Λέον Μπακστ

Ο Λέον Μπακστ, γεννημένος ως Λέιμπ-Χαΐμ Ιζραΐλεβιτς Ρόζενμπεργκ (, 27 Ιανουαρίου (8 Φεβρουαρίου) 1866 – 27 Δεκεμβρίου 1924),"Bakst, Leon", του Maarten Wurfbain, στο The Dictionary of Art (Grove Press, 1998) σελ. 86 ήταν Ρώσος ζωγράφος και σκηνογράφος και ενδυματολόγος εβραϊκής καταγωγής. Υπήρξε μέλος του κύκλου του Σεργκέι Ντιαγκίλεφ και των Ρωσικών Μπαλέτων, για τα οποία σχεδίασε εξωτικά, πλούσια σε χρώματα σκηνικά και κοστούμια. Σχεδίασε τη διακόσμηση για παραγωγές όπως το Καρναβάλι (1910), το Φάντασμα του ρόδου (1911), το Δάφνις και Χλόη (1912), η Κοιμωμένη πριγκίπισσα (1921) και άλλες.

 Πρώτα χρόνια 
Ο Λέιμπ-Χαΐμ Ιζραΐλεβιτς (αργότερα Σαμοΐλοβιτς) Ρόζενμπεργκ γεννήθηκε στο Γκρόντνο, σε μια μεσοαστική εβραϊκή οικογένεια. Καθώς ο παππούς του ήταν εξαιρετικός ράφτης, ο Τσάρος του έδωσε μια πολύ καλή θέση και είχε ένα τεράστιο και υπέροχο σπίτι στην Αγία Πετρούπολη. Αργότερα, όταν οι γονείς του Λέιμπ μετακόμισαν στην πρωτεύουσα, ο μικρός Λέιμπ επισκεπτόταν το σπίτι του παππού του κάθε Σάββατο. Είπε ότι είχε εντυπωσιαστεί πολύ ως νέος από το σπίτι αυτό, επιστρέφοντας πάντα με ευχαρίστηση. Στη νεαρή ηλικία των δώδεκα ετών, ο Λέιμπ κέρδισε έναν διαγωνισμό ζωγραφικής και αποφάσισε να γίνει ζωγράφος. Ωστόσο, οι γονείς του το αποδοκίμασαν και μάλιστα πέταξαν τα χρώματα του.

Σε αρκετά χρόνια οι γονείς χώρισαν και ξεκίνησαν νέες οικογένειες, κατέστη αδύνατο να ζουν με μια μητριά, οπότε τα τέσσερα αδέλφια χώρισαν και νοίκιασαν δικό τους σπίτι. Ως ο μεγαλύτερος, ο Λέιμπ ήταν υπεύθυνος για τις δύο αδελφές και τον αδελφό, «αναλάμβανε κάθε είδους εργασίες ζωγραφικής». Μετά την αποφοίτησή του από το γυμνάσιο, σπούδασε στην Ακαδημία Τεχνών της Αγίας Πετρούπολης ως φοιτητής χωρίς πιστωτικές μονάδες, επειδή είχε αποτύχει στην εισαγωγή. Εργάστηκε επίσης με μερική απασχόληση ως εικονογράφος βιβλίων, κερδίζοντας την είσοδό του στην Αυτοκρατορική Ακαδημία το 1883.

Κατά τη διάρκεια της πρώτης του έκθεσης (1889) πήρε το επώνυμο Μπακστ, αν και η προέλευση του ψευδωνύμου δεν είναι ακόμη σαφής. Υπάρχουν τουλάχιστον τρεις εκδοχές, σύμφωνα με την κυριότερη, η γιαγιά της μητέρας του είχε το πατρικό όνομα Μπάκστερ. Ο Αλεξάντερ Μπενουά, ισόβιος φίλος του Λεόν, θυμάται ότι «ο Λεόν έδωσε μια παρατεταμένη και συγκεχυμένη εξήγηση ότι το επώνυμο το πήρε από κάποιους μακρινούς συγγενείς».

