Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα

Το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα (αγγ. squamous cell carcinoma ή SCC), επίσης γνωστό ως επιδερμοειδές καρκίνωμα, περιλαμβάνει έναν αριθμό διαφορετικών τύπων καρκίνου που ξεκινούν από τα πλακώδη κύτταρα. Αυτά τα κύτταρα σχηματίζονται στην επιφάνεια του δέρματος, στην επένδυση των κοίλων οργάνων του σώματος και στην επένδυση των αναπνευστικών και πεπτικών οδών.

Τα ακανθοκυτταρικά καρκινώματα διαφορετικών σημείων του σώματος μπορούν να εμφανίσουν διαφορές στα παρουσιαζόμενα συμπτώματα, στο φυσικό ιστορικό, στην πρόγνωση και στην ανταπόκριση στη θεραπεία.

 Ανά τοποθεσία 

 Κεφαλή και τράχηλος (λαιμός) 
Περίπου το 90% των περιπτώσεων καρκίνου κεφαλής και τραχήλου (καρκίνος του στόματος, της ρινικής κοιλότητας, του ρινοφάρυγγα, του λαιμού και των σχετικών δομών) οφείλονται σε ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα.

 Δέρμα 
Το δερματικό ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα είναι ο δεύτερος πιο συχνός καρκίνος του δέρματος, αντιπροσωπεύοντας πάνω από 1 εκατομμύριο περιπτώσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες κάθε χρόνο.

 Θυρεοειδής 
Το πρωτοπαθές ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα του θυρεοειδούς είναι ένας εξαιρετικά ασυνήθιστος τύπος κακοήθειας του θυρεοειδούς. Εμφανίζει επιθετικό βιολογικό φαινότυπο με αποτέλεσμα κακή πρόγνωση για τους ασθενείς.

 Οισοφάγος 
Ο καρκίνος του οισοφάγου μπορεί να οφείλεται είτε σε ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα οισοφάγου είτε σε αδενοκαρκίνωμα. Τα ακανθοκυτταρικά καρκινώματα τείνουν να εμφανίζονται πιο κοντά στο στόμα, ενώ τα αδενοκαρκινώματα εμφανίζονται πιο κοντά στο στομάχι. Η δυσφαγία (δυσκολία στην κατάποση, τα στερεά χειρότερα από τα υγρά) και η επώδυνη κατάποση είναι κοινά αρχικά συμπτώματα. Εάν η νόσος είναι εντοπισμένη, η χειρουργική αφαίρεση του προσβεβλημένου οργάνου μπορεί να προσφέρει τη δυνατότητα ίασης. Εάν η ασθένεια έχει εξαπλωθεί, συνήθως χρησιμοποιούνται χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία.

 Πνεύμονας 
Το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα του πνεύμονα είναι ένας ιστολογικός τύπος μη μικροκυτταρικού καρκινώματος του πνεύμονα. Είναι ο δεύτερος πιο διαδεδομένος τύπος καρκίνου του πνεύμονα μετά το αδενοκαρκίνωμα του πνεύμονα και εντοπίζεται στους βρόγχους. Οφείλεται κυρίως στο κάπνισμα.

 Πέος 
Ένας σπάνιος όγκος του ουρογεννητικού συστήματος που χαρακτηρίζεται από προέλευση από πλακώδη επιθηλιακά κύτταρα του πέους, συνηθέστερα της βαλάνου ή της εσωτερικής επιφάνειας της ακροβυστίας. Μακροσκοπικά, οι όγκοι μπορεί να εμφανίζονται είτε θηλώδεις είτε επίπεδοι και εξελκωμένοι.

 Προστάτης 
Το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα του προστάτη είναι ένα πολύ επιθετικό καρκίνωμα και συνήθως κάνει νωρίς μεταστάσεις στα οστά, στο ήπαρ και στους πνεύμονες. Είναι κλινικά δύσκολο να γίνει διάκριση του ακανθοκυτταρικού καρκινώματος του προστάτη από το αδενοκαρκίνωμα του προστάτη.

