Ο δολοφόνος του μεσονυχτίου

Ο δολοφόνος του μεσονυχτίου (Πρωτότυπος τίτλος: Blow Out) είναι Αμερικανική ταινία θρίλερ νεο-νουάρ μυστηρίου του 1981, σε σενάριο και σκηνοθεσία του Μπράιαν Ντε Πάλμα.  Στην ταινία πρωταγωνιστεί ο Τζον Τραβόλτα ως Τζακ Τέρι, ένας τεχνικός κινηματογραφικών ηχητικών εφέ  από τη Φιλαδέλφεια, ο οποίος, ενώ καταγραφεί ήχους για μια ταινία χαμηλού προϋπολογισμού σλάσερ, καταγράφει ακούσια ηχητικά στοιχεία μιας δολοφονίας που εμπλέκει έναν υποψήφιο για την προεδρία. Η Νάνσι Άλεν πρωταγωνιστεί ως Σάλι Μπεντίνα, μια νεαρή γυναίκα που εμπλέκεται στο έγκλημα. Σε υποστηρικτικούς ρόλους είναι οι Τζον Λίθγκοου και Ντένις Φράνζ. Ο υπότιτλος της ταινίας στις διαφημίσεις ήταν: Ο φόνος έχει έναν ήχο από μόνος του.

Βασισμένη απευθείας στην ταινία Blowup του Μικελάντζελο Αντονιόνι του 1966, η ταινία αντικαθιστά το μέσο της φωτογραφίας με αυτό της ηχογράφησης. Η ιδέα ήρθε στον Ντε Πάλμα ενώ δούλευε στο θρίλερ Προετοιμασία για έγκλημα (1980). Η ταινία γυρίστηκε στα τέλη του φθινοπώρου και τον χειμώνα του 1980 σε διάφορες τοποθεσίες της Φιλαδέλφειας με σχετικά σημαντικό προϋπολογισμό 18 εκατομμυρίων δολαρίων.

Η ταινία άνοιξε σε πολύ μικρό ενδιαφέρον από το κοινό τη στιγμή της κυκλοφορίας, παρά το γεγονός ότι έτυχε κυρίως θετικής υποδοχής από τους κριτικούς. Οι πρωταγωνιστικές ερμηνείες των Τραβόλτα και Άλεν, η σκηνοθεσία του Ντε Πάλμα και το οπτικό στυλ αναφέρθηκαν ως τα πιο δυνατά σημεία της ταινίας. Οι κριτικοί αναγνώρισαν επίσης τη στιλιστική και αφηγηματική σύνδεση με το έργο του Άλφρεντ Χίτσκοκ, τον οποίο θαυμάζει ο Ντε Πάλμα, και τις ταινίες giallo .   Με την πάροδο των ετών από την αρχική της κυκλοφορία στους κινηματογράφους, έγινε καλτ ταινία  και κυκλοφόρησε στα μέσα μαζικής ενημέρωσης από την Criterion Collection,  μια εταιρεία που ειδικεύεται σε «σημαντικές κλασικές και σύγχρονες ταινίες», η οποία εκ νέου πυροδότησε το ενδιαφέρον του κοινού για την ταινία. Ο Κουέντιν Ταραντίνο επαίνεσε τον Ντε Πάλμα ως τον «μεγαλύτερο σκηνοθέτη της γενιάς του» και αναφέρει τον δολοφόνος του μεσονυχτίου ως μία από τις τρεις αγαπημένες του ταινίες που θα έπαιρνε σε ένα έρημο νησί. 

 Πλοκή 
300px|thumb|Μια πλατφόρμα του μετρό στο σταθμό της Φιλαδέλφειας, παρόμοια με αυτή που φαίνεται στην ταινία.

