Ο Μέγας Αλέξανδρος (ταινία, 1956)

Ο Μέγας Αλέξανδρος (αγγλ.: Alexander the Great) είναι Αμερικανική επική ιστορική δραματική ταινία χλαμύδας σε CinemaScope και Technicolor του 1956 που αναφέρεται στη ζωή του Μακεδόνα στρατηλάτη και βασιλιά Μεγάλου Αλεξάνδρου σε σενάριο, παραγωγή και  σκηνοθεσία του Ρόμπερτ Ρόσσεν. Γυρισμένη στην Ισπανία, κυκλοφόρησε από την United Artists και πρωταγωνιστεί ο Ρίτσαρντ Μπάρτον στο ρόλο του Μεγάλου Αλεξάνδρου μαζί με ένα μεγάλο καστ. Ο Ιταλός συνθέτης Μάριο Νασιμπένε συνέβαλε στην μουσική σύνθεση της ταινίας.

 Πλοκή 
Ο Έλληνας ρήτορας Δημοσθένης της Αθήνας υποστηρίζει τον πόλεμο για να αντισταθεί στον βασιλιά Φίλιππο Β' της Μακεδονίας και στην σχεδιαζόμενη εισβολή και κατάληψη όλων των πόλεων-κρατών της Ελλάδας.

Ενώ ο Φίλιππος Β' ηγείται μιας εκστρατείας για να καταλάβει την Όλυνθο, πληροφορείται ότι η σύζυγός του Ολυμπιάδα του γέννησε έναν γιο που, που όπως ισχυρίζεται η ίδια, είναι ένας θεός που γεννήθηκε από θεό. Ο Φίλιππος είναι θυμωμένος γιατί υποψιάζεται ότι η Ολυμπιάδα έχει διαπράξει μοιχεία και ότι δεν ήταν από τον Θεό. Ωστόσο, ο στρατηγός Παρμένιος συμβουλεύει τον βασιλιά να αφήσει τον Αλέξανδρο να μεγαλώσει και να τον διαδεχθεί.

Καθώς μεγαλώνει, ο Αλέξανδρος λαμβάνει διδασκαλία ιστορίας, μαθηματικών, λογικής και άλλων μαθημάτων από τον Αριστοτέλη στη Μίεζα. Ο Αλέξανδρος είναι πρόθυμος να κυβερνήσει και λέει στον δάσκαλό του ότι όπως ο Αχιλλέας θα προτιμούσε να έχει μια μικρή ζωή με δόξα παρά μια μακριά ζωή στην αφάνεια. Στη συνέχεια, ο Φίλιππος αποφασίζει να στείλει τον Αλέξανδρο στην πρωτεύουσα της Μακεδονίας, την Πέλλα, ως αντιβασιλέα για να κυβερνήσει την πόλη ενώ ο Φίλιππος λείπει για πολέμους. Αυτό γίνεται για να αποτραπεί η Ολυμπιάδα να διαδώσει φήμες για τον θάνατο του συζύγου της. Ο Αλέξανδρος χρησιμοποιεί αυτή την ευκαιρία για να κυβερνήσει μόνος του - και δεν γίνεται πιόνι ούτε της μητέρας του ούτε του πατέρα του. Αργότερα ο Αλέξανδρος ενώνεται με τον Φίλιππο και πηγαίνουν μαζί σε εκστρατείες κατακτήσεων εναντίον πόλεων όπως η Αθήνα στη μάχη της Χαιρώνειας το 338 π.Χ. Μετά τη νίκη της μάχης, ο Αλέξανδρος απαιτεί να μην φέρει ποτέ καμία ελληνική πόλη-κράτος όπλα εναντίον της Πέλλας και να προμηθεύσει άνδρες, όπλα και πλοία για τον πόλεμο κατά της Περσίας.

