Κολεόρρυγχα

Τα κολεόρρυγχα (επιστημονική-λατινική ονομασία Coleorrhyncha ή Peloridiomorpha), γνωστά και με την κοινή ονομασία «ζωύφια των βρύων» (αγγλ. moss bugs), είναι η μικρότερη υπόταξη των ημίπτερων εντόμων. Αντιπροσωπεύει μια αρχαία κατηγορία εντόμων που τρέφονται με βρύα, τα περισσότερα είδη της οποίας έχουν εξαφανισθεί εδώ και εκατομμύρια έτη. Παρουσιάζουν κάποιες ομοιότητες με τα ετερόπτερα, αλλά και βασικές διαφορές. Σήμερα όλα τα ζώντα κολεόρρυγχα ανήκουν σε μία μόνο οικογένεια, τις πελοριδιίδες (Peloridiidae). Το μήκος τους είναι από 2 μέχρι 5 χιλιοστόμετρα. Μερικά είδη έχουν πτέρυγες, συνήθως υποτυπώδεις, αλλά κανένα είδος δεν μπορεί να πετάξει. Ζουν σε υγρά ενδιαιτήματα με βρύα, συνδεόμενα με τη γεωγραφική κατανομή των δέντρων του γένους νοθοφάγος στην Αυστραλία, τη Νέα Ζηλανδία, τη Νέα Καληδονία και τη Νότια Αμερική, τόπους που αποτελούσαν πριν από 200 εκατομμύρια έτη τμήματα της υπερηπείρου Γκοντβάνα.

Τρεις άλλες εξαφανισμένες μεγάλες οικογένειες έχουν γίνει γενικώς παραδεκτές με βάση απολιθώματα: Οι προγονοκιμικίδες (Progonocimicidae, ανώτερη Πέρμια περίοδος έως ανώτερη Κρητιδική), οι καραβασιίδες (Karabasiidae, Ιουράσια περίοδος έως κατώτερη Κρητιδική) και οι οπλοριδιίδες (Hoploridiidae, κατώτερη Κρητιδική), με απολιθώματα να έχουν βρεθεί και στα δύο ημισφαίρια της Γης. Το αρχαιότερο γνωστό γένος των κολεόρρυγχων εντόμων είναι το περμορίδιο (Permoridium), που ζούσε από την κατώτερη Πέρμια περίοδο (Ασελιανή βαθμίδα μέχρι Σακμαριανή βαθμίδα, πριν από 290 έως 300 εκατομμύρια έτη περίπου) ατη σημερινή Γερμανία, ωστόσο φαίνεται να συγγενεύει περισσότερο με τις σημερινές πελοριδιίδες παρά με οποιαδήποτε από τις άλλες εξαφανισμένες οικογένειες (από αρκετούς το περμορίδιο κατατάσσεται στη δική του ξεχωριστή εξαφανισμένη οικογένεια, τις «περμοριδιίδες»). Παλαιότερα τα κολεόρρυγχα εντάσσονταν στα «ομόπτερα» έντομα, αλλά με βάση μελέτες των μορφολογικών ομοιοτήτων τους και της μοριακής φυλογενετικής (ανάλυση του DNA), θεωρούνται πλέον «αδελφή ομάδα» των ετερόπτερων.

Η εξαφανισμένη οικογένεια προγονοκιμικίδες θεωρήθηκε παλαιότερα ως κλάδος πρωτόγονων ετερόπτερων Πρωτότυπο στη γερμανική γλώσσα του Waldemar Kramer: Die Stammesgeschichte der Insekten, Φραγκφούρτη 1969, αλλά με βάση τη μορφολογία των απολιθωμάτων ο Σοβιετικός παλαιοεντομολόγος Γιούρι Αλεξάντροβιτς Ποπόφ (Юрий Александрович Попов, 1936-2016) τις θεώρησε προγονική υπο-ομάδα των κολεόρρυγχων και αυτή η θέση ακολουθήθηκε από τους μεταγενέστερους εντομολόγους.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία