Αναπληρωτής Πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου

Ο Αναπληρωτής Πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου είναι ο δεύτερος υψηλότερος στην ιεραρχία υπουργός του στέμματος και μέλος της Βρετανικού Υπουργικού Συμβουλίου. Ο τίτλος δεν χρησιμοποιείται πάντα και πολλοί πρωθυπουργοί συνηθίζουν να διορίζουν ανεπίσημους αναπληρωτές χωρίς τον τίτλο. Η σημερινή αναπληρωτής πρωθυπουργός και αντιπρόεδρος της κυβέρνησης είναι η Άντζελα Ρέινερ.

 Συνταγματικότητα 
Η θέση του αναπληρωτή πρωθυπουργού δεν έχει μισθό, ο κάτοχος διορίζεται σε άλλο υπουργείο που λαμβάνει κανονικό μισθό βάσει του Νόμου περί Υπουργικών και άλλων Μισθών του 1975. Το αξίωμα δεν χρησιμοποιείται πάντα και διάφοροι πρωθυπουργοί μπορεί έχουν χρησιμοποιήσει άλλα αξιώματα, όπως αυτό του Πρώτου Υπουργού, για να υποδείξει την ιεραρχία. Ο κάτοχος της θέσης δεν έχει δικαίωμα αυτόματης διαδοχής.

Ιστορικά υπήρξε μεγάλη αντίσταση από τον μονάρχη να διορίσει ένα άτομο ως αναπληρωτή πρωθυπουργό και κατ'επέκταση αντιπρόεδρο της κυβέρνησης, καθώς θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι παραβιάζει το βασιλικό προνόμιο (royal prerogative) στην επιλογή πρωθυπουργού. Ωστόσο, Ρόντνεϊ Μπρέιζερ πρόσφατα έγραψε ότι υπάρχει μια ισχυρή συνταγματική υπόθεση για κάθε πρωθυπουργό να διορίσει έναν αναπληρωτή ώστε να εξασφαλίσει μια αποτελεσματική προσωρινή μεταβίβαση εξουσίας στις περισσότερες περιπτώσεις. Παρομοίως, ο Βέρνον Μπογκντάνορ έχει πει ότι αυτό το επιχείρημα έχει μικρή βαρύτητα στο σύγχρονο πλαίσιο, δεδομένου ότι ο μονάρχης δεν έχει πλέον πραγματική διακριτική ευχέρεια, και ότι, ακόμη και στο παρελθόν, ένα άτομο που ενεργεί ως αναπληρωτής πρωθυπουργός δεν είχε πραγματικό πλεονέκτημα να διοριστεί πρωθυπουργός από τον μονάρχη (αν και αυτό μπορεί να είναι διαφορετικό στα πολιτικά κόμματα σε σχέση με τις αντίστοιχες ηγεσίες τους). Όπως και ο Μπρέιζερ, λέει επίσης ότι υπάρχει μια καλή συνταγματική υπόθεση για την αναγνώριση του αξιώματος, διότι στην περίπτωση του θανάτου ή της ανικανότητας του εν ενεργεία πρωθυπουργού, θα μπορούσε να αναλάβει τα καθήκοντά του.

Ο Μπρέιζερ έχει γράψει ότι υπάρχουν τρεις λόγοι για τους οποίους έχουν διοριστεί αναπληρωτές: να καθορίσουν τη γραμμή διαδοχής στην πρωθυπουργία όπως προτιμά ο πρωθυπουργός, να προωθήσουν την αποτελεσματική απαλλαγή των κυβερνητικών δράσεων και (στην περίπτωση των κυβερνήσεων των Εργατικών) να αναγνωρίσουν το καθεστώς του αναπληρωτή ηγέτη του Εργατικού Κόμματος.

Όταν η θέση χρησιμοποιήθηκε στο παρελθόν, ο αναπληρωτής πρωθυπουργός είχε εκπροσωπήσει τον πρωθυπουργό στις ερωτήσεις για τον πρωθυπουργό στο Κοινοβούλιο.