Ο Τζακ είναι μηχανικός ήχου που ζει στη Φιλαδέλφεια και εργάζεται σε ταινίες "B movie" . Κατά τη διάρκεια μιας μίξης για μια ταινία, ο σκηνοθέτης τού ζητά να βρει μια «ρεαλιστική» γυναικεία κραυγή για μια σκηνή φόνου και να βρει νέους ήχους, έχοντας την εντύπωση ότι επαναχρησιμοποιούσε πάρα πολλούς από αυτούς που του παρέχει. Ο Τζακ πηγαίνει, τη νύχτα, για να τραβήξει φυσικούς ήχους σε μια γέφυρα χρησιμοποιώντας ένα μικρόφωνο κυνηγετικού όπλου. Ξαφνικά ακούει ένα αυτοκίνητο να έρχεται, το βλέπει να φεύγει από το δρόμο και να πέφτει στο ποτάμι. Ο Τζακ καταδύεται για να σώσει τους επιβάτες του οχήματος. Ο οδηγός φαίνεται ήδη νεκρός, αλλά ο Τζακ καταφέρνει να βγάλει τον επιβάτη από το αυτοκίνητο. Στο νοσοκομείο μαθαίνει ότι ο οδηγός ήταν ο κυβερνήτης της πολιτείας, υποψήφιος για πρόεδρος. Του ζητείται να σιωπήσει, από σεβασμό στη μνήμη του, για την παρουσία της νεαρής γυναίκας, Σάλι, που ήταν μαζί του.

Ο Τζακ φεύγει με τη Σάλι και, ενώ ακούει την ηχογράφηση του ατυχήματος, διακρίνει μια έκρηξη πριν από το σκάσιμο ενός ελαστικού. Πείθει τη Σάλι να μείνει στη Φιλαδέλφεια παρόλο που θέλει να φύγει από την πόλη. Ο Τζακ τής λέει ότι εργαζόταν προηγουμένως για την αστυνομία, αλλά έφυγε αφού ένας αστυνομικός που κρατούσε μικρόφωνο κατά τη διάρκεια μιας μυστικής επιχείρησης σκοτώθηκε αφού εντοπίστηκε καθώς ο ιδρώτας του είχε προκαλέσει βραχυκύκλωμα που έκαψε το δέρμα του και τον πρόδωσε στους γκάνγκστερ που ερευνούσε.

Ο Τζακ μαθαίνει από τα μέσα ενημέρωσης ότι ένας φωτογράφος, ο Μάνι, ήταν επίσης στη σκηνή της τραγωδίας εκείνο το βράδυ και μπόρεσε να κινηματογραφήσει ολόκληρη τη σκηνή. Με τις εικόνες του ατυχήματος που δημοσιεύτηκαν στον Τύπο, ανασκευάζει μια ταινία στην οποία στήνει το σάουντρακ του και η οποία αναδεικνύει το πλάνο που προηγείται της έκρηξης του ελαστικού. Αποφασισμένος να ανακτήσει την αρχική ταινία για να κάνει μια καλύτερη ταινία για να αποδείξει την επίθεση, ο Τζακ καταφέρνει να πείσει τη Σάλι να τον βοηθήσει. Ανακαλύπτει ότι δούλευε με τον Μάνι σε μια προσπάθεια να συμβιβάσει τον κυβερνήτη για να καταστρέψει την πολιτική του καριέρα, έχοντας προσληφθεί από τους πολιτικούς αντιπάλους του κυβερνήτη.

Εν τω μεταξύ, ο Μπερκ, ο δολοφόνος που πυροβόλησε το ελαστικό του αυτοκινήτου του κυβερνήτη, εργάζεται για να καταστρέψει τα στοιχεία της επίθεσης. Ο Τζακ δεν μπορεί να πείσει την αστυνομία στην οποία έδωσε ένα αντίγραφο της ταινίας του επειδή το σάουντρακ απομαγνητίστηκε από τον Μπερκ. Έσβησε επίσης όλες τις μαγνητικές ταινίες που έχει ο Τζακ χωρίς να βρει αυτή από την επίθεση που ήταν κρυμμένη. Για να προετοιμαστεί για τη δολοφονία της Σάλι, ο Μπερκ σκοτώνει επίσης γυναίκες που της μοιάζουν μεταμφιέζοντας αυτά τα εγκλήματα ως σαδιστικές δολοφονίες, στραγγαλίζοντας τις και στη συνέχεια τρυπώντας το σώμα τους με μια λαβή πάγου για να σχηματίσουν ένα σχέδιο που αντιπροσωπεύει το Liberty Bell, συμπεριλαμβανομένου ενός αντιγράφου που θα παρουσιαστεί κατά την παρέλαση της Ημέρας της Ελευθερίας που γίνεται λίγες μέρες αργότερα.

