Τενοφοβίρη δισοπροξίλη

Η δισοπροξιλική τενοφοβίρη, που πωλείται με το εμπορικό όνομα Viread μεταξύ άλλων, είναι ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της χρόνιας ηπατίτιδα Β και για την πρόληψη και τη θεραπείας του HIV / AIDS.  Συνήθως συνιστάται για χρήση με άλλα αντιρετροϊκά φάρμακα. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την πρόληψη του HIV / AIDS μεταξύ εκείνων που διατρέχουν υψηλό κίνδυνο πριν από την έκθεση, και μετά από τραυματισμό από βελόνα ή άλλη πιθανή έκθεση.  Πωλείται τόσο από μόνη της όσο και μαζί σε συνδυασμούς όπως εμτρισιταβίνη/τενοφοβίρη, εφαβιρένζη/εμτρισιτάμίνη/τενοφοβίρη, και ελβιτεγκράβιρη/κομπισιτάτη/εμτρισιταβίνη/τενοφοβίρη. Δεν θεραπεύει τον HIV / AIDS ή την ηπατίτιδα Β. Διατίθεται από το στόμα ως χάπι ή σκόνη.

Οι συχνές παρενέργειες περιλαμβάνουν ναυτία, εξάνθημα, διάρροια, πονοκέφαλο, πόνο, κατάθλιψη και αδυναμία. Σοβαρές παρενέργειες περιλαμβάνουν υψηλή ποσότητα λακτατικού στο αίμα και διογκωμένο ήπαρ. Δεν υπάρχουν απόλυτες αντενδείξεις. Συχνά συνιστάται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και φαίνεται να είναι ασφαλής. Είναι νουκλεοτιδικός αναστολέας της ανάστροφης μεταγραφάσης και λειτουργεί μειώνοντας την ικανότητα των ιών να αναπαράγονται.

Η τενοφοβίρη κατοχυρώθηκε το 1996 και εγκρίθηκε για χρήση στις Ηνωμένες Πολιτείες το 2001. Είναι στον Κατάλογο των βασικών φαρμάκων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Διατίθεται στις Ηνωμένες Πολιτείες ως γενικά φάρμακα από το 2017.

 Ιατρικές χρήσεις 
Η δισοπροξιλική τενοφοβίρη χρησιμοποιείται για τη λοίμωξη με HIV-1 και τη θεραπεία της χρόνιας ηπατίτιδας Β. Για τη μόλυνση από HIV-1, η τενοφοβίρη ενδείκνυται σε συνδυασμό με άλλα αντιρετροϊκά παράγοντα σε άτομα ηλικίας 2 ετών και άνω. Για ασθενείς με χρόνια ηπατίτιδα Β, η τενοφοβίρη είναι ενδεικτική για ασθενείς ηλικίας 12 ετών και άνω.

 Μείωση του κινδύνου HIV 
Η δισοπροξιλική τενοφοβίρη μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την πρόληψη του HIV σε άτομα που διατρέχουν υψηλό κίνδυνο μόλυνσης από σεξουαλική μετάδοση ή χρήση ενέσιμων ναρκωτικών. Μια Cochrane ανασκόπηση εξέτασε τη χρήση της τενοφοβίρης για την πρόληψη του HIV πριν από την έκθεση και διαπίστωσε ότι τόσο η τενοφοβίρη μόνο όσο και ο συνδυασμός τενοφοβίρησ/εμτρικιταμίνης μειώσαν τον κίνδυνο προσβολής του HIV σε ασθενείς υψηλού κινδύνου.  Τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC) διεξήγαγαν επίσης μελέτη σε συνεργασία με το Υπουργείο Δημόσιας Υγείας της Ταϊλάνδης για να διαπιστώσουν την αποτελεσματικότητα της παροχής καθημερινών δόσεων τενοφοβίρης σε άτομα που κάνουν παράνομη χρήση φαρμάκων ως μέτρο πρόληψης. Τα αποτελέσματα αποκάλυψαν μια μείωση κατά 48,9% της συχνότητας εμφάνισης του ιού μεταξύ της ομάδας των συμμετεχόντων που έλαβαν το φάρμακο σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου που έλαβε εικονικό φάρμακο.

