Φιλελευθερισμός στην Πολωνία

Ο φιλελευθερισμός στην Πολωνία είναι αξιοσημείωτη ιδεολογία στη χώρα εδώ και εκατοντάδες χρόνια. Ο πολωνικός φιλελευθερισμός δίνει έμφαση στη διατήρηση της δημοκρατίας και στην αντίθεση στον αυταρχισμό. Ο φιλελευθερισμός αναπτύχθηκε για πρώτη φορά στην Πολωνία ως απάντηση στην Πολωνο-Λιθουανική μοναρχία και συνέχισε να αναπτύσσεται ως απάντηση στους διαμελισμούς της Πολωνίας κατά τον 19ο αιώνα και στην κομμουνιστική κυριαρχία τον 20ο αιώνα. Η Πολωνία είναι επίσημα φιλελεύθερη δημοκρατία από το 1989, αν και το καθεστώς της αμφισβητήθηκε ως αποτέλεσμα ανελεύθερων μεταρρυθμίσεων τις δεκαετίες 2010 και 2020.

 Ιστορία 

 Πολωνική-Λιθουανική Κοινοπολιτεία (1569-1795) 
Η προέλευση του φιλελευθερισμού στην Πολωνία αμφισβητείται και δύο διαφορετικά συστήματα έχουν πιστωθεί ως το θεμέλιο του πολωνικού φιλελευθερισμού. Αυτά είναι το σύστημα της δημοκρατίας των ευγενών (Χρυσή Ελευθερία) τον 16ο αιώνα και οι μεταρρυθμίσεις υπό τον Στανίσουαφ Αύγουστο Πονιατόφσκι τον 18ο αιώνα. Η δημοκρατία των ευγενών εισήγαγε πολλές ιδέες στην Πολωνία που έχουν παραλληλισμούς με τον φιλελευθερισμό, συμπεριλαμβανομένων των ατομικών ελευθεριών, του νομικισμού και του έθνους ως ξεχωριστή οντότητα από τον κυβερνήτη του. Ο πρώτος σημαντικός υποστηρικτής των φιλελεύθερων ιδεών στην Πολωνία ήταν ο Στανίσουαφ Κονάρσκι, ο οποίος επέκρινε το liberum veto στο έργο του Σε έναν αποτελεσματικό σύμβουλο τη δεκαετία του 1760. Τις επόμενες δεκαετίες, το Monitor κάλυψε τις λεπτομέρειες της κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής στην Πολωνία διαδίδοντας παράλληλα ιδανικά μιας εθνικής ταυτότητας ανεξάρτητης από την αριστοκρατία. Ο Γιούζεφ Βιμπίτσκι έγραψε για το Monitor εκείνη την εποχή, και τα γραπτά του αντανακλούσαν τις μελέτες του για τον Μοντεσκιέ. Ο Χιερόνιμ Στροϊνόφσκι έγραψε το εγχειρίδιο Η Μελέτη Φυσικού και Πολιτικού Δικαίου, Οικονομίας και Δικαίου των Εθνών, το οποίο έδινε έμφαση στις ατομικές ελευθερίες, την ιδιοκτησία, τις συμβάσεις και το ελεύθερο εμπόριο. Η κυριαρχία του Στανίσουαφ Αύγουστου Πονιατόφσκι έφερε το τέλος της Πολωνικής-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας τον 18ο αιώνα κατά τη διάρκεια του Πολωνικού Διαφωτισμού.

Ο φιλελευθερισμός αναπτύχθηκε στην Πολωνία σταδιακά και επηρεάστηκε από αρκετούς φιλοσόφους. Ο Στανίσουαφ Στάσιτς ήταν ένας εξέχων φιλόσοφος κατά τη διάρκεια του Πολωνικού Διαφωτισμού, υποστηρικτής των εκλογών και της φυσιοκρατίας. Ο Χούγκο Κοουόνταϊ αναγνώρισε την Πολωνική-Λιθουανική Κοινοπολιτεία ως ένα ενιαίο κράτος με εθνική κυριαρχία και υποστήριξε ότι οι συνεισφορές των τεχνιτών και των εμπόρων συνέβαλαν στον πλούτο μιας χώρας, καθώς και των γεωργών. Υποστήριξε επίσης τη μόνιμη εκτελεστική κυβέρνηση και τη νομική προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών. Το Σύνταγμα της 3ης Μαΐου 1791 υλοποίησε πολλές από αυτές τις νομικές ιδέες και καθιέρωσε ένα συνταγματικό σύστημα στα τελευταία χρόνια της Κοινοπολιτείας.

