Κόκκινο Σπίτι Χαλκίδας (Οικία Μάλλιου)

Το Κόκκινο Σπίτι Χαλκίδας (Οικία Μάλλιου) είναι ένα νεοκλασικό  μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς,  γνωστό σε όλους -  τουρίστες, ερευνητές, ειδικούς και στους κατοίκους της Χαλκίδας -  ως Οικία του Μάλλιου.Το ίδιο είναι πασίγνωστο, τόσο για την αρχιτεκτονική του, την θέση του και την πανοραμικότητά του, όσο και σαφώς για την πολυπληθή και πολυεπίπεδη ιστορία του.

 Όνομα και ετυμολογία 
Συνοπτικά, το όνομα του προέρχεται από το χαρακτηριστικό εκείνο κόκκινο χρώμα που καλύπτει την εξωτερική του όψη, κάτι που δεν περνάει ποτέ απαρατήρητο, ειδικά αν σκεφτεί κανείς την εποχή της οικοδόμησης του, τα μέσα και τα υλικά τα οποία χρησιμοποιήθηκαν για την δημιουργία του.

 Περιγραφή 
Το Κόκκινο Σπίτι βρίσκεται στην Χαλκίδα, η οποία είναι η πρωτεύουσα της Εύβοιας. Η ίδια, αντιπροσωπεύει μια από τις σημαντικότερες πόλεις της Στερεάς Ελλάδας, τόσο από την οικονομική της ισχύ όσο και από την πολιτιστική της άποψη. Σημαντικό είναι επίσης να αναφερθεί, πως η πόλη βρίσκεται σε ένα άκρως στρατηγικό σημείο, κοντά στην Αθήνα, το οποίο και συνδέεται με την ηπειρωτική Ελλάδα μέσω της γέφυρας του Ευρίπου, διάσημης για το φαινόμενο της παλίρροιας. Πιο συγκεκριμένα, το Κόκκινο Σπίτι βρίσκεται και «κοσμεί», όπως η πλειονότητα συμφωνεί, ένα από τα πιο κεντρικά σημεία της πόλης, κοντά στην παραλία (Χιωτοπούλου, 2019).

Ειδικότερα, το Κόκκινο Σπίτι βρίσκεται στην άκρη ενός μικρού ακρωτηρίου, το οποίο αποτελεί το πρώτο από τα τέσσερα ακρωτήρια στον βόρειο Ευβοϊκό κόλπο εντός της Χαλκίδας. Το οικοδόμημα του υψώνεται στις κορυφές ενός βράχου προσφέροντας θέα προς τη θάλασσα από τρεις πλευρές του. Η μοναδική αυτή θέα «βουτά» τους επισκέπτες της στον Ευβοϊκό κόλπο. Η συγκεκριμένη τοποθεσία αυτή ενισχύει την ιστορική και πολιτιστική αξία του οικήματος,  καθιστώντας ως ορόσημο και στοιχείο αναφοράς για την πόλη (Κατσός, 2017).