 Ανεπιθύμητες ενέργειες 
Η δισοπροξιλική τενοφοβίρη είναι γενικά καλά ανεκτή με χαμηλά ποσοστά διακοπής της αγωγής μεταξύ του HIV και του χρόνιου ηπατίτιδας Β.  Δεν υπάρχουν αντενδείξεις για τη χρήση αυτού του φαρμάκου. Οι πιο συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες που αναφέρθηκαν λόγω της χρήσης της δισοπροξιλικής τενοφοβίρης ήταν ζάλη, ναυτία και διάρροια. Άλλες παρενέργειες περιλαμβάνουν κατάθλιψη, διαταραχές ύπνου, πονοκέφαλο, φαγούρα, εξάνθημα και πυρετό. Ο FDA προειδοποιεί σχετικά με την πιθανή εμφάνιση γαλακτικού οξέος ή ηπατικής βλάβης λόγω της χρήσης της δισοπροξιλικήσ τενοφοβίρης. 

Η μακροχρόνια χρήση της δισοπροξιλικής τενοφοβίρης συνδέεται με νεφροτοξικότητα και απώλεια οστών. Η παρουσίαση της νεφροτοξικότητας μπορεί να εμφανιστεί ως Σύνδρομο Fanconi, οξεία νεφρική βλάβη ή μείωση του ρυθμού σπειραματικής διήθησης (GFR). Η διακοπή της χορήγησης της δισοπροξιλικής τενοφοβίρης μπορεί ενδεχομένως να οδηγήσει στην ανατροπή της νεφρικής ανεπάρκειας. Η νεφροτοξικότητα μπορεί να οφείλεται στην συσσώρευση της τενοφοβίρης στα εγγύς ουροφόρα σωληνάρια, που οδηγεί σε αυξημένες συγκεντρώσεις ορού. 

 Αλληλεπιδράσεις 
Η τενοφοβίρη αλληλεπιδρά με τους αναστολείς της διδανοσίνης και του αναστολέα HIV-1 πρωτεάσης. Η τενοφοβίρη αυξάνει τις συγκεντρώσεις διδανοσίνης και μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα ανεπιθύμητες ενέργειες όπως παγκρεατίτιδα και νευροπάθεια. Η τενοφοβίρη αλληλεπιδρά επίσης με αναστολείς της πρωτεάσης HIV-1, όπως η αταζαναβίρη, μειώνοντας τις συγκεντρώσεις της αταζαναβίρης ενώ αυξάνει τις συγκεντρωσεις της τενοφοβίρης. Επιπλέον, δεδομένου ότι η τενοφοβίρη απεκκρίνεται από τα νεφρά, τα φάρμακα που επηρεάζουν τη νεφρική λειτουργία μπορούν επίσης να προκαλέσουν προβλήματα. 

 Φαρμακολογία 

 Μηχανισμός δράσης 
Η δισοπροξιλική τενοφοβίρη είναι ένα ανάλογο του  νουκλεοτιδικού αναστολέα αντίστροφης μεταγραφάσης (NTRTI). Αναστέλλει επιλεκτικά την ιική αντίστροφη μεταγραφάση, ένα κρίσιμο ένζυμο σε ρετροϊρούς όπως ο ιός HIV, ενώ δείχνει περιορισμένη αναστολή των ανθρώπινων ενζύμων, όπως οι πολυμεράσες DNA α, β και η Μυτοχονδριακή DNA πολυμεράση γ. In vivo η φουμαρική δισοπροξιλική τενοφοβίρη μετατρέπεται σε τενοφοβίρη, ακυκλικό αναλόγο της 5'- μονοφωσφορικής δεοξυαδενοσίνης (dAMP).Η τενοφοβίρη δεν έχει μια ομάδα υδροξυλίου στην θέση που αντιστοιχεί στο 3' άνθρακα της dAMP, εμποδίζοντας τη δημιουργία της σύνδεσης 5′ προς 3′ Φωσφοδιαεστεράσης που είναι απαραίτητη για την παράταση της αλυσίδας DNA. Μόλις ενσωματωθεί σε μια αυξανόμενη έλικα  DNA, η τενοφοβίρη προκαλεί πρόωρη τερματισμό της μεταγραφής του DNA, αποτρέποντας την ιογενή αντιπαραγωγή.

