Μαρία Στιούαρτ (Σίλερ)

Μαρία Στιούαρτ () είναι πεντάπρακτη έμμετρη τραγωδία του Φρίντριχ Σίλερ που απεικονίζει τις τελευταίες ημέρες της βασίλισσας της Σκωτίας Μαρίας Στιούαρτ. Η τραγωδία αποτελείται από πέντε πράξεις, που χωρίζονται σε πολλές σκηνές. Παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στη Βαϊμάρη στις 14 Ιουνίου 1800, την περίοδο του κλασικισμού της Βαϊμάρης.  

Το θεατρικό έργο το 1835 ενέπνευσε την ομώνυμη όπερα του Γκαετάνο Ντονιτσέττι. 

 Κύριοι χαρακτήρες 

 Μαρία Στιούαρτ, βασίλισσα της Σκωτίας, Ρωμαιοκαθολική, θεωρούνταν από τους Ρωμαιοκαθολικούς ως η νόμιμη διάδοχος του θρόνου της Αγγλίας.
 Ελισάβετ Α', βασίλισσα της Αγγλίας, Προτεστάντισσα, κόρη του Ερρίκου Η΄ από τον γάμο του με την Άννα Μπολέυν, γάμο που οι Καθολικοί θεωρούσαν άκυρο και ως εκ τούτου την Ελισάβετ νόθα.
 Ρόμπερτ Ντάντλεϊ, 1ος Κόμης του Λέστερ
 Τζορτζ Τάλμποτ, 6ος κόμης του Σρούσμπερι
 Λόρδος Μπέρλι,  Άγγλος πολιτικός, ο κύριος σύμβουλος της βασίλισσας Ελισάβετ Α' για το μεγαλύτερο μέρος της βασιλείας της
 Γουίλιαμ Ντέιβισον,  Άγγλος διπλωμάτης και υφυπουργός της Ελισάβετ
 Αμίας Πόλετ, ο δεσμοφύλακας της Μαρίας
 Μόρτιμερ, ανιψιός του Πόλετ (όχι ιστορικό πρόσωπο)
 Χάννα Κένεντι, βασισμένη στη συνοδό της Μαρίας, Τζέιν Κένεντι
 Υπόθεση 
μικρογραφία|250x250εσ|Η συνάντηση των δύο βασιλισσών, παρουσία του κόμη του Λέστερ.
Το 1568, η Μαρία Στιούαρτ, βασίλισσα της Σκωτίας, δραπέτευσε από τη χώρα της όπου κρατούνταν ως ύποπτη για συνέργεια στη δολοφονία του συζύγου της Ερρίκου Στιούαρτ και κατέφυγε στην Αγγλία ελπίζοντας στην προστασία της εξαδέλφης της βασίλισσας της Αγγλίας Ελισάβετ Α'. Η Ελισάβετ την αιχμαλώτισε και τη φυλάκισε σε ένα κάστρο, επίσημα για τη δολοφονία του συζύγου της, αλλά στην πραγματικότητα λόγω των αξιώσεών της στον θρόνο της Αγγλίας. Η δράση του έργου ξεκινά 19 χρόνια αργότερα, τρεις μέρες πριν την εκτέλεση της Μαρίας η οποία έλαβε χώρα στις 8 Φεβρουαρίου 1587. 

Παρασυρμένοι από την ομορφιά της φυλακισμένης βασίλισσας, νεαροί άνδρες προσπάθησαν επανειλημμένα να την απελευθερώσουν. Όταν η Μαρία αντιλαμβάνεται ότι ο Μόρτιμερ (χαρακτήρας που δημιούργησε ο Σίλερ), ο ανιψιός του δεσμοφύλακά της, είναι στο πλευρό της, του εμπιστεύεται τη ζωή της. Ο Μόρτιμερ αναλαμβάνει να δώσει στον Ρόμπερτ Ντάντλεϊ, κόμη του Λέστερ, ένα γράμμα της Μαρίας, στο οποίο παρακαλεί για βοήθεια. Αυτή είναι μια λεπτή κατάσταση, γιατί ο Λέστερ, πρώην εραστής της Μαρίας, είναι τώρα εραστής της Ελισάβετ. 

Στο δίλημμά του, ο Λέστερ κανονίζει μια συνάντηση των δύο βασιλισσών (κάτι που στην πραγματικότητα δεν συνέβη ποτέ), στην οποία η Μαρία ελπίζει ότι θα αγγίξει την καρδιά της Ελισάβετ. Αυτή η συνάντηση καταλήγει σε σκληρή αντιπαράθεση, η Ελίζαμπεθ ταπεινώνει ακόμη περισσότερο την ικέτιδα Μαρία ρωτώντας την ψυχρά αν δεν υπάρχουν άλλοι άνδρες διαθέσιμοι να την ελευθερώσουν. Γεμάτη θυμό, η Μαρία της λέει ότι η μητέρα της Ελισάβετ είχε μοιχεύσει και ότι η Ελισάβετ είναι νόθα. Η προσπάθεια συμφιλίωσης της Λέστερ δίχασε ακόμη πιο ασυμβίβαστα τις δύο αντιπάλους.
μικρογραφία|Η Μαρία Στιούαρτ οδηγείται στην εκτέλεσή της
Τα πράγματα περιπλέκονται περαιτέρω όταν ο Μόρτιμερ σχεδιάζει μια απόπειρα δολοφονίας της Ελίζαμπεθ με στόχο να απελευθερώσει τη Μαρία από τη φυλακή, μια δραματοποιημένη εκδοχή της αποτυχημένης συνωμοσίας Μπάμπινγκτον, Η συνωμοσία του Μπάμπινγκτον ήταν ένα σχέδιο το 1586 για τη δολοφονία της Προτεστάντισσας βασίλισσας Ελισάβετ Α'  και ανάρρηση στον αγγλικό θρόνο της Καθολικής ξαδέρφης της Μαρίας Α΄της Σκωτίας. Οδήγησε στην εκτέλεση της Μαρίας (η οποία ήταν φυλακισμένη για 19 χρόνια από το 1568 στην Αγγλία κατόπιν εντολής της Ελισάβετ), όταν αποκαλύφθηκε μια επιστολή της στην οποία συναινούσε στη δολοφονία της Αγγλίδας βασίλισσας.αλλά όταν η απόπειρα αποτυγχάνει, αυτοκτονεί, ενώ ο κόμης του Λέστερ χρησιμοποιεί αυτή την βολική αυτοκτονία για να σωθεί από τις υποψίες.

Πλήθος κόσμου συγκεντρώνεται στο παλάτι του Γουέστμινστερ και απαιτεί την εκτέλεση της Μαρίας. Η Ελισάβετ, αρχικά διστακτική, πείθεται να υπογράψει το ένταλμα της θανατικής ποινής για να εξασφαλίσει τον θρόνο της. Ωστόσο, καθώς δεν θέλει να αναλάβει την ευθύνη για την εκτέλεση και να διακινδυνεύσει την απώλεια της καλής της φήμης, υπογράφει την απόφαση και μεταβιβάζει το βάρος της ευθύνης για την εκτέλεση της θανατικής ποινής σε άλλους: παραδίδει το  υπογεγραμμένο ένταλμα στον υφυπουργό της Ουίλιαμ Ντέιβισον, χωρίς σαφείς οδηγίες, έχοντας πλήρη επίγνωση ότι αυτός με τη σειρά του θα το παραδώσει στον λόρδο Μπέρλι και έτσι θα εκτελεσθεί η θανατική ποινή. Η Μαρία Στιούαρτ εκτελείται.

Το έργο τελειώνει με την Ελισάβετ να χάνει όλους τους συμβούλους της. Κατηγορεί τόσο τον Μπέρλι όσο και τον Ντέιβισον για τον θάνατο της Μαρίας (διώχνει τον πρώτο από τη βασιλική αυλή και φυλακίζει τον δεύτερο στον Πύργο του Λονδίνου), ο κόμης του Σρούσμπερι (που ζητούσε έλεος για τη Μαρία σε όλο το έργο) παραιτείται από τα αξιώματά του και ο Λέστερ εγκαταλείπει την Αγγλία για τη Γαλλία. Καθώς πέφτει η αυλαία, η Ελισάβετ μένει εντελώς μόνη.

