Γκριζέλντα (λαογραφία)

Η Γκριζέλντα (ιταλικά:Griselda, λατινικά:Griseldis) είναι λογοτεχνικός φανταστικός χαρακτήρας στη μεσαιωνική και αναγεννησιακή Ευρώπη, που διακρίνεται για την υπομονή και την υπακοή της. Εμφανίζεται για πρώτη φορά στο Δεκαήμερο του Βοκάκιου. Είναι κόρη ενός φτωχού αγρότη που παντρεύτηκε έναν πρίγκιπα, ο οποίος την υποβάλει σε διάφορες δοκιμασίες για να ανακαλύψει αν είναι απόλυτα αφοσιωμένη. Η Γκριζέλντα υπομένει όλα τα δεινά και τελικά ανταμείβεται.

Η ιστορία, η οποία στις σύγχρονες αντιλήψεις μας φαίνεται αδιανόητη, γοήτευσε την Ευρώπη από τα τέλη του 14ου αιώνα έως τον 19ο αιώνα και το θέμα έχει επανειλημμένα μεταφραστεί και διασκευασθεί στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία, την τέχνη και τη μουσική.

 Η ιστορία 
Η πιο διάσημη και πρώτη δημοσιευμένη εκδοχή της ιστορίας της Γκριζέλντας είναι η δέκατη νουβέλα της δέκατης ημέρας του Δεκαήμερου, που γράφτηκε από τον Βοκάκιο το 1350. Ο Γκουαλτιέρι, ο μαρκήσιος  του Σαλούτσο, παντρεύεται τη φτωχή Γκριζέλντα, που έχει υποσχεθεί ότι θα τον υπακούει σε όλα. Τότε ο σύζυγος αρχίζει να δοκιμάζει σκληρά. Ανακοινώνει ότι τα παιδιά τους - αρχικά ένα κοριτσάκι και μετά ένα αγόρι - πρέπει να θανατωθούν. Η Γκριζέλντα το δέχεται αδιαμαρτύρητα, αλλά ο Γκουαλτιέρι δεν σκοτώνει τα παιδιά, τα στέλνει στη Μπολόνια, όπου μεγαλώνουν. Ως τελευταία δοκιμασία, ο Γκουαλτιέρι την αποκηρύσσει δημόσια, ισχυριζόμενος ότι ο Πάπας του επέτρεψε να χωρίσει για να παντρευτεί άλλη. Η Γκριζέλντα επιστρέφει στον πατέρα της. Αρκετά χρόνια αργότερα, ο Γκουαλτιέρι ανακοινώνει ότι παντρεύεται και καλεί τη Γκριζέλντα να υπηρετήσει στη γαμήλια γιορτή. Της συστήνει την κοπέλα, ισχυριζόμενος ότι είναι η μνηστή του, αν και στην πραγματικότητα είναι κόρη τους. Η Γκριζέλντα τους εύχεται ευτυχία και ζητά μόνο να μην υποβληθεί το κορίτσι σε δύσκολες δοκιμασίες. Σε απάντηση, ο Γκουαλτιέρι της αποκαλύπτει ότι το κορίτσι και ο αδερφός της είναι τα παιδιά τους και η Γκριζέλντα αποκαθίσταται στη θέση της ως σύζυγος και μητέρα. 

 Επίδραση - διασκευές 
μικρογραφία|350x350εσ|Ο γάμος του μαρκήσιου και της Γκριζέλντας, (1490–1500)
Δεν έχουν βρεθεί προγενέστερες γραπτές πηγές αλλά οι μελετητές θεωρούν ότι ο μύθος κυκλοφορούσε προφορικά και καταγράφτηκε από τον Βοκάκιο. 

Η ιταλική ιστορία του Βοκάκιου, στην οποία κυριαρχεί η κριτική του αδικαιολόγητα σκληρού πρίγκιπα, μεταφράστηκε το 1374 στα λατινικά από τον Πετράρχη, ο οποίος στην εκδοχή του εγκωμιάζει την υπομονετική σύζυγο που είναι απόλυτα αφοσιωμένη στον άντρα της. 
μικρογραφία|350x350εσ|Διωγμένη από τον σύζυγό της, η Γκριζέλντα επιστρέφει στο σπίτι του πατέρα της (1490–1500)
Ο Τζέφρυ Τσώσερ ενσωμάτωσε το θέμα στην ένατη από τις Ιστορίες του Καντέρμπερι (1387-1400) Η ιστορία του σπουδαστή αλλά η Γκριζέλντα του Τσώσερ δεν είναι πρότυπο που πρέπει να ακολουθηθεί, αντίθετα: «Κανένας παντρεμένος άντρας δεν πρέπει να δοκιμάσει την υπομονή της γυναίκας του στην προσπάθεια να βρει τη Γκριζέλντα: θα αποτύχει». 

Περίπου το 1382-1389, ο Φιλίπ ντε Μεζιέρ μετέφρασε το λατινικό κείμενο του Πετράρχη στα γαλλικά. Η Κριστίν ντε Πιζάν αναλαμβάνει την υπεράσπιση της ηρωίδας στο αλληγορικό έργο της Η πόλη των κυριών (1405 ), ένα από τα πρώτα φεμινιστικά έργα στη λογοτεχνία. Μια γερμανική διασκευή του Χάινριχ Στάινχεβελ εμφανίστηκε το 1473, ακολούθησε το 1546 μια κωμωδία του διάσημου αρχιτραγουδιστή Χανς Ζαξ και οι διασκευές των Φρίντριχ Χαλμ και Γκέρχαρτ Χάουπτμαν.
μικρογραφία|350x350εσ|Ο μαρκήσιος αποκαλύπτει στη Γκριζέλντα ότι έχει περάσει τη δοκιμασία (1490–1500)
Το θεατρικό έργο του Τζον Φίλιπ Η κωμωδία της υπομονετικής και αφοσιωμένης Γκριζέλντας χρονολογείται από το 1565. Ο Τόμας Ντέκερ και συνεργάτες του παρήγαγαν μια άλλη δραματική εκδοχή, την Υπομονετική Γκριζέλντα, που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 1599. Ο Σαρλ Περώ έγραψε το παραμύθι Υπομονετική Γκριζέλντα το 1691. Η Μαρία Έτζγουορθ έγραψε τη Σύγχρονη Γκριζέλντα (1804). Το 2020, η ιστορία της Γκριζέλντας επανεμφανίστηκε από τη Μάργκαρετ Άτγουντ στο διήγημά της Ανυπόμονη Γκριζέλντα.

Είναι γνωστές πολυάριθμες μεταφράσεις και διασκευές που από τον 15ο αιώνα κυκλοφορούσαν σε φυλλάδες, καθιστώντας την ιστορία ένα από τα δημοφιλή αναγνώσματα, προσβάσιμα στο ευρύτερο κοινό.

Πολλοί συνθέτες χρησιμοποίησαν την πλοκή για όπερες, μεταξύ αυτών ο Αλεσσάντρο Σκαρλάττι (1721), ο Τζιοβάννι Μπονοντσίνι (1722), ο Αντόνιο Βιβάλντι (1735) και ο Ζυλ Μασνέ (1901) μελοποίησαν το θέμα. 

Στην τέχνη, η ιστορία της Γκριζέλντας, μεταξύ άλλων έργων, απεικονίζεται σε ένα σύνολο τριών πινάκων ζωγραφικής από τη Σιένα που χρονολογούνται γύρω στο 1490 και εκτίθενται στην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου. Είναι έργα ανώνυμου Ιταλού καλλιτέχνη γνωστού ως Δάσκαλος της ιστορίας της Γκριζέλντας.

Ο αστεροειδής 493 Γκριζέλντις φέρει το όνομά της.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Λογοτεχνικοί χαρακτήρες