ΑΕΒΑΛ

Η ΑΕΒΑΛ (Ανώνυμη Επιχείρηση Βιομηχανίας Αζωτούχων Λιπασμάτων) αποτελούσε ελληνική δημόσια εταιρεία, η οποία βρισκόταν στην Πτολεμαΐδα του Νομού Κοζάνης και εξειδικευόταν στην παραγωγή αζωτούχων γεωργικών λιπασμάτων. Το εργοστάσιο της εταιρείας εγκαινιάστηκε το 1965 και λειτούργησε αδιάκοπα έως το 1997.

Από την δεκαετία του 1990 έως σήμερα προέκυψαν αρκετές προτάσεις αξιοποίησης του ακινήτου και της ευρύτερης περιοχής, μεταξύ των οποίων η εγκατάσταση βιοκλιματικών υποδομών παραγωγής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

 Ιστορικό 

 Ίδρυση (1963-1965) 
Στα πλαίσια της ανερχόμενης βιομηχανίας εξόρυξης και αξιοποίησης του λιγνίτη, κατόπιν σχεδιασμού της ελληνικής κυβέρνησης, το 1960 ξεκίνησε να κατασκευάζεται με εθνικούς πόρους από την κοινοπραξία UHDE/CASALE το βιομηχανικό συγκρότημα της ΑΕΒΑΛ σε αγροτική περιοχή πλησίον της Πτολεμαΐδας. Η κατασκευή της μονάδας ολοκληρώθηκε τον Νοέμβριο του 1963 και η δοκιμαστική λειτουργία της διήρκεσε μέχρι τις 30 Απριλίου 1965.

Στο πλαίσιο αυτό, η επίσημη παραλαβή του συγκροτήματος από το Ελληνικό Δημόσιο έγινε τον Απρίλιο του 1965, ενώ την προηγούμενη περίοδο το εργοστάσιο και όλες οι εγκαταστάσεις του μεταβιβάστηκαν στην Ελληνική Τράπεζα Βιομηχανικής Ανάπτυξης (ΕΤΒΑ), με κοινή απόφαση των Υπουργών Συντονισμού και Βιομηχανίας. Έτσι, στις 15 Σεπτεμβρίου 1965, η ΕΤΒΑ ίδρυσε την ΑΕΒΑΛ με μετοχικό κεφάλαιο 1.400.000.000 δρχ., η οποία ανέλαβε την λειτουργία του εργοστασίου και την έναρξη της παραγωγής γεωργικών προϊόντων.

 Βιομηχανική δραστηριότητα (1963-1997) 
Η βιομηχανική δραστηριότητα της ΑΕΒΑΛ αφορούσε την εμπορική αξιοποίηση του τοπικού παραγόμενου λιγνίτη, μέσω της εξαέρωσης του οποίου μπορούσε να υποστηριχθεί η παραγωγή αμμωνίας. Στο πλαίσιο αυτό, η ΑΕΒΑΛ παρήγαγε αζωτούχα λιπάσματα (νιτρικά) εξ ολοκλήρου από αμμωνία (ΝΗ3), η οποία θεωρούνταν στρατηγικής σημασίας, ενώ μέχρι το 1985, όλη η παραγωγή απορροφούταν από τη Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδος (ΑΤΕ).

 Ίδρυση της ΣΥΝΕΛ Α.Ε 
Από το 1985 έως την 1η Μαΐου 1992, η οποία και αποτελεί την ημερομηνία απελευθέρωσης της αγοράς λιπασμάτων, η παραγωγή της ΑΕΒΑΛ απορροφούταν υποχρεωτικά από τη ΣΥΝΕΛ ΑΕ, μια συνεταιριστική εταιρεία μεταξύ της Αγροτικής Τράπεζας και Συνεταιρισμών. Στο πλαίσιο αυτό, οι τιμές αγοράς των λιπασμάτων από τις ελληνικές βιομηχανίες καθορίζονταν από το Δημόσιο μέσω της ΣΥΝΕΛ ΑΕ έως τις 30 Απριλίου 1992, σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου 760/48, με βάση την απολογιστική κοστολόγηση. Ωστόσο, καθώς περνούσαν τα χρόνια, η εταιρεία δυσκολευόταν ολοένα και περισσότερο να ανταγωνιστεί τις εγχώριες και ξένες βιομηχανίες λιπασμάτων, λόγω του υψηλού κόστους παραγωγής που οφειλόταν στο απαρχαιωμένο τμήμα παραγωγής αμμωνίας και στον μεγάλο αριθμό εργαζομένων.

Έτσι, ιδιαίτερα μετά το 1985 κρίθηκε αναγκαίο να εφαρμοστεί ένα πρόγραμμα εξυγίανσης, το οποίο περιλάμβανε τη διακοπή λειτουργίας των αντιοικονομικών μονάδων παραγωγής θειικού οξέος και θειικής αμμωνίας. Ταυτόχρονα, στις αρχές της δεκαετίας του 1990 τέθηκε ως στόχος η σταδιακή διακοπή της λειτουργίας του συγκροτήματος αμμωνίας, συνοδευόμενη από τη μείωση του προσωπικού, προσπάθεια η οποία ωστόσο δεν ολοκληρώθηκε με επιτυχία.

