Φυσοκάλαμο

Το φυσοκάλαμο (αγγλ. blowgun, blowpipe ή blow tube) είναι απλό εκηβόλο όπλο, που αποτελείται από έναν μακρόστενο σωλήνα, συνήθως από φυτικό υλικό, που χρησιμεύει για την εκτόξευση ελαφρών βλημάτων, ιδίως πολύ μικρών βελών. Το βλήμα τοποθετείται μέσα στον σωλήνα και εκτοξεύεται ωθούμενο από την πίεση του αέρα που προκαλεί μια δυνατή εξαναγκασμένη εκπνοή («φύσημα»). Η προωθητική δύναμη περιορίζεται από την ισχύ των αναπνευστικών μυών του χρήστη και τη μέγιστη χωρητικότητα των πνευμόνων του.

Ιστορία
Πολλοί πολιτισμοί έχουν χρησιμοποιήσει τέτοια όπλα ανά τους αιώνες, ωστόσο ξεχωρίζουν διάφορα ιθαγενή έθνη και πρωτόγονες φυλές στην ανατολική και Νοτιοανατολική Ασία, τη Δυτική Ευρώπη, τη Βόρεια Αμερική, την Κεντρική Αμερική (περιοχή της πόλεως Ουεουετενάνγκο της Γουατεμάλας) και κυρίως στη Νότια Αμερική (Λεκάνη του Αμαζονίου και Γουιάνες).

Τα βλήματα είναι συνήθως βελάκια, σπόροι ή σφαιρίδια πηλού. Σε κάποιους τόπους το εμπρόσθιο άκρο από τα βελάκια βυθίζεται σε κουράριο ή άλλο δηλητήριο για βέλη, προκειμένου να παραλύσει ο στόχος. Τα φυσοκάλαμα σε αυτές τις περιπτώσεις χρησίμευαν πολύ σπάνια ως όπλο κατά ανθρώπων. Κυρίως με αυτά κυνηγούσαν μικρά ζώα, όπως πτηνά και μαϊμούδες. Οι Ινδιάνοι Τσερόκι ήταν γνωστοί για την ικανότητα της κατασκευής φυσοκάλαμων από καλάμια ποταμών του γένους Arundinaria, με τα οποία συμπλήρωναν τη διατροφή τους με αγριοκούνελα και άλλα μικρά ζώα.

Φυσοκάλαμα απεικονίζονται σε ζωγραφικά έργα σε κεραμικά της Προκολομβιανής εποχής και αναφέρονται σε πολλούς μύθους της Μεσοαμερικής. Μέχρι σήμερα οι απόγονοι των Μάγια κυνηγούν με φυσοκάλαμο πτηνά και μικρά θηλαστικά με βλήματα σφαιρικούς αποξηραμένους σπόρους και σφαιρίδια πηλού. Τα πήλινα βλήματα κατασκευάζονται σε λίγο μεγαλύτερο διαμέτρημα από εκείνο των φυσοκάλαμων (ως περιθώριο για τη συρρίκνωση κατά την αποξήρανση και τη λείανση) και αποθηκεύονται σε δισάκια. Η επιφάνειά τους αποξέεται και λειαίνεται αμέσως πριν από τη χρήση.Carol Ventura: «The Jakaltek Maya Blowgun in Mythological and Historical Context», περιοδικό Ancient Mesoamerica, τόμος 14, νο. 2 (έτος 2003), σσ. 257-268

Βραχύτερα φυσοκάλαμα και μικρότερα βελάκια χρησιμοποιούνταν για κυνήγι βλαβερών ζώων (π.χ. αρουραίων) από παιδιά της προεφηβικής ηλικίας σε παραδοσιακά χωριά των ΤσερόκιCherokee, Blowgun, Bibliography, 2011. Σύντομη βιβλιογραφία και άρθρο για τα φυσοκάλαμα.: τα παιδιά απασχολούνταν και ταυτοχρόνως έκαναν κάτι χρήσιμοHilliard, K.: Health, Physical Education, Recreation... [http://www.worldcat.org/oclc/930280498 An instructor's guide to traditional Native American games of the Eastern Band of the Cherokee: grades 5-8]. Middle Tennessee State University, 2014.Ruehl, Ron, και Lawson S. Warren: Hayes Lossiah: Cherokee Blowgun Maker, N.C. Dept. of Cultural Resources, Raleigh 1985. Summary: This program, set during the Cherokee fall festival in North Carolina, highlights the work of Hayes Lossiah, Cherokee craftsman and blowgun maker. Lossiah demonstrates the construction of a traditional Cherokee blowgun.. Επίσης έφερναν κάποια τροφή, κυνηγώντας σκίουρους με φυσοκάλαμα μέχρι και τα μέσα του 20ού αιώνα.Smith, Jim «Crow»: «The Modern Blowgun», The Backwoodsman, τόμ. 38, Σεπτέμβριος/Οκτώβριος 2017, σσ. 58-60

Σήμερα φυσοκάλαμα χρησιμεύουν, εκτοξεύοντας βελάκια με ηρεμιστικό, για τη σύλληψη άγριων ζώων ή για την καταστολή επικίνδυνων ζώων. Μερικοί ερπετολόγοι συλλαμβάνουν με αυτόν τον τρόπο δυσπρόσιτες σαύρες. Φυσοκάλαμα χρησιμοποιούνται και για διασκέδαση, είτε με βελάκια, είτε με σφαιρίδια χρωματοσφαιρίσεως.

 Στον αθλητισμό 
Υπάρχουν αρκετές μορφές ανταγωνιστικών αθλημάτων ανά τον κόσμο. Μια προτυποποίηση με βάση το ιαπωνικό φυσοκάλαμο, το φουκίγια, επιδιώκεται από τη Διεθνή Ομοσπονδία Φουκιγιάντο, ελπίζοντας να γινει ολυμπιακό άθλημα: Οι συμμετέχοντες διαγωνίζονται στην ευστοχία κατά στόχου από απόσταση 10 μέτρων, με μήκος φυσοκάλαμου 120 εκατοστόμετρα, ενώ το διαμέτρημα, το σχήμα, βάρος και μέγεθος των βλημάτων είναι ελεύθερα, συνήθως όμως είναι βελάκια. Σε κάθε γύρο ο σκοπευτής εκτοξεύει 5 βλήματα και κάθε αγώνας έχει 6 γύρους. Οι επιφάνειες του στόχου δίνουν 7 (διάμετρος 6 cm), 5 (12 cm) και 3 (18 cm) βαθμούς. Το κέντρο του στόχου βρίσκεται 160 cm πάνω από το δάπεδο.

Παραπομπές

Πηγές
 Speck, Frank G.: «The Cane BlowGun in Catawba and Southeastern Ethnology», American Anthropologist, τόμ. 40, νο.2 (Απρ.-Ιούν. 1938), σσ. 198-204
 Sustak, David: Fukiyado: The Way of the Sport Blowgun, 2007
 Juan F. Marino: Sumpitan - Il Grande Libro della Cerbottana (le origini, la storia, la tecnica, lo sport), Edarc Edizioni, 2007 (στην ιταλική)

 Marinas, Amante P. Sr.: Pananandata Guide To Sport Blowguns, 1999

Φυσοκαλα