Η Εβραιοπούλα του Τολέδο (τραγωδία)

Η Εβραιοπούλα του Τολέδο () είναι ο τίτλος τραγωδίας του Αυστριακού θεατρικού συγγραφέα Φραντς Γκριλπάρτσερ, ένα ιστορικό δράμα σε στίχους και πέντε πράξεις που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά μετά τον θάνατο του συγγραφέα στην Πράγα το 1872 και εκδόθηκε στη Στουτγκάρδη το ίδιο έτος.

Το έργο αναφέρεται στην ερωτική σχέση του βασιλιά Αλφόνσου Η΄ της Καστίλης και μιας κοπέλας εβραϊκής καταγωγής τον 12ο αιώνα, στην εποχή της Ρεκονκίστα, πολέμων κατάκτησης των μουσουλμανικών εδαφών της ιβηρικής χερσονήσου από τα χριστιανικά βασίλεια του βορρά.

 Υπόθεση 
Η ιστορία διαδραματίζεται στο Τολέδο και τα περίχωρά του το 1195. Στην εναρκτήρια σκηνή, ο πλούσιος Εβραίος έμπορος Ισαάκ περπατά στους βασιλικούς κήπους του Τολέδο με τις δύο κόρες του: την Εσθήρ, την κόρη από τον πρώτο του γάμο, έξυπνη και λογική, και τη μικρότερη και ζωηρή Ραχήλ, την κόρη από τον δεύτερο γάμο του. Ο Ισαάκ και η Εσθήρ προσπαθούν να αποτρέψουν τη Ραχήλ από την ιδιοτροπία της να δει από κοντά τον βασιλιά Αλφόνσο, αφού δεν επιτρέπεται στους Εβραίους να εισέλθουν στους βασιλικούς κήπους όταν είναι παρόντες οι ηγεμόνες. Η Ραχήλ, που είναι ένα παραχαϊδεμένο κορίτσι, επιμένει και, όταν βλέπει τον βασιλιά να πλησιάζει περιστοιχισμένος από τη βασίλισσα και άρχοντες, ρίχνεται στα πόδια του Αλφόνσο, αγκαλιάζοντας τα γόνατά του, ενώ οι φρουροί κυνηγούν και συλλαμβάνουν τον πατέρα της και την αδελφή της. Ο νεαρός ηγεμόνας, μαγεμένος από την ομορφιά και τη θλίψη της Ραχήλ, της φέρεται με καλοσύνη και, ενώ η συνοδεία απομακρύνεται αγανακτισμένη, ο βασιλιάς διατάζει να τη φιλοξενήσουν μαζί με τους συγγενείς της σε ένα περίπτερο στον κήπο, όπου στη συνέχεια τη συναντά μεταμφιεσμένος.

Στον κήπο, ο Αλφόνσο γοητεύεται όλο και περισσότερο από τη χάρη και την ομορφιά της Ραχήλ, η οποία επίσης ερωτεύεται τον νεαρό βασιλιά. Μεθυσμένος από τον έρωτα, ο βασιλιάς παραμελεί τις υποχρεώσεις του απέναντι στη βασίλισσα, μια ενάρετη αλλά ψυχρή και άκαμπτη Αγγλίδα για την οποία δεν είχε νοιώσει ποτέ πάθος, αλλά και τα καθήκοντά του απέναντι στο βασίλειό του της Καστίλλης, που βρίσκεται στα πρόθυρα ενός νέου πολέμου κατά των Μαυριτανών. Ο βασιλιάς παραμένει ασυγκίνητος στις προειδοποιήσεις των φίλων και των υπουργών του, όπως και η Ραχήλ αδιαφορεί για τις προειδοποιήσεις της Εσθήρ. Οι πρεσβύτεροι της πόλης συναντιούνται παρουσία της βασίλισσας και αποφασίζουν τον θάνατο της Ραχήλ με σκοπό να επιστρέψει ο Αλφόνσο στα πολιτικά του καθήκοντα. Ο βασιλιάς Αλφόνσο το μαθαίνει και έξαλλος, εμπιστεύεται την κοπέλα στον νεαρό Δον Γκαρσεράνο, έπειτα κατευθύνεται στην αυλή για να αποκαταστήσει την εξουσία του. 

