Σιδηροδρομική Γραμμή Σκύδρας - Αριδαίας - Προμάχων

Η Σιδηροδρομική Γραμμή Σκύδρας - Αριδαίας - Προμάχων (εναλλακτικά Γραμμή Καρατζόβας) αποτελούσε ελληνική τοπική σιδηροδρομική γραμμή που συνέδεε τα αστικά κέντρα της Σκύδρας και της Αριδαίας. Η γραμμή κατασκευάστηκε το 1916 και αποτελούσε κλάδο του σιδηροδρομικού άξονα Θεσσαλονίκη - Φλώρινα, ενώ χρησιμοποιήθηκε από τα γαλλικά στρατεύματα σε μεγάλο βαθμό ως στρατιωτικό δίκτυο με σκοπό την μεταφορά πρώτων υλών και εμπορευμάτων στο μέτωπο κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο.

 Ιστορικό 
Στην ευρύτερη περιοχή της Αλμωπίας, την εποχή του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, με σκοπό τον εφοδιασμό των στρατευμάτων στο μέτωπο, αποφασίστηκε κατόπιν συνεννόησης του Σερβικού στρατού και Γάλλων ιθύνοντων, η κατασκευή στενού εύρους σιδηροδρομικής γραμμής η οποία θα εφάπτοταν του υφιστάμενου άξονα Θεσσαλονίκης - Μοναστηρίου στον σταθμό της Σκύδρας και θα εκτεινόταν έως την Αριδαία.

 Α' Παγκόσμιος Πόλεμος (1914-1918) 

 Σιδηροδρομικό τμήμα Σκύδρα - Αριδαία - Πρόμαχοι (1916-1918) 
Στο πλαίσιο αυτό, τα πρώτα έργα ξεκίνησαν το 1916, όπου στρατιώτες του Σερβικού στρατού, υπό την επίβλεψη Γάλλων μηχανικών, βοήθησαν στην κατασκευή 28,4χλμ σιδηροδρομικής γραμμής με διατομή 60 εκατοστά (decauville) έως την Αριδαία, με την πρόβλεψη μεταφοράς εφοδίων, πυρομαχικών και τραυματιών στην περιοχή της Αλμωπίας όπου είχαν οργανωθεί προσωρινά αρχηγεία και νοσοκομεία. Αργότερα αποφασίστηκε η επέκταση προς του Προμάχους, η οποία ολοκληρώθηκε το 1918.

 Σιδηροδρομικό τμήμα Άψαλος - Όρμα (1918) 
Με κύρια παράμετρο την επιτυχή κατασκευή και λειτουργία της γραμμής, αποφασίστηκε εντός λίγων μηνών από την ενεργοποίηση της, η δημιουργία κλάδου προς την Όρμα με αφετηρία τον Σιδηροδρομικό Σταθμό Αψάλου. Η κατασκευή του άξονα ξεκίνησε τμηματικά το καλοκαίρι του 1918 και ολοκληρώθηκε μόλις λίγους μήνες αργότερα όπου και συνδέθηκε σιδηροδρομικά η Όρμα.

 Μεσοπόλεμος (1919-1936) 

 Παραχώρηση και εκμετάλλευση γραμμής γραμμής (1919-1929) 
Μετά το πέρας του πολέμου η γαλλική κυβέρνηση παραχωρεί άνευ ανταλλάγματος την σιδηροδρομική γραμμή, η οποία σε συνεννόηση με το ελληνικό κράτος μισθώθηκε από ιδιωτική εταιρεία με σκοπό την εκμετάλλευσή της. Το 1923 με επαρκές μετοχικό κεφάλαιο ιδρύθηκαν οι Τοπικοί Σιδηρόδρομοι Μακεδονίας, οι οποίοι ανέλαβαν την συντήρηση και αξιοποίηση της γραμμής έως το 1929, όπου και η εταιρεία κήρυξε πτώχευση.

 Αποξήλωση Γραμμής (1936) 
Με την πτώχευση των Τοπικών Σιδηροδρόμων Μακεδονίας, η γραμμή περιήλθε στον έλεγχο των ΣΕΚ, οι οποίοι συντήρησαν τον άξονα έως το 1936, όπου και αποφασίστηκε η αποξήλωσή του λόγω της ζημιογόνας λειτουργίας του. Οι δύο ατμομηχανές που κινούνταν στο δίκτυο την εποχή εκείνη ήταν η Δήμητρα και η Βαρβάρα.

