Μπέτα

Τα Μπέτα /ˈbɛtə/ είναι ένα μεγάλο γενός μικρών, δραστήριων, συχνά πολύχρωμων, γλυκού νερό ψαριών, της οικογένειας των γκουράμι (Osphronemidae). Το πιο γνωστό είδος Μπέτα είναι το Μ. σπλέντενς, γνωστό ως "ψάρι μονομάχος του Σιαμ" που συχνά φυλάσσεται ως κατοικίδιο σε ενυδρεία.

 Χαρακτηριστικά 
Όλα τα είδη Μπέτα είναι μικρά ψάρια, αλλά διαφέρουν σημαντικά σε μέγεθος, κυμαίνονται από 2,5 εκατοστά (1 ίντσα) συνολικό μήκος έως 14 εκατοστά (5.5 ίντρες) στο είδος Μ. χανοειδές στην τοποθεσία Ακάρ μπέτα (B. akarensis).    

Τα Μπέτα είναι αναμπαντοειδείς, που σημαίνει ότι μπορούν να αναπνέουν ατμοσφαιρικό αέρα χρησιμοποιώντας ένα μοναδικό όργανο που ονομάζεται λαβύρινθος. Αυτό εξηγεί την ικανότητά τους να ευδοκιμούν σε συνθήκες χαμηλού οξυγόνου που θα σκότωναν τα περισσότερα άλλα ψάρια, όπως στα χωράφια ρυζιού, τα βραδεία ρεύματααλλά και σε λίμνες.Marcus Song, Caring for Betta Fish Lulu Press, 2006. 

Τα Μπέτα παρουσιάζουν δύο είδη αναπαραγωγής: κάποια χτίζουν φωλιές με φουσκες, όπως τα B. splendens, ενώ άλλα είναι στοματοεπωάζοντα, όπως το Β. picta. Τα στοματοεπωάζοντα είδη μερικές φορές ονομάζονται "ψευδο μπέτα", και μερικα ίσως εξελίχθηκαν από τους οικοδόμους φωλιών σε προσαρμογή στα περιβάλλοντα με ταχείες ροές.

Μια φυλογενετική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2004 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η φωλιά από φούσκες ήταν η πρόγονη κατάσταση στο είδος Μπέτα και ότι η στοματοεπώαση που χρησιμοποιούν για την δημιουργία της έχει εξελιχθεί σε περισσότερες από μία περιπτώσεις στην ιστορία του είδους. Ωστόσο, δεν ήταν σε θέση να δημιουργήσει συσχετισμό με οποιαδήποτε από τις τρεις μεταβλητές οικοτόπων που μελετήθηκαν: αν ένα είδος βρέθηκε σε χαμηλά ή υψόμετρα ρεύματα, αν βρέθηκε σε τυρφούς βάλτους ή αν βρέθηκαν σε νερό με ταχεία ή αργά ρεύματα.  Τα είδη που παρουσιάζουν στοματοεπώαση τείνουν να παρουσιάζουν λιγότερο σεξουαλικό διμορφισμό, μια υπόθεση για αυτό είναι ότι δεν χρειάζεται να υπερασπιστούν την φωλιά από φούσκες.

 Όνομα 
Το είδος Μ. σπλέντενς πωλείται συχνά στις Ηνωμένες Πολιτείες απλά ως "μπέτα".  περίπου 73 είδη ταξινομούνται στο γένος Μπέτα. Μια χρήσιμη διάκριση είναι ότι, ενώ το γενικό όνομα Μπέτα είναι αρθογραφικό και με κεφαλαία, όταν χρησιμοποιείται ως κοινό όνομα συνήθως δεν είναι ούτε αρθρογραμμένο ούτε με κεφαλαίο. Το κοινό όνομα του Μ. πούγναξ, για παράδειγμα, είναι έτσι Πενάνγκ μπέτα.
δεξιά|μικρογραφία|170x170εσ|Το B. splendens, ο μαχητής απο το Σιαμ, συχνά αναφέρεται στις ΗΠΑ απλά ως "μπέτα".
Το όνομα Betta (μπέτα) προφέρεται /ˈbɛtə/; το πρώτο μέρος είναι το ίδιο με την Αγγλικά λέξη bet (μπέτ). Το όνομα συχνά προφέρεται /ˈbeɪtə/ στην Αμερικανική Αγγλική γλώσσα, και μπορεί να γράφεται με ένα 't'. Το όνομα του γένους προέρχεται από τον Μαλαιαϊκό όρο ikan betah ("επίμονο ψάρι").

