Σερβική εξέγερση του 1848-1849

Η Σερβική εξέγερση του 1848-1849, γνωστή επίσης ως Σερβική επανάσταση του 1848-1849 και Κίνημα του Σερβικού Λαού του 1848-49, έγινε στη Βοϊβοντίνα της Σερβίας και ήταν μέρος των επαναστάσεων του 1848 στην Αυστριακή Αυτοκρατορία.  Κατά τη διάρκεια της Ουγγρικής Επανάστασης, οι Ούγγροι επέτυχαν σημαντικές στρατιωτικές επιτυχίες, αλλά ηττήθηκαν μετά από τη ρωσική παρέμβαση. Οι Σέρβοι διεξήγαγαν σκληρές μάχες εναντίον των Ούγγρων για αυτονομία ή συγχώνευση με τη βοήθεια εθελοντών από το Πριγκιπάτο της Σερβίας. Το αποτέλεσμα της εξέγερσης ήταν η ίδρυση της Σερβικής Βοϊβοντίνα (τότε Βοεβοδάτο της Σερβίας και Βανάτο του Τεμεσβάρ), μια ειδική αυτόνομη περιοχή υπό το Αυστριακό στέμμα. Ωστόσο, το Βοεβοδάτο απέτυχε να ικανοποιήσει ορισμένες προσδοκίες που είχαν εκφράσει οι Σέρβοι πατριώτες στη Συνέλευση του Μαΐου (1848). Οι Σέρβοι δεν αποτελούσαν την απόλυτη πλειοψηφία του πληθυσμού, ενώ η διοίκηση ήταν σε μεγάλο βαθμό στα χέρια των Γερμανών αξιωματούχων και αξιωματικών. Το Βοεβοδάτο καταργήθηκε το 1860, ωστόσο, ορισμένα δικαιώματα διατηρήθηκαν από την Σερβική κοινότητα. Το Σερβικό Πατριαρχείο ανανεώθηκε, ενώ η εξέγερση είχε αυξήσει την εθνική συνείδηση του σερβικού λαού βόρεια της Σάββα και του Δούναβη στον αγώνα για την ελευθερία.

 Υπόβαθρο 
Οι αυταρχικές μέθοδοι του καγκελάριου Μέττερνιχ έκαναν την Αυστριακή Αυτοκρατορία ένα αστυνομοκρατούμενο  κράτος. Καταπίεζε συστηματικά κάθε κίνηση ανοιχτής σκέψης που θα υπονόμευε με κάποιο τρόπο την καθεστηκυία τάξη. Ο Μέττερνιχ ήταν συντηρητικός από τη φύση του και εκ πεποιθήσεως. Η Αυστριακή Αυτοκρατορία, που αποτελούνταν από διάφορες εθνικότητες, ήταν ένα υπόλειμμα της παλιάς πολιτικής συνύπαρξης και δυσκολεύτηκε να προσαρμοστεί στη νέα εποχή. Τον 16ο αιώνα υπήρχαν ακόμη διάφορα μικρά έθνη και κράτη που συνδέονταν με την Αυστρία, τα οποία σταμάτησαν την ευρύτερη κοινότητα να αντισταθεί  με επιτυχία στην οθωμανική απειλή. Ωστόσο, μετά την καταστολή των Οθωμανών οι ανάγκες ενός κεντρικού κράτους εξαφανίστηκαν. Στη θέση του, με την αφύπνιση της εθνικής συνείδησης από τις αρχές του 19ου αιώνα, η αυστριακή κοινωνία  φιλοδοξούσε όλο και πιο πολύ να εισέλθει στο πλαίσιο των εθνικών κρατών. Οι Ιταλοί, μέχρι τότε διασκορπισμένοι, άρχισαν να εργάζονται για την εθνική τους ενοποίηση. Και στα δύο έθνη η υλοποίηση αυτών των σχεδίων μπορούσε να επιτευχθεί μόνο εις βάρος των εδαφών της Αυστριακής Αυτοκρατορίας και του κύρους της δυναστείας των Αψβούργων. Ακόμη και τότε, στα μέσα του 19ου αιώνα, υπήρχαν πολλές ανησυχίες στη Βιέννη ότι ένα ελεύθερο Σερβικό κράτος στα Βαλκάνια θα μπορούσε να γίνει ένα ελκυστικό σημείο για τους υπόδουλους Νότιους Σλάβους. Όλη η κίνηση για την ενίσχυση των αμοιβαίων Σλαβικών δεσμών, που ονομάστηκε πανσλαβισμός, θεωρήθηκε με μεγάλη υποψία ως καθαρή πολιτική δράση υπό την ηγεσία της Ρωσίας και με την άποψη ότι τελικά θα την εξυπηρετούσε. Η εθνικιστική δραστηριότητα των Ούγγρων, πολύ ζωντανή και παρορμητική στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα, σταδιακά έλαβε το χαρακτήρα ενός εθνικού αγώνα για την πλήρη ανεξαρτησία από τη Βιέννη. Υπήρχαν διαμάχες από όλες τις πλευρές. Ο Μέττερνιχ το γνώριζε αυτό και ως το μοναδικό του μέσο για τη διατήρηση του κράτους, έλαβε αυστηρά μέτρα κατά των  επαναστατών. Δεν κατάφερε να βασιστεί στο μέρος του πληθυσμού που ειλικρινά αναζητούσε αλλαγή στο σύστημα, αλλά που δεν είχε ακόμη βγει από το πλαίσιο της κρατικής ένωσης. 

Όταν, τον Φεβρουάριο του 1848, ξέσπασε η επανάσταση στο Παρίσι, η οποία κατέστρεψε την μοναρχία και οδήγησε στη διακήρυξη της δημοκρατίας στη Γαλλία, κλονίστηκε από τα θεμέλια και κατέρρευσε το αυστριακό οικοδόμημα. Εξεγέρσεις ξέσπασαν παντού. Οι Γερμανοί πατριώτες συγκεντρώθηκαν στη Φρανκφούρτη σε ένα πανγερμανικό κοινοβούλιο, το οποίο εξέφρασε σαφώς την επιθυμία του για την ενοποίηση της Γερμανίας, αλλά όχι υπό την ηγεσία της Αυστρίας. Ως απάντηση, ακολούθησε η σύνοδος  όλων των Σλάβων στην Πράγα, στην οποία συμμετείχαν αρκετοί Σέρβοι. Ταυτόχρονα με αυτές τις πολιτικές εκδηλώσεις, άρχισαν μάχες στους δρόμους. Ο Μέττερνιχ χρειαζόταν να θυσιαστεί, αλλά δεν ηρεμούσαν τα πνεύματα, ειδικά εκεί όπου το κίνημα πήρε όχι μόνο το χαρακτήρα του αγώνα για συνταγματικές ελευθερίες, αλλά και για την εθνική απελευθέρωση. 

 Προανάκρουσμα 
Οι Ούγγροι έγιναν οι πιο επικίνδυνοι στην Αυστρία, με επικεφαλής έναν ρήτορα με ιδιαίτερο τεμπεραμέντο, τον Λάγιος Κόσουτ. Στο εθνικισμό τους, οι Ούγγροι δεν είχαν ποτέ αρκετά μέτρα. Στην περιοχή του Στέμματος του Αγίου Στεφάνου ήταν μια μειονότητα σε σχέση με τις άλλες εθνικότητες, ωστόσο, το κράτος τους εκπροσωπήθηκε και ηγήθηκε μόνο από αυτούς. Φοβούμενοι ότι θα έχαναν αυτή την κυριαρχία ή θα έπρεπε να την μοιραστούν, άρχισαν προσπάθειες με κάθε μέσο για να διατηρήσουν έναν ουγγρικό χαρακτήρα στο κράτος. Σε αυτή την προσπάθεια ήταν αναγκαίο να έρθουν σε σύγκρουση με άλλες εθνικότητες, κυρίως με τους Σέρβους και τους Κροάτες. Οι Σέρβοι είχαν τα προνόμιά τους με ένα είδος θρησκευτικής αυτονομίας, την οποία οι Ουγγρικοί είχαν παραβλέψει εδώ και καιρό και η οποία κινδύνευε να καταργηθεί κάποια μέρα. Οι Κροάτες είχαν επίσης διατηρήσει τα ιστορικά τους δικαιώματα και ιδιαίτερα τη γλώσσα τους, η χρήση της οποίας περιορίστηκε από την οργάνωση των Ούγγρων. Η κυβέρνηση της Βενετίας είχε χρησιμοποιήσει συχνά τους Σέρβους και τους Κροάτες, των οποίων η μαχητικότητα ήταν γνωστή, ως μέσο για να περιορίσει τις επιθυμίες της Ουγγαρίας. Αυτό δημιούργησε ακόμη μεγαλύτερο χάσμα μεταξύ τους και των Ούγγρων, επειδή μαζί με την αντίθεση από τους Ουγγρούς, ήρθε σε μια στιγμή απόλυτης δυσπιστίας.

Όταν ήρθε η είδηση των ταραχών στο Παρίσι και μετά εκείνων στη Βιέννη, και όταν έγινε σαφές τι σκόπευαν να επιδιώξουν οι Ούγγροι, οι Σέρβοι και οι Κροάτες άμεσα εξεγέρθηκαν. Το Ζάγκρεμπ είχε γίνει πολύ ενεργό υπό την ηγεσία του συνταγματάρχη Μπαν Γιόσιπ Γέλατσιτς, ο οποίος σχεδόν από την αρχή έδωσε στο κίνημά του έναν πολεμικό χαρακτήρα, αλλά ταυτόχρονα έδειχνε εύνοια προς τη δυναστεία των Αψβούργων. Οι στρατιώτες του ήταν το καλύτερο μέρος του αυστριακού στρατού, και ήταν εκείνη την εποχή πιο πιστοί στην αυστριακή μοναρχία από πολλά γερμανικά συντάγματα. Με αυτό το πνεύμα, της πίστης και της άψογης εκτέλεσης του καθήκοντος, οι στρατιώτες των συνόρων (Σέρβοι και Κροάτες) συμπεριφέρονταν για αιώνες. Ένα δημοφιλές τραγούδι ανέφερε ότι: Όταν ο Άγιος Αυτοκράτορας επιθυμεί, ο στρατιώτης των συνόρων (ο ακρίτας) πηδά στο θάνατο!

Ως μέρος των Επαναστάσεων του 1848, οι Σέρβοι υπό την Αυστροουγγαρία απαιτούσαν αυτό που είχαν τον προηγούμενο αιώνα: αναγνώριση της Σερβικής ως επίσημης γλώσσας, ισότητα της Ορθόδοξης Εκκλησίας όπως γινόταν με τους Καθολικούς, και ετήσιες εκκλησιαστικές συνόδους.  Έκαναν συναντήσεις στο Σρέμσκι Κάρλοβτσι και το Νόβι Σαντ.

 Συνέλευση Μαΐου 
δεξιά|μικρογραφία|280x280εσ|Συνέλευση Μαΐου, από τον Πάβλε Σίμιτς (1818-1876).
δεξιά|μικρογραφία|280x280εσ|Ο Σέρβος πατριάρχης Γιόσιφ Ράτζατσιτς ευλογεί τον στρατό της Σερβικής Βοϊβοντίνα το 1848.
Πολλοί χιλιάδες Σέρβοι συναντήθηκαν στη συνέλευση του Μάη στο Σρέμσκι Κάρλοβτσι στην 1 Μαΐου 1848. Οι αντιπρόσωποι επέλεξαν τον Σούπλικατς ως βοιβόδα, τον πολιτικό και στρατιωτικό διοικητή. Ο Γιόσιφ Ράτζατσιτς εκλέχθηκε πατριάρχης των Σέρβων. Οι Σέρβοι ζήτησαν ένα έθνος κράτος, που αποτελούνταν από το Βανάτο, το Μπάτσκα, το Μπαράνια και ένα μέρος του Σρεμ, γνωστή  η περιοχή συλλογικά ως Βοϊβοντίνα.

 Εξέγερση 
Κατά τη διάρκεια των επαναστάσεων, υπήρξαν πολλές μάχες στη Βοϊβοντίνα, τον Ιούνιο, ουγγρικές και σέρβικες στρατιωτικές δυνάμεις άρχισαν να πολεμούν.  Ο στρατηγός Στρατιμίροβιτς, επικεφαλής της κύριας επιτροπής, στις 10 Μαΐου, κάλεσε τον πρίγκιπα Αλεξάντερ να ζητήσει βοήθεια και ζήτησε από τον Στέφαν Κνίτσανιν, έναν επίτροπο, να παρέμβει. Ο Κνίτσανιν εκλέχθηκε στρατιωτικός διοικητής. Τον Ιούνιο και τον Ιούλιο, ένα μεγάλο κύμα εθελοντών από το Πριγκιπάτο εισήλθε στην Βοϊβοντίνα, και ο Κνίτσανιν έφτασε στις 25 Ιουλίου. Ο νέος αυτοκράτορας Φραγκίσκος Ιωσήφ Α΄ ενέκρινε τους διορισμούς του Σούπλικατς και του Ράτζατσιτς. Ο Σούπλικατς έγινε ο ανώτατος στρατιωτικός διοικητής των Σερβικών εθνικών στρατευμάτων στις 6 Οκτωβρίου.

 Μάχες 

 Μάχη του Πάντσεβο (2 Ιανουαρίου 1849), Σερβική νίκη
 Μάχη του Βρσατς (Ιανουάριο 1849), Σερβική νίκη
 Μάχη του Σόμπορ (1849), Ουγγρική νίκη
 Μάχη του Σίριγκ (1849), Ουγγρική νίκη
 Μάχη του Χόργκος (1849), Ουγγρική νίκη
 Μάχη του Σρβομπράν (3 Απριλίου 1849), Ουγγρική νίκη
 Μάχες για τη Σάικασκα (1849) 
 Μοσόριν και Βίλοβο (12 Απριλίου), Σερβική νίκη
 Κατς και Μπούντισαφ (6 Μαΐου), Σερβική νίκη
 Βίλοβο, Τίτελ και Μοσόριν (22-26 Μαΐου), Σερβική νίκη
 Βίλοβο και Μοσόριν (1 Μαΐου), Σερβική νίκη
 Βομβαρδισμός του Νόβι Σαντ (12 Ιουνίου) 

 Παραπομπές 

 Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση 

















 Popović, Radomir J. "Аврам Петронијевић и српски покрет у Војводини 1848-1849. године." Историјски часопис 57 (2008): 237-252.




Κατηγορία:Στρατιωτική ιστορία της Σερβίας
Κατηγορία:Εξεγέρσεις του 19ου αιώνα