Κατάργηση του οθωμανικού σουλτανάτου

Η Κατάργηση του οθωμανικού σουλτανάτου (Τουρκικά: Saltanatın kaldırılması) από τη Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας έγινε την 1η Νοεμβρίου 1922 και τερμάτισε την Οθωμανική Αυτοκρατορία, η οποία είχε διαρκέσει περίπου από το 1299. 

Στις 11 Νοεμβρίου 1922, στη Διάσκεψη της Λωζάνης, αναγνωρίστηκε η κυριαρχία της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης που ασκούσε η κυβέρνηση στην Άγκυρα επί της Τουρκίας. Ο τελευταίος σουλτάνος, ο Μωάμεθ ΣΤ΄, αναχώρησε από την οθωμανική πρωτεύουσα, την Κωνσταντινούπολη, στις 17 Νοεμβρίου 1922 με το θωρηκτό HMS Malaya. Η νομική θέση εδραιώθηκε με την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάνης στις 24 Ιουλίου 1923 και την ανακήρυξη της Δημοκρατίας της Τουρκίας στις 29 Οκτωβρίου 1923. Τον Μάρτιο του 1924, το Χαλιφάτο καταργήθηκε, σηματοδοτώντας το τέλος της Οθωμανικής επιρροής.

Υπόβαθρο
Η είσοδος των Οθωμανών στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο με τις Κεντρικές Δυνάμεις σημειώθηκε στις 11 Νοεμβρίου 1914. Το θέατρο της Μέσης Ανατολής του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου έληξε με την υπογραφή της Συνθήκης του Μούδρου στις 30 Οκτωβρίου 1918. Η Κατοχή της Κωνσταντινούπολης από βρετανικές, γαλλικές και ιταλικές δυνάμεις συνέβη στις 13 Νοεμβρίου 1918.

Η διχοτόμηση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ξεκίνησε με τη Συνθήκη του Λονδίνου (1915) και συνεχίστηκε με πολλαπλές συμφωνίες, κυρίως μονομερείς μεταξύ των Συμμάχων. Τα βρετανικά στρατεύματα άρχισαν να καταλαμβάνουν τα βασικά κτίρια της Αυτοκρατορίας και να συλλαμβάνουν εθνικιστές μετά την εγκαθίδρυση της στρατιωτικής εξουσίας τη νύχτα της 15ης Μαρτίου 1920. Στις 18 Μαρτίου 1920 το οθωμανικό κοινοβούλιο συνεδρίασε και έστειλε διαμαρτυρία στους Συμμάχους ότι ήταν απαράδεκτο να συλληφθούν πέντε των μελών του. Αυτή ήταν η τελευταία συνεδρίαση του οργάνου και σήμανε το τέλος του οθωμανικού πολιτικού συστήματος. Ο Σουλτάνος Μωάμεθ ΣΤ΄ διέλυσε τη Γενική Συνέλευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στις 11 Απριλίου 1920. Η κυβέρνηση της Κωνσταντινούπολης, με τη γραφειοκρατία, αλλά χωρίς το κοινοβούλιο, έμεινε ενεργή με τον Σουλτάνο ως λήπτη των αποφάσεων.

Η Συνθήκη των Σεβρών στις 10 Αυγούστου 1920 οριστικοποίησε τη διχοτόμηση της Αυτοκρατορίας. Εκείνη την εποχή, κατά κύματα, περίπου 150 πολιτικοί εξορίστηκαν στη Μάλτα. Το τουρκικό εθνικό κίνημα, με επικεφαλής τον Μουσταφά Κεμάλ, ίδρυσε τη Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας στην Άγκυρα στις 23 Απριλίου 1920.

Η Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας διεξήγαγε τον Τουρκικό Πόλεμο της Ανεξαρτησίας. Ο πόλεμος ήταν ενάντια στη μοναρχική κυβέρνηση της Κωνσταντινούπολης.Turkish War of Independence. All About Turkey. Retrieved on 12 August 2013. Ο σουλτάνος Μεχμέτ ΣΤ΄ ήταν ο χαλίφης. Η κυβέρνηση της Κωνσταντινούπολης, χωρίς κοινοβούλιο, σχημάτισε το Κουβά-γι Ινζιμπατίγιε, γνωστό ως «Στρατός του Χαλιφάτου», για να πολεμήσει εναντίον του Κουβά-γι Μιλλιγιέ της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης.