Το λαϊκό όνομα "plakat" (πλακάτ), που συχνά εφαρμόζεται στα ψάρια με μικρά πτερύγια, προέρχεται από pla kad που σημαίνει "ψάρι μονομάχος", είναι το Ταϊλανδικό όνομα για όλα τα μέλη είδους B. splendens (Όλα έχουν επιθετικές τάσεις στη φύση και έχουν εκτραφεί για επιθετικότητα στην ανατολική Ταϊλάνδη). Η Ταϊλανδική φράση δεν περιορίζεται μόνο σε ένα συγκεκριμένο είδος. Ο όρος "ψάρι μονομάχος" γενικεύεται σε όλα τα μέλη του συνόλου ειδών B. splendens, συμπεριλαμβανομένου του μονομάχου του Σιαμ.  

 Διατροφή 
Τα αυτοφυές Betta είναι ανθεκτικά ψάρια που τρώνε σχεδόν κάθε ζώο αρκετά μικρό για το στόμα τους. Αυτό περιλαμβάνει σκουλήκια, νύμφες κουνουπιών ή άλλων έντομα, και μικρότερα ψάρια. Το φυσικό τους περιβάλλον είναι συχνά ελλειπή σε πόρους, οπότε πολλά είδη Betta δεν είναι επιλεκτικά με το φαγητό τους.

 Μπέτα, ως κατοικίδιο 
Τα μπέτα συνήθως τα κρατάνε ως κατοικίδια σε ενυδρεία, ειδικά τον μονομάχο από το Σιαμ . Τα μπέτα είναι δημοφιλή ψάρια λόγω των πλούσιων χρωμάτων τους και της ευκολίας φροντίδας τους, αν και τα αρσενικά πρέπει να διατηρούνται χωριστά από τα άλλα μπέτα. 

 Διατήρηση 
Ενώ πολλά είδη Μπέτα είναι πληθυσμιακά, ιδιαίτερα το Μ. σπλέντενς που είναι πανταχού παρόν στο εμπόριο των ενυδρείων, άλλα είδη μπέτα απειλούνται. Η Ερυθρή Λίστα του IUCN ταξινομεί αρκετά είδη Μπέτα ως Ευάλωτα. Επιπλέον, το Μ. λίβιντα είναι σε κίνδυνο εξαφάνισης, και το Μ. μινιοπίνα, το Μ. περσεφόνη και το Μ. σπηλιτογέννα είναι σε Κρίσιμο Κίνδυνο.

Το πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον απαριθμεί ένα μη επιβεβαιωμένο είδος, το Betta cf. Tomi, ως εξαφανισμένο στη Σιγκαπούρη μεταξύ 1970 και 1994.Αυτό πιθανότατα αναφέρεται στο εξοντωμένο Σινγκαπούρινο πληθυσμό του Β. Tomi,, το οποίο συνεχίζει να υπάρχει στη φύση στην Ινδονησία και τη Μαλαισία, καθώς και στην αιχμαλωσία, η Κόκκινη λίστα το έχει ακόμα ως Ευάλωτο.

