Μπογκντάν Α΄ της Μολδαβίας

Ο Μπογκντάν Α΄ ο Ιδρυτής (), ήταν ο πρώτος ανεξάρτητος ηγεμόνας (βοεβόδας) της Μολδαβίας τη δεκαετία του 1360. Αρχικά ήταν βοεβόδας, δηλ. επικεφαλής των Βλάχων στο βοεβοδάτο του Μαραμούρες στο βασίλειο της Ουγγαρίας. Ωστόσο, όταν έγινε η πρώτη βέβαιη καταγραφή γι' αυτόν το 1343, αναφέρθηκε εκεί ως πρώην βοεβόδας, που είχε γίνει ανυπάκουος στον Λουδοβίκο Α' της Ουγγαρίας. Εισέβαλε στις επικράτειες ενός Βλάχου γαιοκτήμονα, που παρέμεινε πιστός στον βασιλιά το 1349. Τέσσερα χρόνια αργότερα αναφέρεται και πάλι ως βοεβόδας σε ένα καταστατικό, η οποία ήταν η τελευταία καταγραφή της παρουσίας του στο Μαραμούρες.

Ο Μπογκντάν Α΄ και οι ακόλουθοί του έφυγαν από το Μαραμούρες για τη Μολδαβία μεταξύ 1359 και 1365. Η Μολδαβία ήταν υπό την κυριαρχία του Σας της Μολδαβίας, υποτελούς του Λουδοβίκου Α' της Ουγγαρίας, αλλά οι εντόπιοι Βλάχοι ήταν αντίθετοι στην ουγγρική επικυριαρχία. Ο Μπογκντάν Α΄ έδιωξε τον γιο του Σας, τον Μπαλκ, με τη βία και κατέλαβε τον θρόνο. Σε αντίποινα, ο Λουδοβίκος Α' κατάσχεσε τα κτήματα του Μπογκντάν Α΄ στο Μαραμούρες το 1365. Ο Μπογκντάν Α΄ βασίλευσε ως ο πρώτος βοεβόδας της Μολδαβίας. Δεν αποδέχτηκε την κυριαρχία του Λουδοβίκου Α' της Ουγγαρίας, μετατρέποντας τη Μολδαβία στο δεύτερο ανεξάρτητο ρουμανικό πριγκιπάτο.

 Καταγωγή 
Η πρώιμη ζωή του Μπογκντάν Α΄ υπόκειται σε επιστημονική συζήτηση  Σύμφωνα με μια θεωρία, ο Μπογκντάν Α΄ καταγόταν από οικογένεια Βλάχων, ιθαγενή του Μαραμούρες.   Τα προγονικά του κτήματα σχημάτιζαν μια «κοιλάδα knezate» με κέντρο την Κουχέα.  Σύμφωνα με μια παράλληλη θεωρία, ο Μπογκντάν Α΄ ήταν πανομοιότυπος με έναν βοεβόδα Μπογκντάν, γιο του Μικόλα.   Ένα βασιλικό καταστατικό, που χρονολογείται στις 6 Οκτωβρίου 1335,  διηγείται ότι ο Κάρολος Α΄ της Ουγγαρίας είχε στείλει τον Λαντίσλαους Ζάνκι , αρχιεπίσκοπο της Kαλόκσα, στην Κλισούρα Ντουνάριι τρεις φορές το 1334 και το 1335, για να προετοιμαστεί για την κίνηση του Μπογκντάν, γιου του Mικόλα, από τη «χώρα του» στο βασίλειο της Ουγγαρίας.  Ο ιστορικός Παλ Ενγκελ λέει, ότι ο βοεβόδας Μπογκντάν οδήγησε μια μεγάλη ομάδα Βλάχων από τη Σερβία στην Ουγγαρία με αυτή την ευκαιρία.  Ο βασιλικός χάρτης δεν αναφέρεται στην εθνότητα του Μπογκντάν, ούτε αναφέρει μεγάλες ομάδες Βλάχων. Ωστόσο η χρήση τίτλων όπως "vojvoda" και "knez" μαζί με το όνομα Μπογκντάν, υποδηλώνει μια σλαβική και όχι βλαχική σύνθεση σε αυτήν την ομάδα.  Ο ιστορικός Βίκτωρ Σπινέλι τονίζει, ότι η «ομοιότητα των ονομάτων είναι ανεπαρκής για να ταυτίσει» τον Μπογκντάν, γιο του Mικόλα, με τον Μπογκντάν Α΄, τον μελλοντικό βοεβόδα της Μολδαβίας. 

Στο Κουχέα, αποκαλύφθηκαν τα ερείπια μιας εκκλησίας και ενός αρχοντικού.  Η εκκλησία ήταν αφιερωμένη στον βασιλιά Άγιο Στέφανο Α΄ της Ουγγαρίας.  Εκτός από την αφιέρωσή του, η παρουσία ενός σκευοφυλάκου στα βόρεια του βωμού δείχνει, ότι ήταν μια ρωμαιοκαθολική εκκλησία, υποδηλώνοντας ότι είτε η οικογένεια του Μπογκντάν ασπάστηκε τον καθολικισμό, είτε ένα αρχικά καθολικό κτίριο μεταμορφώθηκε, για να εξυπηρετήσει μια ορθόδοξη οικογένεια.  Τα παλαιότερα μέρη του αρχοντικού κτίστηκαν στα τέλη τού 13ου αι., αλλά διευρύνθηκε στα μέσα του επόμενου αιώνα. 

Η επικράτεια του Μπογκντάν στο Mαραμούρες περιγράφηκε σε ένα βασιλικό καταστατικό, που εκδόθηκε στις 2 Φεβρουαρίου 1365.  Καταγράφει το Iέουντ, το Μπάχκοβ, δύο Βισέους (τώρα Βισέου ντς Ζος και Βισέου ντε Σους), Mοϊσέι, Μπόρσα και Kεεθζελέστε μεταξύ των χωριών του Μπογκντάν.   Ο κατάλογος δείχνει, ότι η επικράτεια του Μπογκντάν βρισκόταν κατά μήκος των ανώτερων ρεμάτων των ποταμών Ίζα και Βισέου. 

 Συγκρούσεις στο Μαραμούρες 
Όταν ο γιος του Καρόλου Α΄, Λουδοβίκος Α΄ της Ουγγαρίας, ανέβηκε στο θρόνο τον Ιούλιο του 1342, ο Μπογκντάν ήταν ήδη ο βοεβόδας του βοεβοδάτου του Μαραμούρες.  Εκείνη την εποχή, οι Βλάχοι knezes, ή φύλαρχοι, του Μαραμούρες εξέλεγαν τους βοεβόδες τους από αυτούς τους ίδιους.   Το καταστατικό του Λουδοβίκου Α', που χρονολογείται στις 21 Οκτωβρίου 1343, αναφερόταν στον Μπογκντάν ως "πρώην βοεβόδα του Μαραμούρες, άπιστος σε εμάς", δείχνοντας ότι ο Μπογκντάν είχε έρθει σε σύγκρουση με τον βασιλιά ή τους εκπροσώπους του βασιλιά, και έχασε το αξίωμά του.  Το έγγραφο αναφερόταν σε μια συζήτηση μεταξύ του Μπογκντάν και του Γιάνος Κολκσέι, του βασιλικού καστελάνου του Βισκ (τώρα Βύσχοβo στην Ουκρανία), αλλά τα αίτια και οι ακριβείς συνθήκες της συζήτησης είναι άγνωστα.  Σύμφωνα με τους ιστορικούς Ράντου Καρκιουμάρου και Βίκτωρ Σπινέι, οι προσπάθειες του Λουδοβίκου Α' να περιορίσει τα προνόμια των βοεβοδών προκάλεσαν τη σύγκρουση.  Ο Σπινέι γράφει ότι ο βασιλιάς εκμεταλλεύτηκε τις συγκρούσεις μεταξύ των κορυφαίων βλαχικών οικογενειών, για να καθαιρέσει τον Μπογκντάν με τη βοήθεια των εντόπιων φυλάρχων, εμποδίζοντάς τον έτσι να ξεσηκωθεί σε ανοιχτή εξέγερση.  Από την άλλη πλευρά, ο Iοάν-Αουρέλ Ποπ λέει, ότι ο Μπογκντάν οργάνωσε μια εξέγερση ενάντια στον κυρίαρχο, που κράτησε χρόνια. 

