Αναρχισμός στην Πολωνία

Ο αναρχισμός στην Πολωνία αναπτύχθηκε για πρώτη φορά στις αρχές του 20ου αιώνα υπό την επίδραση αναρχικών ιδεών από τη Δυτική Ευρώπη και τη Ρωσία.

Πριν από την ανεξαρτησία της Πολωνίας από τη Ρωσική Αυτοκρατορία, αρκετές αναρχικές οργανώσεις εμφανίστηκαν στην περιοχή που θα γινόταν η Δεύτερη Πολωνική Δημοκρατία. Η πρώτη από αυτές, γνωστή ως «Ο Αγώνας», δημιουργήθηκε στο Μπιαουίστοκ το 1903. Τα επόμενα χρόνια παρόμοιες οργανώσεις δημιουργήθηκαν στο Γκνιέζνο, στη Βαρσοβία, στο Λοτζ, στο Σιέντλτσε, στην Τσενστοχόβα, στο Κιέλτσε και σε άλλες πόλεις. Μια από τις πιο δραστήριες, μια ομάδα γνωστή ως «International», είχε τη βάση της στη Βαρσοβία. Αυτή η ομάδα, αποτελούμενη από Εβραίους εργάτες, οργάνωσε απεργίες σε όλη την πόλη κατά τη διάρκεια της πολωνικής εξέγερσης του 1905.

Το τσαρικό καθεστώς (το οποίο έλεγχε μεγάλο μέρος της Πολωνίας πριν από το 1914) έδρασε με υψηλό επίπεδο δεσποτισμού. Οι αρχές πυροβολούσαν συνήθως τους διαδηλωτές. Τον Ιανουάριο του 1906 οι αρχές συνέλαβαν δεκαέξι μέλη της ομάδας International και τους πυροβόλησαν χωρίς δίκη.

Σημαντικοί Πολωνοί θεωρητικοί του αναρχισμού και του αναρχοσυνδικαλισμού ήταν οι Έντβαρντ Αμπραμόφσκι (1868-1918), Γιαν Βάτσουαφ Μαχάισκι (1866-1926), Αουγκούστιν Βρουμπλέφσκι (1866-1923) και Ράφαου Γκούρσκι (1973-2010).

Ιστορία
 Αναρχικό κίνημα κατά τη διάρκεια των διαμελισμών 
Οι πρωτοπόροι του πολωνικού αναρχικού κινήματος ήταν το κίνημα των Πολωνών Αδελφών, που δραστηριοποιήθηκε τον 16ο αιώνα. Ήταν ένα από τα προτεσταντικά ρεύματα με ξεκάθαρα αντικρατική, αντιπολεμική και κομμουνιστική στάση. Μεταξύ των Αδελφών, υπήρχαν εκπρόσωποι των απλών πολιτών, της αστικής τάξης και των ευγενών. Ομολογούσαν την αρχή της αδελφοσύνης όλων των ανθρώπων. Αρνήθηκαν τη στρατιωτική και κρατική θητεία, καταδίκασαν τη θανατική ποινή και απέρριψαν την πιθανότητα να υπάρχουν κτήματα που θα επωφελούνται από τη δουλοπαροικία των αγροτών.

Οι απαρχές του πολωνικού αναρχικού κινήματος μπορούν επίσης να εντοπιστούν στους κύκλους της ριζοσπαστικής δημοκρατίας του 19ου αιώνα. Έτεινε προς την ιδέα της κοινοτικής διοίκησης, και συνεπώς την αυτοδιοίκηση των κομμούνων, συνδυάζοντας τη δημοκρατική ελευθερία και την ισότητα με έναν ισχυρό ηθικό δεσμό. Ο Γιόαχιμ Λελέβελ, για παράδειγμα, αναφέρθηκε στους κανόνες της κοινοτικής διοίκησης. Η Πολωνική Δημοκρατική Κοινωνία αναφέρθηκε επίσης σε αυτήν την ιδέα. Η ανάπτυξη της θεωρίας της κοινοτικής κυριαρχίας επηρεάστηκε από τις επαφές με τον ευρωπαϊκό αναρχισμό. Αν και οι Πολωνοί δημοκράτες δεν ενδιαφέρθηκαν πολύ για τα έργα του Πιερ-Ζοζέφ Προυντόν, οι απόψεις του πανσλαβιστή Μιχαήλ Μπακούνιν έγιναν δεκτές θερμά. Πολλοί Πολωνοί μετανάστες κατέληξαν στην Εταιρεία Διεθνών Μπακουνίνιων Αδελφών. Οι Πολωνοί υποστηρικτές του αναρχισμού προσπάθησαν να συνδυάσουν τις παραδόσεις της κομμούνας με νέες μορφές δράσης, όπως οι απεργίες.

