Κρητομυκηναϊκοί δαίμονες

Οι Κρητομυκηναϊκοί δαίμονες ήταν μυθολογικά πλάσματα, γνωστά με πολλά ονόματα, στον Μινωικό και Μυκηναϊκό πολιτισμό που είχαν σώμα παρόμοιο με το ανθρώπινο και κεφάλι κάποιου ζώου, συνήθως λιονταριού, εξού και ο συχνός χαρακτηρισμός τους ως λεοντοκέφαλοι. Απεικονίζονται συχνά στην μινωική τέχνη της Εποχής του Χαλκού, κυρίως σε σφραγιδόλιθους μαζί με διάφορες θεότητες.

 Προέλευση 
Τα παλαιότερα ευρήματα που απεικονίζουν κρητομυκηναϊκούς δαίμονες χρονολογούνται στον 18ο αιώνα προ Χριστού. Κατά πάσα πιθανότητα οι Μινωίτες εμπνεύστηκαν τους κρητομυκηναϊκούς δαίμονες από την αρχαία αιγυπτιακή θεότητα Θουέρις. Στην αρχαία αιγυπτιακή θρησκεία, η Θουέρις ήταν η θεά της γονιμότητας και προστάτιδα των μητέρων και των παιδιών τους, οπότε μερικοί ερευνητές υποστηρίζουν πως οι κρητομυκηναϊκοί δαίμονες είχαν παρόμοιο ρόλο στη μινωική θρησκεία και ίσως και στη μυκηναϊκή.

 Μορφολογία 
μικρογραφία|Μινωική σφραγίδα που απεικονίζει έναν κρητομυκηναϊκό δαίμονα να κρατάει μία κανάτα. 1600-1400 π.Χ.
Οι κρητομυκηναϊκοί δαίμονες απεικονίζονταν με τέσσερα άκρα, δύο χέρια και δύο πόδια, με τρία δάχτυλα στο καθένα. Έχουν κεφάλι παρόμοιο με κάποιου ζώου, συνήθως λιονταριού. Ένα φολιδωτό εξόγκωμα κατά μήκος του ραχιαίου κορμού τους που εκτείνεται μέχρι το κεφάλι είναι χαρακτηριστικό όλων των απεικονίσεων. Προέκταση του αποτελεί η ουρά τους, η οποία έχει μεγάλο πάχος και μοιάζει με αυτή του κροκόδειλου. Οι παλαιότερες απεικονίσεις έχουν το σωματότυπο μίας έγκυου γυναίκας, όπως και η Θουέρις, σταδιακά όμως αυτό το χαρακτηριστικό τους εξαφανίστηκε, πιθανώς σηματοδοτώντας πως πλέον δεν σχετίζονταν με τη μητρότητα, αλλά είχαν άλλους ρόλους. Ίσως ακόμα να σταμάτησαν να είναι γυναικείες μορφές όπως η Θουέρις, αλλά να υπήρχαν και αρσενικοί κρητομυκηναϊκοί δαίμονες.

 Στον Μινωικό πολιτισμό 
Λόγω της έλειψης γραπτών κειμένων από εκείνη την εποχή, είναι δύσκολο να προσδιοριστεί η θέση των κρητομυκηναϊκών δαίμονων ανάμεσα στις Μινωικές θεότητες. Δε γνωρίζουμε καν την ονομασία που είχαν οι Μινωίτες για αυτούς. Συνήθως απεικονίζονται σε ομάδες να λαμβάνουν μέρος σε θυσίες για τη δοξασία κάποιας θεότητας, οπότε γνωρίζουμε με βεβαιότητα πως δεν ήταν ισάξιοι των Μινωικών θεών.

 Μυθολογικά τέρατα 
Θα μπορούσαν να είναι απλώς μυθολογικά τέρατα, όπως οι γρύπες, οι οποίοι ήταν επίσης πολύ δημοφιλείς εκείνη την εποχή. Οι κρητομυκηναϊκοί δαίμονες έχουν απεικονιστεί ως δευτερεύοντες χαρακτήρες μαζί με άλλα μυθολογικά τέρατα και πραγματικά ζώα σε σφραγιδόλιθους με τη θεά των ζώων. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει πως είχαν περισσότερο τη φύση ενός ζώου, παρά ανθρώπινη.

 Κατώτερες θεότητες 
Όμως το γεγονός πως απεικονίζονται μερικές φορές και μόνοι τους, σε συνδυασμό με τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά τους σημαίνει πως πιθανότατα ήταν ανώτεροι των ζώων και των τεράτων. Θα μπορούσαν να είναι κατώτερες θεότητες ή ημίθεοι, όπως ήταν τους επόμενους αιώνες οι Νύμφες στην αρχαία ελληνική μυθολογία.

 Στον Μυκηναϊκό πολιτισμό 
Είναι σχεδόν βέβαιο πως οι κρητομυκηναϊκοί δαίμονες αρχικά δημιουργηθήκαν στη Μινωική Κρήτη, πολλές απεικονίσεις τους όμως έχουν βρεθεί και στην ηπειρωτική Ελλάδα. Οι ερευνητές πιστεύουν πως στον Μυκηναϊκό κόσμο πιθανώς πίστευαν στους κρητομυκηναϊκούς δαίμονες αρκετά χρόνια ακόμα και μετά από την πτώση του Μινωικού πολιτισμού.

 Ρόλος 
Δε γνωρίζουμε τον ρόλο τους στη Μυκηναϊκή μυθολογία και θρησκεία. Κατά πάσα πιθανότητα είχαν παρόμοιο χαρακτήρα με τους κρητομυκηναϊκούς δαίμονες στον Μινωικό πολιτισμό. Δεν πρέπει να είχαν μεγάλη σημασία, επειδή δεν αναφέρονται σε κανένα από τα μυκηναϊκά κείμενα που έχουμε μεταφράσει. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μη γνωρίζουμε ούτε καν τη μυκηναϊκή ονομασία τους.

 Σύνδεση με το δωδεκάθεο 
Οι περιορισμένες γνώσεις μας για τη θρησκεία των Μυκηναίων δε μπορούν να μας δώσουν βέβαιες απαντήσεις για την αλληλεπίδραση των κρητομυκηναϊκών δαιμόνων με τους δώδεκα θεούς του Ολύμπου, όμως λογικά αυτά τα πλάσματα δοξαζόντουσαν παράλληλα με μερικούς από τους θεούς που μετέπειτα αποτέλεσαν το αρχαιοελληνικό δωδεκάθεο στην αρχαία ελληνική θρησκεία.

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι