Κλασική αρχιτεκτονική

Η κλασική αρχιτεκτονική συνήθως υποδηλώνει αρχιτεκτονική η οποία προέρχεται λίγο πολύ συνειδητά από τις αρχές της ελληνικής και ρωμαϊκής αρχιτεκτονικής της κλασικής αρχαιότητας, ή μερικές φορές πιο συγκεκριμένα, από τα έργα του Ρωμαίου αρχιτέκτονα Βιτρούβιου. Διαφορετικά ύφη (στυλ) κλασικής αρχιτεκτονικής υπάρχουν αναμφισβήτητα από την Καρολίγγεια Αναγέννηση,  και κυρίως από την Ιταλική Αναγέννηση. Αν και τα κλασικά ύφη αρχιτεκτονικής μπορεί να διαφέρουν πολύ, γενικά μπορούμε να πούμε ότι βασίζονται σε ένα κοινό «λεξιλόγιο» διακοσμητικών και εποικοδομητικών στοιχείων.  Σε μεγάλο μέρος του δυτικού κόσμου, διαφορετικά κλασικά αρχιτεκτονικά ύφη έχουν κυριαρχήσει στην ιστορία της αρχιτεκτονικής από την Αναγέννηση μέχρι τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Η κλασική αρχιτεκτονική συνεχίζει να εμπνέει πολλούς αρχιτέκτονες.

Ο όρος κλασική αρχιτεκτονική ισχύει επίσης για κάθε τρόπο αρχιτεκτονικής που έχει εξελιχθεί σε μια εξαιρετικά εκλεπτυσμένη κατάσταση, όπως η κλασική κινεζική αρχιτεκτονική ή η κλασική αρχιτεκτονική των Μάγια. Μπορεί επίσης να αναφέρεται σε οποιαδήποτε αρχιτεκτονική που χρησιμοποιεί κλασική αισθητική φιλοσοφία. Ο όρος μπορεί να χρησιμοποιηθεί διαφορετικά από την «παραδοσιακή» ή τη «λαϊκή αρχιτεκτονική», αν και μπορεί να μοιράζεται υποκείμενα αξιώματα μαζί του.

Για σύγχρονα κτίρια που ακολουθούν τις αυθεντικές κλασικές αρχές, χρησιμοποιείται μερικές φορές ο όρος Νέα Κλασική αρχιτεκτονική.

Ιστορία
Προέλευση

Η κλασική αρχιτεκτονική προέρχεται από την αρχιτεκτονική της αρχαίας Ελλάδας και της αρχαίας Ρώμης. Με την κατάρρευση του δυτικού τμήματος της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, οι αρχιτεκτονικές παραδόσεις της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας έπαψαν να εφαρμόζονται σε μεγάλα μέρη της δυτικής Ευρώπης. Στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, οι αρχαίοι τρόποι δόμησης έζησαν αλλά σχετικά σύντομα εξελίχθηκαν σε ένα ξεχωριστό βυζαντινό ύφος. Οι πρώτες συνειδητές προσπάθειες επαναφοράς της παρωχημένης γλώσσας της μορφής της κλασικής αρχαιότητας στη δυτική αρχιτεκτονική εντοπίζονται στην Καρολίγγεια Αναγέννηση του τέλους του 8ου και 9ου αιώνα. Η πύλη του Αβαείου Lorsch (περίπου 800 μ.Χ), στη σημερινή Γερμανία εμφανίζει έτσι ένα σύστημα εναλλασσόμενων προσαρτημένων κιόνων και τόξων που θα μπορούσε να είναι μια σχεδόν άμεση παράφραση π.χ., εκείνης του Κολοσσαίου στη Ρώμη. Η βυζαντινή αρχιτεκτονική, όπως και η ρωμανική και ακόμη και σε κάποιο βαθμό η γοτθική αρχιτεκτονική (με την οποία συχνά τίθεται η κλασική αρχιτεκτονική), μπορεί επίσης να ενσωματώσει κλασικά στοιχεία και λεπτομέρειες, αλλά δεν αντικατοπτρίζει στον ίδιο βαθμό μια συνειδητή προσπάθεια αξιοποίησης των αρχιτεκτονικών παραδόσεων της αρχαιότητας. Για παράδειγμα, δεν παρατηρούν την ιδέα μιας συστηματικής σειράς αναλογιών για στήλες. Γενικά, λοιπόν, δεν θεωρούνται κλασικοί αρχιτεκτονικοί ρυθμοί με την αυστηρή έννοια.

