Λίντσεϋ Άντερσον

Ο Λίντσεϋ Γκόρντον Άντερσον (αγγλ. Lindsay Gordon Anderson, 17 Απριλίου 1923 – 30 Αυγούστου 1994) ήταν Βρετανός σκηνοθέτης του κινηματογράφου και του θεάτρου και κριτικός, καθοδηγητής για το κίνημα Free Cinema στον χώρο του ντοκιμαντέρ και το βρετανικό νέο κύμα στον χώρο των ταινιών με υπόθεση.Richard Findlater (επιμ.): 25 Years of the English Stage Company at the Royal Court, Amber Lane Press, 1981, ISBN 0-906399-22-XOtis L. Guernsey Jr: «Curtain Times: The New York Theater 1965-1967», Applause, 1987, ISBN 0-936839-23-6 Είναι γνωστός σήμερα περισσότερο για την ταινία του τού 1968 Επαναστατημένη γενιά (αγγλ. τίτλος: if....), η οποία βραβεύθηκε με τον Χρυσό Φοίνικα στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών το 1969 και σημείωσε το κινηματογραφικό «ντεμπούτο» του Μάλκολμ ΜακΝτάουελ. Ο ΜακΝτάουελ γύρισε ένα ντοκιμαντέρ το 2007 σχετικώς με τις εμπειρίες του με τον Άντερσον, το Never Apologize.

 Οικογένεια και σπουδές 
Ο Λίντσεϋ Άντερσον γεννήθηκε στο Μπανγκαλόρ της νότιας Ινδίας, όπου υπηρετούσε ο πατέρας του, ο Σκωτσέζος Αλεξάντερ Βας Άντερσον, στο Βασιλικό Σώμα Μηχανικών, τότε ως λοχαγός και αργότερα, κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ως ανώτατος αξιωματικός.Lindsay Anderson Diaries, Lindsay Anderson, ed. Paul Sutton, Bloomsbury, 2004, Introduction, σελ. 13 Η μητέρα του, η Εστέλ Μπελ Γκασόν, είχε γεννηθεί στο Κούνσταουν της Νότιας Αφρικής και ήταν κόρη ενός εμπόρου μαλλιού.British Society Since 1945: The Penguin Social History of Britain, Arthur Marwick, Penguin Books, 1996, σελ. 127 Ο Λίντσεϋ ήταν ο δεύτερος γιος τους. Οι γονείς του περιήλθαν σε διάσταση το 1926 και η Εστέλ επέστρεψε στην Αγγλία με τα παιδιά της. Το 1932 το ζευγάρι επεχείρησε να επανασυμφιλιωθεί στο Μπανγκαλόρ και όταν η Εστέλ επέστρεψε στην Αγγλία ήταν έγκυος στον τρίτο γιο τους, στον οποίο μάλιστα έδωσε το όνομα Αλεξάντερ Βας Άντερσον, από το όνομα του πατέρα του. Ωστόσο τελικώς οι Άντερσον πήραν διαζύγιο. Η Εστέλ ξαναπαντρεύτηκε το 1936 με τον αξιωματικό Κάθμπερτ Σλέι. Ο πατέρας του μελλοντικού σκηνοθέτη επίσης πήρε άλλη σύζυγο, παραμένοντας στις Ινδίες. Ο Γκάβιν Λάμπερτ γράφει στο Mainly About Lindsay Anderson: A Memoir (Faber and Faber, 2000, σελ. 18) ότι ο πατέρας Αλεξάντερ «έκοψε [την πρώτη του οικογένεια] και την αφαίρεσε από τη ζωή του», μη αναφερόμενος σε αυτή στο «λήμμα» του στο Who's Who. Αλλά ο Λίντσεϋ τον έβλεπε συχνά.Lindsay Anderson Revisited: Unknown Aspects of a Film Director, επιμ. Erik Hedling, Christophe Dupin, Palgrave Macmillan, 2016, σελ. 120

Τόσο ο Λίντσεϋ όσο και ο μεγαλύτερος αδελφός του, ο Μάρεϋ Άντερσον (1919-2016), πήγαν σχολείο στο Γουόρθινγκ του Δυτικού Σάσεξ και στο Κολέγιο Τσέλτενχαμ. Στο Τσέλτενχαμ ο Λίντσεϋ γνώρισε τον ισόβιο φίλο του Γκάβιν Λάμπερτ, που έγινε σεναριογράφος, μυθιστοριογράφος, και αργότερα ο βιογράφος του σκηνοθέτη. 

