Συνθήκη του Στούμσντορφ

Η Συνθήκη του Στούμσντορφ (), ή Συνθήκη της Στούμσκα Βιες (), ήταν συνθήκη που υπογράφηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 1635 μεταξύ της Πολωνικής-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας και της Σουηδικής Αυτοκρατορίας στο χωριό Στούμσντορφ του Στέμματος του Βασιλείου της Πολωνίας (τώρα Στούμσκα Βιες, Πολωνία), ακριβώς νότια του Στουμ.

Η συνθήκη εισήγαγε ανακωχή για 26,5 χρόνια. Η Σουηδία, αποδυναμωμένη από την εμπλοκή της στον Τριακονταετή Πόλεμο, συμφώνησε με τους όρους, οι οποίοι ήταν κυρίως ευνοϊκοί για την Κοινοπολιτεία όσον αφορά τις εδαφικές παραχωρήσεις. Η Κοινοπολιτεία ανέκτησε πολλά από τα εδάφη που είχε χάσει τις προηγούμενες δεκαετίες του Πολωνο-Σουηδικού Πολέμου, αλλά η συνθήκη ήταν επίσης επωφελής για τη Σουηδία και τους συμμάχους της (Βασίλειο της Γαλλίας, Βασίλειο της Αγγλίας και Ολλανδική Δημοκρατία), που ήθελαν η Σουηδία να είναι σε θέση να επικεντρωθεί στον Τριακονταετή Πόλεμο στην Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, χωρίς να χρειάζεται να ανησυχείτε για πιθανή σύγκρουση με την Κοινοπολιτεία.

Η εκεχειρία διήρκεσε μέχρι το 1655, όταν η Σουηδία εισέβαλε στην Πολωνική-Λιθουανική Κοινοπολιτεία κατά το Δεύτερο Βόρειο Πόλεμο.

 Ιστορικό 
δεξιά|μικρογραφία|200x200εσ| Αναμνηστικό μετάλλιο που φτιάχτηκε στην Πολωνία μετά τη συνθήκη.

 Πολωνική-Λιθουανική Κοινοπολιτεία 
Η Πολωνική-Λιθουανική Κοινοπολιτεία διαιρέθηκε. Ο Βασιλιάς Βλαδίσλαος Δ΄ της Πολωνίας, από τον σουηδικό Οίκο των Βάσα, ήθελε να ανακτήσει το σουηδικό στέμμα, το οποίο είχε κρατήσει και στη συνέχεια χάσει ο πατέρας του, Σιγισμούνδος Γ΄ της Πολωνίας. Καθώς αυτό ήταν ένα δύσκολο έργο, τα λιγότερο φιλόδοξα κίνητρά του ήταν να αποκτήσει φήμη και να ενισχύσει τη θέση του στην Κοινοπολιτεία, της οποίας οι Χρυσές Ελευθερίες έκαναν τη θέση του βασιλιά μεταξύ των πιο αδύναμων στην Ευρώπη. Ήλπιζε ότι οι στόχοι θα επιτευχθούν με τον πόλεμο και υποστήριξε ότι η Κοινοπολιτεία θα μπορούσε να κερδίσει περισσότερα πολεμώντας με τη Σουηδία, αλλά επίσης δεν ήταν αντίθετος στην ειρηνική επίλυση εάν του έδινε αυτό που ήθελε. Σκέφτηκε ότι οι διαπραγματεύσεις του έδωσαν την ευκαιρία να ανταλλάξει το δικαίωμά του στο σουηδικό στέμμα με μια κληρονομική αξίωση σε μια από τις ανακτηθείσες γαίες (τον υποστήριξε ο Αρχιεπίσκοπος της Πολωνίας, Γιαν Βένζικ) και εμπιστεύτηκε αυτό το θέμα στους Πρώσους μεσολαβητές. .

Οι σύμβουλοί της σλάχτα (ευγενείς), που εκπροσωπούσαν το νομοθετικό σώμα (Σέιμ), δεν ήταν πεπεισμένοι ότι ο πόλεμος θα ήταν επωφελής, αλλά πολλοί (όπως ο καγκελάριος και επίσκοπος Γιάκουμπ Ζάντζικ, ο Χετμάνος Στανίσουαφ Κονιετσπόλσκι και ο βασιλικός γραμματέας και βοεβόδας Στανίσουαφ Λουμπομίρσκι, είχαν συμφωνήσει ότι οι Σουηδοί θα έπρεπε να εγκαταλείψουν την Πολωνία με διαπραγματεύσεις, εάν είναι δυνατόν, αλλά και με πόλεμο εάν χρειαστεί. Λίγοι, ωστόσο, επιθυμούσαν να συνεχιστεί ο πόλεμος για να βοηθήσουν τον Βλαδίσλαο να ανακτήσει το σουηδικό στέμμα και, ως συνήθως, υπήρχε μεγάλη διαφωνία μεταξύ των συμμάχων του, που ήθελαν να ενισχύσουν τη δύναμή του, και εκείνων που φοβούνταν ότι τυχόν νίκη του βασιλιά θα σήμαινε απώλεια για τους ευγενείς.

 Σουηδία 
Μετά τις πρόσφατες αποτυχίες που υπέστησαν η Σουηδία και οι σύμμαχοί της στη Γερμανία, όπως η Μάχη του Νέρντλινγκεν (1634) και η αποστασία του Εκλεκτοράτου της Σαξονίας, η σουηδική διαπραγματευτική θέση είχε κάπως αποδυναμωθεί. Ωστόσο, οι Σουηδοί συνειδητοποίησαν ότι τα πρόσφατα κέρδη τους στη Γερμανία ήταν πολύ λιγότερο εύκολο να υπερασπιστούν από τα εδάφη που κατέλαβαν από την Κοινοπολιτεία στην Πρωσία και τη Λιβονία και έτσι προτίμησαν να θυσιάσουν τα γερμανικά από τα πρωσικά εδάφη. Ήταν, ωστόσο, πρόθυμοι να εγκαταλείψουν τις κατακτήσεις τους στην Πρωσία, εάν ο Βλαδίσλαος απαρνιόταν την αξίωσή του για το σουηδικό στέμμα και οι Σουηδοί διατηρούσαν τις κατακτήσεις τους στη Λιβονία.

Η θέση της Σουηδίας αποδυναμώθηκε επίσης από τις διαφωνίες στην κυβέρνησή της, καθώς υπήρξε μια μάχη εξουσίας μεταξύ του καγκελάριου Άξελ Ούξενχανα και των αντιπάλων του στο σουηδικό Ρίκσνταγκ (Riksdag). Ορισμένες από τις διαμάχες οδήγησαν σε διαρροές που έδωσαν πλεονέκτημα στους Πολωνούς.

 Διεθνής ανάμειξη 
Πολλές ευρωπαϊκές δυνάμεις ενδιαφέρθηκαν για την έκβαση των διαπραγματεύσεων και ονομάστηκαν επίσης ως μεσολαβητές από την Εκεχειρία του Άλτμαρκ του 1629, η οποία τους έδωσε άφθονες ευκαιρίες να επηρεάσουν την έκβαση των πολωνο-σουηδικών διαπραγματεύσεων.

 Γαλλία, Αγγλία και Ολλανδία 
Η ειρήνη μεταξύ Πολωνίας και Σουηδίας υποστηρίχθηκε επίσης από τον Γάλλο καρδινάλιο Αρμάν Ζαν ντυ Πλεσσί ντε Ρισελιέ, που ήθελε να αποδυναμώσει την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία χρησιμοποιώντας τη Σουηδία και τους Γερμανούς Προτεστάντες για να κρατήσουν τη Γερμανία διχασμένη και εμπλεκόμενη σε σύγκρουση. Για το σκοπό αυτό, χρειαζόταν η Σουηδία να παραμείνει στον Τριακονταετή Πόλεμο και ως εκ τούτου ήθελε να εξασφαλίσει την ουδετερότητα της Πολωνίας. Ο Ρισελιέ δεν ήθελε να δει την Πολωνία να ανοίγει ένα δεύτερο μέτωπο στην Πρωσία και έτσι έστειλε τον Κλοντ ντ΄Αβό, έναν από τους έμπιστους διαπραγματευτές του.

Οι γαλλικές προσπάθειες υποστηρίχθηκαν από τους Ολλανδούς και Άγγλους πρεσβευτές στη διάσκεψη και επιταχύνθηκαν από μια πλούσια ροή χρημάτων. Η Αγγλία έστειλε τον πρώην στρατιωτικό διοικητή Σερ Τζορτζ Ντάγκλας, με οδηγίες να υποστηρίξει τον Βλαδίσλαο, ειδικά καθώς υπήρχαν διαπραγματεύσεις μεταξύ Πολωνίας και Αγγλίας για έναν πιθανό γάμο μεταξύ του Βλαδίσλαου και μιας Αγγλίδας πριγκίπισσας, οι οποίες τελικά απέτυχαν.

 Βραδενμβούργο-Πρωσία 
Ο Γεώργιος Γουλιέλμος, Δούκας της Πρωσίας και Πρίγκιπας-εκλέκτορας του Βρανδεμβούργου, ενδιαφερόταν για μια ειρηνική επίλυση της Πολωνο-Σουηδικής σύγκρουσης, καθώς δεν ήθελε τα εδάφη του να επηρεαστούν από έναν νέο γύρο πολέμου. Επειδή το Δουκάτο της Πρωσίας είχε αποτύχει να εκπληρώσει τις φεουδαρχικές του υποχρεώσεις ως υποτελές της Πολωνίας με το να μην του δανείσει στρατιωτική υποστήριξη, η κυριαρχία του Γεώργιου Γουλιέλμου στην Πρωσία ανεστάλη και αντικαταστάθηκε από τον Πολωνό βασιλιά από έναν αντιβασιλέα, τον Γέζι Οσολίνσκι.

 Πρώιμες διαπραγματεύσεις 
Οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν στις 24 Ιανουαρίου 1635 στο πρωσικό χωριό Πρόισισχ Χόλαντ (Preussisch Holland, σημερινό Πουάσεκ). Οι Πολωνοί διαπραγματευτές είχαν επικεφαλής τον Επίσκοπο και Καγκελάριο Γιάκουμπ Ζάντζικ και περιλάμβαναν τους Χετμάνο Κσίστοφ Ραντζίβιουου, Βοεβόδα του Μπελς Ράφαου Λεστσίνσκι, Ρεμίγκιαν Ζαλέσκι, Σταρόστα του Ντόρπατ Ερνστ Μάγκνους Ντύνχοφ και Σταρόστα του Στενζίτσε Άμπραχαμ Γκοουοχόφσκι. Οι Σουηδοί διαπραγματευτές καθοδηγούνταν από τον Περ Μπράχε το νεότερο και περιλάμβαναν τον κυβερνήτη της Πρωσίας, Χέρμαν Βράνγκελ, και τους συμβούλους Στεν Μπιέλκε, Αχάτσι Άξελσον και Γιόχαν Νικόντεμι.

Οι πρώτες διαπραγματεύσεις ήταν ανεπιτυχείς, καθώς και οι δύο πλευρές έκαναν τακτικές καθυστερήσεων, αμφισβήτησαν τους τίτλους των μοναρχών τους και περίμεναν τους περισσότερους διεθνείς μεσολαβητές (μόνο το Βρανδεμβούργο ήταν παρόν). Αν και οι Σουηδοί περίμεναν ότι η καθυστέρηση θα ήταν προς όφελός τους, ο Βλαδίσλαος έπαιξε με την άρνησή τους να διαπραγματευτεί στο Σέιμ. Με την υποστήριξη ορισμένων αρχόντων όπως ο Άλμπριχτ Στανίσουαφ Ραντζίβιουου, ο οποίος υποστήριξε την επέκταση του Πολωνο-Λιθουανικού Ναυτικού της Κοινοπολιτείας, το Σέιμ πείστηκε να ψηφίσει νέους, σημαντικούς φόρους. Ακόμη και πριν περάσει η ψηφοφορία, ο Βλαδίσλαος είχε συγκεντρώσει έναν νέο στρατό περίπου 21.000 στρατιωτών, έστειλε τον Γέζι Οσολίνσκι να συγκεντρώσει Πολωνούς συμμάχους στη μη κατεχόμενη Πρωσία και, με τη βοήθεια του εμπόρου από το Ντάτσιχ (Γκντανσκ), Γκέοργκ Χέβελ, αγόρασε δέκα πλοία, τα οποία μετέτρεψε σε πολεμικά πλοία και ίδρυσε την Επιτροπή Θαλάσσης (Komisja Morska), με επικεφαλής τον Γκέραρντ Ντένχοφ.