Το Κόκκινο Σπίτι αποτελεί το σήμα κατατεθέν της Χαλκίδας, και βρίσκεται στην άκρη της παραλίας, στο Κρηπίδωμα. Το οίκημα διακατέχει ένα χαρακτηριστικό σχήμα Π, το οποίο είναι ευδιάκριτο με γυμνό μάτι. Ακόμη, οι τοίχοι αυτού του οικοδομήματος -  ομορφιάς και τέχνης - αποτελούνται από πέτρα ενώ επίσης, πέτρινοι ογκόλιθοι κοσμούν τις γωνιές του . Εάν κάποιος παρατηρήσει πιο προσεκτικά, θα ανακαλύψει πως τα παράθυρα του αποτελούνται από μάρμαρα και παίρνουν το σχήμα των αετωμάτων. Από την πρώτη στιγμή, το Κόκκινο Σπίτι προκαλεί σε όλους τον θαυμασμό, λόγω της ευφυούς αρχιτεκτονικής του σύνθεσης. Αυτό οικοδομήθηκε πάνω στα θεμέλια ενός μεγάλου βράχου.  Πιο αναλυτικά, τόσο από τα βόρεια και τα ανατολικά, όσο και από τα δυτικά του, ανταμώνει και εφάπτεται με τη θάλασσα, δημιουργώντας μια επιβλητική και γοητευτική εικόνα με μοναδική μαεστρία. Ο αρχιτέκτονας του Κόκκινου Σπιτιού, ο Κωνσταντίνος Φλέγγας,  χρησιμοποίησε για το έντονο και μοναδικό πορφυρό χρώμα που το καλύπτει, μια ειδική πέτρα (τον πωρόλιθο), η οποία και  μεταφέρθηκε από άλλη περιοχή  για να ενισχύσει και να προσδώσει μεγαλύτερη επιβλητικότητα  στο οίκημα.  Πράγματι, το χαρακτηριστικό αυτό κόκκινο χρώμα του οικοδομήματος προέρχεται  από μια ξεχασμένη τεχνική που περιλάμβανε κοχύλια πορφύρας, προσδίδοντας στο Κόκκινο Σπίτι τη μοναδική του εμφάνιση (Κατσός, 2017). Ακόμη, η οικεία αποτελείται από δύο ορόφους και διαθέτει περίπου τριάντα δωμάτια. Επιπλέον βοηθητικοί χώροι υπάρχουν ισομετρικά της οικείας αυτής, ενώ στον εξωτερικό χώρο υπάρχει ένας εκτενής κήπος (“Όλα όσα δεν γνωρίζεις για το κόκκινο σπίτι”, 2020). Η ανέγερση της εντυπωσιακής νεοκλασικής οικίας ολοκληρώθηκε το 1884 (“Κόκκινο Σπίτι & Σπίτι με Αγάλματα στην Χαλκίδα”). Το Κόκκινο Σπίτι σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε υπό τον αρχιτέκτονα Κωνσταντίνο Φλέγγα. Ο ίδιος, αποτέλεσε έναν από τους πιο εξέχοντες αρχιτέκτονες της εποχής του και ήταν τρανός για τις μοναδικές του ικανότητες να παντρεύει τα παραδοσιακά με τα νεοκλασικά στοιχεία στις αρχιτεκτονικές του εκφάνσεις και πρακτικές (Κατσός, 2017).

 Ιστορία 
Το Κόκκινο Σπίτι  ανήκε στην οικογένεια Μάλλιου, μια απο τις ιστορικά πιο επιφανείς οικογένειες της Χαλκίδας. Η οικογένεια Μάλλιου ήταν γνωστή για τη δραστηριότητά της στον τομέα του εμπορίου και της βιομηχανίας, και η κατοικία αποτέλεσε ένα σημαντικό σύμβολο της κοινωνικής και οικονομικής τους θέσης στην πόλη (Κατσός, 2017; “Το Κόκκινο Σπίτι και η δυναστεία των Μάλλιων”, 2019).

Το εν λόγω οίκημα έχει διαπεράσει ένδοξες αλλά και δύσκολες στιγμές. Σημαντικότερη από όλες είναι εκείνη η περίοδος των έξι μηνών το 1916, όταν ο βασιλιάς της Σερβίας Πέτρος Α' Καραγεώργεβιτς βρήκε καταφύγιο στο Κόκκινο Σπίτι κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Από την άλλη πλευρά, η πιο σκοτεινή περίοδος της ιστορίας του είναι κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν επιτάχθηκε από τα γερμανικά και ιταλικά στρατεύματα κατοχής (“Κόκκινο Σπίτι”; Κοτσός Β, 2017).

Πιο αναλυτικά, μια νύχτα του Απρίλη 1941 και συγκεκριμένα στις 25 Απρίλη, τα στρατεύματα της Γερμανίας μπήκαν έχοντας ως επικεφαλή τον τότε ίλαρχο, ονόματι , Γιακόμπι. Οι ίδιοι ξεκίνησαν την αναζήτηση τους για την επιστράτευση δημοσίων και ιδιωτικών κτιρίων, τα οποία θα εξυπηρετούσαν τα συμφέροντά τους, τις υπηρεσίες τους, αλλά και θα φιλοξενούσαν τους ίδιους και τις οικογένειές τους. Δύο μέρες αργότερα, υλοποιήθηκε αυτό το διακύβευμά τους, έχοντας “πορθήσει” πρώτο το Κόκκινο Σπίτι. Εκεί, επέλεξαν να εγκαθιδρύσουν το νέο διοικητήριο της Γερμανίας, ένα είδος δηλαδή φρουραρχείου, από όπου θα μπορούσαν να ελέγχουν και να επιτάσσουν όλες τις πρακτικές και στρατηγικές τους.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, η γυναίκα του Βασίλη Μάλλιου, Αικατερίνη (Κάκια), η οποία ήδη θρηνούσε τον άντρα της επί ένα χρόνο, μη έχοντας επιλογή,  μετοίκησε μαζί με τα παιδιά τους σε μία διαφορετική οικεία, η οποία και βρισκόταν επί της γωνίας των οδών Κώτσου και Βαρατάση (Κατσός, 2017). 