 Ιστορία 
Πριν από τον Β ' Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ ένας υπουργός καλούνταν περιστασιακά να αναπληρώσει ως πρωθυπουργός όταν ο πρωθυπουργός ήταν άρρωστος ή στο εξωτερικό, κανείς δεν είχε τις ίδιες υποχρεώσεις όταν ο πρωθυπουργός ήταν στη χώρα και ήταν σωματικά σε θέση να διευθύνει την κυβέρνηση. Αυτό άλλαξε το 1942 όταν Κλέμεντ Άτλι ονομάστηκε αναπληρωτής πρωθυπουργός από τον Ουίνστον Τσόρτσιλ. Αυτός ο χαρακτηρισμός θεωρήθηκε ως εξαιρετικό και σπάνιο αποτέλεσμα ενός συνασπισμού και, φυσικά, ενός πολέμου, και ο διορισμός του Άτλι το 1942 δεν εγκρίθηκε επίσημα από την Βασιλιά και ήταν θέμα μορφής και όχι τόσο γεγονότος. Ο διορισμός έγινε επειδή ο πρωθυπουργός Ουίνστον Τσόρτσιλ ήθελε να αποδείξει τη σημασία του Εργατικού Κόμματος στον συνασπισμό και όχι για λόγους που σχετίζονται με τη διαδοχή. Στην πραγματικότητα άφησε γραπτές συμβουλές προς το βασιλιά ότι αν ήταν να πεθάνει να διόριζε τον Άντονι Ίντεν, όχι ο Άτλι. Ασυνήθιστα σε σύγκριση με άλλους ανεπίσημους αναπληρωτές πρωθυπουργούς, ο Κλέμεντ Άτλι περιγράφεται ως αναπληρωτής του πρωθυπουργού από Χάνσαρντ (τύπος πολιτικής συζήτησης), ενώ άλλοι ανεπίσημοι αναπληρωτές περιγράφονται χρησιμοποιώντας την επίσημη θέση τους.

Μετά από αυτό, φοβούμενοι μια πιθανή περικοπή του προνομίου (royal prerogative) του μονάρχη να επιλέξει πρωθυπουργό, κανείς δεν ονομάστηκε επίσημα αναπληρωτής πρωθυπουργός (αν και συχνά υπήρχε ανώτερος υπουργός γενικά να θεωρείται ως τέτοιος) μέχρι τον Μάικλ Χέζελτάιν το 1995, ο οποίος ονομάστηκε επίσημα αναπληρωτής πρωθυπουργός. Καθώς ο τίτλος του αναπληρωτή πρωθυπουργού δεν είχε καμία νόμιμη εξουσία, ο Χέζελταιν διορίστηκε επίσης Πρώτος Υπουργός του Κράτους. Ο Τζον Πρέσκοτ υπηρέτησε ως αναπληρωτής πρωθυπουργός υπό Τόνι Μπλερ κατά τη διάρκεια της πρωθυπουργίας του Μπλερ, και παραμένει ο μακροβιότερος αναπληρωτής στην βρετανική ιστορία. Η νομική εξουσία του Πρέσκοτ αρχικά αντλήθηκε από την ταυτόχρονη θέση του ως Υπουργού Περιβάλλοντος, Μεταφορών και Περιφερειών, ωστόσο το 2001 το υπουργείο αυτό διαλύθηκε και δημιουργήθηκε το Γραφείο του Αναπληρωτή Πρωθυπουργού (Office of the Deputy Prime Minister - ODPM) στο πλαίσιο του Γραφείου του Υπουργικού Συμβουλίου. Για να εξασφαλίσει ότι θα συνεχίσει να κατέχει τη νόμιμη εξουσία, διορίστηκε επίσης Πρώτος Υπουργός του Κράτους. Τον Ιούνιο του 2003, το ODPM έγινε ξεχωριστό τμήμα και απορρόφησε τα χαρτοφυλάκια της τοπικής αυτοδιοίκησης και των περιφερειών από το κατηργημένο Υπουργείο Μεταφορών, Τοπικής Αυτοδιοίκησης και Περιφερειών. Κατά τη διάρκεια του ανασχηματισμού της 5ης Μαΐου 2006 της κυβέρνησης του Τόνι Μπλερ ο Πρέσκοτ διατήρησε τη θέση του ως αναπληρωτής πρωθυπουργός, αλλά έχασε την εξουσία του τμήματος και το OPDM μετονομάστηκε σε Υπουργείο Κοινοτήτων και Τοπικής Αυτοδιοίκησης και επικεφαλής του ήταν ο Ρουθ Κέλι. Η θέση παρέμεινε κενή κατά τη διάρκεια της πρωθυπουργίας του Γκόρντον Μπράουν.