 Μετέπειτα διαπραγματεύσεις 
δεξιά|μικρογραφία|220x220εσ| Η Πολωνία την εποχή των διαπραγματεύσεων, 1635.
αριστερά|μικρογραφία|240x240εσ| Αναμνηστική πέτρα στο Στούμσκα Βιες.
Στους λίγους μήνες μεταξύ των διαπραγματεύσεων στις Πρόισισχ Χόλαντ και Στούμσντορφ, η στρατιωτική και πολιτική κατάσταση της Σουηδίας επιδεινώθηκε περαιτέρω, με περισσότερες ήττες στο πεδίο και περισσότερους συμμάχους που αυτομόλησαν στην Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Οι Σουηδοί ήταν πιο πρόθυμοι να συζητήσουν την υποχώρησή τους από την Πρωσία και ήταν πιο επιφυλακτικοί για τον πόλεμο εναντίον της Πολωνίας. Μέχρι το τέλος Μαρτίου, ήταν έτοιμοι να αποδεχτούν τους περισσότερους από τους πολωνικούς όρους.

Στις 24 Μαΐου, οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν στο Στούμσντορφ, αλλά οι Πολωνοί διαπραγματευτές είχαν την έδρα τους στο κοντινό Γιόνασντορφ (Jonasdorf, σημερινό Γιανκόβιετς) και οι Σουηδοί στο Μάριενβερντερ (Marienwerder, σημερινό Κφίντζιν). Ξένοι μεσολαβητές έφτασαν και οι στους Σουηδούς διαπραγματευτές προστέθηκε ο Γιάκομπ Ντε λα Γκάρντιε και από την πολωνική πλευρά, ο Κσίστοφ Ραντζίβιουου αντικαταστάθηκε από τον Γιάκουμπ Σομπιέσκι.

Μετά τον πρώτο ενάμιση μήνα, η ιδέα μιας ειρήνης απορρίφθηκε και οι Σουηδοί πρότειναν να υποχωρήσουν από όλη την Πρωσία για μια εκεχειρία 50 ετών, εάν ο Βλαδίσλαος παραιτούνταν από τις αξιώσεις του για το σουηδικό στέμμα.

Τόσο οι Πολωνοί άρχοντες όσο και οι εκπρόσωποι των ευγενών από τα τοπικά σέιμικ δεν έβλεπαν κανένα λόγο να πολεμήσουν όταν η Σουηδία τους πρόσφερε ευνοϊκές παραχωρήσεις χωρίς καμία ανάγκη για αιματοχυσία και εμπορικές απώλειες, που σίγουρα θα συνέβαιναν αν πίεζαν για πόλεμο. Αυτό έγινε λαμβάνοντας υπόψη τα έξοδα του πρόσφατου Πολέμου του Σμολένσκ κατά της Ρωσίας και του Πολωνο-Οθωμανικού πολέμου (1633-1634), σε συνδυασμό με την αναταραχή στις νοτιοανατολικές επαρχίες, όπου περιστασιακές επιδρομές των Τατάρων, υποστηριζόμενες από τους Οθωμανούς, απαιτούσαν σημαντική παρουσία των πολωνικών δυνάμεων. Ο Βλαδίσλαος, ο οποίος είχε καταφέρει να συγκεντρώσει σημαντικές δυνάμεις στα σύνορα και 12 πλοία στη θάλασσα, ήταν απογοητευμένος όταν συνειδητοποίησε ότι τώρα δεν είχε σχεδόν καμία υποστήριξη από τη σλάχτα για τον πόλεμο, ενώ ο Κσίστοφ Ραντζίβιουου ήταν ένας από τους λίγους που είχαν απομείνει, παρόλο που ο Βλαδίσλαος δεν είχε κερδίσει σχεδόν τίποτα από τη συνθήκη. Ωστόσο, τελικά πείστηκε από τους συμβούλους του να υπογράψει τη συνθήκη χωρίς να κερδίσει πολλά για τον εαυτό του.

