Σιδηροδρομική γραμμή Αψάλου - Όρμας

Η Σιδηροδρομική γραμμή Αψάλου - Όρμας αποτελούσε ελληνική τοπική σιδηροδρομική γραμμή που ένωνε την Άψαλο με την Όρμα στο Νομό Πέλλας. Ο άξονας κατασκευάστηκε το 1918 ως σιδηροδρομική διακλάδωση της στενού εύρους σιδηροδρομικής γραμμής Σκύδρας - Αριδαίας - Προμάχων, ως συμπληρωματικό μέσο μεταφοράς σταθερής τροχιάς με σκοπό τον ανεφοδιασμό του πολεμικού μετώπου της Δυτικής και Κεντρικής Αλμωπίας.

Ο άξονας είχε τόσο στρατιωτικό όσο και επιβατικό και εμπορικό χαρακτήρα, ενώ λειτούργησε ως το 1936 όπου και αποξηλώθηκε από τους ΣΕΚ (Σιδηρόδρομοι Ελληνικού Κράτους).

 Ιστορικό 

 Α' Παγκόσμιος Πόλεμος και κατασκευή γραμμής (1914-1918) 
Κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, στην ευρύτερη περιοχή της Αλμωπίας, αποφασίστηκε, ύστερα από συνεννόηση μεταξύ του Σερβικού στρατού και Γάλλων αξιωματούχων, η κατασκευή σιδηροδρομικής γραμμής στενού εύρους η οποία θα συνέδεε τη Σκύδρα και κατ' επέκταση την σιδηροδρομική γραμμή Θεσσαλονίκης - Μοναστηρίου με κρίσιμες στρατιωτικές τοποθεσίες της Αλμωπίας. Ο σκοπός της κατασκευής του άξονα αφορούσε την τροφοδοσία των στρατευμάτων στο μέτωπο μέσω της κατασκευής σταθμών στην Αριδαία και ενδιάμεσους σταθμούς, δια μέσω ενός ελαφρού τύπου σιδηροδρόμου.

Στο πλαίσιο αυτό, οι πρώτες εργασίες ξεκίνησαν το 1916 και ολοκληρώθηκαν μόλις λίγους μήνες αργότερα, παρέχοντας στους Συμμάχους μια σύγχρονη γραμμής μήκους 28,4 χιλιομέτρων και πλάτους 60 εκατοστών (τύπου Decauville) από την Σκύδρα έως την Αριδαία. Ο σκοπός της όπως προαναφέρθηκε αφορούσε την μεταφορά εφοδίων, πυρομαχικών και τραυματιών προς την περιοχή της Αλμωπίας, όπου είχαν εγκατασταθεί προσωρινά αρχηγεία και νοσοκομεία.

 Κατασκευή σιδηροδρομικού άξονα (1918) 
Αργότερα, λόγω της επιτυχούς διεξαγωγής μεταφορικού έργου στη γραμμή, αποφασίστηκε μέσα σε λίγους μήνες από την έναρξη λειτουργίας της, η δημιουργία μιας νέας σιδηροδρομικής διακλάδωσης προς την Όρμα, με αφετηρία τον Σιδηροδρομικό Σταθμό Αψάλου. Η κατασκευή του νέου άξονα ξεκίνησε σταδιακά το καλοκαίρι του 1918 και ολοκληρώθηκε μέσα σε λίγους μήνες, συνδέοντας σιδηροδρομικά την Όρμα. Η γραμμή εξυπηρέτησε μεγάλο όγκο επιβατών και εμπορευμάτων και συντέλεσε στην επιτυχή διεξαγωγή στρατιωτικών επιχειρήσεων στην περιοχή έως το τέλος του πολέμου.

 Μεσοπόλεμος (1919-1936) 
Μετά τη λήξη του πολέμου, η γαλλική κυβέρνηση παραχώρησε το σύνολο της σιδηροδρομικής γραμμής στο ελληνικό κράτος χωρίς κάποιο οικονομικό αντάλλαγμα. Ορισμένα χρόνια μετά την λήξη του πολέμου, το ελληνικό κράτος μίσθωσε την γραμμή προς εκμετάλλευση σε μια ιδιωτική εταιρεία με την επωνυμία Τοπικοί Σιδηρόδρομοι Μακεδονίας, η οποία από το 1923 έως το 1929 ανέλαβε την διεξαγωγή επιβατικού και εμπορικού έργου στο σύνολο της γραμμής Σκύδρας - Προμάχων και Αψάλου - Όρμας, παρέχοντας ασφαλείς μεταφορές στους κατοίκους της ευρύτερης περιοχής.

Λίγα έτη αργότερα και συγκεκριμένα κατά την περίοδο της παγκόσμιας οικονομικής ύφεσης του 1929, η εταιρεία κήρυξε πτώχευση και η γραμμή επέστρεψε στην κυριότητα του ελληνικού δημοσίου.

 Αποξήλωση της γραμμής (1936) 
Μετά την πτώχευση των Τοπικών Σιδηροδρόμων Μακεδονίας, η γραμμή πέρασε υπό τον έλεγχο των ΣΕΚ, οι οποίοι τη συντήρησαν και την λειτούργησαν έως το 1936. Έπειτα από ενδελεχή αξιολόγηση του μεταφορικού έργου, αποφασίστηκε η οριστική αναστολή λειτουργίας της γραμμής λόγω του ιδιαίτερα χαμηλού επιβατικού και εμπορικού όγκου, γεγονός το οποίο είχε ως απόρροια και την οριστική αποξήλωσή της.

 Δίκτυο Γραμμής 

 Υποδομή 
Το δίκτυο της γραμμής το οποίο κατασκευάστηκε το 1918 ήταν μήκους 13,3χλμ. και εξυπηρετούσε την κίνηση τεσσάρων σιδηροδρομικών σταθμών. Ως άξονας, είχε ως αφετηρία τον Σιδηροδρομικό Σταθμό Αψάλου, ο οποίος υποστήριζε αντίστοιχα την σιδηροδρομική ανταπόκριση με την Σκύδρα, την Αριδαία, τους Προμάχους και ενδιάμεσους σταθμούς σε καθημερινή βάση. Από την Άψαλο, η γραμμή ακολουθούσε μια χάραξη με έντονη κλίση λόγω του ανάγλυφου της περιοχής και μέσω της γέφυρας του Πολυκαρπίου συνδεόταν με τον Σιδηροδρομικό Σταθμό Πολυκαρπίου ο οποίος βρισκόταν σε μικρή απόσταση βορειοδυτικά του οικισμού.

Στη συνέχεια, η γραμμή συνέχιζε μέσω μιας ομαλής διαδρομής στην πεδιάδα της δυτικής Αλμωπίας και συνέδεε τον Μεγαπλάτανο μέσω του ομώνυμου σιδηροδρομικού σταθμού, ο οποίος βρισκόταν ανατολικά του οικισμού. Καταληκτικά, ο άξονας μέσω γέφυρας κατέληγε στην Όρμα η οποία αποτελούσε και τον τερματικό σταθμό της διακλάδωσης.

 Σηματοδότηση 
Η γραμμή δεν διέθετε κάποιο σύστημα σηματοδότησης ή ρύθμισης της κυκλοφορίας. Η κυκλοφορία των αμαξοστοιχιών γινόταν μέσω προφορικών συνεννοήσεων μηχανοδηγών και σταθμαρχών, καθώς και με καθορισμένο πρόγραμμα αφίξεων και αναχωρήσεων από σταθμό σε σταθμό.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Σιδηροδρομικές γραμμές στενού εύρους στην Ελλάδα
Κατηγορία:Σιδηροδρομικές γραμμές στην Κεντρική Μακεδονία
Κατηγορία:Αποξηλωμένες Ελληνικές Σιδηροδρομικές γραμμές