Σολομών και Μάρκολφ

Σολομών και Μάρκολφ (γερμανικά: Salman und Morolf) είναι αφηγηματικό ποίημα της μέσης άνω γερμανικής, πιθανότατα γραμμένης στη Ρηνανία, το οποίο ταξινομείται στην ομάδα των λεγόμενων επών των μενεστρέλων. Είναι γραμμένο σε περίπου 800 πεντάγραμμες στροφές, που υποδηλώνει με κάποια βεβαιότητα ότι το κείμενο γράφτηκε για προφορική χρήση. Χρονολογείται γύρω στο 1190, αν και το κείμενο που έχει σωθεί είναι από το τέλος του 15ου αιώνα (πέντε χειρόγραφα και δύο εκτυπώσεις από το 1499 και το 1510). Το όνομα και η ταυτότητα του συγγραφέα είναι άγνωστα.

Η φιγούρα του κυνικού, πονηρού Μάρκολφ και η σχέση του με τον σοφό βασιλιά Σολομώντα ήταν γνωστή ήδη από τον πρώιμο Μεσαίωνα στον Διάλογο Σολομώντα και Μάρκολφ, που περιγράφει τις περιπέτειες και τις συνομιλίες του Σολομώντα και του Μάρκολφ και αντιπαραβάλλει την παροιμιώδη σοφία του Σολομώντα με την «ανόητη», αγενή εξυπνάδα του άξεστου αγρότη Μάρκολφου στα λατινικά σε μορφή διαλόγου. Κείμενα αυτού του διδακτικού-σατιρικού έργου υπήρχαν τουλάχιστον από τον 10ο αιώνα. 

Το περιεχόμενο του γερμανικού ποιήματος ακολουθεί τρεις παραδόσεις:

1. το ευρέως διαδεδομένο στον Μεσαίωνα υλικό, σχετικά με τον βιβλικό βασιλιά Σολομώντα και την ειδωλολάτρισσα σύζυγό του, κόρη του Φαραώ, που τον απάτησε και την απήγαγε ο εραστής της

2. το αφηγηματικό μοτίβο της επικίνδυνης ερωτοτροπίας (με απαγωγή) και

3. το κωμικό στοιχείο με παρωδίες, λαϊκή σοφία και χυδαία λογοπαίγνια.

 Υπόθεση 
μικρογραφία|Ο βασιλιάς Σολομώντας και ο Μάρκολφ
Το ποίημα αφηγείται πώς ο Χριστιανός βασιλιάς Σολομών της Ιερουσαλήμ εξαπατήθηκε δύο φορές από τη σύζυγό του Σάλμε, κόρη του ειδωλολάτρη βασιλιά της Αιγύπτου: Ο βασιλιάς Φορ την επιθυμεί για σύζυγό του και την απαγάγει χρησιμοποιώντας ένα μαγικό δαχτυλίδι και πονηριά: η βασίλισσα προσποιείται ότι πεθαίνει και την απαγάγουν από τον τάφο της. Ο φιλοξενούμενος του Σολομώντα, ο έξυπνος Μάρκολφ ή Μόρολφ, ο πραγματικός ήρωας της ιστορίας, πηγαίνει μεταμφιεσμένος να την αναζητήσει. Μετά από χρόνια τη βρίσκει και μετά από διάφορες περιπέτειες τη φέρνει πίσω. Ο Φορ απαγχονίζεται. Παρ' όλες τις προειδοποιήσεις του Μάρκολφ, το ίδιο συμβαίνει ξανά μετά από επτά χρόνια: ο βασιλιάς Πρίνσιαν της Άκρας απαγάγει τη Σάλμε χρησιμοποιώντας ένα μαγικό δαχτυλίδι. Ο Μάρκολφ ξεκινάει να βρει την άπιστη βασίλισσα και τη βρίσκει σε έναν βράχο στη θάλασσα. Με τη βοήθεια μιας γοργόνας και ενός μικρού στρατού, καταφέρνει να την πάρει και αυτή τη φορά. Επιστρέφοντας στην Ιερουσαλήμ σκοτώνει τη Σάλμε με τα ίδια του τα χέρια.

 Διάλογος Σολομώντα και Μάρκολφου 
Το σατιρικό και άσεμνο έργο Διάλογος Σολομώντα και Μάρκολφου αναφέρεται ήδη μεταξύ των απαγορευμένων κειμένων στο Decretum Gelasianum του 6ου αιώνα, όπου εμφανίζεται ως Scriptura quae appellatur Salomonis Interdictio. Γύρω στο 1470 χρονολογείται η παλαιότερη έκδοση με τίτλο Dialogus Salomonis et Marcolphi, έργο το οποίο στη συνέχεια επηρέασε πολλά άλλα έως τα τέλη του 16ου αιώνα. 

Ο ηγούμενος της μονής του Αγίου Γάλλου Νότκερ αναφέρεται επικριτικά στον Μάρκολφ γύρω στο 1000: «Τι είναι αυτό που υποστηρίζει ο Μάρκολφ ενάντια στις παροιμίες του Σολομώντα; Τίποτε άλλο παρά όμορφα λόγια χωρίς καμία αλήθεια».

 Υπόθεση 
μικρογραφία|Ο βασιλιάς Σολομώντας
Στο πρώτο μέρος, ο βασιλιάς Σολομώντας συναντά τον άσχημο και πανούργο αγρότη Μάρκολφ και τον προκαλεί σε έναν διαγωνισμό σοφίας, υποσχόμενος να τον κάνει πλούσιο αν βγει νικητής. Ο Μάρκολφ, αφού χλεύασε την ιερή γενεαλογία του Σολομώντα αντιπαραβάλλοντας τη δική του και της συζύγου του, ξεκινά μια συζήτηση μαζί του, κυρίως με παροιμίες και αινίγματα, κατά την οποία απαντά στη βιβλική σοφία του Σολομώντα με λαϊκή σοφία και χυδαία λογοπαίγνια.

Στο δεύτερο μέρος, ο Μάρκολφ, γίνεται δεκτός στην αυλή του βασιλιά που εκτιμά την ευγλωττία και τη ζωντάνια του, δοκιμάζεται σε μια σειρά από επικίνδυνες καταστάσεις από τις οποίες καταφέρνει να ξεφύγει, χωρίς να προκαλέσει την οργή του Σολομώντα, μέχρι που τελικά ο βασιλιάς εξοργίζεται και διατάζει τον απαγχονισμό του. Ως τελευταία θέληση, του επιτρέπεται να επιλέξει το δέντρο στο οποίο θα κρεμαστεί, αλλά μετά από μια άκαρπη αναζήτηση για το κατάλληλο δέντρο, που δεν μπορούσε να βρεθεί κανένα, αφέθηκε ελεύθερος.

Στο τρίτο μέρος, το οποίο δεν αναφέρεται σε όλες τις εκδόσεις, ο Μάρκολφ βρίσκει και επιστρέφει τη βασίλισσα του Σολομώντα, την οποία είχε οικειοθελώς απαγάγει ένας ειδωλολάτρης βασιλιάς, και έτσι ανακτά οριστικά την εμπιστοσύνη του.

Το άσεμνο χιούμορ του κειμένου προέρχεται από την αντιπαράθεση των ευγενών συναισθημάτων του ευσεβούς Σολομώντα με τις προσγειωμένες απαντήσεις του συνομιλητή του, που τις περισσότερες φορές περιλαμβάνουν σεξ, φαγητό, ζώα, σωματικές ανάγκες. Σε όλη την ιστορία, δύο διαφορετικές αντιλήψεις για τις γυναίκες αποτελούν τη βάση της αφήγησης: η ενάρετη και εκστατική εξιδανίκευση των γυναικών από τον Σολομώντα και τα χυδαία μισογυνιστικά σχόλια που προέρχονται από το στόμα του Μάρκολφ.

 Απόσπασμα 
«Ο βασιλιάς Σολομών, καθισμένος στο θρόνο του πατέρα του Δαβίδ, γεμάτος σοφία και πλούτη,

είδε ένα άτομο που λεγόταν Μάρκολφ που ήρθε από την ανατολή,

πραγματικά φρικτό και παραμορφωμένο, αλλά πολύ ομιλητικό.

Και η γυναίκα του ήταν μαζί του, και αυτή ήταν πολύ τρομερή και αγενής».

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γερμανικά ποιήματα
Κατηγορία:Μεσαιωνική γερμανική λογοτεχνία