Μάχη του Μάλεμε

Η Μάχη του Μάλεμε ήταν μία από τις τρεις κύριες μάχες που έλαβαν χώρα στη Μάχη της Κρήτης ενάντια στους Γερμανούς αλεξιπτωτιστές, ως μέρος της εκστρατείας των Ναζί στη Μεσόγειο το 1941 στη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Το συνολικό σχέδιο ήταν να κατακτηθεί η Κρήτη ως μέρος της επιχείρησης Ερμής, με Γερμανούς Αλεξιπτωτιστές να αποβιβάζονται σε τρεις κύριες περιοχές: Ηράκλειο, Μάλεμε και Ρέθυμνο. Η επιχείρηση βασίστηκε σε γερμανικά αερομεταφερόμενα στρατεύματα, τόσο αλεξιπτωτιστές όσο και σε στρατιωτικά ανεμόπτερα . Εξαιτίας ενός λάθους, και παρά το γεγονός ότι ήταν σε ανώτερη θέση, τα στρατεύματα της Νέας Ζηλανδίας εγκατέλειψαν έναν στρατηγικό λόφο  αφήνοντάς τον στους Γερμανούς και στη συνέχεια έχασαν το αεροδρόμιο. Το αεροδρόμιο χρησιμοποιήθηκε στη συνέχεια από τους Γερμανούς για να μεταφέρουν περισσότερα στρατεύματα.

 Υπόβαθρο 
Κύριο άρθρο: Γερμανική εισβολή στην Ελλάδα

Η Ελλάδα έγινε εμπόλεμη χώρα στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο όταν εισέβαλε η Ιταλία στις 28 Οκτωβρίου 1940.  Μια βρετανική και κοινοπολιτειακή εκστρατευτική δύναμη στάλθηκε για να υποστηρίξει τους Έλληνες, η οποία τελικά αριθμούσε περισσότερους από 60.000 άνδρες. Οι βρετανικές δυνάμεις φρουρούσαν επίσης την Κρήτη, επιτρέποντας στην Ελληνική Πέμπτη Κρητική Μεραρχία να ενισχύσει την ηπειρωτική εκστρατεία. Αυτή η ρύθμιση ταίριαζε στους Βρετανούς: η Κρήτη θα μπορούσε να προσφέρει στο Βασιλικό Ναυτικό εξαιρετικά λιμάνια στην ανατολική Μεσόγειο  και τα κοιτάσματα πετρελαίου Ploiesti στη Ρουμανία θα ήταν εντός της εμβέλειας των βρετανικών βομβαρδιστικών με βάση το νησί. Οι Ιταλοί απωθήθηκαν χωρίς τη βοήθεια του εκστρατευτικού σώματος. Μια γερμανική εισβολή τον Απρίλιο του 1941 κατέλαβε την ηπειρωτική Ελλάδα και το εκστρατευτικό σώμα αποσύρθηκε. Μέχρι το τέλος του μήνα, 57.000 συμμαχικά στρατεύματα εκκενώθηκαν από το Βασιλικό Ναυτικό. Μερικά στάλθηκαν στην Κρήτη για να ενισχύσουν τη φρουρά της , αν και οι περισσότεροι είχαν χάσει τον βαρύ εξοπλισμό τους.

Η ανώτατη διοίκηση του γερμανικού στρατού ( Oberkommando des Heeres (OKH)) ήταν απασχολημένη με την επικείμενη εισβολή στη Σοβιετική Ένωση και ήταν σε μεγάλο βαθμό αντίθετη σε μια γερμανική επίθεση στην Κρήτη. Ωστόσο, ο Χίτλερ ανησυχούσε για τις επιθέσεις στα ρουμανικά κοιτάσματα πετρελαίου από την Κρήτη και οι διοικητές της Luftwaffe ήταν ενθουσιασμένοι με την ιδέα της κατάληψης της Κρήτης από αεροπορική επίθεση. Στην Οδηγία 31 ο Χίτλερ υποστήριξε ότι «η Κρήτη... θα είναι η επιχειρησιακή βάση από την οποία θα συνεχιστεί ο αεροπορικός πόλεμος στην Ανατολική Μεσόγειο, σε συντονισμό με την κατάσταση στη Βόρεια Αφρική».  Η οδηγία ανέφερε επίσης ότι η επιχείρηση επρόκειτο να πραγματοποιηθεί τον Μάιο και δεν πρέπει να επιτραπεί να παρέμβει στην προγραμματισμένη εκστρατεία κατά της Σοβιετικής Ένωσης.

 Αντίπαλες δυνάμεις 

 Σύμμαχοι 
Καμία μονάδα της Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας (RAF) δεν είχε μόνιμα βάση στην Κρήτη μέχρι τον Απρίλιο του 1941, αλλά είχε ξεκινήσει η κατασκευή αεροδρομίων, είχαν κατασκευαστεί τοποθεσίες ραντάρ και παραδόθηκαν αποθήκες. Στις 30 Απριλίου 1941 ο Υποστράτηγος Bernard Freyberg , ο οποίος είχε διαφύγει από την ηπειρωτική Ελλάδα με τη 2η Μεραρχία Νέας Ζηλανδίας, διορίστηκε αρχιστράτηγος στην Κρήτη. Σημείωσε την έντονη έλλειψη βαρέων όπλων, εξοπλισμού, προμηθειών και εγκαταστάσεων επικοινωνίας.  Ο εξοπλισμός ήταν σπάνιος στη Μεσόγειο, ειδικά στα τέλματα της Κρήτης. Οι βρετανικές δυνάμεις είχαν επτά διοικητές σε επτά μήνες. Στις αρχές Απριλίου, τα αεροδρόμια στο Μάλεμε και στο Ηράκλειο και η λωρίδα προσγείωσης στο Ρέθυμνο, όλα στη βόρεια ακτή, ήταν έτοιμα και μια άλλη λωρίδα στην Πεδιάδα-Καστέλλι είχε σχεδόν τελειώσει.  Οι Σύμμαχοι είχαν συνολικά διαθέσιμους 42.000 άνδρες. Από αυτούς, οι 10.000 ήταν Έλληνες και οι 32.000 της Κοινοπολιτείας. 27.000 στρατιώτες της Κοινοπολιτείας είχαν φτάσει από την Ελλάδα μέσα σε μια εβδομάδα, πολλοί δεν είχαν άλλο εξοπλισμό εκτός από τα προσωπικά τους όπλα, ή ούτε καν αυτά. 18.000 από αυτούς παρέμειναν όταν άρχισε η μάχη.

 Γερμανοί 
Οι γερμανικές αερομεταφερόμενες δυνάμεις χρησιμοποίησαν ανεμόπτερα επίθεσης, τα DFS 230 ,  που μπορούσαν να μεταφέρουν φορτίο 2.800 λιβρών (1.300 κιλά) ή εννέα στρατιώτες και τα όπλα τους.  Θα μπορούσαν να γλιστρήσουν έως και πενήντα μίλια μετά την απελευθέρωση και να προσγειωθούν πολύ κοντά σε έναν στόχο.  Πενήντα τρία συνολικά χρησιμοποιήθηκαν στην επίθεση στην Κρήτη.  Αλεξιπτωτιστές μεταφέρθηκαν και ανεμόπτερα ρυμουλκήθηκαν από το αξιόπιστο, τρικινητήριο, Junkers Ju 52. Κάθε αεροπλάνο μπορούσε να ρυμουλκήσει ένα ανεμόπτερο ή να μεταφέρει δεκατρείς αλεξιπτωτιστές. Στην τελευταία περίπτωση τα δοχεία των όπλων τους μεταφέρονταν στις εξωτερικές βόμβες των αεροπλάνων .

