσία. Οι Οθωμανοί δυσαρεστήθηκαν με τη ρύθμιση ειρήνης όταν ο Ναπολέων Α΄ ξεκίνησε την εισβολή του στη Ρωσία τον Ιούνιο, και ο Μουρούζης θεωρήθηκε ύποπτος για  προώθηση των ρωσικών συμφερόντων. Εκτελέστηκε συνοπτικά στο ανάκτορο Τοπκαπί.Παναγιώτης Μουρούζης1809–1812Νεότερος αδελφός του Δημητρίου. Προηγουμένως δραγομάνος του Στόλου (1803–1806).Ιωάννης Γ. Καρατζάς122x122εσ18122η φορά. Μετέπειτα πρίγκιπας της Βαλαχίας (1812–1819).Ιάκωβος Αργυρόπουλος1812–1817Προηγουμένως δραγομάνος του Στόλου (1809)Μιχαήλ Βόδας Σούτσος138x138εσ1817–1819Μετέπειτα πρίγκιπας της Μολδαβίας (1819–1821)Κωνσταντίνος Αλ. Μουρούζης1821Σταυράκης Αριστάρχης (γενν. 1770)1821–1822

 Σημειώσεις 

 Παραπομπές 

 Πηγές 
 Koromilas, G. D. (1933a). "Καλλιμάχης". Μεγάλη Ἐλληνικὴ Ἐγκυκλοπαιδεῖα, Τόμος Δέκατος Τρίτος. Ἴλιτζα – Καστέλλιον (in Greek). Athens: Pyrsos Co. Ltd. pp. 572–573.
 Koromilas, G. D. (1933b). "Καρατζᾶς". Μεγάλη Ἐλληνικὴ Ἐγκυκλοπαιδεῖα, Τόμος Δέκατος Τρίτος. Ἴλιτζα – Καστέλλιον (in Greek). Athens: Pyrsos Co. Ltd. p. 810. 





 Patrinelis, C. G. (2001). "The Phanariots Before 1821". Balkan Studies. 42 (2): 177–198. ISSN 2241-1674.
 Stamatiadis, Epameinondas (1865). Βιογραφίαι τῶν Ἑλλήνων Μεγάλων Διερμηνέων τοῡ Ὀθωμανικοῡ Κράτους [Biographies of the Greek Great Dragomans of the Ottoman State] (in Greek). Athens: K. Tefarikis.
 Vakalopoulos, Apostolos E. (1973). Ιστορία του νέου ελληνισμού, Τόμος Δ′: Τουρκοκρατία 1669–1812 – Η οικονομική άνοδος και ο φωτισμός του γένους (Έκδοση Β′) [History of modern Hellenism, Volume IV: Turkish rule 1669–1812 – Economic upturn and enlightenment of the nation (2nd Edition)] (in Greek). Thessaloniki: Emm. Sfakianakis & Sons.
 Vellianitis, Th. (1931). "Μουρούζης". Μεγάλη Ἐλληνικὴ Ἐγκυκλοπαιδεῖα, Τόμος Δέκατος Ἕβδομος. Μεσοποταμία – Μωψ (in Greek). Athens: Pyrsos Co. Ltd. pp. 424–426.
 Vellianitis, Th. (1934). "Χαντζερῆς, Ἀλέξανδρος". Μεγάλη Ἐλληνικὴ Ἐγκυκλοπαιδεῖα, Τόμος Δέκατος Τέταρτος. Φιλισταῖοι – Ὠώδης (in Greek). Athens: Pyrsos Co. Ltd. p. 466.

Κατηγορία:Διεθνείς σχέσεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας
Κατηγορία:Φαναριώτες
Κατηγορία:Διερμηνείς της Υψηλής Πύλης
Κατηγορία:Λήμματα που περιέχουν κείμενο στα ιταλικά