Ανάπτυξη
Κατά τη διάρκεια της Ιταλικής Αναγέννησης και με την κατάρρευση του Γοτθικού ρυθμού, έγιναν σημαντικές προσπάθειες από αρχιτέκτονες όπως ο Λέον Μπαττίστα Αλμπέρτι, ο Σεμπαστιάνο Σέρλιο  και ο Τζιάκομο Μπαρότσι ντα Βινιόλα για να αναβιώσουν τη γλώσσα της αρχιτεκτονικής της πρώτης και κύριας αρχαίας Ρώμης. Αυτό έγινε εν μέρει μέσω της μελέτης της αρχαίας ρωμαϊκής αρχιτεκτονικής πραγματείας De architectura από τον Βιτρούβιο, και σε κάποιο βαθμό με τη μελέτη των πραγματικών υπολειμμάτων αρχαίων ρωμαϊκών κτιρίων στην Ιταλία.  Ωστόσο, η κλασική αρχιτεκτονική της Αναγέννησης από την αρχή αντιπροσωπεύει μια εξαιρετικά συγκεκριμένη ερμηνεία των κλασικών ιδεών. Σε ένα κτίριο όπως το Οσπεντάλε ντελι Ιννοτσέντι στη Φλωρεντία από τον Φιλίππο Μπρουνελλέσκι, ένα από τα παλαιότερα αναγεννησιακά κτίρια (χτίστηκε 1419–1445), η επεξεργασία των κιόνων για παράδειγμα δεν έχει άμεσο προηγούμενο στην αρχαία ρωμαϊκή αρχιτεκτονική. Κατά τη διάρκεια αυτής της χρονικής περιόδου, η μελέτη της αρχαίας αρχιτεκτονικής εξελίχθηκε στην αρχιτεκτονική θεωρία της κλασικής αρχιτεκτονικής. κάπως υπερβολικά απλοποιημένη, ότι η κλασική αρχιτεκτονική στην ποικιλία των μορφών της ήταν έκτοτε ερμηνείες και επεξεργασίες των αρχιτεκτονικών κανόνων που τέθηκαν κατά την αρχαιότητα.

Τα περισσότερα από τα ύφη που προέρχονται από την Ευρώπη στην μετά-Αναγεννησιακή εποχή μπορούν να περιγραφούν ως κλασική αρχιτεκτονική. Αυτή η ευρεία χρήση του όρου χρησιμοποιήθηκε από τον σερ Τζον Σάμερσον στις εκπομπές του με τίτλο "Η Κλασική Γλώσσα της Αρχιτεκτονικής" (The Classical Language of Architecture) στο BBC to 1963. Ωστόσο, τα στοιχεία της κλασικής αρχιτεκτονικής έχουν εφαρμοστεί σε ριζικά διαφορετικά αρχιτεκτονικά πλαίσια από αυτά για τα οποία αναπτύχθηκαν. Για παράδειγμα, η Μπαρόκ αρχιτεκτονική ή του Ροκοκό είναι ύφη που, αν και κλασικά στη ρίζα τους, εμφανίζουν μια αρχιτεκτονική γλώσσα πολύ από μόνα τους. Κατά τη διάρκεια αυτών των περιόδων, η αρχιτεκτονική θεωρία ακόμη αναφερόταν στις κλασικές ιδέες αλλά μάλλον λιγότερο ειλικρινά από ό,τι κατά την Αναγέννηση.

Η Παλλαντιανή αρχιτεκτονική αναπτύχθηκε από το ύφος του Βενετού αρχιτέκτονα Αντρέα Παλλάντιο (1508-1580) είχε μεγάλη επιρροή πολύ μετά τον θάνατό του, κυρίως στη Βρετανία, όπου υιοθετήθηκε για πολλά από τα μεγαλύτερα κτίρια της γεωργιανής αρχιτεκτονικής του 18ου και αρχές του 19ου αιώνα.

