Αμόκ (νουβέλα)

Αμόκ (γερμανικός τίτλος: Amok) είναι νουβέλα του Αυστριακού συγγραφέα Στέφαν Τσβάιχ που εκδόθηκε το 1922. Όπως πολλά άλλα έργα του Τσβάιχ, που ενδιαφέρονταν και επηρεάστηκε από το έργο του Σίγκμουντ Φρόιντ, το έργο έχει ισχυρό ψυχολογικό υπόβαθρο: η ιστορία αναφέρεται σε μια ακραία εμμονή που οδηγεί τον ήρωα να θυσιάσει την επαγγελματική και ιδιωτική του ζωή και τελικά να αυτοκτονήσει.

Ο τίτλος της νουβέλας προέρχεται από τον όρο αμόκ - ήταν ακόμη ελάχιστα γνωστός τότε - ένα κοινωνιοπαθητικό σύνδρομο που συνδέεται με τους πολιτισμούς της Μαλαισίας και της Ινδονησίας και περιγράφει μια κατάσταση έξαρσης κατά την οποία το άτομο που έχει πληγεί επιτίθεται στον υποτιθέμενο εχθρό με τυφλή οργή και προσπαθεί να τον σκοτώσει, καθώς και οποιονδήποτε άλλον στο δρόμο του, αδιακρίτως, χωρίς να λαμβάνει υπόψη κανέναν κίνδυνο. Ο όρος αμόκ έχει πλέον υποστεί περαιτέρω έρευνα και έχει αλλάξει νόημα.

 Υπόθεση 
Στην ιστορία-πλαίσιο, ο ανώνυμος αφηγητής πρώτου προσώπου ταξιδεύει από την Ινδία στην Ευρώπη με το υπερωκεάνιο Ωκεανία το 1912. Ένα βράδυ, κατά τη διάρκεια μιας βόλτας στο κατάστρωμα, συναντά έναν άντρα που, ταραγμένος και φοβισμένος, αποφεύγει οποιαδήποτε κοινωνική συναναστροφή στο πλοίο. Το επόμενο βράδυ ο αφηγητής τον συναντά ξανά. Αν και αρχικά φοβισμένος, ο άντρας αρχίζει σύντομα να εμπιστεύεται τον αφηγητή και του διηγείται την ιστορία του - την πραγματική πλοκή της νουβέλας.

Γιατρός από τη Λειψία, επτά χρόνια νωρίτερα είχε υπεξαιρέσει χρήματα στο νοσοκομείο που εργαζόταν και αναγκάστηκε να φύγει για την Ινδονησία, τότε υπό ολλανδική αποικιακή διοίκηση, για να εργαστεί ως γιατρός σε μια μικρή και απομακρυσμένη πόλη. Μετά από λίγο καιρό, η μοναξιά άρχισε να τον καταθλίβει όλο και περισσότερο και περιμένει να τελειώσει το συμβόλαιό του, ώστε να επιστρέψει στην Ευρώπη. Μια μέρα, μια λευκή γυναίκα, «η πρώτη λευκή γυναίκα εδώ και χρόνια», εμφανίζεται απροσδόκητα και τον συναρπάζει με την αγέρωχη και απόμακρη στάση της – σε πλήρη αντίθεση με τις υποτακτικές ντόπιες γυναίκες. Κατά τη διάρκεια της συνομιλίας τους γίνεται σαφές ότι η γυναίκα, μια Αγγλίδα σύζυγος Ολλανδού εμπόρου, έχει έρθει να τον δει για μια διακριτική άμβλωση, για την οποία είναι διατεθειμένη να πληρώσει ένα μεγάλο χρηματικό ποσό εάν στη συνέχεια ο γιατρός φύγει από την Ινδονησία. Όμως αυτός, απροσδόκητα συνεπαρμένος από ένα ξαφνικό πάθος, απαιτεί από τη γυναίκα να περάσει μια νύχτα μαζί της αντί για χρήματα, οπότε αυτή φεύγει αγανακτισμένη.

