Κρίστιαν Φύρχτεγκοτ Γκέλερτ

Ο Κρίστιαν Φύρχτεγκοτ Γκέλερτ () ήταν Γερμανός ποιητής, συγγραφέας και ηθικός φιλόσοφος, εξέχων εκπρόσωπος του γερμανικού Διαφωτισμού και ένας από τους προδρόμους της χρυσής εποχής της γερμανικής λογοτεχνίας που ξεκίνησε με τον Λέσσινγκ.

 Βιογραφικά στοιχεία 
Ο Γκέλερτ γεννήθηκε το 1715 στο Χάινιχεν της Σαξονίας, κοντά στο Κέμνιτς και ήταν γιος πάστορα. Μετά την ολοκλήρωση της βασικής του εκπαίδευσης στο Μάισσεν, εισήλθε στο πανεπιστήμιο της Λειψίας το 1734 ως φοιτητής θεολογίας και φιλοσοφίας, αλλά το 1738 διέκοψε τις σπουδές του καθώς η οικογένειά του δεν είχε πλέον τη δυνατότητα να τον υποστηρίξει και έγινε ιδιωτικός παιδαγωγός για μερικά χρόνια εκπαιδεύοντας και εξοικειώνοντας νέους ευγενείς στη γαλλική και αγγλική λογοτεχνία. Ασχολήθηκε επίσης με τη μετάφραση του έργου Ιστορικό και Κριτικό Λεξικό του Πιέρ Μπαιλ την οποία είχε αρχίσει ο Γιόχαν Κρίστοφ Γκότσεντ.

Επιστρέφοντας στη Λειψία το 1741, συνέβαλε στο περιοδικό Συνεισφορές της Βρέμης,Bremer Beiträge (Συνεισφορές της Βρέμης) Εκδόθηκε στη Βρέμη στην εποχή του Διαφωτισμού, από το 1744 έως το 1759, από φοιτητές ή απόφοιτους του Πανεπιστημίου της Λειψίας. ένα περιοδικό που ιδρύθηκε στη Βρέμη από πρώην φοιτητές του Γιόχαν Κρίστοφ Γκότσεντ που είχαν εναντιωθεί στον Ορθολογισμό του. Λόγω της συστολής και της κακής υγείας του, ο Γκέλερτ εγκατέλειψε την ιδέα να γίνει ιεροκήρυκας. Ωστόσο, τελικά ολοκλήρωσε το μεταπτυχιακό του δίπλωμα το 1743 και πήρε πτυχίο ως λέκτορας πανεπιστημίου το 1744. Από το 1745 έδινε ακαδημαϊκές διαλέξεις στο πανεπιστήμιο της Λειψίας με θέματα την ποίηση, τη ρητορική και την ηθική φιλοσοφία. Το 1751 διορίστηκε καθηγητής φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο, θέση που κατείχε μέχρι τον θάνατό του.

Ο Γκέλερτ είχε κακή υγεία και έπασχε από έντονη υποχονδρία. Ούτε οι θεραπείες, ούτε τα ταξίδια στο Βερολίνο, το Κάρλοβι Βάρι και τη Δρέσδη βοήθησαν στη βελτίωση της κατάστασής του. Πέθανε σε ηλικία 54 στη Λειψία το 1769.

 Λογοτεχνική δημιουργία 
Ο Γκέλερτ έχαιρε εκτίμησης και σεβασμού από τους φοιτητές του και όσους τον γνώριζαν, σε μεγάλο βαθμό λόγω του προσωπικού του χαρακτήρα, ήταν φιλικός και γενναιόδωρος και διαπνέονταν από ανεπηρέαστη ευσέβεια και ταπεινοφροσύνη. Έγραψε για να αναδείξει τον θρησκευτικό και ηθικό χαρακτήρα του γερμανικού λαού, και για το σκοπό αυτό χρησιμοποιούσε γλώσσα που, αν και περίπλοκη, ήταν πάντα σωστή και σαφής. Έγινε έτσι ένας από τους πιο δημοφιλείς Γερμανούς συγγραφείς και μερικά από τα ποιήματά του απολάμβαναν διασημότητα, συχνά δυσανάλογη με τη λογοτεχνική τους αξία. Η εξαιρετικά επιτυχημένη συλλογή του μύθων σε στίχους Μύθοι και ιστορίες δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1746, με ένα δεύτερο μέρος το 1748, και καθιέρωσε τη λογοτεχνική του φήμη. Μια δημοφιλής συλλογή θρησκευτικών ποιημάτων και ύμνων Πνευματικές ωδές και τραγούδια εμφανίστηκε το 1758 και μελοποιήθηκαν αργότερα από διάσημους συνθέτες.  

Οι αλληγορικοί μύθοι του, για τους οποίους έλαβε ως πρότυπο τον Λα Φονταίν, είναι απλοί και διδακτικοί. Τα θρησκευτικά του ποιήματα υιοθετήθηκαν ως ύμνοι τόσο από Καθολικούς όσο και από Προτεστάντες. Ο Γκέλερτ έγραψε επίσης μερικά συναισθηματικά θεατρικά έργα: Η προσευχόμενη αδελφή (1745), Η άρρωστη γυναίκα (1747 ), Το εισιτήριο στην κλήρωση (1748 ) και Οι τρυφερές αδερφές (1747). Το μυθιστόρημά του Η ζωή της Σουηδής κόμισσας φον Γκ (1746), μια αδύναμη απομίμηση της Πάμελα (1740) του Σάμιουελ Ρίτσαρντσον, είναι αξιοσημείωτο επειδή είναι η πρώτη γερμανική απόπειρα συγγραφής ψυχολογικού μυθιστορήματος. 

