Βασίδιο

Ένα βασίδιο είναι μια μικροσκοπική δομή, η οποία παράγει σπόρια και εντοπίζεται στον υμενοφόρο των καρποφόρων σωμάτων (μανιτάρια) των βασιδιομυκήτων. Η παρουσία των βασιδίων είναι ένα από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα των βασιδιομυκήτων. Αυτές οι δομές επίσης αποκαλούνται "τριτογενή μυκήλια", καθώς αποτελούν ιδιαίτερα κουλουριασμένες εκδοχές των δευτερογενών μυκηλίων. Ένα βασίδιο συνήθως φέρει τέσσερα σπόρια, τα οποία καλούνται βασιδιοσπόρια. Ανά περίπτωση αυτός ο αριθμός μπορεί να είναι είτε δύο είτε οκτώ. Κάθε αναπαραγωγικό σπόριο παράγεται στην άκρη μιας στενής απόληξης, η οποία καλείται στήριγμα, και διασπείρεται με δύναμη κατά την πλήρη ανάπτυξη

Η λέξη βασίδιο σημαίνει "μικρή βάση", καθώς έτσι στηρίζονται τα σπόρια πάνω στο βασίδιο. Παρόλα αυτά ορισμένοι βιολόγοι περιγράφουν τη δομή σαν μικρό ρόπαλο.

 Δομή 
Οι περισσότεροι βασιδιομύκητες έχουν μονοκύτταρα βασίδια (ολοβασίδια), αλλά κάποια έχουν πολυκύτταρα (φραγμοβασίδια). Για παράδειγμα οι σκωρομύκητες των Πουκινωδών (Puccinales) έχουν φραγμοβασίδια με τέσσερα κύτταρα, τα οποία όταν εξετάζονται κατά τομή χωρίζονται με κυτταρικά τοιχώματα. Κάποιοι ζελατινοειδείς μύκητες της τάξης των Τρεμελωδών (Tremellales)  επίσης έχουν φραγμοβασίδια με τέσσερα κύτταρα, τα οποία χωρίζονται με κυτταρικά τοιχώματα και έχουν σχήμα σταυρού. Μερικές φορές το βασίδιο αναπτύσσεται από ένα προβασίδιο, το οποίο δεν μακραίνει όπως μια τυπική υφή. Το βασίδιο μπορεί έχει "κοτσάνι", είτε να συνδέεται απευθείας πάνω στην υφή.

Το βασίδιο συνήθως έχει σχήμα ροπάλου: στενό στη βάση και φαρδύ προς τα έξω. Έχει τη μεγαλύτερη διάμετρο στο μέσο του ημισφαιρικού θόλο της κορυφής, και η βάση του είναι περίπου η μισή από την ευρύτερη διάμετρο στο υψηλότερο σημείο . Τα βασίδια με κοντή και στενή βάση έχουν σχήμα ανάποδου αυγού, και συναντώνται σε γένη όπως το Paullicorticium, η Oliveonia και η Tulasnella. Τα βασίδια με φαρδιά βάση, αντίθετα, έχουν συχνά σχήμα βαρελιού. 

 Πώς διασπείρονται τα βασιδιοσπόρα 
Στους περισσότερους βασιδιομύκητες, τα βασιδιοσπόρια εκτοξεύονται με δύναμη. Η δύναμη προώθησης προέρχεται από μια ξαφνική αλλαγή στο κέντρο βάρους του σπορίου. Σημαντικοί παράγοντες που οδηγούν στην εκτόξευση είναι η "σταγόνα του Μπούλερ" - μια σταγόνα υγρού, η οποία συσσωρεύεται στον ομφαλό σύνδεσης του βασιδιοσπορίου , η έκκεντρη σύνδεση του σπορίου πάνω στη στενή απόληξη, και η παρουσία υγροσκοπικών περιοχών πάνω στην επιφάνεια του βασιδιοσπορίων. Η εκτόξευση των βασιδιοσπορίων μπορεί να επιτευχθεί μόνο αφού επαρκής ποσότητα υδρατμών έχει συμπυκνωθεί πάνω στο σπόριο.

Όταν ωριμάζει ένα βασιδιοσπόρο, τα σάκχαρα των κυτταρικών τοιχωμάτων αρχίζουν να λειτουργούν ως σημείο συμπύκνωσης για τους υδρατμούς της ατμόσφαιρας. Δύο ξεχωριστές περιοχές συμπύκνωσης είναι κρίσιμες. Στην άκρη του βασιδιοσπορίου (ομφαλός), η οποία είναι πιο κοντά στο βασίδιο στήριξης, η "σταγόνα του Μπούλερ" συσσωρεύεται σαν μια μεγάλη, σχεδόν σφαιρική σταγόνα νερού.
δεξιά|μικρογραφία|Μηχανισμός "σταγόνας του Μπούλερ"
Ταυτόχρονα, συμπύκνωση συμβαίνει και σε ένα λεπτό στρώμα πάνω στο τμήμα του σπορίου, από τη μεριά του "κοτσανιού". Όταν αυτές οι δύο συγκεντρώσεις νερού συνδυαστούν, η απελευθέρωση της επιφανειακής τάσης και η ξαφνική μετατόπιση του κέντρου βάρους εκτοξεύει το βασιδιοσπόριο. Αξιοσημείωτα η αρχική επιτάχυνση του σπορίου εκτιμάται στα 25.000 g

 Εξελικτική απώλεια της βίαιης εκτόξευσης 
Ορισμένοι βασιδιομύκητες δεν έχουν τα μέσα για την βίαιη εκτόξευση των βασιδιοσπορίων τους. Σε αυτά τα είδη, η διασπορά των σπορίων γίνεται με άλλους τρόπους.

Για παράδειγμα:

 Τα μέλη της τάξης των Φαλλωδών (Φαλλός ο Αναίσχυντος) βασίζονται σε έντομα-φορείς για τη διασπορά.
 Τα ξηρά σπόρια των Λυκοπερδωδών (λυκόπερδα) διασκορπίζονται όταν διαταράσσονται τα βασιδιοκάρπια
 Τα είδη των Νιδουλαριωδών (μανιτάρια "φωλιές πουλιών") χρησιμοποιούν ένα μηχανισμό "ξεχειλίσματος".

Σε αυτές τις περιπτώσεις, το βασιδιοσπόριο δεν έχει τυπικά απόληξη ομφαλού και δεν συμβαίνει η βίαιη εκτόξευση. Κάθε παραλλαγή πιστεύεται ότι αναπαριστά μια ανεξάρτητη εξελικτική απώλεια της βίαιης διασποράς.

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

Κατηγορία:Βασιδιομύκητες
Κατηγορία:Μυκητιακή μορφολογία και ανατομία