Η εμμονή του γιατρού γίνεται ακόμη πιο δυνατή: σαν παράφρονας μανιακός, ταξιδεύει στη διπλανή πόλη και ακολουθεί τη γυναίκα στο σπίτι της. Την ξαναβλέπει το βράδυ σε ένα χορό, τρομάζοντάς την και απομακρύνοντάς την ακόμη πιο πολύ. Της γράφει ένα μπερδεμένο γράμμα συγχώρεσης που τελειώνει με απειλή αυτοκτονίας. Του απαντά μόνο με τις λέξεις: «Πολύ αργά» και μια γραμμή που ζητά από τον γιατρό να περιμένει για να δει αν τον χρειάζεται, κάτι που του προκαλεί πανικό. Μόνο όταν τον καλούν αργότερα, το ιστορικό γίνεται σαφές στον γιατρό:
μικρογραφία|Μισοκαμμένο αντίτυπο του έργου, καθώς τα βιβλία του Τσβάιχ ήταν στον κατάλογο με  τις λεγόμενες «μαύρες λίστες» που προώθησαν οι εθνικοσοσιαλιστές το 1933 με βιβλία που έπρεπε να καούν.
Δεδομένου ότι δεν ήθελε σε καμία περίπτωση να δημοσιοποιηθεί η εγκυμοσύνη της πριν επιστρέψει ο σύζυγός της, απευθύνθηκε σε μια ντόπια γυναίκα. Η επέμβαση απέτυχε και η γυναίκα πεθαίνει με αγωνία. Μέσα στη θανατηφόρα αγωνία της, καλεί τον γιατρό και τον κάνει να της υποσχεθεί ότι θα κάνει τα πάντα, ώστε ούτε ο σύζυγός της ούτε κανείς άλλος να μάθει την πραγματική αιτία του θανάτου της. Από εκεί και πέρα, ο γιατρός έχει την εμμονή να εκπληρώσει την τελευταία επιθυμία της γυναίκας. Πείθει τον υπεύθυνο ιατρό να εκδώσει ψεύτικο πιστοποιητικό θανάτου και όταν ο σύζυγος μεταφέρει τη σωρό στην Ευρώπη με το Ωκεανία, ο γιατρός επίσης φεύγει από την Ινδονησία στο ίδιο πλοίο - θυσιάζοντας την καριέρα και τη σύνταξή του. Θέλει να αποτρέψει με κάθε κόστος περαιτέρω έρευνες για την αιτία του θανάτου της.

Όταν ο πρωτοπρόσωπος αφηγητής προσφέρεται να βοηθήσει τον γιατρό, εκείνος απορρίπτει την προσφορά, εξαφανίζεται και δεν εμφανίζεται ξανά από τότε. Μόνο όταν φτάνουν στη Νάπολη, ο αφηγητής μαθαίνει από τις τοπικές εφημερίδες για ένα μυστηριώδες ατύχημα που συνέβη κατά την εκφόρτωση του πλοίου τη νύχτα: όταν ξεφόρτωναν το μολύβδινο φέρετρο με τα λείψανα της γυναίκας, κάποιος ρίχτηκε πάνω στο φέρετρο που ήταν στερεωμένο σε σχοινιά και το παρέσυρε στον πάτο της θάλασσας χωρίς να είναι δυνατόν να ανασυρθεί. Η ταυτόχρονη είδηση ότι στο λιμάνι εκβράστηκε το πτώμα ενός 40χρονου άνδρα δεν συνδέθηκε με το ατύχημα.

 Διασκευές 
Η νουβέλα έχει διασκευαστεί 5 φορές σε κινηματογραφική ταινία, η πρώτη το 1927 και η τελευταία το 1993 με πρωταγωνιστές τον Άντζεϊ Σεβέριν και τη Φανί Αρντάν.

 Μετάφραση στα ελληνικά 
Μερικές από τις μεταφράσεις στα ελληνικά:
 Αμόκ, μτφ. Κωστής Μεραναίος, εκδ. Αστέρι, 1980 
 Αμόκ, μτφ: Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Άγρα, 2014 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Έργα του Στέφαν Τσβάιχ