Απολυμαντικό

Το απολυμαντικό είναι χημική ουσία που χρησιμοποιείται για την αδρανοποίηση ή την καταστροφή μικροοργανισμών σε αδρανείς επιφάνειες. Η απολύμανση δεν σκοτώνει απαραίτητα όλους τους μικροοργανισμούς, ιδιαίτερα τους ανθεκτικούς βακτηριακούς σπόρους. είναι λιγότερο αποτελεσματική από την αποστείρωση, η οποία είναι μια ακραία φυσική ή χημική διαδικασία που σκοτώνει όλους τους τύπους ζωής. Τα απολυμαντικά γενικά διακρίνονται από άλλους αντιμικροβιακούς παράγοντες όπως τα αντιβιοτικά, τα οποία καταστρέφουν τους μικροοργανισμούς μέσα στο σώμα και τα αντισηπτικά που καταστρέφουν τους μικροοργανισμούς σε ζωντανό ιστός. Τα απολυμαντικά είναι επίσης διαφορετικά από τα βιοκτόνα (biocides)—τα τελευταία προορίζονται να καταστρέψουν όλες τις μορφές ζωής, όχι μόνο τους μικροοργανισμούς. Τα απολυμαντικά δρουν καταστρέφοντας το κυτταρικό τοίχωμα των μικροβίων ή παρεμβαίνοντας στο μεταβολισμό τους. Είναι επίσης μια μορφή απολύμανσης και μπορεί να οριστεί ως η διαδικασία κατά την οποία χρησιμοποιούνται φυσικές ή χημικές μέθοδοι για τη μείωση της ποσότητας παθογόνων μικροοργανισμών σε μια επιφάνεια. Τα απολυμαντικά μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για την καταστροφή μικροοργανισμών στο δέρμα και τη βλεννογόνο μεμβράνη, καθώς στο ιατρικό λεξικό ιστορικά η λέξη σήμαινε απλώς ότι καταστρέφει τα μικρόβια.US Patent US6846846B2US Patent US4900721A Οι εξυγιαντές (sanitizers) είναι ουσίες που καθαρίζουν και απολυμαίνουν ταυτόχρονα., (2009), Mid Sussex District Council, UK. Τα απολυμαντικά σκοτώνουν περισσότερα μικρόβια από τους εξυγιαντές. Τα απολυμαντικά χρησιμοποιούνται συχνά σε νοσοκομεία, οδοντιατρικά χειρουργεία, κουζίνες και μπάνια για να σκοτώσουν μολυσματικούς οργανισμούς. Οι εξυγιαντές είναι ήπια σε σύγκριση με τα απολυμαντικά και χρησιμοποιούνται κυρίως για τον καθαρισμό αντικειμένων που έρχονται σε ανθρώπινη επαφή, ενώ τα απολυμαντικά είναι πυκνά και χρησιμοποιούνται για τον καθαρισμό επιφανειών όπως πατώματα και κτίρια. Τα βακτηριακά ενδοσπόρια είναι πιο ανθεκτικά στα απολυμαντικά, αλλά ορισμένοι μύκητες, ιοί και βακτήρια έχουν επίσης κάποια αντίσταση.
Στην επεξεργασία λυμάτων, ένα βήμα απολύμανσης με χλώριο, υπεριώδη (UV) ακτινοβολία ή οζονισμό μπορεί να συμπεριληφθεί ως τριτοβάθμια επεξεργασία για αφαιρέστε παθογόνα από τα λύματα, για παράδειγμα εάν πρόκειται να απορριφθούν σε ένα ποτάμι ή στη θάλασσα ή να επαναχρησιμοποιηθούν για την άρδευση γηπέδων γκολφ. Ένας εναλλακτικός όρος που χρησιμοποιείται στον τομέα εξυγίανσης για την απολύμανση των ρευμάτων αποβλήτων, λυματολάσπης (sewage sludge) ή κοπρανώδους λάσπης (fecal sludge) είναι εξυγιάνση (sanitization).
 Η απολύμανση πραγματοποιείται κυρίως σε χώρους μαζικής εστίασης όπως σχολεία, νοσοκομεία, γυμναστήρια, ξενοδοχεία, κ.ά με σκοπό τη διακοπή της αλυσίδας των μικροβίων , βακτηρίων και άλλων παθογόνων μικροοργανισμών. Οι χώροι μετά την εφαρμογή παραδίδονται στείροι από παθογόνους μικροοργανισμούς διασφαλίζοντας ένα περιβάλλον με υψηλά επίπεδα υγιεινής.

Ορισμοί
Η Αυστραλιανή Therapeutic Goods Order No. 54 ορίζει διάφορες ποιότητες απολυμαντικού όπως θα χρησιμοποιηθούν παρακάτω. 50px Το κείμενο αντιγράφηκε από αυτήν την πηγή, η οποία είναι διαθέσιμη στο  Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Αποστειρωτικό
 Αποστειρωτικό  (Sterilant) σημαίνει χημικό παράγοντα που χρησιμοποιείται για την αποστείρωση κρίσιμων ιατρικών συσκευών ή ιατρικών οργάνων. Ένα αποστειρωτικό σκοτώνει όλους τους μικροοργανισμούς με αποτέλεσμα το επίπεδο διασφάλισης στειρότητας ενός μικροβιακού επιζώντος να είναι μικρότερο από 10^-6. Τα αποστειρωτικά αέρια δεν εμπίπτουν σε αυτό το πεδίο.
 Απολυμαντικό χαμηλού επιπέδου 
Απολυμαντικό χαμηλού επιπέδου (Low level disinfectant) σημαίνει απολυμαντικό που σκοτώνει γρήγορα τα περισσότερα βλαστικά βακτήρια καθώς και μεσαίου μεγέθους λιπίδια που περιέχουν ιούς, όταν χρησιμοποιείται σύμφωνα με την επισήμανση. Δεν μπορεί να βασιστεί κανείς ότι θα καταστρέψει, εντός μιας πρακτικής περιόδου, βακτηριακά ενδοσπόρια, μυκοβακτήρια, μύκητες ή όλους τους μικρούς μη λιπιδικούς ιούς.

 Απολυμαντικό μεσαίου επιπέδου 
Απολυμαντικό μεσαίου επιπέδου σημαίνει ένα απολυμαντικό που σκοτώνει όλα τα παθογόνα μικρόβια εκτός από τα βακτηριακά ενδοσπόρια, όταν χρησιμοποιείται όπως συνιστάται από τον κατασκευαστή. Είναι βακτηριοκτόνο, φυματιοκτόνο, μυκητοκτόνο (κατά των ασεξουαλικών σπορίων, αλλά όχι απαραίτητα των αποξηραμένων χλαμυδοσπορίων ή των σεξουαλικών σπόριων), και ιοκτόνο.
 Απολυμαντικό υψηλού επιπέδου 
Απολυμαντικό υψηλού επιπέδου σημαίνει ένα απολυμαντικό που σκοτώνει όλα τα μικροβιακά παθογόνα, εκτός από μεγάλους αριθμούς βακτηριακών ενδοσπορίων όταν χρησιμοποιείται όπως συνιστάται από τον κατασκευαστή του.
Επίπεδο οργάνου
Απολυμαντικό επιπέδου οργάνων σημαίνει:
 απολυμαντικό που χρησιμοποιείται για την επανεπεξεργασία επαναχρησιμοποιήσιμων θεραπευτικών συσκευών. και
 όταν σχετίζεται με τις λέξεις "χαμηλό", "μέσο" ή "υψηλό" σημαίνει "χαμηλό", "μεσαίο" ή "υψηλό" απολυμαντικό επίπεδο αντίστοιχα.
Επίπεδο νοσοκομείου
Απολυμαντικό νοσοκομειακής κατηγορίας σημαίνει απολυμαντικό που είναι κατάλληλο για γενική απολύμανση επιφανειών κτιρίων και εξαρτημάτων και για σκοπούς που δεν περιλαμβάνουν εργαλεία ή επιφάνειες που ενδέχεται να έρθουν σε επαφή με σπασμένο δέρμα:
 σε χώρους που χρησιμοποιούνται για:
 διερεύνηση ή θεραπεία μιας ασθένειας, πάθησης ή τραυματισμού, ή
 διαδικασίες που εκτελούνται και αφορούν τη διείσδυση σε
ανθρώπινο δέρμα, ή
 σε σχέση με:
 επιχειρήσεις θεραπείας ομορφιάς ή κομμωτικής,. ή
 πρακτική της ποδολογίας.
αλλά δεν περιλαμβάνει:
 Απολυμαντικά κατηγορίας οργάνων, ή
 αποστειρωτικό, ή
 αντιβακτηριακό παρασκεύασμα ρούχων, ή
 ένα υγρό υγιεινής, ή
 σκόνη υγιεινής, ή
 εξυγιαντή.
 Οικιακό/εμπορικό επίπεδο 
Απολυμαντικό οικιακού/εμπορικού επιπέδου σημαίνει απολυμαντικό που είναι κατάλληλο για απολύμανση γενικής χρήσης κτιρίων ή επιφανειών τοποθέτησης και για άλλους σκοπούς, σε χώρους ή που περιλαμβάνουν διαδικασίες διαφορετικές από αυτές που καθορίζονται για απολυμαντικό νοσοκομειακής ποιότητας, αλλά δεν είναι όχι:
 αντιβακτηριδιακό παρασκεύασμα ρούχων, ή
 υγρό υγιεινής, ή
 σκόνη υγιεινής, ή
 εξυγιαντή

 Μετρήσεις αποτελεσματικότητας 
Ένας τρόπος για να συγκρίνετε τα απολυμαντικά είναι να συγκρίνετε τα αποτελέσματα με ένα γνωστό απολυμαντικό και να τα βαθμολογήσετε ανάλογα. Η φαινόλη είναι το πρότυπο και το αντίστοιχο σύστημα αξιολόγησης ονομάζεται συντελεστής φαινόλης. Το απολυμαντικό που θα δοκιμαστεί συγκρίνεται με τη φαινόλη σε ένα τυπικό μικρόβιο (συνήθως Salmonella typhi, ή Staphylococcus aureus). Τα απολυμαντικά που είναι πιο αποτελεσματικά από τη φαινόλη έχουν συντελεστή >gt; 1. Αυτά που είναι λιγότερο αποτελεσματικά έχουν συντελεστή < 1.
Η τυπική ευρωπαϊκή προσέγγιση για την επικύρωση του απολυμαντικού αποτελείται από μια βασική δοκιμή εναιωρήματος, μια ποσοτική δοκιμή εναιωρήματος (με χαμηλά και υψηλά επίπεδα οργανικού υλικού που προστίθεται για να δράσει ως παρεμβαίνουσες ουσίες) και μια επιφανειακή δοκιμή προσομοίωσης δύο μερών.
Μια λιγότερο ειδική μέτρηση της αποτελεσματικότητας είναι η ταξινόμηση της Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA) σε επίπεδα απολύμανσης είτε υψηλά, ενδιάμεσα ή χαμηλά. Η απολύμανση υψηλού επιπέδου σκοτώνει όλους τους οργανισμούς, εκτός από τα υψηλά επίπεδα βακτηριακών σπορίων και γίνεται με ένα χημικό μικροβιοκτόνο που διατίθεται στο εμπόριο ως αποστειρωτικό από την Food and Drug Administration (FDA) των ΗΠΑ. Η απολύμανση μεσαίου επιπέδου σκοτώνει μυκοβακτήρια, τους περισσότερους ιούς και βακτήρια με ένα χημικό μικροβιοκτόνο που έχει καταχωριστεί ως φυματιοκτόνο από την Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος. Η απολύμανση χαμηλού επιπέδου σκοτώνει ορισμένους ιούς και βακτήρια με ένα χημικό μικροβιοκτόνο που έχει καταχωριστεί ως απολυμαντικό νοσοκομείου από την EPA .
Μια εναλλακτική αξιολόγηση είναι η μέτρηση των ελάχιστων ανασταλτικών συγκεντρώσεων (MIC) των απολυμαντικών έναντι επιλεγμένων (και αντιπροσωπευτικών) μικροβιακών ειδών, όπως μέσω της χρήσης δοκιμής αραίωσης μικροζωμού. Ωστόσο, αυτές οι μέθοδοι λαμβάνονται σε τυπικά επίπεδα εμβολιασμού χωρίς να λαμβάνεται υπόψη το αποτέλεσμα του εμβολιασμού. Στις μέρες μας ζητούνται πιο ενημερωτικές μέθοδοι για τον προσδιορισμό της ελάχιστης δόσης απολυμαντικού σε συνάρτηση με την πυκνότητα των μικροβιακών ειδών-στόχων.
Ιδιότητες
Ένα τέλειο απολυμαντικό πρέπει να προσφέρει επίσης ολοκληρωμένη και πλήρη μικροβιολογική αποστείρωση, να μην βλάπτει τον άνθρωπο και τις χρήσιμες μορφές ζωής, να είναι φθηνό και μη διαβρωτικό. Ωστόσο, τα περισσότερα απολυμαντικά είναι επίσης, από τη φύση τους, δυνητικά επιβλαβή (ακόμη και τοξικά) για τον άνθρωπο ή τα ζώα. Τα περισσότερα σύγχρονα οικιακά απολυμαντικά περιέχουν δενατόνιο, μια εξαιρετικά πικρή ουσία που προστίθεται για να αποθαρρύνει την κατάποση, ως μέτρο ασφαλείας. Αυτά που χρησιμοποιούνται σε εσωτερικούς χώρους δεν πρέπει ποτέ να αναμιγνύονται με άλλα προϊόντα καθαρισμού καθώς μπορεί να εμφανιστούν χημικές αντιδράσεις. Η επιλογή του απολυμαντικού που θα χρησιμοποιηθεί εξαρτάται από τη συγκεκριμένη κατάσταση. Ορισμένα απολυμαντικά έχουν ευρύ φάσμα (σκοτώνουν πολλούς διαφορετικούς τύπους μικροοργανισμών), ενώ άλλα σκοτώνουν μικρότερο φάσμα οργανισμών που προκαλούν ασθένειες, αλλά προτιμώνται για άλλες ιδιότητες (μπορεί να είναι μη διαβρωτικά, μη τοξικά ή φθηνά).
Υπάρχουν επιχειρήματα για τη δημιουργία ή τη διατήρηση συνθηκών που δεν ευνοούν την επιβίωση και τον πολλαπλασιασμό των βακτηρίων, αντί να επιχειρούν να τα σκοτώσουν με χημικά. Τα βακτήρια μπορούν να αυξηθούν σε αριθμό πολύ γρήγορα, γεγονός που τους επιτρέπει να εξελίσσονται γρήγορα. Εάν κάποια βακτήρια επιζήσουν από μια χημική επίθεση, δημιουργούν νέες γενιές που αποτελούνται εξ ολοκλήρου από βακτήρια που έχουν αντοχή στη συγκεκριμένη χημική ουσία που χρησιμοποιείται. Κάτω από μια παρατεταμένη χημική επίθεση, τα επιζώντα βακτήρια σε διαδοχικές γενιές είναι όλο και πιο ανθεκτικά στη χρησιμοποιούμενη χημική ουσία και τελικά η χημική ουσία καθίσταται αναποτελεσματική. Για αυτόν τον λόγο, ορισμένοι αμφισβητούν τη σοφία του εμποτισμού υφασμάτων, επιφανειών κοπής και πάγκων εργασίας στο σπίτι με βακτηριοκτόνα χημικά.

Τύποι
 Απολυμαντικά αέρα 
Τα απολυμαντικά αέρα είναι συνήθως χημικές ουσίες ικανές να απολυμάνουν μικροοργανισμούς που αιωρούνται στον αέρα. Τα απολυμαντικά γενικά θεωρείται ότι περιορίζονται στη χρήση σε επιφάνειες, αλλά αυτό δεν συμβαίνει. Το 1928, μια μελέτη διαπίστωσε ότι οι αερομεταφερόμενοι μικροοργανισμοί μπορούσαν να θανατωθούν χρησιμοποιώντας ομίχλες αραιής χλωρίνης. Ένα απολυμαντικό αέρα πρέπει να διασκορπίζεται είτε ως αερόλυμα είτε ως ατμός σε επαρκή συγκέντρωση στον αέρα ώστε να μειωθεί σημαντικά ο αριθμός των βιώσιμων μολυσματικών μικροοργανισμών.
Στη δεκαετία του 1940 και στις αρχές της δεκαετίας του 1950, περαιτέρω μελέτες έδειξαν αδρανοποίηση διαφόρων βακτηρίων, ιών γρίπης και Penicillium chrysogenum (προηγουμένως P. notatum) μυκήτων μούχλας χρησιμοποιώντας διάφορες γλυκόλες, κυρίως προπυλενογλυκόλη και τριαιθυλενογλυκόλη.For a review through 1952 see:  Κατ' αρχήν, αυτές οι χημικές ουσίες είναι ιδανικά απολυμαντικά αέρα επειδή έχουν τόσο υψηλή θνησιμότητα για τους μικροοργανισμούς όσο και χαμηλή τοξικότητα στα θηλαστικά.For a review of the toxicity of propylene glycol, see:  For a review of the toxicity of triethylene glycol, see:  
Αν και οι γλυκόλες είναι αποτελεσματικά απολυμαντικά αέρα σε ελεγχόμενα εργαστηριακά περιβάλλοντα, είναι πιο δύσκολο να χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικά σε περιβάλλοντα πραγματικού κόσμου, επειδή η απολύμανση του αέρα είναι ευαίσθητη στη συνεχή δράση. Η συνεχής δράση σε περιβάλλοντα πραγματικού κόσμου με εξωτερικές εναλλαγές αέρα στις πόρτες, θέρμανση, αερισμό και κλιματισμό (Heating, ventilation, and air conditioning, HVAC) και διεπαφές παραθύρων και παρουσία υλικών που απορροφούν και αφαιρούν γλυκόλες από τον αέρα, θέτει μηχανολογικές προκλήσεις που δεν είναι κρίσιμες για την απολύμανση επιφανειών. Η μηχανική πρόκληση που σχετίζεται με τη δημιουργία επαρκούς συγκέντρωσης των ατμών γλυκόλης στον αέρα δεν έχει μέχρι σήμερα αντιμετωπιστεί επαρκώς.
Αλκοόλες
Οινόπνευμα και οι ενώσεις με βάση το οινόπνευμα και το κατιόν τεταρτοταγούς αμμωνίου αποτελούν μια κατηγορία αποδεδειγμένων εξυγιαντών και απολυμαντικών επιφανειών που έχουν εγκριθεί από την Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος των ΗΠΑ και τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Ασθενειών για χρήση ως απολυμαντικών νοσοκομειακής ποιότητας. Οι αλκοόλες είναι πιο αποτελεσματικές όταν συνδυάζονται με απεσταγμένο νερό για να διευκολύνουν τη διάχυση μέσω της κυτταρικής μεμβράνης. Το οινόπνευμα 100% μετουσιώνει τυπικά μόνο τις πρωτεΐνες της εξωτερικής μεμβράνης. Ένα μείγμα 70% αιθανόλης ή ισοπροπανόλης αραιωμένης σε νερό είναι αποτελεσματικό έναντι ενός ευρέος φάσματος βακτηρίων, αν και συχνά απαιτούνται υψηλότερες συγκεντρώσεις για την απολύμανση των υγρών επιφανειών. Επιπλέον, τα μείγματα υψηλής συγκέντρωσης (όπως 80% αιθανόλη + 5% ισοπροπανόλη) απαιτούνται για την αποτελεσματική αδρανοποίηση ιών με περίβλημα λιπιδίων (όπως HIV, ηπατίτιδα Β και ηπατίτιδα C) .
Η αποτελεσματικότητα της αλκοόλης ενισχύεται όταν βρίσκεται σε διάλυμα με τον παράγοντα διαβροχής λαυρικό οξύ (σαπούνι καρύδας). Η συνεργική δράση της αιθανόλης 29,4% με το λαυρικό (δωδεκανοϊκό) οξύ είναι αποτελεσματική ενάντια σε ένα ευρύ φάσμα βακτηρίων, μυκήτων και ιών. Περαιτέρω δοκιμές διεξάγονται εναντίον σπορίων Clostridium difficile (C.Diff) με υψηλότερες συγκεντρώσεις αιθανόλης και δωδεκανοϊκού οξέος, τα οποία αποδείχθηκαν αποτελεσματικά με χρόνο επαφής δέκα λεπτών.
Αλδεΰδες
Αλδεΰδες, όπως φορμαλδεΰδη και γλουταραλδεΰδη, έχουν ευρεία μικροβιοκτόνο δράση και είναι σποροκτόνα και μυκητοκτόνα. Απενεργοποιούνται εν μέρει από οργανική ύλη και έχουν ελαφρά υπολειμματική δραστηριότητα. Ορισμένα βακτήρια έχουν αναπτύξει αντίσταση στη γλουταραλδεΰδη και έχει βρεθεί ότι η γλουταραλδεΰδη μπορεί να προκαλέσει άσθμα και άλλους κινδύνους για την υγεία και για αυτό η ορθο-φθαλαλδεΰδη αντικαθιστά τη γλουταραλδεΰδη.
Οξειδωτικά μέσα
Οξειδωτικά μέσα δρουν οξειδώνοντας την κυτταρική μεμβράνη των μικροοργανισμών, η οποία οδηγεί σε απώλεια δομής και οδηγεί σε λύση και θάνατο του κυττάρου. Με αυτόν τον τρόπο λειτουργεί μεγάλος αριθμός απολυμαντικών. Το χλώριο και το οξυγόνο είναι ισχυρά οξειδωτικά, επομένως οι ενώσεις τους εμφανίζονται σε μεγάλο βαθμό εδώ.
 Το ηλεκτρολυμένο νερό ή ανολύτης είναι ένα οξειδωτικό, όξινο υποχλωριώδες διάλυμα που παράγεται με ηλεκτρόλυση του χλωριούχου νατρίου σε υποχλωριώδες νάτριο και υποχλωριώδες οξύ. Ο ανολύτης έχει δυναμικό οξειδοαναγωγής +600 έως +1200 mV και τυπικό εύρος pH 3,5––8,5, αλλά το πιο ισχυρό διάλυμα παράγεται σε ελεγχόμενο pH 5,0–6,3 όπου το κυρίαρχο είδος οξυχλωρίου είναι το υποχλωριώδες οξύ.
 Το υπεροξείδιο του υδρογόνου χρησιμοποιείται σε νοσοκομεία για την απολύμανση επιφανειών σε διάλυμα είτε μόνο του, είτε σε συνδυασμό με άλλες χημικές ουσίες ως απολυμαντικό υψηλού επιπέδου. Το υπεροξείδιο του υδρογόνου μερικές φορές αναμιγνύεται με κολλοειδή άργυρο. Συχνά προτιμάται γιατί προκαλεί πολύ λιγότερες αλλεργικές αντιδράσεις από τα εναλλακτικά απολυμαντικά. Χρησιμοποιείται επίσης στη βιομηχανία συσκευασίας τροφίμων για την απολύμανση δοχείων από φύλλο αλουμινίου. Ένα διάλυμα 3% χρησιμοποιείται επίσης ως αντισηπτικό.
 Οι ατμοί υπεροξειδίου του υδρογόνου χρησιμοποιούνται ως ιατρικό αποστειρωτικό και ως απολυμαντικό δωματίου. Το υπεροξείδιο του υδρογόνου έχει το πλεονέκτημα ότι αποσυντίθεται για να σχηματίσει οξυγόνο και νερό και έτσι δεν αφήνει μακροπρόθεσμα υπολείμματα, αλλά το υπεροξείδιο του υδρογόνου όπως και με τα περισσότερα άλλα ισχυρά οξειδωτικά είναι επικίνδυνο και τα διαλύματα είναι πρωτογενείς ερεθιστικοί παράγοντες. Οι ατμοί είναι επικίνδυνοι για το αναπνευστικό σύστημα και τα μάτια και κατά συνέπεια το επιτρεπόμενο όριο έκθεσης της Υπηρεσίας Επαγγελματικής Ασφάλειας και Υγείας των ΗΠΑ (Occupational Safety and Health Administration, OSHA) είναι 1 ppm (29 CFR 1910.1000 Πίνακας Z-1) που υπολογίζεται ως σταθμισμένος μέσος όρος οκτώ ωρών. Το άμεσα επικίνδυνο για τη ζωή και την υγεία όριο είναι 75 ppm από το Εθνικό Ινστιτούτο για την Επαγγελματική Υγεία και Ασφάλεια των ΗΠΑ (National Institute for Occupational Safety and Health, NIOSH). Επομένως, θα πρέπει να χρησιμοποιούνται μηχανικοί έλεγχοι, εξοπλισμός ατομικής προστασίας, παρακολούθηση αερίων κ.λπ. όταν χρησιμοποιούνται υψηλές συγκεντρώσεις υπεροξειδίου του υδρογόνου στο χώρο εργασίας. Οι ατμοί υπεροξειδίου του υδρογόνου είναι μία από τις χημικές ουσίες που έχουν εγκριθεί για την απολύμανση των σπορίων άνθρακα από μολυσμένα κτίρια, όπως συνέβη κατά τις επιθέσεις άνθρακα του 2001 στις ΗΠΑ. Έχει επίσης αποδειχθεί αποτελεσματικό στην αφαίρεση εξωτικών ζωικών ιών, όπως από την γρίπη των πτηνών και τη νόσος του Newcastle από εξοπλισμό και επιφάνειες.
 Η αντιμικροβιακή δράση του υπεροξειδίου του υδρογόνου μπορεί να ενισχυθεί από επιφανειοδραστικά και οργανικά οξέα. Η προκύπτουσα χημεία είναι γνωστή ως επιταχυνόμενο υπεροξείδιο του υδρογόνου. Ένα διάλυμα 2%, σταθεροποιημένο για παρατεταμένη χρήση, επιτυγχάνει απολύμανση υψηλού επιπέδου σε 5 λεπτά και είναι κατάλληλο για την απολύμανση ιατρικού εξοπλισμού κατασκευασμένου από σκληρό πλαστικό, όπως σε ενδοσκόπια. Τα διαθέσιμα στοιχεία υποδηλώνουν ότι τα προϊόντα που βασίζονται σε επιταχυνόμενο υπεροξείδιο του υδρογόνου, εκτός από καλά μικροβιοκτόνα, είναι ασφαλέστερα για τον άνθρωπο και καλοήθη για το περιβάλλον.
 Το όζον είναι ένα αέριο που χρησιμοποιείται για την απολύμανση νερού, ρούχων, τροφίμων, αέρα και επιφανειών. Είναι χημικά επιθετικό και καταστρέφει πολλές οργανικές ενώσεις, με αποτέλεσμα τον γρήγορο αποχρωματισμό και την απόσμηση εκτός από την απολύμανση. Το όζον αποσυντίθεται σχετικά γρήγορα. Ωστόσο, λόγω αυτού του χαρακτηριστικού του όζοντος, η χλωρίωση του νερού της βρύσης δεν μπορεί να αντικατασταθεί πλήρως από τον οζονισμό, καθώς το όζον θα αποσυντεθεί ήδη στις σωληνώσεις του νερού. Αντίθετα, χρησιμοποιείται για την απομάκρυνση του μεγαλύτερου μέρους της οξειδώσιμης ύλης από το νερό, το οποίο θα παράγει μικρές ποσότητες οργανοχλωριδίων εάν υποβληθεί σε επεξεργασία μόνο με χλώριο. Ανεξάρτητα από αυτό, το όζον έχει ένα πολύ ευρύ φάσμα εφαρμογών από δημοτική έως βιομηχανική επεξεργασία νερού λόγω της ισχυρής δραστικότητάς του.
 Υπερμαγγανικό κάλιο (KMnO4) είναι μια μωβ-μαύρη κρυσταλλική σκόνη που χρωματίζει οτιδήποτε αγγίζει, μέσω μιας ισχυρής οξειδωτικής δράσης. Αυτό περιλαμβάνει τη χρώση ανοξείδωτου χάλυβα, η οποία περιορίζει κάπως τη χρήση του και καθιστά απαραίτητη τη χρήση πλαστικών ή γυάλινων δοχείων. Χρησιμοποιείται για την απολύμανση ενυδρείων και χρησιμοποιείται σε ορισμένες κοινοτικές πισίνες ως απολυμαντικό ποδιών πριν την είσοδο στην πισίνα. Συνήθως, μια μεγάλη ρηχή λεκάνη με KMnO4 / υδατικό διάλυμα διατηρείται κοντά στη σκάλα της πισίνας. Οι συμμετέχοντες πρέπει να μπουν στη λεκάνη και μετά να πάνε στην πισίνα. Επιπλέον, χρησιμοποιείται ευρέως για την απολύμανση κοινοτικών λιμνών και πηγαδιών νερού σε τροπικές χώρες, καθώς και για την απολύμανση του στόματος πριν από την αφαίρεση των δοντιών. Μπορεί να εφαρμοστεί σε πληγές σε αραιό διάλυμα.

 Υπεροξύ- και υπεροξο-οξέα 
Τα υπεροξυκαρβοξυλικά οξέα και τα ανόργανα υπεροξοξέα είναι ισχυρά οξειδωτικά και εξαιρετικά αποτελεσματικά απολυμαντικά.
 Υπεροξυφορμικό οξύ
 Υπεροξικό οξύ
 Υπεροξυπροπιονικό οξύ
 Μονοϋπεροξυγλουταρικό οξύ
 Μονοϋπεροξυηλεκτρικό οξύ
 Υπεροξυβενζοϊκό οξύ
 Υπεροξυανισικό οξύ
 Χλωροϋπερβενζοϊκό οξύ
 Μονοϋπεροξυφθαλικό οξύ
 Υπεροξυμονοθειικό οξύ
Φαινολικά
Οι φαινόλες είναι δραστικά συστατικά σε ορισμένα οικιακά απολυμαντικά. Βρίσκονται επίσης σε ορισμένα στοματικά διαλύματα και σε απολυμαντικό σαπούνι και πλύσεις χεριών. Οι φαινόλες είναι τοξικές για τις γάτες  και τα νεογέννητα των ανθρώπων 
 Η φαινόλη είναι πιθανώς το παλαιότερο γνωστό απολυμαντικό καθώς χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Τζόζεφ Λίστερ, όταν ονομαζόταν καρβολικό οξύ. Είναι μάλλον διαβρωτικό για το δέρμα και μερικές φορές τοξικό για ευαίσθητα άτομα. Τα ακάθαρτα παρασκευάσματα φαινόλης κατασκευάζονταν αρχικά από λιθανθρακόπισσα και περιείχαν χαμηλές συγκεντρώσεις άλλων αρωματικών υδρογονανθράκων συμπεριλαμβανομένου του βενζολίου, που είναι ένα IARC καρκινογόνο της ομάδας 1 κατά τον Διεθνή Οργανισμό Ερευνών για τον Καρκίνο (International Agency for Research on Cancer, IARC).
 Η ο-φαινυλφαινόλη χρησιμοποιείται συχνά αντί για φαινόλη, καθώς είναι κάπως λιγότερο διαβρωτικό.
 Η χλωροξυλενόλη είναι το κύριο συστατικό του Dettol, ενός οικιακού απολυμαντικού και αντισηπτικού.
 Το εξαχλωροφαίνιο είναι μια φαινολική ένωση που χρησιμοποιήθηκε κάποτε ως μικροβιοκτόνο πρόσθετο σε ορισμένα προϊόντα οικιακής χρήσης, αλλά είχε απαγορευτεί λόγω υποψιών για επιβλαβείς επιπτώσεις.
 Η θυμόλη, που προέρχεται από το βότανο θυμάρι, είναι το δραστικό συστατικό σε ορισμένα απολυμαντικά ευρέως φάσματος που συχνά φέρουν οικολογικούς ισχυρισμούς. Χρησιμοποιείται ως σταθεροποιητής σε φαρμακευτικά παρασκευάσματα. Έχει χρησιμοποιηθεί για τις αντισηπτικές, αντιβακτηριδιακές και αντιμυκητιακές του δράσεις, και παλαιότερα χρησιμοποιήθηκε ως ανθελμινθικό.
 Η αμυλμετακρεσόλη βρίσκεται στο Strepsils, ένα απολυμαντικό λαιμού.
 Αν και δεν είναι φαινόλη, η 2,4-διχλωροβενζυλική αλκοόλη έχει παρόμοια αποτελέσματα με τις φαινόλες, αλλά δεν μπορεί να απενεργοποιήσει τους ιούς.
 Ενώσεις τεταρτοταγούς αμμωνίου 
Οι ενώσεις τεταρτοταγούς αμμωνίου ("quats"), όπως το χλωριούχο βενζαλκόνιο (benzalkonium chloride), είναι μια μεγάλη ομάδα σχετικών ενώσεων. Ορισμένα συμπυκνωμένα σκευάσματα έχει αποδειχθεί ότι είναι αποτελεσματικά απολυμαντικά χαμηλού επιπέδου. Η τεταρτοταγής αμμωνία σε ή πάνω από 200 ppm συν τα διαλύματα αλκοόλης παρουσιάζουν αποτελεσματικότητα έναντι ιών που δεν καλύπτονται με περίβλημα όπως νοροϊός, ροταϊός ή ιός πολιομυελίτιδας. Τα νεότερα συνεργικά σκευάσματα χαμηλής περιεκτικότητας σε οινόπνευμα είναι εξαιρετικά αποτελεσματικά απολυμαντικά ευρέος φάσματος με γρήγορους χρόνους επαφής (3–5 λεπτά) ενάντια στα βακτήρια, τους ιούς με περίβλημα, τους παθογόνους μύκητες και τα μυκοβακτήρια. Τα Quats είναι βιοκτόνα που σκοτώνουν επίσης τα φύκια και χρησιμοποιούνται ως πρόσθετο σε μεγάλης κλίμακας βιομηχανικά συστήματα νερού για την ελαχιστοποίηση της ανεπιθύμητης βιολογικής ανάπτυξης.
 Ανόργανες ενώσεις 
 Χλώριο 
Αυτή η ομάδα περιλαμβάνει υδατικό διάλυμα χλωρίου, υποχλωριωδών ιόντων ή υποχλωριώδους οξέος. Περιστασιακά, ενώσεις που απελευθερώνουν χλώριο και τα άλατά τους περιλαμβάνονται σε αυτή την ομάδα. Συχνά, μια συγκέντρωση < 1 ppm διαθέσιμου χλωρίου είναι επαρκής για να σκοτώσει βακτήρια και ιούς, σπόρια και μυκοβακτήρια που απαιτούν υψηλότερες συγκεντρώσεις.
Το χλώριο έχει χρησιμοποιηθεί για εφαρμογές, όπως η απενεργοποίηση παθογόνων στο πόσιμο νερό, το νερό της πισίνας και τα λύματα, για την απολύμανση οικιακών χώρων και για τη λεύκανση υφασμάτων 
 Υποχλωριώδες νάτριο
 Υποχλωριώδες ασβέστιο
 Χλωραμίνη
 Χλωραμίνη-Τ
 Τριχλωροϊσοκυανουρικό οξύ
 Διοξείδιο του χλωρίου
 Υποχλωριώδες οξύ
 Ιώδιο 
 Ιώδιο
 Ιωδοφόρα
 Οξέα και βάσεις 
 Υδροξείδιο του νατρίου
 Υδροξείδιο του καλίου
 Υδροξείδιο του ασβεστίου
 Υδροξείδιο του μαγνησίου
 Θειώδες οξύ
 Διοξείδιο του θείου
 Φωσφορικό οξύ
 Δωδεκυλοβενζολοσουλφονικό οξύ
Μέταλλα
Τα περισσότερα μέταλλα, ειδικά εκείνα με υψηλά ατομικά βάρη, μπορούν να αναστείλουν την ανάπτυξη παθογόνων παραγόντων διαταράσσοντας το μεταβολισμό τους.
 Τερπένια 
 Θυμόλη
 Πευκέλαιο
Άλλα
Το πολυμερές πολυαμινοπροπυλικό διγουανίδιο είναι ειδικά βακτηριοκτόνο σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις (10 mg/L). Έχει μια μοναδική μέθοδο δράσης: Οι κλώνοι του πολυμερούς ενσωματώνονται στο βακτηριακό κυτταρικό τοίχωμα, το οποίο διαταράσσει τη μεμβράνη και μειώνει τη διαπερατότητά της, η οποία έχει θανατηφόρο αποτέλεσμα για τα βακτήρια. Είναι επίσης γνωστό ότι συνδέεται με το βακτηριακό DNA, αλλάζει τη μεταγραφή του και προκαλεί θανατηφόρα βλάβη στο DNA. 
Έχει πολύ χαμηλή τοξικότητα σε ανώτερους οργανισμούς όπως τα ανθρώπινα κύτταρα, που έχουν πιο πολύπλοκες και προστατευτικές μεμβράνες.
Το κοινό όξινο ανθρακικό νάτριο (NaHCO3) έχει αντιμυκητιακές ιδιότητες, και ορισμένες αντιικές και αντιβακτηριακές ιδιότητες, αν και είναι πολύ αδύναμες για να είναι αποτελεσματικό σε ένα οικιακό περιβάλλον.
Μη χημικά
Υπεριώδης μικροβιοκτόνος ακτινοβολία είναι η χρήση βραχέων κυμάτων υψηλής έντασης υπεριώδους ακτινοβολίας για την απολύμανση λείων επιφανειών όπως οδοντιατρικά εργαλεία, αλλά όχι πορωδών υλικών που είναι αδιαφανή στο φως, όπως ξύλο ή αφρός. Το υπεριώδες φως χρησιμοποιείται επίσης για επεξεργασία νερού. Τα φωτιστικά υπεριώδους φωτός υπάρχουν συχνά σε εργαστήρια μικροβιολογίας και ενεργοποιούνται μόνο όταν δεν υπάρχουν άτομα σε ένα δωμάτιο (π.χ. τη νύχτα).
Η θερμική επεξεργασία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για απολύμανση και αποστείρωση.
Ενώ οι υπεριώδεις ακτίνες του ηλιακού φωτός μπορούν να λειτουργήσουν ως απολυμαντικό, το στρώμα του όζοντος της Γης εμποδίζει τα πιο αποτελεσματικά μήκη κύματος των ακτίνων. Τα μηχανήματα εκπομπής υπεριώδους φωτός, όπως αυτά που χρησιμοποιούνται για την απολύμανση ορισμένων δωματίων του νοσοκομείου, προσφέρουν καλύτερα απολυμαντικά από το ηλιακό φως.
Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 το κρύο πλάσμα έχει αποδειχθεί ότι είναι ένας αποτελεσματικός παράγοντας αποστείρωσης/απολύμανσης. M. Laroussi, "Sterilization of Contaminated Matter by an Atmospheric Pressure Plasma", IEEE Trans. Plasma Sci., Vol. 24, No. 3, pp. 1188 – 1191, (1996) M. Laroussi, "Low Temperature Plasma-Based Sterilization: Overview and State-of-the-Art", Plasma Proc. Polym., Vol. 2, No. 5, pp. 391-400, 2005  Παράγει δραστικό οξυγόνο και δραστικά είδη αζώτου που αλληλεπιδρούν με το βακτηριακό τοίχωμα και τη μεμβράνη και προκαλούν οξείδωση των λιπιδίων και των πρωτεϊνών και μπορούν επίσης να λύσουν τα κύτταρα. Το ψυχρό πλάσμα μπορεί να απενεργοποιήσει βακτήρια, ιούς και μύκητες.
 Ηλεκτροστατική απολύμανση 
Τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί η χρήση ηλεκτροστατικών απολυμαντικών.. Η ηλεκτροστατική απολύμανση είναι μια διαδικασία που επιτυγχάνεται με τη χρήση ηλεκτροστατικών ψεκαστήρων αξιοσημείωτα παραδείγματα των οποίων περιλαμβάνουν το Vycel -Vycel 4 ή το Techtronics Ryobi. Οι ηλεκτροστατικοί ψεκαστήρες είναι μια νέα τεχνολογία για την απολύμανση επιφανειών. Σε αντίθεση με τα συμβατικά μπουκάλια ή συσκευές ψεκασμού ηλεκτροστατικοί ψεκαστήρες εφαρμόζουν θετικό ιοντικό φορτίο στα υγρά απολυμαντικά καθώς περνούν από το ακροφύσιο της συσκευής. Το θετικά φορτισμένο απολυμαντικό που διανέμεται μέσω του ακροφυσίου ενός ηλεκτροστατικού ψεκαστήρα έλκεται από αρνητικά φορτισμένες επιφάνειες, γεγονός που επιτρέπει την αποτελεσματική επίστρωση των απολυμαντικών διαλυμάτων σε σκληρές μη πορώδεις επιφάνειες. There are a number of specific disinfectants designed for use with electrostatic sprayers and these are often dissolved in solution or diluted with water. Notable disinfectant sprays that are designed for use with electrostatic sprayers include Citrox Disinfectant Solution and Vital Oxide Disinfectant Solution. Υπάρχει ένας αριθμός συγκεκριμένων απολυμαντικών σχεδιασμένα για χρήση με ηλεκτροστατικούς ψεκαστήρες και αυτοί συχνά διαλύονται σε διάλυμα ή αραιώνονται με νερό. Αξιοσημείωτα απολυμαντικά σπρέι που έχουν σχεδιαστεί για χρήση με ηλεκτροστατικούς ψεκαστήρες περιλαμβάνουν τα Citrox Disinfectant Solution και Vital Oxide Disinfectant Solution.

 Παραπομπές 

 Περαιτέρω ανάγνωση 



Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 Ohio State University lecture on Sterilization and Disinfection
 What Germs Are We Killing? Testing and Classifying Disinfectants
 Disinfectant Selection Guide

 Disinfectant and Non-Chlorine Bleach —Office of DOE Science Education
 The Viennese Database for Disinfectants (WIDES Database)
 Chemical disinfectants – Centers for Disease Control and Prevention


Κατηγορία:Υγιεινή