 Απελευθέρωση αγοράς λιπασμάτων (1992) 
Μετά την απελευθέρωση της αγοράς λιπασμάτων την 1η Μαΐου 1992, η ΑΕΒΑΛ επετράπη να διαθέσει την παραγωγή της μόνη της για ένα χρόνο, καθώς αργότερα η διάθεση επανασυγκροτήθηκε μέσω της ΣΥΝΕΛ. Ωστόσο, τα υψηλά χρέη της εταιρείας, οδήγησαν την ΔΕΗ το 1991 να σταματήσει την ηλεκτροδότηση του εργοστασίου λόγω αδυναμίας της ΑΕΒΑΛ, γεγονός το οποίο προκλήθηκε από την διαχρονική αθέτηση των υποχρεώσεων της ΣΥΝΕΛ ΑΕ στην ΑΕΒΑΛ, με αποτέλεσμα η μονάδα να παραμείνει κλειστή για περίπου 7 μήνες και να υποστεί οικονομική ζημιά ύψους 1,5 δισεκατομμυρίων δραχμών.

 Αναστολή λειτουργίας (1997) 
Λίγους μήνες αργότερα, η ΑΕΒΑΛ κατέβαλε στη ΔΕΗ το ποσό των 220 εκατομμυρίων δραχμών για να επαναλειτουργήσει, αλλά παρά τις προσπάθειες, το εργοστάσιο έκλεισε το 1997 και το μεγαλύτερο μέρος του προσωπικού απολύθηκε. Στο πλαίσιο αυτό, από τα μέσα του 1995 και μέχρι το πλήρες κλείσιμο της μονάδας τον Ιούλιο του 1997, η εταιρεία παρήγαγε και σύνθετα λιπάσματα. Χωρίς αμφιβολία, το κλείσιμο της ΑΕΒΑΛ είχε ως αποτέλεσμα να διαταραχτεί η οικονομική ισορροπία και η ανάπτυξη της περιοχής εξαιτίας της άμεσης απόλυσης ιδιαίτερα μεγάλου αριθμού εργαζομένων. Τα επόμενα έτη οργανώθηκαν αρκετές προσπάθειες επαναλειτουργίας του εργοστασίου χωρίς κάποια επιτυχία έως και σήμερα.

 Προτάσεις αξιοποίησης 
Τα τελευταία έτη, λόγω των υψηλών ρύπων που προκαλούσε ως εργοστασιακή μονάδα και της σταδιακής ενεργειακής απεξάρτησης από τον λιγνίτη, η επαναλειτουργία του βιομηχανικού συγκροτήματος απορρίφθηκε οριστικά και προτείνεται η αξιοποίηση της μεγάλης ακίνητης περιουσίας του για την αποθήκευση υδρογόνου και την κατασκευή βιοκλιματικών υποδομών παραγωγής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Ταυτόχρονα σήμερα ένα μεγάλο μέρος του εργοστασίου έχει δεσμευτεί και στεγάζει το Βιοτεχνικό Πάρκο Πτολεμαΐδας με προοπτικές περαιτέρω επέκτασης.

 Σιδηροδρομική ανταπόκριση 
Το βιομηχανικό συγκρότημα της ΑΕΒΑΛ κατασκευάστηκε πλησίον της υφιστάμενης σιδηροδρομικής γραμμής Αμυνταίου - Κοζάνης η οποία εξυπηρετούσε την εποχή εκείνη τις επιβατικές και εμπορικές ανάγκες της περιοχής, παρέχοντάς τους απευθείας σύνδεση με τα μεγάλα αστικά κέντρα και λιμάνια της περιφέρειας (Θεσσαλονίκη, Έδεσσα, Βέροια, Πλατύ). Στο πλαίσιο αυτό, με σκοπό την ευκολότερη και αμεσότερη διακίνηση πρώτων υλών και εμπορευμάτων, μόλις πριν την έναρξη λειτουργίας του εργοστασίου, προωθήθηκε η κατασκευή ενωτικής σιδηροδρομικής γραμμής κανονικού εύρους, η οποία συνέδεε την ΑΕΒΑΛ με τον άξονα Αμυνταίου - Κοζάνης με ανταπόκριση στον Σιδηροδρομικό Σταθμό Αζώτου.

Η σιδηροδρομική γραμμή τέθηκε εκτός λειτουργίας το 1997 αμέσως μετά την αναστολή λειτουργίας του εργοστασίου, ενώ σήμερα αποτελεί παρακλάδι της εξίσου απενεργοποιημένης σιδηροδρομικής γραμμής Αμυνταίου - Κοζάνης.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Πρώην επιχειρήσεις της Ελλάδας