Ολόκληρη η επίθεση στην Κρήτη είχε την κωδική ονομασία «Επιχείρηση Ερμής» ( Uternehmen Merkur ) και ελεγχόταν από τη 12η Στρατιά που διοικούνταν από τον Στρατάρχη Βίλχελμ Λιστ. Το Γερμανικό 8ο Σώμα Αεροπορίας ( VIII Fliegerkorps ) παρείχε στενή αεροπορική υποστήριξη. ήταν εξοπλισμένο με 570 μαχητικά αεροσκάφη. Το πεζικό που ήταν διαθέσιμο για την επίθεση ήταν η Γερμανική 7η Μεραρχία Αεροπορίας, με προσαρτημένο το Σύνταγμα Προσγείωσης Αεροπορίας (Luftlande-Sturm-Regiment) και η 5η Ορεινή Μεραρχία. Αποτελούσαν συνολικά 22.000 άνδρες που ομαδοποιήθηκαν κάτω από το 11ο Σώμα Αεροπορίας ( XI Fliegerkorps ), το οποίο διοικούσε ο υποστράτηγος Κουρτ Στουντέντ, ο οποίος είχε τον επιχειρησιακό έλεγχο της επιχείρησης. Πάνω από 500 Ju 52 συναρμολογήθηκαν για τη μεταφορά τους.

Πριν από την εισβολή, οι Γερμανοί διεξήγαγαν μια εκστρατεία βομβαρδισμού για να εδραιώσουν την αεροπορική υπεροχή και ανάγκασαν τη RAF να επανατοποθετήσει τα αεροσκάφη της στην Αλεξάνδρεια.  Λίγες μέρες πριν την επίθεση, οι Γερμανοί διοικητές ενημερώθηκαν κατηγορηματικά ότι η συνολική συμμαχική δύναμη στην Κρήτη ήταν 5.000 άνδρες.

 Αρχική φάση 
Η αρχική φάση της επιχείρησης ξεκίνησε στις 20 Μαΐου 1941. Οι Γερμανοί χρησιμοποίησαν ανεμόπτερα στο Μάλεμε, με σκοπό να αποβιβάσουν τα στρατεύματα στα ανεμόπτερα για να αποκτήσουν αρχικά τον έλεγχο του εδάφους και στη συνέχεια ο κύριος όγκος των στρατευμάτων και ο βαρύτερος εξοπλισμός θα είχε εισήχθη χρησιμοποιώντας τα μεταγωγικά αεροπλάνα Junkers Ju 52 που προσγειώθηκαν στο αεροδρόμιο του Μάλεμε. Τα ανεμόπτερα εκτοξεύτηκαν από το ρυμουλκούμενο μεταφορικό τους αεροπλάνο ανοικτής θαλάσσης, με την πρόθεση των Γερμανών να κρατήσουν τα μεταγωγικά αεροπλάνα μακριά από τις αντιαεροπορικές θέσεις στο νησί. Το Μάλεμε ήταν ιδιαίτερα επικίνδυνο για τα αεροπλάνα καθώς το αεροδρόμιο του Μάλεμε υπερασπιζόταν σε μεγάλο βαθμό από αντιαεροπορικά πυροβόλα.

Γύρω στις 8 το πρωί της 20ης Μαΐου, ανεμόπτερα εμφανίστηκαν στον ουρανό πάνω από το Μάλεμε. Ακολούθησαν γερμανικά μεταγωγικά αεροπλάνα που άρχισαν να αδειάζουν αλεξιπτωτιστές και κάνιστρα ανεφοδιασμού. Αυτό ήταν το West Group με την κωδική ονομασία "Comet", με διοικητή τον Γερμανό στρατηγό αλεξιπτωτιστών Eugen Meindl . Οι συμμαχικές δυνάμεις στην περιοχή ήταν το 21ο, το 22ο και το 23ο τάγμα του Νεοζηλανδικού Στρατού, με έδρα το αεροδρόμιο του Μάλεμε και τις γύρω περιοχές. Οι αμυνόμενοι Νεοζηλανδοί άρχισαν να πυροβολούν εναντίον τους, και υπήρξαν μεγάλες απώλειες για τους Γερμανούς, με πολλούς αλεξιπτωτιστές να σκοτώνονται πριν χτυπήσουν στο έδαφος. Κρητικοί πολίτες άρχισαν να επιτίθενται στα στρατεύματα απόβασης με αυτοσχέδια αγροτικά όπλα, συμπεριλαμβανομένων κυνηγετικών όπλων, τσεκούρια και φτυάρια. Περίπου 50 ανεμόπτερα προσγειώθηκαν στην ξηρή κοίτη του ποταμού, όπου η αντίσταση ήταν μικρότερη, ωστόσο οι αλεξιπτωτιστές προσγειώθηκαν στα νότια και ανατολικά του Μάλεμε και εξουδετερώθηκαν σε μεγάλο βαθμό από τις δυνάμεις της Νέας Ζηλανδίας που βρίσκονταν σε θέσεις εκεί.  Στην αρχική προσγείωση, οι απώλειες των Γερμανών ήταν τεράστιες, ένα σύνταγμα έχασε 112 από τους 126 άνδρες και το III τάγμα έχασε 400 από τους 600 άνδρες την πρώτη μέρα. Η αρχική προσγείωση των ανεμοπτέρων ήταν επιτυχής, με αυτά να προσγειώνονται στον Ταυρωνίτη ποταμό.