 Είδη 
δεξιά|μικρογραφία|Ένα ζευγάρι Betta smaragdina Μπέτα σμαράγκιντα
δεξιά|μικρογραφία|Αρσενικό Βέτα Τσυσία
Υπάρχουν επί του παρόντος 76 αναγνωρισμένα είδη σε αυτό το γένος. Τα επί του παρόντος περιγραφόμενα είδη Μπέτα μπορούν να ομαδοποιηθούν σε συνδυασμούς ειδών:

 Σύμπλεγμα Μ. ακαρένσις:
 Μπέτα αρκάνσις, Ρέγκαν, 1910 (Akar betta) 
 Μπέτα αντόνι, H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2006
 Μπέτα αυρίγκανς, Ε.Ε. Ταν & Κ.Κ.Π. Λιμ, 2004
 Μπέτα μπαλούγκα, Χερ, 1940
 Μπέτα τσίνι, Π.Κ.Λ. Νγκ, 1993
 Μπέτα ιμπανόρουμ, Ε.Ε. Ταν & Π.Κ.Λ. Νγκ, 2004
 Μπέτα νουλούχον, Ν.Σ.Σ. Καμάλ, Χ.Χ. Ταν & Κέισι Κ.Κ. Νγκ, 2020
 Μπέτα ομπσκούρα, H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2005
 Μπέτα πίνγκουις, H. H. Tan & Kottelat, 1998
 Συμπλεγμα Μ. αλμπιμαργινάτα:
 Μπέτα αλπιργινάτα, Kottelat & P. K. L. Ng, 1994
 Μπέτα κανοειδές, Kottelat & P. K. L. Ng, 1994
 Σύμπλεγμα Μ. αναβατοειδών:
 Μπέτα αναμπάτοειδές, Μπλικερ, 1851 (γίγαντας Μπέτα) 
 Μπέτα μίδας, Χ. Χ. Ταν, 2009
 Σύμπλεγμα Μ. μπέλικα:
 Μπέτα βελίκα, Σόβατζ, 1884 (πλούσια βέτα) 
 Μπέτα σίμουρουμ Ε.Ε. Ταν & Π.Κ.Λ. Νγκ, 1996
 Σύμπλεγμα Μ. κόκκινα:
 Μπέτα μπράουνορουμ 1992Κ.Ε. Γουίττε & Τζ. Σμιτ, 1992
 Μπέτα μπουρδικάλα 1994 Kottelat & P. K. L. Ng, 1994
 Μπέτα κοκκίνα  1979 Βιέρκε, 1979
 Μπέτα χέντρα 2013I. Schindler & Linke, 2013
 Μπέτα λίβιντα, 1992Π.Κ.Λ. Νγκ & Κωττελάτ, 1992
 Μπέτα μινιόπιννα Χ.Χ. Ταν & Σ.Χ. Ταν, 1994Χ.Χ.Ταν & Σ.Χ. Ταν, 1994
 Μπέτα περσεφόνη Σάλερ, 1986
 Μπέτα ρούτιλανς Κ. Ε. Witte & Kottelat, 1991Κ.Ε. Witte & Kottelat, 1991
 Μπέτα τουσγίαε Σάλερ, 1985
 Μπέτα ουμπέρης H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2006
 Σύμπλεγμα Μ. διμιδιατά:
 Μπέτα διμιδιατα 1989 Τ.Ρ. Ρόμπερτς, 1989
 Μπέτα κρατάιος Χ.Χ. Ταν & Π.Κ.Λ. Νγκ, 2006H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2006
 Σύμπλεγμα Μ. εντίθαε:
 Μπέτα εντίθαε, 1984Βιέρκε, 1984
 Σύμπλεγμα Μ. φοέρσχι:
 Μπέτα ντενισιούνγκι, Χ. Χ. Ταν, 2013
 Μπέτα φοέρχι, Βιέρκε, 1979
 Μπέτα μάντορ, H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2006
 Μπέτα ρούμπρα, Περούγια, 1893 (Τόμπα μπέτα) 
 Μπέτα στροχί, Σάλερ & Κωττελάτ, 1989
 Σύμπλεγμα Μ. πίκτα:
 Μπέτα φαξ H. H. Tan & Kottelat, 1998
 Μπέτα Picta  (Valenciennes, 1846)  (βέτα με λεκέ) 
 Μπέτα simplex Kottelat, Κωττελάτ, 1994