Το Κόκκινο Σπίτι, μέσα στα χρονικά της Κατοχής, υπέφερε από αρκετα σημαντικές βεβηλώσεις από τους Γερμανούς και τους Ιταλούς. Έχοντας φθαρεί τόσο στους εξωτερικούς του χώρους, όσο και στους εσωτερικούς του, κατάφερε να επιβιώσει με σημαντικές απώλειες. Τα αλλεπάλληλα χτυπήματα όμως, δεν σταμάτησαν εκεί. Αν και το Κόκκινο Σπίτι φαινόταν να έχει απελευθερωθεί ολοκληρωτικά, τα στρατεύματα της Αγγλίας ήταν εκείνα που ήρθαν και το ξανακατέλαβαν. Λέγεται πως τα ίδια, σχεδόν το λεηλάτησαν αφού δεν έδειξαν κανένα ίχνος σεβασμού απέναντι στο μεγαλείο του. Τα αγγλικά στρατεύματα δεν σταμάτησαν να προκαλούν κακουχίες στο Κόκκινο Σπίτι, ξεριζώνοντας τα φύλλα των παραθύρωνκάνοντάς τα προσάναμμα για τις ανάγκες τους.  Έπειτα από όλα αυτά, αποφασίστηκε η εγκατάλειψη του, έχοντας πλέον στον νου του την ακαταλληλότητα αυτού για τις προσταγές τους και τις υπηρεσίες τους (Κατσός, 2017).  

Η οικογένεια Μάλλιου, έπειτα από την πάροδο της Κατοχής, και κατά το 1945, έχοντας ήδη υποβληθεί σε όλες τις βάναυσες και εξαντλητικές δυσχέριες και κακουχίες του πολέμου, ξαναεγκαταστήθηκαν στο σπίτι τους. Τότε ήταν ακριβώς και η στιγμή, κατά την οποία πρασπάθησαν να αποκαταστήσουν το Κόκκινο Σπίτι και να το επαναφέρουν στην προπολεμική του κατάσταση και όψη. Μέσα σε αυτό το διακύβευμα, η γυναίκα του Βασίλη Μάλλιου, η Αικατερίνη (Κάκια), εναπόθεσε υψηλά ποσά για να ανακαινιστεί το σπίτι τους. Είναι αξιοσημείωτο, πως παρ’ όλες τις ζημίες που είχαν λάβει χώρα κατά την διάρκεια του πολέμου, η ίδια δεν προέβη σε καμία πρωτοβουλία οικονομικής αρωγής και υποστήριξης από την κοινωνία ή τους φορείς. Σε παράλληλες γραμμές, τα παιδιά της οικογένειας συνέχιζαν να ακολουθούν τα βήματα των γονέων τους και να κάνουν κοινωφελείς προσφορές (Κατσός, 2017). 

