Αλαίν Ασπέ

Ο Αλαίν Ασπέ (γαλλ. Alain Aspect, γενν. 15 Ιουνίου 1947) είναι Γάλλος φυσικός, γνωστός για τα πειράματά του σχετικώς με το φαινόμενο της κβαντικής διεμπλοκής καταστάσεων.

Το 2022 ο Ασπέ βραβεύθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Φυσικής μαζί με τους Τζων Κλάουζερ και Άντον Τσάιλινγκερ «για πειράματα με διεμπεπλεγμένα φωτόνια, που απέδειξαν την παραβίαση των ανισοτήτων του Μπελ και θεμελίωσαν την κβαντική πληροφορική».

Σπουδές
Ο Ασπέ είναι απόφοιτος της École Normale Supérieure de Cachan (ENS Cachan), που σήμερα είναι ενσωματωμένη στο Πανεπιστήμιο Παρί-Σακλέ. Πέρασε την εξέταση agrégation στη φυσική το 1969 και πήρε το διδακτορικό του το 1971 από την École supérieure d'optique, τη μετέπειτα Μεταπτυχιακή Σχολή του Ινστιτούτου Οπτικής του Πανεπιστημίου του Ορσέ. Στη συνέχεια δίδαξε επί τριετία στο Καμερούν ως κοινωνική θητεία αντί της τότε υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ενώ εργαζόταν πάνω στη διατριβή του επί υφηγεσία (γαλλ. doctorat d'État), πραγματοποίησε τα πειράματα του Μπελ που κατέδειξαν ότι η υποθετική «εις άτοπον απαγωγή» των Αϊνστάιν, Ποντόλσκι και Ρόζεν για την κβαντομηχανική, δηλαδή ότι οδηγούσε σε «δράσεις-φαντάσματα» εξ αποστάσεως, φαινόταν να είναι πραγματικότητα όταν δύο στοιχειώδη σωματίδια με κοινή προέλευση χωρίζονταν στη συνέχεια από οποιαδήποτε απόσταση (δείτε Παράδοξο EPR). Μια συσχέτιση μεταξύ των κυματοσυναρτήσεων των δύο σωματιδίων παραμένει εφόσον συναποτελούσαν αρχικώς μέρος της ίδιας μη διαταραγμένης κυματοσυναρτήσεως προτού μετρηθεί το ένα από τα θυγατρικά σωματίδια. Ο Ασπέ υπερασπίσθηκε τη διατριβή του επί υφηγεσία το 1983 στο Πανεπιστήμιο του Νότιου Παρισιού.

 Ερευνητικό έργο 
Τα πειράματα του Ασπέ, που διεξάχθηκαν μετά από το πρώτο πείραμα του Στιούαρτ Φρήντμαν και του Τζων Κλάουζερ το 1972, θεωρήθηκε ότι προσέφεραν περαιτέρω υποστήριξη στην άποψη ότι οι ανισότητες του Μπελ παραβιάζονται στην εκδοχή τους CHSH, και ειδικότερα «κλείνοντας» μια μορφή της «παγίδας» της τοπικότητας. Ωστόσο, τα αποτελέσματα του Ασπέ δεν ήταν απολύτως τελειωτικά, καθώς υπήρχαν συνθήκες που άφηναν περιθώρια για εναλλακτικές ερμηνείες συμβατές με τον «τοπικό ρεαλισμό». Ούτως ή άλλως πάντως υπήρξε ο πρώτος φυσικός που έδειξε πειραματικώς τον κυματοσωματιδιακό δυϊσμό μεμονωμένων φωτονίων. Συνεισέφερε στην επινόηση της μεθόδου της επιλεκτικής ανά ταχύτητα παγιδεύσεως πληθυσμού συμφασικών κυματοσωματιδίων, ήταν ο πρώτος που συνέκρινε τις συσχετίσεις κατά Hanbury Brown - Twiss φερμιονίων και μποζονίων υπό τις ίδιες συνθήκες, και ο πρώτος που επέδειξε εντοπισμό Anderson σε ένα υπέρψυχρο σύστημα ατόμων. 

Πράγματι, μετά τα πειράματά του επί των ανισοτήτων του Μπελ, ο Ασπέ στράφηκε σε μελέτες της ψύξεως με λέιζερ ουδέτερων ατόμων και συμπυκνωμάτων Μπόζε-Αϊνστάιν στο Εργαστήριο Kastler-Brossel, στο Παρίσι. Μέχρι το 1994 ο Ασπέ ήταν αναπληρωτής διευθυντής της γαλλικής Μεταπτυχιακής Σχολής του Ινστιτούτου Οπτικής, ενώ μέχρι το τέλος της σταδιοδρομίας του ήταν καθηγητής στην École Polytechnique. 