 Κόλπος και τράχηλος (μήτρα) 
Το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα του κόλπου εξαπλώνεται αργά και συνήθως παραμένει κοντά στον κόλπο, αλλά μπορεί να εξαπλωθεί στους πνεύμονες και το ήπαρ. Αυτός είναι ο πιο κοινός τύπος καρκίνου του κόλπου.

 Ωοθήκη 
Το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα των ωοθηκών είναι ένας σπάνιος όγκος που ευθύνεται για το 1% των καρκίνων των ωοθηκών.

 Ουροδόχος κύστη 
Το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα της ουροδόχου κύστης είναι ένας καρκίνος που ξεκινά από πλακώδη κύτταρα της ουροδόχου κύστης (λεπτά, επίπεδα κύτταρα που επενδύουν το εσωτερικό της ουροδόχου κύστης). Αυτός ο τύπος καρκίνου μπορεί να σχηματιστεί μετά από μακροχρόνιο ερεθισμό ή μόλυνση με ένα τροπικό παράσιτο που ονομάζεται σχιστοσωμίαση, το οποίο είναι κοινό στην Αφρική και στη Μέση Ανατολή, αλλά σπάνιο στις Ηνωμένες Πολιτείες.

 Μάτι 
Το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα του επιπεφυκότα είναι ένας καρκίνος στην επιφάνεια του ματιού και εντοπίζεται συνήθως σε ηλικιωμένους Καυκάσιους (λευκούς) ασθενείς. Αποτελεί το τελικό στάδιο του φάσματος ασθενειών που ονομάζεται πλακώδης νεοπλασία της οφθαλμικής επιφάνειας. Είναι μια κακοήθης νόσος των ματιών που μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια όρασης και, σε σοβαρές περιπτώσεις, θάνατο. Οι κύριοι παράγοντες κινδύνου και για τα δύο είναι η έκθεση σε υπαίθρια ηλιακή υπεριώδη ακτινοβολία, το HIV/AIDS, ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων και η αλλεργική επιπεφυκίτιδα.

 Κατηγοριοποίηση 
μικρογραφία|320x320εσ|Κυτταροπαθολογία ακανθοκυτταρικού καρκινώματος, κερατινοποιητική παραλλαγή, με τυπικά χαρακτηριστικά. Χρώση Παπανικολάου.
μικρογραφία|334x334εσ|Κυτταροπαθολογία ακανθοκυτταρικού καρκινώματος, μη κερατινοποιητική παραλλαγή, με τυπικά χαρακτηριστικά. Χρώση Παπανικολάου.
Υπάρχουν διάφοροι τύποι ακανθοκυτταρικού καρκινώματος. Μερικοί τύποι είναι πιο πιθανό να εξαπλωθούν από τους άλλους, αλλά γενικά, οι περισσότερα έχουν παρόμοια χαρακτηριστικά στοιχεία. Η κύρια διαφορά μεταξύ κάθε υποτύπου είναι ιστολογική (που σχετίζεται με τα μοναδικά χαρακτηριστικά των καρκινικών κυττάρων).

 Ιστός προέλευσης 
Το σύστημα Διεθνούς Ταξινόμησης Ογκολογικών Νοσημάτων (ICD-O) απαριθμεί έναν αριθμό μορφολογικών υποτύπων και παραλλαγών ακανθοκυτταρικών νεοπλασμάτων κακοήθους μορφής, όπως:

 θηλώδες καρκίνωμα θυρεοειδούς (κωδικός 8050/3)
 λαλώδες καρκίνωμα (κωδικός 8051/3)
 θηλώδες ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα (κωδικός 8052/3)
 ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα (κωδικός 8070/3)
 μεγαλοκυτταρικό κερατινοποιητικό ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα (κωδικός 8071/3)
 μεγαλοκυτταρικό μη κερατινοποιητικό ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα (κωδικός 8072/3)
 μικροκυτταρικό κερατινοποιητικό ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα (κωδικός 8073/3)
 ατρακτοκυτταρικό ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα (κωδικός 8074/3) Είναι επίσης γνωστό ως ατρακτοκυτταρικό καρκίνωμα,Rapini RP, Bolognia JL, Jorizzo JL (2007). Dermatology: 2-Volume Set. St. Louis: Mosby. ISBN 978-1-4160-2999-1. και είναι ένας υποτύπος που χαρακτηρίζεται από ατρακτοειδή άτυπα κύτταρα.Fitzpatrick TB, Freedberg IM, eds. (2003). Fitzpatrick's dermatology in general medicine(6th ed.). New York, NY: McGraw-Hill. p. 743. ISBN 978-0-07-138076-8.
 αδενοειδές/ψευδοαδενικό καρκίνωμα (κωδικός 8075/3)
 ενδοεπιδερμικό καρκίνωμα (κωδικός 8081/3)
 λεμφοεπιθηλιακό καρκίνωμα (κωδ. 8082/3).

Άλλες παραλλαγές των ακανθοκυτταρικών καρκινωμάτων αναγνωρίζονται σε άλλα συστήματα, όπως το κερατοακάνθωμα.

 Άλλοι ιστοπαθολογικοί υπότυποι 

 Ερυθροπλασία του Queyrat
 Το έλκος του Marjolin είναι ένας τύπος ακανθοκυτταρικού καρκινώματος που προκύπτει από μη επουλωτικό έλκος ή έγκαυμα. Πιο πρόσφατα στοιχεία, ωστόσο, υποδηλώνουν ότι υπάρχουν γενετικές διαφορές μεταξύ του ακανθοκυτταρικού καρκινώματος και του έλκους του Marjolin, οι οποίες προηγουμένως υποτιμούνταν.

Μια μέθοδος ταξινόμησης των ακανθοκυτταρικών καρκινωμάτων είναι η εμφάνισή τους στο μικροσκόπιο. Οι υποτύποι μπορεί να περιλαμβάνουν:

 Το αδενοειδές ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα (επίσης γνωστό ως ψευδοαδενικό καρκίνωμα) χαρακτηρίζεται από σωληνοειδές μοτίβο και ακανθόλυση κερατινοκυττάρων.
 Το βασικοειδές ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα εντοπίζεται κυρίως στη γλώσσα, στις αμυγδαλές ή στον λάρυγγα, αλλά μπορεί επίσης να εμφανιστεί στον πνεύμονα ή αλλού.
 Το διαυγές ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα (γνωστό και ως διαυγές καρκίνωμα του δέρματος) χαρακτηρίζεται από κερατινοκύτταρα που φαίνονται διαυγή ως αποτέλεσμα της υδρωπικίας.
 Το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα με κύτταρα δίκην σφραγιστήρος δακτυλίου είναι μια ιστολογική παραλλαγή που χαρακτηρίζεται από ομόκεντρους δακτυλίους που αποτελούνται από κερατίνη και μεγάλα κενοτόπια που αντιστοιχούν σε σημαντικά διεσταλμένο ενδοπλασματικό δίκτυο. Αυτά τα κενοτόπια αναπτύσσονται σε τέτοιο βαθμό που μετατοπίζουν ριζικά τον πυρήνα του κυττάρου προς την κυτταρική μεμβράνη, δίνοντας στο κύτταρο μια χαρακτηριστική επιφανειακή ομοιότητα με έναν «δακτύλιο σηματοδότησης» όταν παρατηρείται στο μικροσκόπιο.

 Διάγνωση 
Η διάγνωση πραγματοποιείται με τη λήψη του ιατρικού ιστορικού, τη φυσική εξέταση και την ιατρική απεικόνιση. Η οριστική διάγνωση γίνεται με βιοψία του όγκου.

