Ξυλόλιο

Στην οργανική χημεία, το ξυλόλιο ή  ξυλένιο (από την ελληνική λέξη ξύλο,. χημική ονοματολογία IUPAC: διμεθυλβενζόλιο) είναι οποιαδήποτε από τις τρεις οργανικές ενώσεις με τον χημικό τύπο . Προέρχονται από την αντικατάσταση δύο ατόμων υδρογόνου με μεθυλομάδες σε έναν δακτύλιο βενζολίου. Το ποια υδρογόνα είναι υποκατεστημένα, καθορίζει ποιο από τα τρία δομικά ισομερή προκύπτει. Είναι άχρωμο υγρό, που είναι εύφλεκτο και ελαφρώς λιπαρό και έχει μεγάλη βιομηχανική αξία.

Το μείγμα αναφέρεται και ως ξυλένιο. Τα μικτά ξυλόλια αναφέρονται σε ένα μείγμα ξυλολίων συν αιθυλοβενζόλιο. Οι τέσσερις ενώσεις έχουν πανομοιότυπους εμπειρικούς τύπους . Συνήθως οι τέσσερις ενώσεις παράγονται από διάφορες μεθόδους καταλυτικής αναμόρφωσης ή/και πυρόλυσης.

Υγεία και ασφάλεια
Το ξυλόλιο είναι εύφλεκτο αλλά μέτριας οξείας τοξικότητας, με μέση θανατηφόρο δόση50 (LD50), να κυμαίνεται από 200 έως 5000 mg/kg για τα ζώα. Η από του στόματος LD50 για αρουραίους είναι 4300 mg/kg. Ο κύριος μηχανισμός της αποτοξίνωσης είναι η οξείδωση σε μεθυλβενζοϊκό οξύ και η υδροξυλίωση σε υδροξυλένιο.

Η κύρια επίδραση της εισπνοής ατμού ξυλολίου είναι η καταστολή του κεντρικού νευρικού συστήματος (ΚΝΣ), με συμπτώματα όπως πονοκέφαλο, ζάλη, ναυτία και έμετο. Σε έκθεση 100 ppm, μπορεί κάποιος να εμφανίσει ναυτία ή πονοκέφαλο. Σε μια έκθεση μεταξύ 200 και 500 ppm, τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν αίσθημα "υψηλού επιπέδου", ζάλη, αδυναμία, ευερεθιστότητα, έμετο και επιβράδυνση του χρόνου αντίδρασης.

Οι παρενέργειες της έκθεσης σε χαμηλές συγκεντρώσεις ξυλολίου () είναι αναστρέψιμες και δεν προκαλούν μόνιμη βλάβη. Η μακροχρόνια έκθεση μπορεί να οδηγήσει σε πονοκεφάλους, ευερεθιστότητα, κατάθλιψη, αϋπνία, διέγερση, υπερβολική κόπωση, τρόμο, απώλεια ακοής, μειωμένη συγκέντρωση και βραχυπρόθεσμη απώλεια μνήμης. Μια κατάσταση που ονομάζεται χρόνια εγκεφαλοπάθεια που προκαλείται από διαλύτες (CSE), κοινώς γνωστή ως «σύνδρομο οργανικού διαλύτη» έχει συσχετιστεί με την έκθεση σε ξυλόλιο. Υπάρχουν πολύ λίγες διαθέσιμες πληροφορίες που απομονώνουν το ξυλόλιο από άλλες εκθέσεις σε διαλύτες κατά την εξέταση αυτών των επιδράσεων.

Οι διαταραχές της ακοής έχουν επίσης συνδεθεί με την έκθεση σε ξυλόλιο, τόσο από μελέτες με πειραματόζωα, όσο και από κλινικές μελέτες.

Το ξυλόλιο είναι επίσης ερεθιστικό για το δέρμα και αφαιρεί από το δέρμα τα έλαιά του, καθιστώντας το πιο διαπερατό σε άλλες χημικές ουσίες. Η χρήση αδιαπέραστων γαντιών και μασκών, μαζί με αναπνευστήρες όπου χρειάζεται, συνιστάται για την αποφυγή εργασιακών προβλημάτων υγείας από την έκθεση σε ξυλόλιο.

Τα ξυλόλια μεταβολίζονται σε μεθυλοϊππουρικά οξέα. Η παρουσία μεθυλοϊππουρικού οξέος μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βιοδείκτης για τον προσδιορισμό της έκθεσης στο ξυλόλιο.

Παραπομπές

Κατηγορία:Αρένια
Κατηγορία:C8
Κατηγορία:Μη πολικοί διαλύτες