Αγγλοσαξονική τέχνη

Η αγγλοσαξονική τέχνη αντιστοιχεί σε έργα τέχνης που δημιουργήθηκαν στην Αγγλία μεταξύ της άφιξης των Αγγλοσαξόνων στο βρετανικό έδαφος τον 5ο αιώνα και της νορμανδικής κατάκτησης της χώρας το 1066. Οι περίοδοι ακμής της αγγλοσαξονικής τέχνης σημειώθηκαν τον 7ο και τον 8ο αιώνα, όταν δημιουργήθηκαν οι θησαυροί του Σάτον Χου  και του Στάφορντσιρ και αναπτύχθηκε η τεχνική εικονογράφησης χειρογράφων και στην περίοδο μετά το 950, όταν υπήρξε μια αναβίωση του αγγλικού πολιτισμού μετά το τέλος των επιδρομών των Βίκινγκς. Τα κύρια γνωστά καλλιτεχνικά κέντρα βρίσκονταν στη Νορθουμβρία, στο βορρά, και στο Ουέσσεξ και στο Κεντ, στο νότο.

 Αρχιτεκτονική 
μικρογραφία|250x250εσ|Τμήμα εκκλησίας του 10ου αιώνα σε χωριό κοντά στο Νορθάμπτον
Υπάρχουν περίπου 50 εκκλησίες που σώζονται στην Αγγλία και την Ουαλία που εξακολουθούν να έχουν ίχνη αγγλοσαξονικής αρχιτεκτονικής. Όλες άλλαξαν τους επόμενους αιώνες, έτσι ώστε η αρχική μορφή φαίνεται μόνο εν μέρει. Οι παλαιότερες εκκλησίες χρονολογούνται από τον 7ο αιώνα και είναι ιρλανδικής επιρροής. Οι σωζόμενες εκκλησίες είναι χτισμένες από πέτρα, με μόνο μια ξύλινη εκκλησία να παραμένει στο Γκρίνστεντ.

Η αγγλοσαξονική αρχιτεκτονική ανέπτυξε ορισμένα συγκεκριμένα στιλιστικά στοιχεία, όπως μυτερά τελειώματα παραθύρων και θυρών και κολώνες με κωνική διακόσμηση. Χαρακτηρίστηκε από κλίση στη διακόσμηση, η οποία εξελίχθηκε σε καθοριστικό στοιχείο σε μεταγενέστερους αρχιτεκτονικούς ρυθμούς. Από τον 10ο αιώνα, οι ρομανικές επιρροές από τη Δυτική Ευρώπη γίνονται όλο και πιο εμφανείς. Αγγλοσαξονικά κοσμικά κτίρια δεν έχουν επιβιώσει.

 Γλυπτική 
μικρογραφία|Ο Σταυρός του Ράθγουελ
Τα αγγλοσαξονικά μνημειώδη γλυπτά ήταν σημαντική πτυχή της αγγλοσαξονικής τέχνης και παρέχουν πολύτιμες γνώσεις για τις θρησκευτικές, πολιτιστικές και πολιτικές πεποιθήσεις των εποχής των Αγγλοσαξόνων. Αυτά τα γλυπτά ήταν συνήθως κατασκευασμένα από πέτρα και συχνά χρησιμοποιήθηκαν για να σηματοδοτήσουν σημαντικούς χώρους, όπως εκκλησίες, μοναστήρια και βασιλικές κατοικίες.

Χαρακτηριστικοί της εποχής είναι οι μεγάλοι πέτρινοι σταυροί που έγιναν στο πρότυπο των κελτικών ψηλών σταυρών. Λίγοι επέζησαν της Αγγλικής Μεταρρύθμισης αλώβητοι. Αρκετοί διαθέτουν διακοσμήσεις με πλέγματα και φυτικά μοτίβα, καθώς και επιγραφές. Το πιο διάσημο δείγμα είναι ο Σταυρός του Ράθγουελ του 8ου αιώνα, ύψους 5,5 μέτρων, ο οποίος φέρει επιγραφές στα λατινικά, στα παλαιά αγγλικά και στο ρουνικό αλφάβητο, καθώς και απόσπασμα του παλαιοαγγλικούποιήματος Το όνειρο του Σταυρού.