Η συνθήκη τελικά αποδείχτηκε μερική απογοήτευση για τον Ούξενχανα και μερική νίκη των αντιπάλων του στο Ρίκσνταγκ, αλλά ο Ούξενχανα, που ήλπιζε ότι η Σουηδία δεν θα αναγκαζόταν σε τόσες πολλές παραχωρήσεις, κατάφερε να κρατήσει τη Σουηδία εμπλεκόμενη στον γερμανικό πόλεμο παρά τις πολλές εκκλήσεις του Ρίκσνταγκ για πλήρη αποχώρηση των σουηδικών δυνάμεων από εκείνη την περιοχή.

Η επιθυμία του Γεώργιου Γουλιέλμου για μια διευθέτηση που θα του έδινε την ανενόχλητη κατοχή του Δουκάτου της Πρωσίας υπερίσχυσε έναντι της ιμπεριαλιστικής πολιτικής, για την οποία είχε συμβουλεύσει επιτυχώς ο Άνταμ φον Σβάτσενμπεργκ, προσχωρώντας στην Ειρήνη της Πράγας (1635). Η Συνθήκη του Στούμσντορφ άφησε το Βρανδεμβούργο στην πλήρη κατοχή του Δουκάτου της Πρωσίας, αλλά ελευθερώνοντας τα σουηδικά στρατεύματα υπό τον Λέναρτ Τόρστενσον, που είχαν καταλάβει την Πρωσία και τη Λιβονία, έθεσε και το Μεκλεμβούργο και την Πομερανία στην εξουσία της Σουηδίας. Η συνθήκη έθεσε επίσης σε κίνδυνο την προοπτική της απόκτησης της Πομερανίας από τον Οίκο των Χοεντσόλερν για τον θάνατο, που ήταν επικείμενος, του Δούκα Μπόγκισλαβ ΙΔ΄ της Πομερανίας, και απείλησε σοβαρά την ασφάλεια της Κομητείας Μαρκ. Ως εκ τούτου, η συνθήκη θα μπορούσε να θεωρηθεί ως πολιτικό λάθος του Γεώργιου Γουλιέλμου, του οποίου τα βραχυπρόθεσμα κέρδη αντισταθμίστηκαν από τις μακροπρόθεσμες απώλειές του.

 Όροι 
Η συνθήκη που υπογράφηκε στις 12 Σεπτεμβρίου εισήγαγε μια εκεχειρία για 26,5 χρόνια. Η εκεχειρία ήταν επέκταση της Εκεχειρίας του Άλτμαρκ. Οι Σουηδοί διατήρησαν το Δουκάτο της Λιβονίας βόρεια του ποταμού Νταουγκάβα και την πόλη της Ρίγας, αλλά έπρεπε να εγγυηθούν στους Καθολικούς της το δικαίωμα στη λατρεία. Επιπλέον, οι Σουηδοί έπρεπε να επιστρέψουν τα εδάφη που κατέλαβαν στη Βαλτική Πρωσία (Έλμπινγκ [Έλμπλονγκ], Μέμελ [Κλάιπεντα] και Πίλαου [Μπαλτίισκ]), όπου οι δύο τελευταίες επέστρεψαν στον Γεώργιο Γουλιέλμο του Βρανδεμβούργου και να αποσύρουν τις φρουρές τους από αυτές. Οι Σουηδοί παραχώρησαν επίσης το δικαίωμα να εισπράττουν δασμούς (3,5%) από το πολωνικό εμπόριο μέσω της Βαλτικής Θάλασσας από το Ντάντσιχ, το οποίο ήταν ένα επώδυνο σημείο για την σλάχτα, για την οποία το εμπόριο σιτηρών μέσω του Ντάντσιχ ήταν μια σημαντική πηγή εισοδήματος. Οι Σουηδοί επρόκειτο επίσης να επιστρέψουν τα πλοία του Ναυτικού της Κοινοπολιτείας που κατέσχεσαν τα προηγούμενα χρόνια, αλλά στο Ναυτικό της Κοινοπολιτείας είχε απαγορευθεί να υποστηρίξει τους εχθρούς της Σουηδίας.

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Σάρωση της συνθήκης στο IEG Mainz
 Σχολιασμένη έκδοση της συνθήκης στο IEG Mainz
 Sztumska Wieś

Κατηγορία:Συνθήκες της Πολωνικής-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας
Κατηγορία:Συνθήκες της Σουηδικής Αυτοκρατορίας
Κατηγορία:Σχέσεις Πολωνίας-Σουηδίας