Το 1942 ο Λ. Άντερσον κέρδισε μια υποτροφία για κλασικές σπουδές στο Κολέγιο Γουάντχαμ του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Το επόμενο έτος ωστόσο ανέλαβε υπηρεσία στον βρετανικό στρατό, πολεμώντας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αρχικώς ως απλός στρατιώτης στο Βασιλικό Σώμα Τυφεκιοφόρων και στο τελευταίο έτος του πολέμου ως κρυπτογράφος, με έδρα το Πειραματικό Κέντρο Ασυρμάτου στο Δελχί. 

Τον Αύγουστο του 1945 ο Λ. Άντερσον βοήθησε στο κάρφωμα μιας κόκκινης σημαίας από την οροφή της τραπεζαρίας των κατώτερων αξιωματικών στο Άναν Παρμπάτ των Ινδιών, μετά την επιβεβαίωση της νίκης του Εργατικού Κόμματος της Βρετανίας στις εκλογές του 1945.Sight and Sound, Φθινόπωρο 1956, ανατυπ. με επιμέλεια Paul Ryan: Never Apologise: The Collected Writings, εκδ. Plexus, Λονδίνο 2004, σσ. 218-232, 228, 226, online εδώ  Ο επικεφαλής τους συνταγματάρχης δεν ενέκρινε την πράξη τους αυτή, όπως δήλωσε μια δεκαετία αργότερα, αλλά δεν τους έδωσε κάποια πειθαρχική ποινή.

Ο Λ. Άντερσον επέστρεψε στην Οξφόρδη το 1946, αλλά άλλαξε το πεδίο σπουδών του από τις κλασικές σπουδές στην αγγλική φιλολογία και απεφοίτησε το 1948.

Σταδιοδρομία
 Κριτική κινηματογράφου 
Ο Άντερσον έτρεφε εξαρχής ένα πάθος για τον κινηματογράφο και μαζί με τον φίλο του Γκάβιν Λάμπερτ και τους Πήτερ Έρικσον και Κάρελ Ράις, ίδρυσαν το περιοδικό Sequence (1947-1952), που απέκτησε αρκετή επιρροή και ο Άντερσον εξελίχθηκε σε εξέχοντα κριτικό του κινηματογράφου. Αργότερα έγραφε στο περιοδικό του Βρετανικού Ινστιτούτου Κινηματογράφου Sight and Sound και στο πολιτικό αριστερό περιοδικό New Statesman. 

Το 1956, με το άρθρο του «Stand Up, Stand Up» στο Sight and Sound, ο Άντερσον επιτέθηκε στις συνήθειες των κριτικών της εποχής εκείνης και ιδίως στην επιδίωξη της αντικειμενικότητας. Φέροντας ως παράδειγμα κάποια σχόλια του Άλισταιρ Κουκ από το 1935, όπου ο Κουκ είχε ισχυρισθεί ότι ήταν τελείως απολιτικός ως κριτικός, ο Άντερσον απάντησε:

Μετά από μια σειρά προβολών που διοργάνωσαν οι Άντερσον και Κάρελ Ράις για ανεξάρτητης παραγωγής ταινίες μικρού μήκους, ο Άντερσον ανέπτυξε μια δική του φιλοσοφία του κινηματογράφου, που εκφράσθηκε σε αυτό που έγινε γνωστό στα τέλη της δεκαετίας του 1950 ως κίνημα του «ελεύθερου κινηματογράφου» (Free Cinema movement). Ο ίδιος και άλλες ηγετικές μορφές στον χώρο πίστευαν ότι ο βρετανικός κινηματογράφος πρέπει να ξεφύγει από τις ταξικές του στάσεις και ότι η μη-μητροπολιτική Βρετανία θα έπρεπε να προβάλλεται στις οθόνες της χώρας. Ο Άντερσον είχε ήδη αρχίσει να δημιουργεί δικές του ταινίες, από το 1948, με πρώτη τη Meet the Pioneers, ένα ντοκιμαντέρ με θέμα ένα εργοστάσιο με ατέρμονα ιμάντα παραγωγής.