Πολλά μνημειώδη γλυπτά κατασκευάστηκαν από τους Αγγλο-Σκανδιναβούς της περιοχής των Δανών (Ντέινλο) τον 10ο και 11ο αιώνα αλλά είναι κακής ποιότητας. Τα λίγα σκανδιναβικά στοιχεία που έφεραν οι νεοφερμένοι απεικονίζονται χωρίς ταλέντο.

Ελάχιστα δείγματα ξυλογλυπτικής σώζονται, αλλά είναι πιθανό ότι υπήρχαν πολύ περισσότερα που καταστράφηκαν. Το φέρετρο του Αγίου Κάθμπερτ, πιθανότατα στα τέλη του 7ου αιώνα, έχει πολλές εγχάρακτες εικόνες. Η κασετίνα του Ωζόν, κατασκευασμένη από κόκαλο φάλαινας με σκηνές από χριστιανικές και παγανιστικές παραδόσεις και επιγραφές, είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά έργα των αρχών του 8ου αιώνα.

 Μεταλλουργία 
μικρογραφία|332x332εσ|Το κόσμημα του βασιλιά Αλφρέδου, Ασμόλειο Μουσείο στην Οξφόρδη
Η κατεργασία μετάλλων και η παραγωγή μεταλλικών αντικειμένων ήταν μια τέχνη υψηλής εξειδίκευσης που απαιτούσε εξειδικευμένη γνώση και αναπτύχθηκε από τις αρχές του 7ου αιώνα. Οι τεχνικές κατεργασίας μετάλλων περιλάμβαναν χύτευση, σφυρηλάτηση και χάραξη, και οι τεχνίτες συχνά ενσωμάτωναν περίπλοκα μοτίβα και εικόνες ζώων στα σχέδιά τους.  Οι δύο πιο σημαντικοί αγγλοσαξονικοί θησαυροί που βρέθηκαν στη Βρετανία - η νεκρόπολη του ταφικού τύμβου του Σάτον Χου (στην αλλαγή του 6ου-7ου αιώνα) και ο θησαυρός του Στάφορντσιρ (7ος αιώνας) - περιέχουν πολλά κοσμήματα, κυρίως καρφίτσες, μενταγιόν και πόρπες για τη ζώνη και τους ώμους με γεωμετρικά σχέδια και ημιπολύτιμους λίθους, όπλα, οικιακά είδη και εργαλεία, από τα οποία μπορεί κανείς να πάρει μια ιδέα για την ενδυμασία της αγγλοσαξονικής αριστοκρατίας και τις μεταλλοτεχνικές δεξιότητες στο πρώιμο στάδιο της πολιτιστικής ανάπτυξης της Αγγλοσαξονικής Αγγλίας.

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά δείγματα αγγλοσαξονικής μεταλλουργίας είναι το κράνος, το οποίο ανακαλύφθηκε στον ταφικό τύμβο του Σάτον Χου το 1939. Το κράνος είναι κατασκευασμένο από σίδηρο και κοσμείται με μια σειρά από περίπλοκα σχέδια και εικόνες ζώων, συμπεριλαμβανομένων εικόνων στρατιωτών, αετών και αλόγων. Το κράνος ήταν σύμβολο πλούτου και δύναμης και πιστεύεται ότι το φορούσε υψηλόβαθμος πολεμιστής.