Συγκρούσεις σημειώθηκαν στο Μπολού, στο Ντιούζτσε, στο Χεντέκ, στο Ανταπαζαρί, μαζί με τις άλλες εξεγέρσεις κατά τη διάρκεια του Τουρκικού Πολέμου της Ανεξαρτησίας. Ο στρατός του Χαλιφάτου ήταν συμπαθητικός προς το χαλιφάτο, εξ ου και το όνομα, και οπλισμένος από τους Βρετανούς. Ο στρατηγικός στόχος του στρατού του Χαλιφάτου και των Βρετανών ήταν να αποτρέψουν την προέλαση των Εθνικών Δυνάμεων προς τα στενά του Βοσπόρου. Ο Στρατός του Χαλιφάτου ηττήθηκε από τους Κουβά-γι Μιλλιγιέ. Αν και το Κουβά-γι Μιλλιγιέ θεωρήθηκε ως το πρώτο βήμα αντίστασης στην απελευθέρωση της Τουρκίας, ο παράτυπος πόλεμος εγκαταλείφθηκε αργότερα. Πριν ξεκινήσει ο ελληνικός πόλεμος, ο Κουβά-γι Μιλλιγιέ έγινε ο σπόρος ενός οργανωμένου τουρκικού στρατού, ο οποίος στη συνέχεια έγινε οι Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις με την ανακήρυξη της Δημοκρατίας.

 Τέλος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας
Η κυριαρχία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ενσωματώθηκε στη δυναστεία του Οσμάν Α΄, ο οποίος ήταν ο ιδρυτής και ο συνονόματός της. Η οικογένειά του κυβέρνησε από το 1299 με αδιάσπαστη καταγωγή σε όλη την ιστορία της αυτοκρατορίας. Ο Οθωμανός σουλτάνος διατήρησε την ανώτατη εξουσία επί της πολιτείας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο σουλτάνος ήταν ο μοναδικός και απόλυτος αντιβασιλέας της αυτοκρατορίας, αρχηγός κράτους και αρχηγός κυβέρνησης. Οι μεγάλοι βεζίρηδες και το πολίτευμα που καθιέρωσε το Οθωμανικό Σύνταγμα λειτουργούσαν κατά την ευχαρίστηση του σουλτάνου.

Πρόσκληση των Συμμάχων δόθηκε και στις κυβερνήσεις της Κωνσταντινούπολης και της Άγκυρας να εμφανιστούν στη Διάσκεψη της Λωζάνης. Ο Μουσταφά Κεμάλ ήταν αποφασισμένος ότι στη διάσκεψη θα εκπροσωπηθεί μόνο η κυβέρνηση της Άγκυρας. Την 1η Νοεμβρίου 1922, η Μεγάλη Εθνοσυνέλευση δήλωσε ότι η κυβέρνηση του Σουλτανάτου της Κωνσταντινούπολης δεν ήταν πλέον ο νόμιμος εκπρόσωπος. Η Μεγάλη Εθνοσυνέλευση αποφάσισε επίσης ότι η Κωνσταντινούπολη δεν ήταν η πρωτεύουσα του έθνους από την κατοχή της από τους Συμμάχους.