Εκτός από τις διαλέξεις σε πολυπληθή ακροατήρια, ο Γκέλερτ διατηρούσε ευρεία αλληλογραφία τόσο με αγνώστους όσο και με φίλους, ειδικά με όσους αναζητούσαν συμβουλές για ηθικά θέματα. Το 1751 δημοσίευσε έναν τόμο με πρότυπες επιστολές του μαζί με ένα δοκίμιο για τη συγγραφή επιστολών.

 Αποτίμηση 
μικρογραφία|Μνημείο του Γκέλερτ στο Νοϊμπράντενμπουργκ με την επιγραφή: «Δάσκαλος και παράδειγμα αρετής και θρησκείας»
Τα έργα του και ιδιαίτερα οι μύθοι του, ήταν από τα πιο δημοφιλή αναγνώσματα στη Γερμανία - δεύτερα σε δημοτικότητα μετά τη Βίβλο - κατά τη μεταβατική περίοδο μεταξύ του Διαφωτισμού, της εποχής της Ευαισθησίας και του Στουρμ ουντ Ντρανγκ. Ο Κρίστοφ Μάρτιν Βίλαντ τον ανακήρυξε «αγαπημένο» του και ο Λέσσινγκ επαίνεσε ιδιαίτερα το ύφος της αλληλογραφίας του. Με την ευρεία απήχηση του έργου του - ακόμη και ο Μέγας Φρειδερίκος τον κάλεσε σε συνάντηση - συνέβαλε στη διαμόρφωση ενός ευρύτερου αναγνωστικού κοινού στη Γερμανία και άνοιξε το δρόμο για τους ποιητές των επόμενων γενεών.

Ο Γκαίτε, ο οποίος παρακολούθησε διαλέξεις του Γκέλερτ ως μαθητής, περιέγραψε τις ηθικές του διδασκαλίες ως «θεμέλιο του γερμανικού ηθικού πολιτισμού». Ο Καρλ Φίλιπ Μόριτς, στο ταξίδι του στην Αγγλία το 1782, παρατήρησε: «Ανάμεσα σε εμάς τους Γερμανούς ... δεν μπορώ να σκεφτώ κανένα όνομα ποιητή πέρα από αυτό του Γκέλερτ που έρχεται εύκολα στο μυαλό των απλών ανθρώπων».

Ο βιογράφος του Γιόχαν Αντρέας Κράμερ αναφέρει πόσο συγκλονιστικά έγινε δεκτός ο θάνατός του από τους συμπολίτες του στη Λειψία: «Η θλίψη που απλώθηκε σε όλη την πόλη με την είδηση του θανάτου του καθώς ξημέρωσε ήταν τόσο γενική και τόσο μεγάλη που δύσκολα μπορεί να περιγραφεί με λόγια... Ίσως σε κανέναν τάφο δεν έχουν τρέξει περισσότερα ειλικρινή δάκρυα από τον δικό του».

Οι Πνευματικές ωδές και τραγούδια του μελοποιήθηκαν από τον Μπαχ, τον  Γιόζεφ Χάυντν και τον Μπετόβεν.

Το 1857 ο Μπέρτχολντ Άουερμπαχ απέτισε φόρο τιμής στον ποιητή με την ιστορία του Τα τελευταία Χριστούγεννα του Γκέλερτ, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Γερμανικό οικογενειακό αλμανάκ.
μικρογραφία|Άγαλμα του Γκέλερτ μπροστά στο δημαρχείο του  Χάινιχεν

 Εργογραφία (επιλογή) 

 Fabeln und Erzählungen, Μύθοι και ιστορίες, 1746
 Die Betschwester (Η προσευχόμενη αδελφή, 1745 ), 
 Die kranke Frau (Η άρρωστη γυναίκα, 1747 ), 
 Das Los in der Lotterie (Το εισιτήριο στην κλήρωση, 1748 )
 Die zärtlichen Schwestern (Οι τρυφερές αδερφές, 1747)
 Leben der schwedischen Gräfin von G. (Η ζωή της Σουηδής κόμισσας φον Γκ.,1746)
 Briefe, nebst einer praktischen Abhandlung von dem guten Geschmacke in Briefen (Επιστολές, μαζί με μια πρακτική πραγματεία για το καλό γούστο στις επιστολές, 1751) 
 Geistliche Oden und Lieder (Πνευματικές ωδές και τραγούδια, 1758)

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανοί φιλόσοφοι
Κατηγορία:Γερμανοί θεατρικοί συγγραφείς
Κατηγορία:Γερμανοί μυθιστοριογράφοι
Κατηγορία:Γερμανοί μεταφραστές
Κατηγορία:Φιλόσοφοι του Διαφωτισμού
Κατηγορία:Φιλόσοφοι του 18ου αιώνα