Ο μαγνητιστής (Χόφμαν)

Ο μαγνητιστής () είναι νουβέλα του Ε. Τ. Α. Χόφμαν που γράφτηκε το καλοκαίρι του 1813 στην κατεχόμενη από τον Ναπολέοντα Δρέσδη και δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 1814 στον δεύτερο τόμο της συλλογής Φαντασίες εμπνευσμένες από τη μανιέρα του Καλό. 

Στο έργο, ο Χόφμαν, κατά δική του παραδοχή, ανέλαβε το καθήκον να αποκαλύψει τη «σκοτεινή πλευρά» της θεωρίας του Φραντς Άντον Μέσμερ περί «ζωικού μαγνητισμού», που είχε προσελκύσει πολλούς θιασώτες κατά την περίοδο 1780 έως 1850, και των ατόμων που την ασκούσαν για ιατρικούς και άλλους σκοπούς και ονομάζονταν μαγνητιστές.

Το έργο ξεχωρίζει για την ασυνήθιστα περίπλοκη δομή και το τραγικό τέλος, στο οποίο όλοι οι χαρακτήρες πεθαίνουν, εκτός από τον δαιμονικό μαγνητιστή. 

Λίγα χρόνια αργότερα, ο Χόφμαν επέστρεψε στο θέμα και ξαναδιηγήθηκε την ιστορία με πιο αισιόδοξο πνεύμα - στη νουβέλα Ο μυστηριώδης επισκέπτης της συλλογής Οι αδελφοί του Σεραπίωνος.

 Δομή 
Η νουβέλα αποτελείται από πέντε μέρη με τίτλους: Όνειρο… ψέμα!, Επιστολή της Μαρίας προς την Αντελγκούντα, Απόσπασμα επιστολής από τον Άλμπαν στον Τέομπαλντ, Το μοναχικό κάστρο, Από το ημερολόγιο του Μπίκερτ. Το πρώτο μέρος ξεκινά και συνεχίζει στους χαλαρούς τόνους μιας χαρούμενης συνάντησης μεταξύ φίλων και συγγενών αλλά τελειώνει, σύμφωνα με μια τυπική τεχνική του Γερμανού συγγραφέα, με μια ξαφνική έκρηξη φανταστικών και ανησυχητικών στοιχείων. Στο δεύτερο και τρίτο μέρος, μέσω επιστολών, ξεκαθαρίζεται η κατάσταση που δημιουργήθηκε στην οικογένεια του βαρόνου μετά την άφιξη του μαγνητιστή. Το μοναχικό κάστρο είναι η πολύ σύντομη αναφορά ενός δικηγόρου που εμφανίζεται στη σκηνή όταν οι πρωταγωνιστές της ιστορίας έχουν ήδη πεθάνει ή τράπηκαν σε φυγή. Το τελευταίο μέρος είναι ένα απόσπασμα ημερολογίου που ανακαλύπτει την τραγική έκβαση της υπόθεσης που συνέβη στον βαρόνο και την οικογένειά του.

 Υπόθεση 

 Τα όνειρα είναι αφροί 
Στις 9 Σεπτεμβρίου, ο γέρος βαρόνος κάθεται στο σαλόνι δίπλα στο τζάκι στο κάστρο του με τα παιδιά του, τον νεαρό Ότμαρ και τη 16χρονη Μαρία, και τον παλιό του φίλο, τον ζωγράφο Φραντς Μπίκερτ, και συζητούν για την έννοια των ονείρων. Ο βαρόνος και ο ζωγράφος αντιπροσωπεύουν την παλαιότερη γενιά, επηρεασμένοι από τον ορθολογισμό του Διαφωτισμού πιστεύουν ότι τα όνειρα είναι απλώς αφρός στην επιφάνεια της ζωής. Ο Ότμαρ υπερασπίζεται το υψηλότερο νόημα των ονείρων. Έχει φέρει στο κάστρο το ίνδαλμά του, τον γιατρό Άλμπαν, ο οποίος θεράπευσε τη Μαρία από μια ασθένεια μέσω της επιρροής των ονείρων και της ύπνωσης. Ο βαρόνος περιφρονεί τις «μαγνητικές θεραπείες» και πρακτικές του Άλμπαν, «τη σπουδαιοφάνεια, τις μυστικιστικές του ομιλίες, τον τσαρλατανισμό του, πώς... μαγνητίζει τις φλαμουριές... όταν, με τα χέρια απλωμένα προς το βορρά, αντλεί δύναμη από το παγκόσμιο πνεύμα». Ο βαρόνος αφηγείται μια φρικιαστική εμπειρία στα νιάτα του όταν, κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής του εκπαίδευσης, ο Δανός ταγματάρχης του τον είχε υπνωτίσει. Ο ζωγράφος Μπίκερτ είναι επίσης δύσπιστος για τον γιατρό. 