 Διαμελισμένη Πολωνία (1795-1918) 
μικρογραφία| Η Μάχη του Μιουόσουαφ κατά την Εξέγερση της Μείζονος Πολωνίας το 1848.
Μετά τον τρίτο διαμελισμό της Πολωνίας το 1795, ο πολωνικός λαός δεν είχε κυβέρνηση έως ότου το Δουκάτο της Βαρσοβίας ιδρύθηκε ως εξαρτημένο κράτος της Πρώτης Γαλλικής Αυτοκρατορίας το 1807. Υπό αυτή την κυβέρνηση, οι μεταρρυθμιστές της Κοινοπολιτείας είχαν τον έλεγχο μιας κρατικής γραφειοκρατίας και έναν ενιαίο νομικό κώδικα που καθοδηγούνταν από τον καμεραλισμό. Η δουλοπαροικία απαγορεύτηκε επίσης υπό το Δουκάτο. Ο ηγέτης της, Στανίσουαφ Βενγκζέτσκι, υποστήριξε τον πρώιμο φιλελευθερισμό υπό έναν «μονάρχη χωρίς δεσποτισμό». Το Δουκάτο διαλύθηκε μετά την πτώση της Γαλλικής Αυτοκρατορίας το 1815 και το Βασίλειο της Πολωνίας ιδρύθηκε ως αυτόνομο έδαφος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Αυτή η κυβέρνηση υποβλήθηκε σε φιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις που ενσωμάτωσαν πατερναλιστικές ενέργειες από την κυβέρνηση για τη στήριξη του λαού. Οι φιλελεύθερες ιδέες διαδόθηκαν από τους καθηγητές Γιαν Σνιαντέτσκι και Κρίστιν Λαχ-Σίρμα, καθώς και από τους Ελευθεροτέκτονες.

Μέχρι τη δεκαετία του 1820, μια συντηρητική αντίδραση στον φιλελευθερισμό είχε ως αποτέλεσμα να κλείσουν αρκετές φιλελεύθερες εκδόσεις και να περιοριστεί η διάδοση των φιλελεύθερων ιδεών. Οι Καλισινοί παρουσίασαν περιορισμένη αντίθεση στη συντηρητική πλειοψηφία στην κυβέρνηση κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Στην προώθηση του φιλελευθερισμού, υποστήριξαν την προσωπική ελευθερία μέσω μιας ανεξάρτητης δικαιοσύνης και την ελευθερία του Τύπου. Οι Καλισινοί εμπενεύστηακν αυτή την ιδεολογία από τις πολιτικές ιδέες του Μπενζαμέν Κονστάν και τις οικονομικές ιδέες του Άνταμ Σμιθ. Όπως σε πολλές χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, οι Πολωνοί φιλελεύθεροι αποδέχονταν τον φιλελευθερισμό σε μια μοναρχία αντί για τον ρεπουμπλικανισμό καθ΄ όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Μετά τη Νοεμβριανή Εξέγερση το 1831, η Πολωνία έχασε μεγάλο μέρος της αυτονομίας της και ο πολωνικός φιλελευθερισμός υποβαθμίστηκε περαιτέρω. Ο πολωνικός φιλελευθερισμός είδε μια αναβίωση στη δεκαετία του 1840 εστιάζοντας στις οικονομικές και όχι στις πολιτικές εξελίξεις. Η αγροτική πρόοδος και η ανάπτυξη των σιδηροδρόμων ενίσχυσαν τον καπιταλισμό στην Πολωνία και πρόσφεραν νέες ευκαιρίες για την πολωνική κοινωνία. Οι πνευματικές και πολιτιστικές εξελίξεις συνέβαλαν επίσης στην προώθηση των φιλελεύθερων ιδεών στην Πολωνία κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, συνήθως μέσω των περιοδικών και της εξάπλωσης του χεγκελιανισμού. Το σύστημα της οργανικής εργασίας εφαρμόστηκε για να προωθηθούν αυτές οι εξελίξεις. Οι επαναστάσεις του 1848 αντιπροσώπευαν μια σημαντική πρόοδο για τον φιλελευθερισμό στην Ευρώπη, αλλά η Εξέγερση της Μείζονος Πολωνίας το 1848 δεν κατάφερε να απελευθερώσει την Πολωνία από την υποταγή.