Αφού οι Συντηρητικοί και οι Φιλελεύθεροι Δημοκρατικοί σχημάτισαν κυβέρνηση συνασπισμού το 2010 Ο Νικ Κλεγκ διορίστηκε αναπληρωτής πρωθυπουργός υπό τον Ντέιβιντ Κάμερον, και υπηρέτησε σε αυτόν τον ρόλο μέχρι που παραιτήθηκε αφού οι Συντηρητικοί κέρδισαν την πλειοψηφία στις γενικές εκλογές του 2015. Κατά τη διάρκεια του συνασπισμού Πρώτος Υπουργός του Κράτους διορίστηκε ο Γουίλιαμ Χέιγκ, ήταν η μόνη φορά που και τα δύο αυτά αξιώματα υπήρχαν ταυτόχρονα αλλά δεν κατέχονταν από το ίδιο πρόσωπο. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου ο Κάμερον περιέγραψε τον Χέιγκ και όχι τον Κλεγκ ως "πραγματικό πολιτικό αναπληρωτή" του. Το αξίωμα του αναπληρωτή πρωθυπουργού ήταν κενό για το υπόλοιπο της πρωθυπουργίας του Κάμερον και το σύνολο της πρωθυπουργίας της Τερέζα Μέι.

Το 2020, ένα χρόνο πριν γίνει επίσημα αναπληρωτής πρωθυπουργός, ο Ντόμινικ Ράαμπ εκπροσώπησε τον Μπόρις Τζόνσον ενώ ο Τζόνσον ήταν στο νοσοκομείο με COVID-19, αν και δεν ονομάστηκε επίσημα αναπληρωτής μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2021. Ο Ράαμπ υπηρέτησε ως αναπληρωτής πρωθυπουργός κατά τη διάρκεια της υπόλοιπης πρωθυπουργίας του Τζόνσον. Η Τερέζα Κόφι υπηρέτησε ως αναπληρωτής πρωθυπουργός από τον Σεπτέμβριο μέχρι τον Οκτώβριο του 2022 για την Λιζ Τρας, και έγινε η αναπληρωτής πρωθυπουργός με την μικρότερη θητεία στην ιστορία. Αφότου ο Ρίσι Σουνάκ ανέλαβε την πρωθυπουργία, διόρισε ξανά τον Ράαμπ  αναπληρωτή πρωθυπουργό, καθιστώντας τον τον πρώτο μη συνεχόμενο κάτοχο του αξιώματος. Ο Ράαμπ παραιτήθηκε τον Απρίλιο του 2023 μετά τη δημοσίευση της έρευνας για τον φερόμενο εκφοβισμό του και τον διαδέχθηκε ο Όλιβερ Ντάουντεν, ο οποίος παραιτήθηκε μετά την γενικές εκλογές του 2024, οπότε αντικαταστάθηκε από την Άντζελα Ρέινερ στην εργατική κυβέρνηση του Κιρ Στάρμερ.

 Έδρα και κατοικία 
Δεν υπάρχει προδιαγεγραμμένο σύνολο έδρας ή κατοικίας που να είναι μόνιμα έτοιμα να στεγάσουν τον αναπληρωτή πρωθυπουργό. Ο Αναπληρωτής Πρωθυπουργός Νικ Κλεγκ διατηρούσε ένα γραφείο στο Γραφείο του Υπουργικού Συμβουλίου, οδός Γουάιτχολ 70, το οποίο συνδέεται με την Ντάουνινγκ Στριτ. Ο προκάτοχος του Κλεγκ, ο Πρέσκοτ, διατήρησε το κεντρικό του γραφείο στην οδό Γουάιτχολ 26.

Ο πρωθυπουργός μπορεί επίσης να του δώσει προς χρήση ενός τιμητικό εξοχικό. Κατά την διάρκεια της θητείας του, ο Νικ Κλέγκ κατοικούσε στην ιδιωτική του κατοικία στο Πάτνι και μοιράστηκε την Οικία Τσέβενινγκ με τον Πρώτο Υπουργό Γουίλιαμ Χέιγκ ως κατοικία Σαββατοκύριακου. Ο προκάτοχος του Κλεγκ, Τζον Πρέσκοτ, χρησιμοποίησε το Ντόρνιγουντ.