Στις αρχές της δεκαετίας του 1890, ο Μπακστ εξέθεσε τα έργα του στην Εταιρεία Υδατογραφίας. Από το 1893 έως το 1897 έζησε στο Παρίσι, όπου σπούδασε στην Ακαδημία Ζυλιάν. Εξακολουθούσε να επισκέπτεται συχνά την Αγία Πετρούπολη. Μετά τα μέσα της δεκαετίας του 1890, ο Μπακστ έγινε μέλος του κύκλου συγγραφέων και καλλιτεχνών που σχημάτισαν ο Σεργκέι Ντιαγκίλεφ και ο Μπενουά, οι οποίοι ίδρυσαν το 1899 το περιοδικό Mir iskusstva με μεγάλη επιρροή, δηλαδή «Ο κόσμος της τέχνης». Τα γραφικά του για την έκδοση αυτή τον έκαναν διάσημο.

 Σταδιοδρομία 
μικρογραφία|Καρναβάλι στο Παρίσι προς τιμή του ρωσικού ναυτικού .  .
αριστερά|μικρογραφία|Ο Ουριέλ ντα Κόστα (1897), ένα φανταστικό πορτρέτο του πατέρα της βιβλικής κριτικής και πρόδρομο της ελευθερίας του λόγου, ήταν ένας από τους πρώτους πίνακες του Λέον Μπακστ.
Ο Μπακστ συνέχισε να ζωγραφίζει, φιλοτεχνώντας πορτρέτα των Φίλιπ Μαλιάβιν (1899), Βασίλι Ροζάνοφ (1901), Αντρέι Μπέλιι (1905), Ζιναΐντα Γκίππιους (1906). Εργάστηκε επίσης ως δάσκαλος τέχνης για τα παιδιά του Μεγάλου Δούκα Βλαδίμηρο Αλεξάντροβιτς της Ρωσίας. Το 1902, ανέλαβε μια παραγγελία από τον τσάρο Νικόλαο Β΄ να ζωγραφίσει τον ναύαρχο Αβελάν και τους Ρώσους ναύτες που έφταναν στο Παρίσι, έναν πίνακα που ξεκίνησε εκεί, κατά τη διάρκεια των εορτασμών από τις 17 έως τις 25 Οκτωβρίου 1893. Ωστόσο, του πήρε 8 χρόνια για να τελειώσει αυτό το έργο.

Το 1898, παρουσίασε έργα του στην Πρώτη Έκθεση Ρώσων και Φινλανδών Καλλιτεχνών που διοργάνωσε ο Ντιαγκίλεφ, σε εκθέσεις του World of Art, καθώς και στη Sezession του Μονάχου, σε εκθέσεις της Ένωσης Ρώσων Καλλιτεχνών κ.λπ. Κατά τη διάρκεια της Ρωσικής Επανάστασης του 1905, ο Μπακστ εργάστηκε για τα περιοδικά Zhupel, Adskaya Pochta, Mir Iskusstva και Satirikon, και στη συνέχεια για ένα καλλιτεχνικό περιοδικό με την ονομασία Apollon.

Από το 1909, ο Μπακστ εργάστηκε κυρίως ως σκηνογράφος, σχεδιάζοντας σκηνικά για ελληνικές τραγωδίες. Το 1908, κέρδισε την προσοχή ως σκηνογράφος του Ντιαγκίλεφ με τα Ρωσικά Μπαλέτα. Δημιούργησε σκηνικά για τα έργα Κλεοπάτρα (1909), Σεχραζάντ (1910), Καρναβάλι (1910), Νάρκισσος (1911), Φάντασμα του ρόδου (1911), Το απόγευμα ενός φαύνου (1912) και Δάφνις και Χλόη (1912).Mikotowicz, Thomas J. "Bakst, Léon". Στο Thomas J. Mikotowicz, Theatrical designers: An International Biographic Dictionary. New York: Greenwood, 1992. . σελ. 17.
μικρογραφία| Το Terror Antiquus απεικόνιζε την καταστροφή της Ατλαντίδας,  της Πύλης των Λεόντων των Μυκηνών, της Τίρυνθας και της Ακρόπολης της Αθήνας, με την Κόρη να προεδρεύει για να συμβολίσει το χάος και το αναπόφευκτο της ανθρώπινης δύναμης. 1908, λάδι σε μουσαμά, 250 × 270 εκ., Ρωσικό Μουσείο.
Παρά το γεγονός ότι ήταν γνωστός για το έργο του ως σκηνογράφος, η τέχνη του ήταν επίσης παραγγελία διαφόρων αγγλικών οικογενειών κατά την εποχή του Αρ Ντεκό. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, δημιούργησε έργα όπως η σειρά «Ωραία Κοιμωμένη» για τον Τζέιμς και την Ντόροθι ντε Ρότσιλντ στην Έπαυλη Γουάντεσντον το 1913. Η ιστορία απεικονίζεται σε επτά πίνακες που πλαισιώνουν τους τοίχους ενός οβάλ, θεατρικού στυλ «δωματίου Μπακστ» στην έπαυλη του Μπάκιγχαμσιρ.

Κατά τη διάρκεια των επισκέψεών του στην Αγία Πετρούπολη, δίδαξε στη σχολή της Ζβάντσεβα, όπου ένας από τους μαθητές του ήταν ο Μαρκ Σαγκάλ (1908–1910). Ο Μπακστ περιέγραψε τον Σαγκάλ ως αγαπημένο του, επειδή όταν του έλεγαν να κάνει κάτι, άκουγε προσεκτικά, αλλά μετά έπαιρνε τα χρώματα και τα πινέλα του και έκανε κάτι εντελώς διαφορετικό από την ανάθεση.

Το 1914, ο Μπακστ εξελέγη μέλος της Αυτοκρατορικής Ακαδημίας Τεχνών. Το ολοκληρωμένο, πολύπλευρο ταλέντο του Μπακστ φάνηκε σε διάφορους τομείς - εργάστηκε ως σχεδιαστής ρούχων, σκηνικών, εσωτερικών χώρων, υφασμάτων κ.λπ. Εκτός από μια σειρά εσωτερικών διακοσμήσεων για τους Ρότσιλντ, σχεδίασε επίσης εκθέσεις για την εταιρεία «Mir Iskusstva» και κατέλαβε θέση σχεδιαστή επίπλων και εσωτερικών χώρων στο «Sovremennoe Iskusstvo» (ρωσ. «Μοντέρνα Τέχνη»). Ο Αμερικανός επιχειρηματίας της βιομηχανίας μεταξιού Άρθουρ Σέλιγκ κάλεσε τον Μπακστ να δημιουργήσει σχέδιο υφασμάτων, η συνεργασία τους είχε μεγάλη επιτυχία.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου το έργο του παρουσιάστηκε ευρέως στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Μάρτιν Μπίρνμπαουμ, διευθυντής της Berlin Photographic Company στη Νέα Υόρκη, οργάνωσε το 1913 στη Νέα Υόρκη μια έκθεση με έργα του Μπακστ, η οποία στη συνέχεια ταξίδεψε στο Ντιτρόιτ (1913), στο Μπάφαλο (1914), στο Σινσινάτι (1914), στο Σικάγο (1914) και στο Μόντρεαλ (1914). Codell, Julie," Convergences: Art History, Museums and Scholar-Agent Martin Birnbaum's Transatlantic Art for the Public," Art Markets, Agents and Collectors, επιμ. A. Turpin and S. Bracken. Bloomsbury, 2021, 316-327 Μετά την Επανάσταση του 1917 η αδελφή του Λέον πέθανε από την πείνα στη Ρωσία. Όταν ο Μπακστ έμαθε τα νέα, υπέστη νευρικό κλονισμό, αρρώστησε τόσο πολύ που δεν μπορούσε να ανεχτεί κανένα ερεθιστικό παράγοντα όπως το φως, ο θόρυβος ή το άγγιγμα. Η υπηρέτριά του, Λίντα, εκμεταλλεύτηκε την κατάστασή του για να κλέψει τα χρήματά του - πήρε όλα τα τιμητικά ποσά που έρχονταν στο σπίτι και εκφόβισε τον καλλιτέχνη, αναγκάζοντάς τον να συμπεριλάβει την ίδια και τον σύζυγό της ως κληρονόμους στη διαθήκη του. Κατά τύχη κατάφερε να στείλει ένα σημείωμα σε μια σημαντική φίλη και προστάτιδα, την Άλις Γουόρντερ Γκάρετ (1877-1952), φιλότεχνη, η οποία βοήθησε την αδελφή του Σοφία να σώσει τον Λέον. Συναντήθηκαν για πρώτη φορά στο Παρίσι το 1914, όταν η κυρία Γκάρετ συνόδευε τον διπλωμάτη σύζυγό της στην Ευρώπη, και ο Μπακστ σύντομα εξαρτήθηκε από την Γκάρετ ως έμπιστος και ως πράκτορας.
μικρογραφία|Ένας από τους τελευταίους πίνακες του Μπακστ: Πορτρέτο της Ρέιτσελ Στρονγκ, μελλοντικής κόμισσας Ανρί ντε Μπουζγκελίν. 1924, λάδι σε μουσαμά, 130×89 εκ., Μουσείο Πρωτοποριακής Μαεστρίας.
Το 1922, ο Μπακστ διέκοψε τη σχέση του με τον Ντιαγκίλεφ και τα Ρωσικά Μπαλέτα. Κατά τη διάρκεια αυτής της χρονιάς, επισκέφθηκε τη Βαλτιμόρη και συγκεκριμένα την οικία Evergreen - την κατοικία της Αμερικανίδας φίλης του Άλις Γκάρετ. Η Γκάρετ έγινε εκπρόσωπος του Μπακστ στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά την επιστροφή της στην πατρίδα της το 1920, οργανώνοντας δύο εκθέσεις με έργα του καλλιτέχνη στη γκαλερί Knoedler της Νέας Υόρκης, καθώς και μεταγενέστερες περιοδεύουσες εκθέσεις. Όταν βρέθηκε στη Βαλτιμόρη, ο Μπακστ επανασχεδίασε την τραπεζαρία του Evergreen σε ένα συγκλονιστικό όξινο κίτρινο και «κινέζικο» κόκκινο κομψοτέχνημα. Ο καλλιτέχνης μεταμόρφωσε το μικρό γυμναστήριο του σπιτιού του 1885 σε ένα πολύχρωμο μοντερνιστικό ιδιωτικό θέατρο. Αυτό πιστεύεται ότι είναι το μοναδικό σωζόμενο ιδιωτικό θέατρο που σχεδίασε ο Μπακστ.
αριστερά|μικρογραφία|Πορτραίτο του Αλεξάντερ Μπενουά (1898) του Μπακστ, ακουαρέλα και παστέλ σε χαρτί, 65×100 εκ., Ρωσικό Μουσείο.
Ο Λέον Μπακστ ήταν επίσης παραγωγικός συγγραφέας, η λογοτεχνική του κληρονομιά σε τρεις γλώσσες περιλαμβάνει μυθιστορήματα, πολυάριθμες δημοσιεύσεις σε περιοδικά, κριτικές, δοκίμια, επιστολές προς φίλους και συναδέλφους.

Ο Μπακστ πέθανε στις 27 Δεκεμβρίου 1924, σε κλινική στο Ρυέιγ-Μαλμαιζόν, κοντά στο Παρίσι, από πνευμονικά προβλήματα (οίδημα). Οι πολλοί θαυμαστές του μεταξύ των πιο διάσημων καλλιτεχνών της εποχής, ποιητών, μουσικών, χορευτών και κριτικών, σχημάτισαν μια νεκρική πομπή για να συνοδεύσουν τη σορό του στην τελευταία του κατοικία, στο Κοιμητήριο Μπατινιόλ, στο 17ο διαμέρισμα του Παρισιού, κατά τη διάρκεια μιας πολύ συγκινητικής τελετής.

Στα τέλη του 2010, το Μουσείο Βικτωρίας και Αλβέρτου στο Λονδίνο παρουσίασε μια έκθεση με τα κοστούμια και τις εκτυπώσεις του Μπακστ.

 Παραπομπές 

 Γενικές πηγές 

 Marc Chagall, My Life, St.-Petersburg, Azbuka, 2000, 
 Codell, Julie," Convergences: Art History, Museums and Scholar-Agent Martin Birnbaum's Transatlantic Art for the Public," Art Markets, Agents and Collectors, eds. A. Turpin and S. Bracken. Bloomsbury, 2021, 316-327
 Léon Bakst, Serov et moi en Grèce, translation and introduction by Olga Medvedkova, preface by Véronique Schiltz, TriArtis Editions, 2015, 128 σελ., 24 εικονογραφήσεις 



Κατηγορία:Εβραίοι ζωγράφοι
Κατηγορία:Ζωγράφοι του Αρ Νουβό
Κατηγορία:Οριενταλισμός
Κατηγορία:Ρώσοι ζωγράφοι
Κατηγορία:Σκηνογράφοι