 Φαρμακοκινητική 
Η δισοπροξιλική τενοφοβίρη είναι ένα προφάρμακο που απορροφάται γρήγορα από το έντερο και διαχωρίζεται για να απελευθερώσει την τενοφοβίρη. Μέσα στα κύτταρα, η τενοφοβίρη φωσφορυλιώνεται σε διφωσφορική τενοφοβίρη (που είναι ανάλογο με ένα τριφοσφορικό, καθώς η ίδια η τενοφοβίρη έχει ήδη ένα υπόλειμμα φωσφορικό), την ενεργή ένωση που αναστέλλει την αντιστροφη μεταγραφάση μέσω τερματισμού αλυσίδας.

Σε άτομα σε κατάσταση νηστείας, η βιοδιαθεσιμότητα είναι 25%, και οι υψηλότερες συγκεντρώσεις πλάσματος στο αίμα επιτυγχάνονται μετά από μία ώρα. Όταν λαμβάνονται με λιπαρά τρόφιμα, οι υψηλότερες συγκεντρώσεις πλάσματος επιτυγχάνονται μετά από δύο ώρες, και η περιοχή κάτω από την καμπύλη (AUC) αυξάνεται κατά 40%. Είναι αναστολέας του κυτοχρώματος P450 1A2.

Η τενοφοβίρη εκκρίνεται κυρίως μέσω των νεφρών, τόσο μέσω της σπειραματικής διήθησης όσο και μέσω σωληναριακής έκκρισης χρησιμοποιώντας τις πρωτεΐνες μεταφοράς OAT1, OAT3 και ABCC4. 

 Ανίχνευση σε υγρά του σώματος 
Η μέτρηση της τενοφοβίρης στο πλάσμα μπορεί να γίνει με υγρή χρωματογραφία. Τέτοιες δοκιμές είναι χρήσιμες για την παρακολούθηση της θεραπείας και για την πρόληψη της συσσώρευσης και της τοξικότητας των φαρμάκων σε άτομα με προβλήματα νεφρών ή ήπατος.

 Χημεία 
Η τενοφοβίρη είναι παράγωγο της Αδενίνης και αυτό ήταν το χημικό σημείο εκκίνησης για την πρώτη δημοσιευμένη σύνθεσή του  η οποία συμπεριλήφθηκε σε διπλώματα ευρεσιτεχνίας για τη σύνθεσή της. Κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης του φαρμάκου, η προσοχή μετατοπίστηκε στο παράγωγο του φωσφονατικού Εστέρα, τη διπροξιλική τενοφοβίρη, το οποίο αποτέλεσε αντικείμενο εκτεταμένης χημικής διεργασίας για να παράσχει μια βιώσιμη οδό παραγωγής.

 class=skin-invert-image|650x650εσ

Η αδενίνη αντιδρά πρώτα με μια χειρική έκδοση του προπυλενικού καρβανολίου με απόλυτη διαμόρφωση R, χρησιμοποιώντας ως βάση υδροξείδιο του νατρίου. Υπό αυτές τις συνθήκες, η αντίδραση είναι περιοδικοεπιλογική, με την αλκυλίωση να συμβαίνει αποκλειστικά στο δακτυλίδι της ιμιδαζόλης και στο λιγότερο εμποδισμένο άνθρακα του διοξολανίου. Στο δεύτερο στάδιο, η ομάδα υδροξυλίου αντιδρά με παράγωγο φωσφορικού οξέος, χρησιμοποιώντας το tert-βουτυλλιθίο ως βάση για να εξασφαλιστεί η επιλεκτική ο-αλκυλίωση, με τη δημιουργία ενός δεσμού αιθέρα. Η τενοφοβίρη σχηματίζεται όταν η ομάδα διαιθυλοφωσφονικού μετατρέπεται σε οξύ χρησιμοποιώντας Τριμεθυλσιλικό χλωρίδιο στην παρουσία του βρομιδικού νατρίου, μια περαιτέρω διεύρυνση της αρχικής οδού παραγωγής. Η σύνθεση του εναλλακτικού εστέρα στην διπροσιλική τενοφοβίρη ολοκληρώνεται με αλκυλίωση με το κατάλληλο παράγωγο χλωρομεθυλοαιθέρα και αυτό μπορεί να καθαριστεί ως το φουμαρικό άλας του.