Ο Φίλιππος χωρίζει την Ολυμπιάδα, κατηγορώντας την για «απιστία», και παντρεύεται την ανιψιά του Άτταλου Ευρυδίκη, κάνοντάς την έτσι τη νέα βασίλισσα. Αυτή η κίνηση δημιουργεί ένα χάσμα μεταξύ του Αλέξανδρου και του πατέρα του, όχι μόνο επειδή η μητέρα του Αλέξανδρου έχει αποκηρυχτεί, αλλά και επειδή η διαδοχή του κρέμεται από λεπτή ισορροπία, καθώς ορισμένοι άνδρες στην αυλή του Φιλίππου δεν τον βλέπουν με καλή πρόθεση.

Αφού ο Φίλιππος και η αυλή του κοροϊδεύουν τον Παυσανία, πιστό φίλο του Αλέξανδρου, για τη μεγάλη του αφοσίωση στον Αλέξανδρο, ο Παυσανίας, με την υπονοούμενη ενθάρρυνση της Ολυμπιάδας, δολοφονεί τον Φίλιππο, οπότε ο Αλέξανδρος σκοτώνει τον Παυσανία. Η Ευρυδίκη αυτοκτονεί, ή  δολοφονείται της από την Ολυμπιάδα να μοιάζει με αυτοκτονία. Στη συνέχεια η Ολυμπιάδα ρίχνει στη φωτιά τον γιο της Ευρυδίκης από τον Φίλιππο, τον Κάρανο. Σε αυτή τη συγκυρία, ο Αλέξανδρος διεκδικεί την πίστη όλων των Μακεδόνων και παίρνει τους τίτλους του πατέρα του. Λέει στους Μακεδόνες ότι η Συνθήκη της Κορίνθου εξακολουθεί να ισχύει. Ο Μέμνων εξορίζεται επειδή δεν υποσχέθηκε την πίστη του στον Αλέξανδρο.
Ο Αλέξανδρος ξεκινά την αποστολή του για να κατακτήσει ολόκληρη την Ασία. Ο Μέμνων, που βρίσκεται τώρα στην αυλή του Δαρείου Γ', τον συμβουλεύει να υποχωρήσει στρατηγικά και να επιτεθεί στον Αλέξανδρο όταν τελειώσουν οι προμήθειες του. Ωστόσο, οι άρχοντες της Περσίας υποτιμούν τον «νεαρό» Αλέξανδρο και αποφασίζουν να τον πολεμήσουν στην Μάχη του Γρανικού ποταμού .

Μετά τη νίκη στον Γρανικό, ο Αλέξανδρος πηγαίνει στη Φρυγία και λύνει την πρόκληση του Γόρδιου δεσμού που έδεσε ο βασιλιάς Γορδίας κόβοντάς τον με το σπαθί του.

Πριν από τη μάχη στη Βαβυλώνα, ο Αλέξανδρος δηλώνει ότι η σεληνιακή έκλειψη που κάποιοι από τους άνδρες του νόμιζαν ότι ήταν κακός οιωνός σημαίνει ότι το περσικό φεγγάρι θα εκλείψει από τον Μακεδονικό Ήλιο με το οποίο συμφωνεί ο Αρίστανδρος ο μάντης. Αφού νικήθηκε, ο Δαρείος Γ' καταφεύγει στις Πύλες της Κασπίας για να φτιάξει έναν νέο στρατό, αλλά οι απογοητευμένοι διοικητές του τον σκοτώνουν. Στη διαθήκη του, ο Δαρείος λέει στον Αλέξανδρο, Πάρε την κόρη μου, την Ρωξάνη, για γυναίκα σου για να γίνουν οι κόσμοι μας ένας. Τότε ο Αλέξανδρος διατάζει τους Πέρσες άρχοντες να καρφωθούν σε πασσάλους για προδοσία του βασιλιά τους.

Σε ένα μεθυσμένο γλέντι στη Βαβυλώνα, ο Αλέξανδρος δηλώνει: Είμαι ο γιος του Θεού Δία και ο κόσμος είναι το κτήμα μου...Θα βαδίσουμε μέχρι το τέλος του κόσμου. Στην Αθήνα ακούγεται η είδηση ότι ο Αλέξανδρος βρίσκεται στην Ινδία και την κατακτά, οπότε ο Αισχίνης διακηρύσσει: Πέρασε τους θεούς.