 Μπέτα ταενιάτα Ρέγκαν, 1910 (Borneo betta) 
 Σύμπλεγμα Μ. πούγναξ
 Μπέτα απόλλον ,I. Schindler & J. Schmidt, 2006
 Μπέτα μπρεβιομπέσα, Χ. Χ. Ταν & Κωττελάτ, 1998
 Μπέτα κράκενς, H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2005
 Μπέτα ενίζαε, Κωττελάτ, 1995
 Μπέτα φερόξ, I. Schindler & J. Schmidt, 2006
 Μπέτα φούσκα, Ρέγκαν, 1910 (dusky betta) 
 Μπέτα κουένεϊ, I. Schindler & J. Schmidt, 2008
 Μπέτα λέχι, H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2005
 Μπέτα παλίντα Ι. Σίντλερ & Τζ. Σμιτ, 2004
 Μπέτα πρίμα Κοττελάτ, 1994Κωττελάτ, 1994
 Μπέτα πούγναξ (Cantor, 1849) (Penang betta) 
 Μπέτα πουλχάρα, Η.Η.Ταν & Σ.Χ. Ταν, 1996
 Μπέτα Ρατζά Χ.Χ. Ταν & Π.Κ.Λ. Νγκ, 2005H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2005
 Μπέτα Σαλλέρι Κοτέλατ & Π.Κ.Λ. Νγκ, 1994Kottelat & P. K. L. Ng, 1994
 Μπέτα στίγμαζα Χ. Χ. Tan & P. K. L. Ng, 2005
 Σύμπλεγμα Μ. σπλέντενς (μαχητικά ψάρια):
 Μπέτα ιμπέλης Ladiges, 1975 (ένοδος βέτα) 
 Μπέτα μαχακαιένσις, Κοβάσαπατ, Πανιτζάπ, Ρουενγουόνγκσα & Σριουατναροτάι, 2012
 Μπέτα σιαμοριεντάλης, Kowasupat, Panijpan, Ruenwongsa & Jeenthong, 2012
 Μπέτα σμαραγδινά, Ladiges, 1972 (μπλε βέτα) 
 Μπέτα σπλέντενς, Ρέγκαν, 1910 
 Μπέτα στίκτος H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2005
 Σύμπλεγμα Μ. unimaculata:
 Μπέτα κομπούκτα H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2006
 Μπέτα μονομάχος H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2005
 Μπέτα ιδέη H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2006
 Μπέτα μακροστόμα Ρέγκαν, 1910 (spotfin betta) 
 Μπέτα οκελάτα Ντε Μποφόρτ, 1933
 Μπέτα παλιφίνα H.H. Tan & P.K.L. Ng, 2005H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2005
 Μπέτα πατοτί Μ. Κ. Γουέμπερ και Ντε Μποφόρτ, 1922
 Μπέτα ουνιμακουλάτα  (Πόπτα, 1905)  (Howong betta) 
 Σύμπλεγμα Μ. γουασέρι:
 Μπέτα Αντρέι Χ. Χ. Ταν, 2023
 Μπέτα χλωροφάρυνο, Kottelat & P. K. L. Ng, 1994
 Μπέτα ιπποσιδέρες, Π.Κ.Λ. Νγκ & Κωττελάτ, 1994
 Μπέτα ωμέγα H. H. Tan & Ahmad, 2018
 Μπέτα παρδαλότος Χ. Χ. Ταν, 2009
 Μπέτα πι, Χ. Χ. Ταν, 1998
 Μπέτα ρενάτα, Χ. Χ. Ταν, 1998
 Μπέτα σπιλοτογένα, Π.Κ.Λ. Νγκ & Κωττελάτ, 1994
 Μπέτα Tomi Π.Κ.Λ. Νγκ & Κωττελάτ, 1994
 Μπέτα γουαζέρι Κρούμμενάκερ, 1986

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι


Κατηγορία:Ψάρια γλυκών υδάτων
Κατηγορία:Μπέτα