Σε μια δραματική σκηνή με τη βασίλισσα Ελεονώρα, η οποία πιστεύει ότι είναι μαγεμένος, ο Αλφόνσο υπόσχεται να ξαναγυρίσει τη θέση του και να εκπληρώσει τα καθήκοντά του, υπό την προϋπόθεση ότι η βασίλισσα να απαρνηθεί την επιθυμία της να εκδικηθεί τη Ραχήλ. Όμως η ποινή έχει ήδη εκδοθεί και, όταν ο Αλφόνσο επιστρέφει στη Ραχήλ, ανακαλύπτει ότι η νεαρή Εβραία έχει δολοφονηθεί. Μπροστά στο πτώμα του κοριτσιού, ο βασιλιάς νιώθει απαλλαγμένος από τη γοητεία, καταλαβαίνει το λάθος του, απαρνείται κάθε εκδίκηση και φεύγει για τον πόλεμο κατά των Μαυριτανών. 

 Ιστορικό 
μικρογραφία|Η Λόλα Μοντέζ, Γιόζεφ Καρλ Στίλερ, 1847
Το θέμα της Εβραιοπούλας και του βασιλιά Αλφόνσο Η΄ της Καστίλλης, κάπου μεταξύ ιστορικού και θρυλικού γεγονότος, είναι εμπνευσμένο ελεύθερα από το δράμα Η ειρήνη των Βασιλέων και των Εβραίων του Τολέδο Η ειρήνη των Βασιλέων και των Εβραίων του Τολέδο -Las Paces de los Reyes y Judía de Toledoτου Λόπε ντε Βέγκα που αναφέρεται στην τραγική ερωτική ιστορία του βασιλιά και της ερωμένης του Εβραίας Ωραίας Ραχήλ, της επονομαζόμενης Λα Φερμόσα, κόρης του Εβραίου αρχιγραμματέα του βασιλείου Γιεχούντα Ιμπν Έσρα. Η ιστορία γοήτευσε ιδιαίτερα τον Φραντς Γκριλπάρτσερ, που την επεξεργάστηκε για αρκετές δεκαετίες, ωστόσο δεν σκέφτηκε ποτέ να την ανεβάσει στη σκηνή: τη σχεδίασε ήδη από το 1811-1812, άρχισε να γράφει την τραγωδία από το 1824 και την εγκατέλειψε. Η πραγματική συγγραφή του δράματος έγινε γύρω στο 1848/1849. Η ακριβής ημερομηνία ολοκλήρωσης δεν είναι γνωστή αλλά θεωρείται ότι ήταν γύρω στο 1855, αν και είναι πιθανόν να συνέχισε να εργάζεται πάνω στο κείμενο μέχρι το τέλος της ζωής του. Τελικά ανέβηκε στη σκηνή μετά θάνατον στο Θέατρο των Τάξεων της Πράγας στις 21 Νοεμβρίου 1872 και στο Μπούργκτεατερ στη Βιέννη το 1873.

Η υπόθεση διαδραματίζεται το 1195 στη μακρινή Ισπανία, αλλά ένα άλλο ιστορικό γεγονός μπορεί να είχε ισχυρότερη επιρροή στο περιεχόμενο της τραγωδίας, συγκεκριμένα η ερωτική σχέση του Βαυαρού βασιλιά Λουδοβίκου Α' - πατέρα του Όθωνα Α΄ της Ελλάδας - με την Ιρλανδή χορεύτρια και ηθοποιό Λόλα Μοντέζ γύρω στο 1847, που προκάλεσε σκάνδαλο και εξέγερση στην κοινωνία μέσα στη γενική ατμόσφαιρα αναταραχής λίγο πριν την Επανάσταση του Μαρτίου 1848 και τελικά εκδιώχθηκε από τη Βαυαρία.

Με το ίδιο θέμα καταπιάστηκε και ο Λίον Φόιχτβανγκερ στο ιστορικό μυθιστόρημα του 1955 Η Εβραία του Τολέδου.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά θεατρικά έργα
Κατηγορία:Αυστριακή λογοτεχνία
Κατηγορία:Τολέδο