 Ιστορία 
Η τενοφοβίρη συνθετήθηκε αρχικά από τον Αντόνιν Χόλι στο Ινστιτούτο Οργανικής Χημείας και Βιοχημείας της Τσεχοσλοβακικής Ακαδημίας Επιστημών στην Πράγα. Το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας που κατατέθηκε το 1986 δεν αναφέρει την πιθανή χρήση της ενώσης για τη θεραπεία της λοίμωξης από HIV, αλλά ισχυρίζεται δραστηριότητα κατά του ιού του herpes simplex.US patent 4808716, Holy A, Rosenberg I, "9-(phosponylmethoxyalkyl) adenines, the method of preparation and utilization thereof", published 1989-02-28,  assigned to Czech Academy of Sciences 

Το 1985, ο De Clercq και ο Holý περιέγραψαν την δραστηριότητα του PMPA κατά του HIV στον κυτταρικό πολιτισμό.  Λίγο αργότερα, μια συνεργασία με την εταιρεία βιοτεχνολογίας Gilead Sciences οδήγησε στην έρευνα της δυνατότητας του μορίου PMPA ως θεραπεία για τους ασθενείς με HIV. Το 1997, ερευνητές από τον Gilead και το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, Σαν Φρανσίσκο, απέδειξαν ότι η τενοφοβίρη παρουσιάζει αντι-HIV αποτελέσματα στους ανθρώπους όταν χορηγείται με υποδόρια ένεση. 

Η αρχική μορφή της τενοφοβίρης που χρησιμοποιήθηκε σε αυτές τις μελέτες είχε περιορισμένο δυναμικό για ευρεία χρήση, επειδή διεισδύει ελάχιστα στα κύτταρα και δεν απορροφάται όταν χορηγείται από το στόμα. Ο Gilead ανέπτυξε μια έκδοση προφαρμάκου της τενοφοβίρης, της διπροξιλικής τενοφοβίρης. Αυτή η έκδοση της τενοφοβίρης αναφέρεται συχνά απλά ως "Τενοφοβίρη". Σε αυτή την έκδοση του φαρμάκου, τα δύο αρνητικά φορτία της ομάδας του τενοφοβιρικού φωσφορικού οξέος είναι επικαλυμμένα, ενισχύοντας έτσι την από του στόματος απορρόφηση.

Η δισοπροξιλική τενοφοβίρη εγκρίθηκε στις ΗΠΑ το 2001, για τη θεραπεία του HIV, και το 2008, για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της χρόνιας ηπατίτιδα Β.  

 Μορφές φαρμάκου 
Η δισοπροξιλική τενοφοβίρη λαμβάνεται από του στόματος και βρίσκεται στην αγορά υπό το όνομα Viread, μεταξύ άλλων συνδιασμών με αυτή. . Η δισοπροξιλική τενοφοβίρηείναι προφάρμακο της φωσφονικής τενοφοβίρης, η οποία απελευθερώνεται ενδοκυττάρια και μετατρέπεται σε διφωσφονική τενοφοβίρη. Βρίσκεται στην αγορά μέσω της Gilead Sciences (ως φουμαρικό παράγωγο, TDF).

Η δισοπροξιλική τενοφοβίρη είναι επίσης διαθέσιμη σε χάπια που συνδυάζουν μια σειρά από αντιϊκά φάρμακα σε μία ενιαία δόση. Γνωστοί συνδυασμοί περιλαμβάνουν το Atripla (τενοφοβίρη  δισοπροξιλική/εμτρικιταβίνη/εφαβιρένζη), το Complera (τενοφοβίρη δισοπροξιλική/εμτρικιταβίνη/ριλπιβιρίνη), το Stribild (τενοφοβίρη δισοπροξιλική/εμτρικιταβίνη/ελβιτεγκραβίρη/κομπισιστάτη) και το Truvada (τενοφοβίρη δισοπροξιλική/εμτρικιταβίνη).

Ο Gilead δημιούργησε μια δεύτερη μορφή του προφαρμάκου, το τενοφοβιρδιφωσφορικό, που ονομάζεται αλαφεναμίδιο της τενοφοβίρης. Διαφέρει από την δισοπροξιλική τενοφοβίρη λόγω της ενεργοποίησης του στα Λεμφικά κύτταρα. Αυτό επιτρέπει στους ενεργούς μεταβολίτες να συσσωρεύονται σε αυτά τα κύτταρα, οδηγώντας σε χαμηλότερη συστηματική έκθεση και πιθανές τοξικότητες.

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Κατηγορία:Βασικά Φάρμακα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας
Κατηγορία:Πουρίνες
Κατηγορία:Προφάρμακα
Κατηγορία:Ηπατοτοξίνες