Εκτός από τα κράνη, άλλα μεταλλικά αντικείμενα, όπως ξίφη, ασπίδες και κοσμήματα, ήταν επίσης διακοσμημένα με περίπλοκα μοτίβα και εικόνες ζώων. Αυτά τα αντικείμενα χρησίμευαν ως σύμβολα του πλούτου των ιδιοκτητών και συχνά θάβονταν μαζί τους σε τύμβους.μικρογραφία|Αγγλοσαξονικό κράνοςΗ δεξιοτεχνία των Αγγλοσαξόνων μεταλλουργών είναι εμφανής και στη χρήση πολύτιμων μετάλλων όπως ο χρυσός, το ασήμι, το σμάλτο και ο μπρούντζος καθώς και το γυαλί (συνήθως κόκκινο, που μιμείται κόκκινες διαφανείς πέτρες). Ο θησαυρός του Στάφορντσιρ ανακαλύφθηκε το 2009 από έναν ανιχνευτή μετάλλων σε ένα χωράφι κοντά στο Λίτσφιλντ της κεντρικής Αγγλίας. Αποτελείται από περίπου 4.000 αντικείμενα, συμπεριλαμβανομένων χρυσών και ασημένιων αντικειμένων, μερικά από τα οποία είναι διακοσμημένα με περίπλοκα σχέδια και εικόνες ζώων. Ο θησαυρός πιστεύεται ότι θάφτηκε τον 7ο αιώνα, την εποχή των αγγλοσαξονικών βασιλείων της Μερκίας και της Νορθουμβρίας και αντικατοπτρίζουν τον πλούτο και τη δύναμη αυτών των βασιλείων κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.

Εκτός από τη μεταλλοτεχνία, έχουν διασωθεί πολλά δείγματα αγγλοσαξονικής γλυπτικής σε οστά - κυρίως κασετίνες, θραύσματα λειψανοθηκών και πλάκες που απεικονίζουν βιβλικά γεγονότα, που προορίζονταν για τη διακόσμηση βιβλιοδεσιών χειρογράφων. Λόγω της έλλειψης ελεφαντόδοντου, χρησιμοποιούσαν χαυλιόδοντες θαλάσσιου ίππου. Η περίφημη κασετίνα της Ωζόν, που χρονολογείται από τις αρχές του 8ου αιώνα, είναι κατασκευασμένη από κόκκαλο φάλαινας και περιέχει σύνθετες αφηγηματικές συνθέσεις σε κάθε πλευρά, που απεικονίζουν γεγονότα από τη σκανδιναβική μυθολογία (η εκδίκηση του Βίλαντ τον σιδερά), τη Βίβλο (η Προσκύνηση των Μάγων) και την αρχαία ιστορία ( Πολιορκία της Ιερουσαλήμ το 70 μ.Χ. ).

 Εικονογραφημένα χειρόγραφα 
μικρογραφία|250x250εσ|Codex Aureus (Χρυσός Κώδικας) της σχολής του Καντέρμπερυ, μέσα 8ου αιώνα.
Τα πρώτα εικονογραφημένα χειρόγραφα που δημιουργήθηκαν στην Αγγλία από τα τέλη του 7ου αιώνα αναμειγνύουν μεσογειακές, κελτικές και γερμανικές επιρροές, που προέκυψαν από τους Ιρλανδούς ιεραποστόλους που δραστηριοποιήθηκαν στο βασίλειο της Νορθουμβρίας, κυρίως στα σκριπτόρια (κέντρα αντιγραφής βιβλίων) των μοναστηριών του Λίντισφαρν και στην Αϊόνας. Οι Ιρλανδοί μοναχοί ήταν φορείς της παλαιάς κελτικής διακοσμητικής παράδοσης καμπυλόγραμμων μορφών - ειλητάρια, σπείρες και διπλές καμπύλες - που ενσωματώθηκαν με την αφηρημένη διακόσμηση της παγανιστικής αγγλοσαξονικής παράδοσης που χαρακτηρίζονταν ιδιαίτερα από έντονους χρωματισμούς και ζωόμορφα μοτίβα.
μικρογραφία|Εικονογράφηση από το Βιβλίο προσευχών του Αγίου Έθελγουολντ.
Την ίδια περίοδο, τέλος του 6ου αιώνα, η Γρηγοριανή αποστολή από τη Ρώμη για τον εκχριστιανισμό των Αγγλοσαξόνων αποβιβάστηκε στα νότια του νησιού, ανοίγοντας τον δρόμο σε χειρόγραφα με ιταλικά πρότυπα, όπως το Ευαγγέλιο του Αγίου Αυγουστίνου, που εισήγαγε την αναπαράσταση ανθρώπινων μορφών. Η επιρροή των δύο τεχνοτροπιών συνυπήρχε για πολύ καιρό στα αγγλοσαξονικά χειρόγραφα όπως στα Ευαγγέλια του Λίντισφαρν (αρχές του 8ου αιώνα). Ένας άλλος τύπος εμφανίζεται με το Codex Aureus (Χρυσός Κώδικας) της σχολής του Καντέρμπερυ (μέσα 8ου αιώνα).