Ο Αλέξανδρος παίρνει στα σοβαρά την ιδιότητά του, ωστόσο η αλαζονεία και η παράνοιά του αυξάνονται σε ασταθείς διαστάσεις, με τις κατακτήσεις του τολμηρού νεαρού ηγέτη να τελειώνουν αφού σκοτώνει τον στενό του φίλο, τον Κλείτο, με το δόρυ του μετά από μια διαφωνία. Θλιμμένος και ταπεινωμένος, ο Αλέξανδρος επιστρέφει στη Βαβυλώνα από την Ινδία, χάνοντας πολλούς από τους άντρες του στη πορεία. Παντρεύεται τη Ρωξάνη στα Σούσα, αλλά αρρωσταίνει αμέσως μετά και ζητά να ρίξουν την σορό του στον Ευφράτη ποταμό για να εξαφανιστεί, έτσι ώστε οι άνθρωποι να νομίζουν ότι το σώμα του πήγε πίσω στους θεούς. Όταν ρωτήθηκε στο νεκροκρέβατό του σε ποιον θα αφήσει την αυτοκρατορία του, ο Αλέξανδρος ψιθυρίζει: Στον πιο δυνατό.

 Διανομή ρόλων 
Ρίτσαρντ Μπάρτον - Αλέξανδρος ο Μέγας
Φρέντρικ Μαρτς - Φίλιππος Β΄ της Μακεδονίας
Μπάρι Τζόουνς - Αριστοτέλης
Κλερ Μπλουμ - Βαρσίνη
Στάνλεϊ Μπέικερ - Άτταλος
Χάρι Άντριους - Δαρείος Γ΄ της Περσίας
Ντανιέλ Νταριέ - Ολυμπιάδα 
Πίτερ Κάσινγκ - Μέμνων

 Παραγωγή 
Ο Τσάρλτον Ίστον έλαβε πρόταση για τον ρόλο του Αλέξανδρου, αλλά τον απέρριψε, δηλώνοντας Ο Αλέξανδρος είναι ο πιο εύκολος τύπος ταινίας που μπορείς να κάνεις άσχημα. Ο Ρίτσαρντ Μπάρτον είχε προσπαθήσει προηγουμένως να παίξει τον Ηφαιστίωνα στο Adventure Story του Τέρενς Ράττιγκαν, αλλά απολύθηκε.  Αργότερα υποδύθηκε τον Μάρκο Αντώνιο στο ιστορικό έπος Κλεοπάτρα .  Ο Μπάρι Τζόουνς αρχικά αρνήθηκε τον ρόλο του Αριστοτέλη τέσσερις φορές, αλλά δέχτηκε την πέμπτη φορά αφού πρότεινε τον δικό του μισθό.

Ο Ρόμπερτ Ρόσσεν ξεκίνησε να εργάζεται για την ταινία το 1952. Η ταινία γυρίστηκε στην Ισπανία για 110 ημέρες από τον Φεβρουάριο έως τον Ιούλιο του 1955,   χρησιμοποιώντας Technicolor και CinemaScope.  Ο Ρόσσεν σκέφτηκε να χρησιμοποιήσει το VistaVision και χρησιμοποίησε Βρετανούς ηθοποιούς για δοκιμαστικά πλάνα.  Η ταινία γυρίστηκε στα Sevilla Studio στη Μαδρίτη. Το El Molar χρησιμοποιήθηκε για να απεικονίσει την Πέλλα, το El Vellón χρησιμοποιήθηκε για την Περσέπολη και την Αθήνα και οι μάχες του Αλέξανδρου γυρίστηκαν στο ισπανικό Μαρόκο. Η σκηνή που απεικονίζει τη Μάχη της Χαιρώνειας και τη Μάχη των Γαυγαμήλων γυρίστηκε χρησιμοποιώντας τη Sierra de Guadarrama  ενώ η Μάχη του Γρανικού γυρίστηκε στον ποταμό Τζαράμα.  Συνολικά η ταινία κόστισε 4 εκατομμύρια δολάρια. 