 21ος Αιώνας 

 Αναβίωση Σιδηροδρομικής γραμμής 
Στα πλαίσια της ανακαίνισης της σιδηροδρομικής γραμμής Θεσσαλονίκης - Φλώρινας το 2003-2004, προτάθηκε από φορείς της κοινωνίας των πολιτών αλλά και επιμελητηρίων, νέα χάραξη με σκοπό την ενίσχυση της σύνδεσης του Νομού Πέλλας με την Θεσσαλονίκη.  Σχετικά με την πρόταση αυτή, η νέα χάραξη προτείνεται να εφάπτεται με την υφιστάμενη γραμμή στον Σιδηροδρομικό Σταθμό Σκύδρας, όπου με κατεύθυνση ανατολικά θα διαπερνάει τα Γιαννιτσά, την Χαλκηδόνα και διάφορα ημιαστικά κέντρα και θα καταλήγει στον υφιστάμενο άξονα Θεσσαλονίκης - Ειδομένης. Στο σημείο αυτό, σε αρκετές μελέτες σκοπιμότητας έχει προταθεί με προϋπόθεση της κατασκευής της νέας χάραξης, η δημιουργία κλάδου προς την Αριδαία, ο οποίος θα ακολουθεί την διαδρομή της αποξηλωμένης γραμμής με σκοπό την άρση της απομόνωσης της ακριτικής περιοχής της Αλμωπίας. Έως και σήμερα, η κατασκευή του άξονα αυτού παραμένει στο στάδιο των μελετών σκοπιμότητας και βιωσιμότητας, χωρίς κάποιο συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα κατασκευής και ολοκλήρωσης. Σημειώνεται πως η Περιφερειακή Ενότητα Πέλλας το 2021 ζήτησε από την τότε ΤΡΑΙΝΟΣΕ την επιστροφή του τρένου της Καρατζόβας από το αμαξοστάσιο στην Αθήνα, στον παλαιό σιδηροδρομικό σταθμό Σκύδρας, αίτημα το οποίο έως σήμερα δεν έχει διευθετηθεί.

 Δίκτυο Γραμμής 

 Υποδομή 
Η γραμμή ήταν μονή, με μήκος 41χλμ. και στο σύνολό της κατασκευάστηκε υπό την μορφή στενού εύρους άξονα (τύπου Decauville), αγγίζοντας την διατομή των μόλις 0.600mm, με σκοπό την ταχεία ολοκλήρωσή της αλλά και την εξοικονόμηση πόρων. Ταυτόχρονα, η αρχική του χρήση ως στρατιωτικό δίκτυο έθετε ως ιδανικό το συγκεκριμένο είδος γραμμής, χάρη στη δυνατότητα χάραξης έντονων κλίσεων και την άμεση αποκατάσταση σε περίπτωση ζημιών ή καταστροφών.

Σε πρώτο στάδιο, ο άξονας είχε αφετηρία το Σιδηροδρομικό Σταθμό Σκύδρας, όπου γινόταν ανταπόκριση με τον υφιστάμενο άξονα Θεσσαλονίκης - Φλώρινας και βρισκόταν και το κεντρικό κτήριο των Τοπικών Σιδηροδρόμων Μακεδονίας. Η γραμμή εκτεινόταν προς τα βόρεια, διασχίζοντας περιμετρικά τον οικισμό του Μαυροβουνίου, εξυπηρετώντας και το τέως αεροδρόμιο των συμμαχικών δυνάμεων και συνέχιζε έως τον Προφήτη Ηλία, ενώ μέσω γέφυρας συνέδεε και την Νέα Ζωή. Στη συνέχεια, η γραμμή εκτεινόταν μέχρι την Άψαλο (Δραγουμάντσι), όπου εκεί γινόταν ανταπόκριση με τον κλάδο προς την Όρμα και συνέχιζε έως την Ξιφιανή (Κοστούριανη) και την Υδραία. Με τον τρόπο αυτό, συνεχίζοντας βόρεια διαπερνόντας το ρέμα της Αριδαίας μέσω μεταλλικής γέφυρας, η γραμμή κατέληγε στο σταθμό της Αριδαίας (Σούμποτσκο). Αργότερα με την επέκταση της γραμμής, ο άξονας συνέχισε την πορεία του από την Αριδαία προς τους Προμάχους (Μπάχοβο) με ενδιάμεσο σταθμό την Σωσάνδρα.

 Σηματοδότηση 
Η γραμμή δεν διέθετε κάποιο σύστημα σηματοδότησης ή ρύθμισης της κυκλοφορίας. Η κυκλοφορία των αμαξοστοιχιών γινόταν μέσω προφορικών συνεννοήσεων μηχανοδηγών και σταθμαρχών, καθώς και με καθορισμένο πρόγραμμα αφίξεων και αναχωρήσεων από σταθμό σε σταθμό.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Σιδηροδρομικές γραμμές στενού εύρους στην Ελλάδα
Κατηγορία:Σιδηροδρομικές γραμμές στην Κεντρική Μακεδονία
Κατηγορία:Αποξηλωμένες Ελληνικές Σιδηροδρομικές γραμμές