Τον 19ο αιώνα στην εποχή της Λατινοκρατίας και πριν να γίνει η ανέγερση του Κόκκινου Σπιτιού στη θέση εκείνης της μικρής χερσονήσου που βρίσκεται στα δυτικά του κολπίσκου της Σουβάλας, βρισκόταν η Ρωμαιοκαθολική μονή της Αγίας Κλάρας (Santa Chiara ή Clara). Η γυναικεία Αδελφότητα των Φραγκισκανών, ή αλλιώς οι λεγόμενες «Φτωχές Κλάρες» (Poor Clares), κατείχαν και λειτουργούσαν αυτή την μονή, της οποίας το έτος ίδρυσής της, ήταν το 1212. Λέγεται πως το καλοκαίρι του 1470, ο Μωάμεθ Β’ είχε στήσει εκεί την σκηνή του, στην περιοχή ονόματι «πούντα της Αγίας. Κλάρας», καθώς εκτυλιζόταν η περίοδος της πολιορκίας του Νεγροπόντε. Υπολογίζεται πως περίπου την ίδια περίοδο επήλθε η καταστροφή της ιεράς αυτής μονής. Στην θέση της, κατά την διάρκεια της επικράτησης των Οθωμανών, ανεγέρθηκε ένας τεκές. Εν συνεχεία, η κατεδάφιση αυτού υπολογίζεται να επήλθε λίγο πριν το 1883. Η διαδικασία αυτή διαδραματίστηκε υπό τις οδηγίες του Κωνσταντίνου Φλέγγα, με σκοπό την οικοδόμηση του Κόκκινου Σπιτιού. Η ολοκλήρωση της κατασκευής του συνέβη το 1884. Λίγα χρόνια αργότερα, κατά το 1890, ο Ιωάννης Μάλλιος αγόρασε το Κόκκινο Σπίτι σε ένα πλειστηριασμό έναντι σαράντα έξι χιλιάδων δραχμών (Κατσός, 2017).

 Διαχείριση 
Από το 1989, το Κόκκινο Σπίτι έχει περάσει στα χέρια του Δήμου Χαλκιδέων (“Κόκκινο Σπίτι & Σπίτι με Αγάλματα στην Χαλκίδα”). Ο Δήμος Χαλκιδέων έχει περάσει στην πλήρη αναγνώριση της ιστορικής και της πολιτιστικής αξίας του Κόκκινου Σπιτιού. Ο ίδιος, έχει αναλάβει και αρκετά σημαντικές πρωτοβουλίες, τόσο για την αποκατάστασή του, όσο και για την συντήρησή του. Η οικεία αυτή, η οποία από την αρχή της οικοδόμησής της αποτέλεσε ένα εξαιρετικά σημαντικό αρχιτεκτονικό και πολιτιστικό κόσμημα της πόλης, τώρα έχει ήδη υποβληθεί σε εκτεταμένες διαδικασίες και εργασίες αποκατάστασης. Με αυτό τον τρόπο, διασφαλίζεται και η επικείμενη διατηρηση της ιστορικής του ακεραιότητας, αλλά και τίθονται τα θεμέλια της εξασφάλισης της μακροχρόνιας και διαχρονικής διατήρησής του (“Ξεκινάει έργο συντήρησης στο Κόκκινο Σπίτι”, 2023).

Στα ίδια πλαίσια, το Κόκκινο Σπίτι λειτουργεί τα τελευταία χρόνο, ώς ένας βασικός και κεντρικός πόλος έλξης τουριστών, προσελκύοντας επισκέπτες από ποικίλες περιοχές, χώρες και πολιτισμούς. Μέσα σε αυτό, στεγάζεται πλέον η Εστία Γνώσης, το πολιτιστικό κέντρο, το οποίο αποτελεί ένα ανεκτίμητο διαμάντι της πόλης. Εκεί, φιλοξενούνται πολύ συχνά εκθέσεις τέχνης, πολιτιστικές εκδηλώσεις, αλλά και εκπαιδευτικά προγράμματα, τα οποία έχουν σαν κύριο στόχο και μέλημα την προαγωγή της πολιτιστικής κληρονομιάς της Χαλκίδας (“Κόκκινο Σπίτι & Σπίτι με Αγάλματα στην Χαλκίδα”).

Τέλος, οι δραστηριότητες αυτές όχι μόνο ενισχύουν την τοπική οικονομία αλλά και ενδυναμώνουν την πολιτιστική ταυτότητα της πόλης. Το Κόκκινο Σπίτι, αναμφισβήτητα, αποτελεί έτσι σημείο αναφοράς για την πολιτιστική ζωή της Χαλκίδας και συνεισφέρει στην προβολή της πλούσιας ιστορίας και παράδοσης της περιοχής.

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφικές πηγές 


 Κόκκινο Σπίτι. Εvia Greece
 Κόκκινο Σπίτι & Σπίτι με Αγάλματα στην Χαλκίδα. Αmazing Evia