 Διαδοχή 
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, κανείς δεν έχει το δικαίωμα της αυτόματης διαδοχής στην πρωθυπουργία. Ωστόσο, θεωρείται γενικά ότι σε περίπτωση θανάτου του πρωθυπουργού, θα ήταν ωφέλιμο να διοριστεί ένας προσωρινός πρωθυπουργός, αν και υπάρχει κάποια συζήτηση σχετικά με το πώς να αποφασιστεί ποιος θα πρέπει να είναι αυτός.

Σύμφωνα με τον Μπρέιζερ, δεν υπάρχουν διαδικασίες εντός της κυβέρνησης για την αντιμετώπιση του αιφνίδιου θανάτου του πρωθυπουργού. Δεν υπάρχει επίσης, στην πράξη, τίτλος προσωρινού πρωθυπουργού του Ηνωμένου Βασιλείου. Παρά το γεγονός ότι αρνήθηκε "...να συζητήσει μια τέτοια υποθετική κατάσταση " με το BBC News το 2011, το Γραφείο του Υπουργικού Συμβουλίου ειπε το 2006 ότι:

Επιπλέον, όταν ο πρωθυπουργός βρίσκεται σε ταξίδι, είναι συνήθης πρακτική να διορίζεται ένας ανώτερος υπουργός που μπορεί να παρακολουθεί επείγουσες υποθέσεις και συναντήσεις, εάν απαιτείται, αν και ο πρωθυπουργός παραμένει υπεύθυνος και ενημερώνεται καθ ' όλη τη διάρκεια.

Στις 6 Απριλίου 2020, όταν ο πρωθυπουργός Μπόρις Τζόνσον εισήχθη στη ΜΕΘ, ζήτησε από τον Πρώτο Υπουργό του Κράτους Ντόμινικ Ράαμπ "να τον αναπληρώσει όπου είναι απαραίτητο".

 Κατάλογος αναπληρωτών του πρωθυπουργού 
Εκτός από τους πολλούς ανεπίσημους αντιπροσώπους (βλ. παρακάτω), μερικοί έχουν διοριστεί επίσημα αναπληρωτές πρωθυπουργοί. Οι αναπληρωτές πρωθυπουργοί όπως και οι υπουργοί διορίζονται από τον μονάρχη, με τη συμβουλή του πρωθυπουργού. Οκτώ άτομα μπορούν να περιγραφούν ως πράγματι διορισμένοι αναπληρωτές του πρωθυπουργού και αντιπρόεδροι της κυβέρνησης.
+Αναπληρωτές πρωθυπουργοίΑξιωματούχοςΘητείαΚόμμαΚυβέρνηση182x182εσΜάικλ Χέζελτάιν19951997 Πρώτος ΥπουργόςΣυντηρητικόΜέιτζορ ΙΙ160x160εσΤζον Πρέσκοτ19972007 Υπουργός Περιβάλλοντος,
Μεταφορών και Περιφερειών

 Πρώτος Υπουργός ΕργατικόΜπλερ ΙΜπλερ ΙΙΜπλερ ΙΙΙΚενό (2007-2010)159x159εσΝικ Κλεγκ20102015 Λόρδος Πρόεδρος του ΣυμβουλίουΦιλελεύθερο ΔημοκρατικόΚάμερον-ΚλεγκΚενό (2015-2021)160x160εσΝτόμινικ Ράαμπ20212022 Λόρδος Καγκελάριος
 Υπουργός ΔικαιοσύνηςΣυντηρητικόΤζόνσον ΙΙ160x160εσΤερέζα Κόφι20222022 Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής ΦροντίδαςΤρας160x160εσΝτόμινικ Ράαμπ20222023 Λόρδος Καγκελάριος
 Υπουργός ΔικαιοσύνηςΣουνάκ160x160εσΌλιβερ Ντάουντεν20232024 Καγκελάριος του Δουκάτου του Λάνκαστερ
 Υπουργός στο Γραφείο του Υπουργικού Συμβουλίου158x158εσΆντζελα Ρέινερ20245 Σεπτεμβρίου
2025 Υπουργός Στέγασης, Κοινοτήτων 
και Τοπικής ΑυτοδιοίκησηςΕργατικόΣτάρμερχωρίς-πλαίσιο|160x160εσΝτέιβιντ Λέιμι2025Εν ενεργεία Υπουργός Δικαιοσύνης

 Χρονοδιάγραμμα 

 Ανεπίσημοι αναπληρωτές 
Ο δεύτερος σε ιεραρχία μετά τον πρωθυπουργό έχει υπηρετήσει ως αναπληρωτής του πρωθυπουργού με ποικίλους τρόπους, ως πρώτος γραμματέας και de facto αναπληρωτής ενώ άλλες φορές οι πρωθυπουργοί επέλεξαν να μην επιλέξουν καθόλου μόνιμο αναπληρωτή, προτιμώντας ad hoc διακανονισμός. Έχει επίσης ειπωθεί ότι το γραφείο του Λόρδου Προέδρου του Μυστικού Συμβουλίου (το οποίο ακολουθεί στην ιεραρχία) έχει χρησιμοποιηθεί με διαλείμματα για τους αναπληρωτές στο παρελθόν.

