Μαύρο πρόβατο

μικρογραφία| Το μαύρο πρόβατο από έκδοση του Mother Goose (1901) του Γουίλιαμ Γουάλας Ντένσλοου
Μαύρο πρόβατο είναι ένας ιδιωτισμός που περιγράφει ένα μέλος μιας ομάδας που είναι διαφορετικό από τα υπόλοιπα, ειδικά ένα μέλος μιας οικογένειας που δεν ταιριάζει με τα υπόλοιπα μέλη. Ο όρος προέρχεται από πρόβατα των οποίων το μαλλί έχει μαύρο χρώμα και όχι το πιο συνηθισμένο λευκό. Αυτά τα πρόβατα ξεχωρίζουν στο κοπάδι και το μαλλί τους αξίζει λιγότερο, καθώς δεν βάφεται.

Ο όρος έχει συνήθως αρνητική χροιά, υποδηλώνοντας ότι κάποιος προκαλεί το ευρύτερο σύνολο με την αποκλίνουσα συμπεριφορά του.

Στην ψυχολογία, το «φαινόμενο του μαύρου προβάτου» αναφέρεται στην τάση των μελών μιας  ομάδας να κρίνουν τα συμπαθή μέλη μιας ομάδας πιο θετικά και τα αποκλίνοντα μέλη της ομάδας πιο αρνητικά.

 Προέλευση 
Στα περισσότερα πρόβατα, το λευκό μαλλί δεν είναι αποτέλεσμα αλμπινισμού αλλά προέρχεται από ένα κοινό κυρίαρχο γονίδιο που απενεργοποιεί την παραγωγή χρώματος. Το μαύρο μαλλί προέρχεται από ένα μη κυρίαρχο γονίδιο, οπότε αν ένα λευκό κριάρι και μια λευκή προβατίνα είναι ετερόζυγα για το μαύρο χρώμα, περίπου ένα στα τέσσερα αρνιά τους θα είναι μαύρο. Στις περισσότερες λευκές ράτσες προβάτων, λίγα μόνο λευκά πρόβατα είναι ετερόζυγα για τα μαύρα, επομένως τα μαύρα αρνιά είναι συνήθως πολύ πιο σπάνια από τα λευκά.

 Ιδιωματική χρήση 
Στην ελληνική γλώσσα, ο όρος προέρχεται από τα σπάνια μαύρα πρόβατα που γεννιούνται σε ένα κοπάδι λευκών προβάτων. Το μαύρο μαλλί θεωρείται εμπορικά ανεπιθύμητο επειδή δεν μπορεί να βαφτεί. Στην Αγγλία του 18ου και 19ου αιώνα, το μαύρο χρώμα του προβάτου θεωρούνταν το σημάδι του διαβόλου. Στη σημερινή χρήση, η έκφραση έχει χάσει ορισμένες από τις αρνητικές της συνδηλώσεις, αν και ο όρος συνήθως αποδίδεται στο μέλος μιας ομάδας που έχει ορισμένα χαρακτηριστικά που θεωρούνται ανεπιθύμητα από αυτήν την ομάδα. Η Τζέσικα Μίτφορντ περιέγραψε τον εαυτό της ως «το κόκκινο πρόβατο της οικογένειας», κομμουνίστρια σε μια οικογένεια αριστοκρατών φασιστών."Red Sheep: How Jessica Mitford found her voice" by Thomas Mallon 16 Oct 2007 New Yorker .

Ο ιδιωματισμός υπάρχει και σε άλλες γλώσσες, π.χ. αγγλικά, αφρικάανς, βουλγαρικά, γαλλικά, γερμανικά, δανικά, εβραϊκά, ισπανικά, ιταλικά, καταλανικά, ολλανδικά, ουγγρικά, πολωνικά,πορτογαλικά, ρουμανικά, σερβοκροατικά, σλοβακικά, σουηδικά, τουρκικά, τσέχικα και φινλανδικά. Στη διάρκεια της Δεύτερης Ισπανικής Δημοκρατίας εκδόθηκε στη Βαρκελώνη ένα εβδομαδιαίο περιοδικό με το όνομα El Be Negre, που σημαίνει «Το μαύρο πρόβατο».

Η ίδια έννοια απεικονίζεται σε ορισμένες άλλες γλώσσες με τη φράση «λευκό κοράκι»: για παράδειγμα, belaya vorona () στα ρωσικά και kalāg-e sefīd () στα περσικά.

 Στην ψυχολογία 
μικρογραφία| Black Pope and Black Sheep, γλυπτό του Μίροσουαφ Μπάουκα, 1987
Μια γνωστή εξήγηση του φαινομένου του μαύρου προβάτου προέρχεται από την προσέγγιση της κοινωνικής ταυτότητας. Τα μέλη της ομάδας παρακινούνται να διατηρούν μια θετική και ξεχωριστή κοινωνική ταυτότητα και, κατά συνέπεια, τα μέλη της ομάδας δίνουν έμφαση στα συμπαθή μέλη και τα αξιολογούν πιο θετικά από τα μέλη εκτός της ομάδας, ενισχύοντας έτσι τη θετική εικόνα της εσωτερικής ομάδας τους. Επιπλέον, η θετική κοινωνική ταυτότητα μπορεί να απειληθεί από μέλη της ομάδας που αποκλίνουν από ένα ομαδικό πρότυπο. Για να προστατεύσουν τη θετική εικόνα της ομάδας, τα μέλη της κρίνουν πιο αρνητικά τους παρεκκλίνοντες εντός ομάδας από τους παρεκκλίνοντες μιας εξωτερικής ομάδας.

 Στη λαϊκή κουλτούρα 

 Το μαύρο πρόβατο (1992), βιβλίο του σκιτσογράφου Γιάννη Ιωάννου που αναφερόταν στον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη
 Μαύρο πρόβατο (2000), ελληνική ψυχαγωγική εκπομπή του καναλιού EXTRA που παρουσίαζε η Νατάσα Ράγιου
 Το μαύρο πρόβατο (The Little Black Sheep, 2019), παιδικό βιβλίο τηε Ελίζαμπεθ Σο σε μετάφραση της Θεοδώρας Πασαχίδου από τις εκδόσεις Αιώρα 
 Το μαύρο πρόβατο (Black Sheep), επιτραπέζιο παιχνίδι για 2 εως 4 παίκτες από την Edge Entertainment
 Το μαύρο πρόβατο, κρασί ξινόμαυρο-σιρά από τον Νίκο Λαζαρίδη

 Δείτε επίσης 

 Αποδιοπομπαίος τράγος
 Θεωρία του μαύρου κύκνου
 Μαυροπροβατάδες

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Διερεύνηση της ετυμολογίας της φράσης «μαύρο πρόβατο της οικογένειας»

Κατηγορία:Σχέσεις πλειονότητας-μειονότητας
Κατηγορία:Πρόβατο