Ο Άντερσον προσκλήθηκε και συμμετέσχε στο Δ.Σ. του Βρετανικού Ινστιτούτου Κινηματογράφου το 1969 με στόχο την αύξηση της υποστηρίξεως για τους ανεξάρτητους Βρετανούς σκηνοθέτες, αλλά εγκατέλειψε τη θέση αυτή ματά από μόλις ένα έτος.

 Σκηνοθετικό έργο 
Μαζί με τους Κάρελ Ράις, Τόνυ Ρίτσαρντσον και άλλους ο Άντερσον εξασφάλισε χρηματοδότηση από μια ποικιλία πηγών (μεταξύ των οποίων και τη Ford της Βρετανίας). Ο καθένας από αυτούς σκηνοθέτησε μια σειρά από ντοκιμαντέρ μικρού μήκους. Μία από τις πρώτες ταινίες μικρού μήκους του Άντερσον, το Thursday's Children (1954), με θέμα την εκπαίδευση των κωφών παιδιών, έγινε σε συνεργασία με τον Γκυ Μπρέντον, έναν φίλο του από τις ημέρες του στην Οξφόρδη, και κέρδισε το Βραβείο «Όσκαρ» για το Καλύτερο ντοκιμαντέρ μικρού μήκους το 1954. Το Thursday's Children διατηρήθηκε στο Αρχείο Ταινιών της Ακαδημίας Κιν/φου των ΗΠΑ το 2005.

Οι ταινίες αυτές, επηρεασμένες από ένα από τα ινδάλματα του, τον Γάλλο κινηματογραφιστή Ζαν Βιγκό, και «γυρισμένες» στην παράδοση του βρετανικού ντοκιμαντέρ του Χάμφρυ Τζένινγκς, προεικόνισαν μεγάλο μέρος του κοινωνικού ρεαλισμού των βρετανικών δραματικών ταινιών με υπόθεση που εμφανίσθηκαν την επόμενη δεκαετία, όπως π.χ. των ταινιών Σάββατο βράδυ... Κυριακή πρωί του Ράις (1960), Ο επαναστάτης του Ρίτσαρντσον (1962) και Η τιμή ενός ανθρώπου του ίδιου του Άντερσον (1963).

Το όνομα του Άντερσον είναι σήμερα συνδεδεμένο κυρίως με τη δημιουργία της «τριλογίας του Mick Travis», τρεις ταινίες με πρωταγωνιστή τον Μάλκολμ ΜακΝτάουελ στον ομώνυμο ρόλο. Αυτές είναι η Επαναστατημένη γενιά (1968), μια σάτιρα για τα εσωτερικά ιδιωτικά σχολεία, το O Lucky Man! (1973) και το Britannia Hospital (1982), μια φαντασία με στιλιστική επιρροή από τo λαϊκιστικό μέρος του βρετανικού κινηματογράφου, που αντιπροσωπεύεται από τις ταινίες τρόμου της εταιρείας Hammer Film Productions και τις κωμωδίες της σειράς «Carry On».

Το 1981, αν και δεν ήταν ποτέ επαγγελματίας ηθοποιός, ο Άντερσον έπαιξε έναν μικρό ρόλο στη βραβευμένη με «Όσκαρ» ταινία Οι δρόμοι της φωτιάς (παίζει τον διευθυντή του Κολεγίου Κάιους του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ).