Από τον 9ο αιώνα, ειδικά το δεύτερο μισό του, λίγα χειρόγραφα διασώθηκαν στη Βρετανία λόγω των επιδρομών των Βίκινγκς, αλλά αυτή η περίοδος είδε την ακμή των χειρογράφων στην αυλή του Καρλομάγνου κατά την Καρολίγγεια Αναγέννηση και η αγγλοσαξονική επιρροή είναι ξεκάθαρα ορατή σε αυτά και παρέμεινε μέχρι τον 12ο αιώνα ιδιαίτερα στη βόρεια Γαλλία.

Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, αναπτύχθηκε το στυλ της σχολής του Γουίντσεστερ με χαρακτηριστικό έργο το Βιβλίο προσευχών του Αγίου Έθελγουολντ, που γράφτηκε γύρω στο 980, με βαρύ και πολυποίκιλτο ύφος. Από αυτή την περίοδο είναι και ένα αντίγραφο του Ψαλτηρίου της Ουτρέχτης που ξεκίνησε στο Καντέρμπερυ το 1000 περίπου.

 Τέχνη κλωστοϋφαντουργίας 
μικρογραφία|250x250εσ|Έφιπποι Νορμανδοί επιτίθενται στο αγγλοσαξωνικό πεζικό,  ταπισερί της Μπαγιέ,  δεκαετία του 1070
Έργα της αγγλοσαξονικής υφαντικής τέχνης έχουν διατηρηθεί μόνο από τον 10ο αιώνα, κυρίως μόνο σε μικρά κομμάτια σε δοχεία λειψανοθήκης ή ταφικά αντικείμενα. Τα λειτουργικά ενδύματα και τα καλύμματα του βωμού ήταν περίτεχνα κεντημένα και συχνά διάσπαρτα με χρυσές ή ασημένιες κλωστές, μαργαριτάρια και γυάλινες χάντρες. Τα αγγλοσαξονικά κεντήματα και ταπετσαρίες είναι γνωστά στη μεσαιωνική Ευρώπη με το όνομα Opus Anglicanum.

Ένα έργο μοναδικό στον κόσμο και μακράν το πιο γνωστό παράδειγμα αγγλοσαξονικής τεχνικής σχεδιασμού υφασμάτων είναι η ταπισερί της Μπαγιέ, η οποία έχει μήκος πάνω από 68 μέτρα και θεωρείται ένα από τα εξαιρετικά έργα ρομανικής τέχνης του Μεσαίωνα. Κατασκευάστηκε από Άγγλους μοναχούς ίσως ως δώρο για τον Γουλιέλμο τον Κατακτητή λίγα χρόνια μετά την Νορμανδική κατάκτηση της Αγγλίας, τα κύρια γεγονότα της οποίας απεικονίζει από τη σκοπιά των Νορμανδών νικητών. Το ύφασμα αποτελείται από περίπου 70 σκηνές, πολλές με λατινικούς τίτλους, κεντημένες σε λινό με χρωματιστά μάλλινα νήματα.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Μεσαιωνική ιστορία της Αγγλίας
Κατηγορία:Αγγλοσαξονική Αγγλία
Κατηγορία:Μεσαιωνικός πολιτισμός
Κατηγορία:Δυτική τέχνη
Κατηγορία:Μεσαιωνική τέχνη