 Τιμητικές διακρίσεις 
Πολλές ήταν οι τιμητικές διακρίσεις στο πρόσωπο του Αλαίν Ασπέ, και μάλιστα πριν το Βραβείο Νόμπελ. Εκλέχθηκε μέλος της γαλλικής Ακαδημίας Επιστημών και της γαλλικής Ακαδημίας Τεχνολογιών (Académie des technologies). Στο εξωτερικό είναι μέλος της Βασιλικής Ακαδημίας του Βελγίου, της Αυστριακής Ακαδημίας Επιστημών και της Academia Europaea. Ο αστεροειδής 33163 Alainaspect, που ανακαλύφθηκε από αστρονόμους στο Κοσόλ της Γαλλίας, στο τότε Αστεροσκοπείο CERGA, το 1998, πήρε το όνομά του προς τιμή του Αλαίν Ασπέ. Η απόδοση της ονομασίας δημοσιεύθηκε στις 8 Νοεμβρίου 2019 (M.P.C. 118220).

Άλλες διακρίσεις αναλυτικότερα:

Παράσημα
 2005 : Ιππότης της Λεγεώνας της Τιμής
 2011 : Μετάλλιο της Πόλης του Παρισιού 
 2011 : Διοικητής του Τάγματος των Ακαδημαϊκών Φοινίκων
 2011 : Αξιωματικός του Εθνικού Τάγματος της Αξίας
 2014 : Αξιωματικός της Λεγεώνας της Τιμής
 2022 : Διοικητής της Λεγεώνας της Τιμής

Βραβεία
 1983: Prix Servant
 1985: Βραβείο της Κοινοπολιτείας για την Επιστήμη και την Εφεύρεση
 1987: Βραβείο της Διεθνούς Επιτροπής Οπτικής
 1991: Μετάλλιο και Βραβείο Φερνάν Ολβέκ
 1999: Βραβείο Μαξ Μπορν
 1999: Βραβείο Gay-Lussac και Humboldt
 2005: Χρυσό Μετάλλιο του CNRS
 2010: Βραβείο Βολφ Φυσικής
 2012: Μετάλλιο Άλμπερτ Αϊνστάιν
 2012: Βραβείο Χέρμπερτ Βάλτερ
 2013: Μετάλλιο Νιλς Μπορ της UNESCO
 2013: Διεθνές Χρυσό Μετάλλιο Νιλς Μπορ (διαφορετικό από το προηγούμενο)
 2013: Βραβείο Μπαλτσάν
 2022: Βραβείο Νόμπελ Φυσικής (μαζί με τους Τζων Κλάουζερ και Άντον Τσάιλινγκερ)

 Αναγόρευση σε επίτιμο διδάκτορα 
 2006: Πανεπιστήμιο του Μόντρεαλ
 2008: Αυστραλιανό Εθνικό Πανεπιστήμιο
 2008: Πανεπιστήμιο Χέριοτ-Βατ (Εδιμβούργο)
 2010: Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης
 2011: Πανεπιστήμιο της Χάιφας
 2014: Πανεπιστήμιο του Γουότερλου (Οντάριο)
 2018: Πανεπιστήμιο της Πόλεως του Χονγκ Κονγκ
 2023: Πανεπιστήμιο του Σέρμπρουκ (Κεμπέκ)
 2024: Πανεπιστήμιο του Μίνιου (Πορτογαλία)

Παραπομπές


 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Η ιστοσελίδα του Ασπέ στη Μεταπτυχιακή Σχολή του Ινστιτούτου Οπτικής
 Ο Αλαίν Ασπέ στον ιστότοπο του Διεθνούς Ιδρύματος Βραβείου Μπαλτσάν
 Ο Αλαίν Ασπέ στον ιστότοπο των Βραβείων Νόμπελ

Κατηγορία:Γάλλοι φυσικοί
Κατηγορία:Βραβευμένοι με Νόμπελ Φυσικής
Κατηγορία:Γάλλοι νομπελίστες
Κατηγορία:Μέλη της Ακαδημίας Επιστημών (Γαλλία)
Κατηγορία:Μέλη της Academia Europaea
Κατηγορία:Μέλη της Βασιλικής Ακαδημίας του Βελγίου
Κατηγορία:Απόφοιτοι της École Normale Supérieure