Οι Γερμανοί στρατιώτες συνάντησαν σθεναρή αντίσταση από τα στρατεύματα της Νέας Ζηλανδίας, που είχαν στην κατοχή τους τον στρατηγικό λόφο 107.  Η κύρια μονάδα της Νέας Ζηλανδίας στο Μάλεμε ήταν το 22ο τάγμα, υπό τη διοίκηση του αντισυνταγματάρχη Leslie Andrew. Η μονάδα του διατήρησε το λόφο 109 και τα δυτικά άκρα του αεροδρομίου. Το τάγμα επέμενε να εμπλέκεται με τους Γερμανούς και ο Andrew ζήτησε υποστήριξη από το 23ο τάγμα. Η υποστήριξη απορρίφθηκε, με την εσφαλμένη πεποίθηση ότι το 23ο τάγμα συμμετείχε σε μάχη ενώ στην πραγματικότητα δεν συμμετείχε. Ο Andrew αποφάσισε να προσπαθήσει να διώξει τους Γερμανούς πίσω από την άκρη του αεροδρομίου, αλλά τα δύο τανκς που χρησιμοποίησε στην επίθεση κατέρρευσαν και η επίθεση ματαιώθηκε.

 Αποχώρηση των Νεοζηλανδών από το λόφο 107 
Ωστόσο, αν και οι μονάδες της Νέας Ζηλανδίας ήταν πεπεισμένες ότι κέρδιζαν, ο Άντριου αποφάσισε να αποχωρήσει από το λόφο 107 και να ενώσει τις δυνάμεις του με το 21ο τάγμα . Αυτό που έκανε τη νύχτα της 20ης Μαΐου αποδείχτηκε λανθασμένη απόφαση. Ο Άντριου είχε ζητήσει υποστήριξη, αλλά στις κοντινές μονάδες δεν δόθηκε άδεια να ανέβουν για να τον υποστηρίξουν, με την εσφαλμένη πεποίθηση ότι είχαν εμπλακεί. Στην πραγματικότητα δεν είχαν αναπτυχθεί και περίμεναν εντολές να βοηθήσουν. Οι Γερμανοί από την άλλη, ήταν σε κακή στρατηγική θέση και επιπλέον ήταν οπλισμένοι μόνο με φορητά όπλα και χειροβομβίδες, καθώς δεν είχαν βάλει βαρύ εξοπλισμό στα ανεμόπτερα. Οι ίδιοι οι Γερμανοί περίμεναν να καταληφθούν από τα στρατεύματα της Νέας Ζηλανδίας την επόμενη μέρα.  Όταν οι Γερμανοί είδαν τους Νεοζηλανδούς να απομακρύνονται από τη στρατηγική θέση του λόφου, κινήθηκαν για να τον καταλάβουν.  Υπήρχαν δύο άλλες μονάδες της Νέας Ζηλανδίας στην άκρη του αεροδρομίου. Όταν είδαν τους συντρόφους τους να έχουν υποχωρήσει από την περιοχή του λόφου, υποχώρησαν και αυτοί.  Οι Γερμανοί πήραν την άδεια θέση λόφου, αν και είχαν μόνο φορητά όπλα και ήταν λίγοι σε αριθμό. Οι Νεοζηλανδοί δεν αντεπιτέθηκαν αμέσως στο λόφο. Αυτό ήταν ένα αποφασιστικό γεγονός. Η Luftwaffe έπαιξε επίσης ρόλο, επιτιθέμενη επί των χερσαίων δυνάμεων γύρω από το λόφο, με επιθέσεις Stuka στα συμμαχικά στρατεύματα.