Ο φιλελευθερισμός καθιερώθηκε περαιτέρω ως η κυρίαρχη πολιτική ιδεολογία της Πολωνίας στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα και ενισχύθηκε μέσω της διάδοσης της θετικιστικής φιλοσοφίας και των οικονομικών ιδεών του Γιούζεφ Σουπίνσκι. Η προηγουμένως κατεσταλμένος ρωσικός διαμελισμός της Πολωνίας γνώρισε μια αναβίωση του φιλελευθερισμού στα τέλη της δεκαετίας του 1850. Οι Πολωνοί φιλελεύθεροι τη δεκαετία του 1860 αντιπροσωπεύονταν από τους Λευκούς και αντιμετώπιζαν τους σοσιαλιστές Κόκκινους. Λευκοί όπως ο Γιούζεφ Ιγκνάτσι Κρασέφσκι και ο Κάρολ Ρούπρεχτ υποστήριζαν την πολωνική ανεξαρτησία, αλλά πίστευαν ότι μια πρόωρη εξέγερση θα έβλαπτε τον πολωνικό λαό. Ο φιλελευθερισμός στις δεκαετίες του 1860 και του 1870 διαδόθηκε κυρίως μέσω φιλελεύθερων περιοδικών, όπως η Gazeta Narodowa («Εθνική Εφημερίδα») και η Dziennik Literacki («Λογοτεχνική Εφημερίδα»). Η φιλελεύθερη σκέψη διχάστηκε μεταξύ των οπαδών του Στανίσουαφ Σμόλκα, που επιθυμούσαν να εγκαθιδρύσουν ένα ομοσπονδιακό σύστημα στην Αυστρία και των οπαδών του Φλόριαν Ζιεμιαουκόφσκι, που επιθυμούσαν να μεταρρυθμίσουν το υπάρχον κυβερνητικό σύστημα. Μια νέα ομάδα ριζοσπαστικών θετικιστών και ορθολογιστών με επικεφαλής τον Αλεξάντερ Σφιεντοχόφσκι συνέχισε να επηρεάζει τον πολωνικό φιλελευθερισμό.

Στη δεκαετία του 1880, οι Πολωνοί φιλελεύθεροι άρχισαν να επιτρέπουν έναν αυξημένο ρόλο της κυβέρνησης στη φιλοσοφία τους. Πέρα από στρατιωτικά ζητήματα, οι Πολωνοί φιλελεύθεροι άρχισαν επίσης να υποστηρίζουν τη ρύθμιση της οικονομίας από την κυβέρνηση για την προστασία της ελεύθερης αγοράς και την πρόληψη της φτώχειας. Οι θετικιστές υποστήριξαν επίσης τις φιλελεύθερες ιδέες της πολιτισμικής αφομοίωσης, αλλά η πολιτισμική προκατάληψη και ο αντισημιτισμός στην Πολωνία εμπόδισαν πολλούς άλλους φιλελεύθερους να υιοθετήσουν πεποιθήσεις. Οι θετικιστές αντιστάθηκαν στον μοντερνισμό και στον εθνοτικό εθνικισμό. Πηγαίνοντας προς τον 20ο αιώνα, ο φιλελευθερισμός είχε δυναμώσει στον Αυστριακό Διαμελισμό ενώ είχε αντικατασταθεί από τον συντηρητισμό στον Πρωσικό Διαμελισμό. Η πολιτική έγινε ολοένα και πιο ριζοσπαστική στο Ρωσικό Διαμελισμό και μια φατρία φιλελεύθερων με επικεφαλής τον Σφιεντοχόφσκι απάντησε με το κίνημα της «προοδευτικής δημοκρατίας», αντιτιθέμενος στην κυριαρχία του όχλου και στον κομματισμό. Άλλες ιδέες που υιοθετήθηκαν από τον πολωνικό φιλελευθερισμό στη δεκαετία του 1900 περιελάμβαναν τον φεμινισμό και τον αντικληρικαλισμό.