 Κατάλογοι 
μικρογραφία|Ο Άντονι Ίντεν, ο οποίος συχνά περιγράφεται ως αναπληρωτής του Ουίνστον Τσόρτσιλ, αν και ο διορισμός του ως αναπληρωτή πρωθυπουργό το 1951 απορρίφθηκε από τονβασιλιά.
Η επιλογή οριστικών αναπληρωτών των πρωθυπουργών έχει περιγραφεί ως ένα εξαιρετικά προβληματικό και δύσκολο έργο.

Ο Μπογκντάνορ, στην έκδοσή του Η μοναρχία και το Σύνταγμα το 1995, είπε ότι οι ακόλουθοι άνθρωποι είχαν ενεργήσει ως αναπληρωτές πρωθυπουργοί (εννοώντας ότι είχαν προεδρεύσει του Υπουργικού Συμβουλίου κατά την απουσία του πρωθυπουργού και είχαν προεδρεύσεισε έναν σημαντικό αριθμό Επιτροπών του Υπουργικού Συμβουλίου (Cabinet Committees):
Κλέμεντ ΆτλιΧέρμπερτ ΜόρισονΆντονι ΊντενΡαμπ ΜπάτλερΤζορτζ ΜπράουνΜάικλ ΣτιούαρτΡέτζιναλντ ΜόντλινγκΓουίλι ΓουάιτλοουΤζεφρί Χάου
Κλέμεντ ΆτλιΧέρμπερτ ΜόρισονΆντονι ΊντενΡαμπ ΜπάτλερΤζορτζ ΜπράουνΜάικλ ΣτιούαρτΓουίλι ΓουάιτλοουΤζεφρί ΧάουΜάικλ ΧέζελτάινΤζον ΠρέσκοτΝικ Κλεγκ
Έχει επίσης ειπωθεί ότι οι ακόλουθοι τρεις άνθρωποι θα είχαν μια λογική αξίωση:
Μπονάρ ΛωΈντουαρντ ΣορτΜάικλ Φουτ
Ο Μπρέιζερ έχει δημιουργήσει έναν κατάλογο με τους ακόλουθους υπουργούς ως αναμφίβολα αναπληρωτές του ή de facto αναπληρωτές του πρωθυπουργού:
Κλέμεντ Άτλι1940–1945Άντονι Ίντεν19451951–1955Ραμπ Μπάτλερ1955–1963Τζορτζ Μπράουν1964–1970Ρέτζιναλντ Μόντλινγκ1970–1972Γουίλι Γουάιτλοου1979–1988Τζεφρί Χάου1989–1990Μάικλ Χέσελτιν1995–1997Τζον Πρέσκοτ1997–2007Νικ Κλεγκ2010–2015Τζορτζ Όσμπορν2015–2016Ντέμιαν Γκριν2017Ντέιβιντ Λίντινγκτον2018–2019Ντόμινικ Ράαμπ2019–2022
Ο Λόρδος Νόρτον του Λουθ έχει δημιουργήσει άλλο κατάλογο με τους ακόλουθους ανθρώπους ως αναπληρωτές του πρωθυπουργού, αλλά δεν είναι επίσημα χαρακτηρισμένοι ως τέτοιοι:
Χέρμπερτ Μόρισον1945–1951Άντονι Ίντεν1951–1955Ραμπ Μπάτλερ1962–1963Γουίλι Γουάιτλοου1979–1988Τζεφρί Χάου1989–1990Ντάβιντ Λίντινγκτον2018–2019

 Δείτε επίσης 

 Υπουργός Στέγασης (Ηνωμένο Βασίλειο)
 Υπουργός Πολιτισμού (Ηνωμένο Βασίλειο)

 Σημειώσεις 

  pp 176-192.









 Παραπομπές