Το 1864 ιδρύθηκε το Πολωνικό Ρεπουμπλικανικό Κέντρο. Ιδρύθηκε από τους Γιούζεφ Χάουκε-Μπόσακ, Λούντβικ Μπουλέφσκι και Λέον Ζιενκόβιτς. Ήταν το πολωνικό τμήμα της Οικουμενικής Ρεπουμπλικανικής Συμμαχίας, που δημιουργήθηκε από τον Τζουζέπε Μασίνι.

Σε κάθε έναν από τους διαμελισμούς, ο αναρχισμός πήρε μια ελαφρώς διαφορετική μορφή. Στον αρκετά φιλελεύθερο Αυστριακό Διαμελισμό, όπου κυριαρχούσαν οι ρεφορμιστικές τάσεις, ο αναρχοσυνδικαλισμός ήταν ο πιο δημοφιλής μεταξύ των αναρχικών. Η κατάσταση ήταν διαφορετική στο Ρωσικό Διαμελισμό, όπου μόνο ένας επαναστατικός αγώνας ήταν δυνατός. Στον Πρωσικό Διαμελισμό, το σοσιαλιστικό κίνημα, και συνεπώς ο αναρχισμός, μπορούσε να βασιστεί σε μικρή υποστήριξη.

Ο Ντάνιελ Γκρίνμπεργκ επισημαίνει ότι η πρώτη πολωνική ομάδα γνωστή ονομαστικά που αναφέρθηκε στον αναρχισμό ήταν η Πολωνική Σοσιαλεπαναστατική Κοινωνία, που λειτούργησε το 1872 μεταξύ Πολωνών μεταναστών στη Ζυρίχη. Επηρεασμένη από τον Μπακούνιν, υιοθέτησε μια αναρχική ατζέντα. Ωστόσο, όταν ο Γιούζεφ Τοκασέβιτς εντάχθηκε στην οργάνωση, δημιούργησε ένα νέο πρόγραμμα και η ιδέα της ανιθαγενούς φύσης της μελλοντικής πολωνικής κοινωνίας, που υπήρχε στην μπακουνινιστική εκδοχή, εγκαταλείφθηκε.

Μια άλλη αναρχική οργάνωση ήταν οι Ελεύθεροι Αδελφοί. Αυτή η ομάδα λειτούργησε το 1897 στη Γαλικία, μεταξύ δασκάλων και μαθητών λυκείου από την Κρακοβία. Το πρόγραμμά της, εκτός από αναρχικές ιδέες, περιείχε και λαϊκά και εθνικοδημοκρατικά θέματα. Οι Ελεύθεροι Αδελφοί ενέκριναν τον ατομικό τρόμο.