 Αποκλίσεις από τα ιστορικά γεγονότα 
Ο Σίλερ βασίστηκε σε γενικές γραμμές στα ιστορικά γεγονότα με κάποιες αποκλίσεις: Η Μαρία Στιούαρτ είναι 25 ετών και επομένως 20 νεότερη από τη βασίλισσα της Σκωτίας την εποχή της εκτέλεσης. Η Ελισάβετ είναι επίσης νεότερη. 

Ο συγγραφέας πρόσθεσε επίσης τρία μυθοπλαστικά στοιχεία και χαρακτήρες: τον ερωτευμένο Μόρτιμερ, η σχέση του κόμη Λέστερ και της Μαρίας και τη συνάντηση των δύο βασιλισσών, που φαίνεται πολύ εντυπωσιακή επί σκηνής αλλά στην πραγματικότητα δεν συνέβη ποτέ. Αυτές οι τρεις προσθήκες σε συνδυασμό με τα πραγματικά γεγονότα βοήθησαν τον συγγραφέα να ξυπνά συνεχώς την ελπίδα στην ηρωίδα του έργου και στον θεατή για την απελευθέρωσή της, δημιουργώντας μια συνεχή ένταση μεταξύ φόβου και ελπίδας, αν και τα γεγονότα σύντομα οδηγούν στο τραγικό τέλος.

 Ιστορικό συγγραφής 
Μετά τη Γαλλική Επανάσταση του 1789, μια μεγαλύτερη εθνική συνείδηση προέκυψε σε όλα τα ευρωπαϊκά κράτη. Στη Γερμανία, η εθνική ιδέα αρχικά δυσκολεύτηκε να εδραιωθεί λόγω του κατακερματισμού σε διάφορα μικρά κράτη. Οι συγγραφείς και άλλοι διανοούμενοι υπερασπίζονταν όλο και περισσότερο την ιδέα δημιουργίας ενός έθνους που τους υποσχόταν κοινή ταυτότητα. 

Ωστόσο, η απογοήτευση από τη μετατροπή της επανάστασης σε Βασιλεία του Τρόμου ήταν η αφετηρία των σκέψεων του Σίλερ στη συγγραφή της τραγωδίας και έθετε στον συγγραφέα το ερώτημα σχετικά με το ποιος ήταν ο λόγος αυτής της κλιμάκωσης της επανάστασης και με ποιο τρόπο ένα αστικό κράτος θα μπορούσε να αντικαταστήσει το παρακμιακό φεουδαρχικό καθεστώς αποφεύγοντας να «πέσει ξανά στη βαρβαρότητα και την υποτέλεια». Το έργο ήταν ένας υπαινιγμός στις βιαιότητες της Τρομοκρατίας, καθώς ο αποκεφαλισμός της Μαρίας Στιούαρτ στη σκηνή θύμιζε υπερβολικά τη μοίρα της Μαρίας Αντουανέτας, κόρης της αυτοκράτειρας Μαρίας Θηρεσίας, η οποία αποκεφαλίστηκε στη γκιλοτίνα το 1793.

 Μεταφράσεις στα ελληνικά 

 Το βιβλιαράκι - πρόγραμμα που εκδόθηκε για την παράσταση του Αμφι-θεάτρου Σπύρου Ευαγγελάτου το 1997, περιλαμβάνει ολόκληρο το θεατρικό έργο σε μετάφραση του ίδιου. 
 Μαρία Στιούαρτ, μετάφραση: Κωνσταντίνος Κυριακού, εκδόσεις Δρόμων, 2017 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Μαρία Στιούαρτ του Φρίντριχ Σίλερ (1801) από παράσταση σε σκηνοθεσία Κωστή Μιχαηλίδη.


 Παραπομπές 

Κατηγορία:Φρίντριχ Σίλερ
Κατηγορία:Γερμανικά θεατρικά έργα