Επιπλέον, διακήρυξαν ότι το Σουλτανάτο επρόκειτο να καταργηθεί. Η κατάργηση του σουλτανάτου έβαλε τέλος στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Αφού άκουσε το ψήφισμα, ο Μωάμεθ ΣΤ΄ αναζήτησε καταφύγιο στο βρετανικό πολεμικό πλοίο Malaya στις 17 Νοεμβρίου.Who's Who – Sultan Mehmed VI. First World War.com (22 August 2009). Retrieved on 2013-08-12. Οι εναπομείναντες υπουργοί στην κυβέρνησή του αποδέχθηκαν τη νέα πολιτική πραγματικότητα. Δεν υπάρχει επίσημο έγγραφο που να κήρυξε το κράτος συνθηκολογημένο από την Οθωμανική Κυβέρνηση ή τον σουλτάνο. το σύστημα επιλύεται από μόνο του. Η Διάσκεψη της Λωζάνης, στις 11 Νοεμβρίου 1922, αναγνώρισε την κυριαρχία της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης της Τουρκίας που αντικατέστησε την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ο τελευταίος σουλτάνος, ο Μωάμεθ ΣΤ΄, αναχώρησε από την Κωνσταντινούπολη στις 17 Νοεμβρίου 1922.

Παρουσιάστηκε ένας κατάλογος 600 ονομάτων στη Διάσκεψη της Λωζάνης, τα οποία επρόκειτο να χαρακτηριστούν persona non grata. Η λίστα, η οποία είναι ένα Who's WhoWho's Who της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, είχε σκοπό την εξάλειψη της άρχουσας ελίτ των Οθωμανών. Οι διαπραγματεύσεις στη Λωζάνη περιόρισαν τον αριθμό σε 150 και η συνθήκη υπογράφηκε στις 24 Ιουλίου 1923.

Η Οθωμανική δυναστεία ενσάρκωσε το Οθωμανικό Χαλιφάτο από τον δέκατο έκτο αιώνα, ξεκινώντας από τη βασιλεία του Σελίμ Α΄. Ο αρχηγός της οθωμανικής οικογένειας διατήρησε τον τίτλο του χαλίφη, την εξουσία πάνω σε όλους τους Μουσουλμάνους, καθώς ο ξάδερφος του Μωάμεθ, Αμπντούλ Μετζίτ Β΄ πήρε τον τίτλο. Η Οθωμανική δυναστεία έμεινε ως πολιτικο-θρησκευτικός διάδοχος του Μωάμεθ και ηγέτης ολόκληρης της μουσουλμανικής κοινότητας χωρίς σύνορα σε μια μετα-Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ο τίτλος του Αμπντούλ Μετζίτ Β΄ αμφισβητήθηκε το 1916 από τον ηγέτη της Αραβικής Εξέγερσης, βασιλιά Χουσεΐν μπιν Άλι της Χετζάζ, ο οποίος κατήγγειλε τον Μωάμεθ Ε΄, αλλά το βασίλειό του ηττήθηκε και προσαρτήθηκε από τον Ιμπν Σαούντ το 1925.

Έλληνες, Βούλγαροι και Σέρβοι υπήκοοι εγκατέλειψαν την αυτοκρατορία κατά την παρακμή και τον εκσυγχρονισμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (1828–1908), ενώ οι Αλβανοί και Αρμένιοι (αρμενικό εθνικό κίνημα και Πρώτη Δημοκρατία της Αρμενίας) έφυγαν ή σκοτώθηκαν κατά την ήττα και τη διάλυση της την Οθωμανική Αυτοκρατορία (1908–1922). Μέχρι το 1922 οι περισσότεροι από τους εναπομείναντες κατοίκους της Τουρκίας ήταν μουσουλμάνοι είτε τουρκικής είτε κουρδικής εθνότητας. Η Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας αυτοανακηρύχθηκε Δημοκρατία της Τουρκίας στις 29 Οκτωβρίου 1923.

Υπήρχαν μέλη της Οθωμανικής δυναστείας που βρίσκονταν στην Τουρκία μετά την ανακήρυξη της δημοκρατίας. Ένας κατάλογος εξορίας δημιουργήθηκε επίσης και τέθηκε σε ισχύ από τη Δημοκρατία της Τουρκίας} στις 23 Απριλίου 1924 (αναθεωρήθηκε την 1η Ιουνίου 1924) που περιελάμβανε τα ονόματα 120 οπαδών της έκπτωτης Οθωμανικής δυναστείας.

Παραπομπές

 Σημειώσεις 

 Βιβλιογραφία 


Κατηγορία:Τουρκικός Πόλεμος της Ανεξαρτησίας
Κατηγορία:Οθωμανοί Σουλτάνοι