Το 1903, μια αναρχική ομάδα που ονομάζεται Βάλκα (Walka) ιδρύθηκε στο Μπιαουίστοκ με πρωτοβουλία Εβραίων υφαντουργών. Οι ακτιβιστές μάχης δημιούργησαν επαφή με τους κύκλους της ρωσικής οργάνωσης Γη και Ελευθερία και δυτικές αναρχικές ομάδες που οργάνωναν τη μεταφορά εκπαιδευτικού υλικού, χρημάτων και όπλων. Ο αγώνας ασκούσε οικονομικό τρόμο και έφερε αναταραχή μεταξύ των ανέργων στην περιοχή του Μπιαουίστοκ. Οι μεγαλύτερες ενέργειες της σύγκρουσης ήταν: η επιτυχημένη επίθεση στο περιφερειακό γραφείο στο Κρίνκι, όπου οι αναρχικοί κατάφεραν να αποκτήσουν μεγάλες ποσότητες εντύπων διαβατηρίων πυροβολώντας τον αρχηγό της αστυνομίας του Μπιαουίστοκ και μια απόπειρα δολοφονίας του ιδιοκτήτη εργοστασίου Κόγκαν το 1904.
μικρογραφία| Συνάντηση του Μαύρου Λάβαρου (1906).
Με το ξέσπασμα της Ρωσικής Επανάστασης του 1905, νέες αναρχικές ομάδες άρχισαν να εμφανίζονται στην Πολωνία. Την ίδια χρονιά, μια αναρχοκομμουνιστική οργάνωση με το όνομα «Μαύρο Λάβαρο» ιδρύθηκε στο Μπιαουίστοκ από τον Γιούντα Γκρόσμαν. Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, οι ομάδες του Μαύρου Λάβαρου μόνο στο Μπιαουίστοκ αριθμούσαν περίπου 500 άτομα. Το 1906, δημιούργησαν μια ισχυρή ομοσπονδία που περιλάμβανε Πολωνούς και Εβραίους υφαντές, βυρσοδέψες, γουναράδες, ράφτες και ξυλουργούς. Οι Μαύροι Ιππότες – όπως τους αποκαλούσαν επίσης – υποστήριζαν τον οικονομικό τρόμο, και πάνω από όλα έναν λεγόμενο τρόμο χωρίς κίνητρα που απευθύνεται σε όλους τους εκπροσώπους της αστικής τάξης. Το Μαύρο Λάβαρο ήταν επίσης ενεργό και σε άλλες πόλιες, για παράδειγμα, στο Βίλνιους.

Το 1905, μια ομάδα περίπου 120 ατόμων που ονομαζόταν International ήταν ενεργή στη Βαρσοβία. Αυτή η οργάνωση ανακοίνωσε ένα μανιφέστο που καλούσε σε γενική απεργία, έκανε ταραχές στους εργάτες της Βαρσοβίας, οργάνωσε δολιοφθορές, πυρπόλησε αρτοποιεία και μοίρασε ψωμί στους φτωχότερους. Την ίδια χρονιά, υπήρχε επίσης η Αναρχική-Κομμουνιστική Ομάδα της Βαρσοβίας «Internacyjnyał», η οποία διεξήγαγε βομβιστικές επιθέσεις και εκβίαζε χρήματα από πλούσιους επιχειρηματίες. Η ομάδα «Internacyjnyał» πραγματοποίησε επίσης μια ζωηρή προπαγανδιστική δραστηριότητα. Σε μια από τις εκκλήσεις της έγραφε:Ο πρώην σοσιαλιστής Αουγκούστιν Βρουμπλέφσκι ήταν ενεργός στον Αυστριακό Διαμελισμό. Δημιούργησε μια ομάδα στην Κρακοβία, το όργανο Τύπου της οποίας ήταν το αναρχοσυνδικαλιστικό περιοδικό «Sprawa Robotnicza». Το αναρχοσυνδικαλιστικό κίνημα της Γαλικίας, ωστόσο, δεν αναπτύχθηκε ποτέ σημαντικά.

Ενώ οι ομάδες που δρούσαν στην Πολωνία είχαν συχνά τάση προς τον τρόμο, οι Πολωνοί στοχαστές που συνδέονται με τον αναρχισμό ήταν μάλλον υπέρ των ειρηνικών και πιο εποικοδομητικών λύσεων. Εκτός από τον Μαχάισκι, ο οποίος «ήταν ένας επαναστάτης μαρξιστής παρά ένας αναρχικός με την αυστηρή έννοια», πρέπει να αναφερθούν οι Έντβαρντ Αμπραμόφσκι, Αουγκούστιν Βρουμπλέφσκι και Γιούζεφ Ζιελίνσκι.

 Το αναρχικό κίνημα στη Δεύτερη Πολωνική Δημοκρατία 
Με την ανάκτηση της ανεξαρτησίας της Πολωνίας, η οποία ήταν σε μεγάλο βαθμό έργο των σοσιαλιστών, οι αναρχικοί βρέθηκαν σε δύσκολη κατάσταση. Η κοινή αντίθεση αναρχικών και κομμουνιστών στην πολιτική των σοσιαλιστών και του Γιούζεφ Πιουσούτσκι ώθησε και τις δύο ομάδες μαζί. Ωστόσο, όταν το αναρχικό κίνημα απέκλινε από την Τρίτη Κομμουνιστική Διεθνή, οι πολωνικές αναρχικές ομάδες διέκοψαν επίσης τις επαφές τους με το Κομμουνιστικό Κόμμα Πολωνίας. Οι αναρχικοί ήταν η μόνη αριστερή ομάδα που καταδίκασε το Πραξικόπημα του Μαΐου και κάθε κυβέρνηση μετά το 1926 χαρακτηρίστηκε ως φασιστική.

Το 1926 ιδρύθηκε η Αναρχική Ομοσπονδία Πολωνίας (ΑΟΠ). Αυτή η οργάνωση δραστηριοποιήθηκε στον υπόγειο μέχρι το ξέσπασμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, επειδή η απλή προώθηση του αναρχισμού τιμωρούνταν με ποινή φυλάκισης πολλών ετών. Η ΑΟΠ δημιουργήθηκε από μια ομάδα Σιωνιστών νέων που εντάχθηκαν σε μια ομάδα ξυλουργών της Βαρσοβίας που ανήκαν προηγουμένως στη Σοσιαλδημοκρατία του Βασιλείου της Πολωνίας και της Λιθουανίας. Η οργάνωση εργάστηκε, μεταξύ άλλων, στη Βαρσοβία, στο Λοτζ, στην Κρακοβία, στην Τσενστοχόβα και στο Τάρνουφ. Η ΑΟΠ συμμετείχε σε απεργίες και διαδηλώσεις. Αρχικά εξέδωσε το «Φωνή του Αναρχικού» (Głos Anarchisty) και από το 1931 το «Ταξική Πάλη».

Λόγω καταστολής υπήρξε και πολιτική μετανάστευση. Το 1923, μια ομάδα αναρχικών μετανάστευσε στο Παρίσι, όπου ίδρυσαν την Ομάδα Πολωνών αναρχικών στη Γαλλία και τον εκδοτικό οίκο «Nowa Epoka» (Νέα Εποχή), εκδίδοντας αναρχικούς συγγραφείς, συμπεριλαμβανομένων των Ρούντολφ Ρόκερ και Αλεξάντερ Μπέρκμαν. Στη συνέχεια, τα δημοσιευμένα κείμενα μεταφέρθηκαν λαθραία στην Πολωνία.
μικρογραφία| Συνάντηση του ZZZ το 1935.
Η Ένωση Συνδικάτων (, ZZZ) ιδρύθηκε τον Μάιο του 1931 ως αποτέλεσμα μιας προσπάθειας να ενωθούν τα φιλοκοινωνικά συνδικάτα. Λειτούργησε μέχρι το 1939 και ήταν ένα από τα τρία μεγαλύτερα συνδικαλιστικά κέντρα της χώρας. Στην αρχή ήταν φιλοκυβερνητικό, αλλά υπό την επιρροή των αναρχικών άρχισε να κλίνει προς τον ριζοσπαστικό συνδικαλισμό από το 1936 και μετά. Σύντομα έγινε στόχος αστυνομικής και δικαστικής καταστολής και οι προσπάθειές τους τελικά διακόπηκαν με το ξέσπασμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο κύριος αναρχικός ακτιβιστής στο ZZZ ήταν ο Τόμας Πιλάρσκι.

Τον Οκτώβριο του 1939, η Ένωση Πολωνών Συνδικαλιστών (ΕΠΣ, , ZSP) ιδρύθηκε στη Βαρσοβία. Το 1939 λειτούργησε με την επωνυμία Ένωση «Ελευθερία και Λαός». Η ΕΠΣ αγνόησε τον αναρχισμό και αντιπροσώπευε τη λεγόμενη «Πολωνική εκδοχή του συνδικαλισμού» – αποδέχτηκε τον θεσμό του κοινωνικοποιημένου κράτους. Η οργάνωση διεξήγαγε αυτοβοήθεια, εκδοτικές και στρατιωτικές δραστηριότητες. Οι μονάδες της ΕΠΣ, όπως η 104η Εταιρεία Συνδικαλιστών, πολέμησαν στην Εξέγερση της Βαρσοβίας, στο Δάσος Καμπίνος, στην περιοχή Μαγκνούσεφ και στην περιοχή Σαντόμιες-Οπάτουφ. Η ΕΠΣ συνίδρυσε το Συμβούλιο Ζεγκότα για να βοηθήσει τους Εβραίους. Η τελευταία συνάντηση της ηγεσίας της ΕΠΣ πραγματοποιήθηκε τον Ιανουάριο του 1945 στο Μπρβίνουφ, κοντά στη Βαρσοβία. Το 1940, η Συνδικαλιστική Οργάνωση «Ελευθερία» (, SOW) ιδρύθηκε στη Βαρσοβία. Δημιουργήθηκε στη βάση αναρχοσυνδικαλιστών από το ZZZ και μέρος της Ένωσης Πολωνικής Δημοκρατικής Νεολαίας.

Το 1941, η Πολωνική Ένωση για τον Αγώνα για την Ελευθερία των Εθνών εντάχθηκε στην SOW. Η SOW επέκρινε τη λεγόμενη «Πολωνική εκδοχή του συνδικαλισμού» που προωθούσε την ΕΠΣ. Η Συνδικαλιστική Οργάνωση «Ελευθερία» υποστήριξε τη δημιουργία μιας Κοινωνικής Δημοκρατίας – μιας ομοσπονδίας εργαζομένων και τοπικών αυτοδιοικήσεων από τη βάση. Η SOW δραστηριοποιήθηκε στη Βαρσοβία, στο Ούρσους, στο Κιέλτσε, στο Σκαρζίσκο-Καμιένα, στο Γεντζέγιουφ και στην Κρακοβία. Η οργάνωση διέκοψε τη δράση της μετά την πτώση της εξέγερσης της Βαρσοβίας. Οι προπολεμικοί ακτιβιστές της ΑΟΠ συνεργάστηκαν με την SOW.

 1945–1980 
Μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η ΑΟΠ επανενεργοποιήθηκε με το όνομα Ομοσπονδία Πολωνών Αναρχοσυνδικαλιστών (ΟΠΑ, , FPAS). Ωστόσο, αυτή η οργάνωση διαλύθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1950. Το 1946, ο εκδοτικός συνεταιρισμός «Word» ιδρύθηκε στο Λοτζ από αναρχικούς. Λόγω της εκκαθάρισης του ανεξάρτητου συνεταιριστικού κινήματος από το κομμουνιστικό κόμμα, διέκοψε τις δραστηριότητές του την 1η Σεπτεμβρίου 1949.

Ο αναρχισμός είχε τους υποστηρικτές του στην Πολωνία επίσης τη δεκαετία του 1960. Τα αναρχικά θέματα ήταν παρόντα κυρίως στο καλλιτεχνικό περιβάλλον – για παράδειγμα στις δραστηριότητες του Χένρικ Σταζέφσκι, της Ακαδημίας Ruchu και του Θεάτρου 8 Ημερών.

 Αναρχισμός μετά το 1980 
μικρογραφία| Πανό του Inicjatywa Pracownicza («Πρωτοβουλία Εργαζομένων») κατά τη διάρκεια διαμαρτυρίας (2020).
Για τις αρχές που αναφέρονται στον μαρξισμό, ο αναρχισμός δεν ήταν ιδεολογικά κοντά. Η καταστολή από τον κυβερνητικό μηχανισμό ήταν ένας από τους σημαντικότερους λόγους για τους οποίους οι αναρχικοί δεν ανέπτυξαν τις δραστηριότητές τους σε πολιτικό έδαφος. Το αναρχικό κίνημα στην Πολωνία άρχισε να διαμορφώνεται σε μεγάλη κλίμακα μόλις τη δεκαετία του 1980, κατά τη διάρκεια του κύματος κοινωνικών διαμαρτυριών. Ο ρόλος της αντικουλτούρας και της πανκ υποκουλτούρας έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην επανενεργοποίηση του αναρχικού κινήματος στην Πολωνία.

Η ομάδα που αναφέρθηκε για πρώτη φορά στον αναρχισμό ήταν το Κίνημα Εναλλακτικής Κοινωνίας (ΚΕΚ, , RSA). Ο Ιούνιος του 1983 θεωρείται η συμβολική του αρχή. Το ΚΕΚ ήταν μια από τις πολλές ομάδες που αντιτάχθηκαν στις τότε αρχές.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, με πρωτοβουλία του ΚΕΚ, ιδρύθηκε το Anarchist Inter-City, το οποίο με τον καιρό μετατράπηκε σε Αναρχική Ομοσπονδία (ΑΟ, , FA). Επί του παρόντος, η ΑΟ έχει παραρτήματα σε πολλές πόλεις της Πολωνίας, όπως η Βαρσοβία, το Πόζναν, το Λοτζ, το Ζέσουφ και το Βρότσλαβ.

Στο Πόζναν, υπάρχει ο Εκδοτικός Οίκος της Αδελφότητας «Trojka», ο οποίος συνδέεται με το τμήμα του Πόζναν της ΑΟ και την ομάδα Ρόζμπρατ. Η ιστορία της Οικίας της Αδελφότητας «Trojka» χρονολογείται από το 1994, όταν ιδρύθηκε για να εκλαϊκεύσει την αναρχική σκέψη. Αρχικά, η Trojka εξέδιδε μικρά φυλλάδια, αλλά τώρα διανέμει δικές της εκδόσεις. Οι εκδόσεις της Trojka περιλαμβάνουν τόσο έργα των κλασικών του αναρχισμού όσο και βιβλία γραμμένα από σύγχρονους συγγραφείς.

Μετά το 1980, δημιουργήθηκαν επίσης πολλές ομάδες άσχετες με το ΚΕΚ και την ΑΟ. Στις μέρες μας, ο αναρχισμός αναφέρεται επίσης, μεταξύ άλλων, από την Inicjatywa Pracownicza («Πρωτοβουλία Εργαζομένων»), την Αριστερή Εναλλακτική, τον Σύνδεσμο «Ελευθερία-Ισότητα-Αλληλεγγύη» και την Ένωση Πολωνών Συνδικαλιστών.

Η ομάδα που σχηματίστηκε ανοιχτά σε αντίθεση με τους κύκλους της ΑΟ και του ΚΕΚ ήταν το Λαϊκό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΛΑΠ, , LFW), τα μέλη του οποίου, θεωρώντας αναποτελεσματικές τις ειρηνικές μεθόδους αγώνα, ζήτησαν τη μετάβαση στη βίαιη άμεση δράση. Το 1991, η ομάδα πυρπόλησε το σοβιετικό προξενείο στην Τρίπολη ως απάντηση στη δολοφονία της KGB του Ρώσου αναρχικού Πιοτρ Σιούντα. Η εμφάνιση του ΛΑΠ ήταν η πρώτη προσπάθεια από την προπολεμική εποχή να επανενεργοποιηθούν οι ένοπλες δραστηριότητες του αναρχικού κινήματος.

Στις μέρες μας, στις πιο ριζοσπαστικές μορφές δραστηριότητας αναφέρονται οι διαδικτυακές πύλες «Grecja w ogniu» («Η Ελλάδα καίγεται») (επίσης άτυπος εκδοτικός οίκος), καθώς και η «Czarna Teoria» («Μαύρη Θεωρία»). Στο δημοσιευμένο περιεχόμενο, μερικές φορές εκφράζουν την υποστήριξή τους στην ιδεολογία της εξέγερσης.

 Δείτε επίσης 
 Κομμουνισμός στην Πολωνία
 Φιλελευθερισμός στην Πολωνία

Παραπομπές

 Βιβλιογραφία 










 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Επίσημος ιστότοπος της Federacja Anarchistyczna  Archived 13 November 2010 at the Wayback Machine
 Centrum Informacij Anarchistycznej Poland


Πολωνια
Κατηγορία:Πολιτική της Πολωνίας