Κερατίνα

Η κερατίνα (επιστημονική-λατινική ονομασία Ceratina) είναι μεγάλο γένος από υμενόπτερα έντομα, που ανήκουν στην οικογένεια της μέλισσας, τις μελισσίδες, και με τα πολυάριθμα διαφορετικά είδη τους συναντώνται σε πολλά μέρη της Γης.

Οι κερατίνες κατασκευάζουν τις φωλιές τους μέσα σε νεκρό ξύλο ή στελέχη φυτών. Παρά το ότι πολλές είναι μοναχικά έντομα, μερικά είδη είναι υποκοινωνικά, με τις μητέρες να φροντίζουν τα μικρά τους (προνύμφες), ενώ σε λίγες περιπτώσεις όπου πολλά θηλυκά βρίσκονται μαζί σε μία φωλιά,  κόρες και αδελφές μπορεί να δημιουργήσουν πολύ μικρές, ασθενώς ευκοινωνικές αποικίες (όπου κάποιες μέλισσες βγαίνουν και φέρνουν τροφή για όλες, ενώ κάποιες άλλες παραμένουν στη φωλιά και γεννούν αβγά). Ωστόσο μόνο ένα είδος έχει και κοινωνικούς και ακοινωνικούς πληθυσμούς: πρόκειται για το Ceratina australensis, που παρουσιάζει όλες τις προσαρμογές για την επιτυχημένη ομαδική διαβίωση. Το είδος αυτό είναι κοινωνικώς πολυμορφικό, με μοναχικές και κοινωνικές φωλιές να συνυπάρχουν ταυτοχρόνως στην ίδια τοποθεσία (συμπατρία). Οι κοινωνικές του αποικίες αποτελούνται από δύο «ιδρύτριες», εκ των οποίων η μία  τόσο στην προμήθεια τροφής και στην αναπαραγωγή, ενώ η άλλη παραμένει πάντοτε μέσα στη φωλιά ως φρουρός. Η μητρική μακροβιότητα, η υποκοινωνικότητα και οι δύο αναπαραγωγικές περίοδοι σε κάθε έτος στην Ceratina australensis ευνοούν τη δημιουργία αποικιών, ενώ η μακροβιότητα των απογόνων και η τάση για διασκορπισμό ίσως παρεμποδίζουν τη συχνότερη κοινωνική εμφώλευση τόσο σε αυτό όσο και σε άλλα είδη κερατίνας.Rehan, S., Richards, M., & Schwarz, M.: «Social polymorphism in the Australian small carpenter bee, Ceratina (Neoceratina) australensis» , Insectes Sociaux, τόμ. 4(57), σσ. 403-412 (έτος 2010)

Το γένος Ceratina αποτελείται κυρίως από σκουρόχρωμες μέλισσες με γυαλιστερή εμφάνιση, που σε κάποιες περιπτώσεις θυμίζει «μεταλλικό» χρώμα, με μάλλον αραιό τρίχωμα στο σώμα και ασθενή γυρεοφόρα σκευή (scopa) στις οπίσθιες κνήμες. Τα περισσότερα είδη φέρουν κάποια κίτρινα μέρη, συνηθέστερα περιοριζόμενα στο πρόσωπο, αλλά όχι σπάνια εκτεινόμενα και στο σώμα. Συχνά συγχέονται με είδη υμενόπτερων της οικογένειας αλικτίδες (Halictidae), εξαιτίας του μικρού μεγέθους τους, του μεταλλικού χρώματος και ομοιοτήτων στη νεύρωση των πτερύγων. Ωστόσο μπορούν εύκολα να ξεχωρίσουν από τις αλικτίδες από τα στοματικά τους μέρη (μακριά γλωσσίδα) και τις πίσω πτέρυγες.«Small carpenter bees, Ceratina spp.», Featured Creatures, University of Florida IFAS, έκδ. EENY-101, αναθεώρ. Ιούνιος 2014

Στο μεσογειακό είδος Ceratina nigrolabiata, τα αρσενικά σε κάποιες περιπτώσεις το άνοιγμα της φωλιάς ενός θηλυκού με το οποίο ελπίζουν να ζευγαρώσουν σε μέλλοντα χρόνο, ενώ συχνά δεν είναι οι πατέρες των αβγών ή των προνυμφών μέσα στη φωλιά αυτή. Αυτό είναι το πρώτο είδος της οικογένειας μελισσίδες στο οποίο η φύλαξη της φωλιάς από αρσενικά έχει καταταχθεί ως μορφή διαγονεϊκής φροντίδας, ωστόσο αρσενικά που φρουρούν φωλιές και ζευγαρώνουν με τα εκεί θηλυκά έχουν καταγραφεί και σε άλλα γένη (π.χ. στο Macrotera portalis).

Από την άλλη, υπάρχουν λίγα είδη κερατίνας που αποτελούν εξαίρεση ανάμεσα σε όλες τις μελισσίδες ως προς το ότι εμφανίζουν παρθενογένεση, δηλαδή αναπαράγονται χωρίς τη συμμετοχή αρσενικών.

Είδη
Σήμερα γίνονται ευρύτερα αποδεκτά περισσότερα από 370 είδη στο γένος Ceratina, κατατασσόμενα σε 23 διαφορετικά υπογένη.DiscoverLife Ceratina Τα είδη αυτά είναι τα εξής:

 Ceratina acantha, Provancher, 1895
 Ceratina accusator, Cockerell, 1919
 Ceratina acuta, Friese, 1896
 Ceratina aeneiceps, Friese, 1917
 Ceratina aenescens, Friese, 1917
 Ceratina aereola, Vachal, 1903
 Ceratina aetana, Shiokawa, 2006
 Ceratina ahngeri, Kokujev, 1905
 Ceratina albopicta, Cockerell, 1937
 Ceratina albosticta, Cockerell, 1931
 Ceratina alexandrae, Baker, 2002
 Ceratina aliceae, Cockerell, 1937
 Ceratina allodapoides, Strand, 1912
 Ceratina aloes, Cockerell, 1932
 Ceratina angulata, Roig-Alsina, 2013
 Ceratina apacheorum, Daly, 1973
 Ceratina apatela, Engel, 2018
 Ceratina arabiae (Daly, 1983)
 Ceratina arizonensis, Cockerell, 1898
 Ceratina armata, Smith, 1854
 Ceratina aspera, Schrottky, 1902
 Ceratina asunciana, Strand, 1910
 Ceratina asuncionis, Strand, 1910
 Ceratina atopura, Cockerell, 1937
 Ceratina atra, Friese, 1917
 Ceratina atrata, H. S. Smith, 1907
 Ceratina augochloroides, Ducke, 1911
 Ceratina auriviridis, H. S. Smith, 1907
 Ceratina australensis (Perkins, 1912)
 Ceratina azteca, Cresson, 1878
 Ceratina azurea, Benoist, 1955
 Ceratina ballotae, Eardley & Daly, 2007
 Ceratina barbarae, Eardley & Daly, 2007
 Ceratina basaltica, Flórez-Gómez et al., 2022
 Ceratina beata, Cameron, 1897
 Ceratina belizensis, Baker, 1907
 Ceratina belliata, Shiokawa, 2008
 Ceratina benguetensis, Cockerell, 1916
 Ceratina bhawani, Bingham, 1908
 Ceratina bicolorata, Smith, 1879
 Ceratina bicuneata, Cockerell, 1918
 Ceratina bifida, Friese, 1900
 Ceratina biguttulata (Moure, 1941)
 Ceratina bilobata, Cockerell, 1937
 Ceratina binghami, Cockerell, 1908
 Ceratina bispinosa, Handlirsch, 1889
 Ceratina boninensis, Yasumatsu, 1955
 Ceratina braunsi, Eardley & Daly, 2007
 Ceratina braunsiana, Friese, 1905
 Ceratina breviceps, Michener, 1954
 Ceratina bryanti, Cockerell, 1919
 Ceratina buscki, Cockerell, 1919
 Ceratina calcarata, Robertson, 1900
 Ceratina callosa (Fabricius, 1794)
 Ceratina canaliculata, Roig-Alsina, 2016
 Ceratina canarensis, Cockerell, 1919
 Ceratina capitosa, Smith, 1879
 Ceratina carinifrons, Baker, 2002
 Ceratina catamarcensis, Schrottky, 1907
 Ceratina caveata, Roig-Alsina, 2013
 Ceratina cavifrons, Shiokawa, 2006
 Ceratina chalcea, Spinola, 1841
 Ceratina chalcites, Germar, 1839
 Ceratina chalybea, Chevrier, 1872
 Ceratina chiangmaiensis, Warrit et al., 2012
 Ceratina chinensis (Wu, 1963)
 Ceratina chloris (Fabricius, 1804)
 Ceratina christellae, Terzo, 1998
 Ceratina chrysocephala, Cockerell, 1912
 Ceratina chrysomalla, Gerstäcker, 1869
 Ceratina citrinifrons, Cockerell, 1937
 Ceratina citriphila, Cockerell, 1935
 Ceratina cladura, Cockerell, 1919
 Ceratina claripennis, Friese, 1917
 Ceratina cobaltina, Cresson, 1878
 Ceratina cockerelli, H. S. Smith, 1907
 Ceratina cognata, Smith, 1879
 Ceratina collusor, Cockerell, 1919
 Ceratina combinata, Friese, 1910
 Ceratina compacta, Smith, 1879
 Ceratina congoensis, Meunier, 1890
 Ceratina coptica, Baker, 2002
 Ceratina corinna, Nurse, 1904
 Ceratina correntina, Schrottky, 1907
 Ceratina cosmiocephala, Cameron, 1908
 Ceratina crassiceps, Friese, 1925
 Ceratina crewi, Cockerell, 1903
 Ceratina cucurbitina (Rossi, 1792)
 Ceratina cupreiventris, Smith, 1879
 Ceratina cuprifrons, Strand, 1910
 Ceratina currani, Schwarz, 1934
 Ceratina cyanea (Kirby, 1802)
 Ceratina cyanicollis, Schrottky, 1902
 Ceratina cyaniventris, Cresson, 1865
 Ceratina cyanura, Cockerell, 1918
 Ceratina cypriaca, Mavromoustakis, 1954
 Ceratina dallatorreana, Friese, 1896
 Ceratina dalyi, Terzo, 1998
 Ceratina daressalamica, Strand, 1912
 Ceratina darwini, Friese, 1910
 Ceratina demotica, Baker, 2002
 Ceratina denesi, Terzo, 1998
 Ceratina dentipes, Friese, 1914
 Ceratina dentiventris, Gerstäcker, 1869
 Ceratina diligens, Smith, 1879
 Ceratina diloloensis, Cockerell, 1932
 Ceratina dimidiata, Friese, 1910
 Ceratina diodonta, H. S. Smith, 1907
 Ceratina duckei, Friese, 1910
 Ceratina dupla, Say, 1837
 Ceratina egeria, Nurse, 1904
 Ceratina electron, Cockerell, 1937
 Ceratina elisabethae, Cockerell, 1937
 Ceratina emeiensis, Wu, 2000
 Ceratina ericia, Vachal, 1903
 Ceratina esakii, Yasumatsu & Hirashima, 1969
 Ceratina excavata, Cockerell, 1937
 Ceratina eximia, Smith, 1862
 Ceratina fastigiata, Fox, 1896
 Ceratina ferghanica, Morawitz, 1875
 Ceratina fimbriata, Roig-Alsina, 2013
 Ceratina fioreseana, Oliveira, 2020
 Ceratina flavipes, Smith, 1879
 Ceratina flavolateralis, Cockerell, 1916
 Ceratina flavopicta, Smith, 1858
 Ceratina floridana, Mitchell, 1962
 Ceratina foveifera, Strand, 1912
 Ceratina fuliginosa, Cockerell, 1916
 Ceratina fulvitarsis, Friese, 1925
 Ceratina fulvofasciata, Ducke, 1908
 Ceratina fumipennis, Friese, 1917
 Ceratina glossata, Michener, 1954
 Ceratina gnoma, Eardley & Daly, 2007
 Ceratina gomphrenae, Schrottky, 1909
 Ceratina gossypii, Schrottky, 1907
 Ceratina grandis, Shiokawa, 2015
 Ceratina gravidula, Gerstäcker, 1869
 Ceratina guarnacciana, Genaro, 1998
 Ceratina guineae, Strand, 1912
 Ceratina gurkhana, Shiokawa, 2008
 Ceratina hakkarica, Kocourek, 1998
 Ceratina haladai, Terzo & Rasmont, 2004
 Ceratina hexae, Eardley & Daly, 2007
 Ceratina hieratica, Baker, 2002
 Ceratina hieroglyphica, Smith, 1854
 Ceratina himalayana, Shiokawa, 2008
 Ceratina huberi, Friese, 1910
 Ceratina humilior, Cockerell, 1916
 Ceratina hurdi, Daly, 1973
 Ceratina ignara, Cresson, 1878
 Ceratina immaculata, Friese, 1910
 Ceratina incertula, Cockerell, 1937
 Ceratina incognita, Bingham, 1898
 Ceratina indica (Hirashima, 1969)
 Ceratina indigovirens, Flórez-Gómez et al., 2022
 Ceratina inermis, Friese, 1905
 Ceratina interrupta, Alfken, 1926
 Ceratina itzarum, Cockerell, 1931
 Ceratina iwatai, Yasumatsu, 1936
 Ceratina jacobsoni, van der Vecht, 1952
 Ceratina japonica, Cockerell, 1911
 Ceratina jejuensis, S. Lee, 2005
 Ceratina kankauensis, Strand, 1913
 Ceratina kopili, Flórez-Gómez et al., 2022
 Ceratina kosemponis, Strand, 1913
 Ceratina kraussi, Michener, 1954
 Ceratina labrosa, Friese, 1905
 Ceratina laevifrons, Morawitz, 1895
 Ceratina laeviuscula, Wu, 1963
 Ceratina langenburgiae, Strand, 1912
 Ceratina langi, Cockerell, 1934
 Ceratina latisetis, Roig-Alsina, 2013
 Ceratina lativentris, Friese, 1905
 Ceratina lehmanni, Friese, 1910
 Ceratina lepida, Smith, 1879
 Ceratina liberica, Cockerell, 1937
 Ceratina lieftincki, van der Vecht, 1952
 Ceratina liliputana, Cockerell, 1932
 Ceratina lineola, Vachal, 1903
 Ceratina litoraria, van der Vecht, 1952
 Ceratina loa, Strand, 1912
 Ceratina loewi, Gerstäcker, 1869
 Ceratina longiceps, Smith, 1879
 Ceratina loquata, Nurse, 1902
 Ceratina lucidula, Smith, 1854
 Ceratina lucifera, Cockerell, 1934
 Ceratina ludwigsi, Strand, 1914
 Ceratina lunata, Friese, 1905
 Ceratina maai, Shiokawa & Hirashima, 1982
 Ceratina macondiana, Flórez-Gómez & Griswold, 2020
 Ceratina maculifrons, Smith, 1854
 Ceratina madecassa, Friese, 1900
 Ceratina maghrebensis, Daly, 1983
 Ceratina malindiae (Daly, 1988)
 Ceratina mandibularis, Friese, 1896
 Ceratina manni, Cockerell, 1912
 Ceratina marginata, Baker, 1907
 Ceratina mariannensis, Yasumatsu, 1939
 Ceratina mauritanica, Lepeletier, 1841
 Ceratina megastigmata, Yasumatsu & Hirashima, 1969
 Ceratina melanochroa (Moure, 1941)
 Ceratina melanoptera, Cockerell, 1924
 Ceratina mendozina, Roig-Alsina, 2016
 Ceratina metaria, Cockerell, 1920
 Ceratina mexicana, Cresson, 1878
 Ceratina micheneri, Daly, 1973
 Ceratina mikmaqi, Rehan & Sheffield, 2011
 Ceratina minima, Friese, 1909
 Ceratina minuta, Friese, 1905
 Ceratina mocsaryi, Friese, 1896
 Ceratina moderata, Cameron, 1897
 Ceratina moerenhouti, Vachal, 1903
 Ceratina monstrata, Sung & Shiokawa, 2012
 Ceratina montana, Holmberg, 1886
 Ceratina morawitzi, Sickmann, 1894
 Ceratina moricei, Friese, 1899
 Ceratina morrensis, Strand, 1910
 Ceratina muelleri, Friese, 1910
 Ceratina muscatella, Nurse, 1902
 Ceratina namibensis, Eardley & Daly, 2007
 Ceratina nanula, Cockerell, 1897
 Ceratina nasalis, Friese, 1905
 Ceratina nasiinsignita, Strand, 1912
 Ceratina nativitatis, Cockerell, 1937
 Ceratina nautlana, Cockerell, 1897
 Ceratina neocallosa, Daly, 1983
 Ceratina neomexicana, Cockerell, 1901
 Ceratina nigra, Handlirsch, 1889
 Ceratina nigriceps, Friese, 1905
 Ceratina nigrita, Ashmead, 1900
 Ceratina nigritula, Michener, 1954
 Ceratina nigroaenea, Gerstäcker, 1869
 Ceratina nigrolabiata, Friese, 1896
 Ceratina nigrolateralis, Cockerell, 1916
 Ceratina nilotica, Cockerell, 1937
 Ceratina nitidella, Cockerell, 1937
 Ceratina nitidifrons, Roig-Alsina,  2016
 Ceratina nyassensis, Strand, 1912
 Ceratina obtusicauda, Cockerell, 1919
 Ceratina okinawana, Matsumura & Uchida, 1926
 Ceratina opaca, Friese, 1905
 Ceratina opipara, Shiokawa, 2015
 Ceratina oxalidis, Schrottky, 1907
 Ceratina pacifica, H. S. Smith, 1907
 Ceratina pacis, Cockerell, 1937
 Ceratina palauensis, Yasumatsu, 1939
 Ceratina papuana, van der Vecht, 1952
 Ceratina paraguayensis, Schrottky, 1907
 Ceratina parvula, Smith, 1854
 Ceratina paulyi (Daly, 1988)
 Ceratina pembana, Cockerell, 1935
 Ceratina penicillata, Friese, 1905
 Ceratina penicilligera, Strand, 1912
 Ceratina perforatrix, Smith, 1879
 Ceratina perpolita, Cockerell, 1937
 Ceratina personata, Friese, 1905
 Ceratina picta, Smith, 1854
 Ceratina pictifrons, Smith, 1861
 Ceratina piracicabana, Schrottky, 1911
 Ceratina placida, Smith, 1862
 Ceratina polita, Friese, 1902
 Ceratina politifrons, Cockerell, 1937
 Ceratina politula, Shiokawa, 2006
 Ceratina popovi, Wu, 1963
 Ceratina propinqua, Cameron, 1897
 Ceratina psaenythia, Engel, 2018
 Ceratina pubescens, Smith, 1879
 Ceratina pulchripes, Shiokawa, 2002
 Ceratina punctaticeps, Van der Vecht, 1953
 Ceratina punctigena, Cockerell, 1916
 Ceratina punctiventris, Friese, 1910
 Ceratina punctulata, Spinola, 1841
 Ceratina pusilla, Roig-Alsina, 2016
 Ceratina quadripunctata, Wu, 2000
 Ceratina quinquemaculata, Cockerell, 1912
 Ceratina raquelitae, Flórez-Gómez & Ayala, 2022
 Ceratina rasmonti, Terzo, 1998
 Ceratina rectangulifera, Schwarz & Michener, 1954
 Ceratina regalis, Cockerell, 1912
 Ceratina rehanae, Flórez-Gómez & Ayala, 2022
 Ceratina rhodura, Cockerell, 1937
 Ceratina richardsoniae, Schrottky, 1909
 Ceratina ridleyi, Cockerell, 1910
 Ceratina roseoviridis, Cockerell, 1937
 Ceratina rossi (Daly, 1988)
 Ceratina rothschildiana, Vachal, 1909
 Ceratina rotundiceps, Smith, 1879
 Ceratina rufigastra, Cockerell, 1937
 Ceratina rufipes, Smith, 1879
 Ceratina rugifrons, Smith, 1879
 Ceratina rugosissima, Cockerell, 1932
 Ceratina rukaina, Sung & Shiokawa, 2012
 Ceratina rupestris, Holmberg, 1884
 Ceratina ruwenzorica, Cockerell, 1937
 Ceratina sakagamii, Terzo, 1998
 Ceratina sakagamina, Shiokawa, 2015
 Ceratina samburuensis, Cockerell, 1910
 Ceratina sapphira, Flórez-Gómez & Ayala, 2022
 Ceratina satoi, Yasumatsu, 1936
 Ceratina saundersi, Daly, 1983
 Ceratina sauteri, Strand, 1913
 Ceratina schwarzi, Kocourek, 1998
 Ceratina schwarziana, Terzo, 1998
 Ceratina sclerops, Schrottky, 1907
 Ceratina sculpturata, Smith, 1858
 Ceratina seikii, Sung & Shiokawa, 2012
 Ceratina senegalensis, Strand, 1912
 Ceratina sequoiae, Michener, 1936
 Ceratina sericea, Friese, 1910
 Ceratina shinnersi, Daly, 1973
 Ceratina silvicola, Shiokawa, 2015
 Ceratina simillima, Smith, 1854
 Ceratina smaragdula (Fabricius, 1787)
 Ceratina spectata, Shiokawa, 2015
 Ceratina speculifrons, Cockerell, 1920
 Ceratina speculina, Cockerell, 1937
 Ceratina spilota, Cockerell, 1932
 Ceratina spinipes, Shiokawa, 2009
 Ceratina splendida, Shiokawa, 2008
 Ceratina stilbonota, Moure, 1941
 Ceratina strenua, Smith, 1879
 Ceratina stuckenbergi, Eardley & Daly, 2007
 Ceratina subcarinata, Roig-Alsina, 2013
 Ceratina subquadrata, Smith, 1854
 Ceratina subscintilla, Cockerell, 1937
 Ceratina sutepensis, Cockerell, 1929
 Ceratina tabescens, Cockerell, 1912
 Ceratina taborae, Strand, 1912
 Ceratina takasagona, Shiokawa & Hirashima, 1982
 Ceratina takeshii, Shiokawa, 2008
 Ceratina tanganyicensis, Strand, 1911
 Ceratina tanoi, Shiokawa, 2010
 Ceratina tantilla (Moure, 1941)
 Ceratina tarsata, Morawitz, 1872
 Ceratina tawangensis, Ghosh, Jobiraj, Subramanian, 2023
 Ceratina tejonensis, Cresson, 1864
 Ceratina tenkeana, Cockerell, 1937
 Ceratina tepetlana, Flórez-Gómez et al., 2022
 Ceratina teunisseni, Terzo & Rasmont, 1997
 Ceratina texana, Daly, 1973
 Ceratina tibialis, Morawitz, 1895
 Ceratina timberlakei, Daly, 1973
 Ceratina titusi, Cockerell, 1903
 Ceratina triangulifera, Cockerell, 1914
 Ceratina tricolor, Michener, 1954
 Ceratina trimaculata, Friese, 1917
 Ceratina tropica, Crawford, 1910
 Ceratina truncata, Friese, 1905
 Ceratina tucumana, Roig-Alsina, 2013
 Ceratina turgida (Moure, 1941)
 Ceratina umbricosta, Roig-Alsina, 2013
 Ceratina unicolor, Friese, 1911
 Ceratina unimaculata, Smith, 1879
 Ceratina velthuisi, Terzo & Rasmont, 2001
 Ceratina verhoeffi, Terzo & Rasmont, 1997
 Ceratina vernoniae, Schrottky, 1920
 Ceratina virescens, Friese, 1910
 Ceratina viridicincta, Cockerell, 1931
 Ceratina viridifrons, Cockerell, 1934
 Ceratina viridis, Guérin-Méneville, 1844
 Ceratina volitans, Schrottky, 1907
 Ceratina wagneri, Friese, 1910
 Ceratina waini (Shiokawa & Sakagami, 1969)
 Ceratina warnckei, Terzo, 1998
 Ceratina whiteheadi, Eardley & Daly, 2007
 Ceratina xanthocera (Moure, 1941)
 Ceratina xanthostoma, Cockerell, 1912
 Ceratina yamanei, Sung & Shiokawa, 2012
 Ceratina yasumatsui, Hirashima, 1971
 Ceratina yonagunensis, Shiokawa, 2011
 Ceratina yucatanica, Cockerell, 1931
 Ceratina zandeni, Terzo, 1998
 Ceratina zeteki, Cockerell, 1934
 Ceratina zwakhalsi, Terzo & Rasmont, 1997

Από απολιθώματα έχει επιπροσθέτως ταυτοποιηθεί και ένα εξαφανισμένο σήμερα είδος κερατίνας, το †Ceratina disrupta (Cockerell 1906), που πρέπει να έζησε πριν από το πολύ 37 εκατομμύρια έτη.

 Παραπομπές 

Κερατινα