 Σταδιοποίηση 
μικρογραφία|320x320εσ|Οι τρεις στιβάδες του δέρματος: η επιδερμίδα, η δερμίδα (χόριο) και η υποδερμίδα (υποδόριο).
Τα στάδια του ακανθοκυτταρικού καρκινώματος είναι τα εξής:

 Στάδιο 0: Ο καρκίνος βρίσκεται στο ανώτερο στρώμα του δέρματος (επιδερμίδα). Ονομάζεται επίσης ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα in situ.
 Στάδιο Ι (1): Ο καρκίνος βρίσκεται στο ανώτερο και μεσαίο στρώμα του δέρματος (επιδερμίδα και χόριο).
 Στάδιο ΙΙ (2): Ο καρκίνος βρίσκεται στο ανώτερο και μεσαίο στρώμα του δέρματος και τείνει να εξαπλωθεί προς τα νεύρα ή τα βαθύτερα στρώματα του δέρματος (επιδερμίδα, χόριο και υποδόριο).
 Στάδιο III (3): Ο καρκίνος έχει εξαπλωθεί πέρα από το δέρμα στους λεμφαδένες.
 Στάδιο IIIV (4): Ο καρκίνος έχει εξαπλωθεί σε άλλα μέρη του σώματος και στα όργανα, όπως στο συκώτι, στους πνεύμονες ή στον εγκέφαλο.

 Αντιμετώπιση 
Η αντιμετώπιση του ακανθοκυτταρικού καρκινώματος επικεντρώνεται στην αφαίρεση του καρκίνου από το σώμα. Οι θεραπευτικές επιλογές ποικίλλουν ανάλογα με το μέγεθος, το σχήμα και τη θέση του καρκίνου και περιλαμβάνουν:

 Κρυοχειρουργική: Ψύξη των καρκινικών κυττάρων για την καταστροφή τους.
 Φωτοδυναμική θεραπεία (PDT): Χρήση μπλε φωτός και φωτοευαίσθητων παραγόντων για την αφαίρεση του καρκίνου από το δέρμα.
 Απόξεση και ηλεκτροκαυτηρίαση (ή διαθερμοπηξία): Απόξεση του καρκινικού όγκου, και στη συνέχεια κάψιμο της περιοχής με ηλεκτρική βελόνα.
 Εκτομή: Αποκοπή του καρκίνου από το δέρμα και συρραφή του δέρματος.
 Χειρουργική επέμβαση Mohs: Αφαίρεση στρωμάτων δέρματος που επηρεάζονται από καρκίνο, πιο συνηθισμένη για καρκίνους του προσώπου.
 Συστημική χημειοθεραπεία: Χρήση φαρμάκων για την καταστροφή των καρκινικών κυττάρων στο σώμα.

Εάν έχει διαγνωστεί διηθητικό ακανθοκυτταρικό καρκίνωμαη ή εάν η χειρουργική επέμβαση αντενδείκνυται ή δεν είναι εφικτή, μπορούν να χρησιμοποιηθούν φαρμακευτικά σκευάσματα, όπως:

 Κρέμες δέρματος που περιέχουν ιμικιμόδη ή 5-φθοριοουρακίλη για τη θεραπεία του ακανθοκυτταρικού καρκινώματος στο ανώτερο στρώμα του δέρματος (επιδερμίδα).
 Ανοσοθεραπεία με σεμιπλιμάμπη-rwlc για προχωρημένες μορφές ακανθοκυτταρικού καρκινώματος.
 Ανοσοθεραπεία με πεμπρολιζουμάμπη για τη θεραπεία του ακανθοκυτταρικού καρκινώματος που δεν αντιμετωπίζεται με χειρουργική επέμβαση.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Καρκίνος
Κατηγορία:Ογκολογία