Τα σκηνικά σχεδίασε ο André Andrejew και τα κοστούμια σχεδίασε ο David Ffolkes. Για την ταινία κατασκευάστηκαν 11.000 κοστούμια και μια σκηνή μάχης που είχε 6.500 δόρατα, 4.000 ασπίδες, 430 άλογα και 42 άρματα.   Τα κοστούμια του Μπάρτον κόστισαν 87.500 δολάρια. Επίσης 5.000 κομπάρσοι χρησιμοποιήθηκαν για την ταινία και 1.000 άλογα ιππικού που δανείστηκαν από τον ισπανικό στρατό. Το soundtrack της ταινίας έγινε στη Ρώμη.

Ο πρίγκιπας Πέτρος της Ελλάδας και της Δανίας υπηρέτησε ως ιστορικός σύμβουλος για την ταινία.   Η ταινία έχει πολλαπλές ιστορικές ανακρίβειες. Η χρήση του σίγμα στους τίτλους έναρξης του δημιουργεί τον Alsxander the Grsat και τα ονόματα των τοποθεσιών στους χάρτες της ταινίας είναι στα λατινικά. Η πανοπλία του Αλέξανδρου είναι εμπνευσμένη από μεταγενέστερη ρωμαϊκή πανοπλία.  Ο Αλέξανδρος απεικονίζεται επίσης ως αποκλειστικά ετεροφυλόφιλος.  Ο Μέμνων απεικονίστηκε ως Αθηναίος και όχι ως Ρόδιος και η Ρωξάνη ως κόρη του Δαρείου και όχι ως του Οξυάρτη. Ο ιστορικός Ρόμπιν Λέιν Φοξ, ο οποίος εργάστηκε για τον Αλέξανδρο του Όλιβερ Στόουν, άσκησε κριτική στην ταινία.

 Κυκλοφορία 
Ο Ντέιβιντ Μπάλαρντ, που είχε ύψος επτά πόδια και επτά ίντσες, ντύθηκε Αλέξανδρος για να διαφημίσει την ταινία. Η United Artists ξόδεψε 1 εκατομμύριο δολάρια για τη διαφήμιση της ταινίας, με 251.000 δολάρια να δαπανώνται σε διαφημίσεις σε περιοδικά και εφημερίδες. Στο περιοδικό Life βγήκαν 13 σελίδες για να διαφημιστεί η ταινία και εκδόθηκε μια προσαρμογή κόμικ.    

Η United Artists επιδίωκε ένα box office 20 εκατομμυρίων δολαρίων και χρειάστηκαν 7 εκατομμύρια δολάρια για να ξεπεράσει το ισοζύγιο.   Ο Μέγας Αλέξανδρος αντικατέστησε το Carousel ως την ταινία με τις υψηλότερες εισπράξεις στους κινηματογράφους για μια εβδομάδα τον Απρίλιο του 1956, πριν πέσει στη δεύτερη θέση πίσω από το Carousel την επόμενη εβδομάδα.  Η ταινία κέρδισε 2,5 εκατομμύρια δολάρια μέχρι το τέλος του 1956, καθιστώντας την την 32η ταινία με τις υψηλότερες εισπράξεις εκείνης της χρονιάς. 

Η National Legion of Decency ανέφερε ότι η ταινία ήταν ηθικά απαράδεκτη για τη γενική προστασία. 

 Υποδοχή 
 Κριτικές 
Ο AH Weiler των New York Times έγραψε ότι παρά τη διάρκεια της ταινίας οι στιγμές της πλήξης είναι σπάνιες και ότι οι σκηνές μάχης κάνουν ένα πολύχρωμο και βροντερό σόου. Προσθέτοντας: Ως Αλέξανδρος, ο Ρίτσαρντ Μπάρτον συνεισφέρει σε μια σοβαρή και παθιασμένη απεικόνιση ενός ανθρώπου που εμπνέεται αλλά εξακολουθεί να απωθεί από τον πατέρα του. Ο Γουίλαμ Μπρόγκντον του περιοδικού Variety έγραψε ότι η ταινία είχε κάποιες μακριές, βαρετές τεντώσεις αλλά ο Ρόσσεν φτάνει σε ύψη που γεμίζουν την οθόνη με τις μάχες του, παρεμποδίζοντας την αναμορφική αναλογία 2,55-1 στα ίδια της τα άκρα με πολεμική σκηνή. Στη κριτική του για την πρεμιέρα του Λος Άντζελες, ο Έντγουιν Σάλμπερτ δήλωσε: Το αρχικό κοινό είχε την ευκαιρία να δει μερικές πολύ δυνατές ατομικές ερμηνείες από τους Μπάρτον, Μαρτς και άλλους και να παρακολουθήσει μερικές συντριπτικά μεγάλες και θεαματικές μάχες και σκηνές πλήθους. Ωστόσο, ως ένα κομμάτι αφήγησης, ιστορικής ή άλλης ιστορίας, που περιστρέφεται κυρίως γύρω από τον χαρακτήρα του τίτλου ως μεγάλος κατακτητής για την Ελλάδα, η ταινία φαινόταν να τρέχει σε μια ντουζίνα διαφορετικές κατευθύνσεις σχεδόν σε κάθε στάδιο.

Ο Ρίτσαρντ Κόε της Washington Post έγραψε ότι είναι, για μια ταινία, τόσο αξιοσημείωτα πιστή στο ιστορικό γεγονός που είναι περισσότερο κρίμα που, ως ταινία, είναι τόσο βαρετή... Τέτοια είναι η δύναμη των λεπτομερών εικόνων που η επανάληψη σκηνών μάχης, αποχωρήσεων, ομιλιών και ίντριγκας γίνεται απλώς ιλιγγιωδώς άνευ νοήματος. Οι Harrison's Reports έγραψαν: Όμορφα φωτογραφημένη σε CinemaScope και Technicolor, είναι χωρίς αμφιβολία μία από τις πιο πολυτελώς τοποθετημένες ταινίες που έχουν δημιουργηθεί ποτέ, ένα υπέροχο έπος που γεμίζει τα μάτια με εύρος και μεγαλοπρέπεια που αξίζει μόνο την τιμή της εισόδου. Ο Τζον ΜακΚάρτεν του New Yorker έγραψε ότι αν και η ταινία έχει πολλά ενδιαφέροντα καλλιστεία, δεν προσφέρει αρκετό δράμα για να κρατήσει την προσοχή του καθενός σε όλη της τη διάρκεια — θέμα δυόμιση ωρών. Πάρα πολύ εκείνος ο χρόνος αναλώνεται στη λεπτομέρεια της δυστυχισμένης νεολαίας του Μακεδόνα βασιλιά.  Το Monthly Film Bulletin έγραψε, Η πεποίθηση εξαφανίζεται σημαντικά εδώ από την άρνηση του Ρόσσεν, παρά τις προφανώς σοβαρές προθέσεις, να παρουσιάσει τον χαρακτήρα με όρους πολύ πιο πειστικούς από αυτούς της ιστορίας των κόμικς... αλλά το γενικά πεζό στυλ και η προσέγγιση της παραγωγής μειώνουν τελικά τον Μέγα Αλέξανδρο σε ένα καλοπροαίρετο ιστορικό τζαμπορέ, παρατεταμένο και κατά διαστήματα αρκετά απολαυστικό.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Κατηγορία:Ταινίες που έγιναν κόμικς
Κατηγορία:Ταινίες τοποθετημένες στην Αρχαία Ελλάδα
Κατηγορία:Ταινίες τοποθετημένες στην Ελλάδα
Κατηγορία:Ταινίες παραγωγής United Artists
Κατηγορία:Ταινίες γυρισμένες στη Μαδρίτη
Κατηγορία:Ταινίες σε σκηνοθεσία Ρόμπερτ Ρόσσεν
Κατηγορία:Αμερικανικές πολεμικές δραματικές ταινίες
Κατηγορία:Αμερικανικές επικές ταινίες
Κατηγορία:Ταινίες του 1956
Κατηγορία:Αγγλόφωνες ταινίες
Κατηγορία:Αμερικανικές ταινίες της δεκαετίας 1950