Ο Τζακ έρχεται σε επαφή με έναν τηλεοπτικό ρεπόρτερ, τον Φιλ Ντόναχιου, ο οποίος έμαθε ότι έχει ταινία της επίθεσης. Στέλνει τη Σάλι, που δεν έχει δει ποτέ τον Ντόναχιου, στη συνάντηση που έκανε μαζί του στο σιδηροδρομικό σταθμό της Φιλαδέλφειας. Ο Τζακ δεν γνωρίζει ότι ο Μπερκ έχει υποκλέψει τις επικοινωνίες του. Είναι ο δολοφόνος που έρχεται να συναντήσει τη νεαρή γυναίκα. Η Σάλι είναι εξοπλισμένη με μικρόφωνο και ο Τζακ μπορεί να ακούσει τη συνομιλία της με τον Μπερκ. Όμως το χάνει καθώς ο Μπερκ την πηγαίνει στο πάρτι που γίνεται εκείνη την ημέρα. Ο Τζακ προσπαθεί να τους ενώσει όσο το δυνατόν γρηγορότερα με το αυτοκίνητο, αλλά έχει ένα ατύχημα στην παρέλαση. Όταν ξυπνά, ακούει τον Μπερκ να καταστρέφει την ταινία και να επιτίθεται στη Σάλι. Τρέχει να βοηθήσει τη νεαρή γυναίκα. Όταν τελικά φτάνει, ο Μπερκ έχει ήδη στραγγαλίσει τη Σάλι και ο Τζακ τον μαχαιρώνει με τη δική του συλλογή πάγου καθώς ξεκινούν τα πυροτεχνήματα του πάρτι.

Στο τέλος της ταινίας, μαθαίνουμε ότι η έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Σάλι και ο Μπερκ σκότωσαν ο ένας τον άλλον, και ο Τζακ δεν αναφέρεται. Ο Τζακ χρησιμοποιεί την κραυγή που είπε η Σάλι για την ταινία της σειράς Z που δουλεύει και ακούει ξανά, μόνος, τι του είπε η Σάλι όταν του μίλησε στο μικρόφωνο.

 Διανομή ρόλων 
 Παραγωγή 
Μετά την ολοκλήρωση της ταινίας Προετοιμασία για έγκλημα, ο Ντε Πάλμα εξέταζε πολλά έργα, όπως το Πράξη βίας (που αργότερα δημιουργήθηκε για το HBO με πρωταγωνιστές τους Τσαρλς Μπρόνσον και Έλεν Μπέρστιν), το Flashdance και ένα δικό του σενάριο με τίτλο Personal Effects.  Το περίγραμμα της ιστορίας για το τελευταίο ήταν παρόμοιο με αυτό που θα γινόταν Ο δολοφόνος του μεσονυχτίου, αλλά διαδραματιζόταν στον Καναδά. 

Σύμφωνα με τον σεναριογράφο Μπιλ Μεσκ, έγραψε το πρώτο προσχέδιο του σεναρίου αφού κέρδισε έναν διαγωνισμό στο περιοδικό Take One με παρουσιαστή τον Ντε Πάλμα, αλλά η έκδοσή του κατέληξε να αλλάξει σχεδόν εντελώς. Blow Out – The First Screenplay Contest by Will Mesce

Ο Ντε Πάλμα έγραψε το σενάριο και γύρισε την ταινία στη γενέτειρά του, τη Φιλαδέλφεια .   Ο προϋπολογισμός 18 εκατομμυρίων δολαρίων της ταινίας ήταν υψηλός για τον Ντε Πάλμα και η εταιρεία παραγωγής Filmways ξόδεψε επιπλέον 9 εκατομμύρια δολάρια για την προώθηση της ταινίας.  Ο Ντε Πάλμα σκέφτηκε τον Αλ Πατσίνο για τον ρόλο του Τζακ Τέρι, αλλά τελικά επέλεξε τον Τζον Τραβόλτα,  ο οποίος άσκησε πιέσεις στον Ντε Πάλμα για να δώσει τη Νάνσι Άλεν για το ρόλο της Σάλι Μπεντίνα (οι τρεις είχαν συνεργαστεί στο παρελθόν στην ταινία Κάρι ). Ο Ντε Πάλμα αρχικά δίστασε - καθώς ήταν παντρεμένος με την Άλεν εκείνη την εποχή και δεν ήθελε να γίνει γνωστή μόνο για τις ταινίες του - αλλά τελικά συμφώνησε.  Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας του μοντάζ, δύο μπομπίνες με πλάνα από τη σκηνή της παρέλασης της Ελευθερίας κλάπηκαν και δεν ανακτήθηκαν ποτέ. Οι σκηνές γυρίστηκαν ξανά με χρήματα ασφάλισης με κόστος 750.000 δολάρια.  Επειδή ο Zsigmond δεν ήταν πλέον διαθέσιμος, ο Λάσζλο Κόβακς γύρισε τις σεκάνς επαναλήψεων. 

 Θέματα και νύξεις 
Θεματικά, Ο δολοφόνος του μεσονυχτίου σχεδόν «αφορά αποκλειστικά τους μηχανισμούς της δημιουργίας ταινιών» με μια «απόλυτη, πλήρη και απόλυτη ενασχόληση με την ίδια την ταινία ως μέσο στο οποίο το στυλ είναι πραγματικά περιεχόμενο».  Σε πολυάριθμες σκηνές, η ταινία απεικονίζει την αλληλεπίδραση ήχου και εικόνων, τον τρόπο με τον οποίο τα δύο ενώνονται μεταξύ τους και μεθόδους με τις οποίες επαναμοντάρονται, αναμιγνύονται και αναδιατάσσονται για να αποκαλύψουν νέες αλήθειες ή την έλλειψη οποιαδήποτε αντικειμενικής αλήθειας.  Η ταινία χρησιμοποιεί αρκετές από τις τεχνικές σήμα κατατεθέν του Ντε Πάλμα.  

Όπως και με πολλές άλλες ταινίες του Ντε Πάλμα, Ο δολοφόνος του μεσονυχτίου εξερευνά τη δύναμη της ενοχής. Τόσο ο Τζακ όσο και η Σάλι έχουν κίνητρα να βοηθήσουν να διορθώσουν τα λάθη του παρελθόντος, με τραγικές συνέπειες.  Ο Ντε Πάλμα επισκέπτεται ξανά το θέμα της ηδονοβλεψίας, ένα επαναλαμβανόμενο θέμα σε μεγάλο μέρος της προηγούμενης δουλειάς του .  Ο Τζακ παρουσιάζει στοιχεία ενός τύπου που κρυφοκοιτάζει, αλλά αυτός που δουλεύει με ήχο αντί για εικόνα. 

Ο δολοφόνος του μεσονυχτίου ενσωματώνει πολλαπλούς υπαινιγμούς τόσο σε άλλες ταινίες όσο και σε ιστορικά γεγονότα. Η εμμονική ανακατασκευή μιας ηχογράφησης από τον πρωταγωνιστή του για την αποκάλυψη μιας πιθανής δολοφονίας θυμίζει τόσο την ταινία Blowup  του Μικελάντζελο Αντονιόνι όσο και την Συνομιλία του Φράνσις Φορντ Κόπολα.  Η ταινία παραπέμπει σε στοιχεία του σκανδάλου Γουότεργκεϊτ και της δολοφονίας του Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι.  Υπενθυμίζει επίσης στοιχεία του περιστατικού Chappaquiddick,   αν και ο Ντε Πάλμα προσπάθησε σκόπιμα να υποβαθμίσει τις ομοιότητες.  Η ταινία αναφέρει σκόπιμα την ταινία Ζαπρούντερ ως συγκρίσιμη με το πλάνα του ατυχήματος.

Ο Ντε Πάλμα αναφέρεται επίσης ρητά σε δύο από τα προηγούμενα έργα του. Σε ένα σημείο της ταινίας, ο Ντένις Φραντς παρακολουθεί την ταινία του Ντε Πάλμα Murder a la Mod στην τηλεόραση. Αρχικά, ο χαρακτήρας ήταν να παρακολουθήσει το Dementia 13 του Κόπολα, αλλά ο Ρότζερ Κόρμαν απαιτούσε πάρα πολλά για τα δικαιώματα.  Μια αναδρομή όπου ο Τραβόλτα θυμάται ένα περιστατικό όπου η δουλειά του σκότωσε έναν πληροφοριοδότη της αστυνομίας προήλθε επίσης από το εγκαταλειμμένο έργο Τον έλεγαν πρίγκιπα της πόλης, το οποίο τελικά σκηνοθέτησε ο Σίντνεϊ Λουμέτ. 

 Υποδοχή και κληρονομιά 
Ο δολοφόνος του μεσονυχτίου άνοιξε στις 24 Ιουλίου 1981, με θετικές κριτικές από κριτικούς,  συμπεριλαμβανομένων αρκετών που ήταν εκστατικές. Στο The New Yorker, η Πωλίν Κάελ έδωσε στην ταινία μία από τα λίγες άνευ όρων κραυγές της: 
Ο Ντε Πάλμα έφτασε στο σημείο που πέτυχε ο Ρόμπερτ Όλτμαν με ταινίες όπως το  Η έντιμος κυρία και ο χαρτοπαίκτης και το Νάσβιλ και στον οποίο έφτασε ο Φράνσις Φορντ Κόπολα με τις ταινίες του Νονού —δηλαδή στο σημείο όπου ξεπερνιέται το είδος και αυτό που μας συγκινεί. Είναι το όραμα ενός καλλιτέχνη ... είναι μια υπέροχη ταινία. Ο Τραβόλτα και η Άλεν είναι λαμπεροί ερμηνευτές.  Η κριτική των τεσσάρων αστέρων του Ρότζερ Ίμπερτ στους Chicago Sun-Times σημείωσε ότι η ταινία κατοικείται από μια πραγματική κινηματογραφική ευφυΐα. Το κοινό δεν συγκατατίθεται ... μοιραζόμαστε  ενθουσιασμό του να ανακαλύπτουμε πώς εξελίσσονται τα πράγματα, όταν τόσο συχνά οι ταινίες μας χρειάζονται μόνο ως παθητικοί μάρτυρες.

Ο ιστότοπος συγκέντρωσης κριτικών Rotten Tomatoes δίνει στην ταινία βαθμολογία 89% με βάση 61 κριτικές, με μέσο όρο βαθμολογίας 7,90/10. Η κριτική συναίνεση αναφέρει: Με μια ιστορία εμπνευσμένη από το Blowup του Αντονιόνι και ένα ύφος εμπνευσμένο από το έντονο σασπένς του Χίτσκοκ, ο δολοφόνος του μεσονυχτίου του Ντε Πάλμα είναι ακατέργαστο, πολιτικά ενημερωμένο και γεμάτο με κινηματογραφικές αναφορές.  Παρά τις θετικές κριτικές, η ταινία έπεσε στα ταμεία, λόγω αρνητικών σχόλιων από στόμα σε στόμα για το ζοφερό τέλος της.  

'Ο δολοφόνος του μεσονυχτίου έκανε $13.747.234 στο box office.  [a 1] Θεωρήθηκε απογοήτευση, καθώς η Filmways είχε ισχυριστεί δημόσια ότι η ταινία θα κέρδιζε 60–80 εκατομμύρια δολάρια.  Τα έσοδα απέφεραν 8 εκατομμύρια δολάρια.  Ωστόσο, η δημόσια φήμη της έχει αυξηθεί σημαντικά τα χρόνια που ακολούθησαν την κυκλοφορία της. Ως "ταινία για τη δημιουργία ταινιών", έχει κερδίσει ένα φυσικό κοινό με τις επόμενες γενιές κινηματογραφικών.  Συγκεκριμένα, ο Κουέντιν Ταραντίνο επαινούσε σταθερά την ταινία, αναφέροντάς την μαζί με το Ρίο Μπράβο και τον Ταξιτζή ως μία από τις τρεις αγαπημένες του ταινίες.  Ως φόρο τιμής, ο Ταραντίνο χρησιμοποίησε το μουσικό σύνθημα "Sally and Jack" από τη μουσική του Pino Donaggio στη δική του ταινία Death Proof, το δεύτερο μισό της διπλής κυκλοφορίας Grindhouse . Ο Noel Murray και ο Scott Tobias του The AV Club έθεσαν την ταινία στο #1 της λίστας με τις καλύτερες ταινίες του Ντε Πάλμα, περιγράφοντάς το ως
Η κινηματογραφική πεμπτουσία του Ντε Πάλμα, αυτή η μελέτη ενός τεχνίτη κινηματογράφου που ερευνά μια πολιτική συγκάλυψη παντρεύει το σασπένς, το άρρωστο χιούμορ, τη σεξουαλικότητα και τον αριστερό κυνισμό σε μια ατελείωτα στοχαστική μελέτη της τέχνης που μιμείται τη ζωή και την τέχνη. 

Τον Απρίλιο του 2011, η ταινία έγινε μέρος της συλλογής Criterion σε μια κυκλοφορία DVD και Blu-ray.  Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά περιλαμβάνουν νέες συνεντεύξεις με τον Ντε Πάλμα και τη Άλλεν.   Η κυκλοφορία του Criterion περιλαμβάνει επίσης την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του Ντε Πάλμα Murder a la Mod . 

Το 2023, το Time επέλεξε την ταινία ως μέρος της λίστας του με τις 100 καλύτερες ταινίες των τελευταίων 10 δεκαετιών, επαινώντας το ως «μια ταινία γεμάτη δυσπιστία, όπου τα φαντάσματα του Chappaquiddick και της ταινίας Ζαπρούντερ κρύβονται στις γωνίες». 

 Διακρίσεις 
Βραβείο Κατηγορία Υποψήφιος Αποτέλεσμα  Βραβεία Εθνικής Εταιρείας Κριτικών Κινηματογράφου Καλύτερη Φωτογραφία Vilmos Zsigmond  Βραβεία Satellite Καλύτερο κλασικό DVD 
Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Κατηγορία:Ταινίες γυρισμένες στη Φιλαδέλφεια
Κατηγορία:Ταινίες σε σκηνοθεσία Μπράιαν Ντε Πάλμα
Κατηγορία:Ταινίες συσχετιζόμενες με ναρκωτικά
Κατηγορία:Αμερικανικές ψυχολογικές θρίλερ ταινίες
Κατηγορία:Αμερικανικές πολιτικές θρίλερ ταινίες
Κατηγορία:Αμερικανικές θρίλερ ταινίες μυστηρίου
Κατηγορία:Αμερικανικές ανεξάρτητες ταινίες
Κατηγορία:Αμερικανικές αστυνομικές θρίλερ ταινίες
Κατηγορία:Ταινίες του 1981
Κατηγορία:Αγγλόφωνες ταινίες
Κατηγορία:Αμερικανικές ταινίες της δεκαετίας 1980
Κατηγορία:Νεο-νουάρ ταινίες