 Δεύτερη Πολωνική Δημοκρατία και Λαϊκή Δημοκρατία της Πολωνίας (1918-1989) 
Μετά την ανεξαρτησία στο τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, φιλελεύθερες ιδέες ενσωματώθηκαν στη νέα πολωνική κυβέρνηση. Βασίστηκαν στη δυτική κοινοβουλευτική κυβέρνηση, όπως αυτή της Τρίτης Γαλλικής Δημοκρατίας, και ενσωμάτωσαν ατομικά δικαιώματα όπως η ελευθερία της έκφρασης και η ελευθερία της θρησκείας. Παρόλα αυτά, η Πολωνία δεν είχε ισχυρό φιλελεύθερο κίνημα κατά τη διάρκεια της μεσοπολεμικής ανεξαρτησίας της. Η οικονομία της Πολωνίας είχε ήδη απελευθερωθεί και οι πολιτικές ιδέες επικεντρώθηκαν στην εθνική ταυτότητα και όχι στον ατομικισμό. Οι πιο εξέχοντες φιλελεύθεροι εκείνη την εποχή ήταν οικονομολόγοι της Σχολής της Κρακοβίας, οι οποίοι υποστήριζαν τον ατομικισμό έναντι του εθνικισμού και του κολεκτιβισμού. Ως αποτέλεσμα της κυρίως αγροτικής φύσης της πολωνικής οικονομίας και της σχετικής έλλειψης εκβιομηχάνισης, η κρατική παρέμβαση έγινε συνηθισμένη για την τόνωση της ανάπτυξης. Ο υπερπληθωρισμός και η φτώχεια στη δεκαετία του 1920 επέκτεινε αυτή τη συμμετοχή και εφαρμόστηκαν διάφορες πρωτοβουλίες ευημερίας. Η φιλελεύθερη κυβέρνηση έληξε στη Δεύτερη Πολωνική Δημοκρατία μετά το Πραξικόπημα του Μαΐου το 1926.

Η γερμανική εισβολή στην Πολωνία το 1939 τερμάτισε τη φιλελεύθερη κυβέρνηση στη χώρα και έφερε περίπου 50 χρόνια μονοκομματικής διακυβέρνησης. Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Πολωνία καταλήφθηκε από τη Ναζιστική Γερμανία και τη Σοβιετική Ένωση. Όταν τελείωσε ο πόλεμος, η Λαϊκή Δημοκρατία της Πολωνίας ιδρύθηκε ως κομμουνιστικό εξαρτημένο κράτος της Σοβιετικής Ένωσης. Ο φιλελευθερισμός στην κομμουνιστική Πολωνία διατηρήθηκε από μια ομάδα Πολωνών πολιτών, μαζί με την Καθολική Εκκλησία. Σε πολλά σημεία υπό την κομμουνιστική κυριαρχία, πραγματοποιήθηκαν μεγάλες διαδηλώσεις για την υποστήριξη της φιλελευθεροποίησης της οικονομίας. Η Πολωνία άρχισε να απελευθερώνεται στις δεκαετίες του 1970 και του 1980, καθώς η κομμουνιστική κυβέρνηση υιοθέτησε ολοένα και πιο φιλοκαπιταλιστικές πολιτικές ως απάντηση στο πρόβλημα των οικονομικών υπολογισμών και σε άλλα ζητήματα που προκλήθηκαν από μια σχεδιασμένη οικονομία. Στα τελευταία χρόνια της κομμουνιστικής διακυβέρνησης, η πολωνική κυβέρνηση άρχισε να απελευθερώνει την οικονομία της και αποκατέστησε τους δεσμούς με πολλούς διεθνείς θεσμούς, συμπεριλαμβανομένου του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας.

 Τρίτη Πολωνική Δημοκρατία (1989-σήμερα) 
μικρογραφία| Διαδηλωτές κατά των ανελεύθερων δικαστικών μεταρρυθμίσεων. Βαρσοβία, 2017.
Μετά το τέλος της κομμουνιστικής κυριαρχίας, η Πολωνία πέρασε σε μια νέα φάση απελευθέρωσης. Η μετάβαση της Πολωνίας σε μια φιλελεύθερη δημοκρατία φάνηκε να είναι πιο ασταθής λόγω της ιστορίας του εθνικισμού της χώρας και της σοβαρότητας της οικονομικής της κατάρρευσης, αλλά ο φιλελευθερισμός καθιερώθηκε με επιτυχία στην Πολωνία κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990. Οι οικονομολόγοι της ελεύθερης αγοράς εξελέγησαν και εφάρμοσαν μεταρρυθμίσεις για να δημιουργήσουν μια ελεύθερη αγορά στην Πολωνία. Το Σύνταγμα της Πολωνίας επικυρώθηκε το 1997. Η Πολωνία εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ το 1999 και το ΝΑΤΟ ξεκίνησε μια σειρά μεταρρυθμίσεων για να θέσει τον πολωνικό στρατό υπό πολιτικό έλεγχο. Η Πολωνία εντάχθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2003.

Ο Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS), το οποίο είναι ένα σημαντικό κόμμα στην Πολωνία από το 2005, έχει περιγραφεί ως «ανελεύθερο» και η κυβέρνηση της Πολωνίας σύμφωνα με το Νόμο και Δικαιοσύνη έχει περιγραφεί ως «ανελεύθερη δημοκρατία». Μετά τη σύσταση μιας κυβέρνησης υπό τον έλεγχο του PiS το 2015, μια μορφή ανελεύθερου νομικισμού καθιερώθηκε στην Πολωνία. Υπό αυτή την κυβέρνηση, οι μη κυβερνητικές οργανώσεις, οι ακαδημαϊκοί και τα πανεπιστήμια που συνδέονται με τον φιλελευθερισμό τιμωρήθηκαν ή εκδιώχθηκαν.

 Δημογραφικά στοιχεία 
μικρογραφία| Αποτελέσματα των πολωνικών βουλευτικών εκλογών του 2019. Η Πολιτική Πλατφόρμα με πορτοκαλί χρώμα.
Τον 19ο αιώνα, η επικράτηση του φιλελευθερισμού διέφερε μεταξύ των διαμελισμών. Ήταν μια σημαντική ιδεολογία μεταξύ των φιλοσόφων στον Αυστριακό και Ρωσικό Διαμελισμό, αλλά επισκιάστηκε από τον συντηρητισμό στον Πρωσικό Διαμελισμό. Οι γυναίκες είναι πιο πιθανό από τους άνδρες να ψηφίσουν φιλελεύθερους υποψηφίους στην Πολωνία και η πολιτικοποίηση των αμβλώσεων στην Πολωνία έχει πιστωθεί ως εκλαΐκευση του φιλελευθερισμού μεταξύ των γυναικών στη χώρα. Ο φιλελευθερισμός συνδέεται επίσης με τον ανεξιθρησκισμό στην Πολωνία, και αντιτίθεται από πολύ θρησκευόμενους ψηφοφόρους και ιδιαίτερα Καθολικούς ψηφοφόρους. Ο φιλελευθερισμός συνδέεται επίσης με νεότερους ψηφοφόρους, πλουσιότερους ψηφοφόρους και αστικούς ψηφοφόρους.

 Ιδεολογία 
Ο πολωνικός φιλελευθερισμός έχει διαμορφωθεί από την ταραχώδη ιστορία της χώρας, συμπεριλαμβανομένου του διαμελισμού της μεταξύ των ευρωπαϊκών μεγάλων δυνάμεων τον 18ο αιώνα και της περιόδου της κομμουνιστικής κυριαρχίας της τον 20ο αιώνα. Κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, ο πολωνικός φιλελευθερισμός χωρίστηκε σε πολλές φατρίες με βάση διαφορετικές φιλοσοφίες, συμπεριλαμβανομένου του θετικισμού, του ορθολογισμού και του ριζοσπαστισμού. Ο σύγχρονος πολωνικός φιλελευθερισμός έχει περιγραφεί ότι συνδυάζεται με στοιχεία συντηρητισμού και ρεπουμπλικανισμού μετά το τέλος της κομμουνιστικής κυριαρχίας. Η ιστορία της ανιθαγένειας στην Πολωνία έχει αποδοθεί με περιορισμένη δημοτικότητα του φιλελευθερισμού και δυσπιστία προς τους θεσμούς. Οι Φιλελεύθεροι εκπροσωπούνται κυρίως στην πολωνική κυβέρνηση από τον Πολιτικό Συνασπισμό, με επικεφαλής την Πολιτική Πλατφόρμα. Οι Πολωνοί φιλελεύθεροι στον 21ο αιώνα ορίζονται από την προσήλωσή τους στη συνταγματική δημοκρατία και το κράτος δικαίου ενάντια στον αυταρχισμό και τον εθνικισμό. Οι φιλελεύθεροι στην Πολωνία υποστηρίζουν επίσης το δικαίωμα στην άμβλωση, την ελευθερία της θρησκείας και τα δικαιώματα των ΛΟΑΤ.

 Δείτε επίσης 
 Πολιτική της Πολωνίας
 Ιστορία της Πολωνίας
 Ανθρώπινα δικαιώματα στην Πολωνία

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 






Πολωνια
Κατηγορία:Πολιτική της Πολωνίας
Κατηγορία:Ιστορία της Πολωνίας