Μετά την κατάθεσή του, ο Μπογκντάν δεν έφυγε από το Μαραμούρες.  Ο βασιλιάς Λουδοβίκος Α΄ ανέφερε τον Μπογκντάν ως «έναν χρόνια άπιστο υπήκοό μας» σε ένα βασιλικό καταστατικό, που εκδόθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου 1349, υποδηλώνοντας ότι οι σχέσεις του Μπογκντάν με τον βασιλιά είχαν επιδεινωθεί μεταξύ 1343 και 1349.  Σύμφωνα με το έγγραφο, ο Μπογκντάν προσπάθησε να πείσει έναν Βλάχο φύλαρχο, τον Γκιούλα του Γκιουλέστι, και τους έξι γιους του να τον ακολουθήσουν.   Επειδή οι κάτοικοι τού Γκιουλέστι τον αρνήθηκαν, ο Μπογκντάν και ο ανιψιός του, Στέφανος, εισέβαλαν στις περιοχές τους στο Mαραμούρες και τους έδιωξαν από εκεί.   Ο βασιλιάς Λουδοβίκος Α΄ διέταξε τον Ιωάννη, βοεβόδα του Μαραμούρες (που ήταν αδελφός του Στέφανου και ανιψιός του Μπογκντάν) να αποκαταστήσει τους Γκιουλέστι στα κτήματά τους, σε μια συνέλευση των φυλάρχων παρουσία του Ανδρέα Λάκφι,  ispán(επικεφαλής) της κομητείας Μαραμούρες. 

Η παρουσία του Μπογκντάν στο Μαραμούρες τεκμηριώνεται τελευταία φορά στις 14 Μαΐου 1353.  Την ημέρα αυτή, ο Σύλλογος του Έγκερ καθόρισε τα όρια της επικράτειας των δύο ανιψιών του Μπογκντάν, του Στέφανου και του Ιωάννη, στην Κουχέα.   Το έγγραφο ανέφερε τόσο τον Στέφανο, όσο και τον Ιωάννη ως «πιστούς υπηρέτες» τού βασιλιά και αναφερόταν στον θείο τους ως «βοεβόδα Μπογκντάν», χωρίς να αναφέρει την απιστία του.   Ο Μπογκντάν πρέπει να ήταν παρών, επειδή τα όρια των κτημάτων των ανιψιών του καθορίστηκαν παρουσία των γειτονικών γαιοκτημόνων, συμπεριλαμβανομένου του Μπογκντάν, σύμφωνα με το έγγραφο. 

 Βοεβόδας της Μολδαβίας 
Ο βιογράφος του Λουδοβίκου Α' της Ουγγαρίας, Ιωάννης του Kουκούλο κατέγραψε ότι «ο Μπογκντάν, ο βοεβόδας των Ρουμάνων του Μαραμούρες, συγκεντρώνοντας τους Ρουμάνους από αυτή την περιοχή, πέρασε κρυφά στη Μολδαβία, η οποία υπαγόταν στο Ουγγρικό Στέμμα, αλλά είχε εγκαταλειφθεί από κατοίκους, λόγω της γειτνίασης των Τατάρων».  Η Μολδαβία ήταν μια συνοριακή μαρκιωνία του βασιλείου της Ουγγαρίας.  Σύμφωνα με τα πρώτα μολδαβικά χρονικά δημιουργήθηκε, όταν ένας Βλάχος άρχοντας, ο Ντράγκος και ο λαός του εγκατέλειψαν το Μαραμούρες, και εγκαταστάθηκαν στις όχθες του ποταμού Μολδάβα στα τέλη της δεκαετίας του 1340, ή στη δεκαετία του 1350.    Τόσο ο Ντράγκος, όσο και ο διάδοχός του, Σας, αποδέχθηκαν την επικυριαρχία του Λουδοβίκου Α'.  

Καμία σύγχρονη πηγή δεν ανέφερε τους λόγους της μετακίνησης του Μπογκντάν στη Μολδαβία.  Σύμφωνα με τον Tούντορ Σαλαγκέαν, ο Μπογκντάν είχε φύγει από το Mαραμούρες, επειδή «απέτυχε να απαλλαγεί από την ουγγρική ηγεμονία».  Ο Βίκτωρ Σπινέι γράφει, ότι το παράδειγμα του Ντράγκος ενθάρρυνε τον Μπογκντάν να διασχίσει τα Καρπάθια Όρη, ειδικά επειδή γνώριζε ότι οι Βλάχοι στη Μολδαβία ήταν αντίθετοι στην εξουσία του Λουδοβίκου Α'.  Ένα δίπλωμα του βασιλιά Λουδοβίκου Α΄, που εκδόθηκε στις 20 Μαρτίου 1360, ανέφερε ότι οι Βλάχοι ξεσηκώθηκαν σε ανοιχτή εξέγερση στη Μολδαβία, αλλά ο Ντράγκος του Γκιουλέστι -ένας από τους έξι γιους τού πρώην αντιπάλου τού Μπογκντάν, Γκιούλα του Γκιουλέστι- τους νίκησε, αποκαθιστώντας την κυριαρχία του βασιλιά στη Μολδαβία. 

Σύμφωνα με ένα βασιλικό καταστατικό, που χρονολογείται στις 2 Φεβρουαρίου 1365, ο Μπογκντάν και οι (άγνωστοι) γιοι του είχαν φύγει «κλεφτά» από την Ουγγαρία, επειδή ήθελαν να καταλάβουν τη Μολδαβία.  Ο Μπαλκ, ο γιος του Σας της Μολδαβίας, προσπάθησε να τους αντισταθεί, αλλά ο Μπογκντάν και οι γιοι του τον ανάγκασαν να αποσυρθεί στην Ουγγαρία.   Σε αντίποινα, ο Λουδοβίκος Α' της Ουγγαρίας κατάσχεσε την περιουσία του Μπογκντάν στο Μαραμούρες, και τη δώρισε στον Μπαλκ και τους αδελφούς του.   Ο Μπογκντάν κατέλαβε την επαρχία, όταν ο Μπαλκ έφυγε για την Ουγγαρία. 

Η δράση του Μπογκντάν έλαβε χώρα πριν από τις 2 Φεβρουαρίου 1365, αλλά η ακριβής ημερομηνία συζητείται.   Το παλαιότερο έτος που προτάθηκε από ιστορικούς, είναι το 1359. Οι ιστορικοί που προτείνουν αυτή την ημερομηνία λένε, ότι ο Μπογκντάν εκμεταλλεύτηκε την τοπική εξέγερση των Βλάχων, που τεκμηριώνεται από το βασιλικό δίπλωμα του 1360.    Ο Ντένις Ντέλεταντ γράφει, ότι ο Μπογκντάν εισέβαλε στη Μολδαβία γύρω στο 1363 . Ο Ράντου Κακιουμκάρου προτείνει το ίδιο έτος. Λέει ότι ο Μπογκντάν εκμεταλλεύτηκε τόσο τη σύγκρουση μεταξύ του Λουδοβίκου Α' της Ουγγαρίας και του Καρόλου Δ', αυτοκράτορα της Γερμανίας, όσο και την αποφασιστική νίκη των Λιθουανών επί των Τατάρων στη μάχη των Γαλάζιων Νερών.  Η δράση του Μπογκντάν έλαβε χώρα το 1364, σύμφωνα με τον Βίκτωρ Σπινέι, και μόνο το 1365, σύμφωνα με τον Tούντορ Σαλαγκέαν.  
δεξιά|μικρογραφία|200x200εσ| Ο τάφος του Μπογκντάν στο μοναστήρι Μπογκντάνα, Ραντάουτι.
Ο Ιωάννης του Kουκούλο αναφέρει, ότι ο στρατός του Λουδοβίκου Α' εισέβαλε συχνά στη Μολδαβία, αλλά «ο αριθμός των Βλάχων που κατοικούσαν στη γη αυτή αυξήθηκε, μετατρέποντάς τη σε χώρα».  Ο Ιωάννης του Kουκούλο γράφει μάλιστα ότι ο Λουδοβίκος Α' πολέμησε πιο συχνά κατά της Μολδαβίας και της Σερβίας, κατά τη διάρκεια της βασιλείας του.  Ωστόσο, το δρομολόγιο του βασιλιά, που ανακατασκευάστηκε με βάση τά καταστατικά του, υποδηλώνει ότι μπορούσε να λάβει μέρος σε στρατιωτικές ενέργειες κατά της Μολδαβίας μόνο το 1366, το 1368 και το 1370 . Ο Ιωάννης του Kουκούλο δηλώνει, ότι η επικυριαρχία του βασιλιά είχε αποκατασταθεί στη Μολδαβία.  Σύμφωνα με τον Σπινέι, ο Λουδοβίκος Α΄ θα μπορούσε μόνο να αναγκάσει τον γιο τού Μπογκντάν, Λάτσκου, να υποχωρήσει σε αυτόν, όταν ο Λουδοβίκος Α΄ έγινε βασιλιάς της Πολωνίας το 1370. 

Τα όρια της Μολδαβίας κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Μπογκντάν δεν μπορούν να καθοριστούν επακριβώς.  Σύμφωνα με τον ιστορικό Λαουρέντσιου Ράντβαν, το βασίλειό του περιλάμβανε τις βορειοδυτικές περιοχές μεταξύ των Καρπαθίων και του ποταμού Δνείστερου, ίσως μέχρι τον ποταμό Τσερέμος.  Η έδρα του Μπογκντάν ήταν στο Σιρέτ, όπου είχε κτιστεί μια βασιλική κατοικία κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ντράγκος, σύμφωνα με τα μολδαβικά χρονικά.  Απεβίωσε το 1365 ή το 1367.    Κηδεύτηκε στο μοναστήρι του Αγίου Νικολάου στο Ραντάουτι .   Τον Μπογκντάν διαδέχθηκε ο γιος του, Λάτσκου. 

 Υστεροφημία 
Η ίδρυση του ανεξάρτητου πριγκιπάτου της Μολδαβίας -του δεύτερου ανεξάρτητου ρουμανικού κράτους μετά το πριγκιπάτο της Βλαχίας- αποδίδεται στον Μπογκντάν από τους σύγχρονους ιστορικούς.   Ο κατάλογος των βοεβοδών της Μολδαβίας, που καταγράφηκε στη μονή Μπιστρίτα το 1407, ξεκινά με τον Μπογκντάν, χωρίς να αναφέρεται στους προκατόχους του, Ντράγκος και Σας, που αναφέρονται σε όλα τα μολδαβικά χρονικά.  Στα τουρκικά έγγραφα, η Μολδαβία αναφέρεται ως "Kαρά-Μπογκντάν", δηλ. "Μαύρου Μπογκντάν", από τα τέλη του 14ου αι. και μετά, γεγονός που δείχνει επίσης τη φήμη του.  

 Δείτε επίσης 
 Οίκος των Μπογκντάν-Μουσάτ
 Μονή Μπογκντάνα

 Αναφορές 

 Πηγές 

 Περαιτέρω ανάγνωση 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Κατηγορία:Ηγεμόνες της Μολδαβίας
Κατηγορία:Οίκος των Μπογκντάν-Μουσάτ