Στο σημείο αυτό, οι Γερμανοί άρχισαν να προσγειώνουν μεταγωγικά αεροπλάνα στο αεροδρόμιο. Με τους Γερμανούς να έχουν πλέον τον έλεγχο του λόφου που βλέπει στη ζώνη προσγείωσης, τα μεταγωγικά αεροπλάνα της Luftwaffe Junkers Ju 52 μπορούσαν στη συνέχεια να προσγειωθούν και μέχρι τις 5 το απόγευμα ολόκληρο το Μάλεμε καταλήφθηκε. Μέχρι εκείνη τη στιγμή, ολόκληρο το 100ο Ορεινό Σύνταγμα, υπό τη διοίκηση του συνταγματάρχη Willibald Utz, είχε αποβιβαστεί. Ωστόσο, η προσγείωση των αεροπλάνων στον αεροδιάδρομο δέχθηκε εχθρικά πυρά και οι απώλειες για τους Γερμανούς ήταν τεράστιες. Καταστράφηκε ένα στα τρία μεταγωγικά αεροπλάνα, συνολικά οκτώ αεροπλάνα και η λωρίδα προσγείωσης ήταν διάσπαρτη με κατεστραμμένα αεροπλάνα.

 Συμμαχική αντεπίθεση 
Αν και τα στρατεύματα της Νέας Ζηλανδίας επιτέθηκαν στα αεροπλάνα καθώς προσγειώθηκαν, αρκετά στρατεύματα κατέβηκαν από τα εναπομείναντα αεροπλάνα για να μπορέσουν οι Γερμανοί να ενισχύσουν τα στρατεύματα που είχαν προσγειωθεί προηγουμένως. Το βράδυ της 21ης, οι Συμμαχικές δυνάμεις συνειδητοποίησαν τη σημασία του αεροδρομίου και άρχισαν να οργανώνουν αντεπίθεση. Δύο τάγματα κινήθηκαν για να το επιτεθούν, σε μια προσπάθεια να το επαναφέρουν υπό έλεγχο. Ωστόσο, μέχρι εκείνη τη στιγμή, το 100ο Ορεινό σύνταγμα είχε προσγειωθεί πλήρως αναπτυγμένο και οι προσπάθειες να το καταλάβει απέτυχαν.  Μια άλλη αποτυχημένη προσπάθεια έγινε για να ανακτηθεί ο αεροδιάδρομος στις 22 Μαΐου. Έφτασε στην άκρη του αεροδρομίου στις 7.30 το πρωί εκείνης της ημέρας, αλλά δεν μπορούσε να προχωρήσει περαιτέρω και αναγκάστηκε να αποσυρθεί.

 Η τελική κατάληψη του Μάλεμε 
Με τους Γερμανούς να έχουν τώρα τον έλεγχο του αεροδρομίου στο Μάλεμε, μπορούσαν να συνεχίσουν να αποβιβάζουν περισσότερα στρατεύματα και εξοπλισμό και άρχισαν να έχουν το συνολικό πλεονέκτημα σε εξοπλισμό και αριθμό. Οι συμμαχικές δυνάμεις αποχώρησαν από την περιοχή, προς τον Γαλάτο, καθώς κινδύνευαν να εγκλωβιστούν.  Σε αυτό το σημείο, με το Μάλεμε υπό έλεγχο, τα γερμανικά στρατεύματα άρχισαν να απομακρύνονται από το Μάλεμε για να ενωθούν με τα άλλα γερμανικά στρατεύματα στους άλλους στόχους. Αν και οι Σύμμαχοι απέκρουαν τους Γερμανούς στους άλλους δύο στόχους, το Ηράκλειο και το Ρέθυμνο, με τις γερμανικές ενισχύσεις να φτάνουν σταθερά μέσω του αεροδρομίου του Μάλεμε, το ρεύμα στράφηκε υπέρ των γερμανικών δυνάμεων και ολόκληρη η Κρήτη χάθηκε.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Στρατιωτικές Επιχειρήσεις του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ελλάδα