Ο Άντερσον γνώρισε από το 1950 τον Αμερικανό σκηνοθέτη Τζον Φορντ και συνέγραψε αυτό που θεωρείται ως ένα από τα κυριότερα βιβλία αναφοράς για τον Φορντ, το About John Ford (1983). Με βάση μια εξάδα συναντήσεων σε ένα χρονικό διάστημα πάνω από δύο δεκαετίες, και την ισόβια μελέτη του Άντερσον πάνω στο έργο του Φορντ, το βιβλίο έχει χαρακτηρισθεί ως «ένα από τα καλύτερα που γράφηκαν από έναν κινηματογραφιστή για έναν άλλο κινηματογραφιστή».David Castell, Daily Telegraph, στο οπισθόφυλλο της Βρετανικής εκδόσεως

Το 1985 ο παραγωγός Μάρτιν Λιούις προσεκάλεσε τον Άντερσον να καταγράψει την επίσκεψη των Wham! στη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, μια από τις πρώτες που έγιναν ποτέ στη χώρα από Δυτικούς μουσικούς της ποπ. Ο Άντερσον πράγματι δημιούργησε την ταινία ντοκιμαντέρ Wham! in China: Foreign Skies. Παραδέχθηκε όμως στο ημερολόγιό του στις 31 Μαρτίου 1985, ότι «δεν είχε κάποιο ενδιαφέρον για τους Wham!» ή για την Κίνα και ότι απλώς το «έκανε για τα χρήματα».Paul Sutton (επιμ.): Lindsay Anderson: The Diaries, εκδ. Methuen, Λονδίνο 2004, σελ. 434 Η εκδοχή του ίδιου του Άντερσον δεν κυκλοφόρησε ποτέ εξαιτίας αντιρρήσεων του Τζορτζ Μάικλ. Είχε μόνο τέσσερα τραγούδια από την περιοδεία. Ο Άντερσον εκδιώχθηκε από την παραγωγή και ο Μάικλ κυκλοφόρησε την ταινία Wham! in China: Foreign Skies. 

Το 1986, κατόπιν προσκλήσεως, ο Άντερσον διετέλεσε μέλος της κριτικής επιτροπής στο 36ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Βερολίνου.

Ο Άντερσον ήταν επίσης σημαντικός σκηνοθέτης του θεάτρου. Επί αρκετά χρόνια συνδεόταν με το Royal Court Theatre του Λονδίνου, όπου ασχολήθηκε με την καλλιτεχνική διεύθυνση από το 1969 έως το 1975.

 Θάνατος και κληρονομιά 
Ο Λίντσεϋ Άντερσον πέθανε από καρδιακή προσβολή στο Ανγκουλέμ της Γαλλίας, σε ηλικία 71 ετών.

Μετά την έκδοση των ημερολογίων του και των συλλεγμένων κειμένων του το 2004 αναζωογονήθηκε το ενδιαφέρον για τον σκηνοθέτη και το έργο του, με αρκετές εργασίες και μονογραφίες από ποικίλες κριτικές θέσεις.Izod, John, κ.ά. (2012): Lindsay Anderson: Cinema Authorship. (British Film Makers) Manchester: Manchester University Press. Hedling, Erik and Dupin, Christophe. (2016) Lindsay Anderson Revisited: Unknown Aspects of a Film Director. London and New York: Palgrave Macmillan. Kitchen, Will. (2023) Film, Negation and Freedom: Capitalism and Romantic Critique. London and New York: Bloomsbury Academic. Η εκατονταετία από τη γέννησή του το 2023 σημαδεύθηκε από εκδηλώσεις στο Πανεπιστήμιο του Στέρλινγκ, όπου φυλάσσονται σήμερα τα χειρόγραφά του Άντερσον.

Φιλμογραφία
Ταινίες
ΈτοςτίτλοςΣημειώσεις 1963 Η τιμή ενός ανθρώπου (This Sporting Life) Υποψήφια για Χρυσό Φοίνικα 1967 The White Bus Μικρού μήκους, επίσης παραγωγός 1968 Επαναστατημένη γενιά (if....) Επίσης παραγωγός,Χρυσός Φοίνικας,υποψήφια για Βραβείο BAFTA Καλύτερης Σκηνοθεσίας 1973 O Lucky Man! Επίσης παραγωγός,υποψήφια για Χρυσό Φοίνικα 1975 In Celebration 1982 Britannia Hospital Βραβείο Επιτροπής Κοινού Fantasporto,υποψήφια για Χρυσό Φοίνικα,υποψήφια για Χρυσό Χιούγκο 1986 Wham! in China: Foreign Skies (If You Were There) Ντοκιμαντέρ 1987 Οι φάλαινες του Αυγούστου (The Whales of August) 1992  Is That All There Is? Επίσης σεναριογράφος

Τηλεόραση
ΈτοςτίτλοςΣημειώσεις 1956-1957 Οι περιπέτειες του Ρομπέν των Δασών (The Adventures of Robin Hood) 5 επεισόδια 1972 Play for Today Επεισόδιο: «Home» 1979 The Old Crowd Τηλεταινία 1980 Look Back in Anger Τηλεταινία 1986 Free Cinema Τηλεοπτικό ντοκιμαντέρ1987Buster Keaton: A Hard Act to Follow Ντοκιμαντέρ (αφηγητής) 1989 Glory! Glory! Τηλεταινία

 Ντοκιμαντέρ μικρού μήκους 
ΈτοςΤίτλος 1948 Meet the Pioneers 1949 Idlers That Work 1952 Trunk Conveyor 1952 Three Installations 1953 O Dreamland 1954 Thursday's Children 1955 The Children Upstairs 1955 Henry 1955 Green and Pleasant Land 1955 Foot and Mouth 1955 Energy First 1955 A Hundred Thousand Children 1955 £20 a Ton 1957 Wakefield Express 1957 Every Day Except Christmas 1959 March to Aldermaston 1967 The Singing Lesson

Ηθοποιία
ΈτοςΤίτλοςΡόλοςΣημειώσεις 1968 Inadmissible Evidence Συνήγορος 1973 O Lucky Man! ο σκηνοθέτης Μη αναφερόμενος 1981 Οι δρόμοι της φωτιάς διευθυντής Κολεγίου Κάιους (Πανεπ. Κέιμπριτζ) 1991 Prisoner of Honor Υπουργός Αμύνης Τηλεταινία 1992 Πονηρά ξενοδοχεία (Blame It on the Bellboy) κ. Μάρσαλ Φωνή

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
 About John Ford (1983), ISBN 0-85965-014-6
 Will Kitchen: Film, Negation and Freedom: Capitalism and Romantic Critique, 2023, ISBN 979-8765105535
 David Sherwin: Going Mad in Hollywood and Life with Lindsay Anderson (1996), ISBN 0233989668
 The Diaries of Lindsay Anderson, επιμ. Paul Sutton (2004), ISBN 0-413-77397-3
 Never Apologise: The Collected Writings of Lindsay Anderson (2004), ISBN 0-85965-317-X
 John Izod κ.ά.: Lindsay Anderson: Cinema Authorship (British Film Makers) (2012)
 Erik Hedling: Lindsay Anderson: Maverick Film-Maker (1998), ISBN 0304336068
 Six English Filmmakers (2014), ISBN 978-0957246256 - ο Άντερσον και συνάδελφοί του συνομιλούν με τον Σάτον.

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Το «Ίδρυμα Λίντσεϋ Άντερσον»
 Φωτογραφίες του Άντερσον
 Άρθρο για το βρετανικό «free cinema» στον ιστότοπο του Βρετανικού Ινστιτούτου Κινηματογράφου (BFI) 
 Ο Άντερσον στο "screenonline" του BFI 
 Το Αρχείο Λίντσεϋ Άντερσον στο Πανεπιστήμιο του Στέρλινγκ, στη Σκωτία 

Κατηγορία:Σκωτσέζοι σκηνοθέτες κινηματογράφου
Κατηγορία:Βρετανοί σκηνοθέτες κινηματογράφου
Κατηγορία:Παραγωγοί ντοκιμαντέρ
Κατηγορία:Απόφοιτοι του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης