Αλισματώδη

Τα αλισματώδη (επιστημονική-λατινική ονομασία Alismatales) είναι τάξη αγγειόσπερμων φυτών, που περιλαμβάνει περίπου 4.500 είδη κυρίως υδρόβιων ή τροπικών φυτών. Ορισμένα φύονται στο γλυκό νερό, ενώ άλλα στο θαλάσσιο. Το πλέον σημαντικό από οικονομικής απόψεως είδος φυτού στην τάξη αυτή είναι ίσως η κολοκασία η εδώδιμος, Colocasia esculenta, της οποίας τρώγεται ο βολβοκόνδυλος και πιστεύεται ότι αποτελεί ένα από τα πρώτα φυτά που καλλιεργήθηκαν ποτέ.

Περιγραφή
Τα αλισματώδη περιλαμβάνουν πόες, κυρίως υδρόφιλες ή υδρόβιες. Εκτός από την οικογένεια αμαρυλλιδοειδή, είναι τα μοναδικά μονοκοτυλήδονα φυτά που έχουν πράσινα έμβρυα. Επίσης περιλαμβάνουν τα μοναδικά θαλάσσια αγγειόσπερμα φυτά που περνούν όλη τη ζωή τους εντελώς βυθισμένα κάτω από το νερό (θαλάσσια φανερόγαμα). Τα άνθη τους είναι συνήθως διατεταγμένα σε ταξιανθίες, ενώ οι ώριμοι σπόροι δεν διαθέτουν ενδοσπέρμιο.

Τόσο στα θαλάσσια όσο και στα άλλα υδρόβια είδη αλισματωδών, υπάρχουν ορισμένα με αρσενικά άνθη που αποσπώνται από το φυτό τους και επιπλέουν στην επιφάνεια του νερού. Από εκεί μπορούν να επικονιάσουν θηλυκά που φθάνουν μέχρι την επιφάνεια χάρη στους μακριούς μίσχους τους. Σε άλλα είδη η επικονίαση γίνεται υποβρυχίως, όπου η γύρη μπορεί να σχηματίζει μακριές αλυσίδες κόκκων, αυξάνοντας την πιθανότητα επιτυχίας. Στα περισσότερα υδρόβια είδη, τα φυτά αρχίζουν την ανάπτυξή τους τελείως βυθισμένα κάτω από το νερό και αργότερα τα άνθη τους είτε επιπλέουν στην επιφάνεια, είτε βρίσκονται πάνω από αυτή. Τα φύλλα μπορεί να βρίσκονται κάτω ή πάνω από την επιφάνεια, ή να επιπλέουν σε αυτή.

Ταξινομική
Στα αλισματώδη αποδίδονται σήμερα 14 οικογένειες και περίπου 165 γένη, που συναντώνται σε όλες τις ηπείρους της Γης εκτός από την Ανταρκτική. φυλογενετικώς, είναι «μονοκοτυλήδονα βάσεως», που απέκλιναν ενωρίς στην εξέλιξη των μονοκοτυλήδονων από τα λειριώδη, τα ασπαραγώδη και από την άλλη από τα φυτά της υφομοταξίας κομμελινίδες. Συγγενεύουν περισσότερο με τη νέα τάξη ακορώδη.

 Παλαιά ταξινομικά σχήματα 
Το σύστημα Cronquist (1981) τοποθετεί τα αλισματώδη στην υφομοταξία Alismatidae, στην ομοταξία λειριόψιδα (= μονοκοτυλήδονα) και δέχεται στα αλισματώδη μόνο τρεις οικογένειες, τις εξής:

 Αλισματοειδή (Alismataceae)
 Βουτομοειδή (Butomaceae)
 Λιμνοχαριτοειδή (Limnocharitaceae)
Η υφομοταξία Alismatidae κατά Cronquist αντιστοιχούσε σε μεγάλο βαθμό με την τάξη Alismatales όπως ορίζεται από το APG, μείον την οικογένεια Araceae.

Το σύστημα Dahlgren τοποθετεί τα αλισματώδη στην υπέρταξη Alismatanae και στην υφομοταξία λειριίδες (= μονοκοτυλήδονα) των μανολιόψιδων (= αγγειόσπερμα), με τις εξής οικογένειες:

 Αλισματοειδή
 Απονογειτονοειδή (Aponogetonaceae)
 Βουτομοειδή
 Υδροχαριτοειδή (Hydrocharitaceae)
 Λιμνοχαριτοειδή

Στην ταξινόμηση του Tahktajan (1997) η τάξη αλισματώδη περιλαμβάνει μόνο τις οικογένειες αλισματοειδή και λιμνοχαριτοειδή, καθιστάμενη έτσι ισοδύναμη με τα αλισματοειδή όπως αναθεωρήθηκαν στο APG-III. Οι άλλες οικογένειες που περιλαμβάνονται σήμερα στα αλισματώδη κατανέμονται κατά Tahktajan σε 10 πρόσθετες τάξεις, οι εννέα από τις οποίες εντάσσονται στην υφομοταξία Alismatidae και η δέκατη, τα αρώδη (Arales), στην υφομοταξία Aridae.

 Ομάδα Φυλογένειας των Αγγειόσπερμων 
Τα ταξινομικά σχήματα της Ομάδας Φυλογένειας των Αγγειόσπερμων APG του 1998 και APG II (2003) εντάσσουν τα αλισματώδη στα μονοκοτυλήδονα. Η μεγαλύτερη διαφορά από τα προγενέστερα συστήματα είναι η ενσωμάτωση της μεγάλης οικογένειας Araceae (αροειδή). Με αυτή, η τάξη μεγάλωσε πολύ σε αριθμό ειδών, καθώς τα αροειδή έχουν περίπου εκατό γένη με περισσότερα απο δύο χιλιάδες είδη. Οι υπόλοιπες οικογένειες έχουν όλες μαζί μόνο πεντακόσια είδη περίπου, πολλά εκ των οποίων ενταγμένα σε πολύ μικρές οικογένειες.

Το σύστημα APG III (2009) διαφέρει μόνο στο ότι τα λιμνοχαριτοειδή είναι ενοποιημένα με τα αλισματοειδή.

Στο σύστημα APG IV (2016) αποφασίσθηκε ότι υπάρχουν αρκετά δεδομένα ώστε να «προαχθεί» το γένος Maundia ως η δική του μονοτυπική οικογένεια Maundiaceae. Κατόπιν αυτού, οι οικογένειες των αλισματωδών στο APG IV είναι οι εξής 14:

 Αλισματοειδή (Alismataceae), που περιλαμβάνει τα πρώην Limnocharitaceae
 Απονογειτονοειδή (Aponogetonaceae), περιλαμβάνει μόνο το γένος απονογείτων
 Αροειδή (Araceae)
 Βουτομοειδή (Butomaceae), περιλαμβάνει μόνο 1 γένος
 Κυμοδοκεοειδή (Cymodoceaceae)
 Υδροχαριτοειδή (Hydrocharitaceae)
 Γιουνκαγινοειδή (Juncaginaceae)
 Μωντιοειδή (Maundiaceae)
 Ποσειδωνιοειδή (Posidoniaceae), περιλαμβάνει μόνο το γένος ποσειδωνία
 Ποταμογειτονοειδή (Potamogetonaceae)
 Ρουππιοειδή (Ruppiaceae), περιλαμβάνει μόνο το γένος ρουππία
 Σεουχτσεροειδή (Scheuchzeriaceae), περιλαμβάνει μόνο το γένος σεουχτσερία
 Τοφηλδιοειδή (Tofieldiaceae)
 Ζωστηροειδή (Zosteraceae), περιλαμβάνει μόνο 2 γένη

Παραπομπές

Βιβλιογραφία

 B.C.J. du Mortier: Analyse des Familles de Plantes avec l'indication des principaux genres qui s'y rattachent, τύποις J. Casterman, Tournay 1829
 W.S. Judd, C.S. Campbell, E.A. Kellogg, P.F. Stevens, M.J. Donoghue: Plant Systematics: A Phylogenetic Approach, 2η έκδοση, Sinauer Associates, Sunderland Μασαχουσέτης 2002, ISBN 0-87893-403-0



 , στο 



 Εξωτερικοί σύνδεσμοι