Αλλά ο Ότμαρ σε απάντηση στην ιστορία του πατέρα του και προκειμένου να αποδείξει τη θεραπευτική δύναμή του, αφηγείται μια ιστορία από τη δική του φοιτητική ζωή: Ο φίλος του Τέομπαλντ έπεσε σε κατάθλιψη και ήταν στα πρόθυρα της παραφροσύνης όταν, κατά την απουσία του, η αρραβωνιαστικιά του ερωτεύθηκε έναν Ιταλό αξιωματικό. Ο Άλμπαν ανέλαβε να τον βοηθήσει και χρησιμοποιώντας τον μεσμερισμό, υπέταξε τη συνείδηση της κοπέλας και την έκανε να ξεχάσει τον Ιταλό. Τώρα τη νύχτα ονειρεύεται  μόνο τον Τέομπαλντ.

Λίγο πριν ο Ότμαρ τελειώσει την ιστορία του, η Μαρία λιποθυμά. Ο Άλμπαν εμφανίζεται στο σαλόνι, πιστεύει ότι πρόκειται για ένα «ασήμαντο νευρικό ατύχημα», υπνωτίζει τη Μαρία και προβλέπει ότι θα ξυπνήσει από τον «ευεργετικό» ύπνο της στις 6 η ώρα το πρωί, κάτι που ακριβώς συμβαίνει. «Άφησε με, τρομερέ άνθρωπε», καταφέρνει να ψιθυρίσει το κορίτσι πριν αποκοιμηθεί. Ο Μπίκερτ συγκρίνει τον μαγνητιστή με τον Σβέντενμποργκ και τον Καλιόστρο. 

 Επιστολή της Μαρίας στην Αντελγκούντα 
Η αφήγηση παίρνει επιστολική μορφή. Το γράμμα της Μαρίας απευθύνεται στην αδερφή του αρραβωνιαστικού της κόμη Ιππολύτου, που πολεμά τον ναπολεόντειο στρατό. Παρά τις διαβεβαιώσεις για την πίστη της στον Ιππόλυτο, η Μαρία διακατέχεται από ένα ρεύμα ενθουσιασμού για τον Άλμπαν, που αποκαλεί «μέντορα και αφέντη» της. Το απόσπασμα δεν αφήνει καμία αμφιβολία ότι τόσο ο Ότμαρ όσο και η Μαρία είναι εντελώς υποταγμένοι στη θέληση του μαγνητιστή.

 Επιστολή του Άλμπαν στον Τέομπαλντ 
Εδώ αποκαλύπτονται οι κρυφές σκέψεις του μυστηριώδους μαγνητιστή. Ο Άλμπαν βλέπει την πρακτική του ως έναν τρόπο για να διεισδύσει στα μυστικά της φύσης και στην ψυχή του άλλου. Η τεχνική της ψυχικής χειραγώγησης του δίνει δύναμη πάνω στους άλλους ανθρώπους. Δεν κρύβει την κυνική του πρόθεση να κάνει τη Μαρία να τον ερωτευτεί, υποτάσσοντας τη θέλησή της με τη βοήθεια τεχνικών ύπνωσης και ανυπομονεί για την επιστροφή του Ιππόλυτου από το στρατό για να μπει σε ανταγωνισμό μαζί του για τη Μαρία.

 Το μοναχικό κάστρο 
Η αφήγηση επιστρέφει σε πρώτο πρόσωπο. Ο αφηγητής (σε άλλες ιστορίες της συλλογής αποκαλούμενος Ενθουσιώδης ταξιδιώτης) φτάνει στο εγκαταλελειμμένο κάστρο του βαρόνου και παρευρίσκεται στην κηδεία του Μπίκερτ, ο οποίος ζει μόνος στο κάστρο τα τελευταία τρία χρόνια. Στους τελευταίους του πίνακες απεικονίζει την αποκρουστική εικόνα ενός δαίμονα που κοιτάζει ένα κορίτσι που κοιμάται.

Ο αφηγητής ενδιαφέρεται για την τύχη των κατοίκων του κάστρου. Έχοντας εγκατασταθεί στο κάστρο (ως εκπρόσωπος του νέου ιδιοκτήτη), αρχίζει να τακτοποιεί τα χαρτιά του Μπίκερτ και βρίσκει το ημερολόγιό του που περιγράφει εν συντομία την καταστροφή της οικογένειας του βαρόνου. 

 Από το ημερολόγιο του Μπίκερτ 
Σε σύντομες καταχωρήσεις στο ημερολόγιο, ο Μπίκερτ περιγράφει μια σειρά από τραγικούς θανάτους. Η Μαρία πέθανε τη στιγμή του γάμου της με τον Ιππόλυτο. Ο απαρηγόρητος γαμπρός απέδωσε τον θάνατό της στις μαγνητικές μηχανορραφίες του Άλμπαν, ο οποίος εξαφανίστηκε από το κάστρο. Ο Ιππόλυτος προκάλεσε τον Ότμαρ σε μονομαχία, αφού ήταν αυτός που έφερε τον «Σατανά» στην οικογένεια. Στη μονομαχία σκοτώθηκε ο Ιππόλυτος. Ο Ότμαρ πήγε στον πόλεμο και σκοτώθηκε. Όταν το έμαθε, ο γέρος βαρόνος πέθανε από θλίψη. Συνέβη μια μοιραία μέρα για εκείνον, στις 9 Σεπτεμβρίου.
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Ε. Τ. Α. Χόφμαν
Κατηγορία:Γερμανικές νουβέλες
Κατηγορία:Ρομαντισμός
Κατηγορία:Λογοτεχνία του φανταστικού