Ως αντίδραση σε μορφές ύστερου μπαρόκ και ροκοκό, θεωρητικοί της αρχιτεκτονικής από τον (1750 μέσω) αυτού που έγινε γνωστό ως Νεοκλασικισμός προσπάθησε και πάλι συνειδητά και ένθερμα να μιμηθεί την αρχαιότητα, υποστηριζόμενο από τις πρόσφατες εξελίξεις στην κλασική αρχαιολογία και την επιθυμία για μια αρχιτεκτονική βασισμένη σε σαφείς κανόνες και ορθολογισμό. Ο Κλωντ Περώ, ο Μαρκ-Αντουάν Λοζιέ και ο Κάρλο Λόντολι ήταν από τους πρώτους θεωρητικούς του νεοκλασικισμού, ενώ ο Ετιέν-Λουί Μπουλέ, ο Κλωντ Νικολά Λουντού, ο Φρίντριχ Γκίλι και ο Τζον Σόαν ήταν από τους πιο ριζοσπαστικούς και επιδραστικούς. Ιδιαίτερα ισχυρή θέση στην αρχιτεκτονική σκηνή κατείχε η νεοκλασική αρχιτεκτονική (1750–1850).

Ωστόσο, το ανταγωνιστικό νεογοτθικό ύφος (στυλ) έγινε δημοφιλές στις αρχές του 1800, και το τελευταίο μέρος του 19ου αιώνα χαρακτηρίστηκε από μια ποικιλία στυλ, μερικά από τα οποία σχετίζονται ελαφρώς ή καθόλου με τον κλασικισμό (όπως η Αρ Νουβό) και Εκλεκτικισμό. Αν και η κλασική αρχιτεκτονική συνέχισε να παίζει σημαντικό ρόλο και για χρονικές περιόδους κυριάρχησε τουλάχιστον τοπικά στην αρχιτεκτονική σκηνή, όπως αποδεικνύεται από τον σκανδιναβικό κλασικισμό κατά τη δεκαετία του 1920, η κλασική αρχιτεκτονική στην αυστηρότερη μορφή της δεν ανέκτησε ποτέ την προηγούμενη κυριαρχία της. Με την έλευση του Μοντερνισμού στις αρχές του 20ου αιώνα, η κλασική αρχιτεκτονική αναμφισβήτητα σχεδόν έπαψε να εφαρμόζεται.

Πεδίο εφαρμογής
Όπως σημειώθηκε παραπάνω, τα κλασικά ύφη αρχιτεκτονικής κυριάρχησαν στη δυτική αρχιτεκτονική για μεγάλο χρονικό διάστημα, περίπου από την Αναγέννηση μέχρι την έλευση του Μοντερνισμού. Δηλαδή, ότι η κλασική αρχαιότητα τουλάχιστον θεωρητικά θεωρήθηκε η κύρια πηγή έμπνευσης για αρχιτεκτονικές προσπάθειες στη Δύση για μεγάλο μέρος της σύγχρονης ιστορίας. Ακόμα κι έτσι, λόγω των φιλελεύθερων, προσωπικών ή θεωρητικά διαφορετικών ερμηνειών της παλαιάς κληρονομιάς, ο κλασικισμός καλύπτει ένα ευρύ φάσμα υφών, μερικά έστω και ούτως ή άλλως διασταυρούμενα, όπως η νεοπαλλαδική αρχιτεκτονική, η οποία αντλεί έμπνευση από τα έργα της ιταλικής Αναγέννησης και του αρχιτέκτονα Αντρέα Παλλάντιο, ο οποίος ήντλησε ο ίδιος έμπνευση από την αρχαία ρωμαϊκή αρχιτεκτονική. Επιπλέον, μπορεί να υποστηριχθεί ότι τα ύφη αρχιτεκτονικής που δεν θεωρούνται τυπικά κλασικά, όπως το γοτθικό, μπορούν να περιέχουν κλασικά στοιχεία. Επομένως, είναι δύσκολο να γίνει μια απλή οριοθέτηση του εύρους της κλασικής αρχιτεκτονικής. Το περισσότερο ή λιγότερο καθοριστικό χαρακτηριστικό μπορεί να ειπωθεί ότι είναι μια αναφορά στην αρχαία ελληνική ή ρωμαϊκή αρχιτεκτονική, και στους αρχιτεκτονικούς κανόνες ή θεωρίες που προέκυψαν από αυτήν την αρχιτεκτονική.

Απολίθωση
Στη ορολογία της αρχιτεκτονικής, η λέξη απολίθωση χρησιμοποιείται συχνά όταν συζητείται η ανάπτυξη ιερών κτισμάτων όπως οι ναοί, κυρίως με αναφορά στις εξελίξεις στον ελληνικό κόσμο. Κατά την αρχαϊκή και την πρώιμη κλασική περίοδο (περίπου τον 6ο και τις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ.), οι αρχιτεκτονικές μορφές των αρχαιότερων ναών είχαν στερεοποιηθεί και ο δωρικός αναδείχθηκε ως το κυρίαρχο στοιχείο. Η πιο ευρέως αποδεκτή θεωρία στις κλασικές μελέτες είναι ότι οι αρχαιότερες κατασκευές ναών ήταν από ξύλο και οι σπουδαίες μορφές, ή στοιχεία του αρχιτεκτονικού ύφους, κωδικοποιήθηκαν και μάλλον μόνιμα από τη στιγμή που αναδύθηκε και καθιερώθηκε η Αρχαϊκή. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, σε διαφορετικές εποχές και μέρη στον ελληνικό κόσμο, η χρήση ντυμένης και στιλβωμένης πέτρας αντικατέστησε το ξύλο σε αυτούς τους πρώιμους ναούς, αλλά οι μορφές και τα σχήματα των παλαιών ξύλινων μορφών διατηρήθηκαν με σκευομορφικό τρόπο σαν να είχαν γίνει πέτρες οι ξύλινες κατασκευές, οπότε ο χρησιμοποιήθηκε ο χαρακτηρισμός «πετροποίηση» (απολίθωση)Gagarin, Michael. The Oxford encyclopedia of ancient Greece and Rome. Vol. 1. Oxford [u.a.: Oxford University Press, 2010. p. 210.  ή μερικές φορές «πετρωμένο ξυλουργείο»Watkin, David. A history of Western architecture. 4th ed. London: Laurence King, 2005. p. 25.  για αυτή τη διαδικασία.

Αυτή η προσεκτική διατήρηση της παραδοσιακής ξύλινης όψης στην πέτρινη υφή των νεότερων κτιρίων παρατηρήθηκε σχολαστικά και αυτό υποδηλώνει ότι μπορεί να υπαγορεύτηκε από τη θρησκεία και όχι από την αισθητική, αν και οι ακριβείς λόγοι έχουν πλέον χαθεί στην αρχαιότητα. Δεν έκαναν όλοι όσοι ήταν κοντά στον ελληνικό πολιτισμό αυτή τη μετάβαση. Οι Ετρούσκοι στην Ιταλία επηρεάστηκαν πολύ από την πρώτη τους περίοδο από την επαφή τους με την ελληνική κουλτούρα και θρησκεία, αλλά διατήρησαν τους ξύλινους ναούς τους (με ορισμένες εξαιρέσεις) έως ότου ο πολιτισμός τους απορροφήθηκε πλήρως από τον ρωμαϊκό κόσμο, με τον μεγάλο ξύλινο ναό του ναού του Διός του Στάτορος στη Ρώμη είναι ένα καλό παράδειγμα. Επίσης, ούτε ήταν η έλλειψη γνώσης της επεξεργασίας της πέτρας από την πλευρά τους που τους εμπόδισε να κάνουν τη μετάβαση από το ξύλο στην πέτρα.

Δείτε επίσης
 Επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου

Παραπομπές


Κατηγορία:Αρχιτεκτονική ανά περίοδο
Κατηγορία:Αρχιτεκτονική ανά αιώνα