Παιώνια η γαλακτανθής

Η παιώνια η γαλακτανθής (λατινική και επιστημονική ονομασία Paeonia lactiflora), γνωστή και ως κινεζική ποώδης παιώνια ή «κοινή παιώνια του κήπου», είναι είδος ποώδους πολυετούς φυτού, που ανήκει στην οικογένεια της παιώνιας και είναι ιθαγενές της κεντρικής και ανατολικής Ασίας, από το ανατολικό Θιβέτ έως τη βορειοανατολική Κίνα και την ανατολική Σιβηρία.

Περιγραφή
Το είδος έχει ύψος και πλάτος 50 έως 70 εκατοστά, ενώ τα φύλλα του έχουν εννέα λοβούς και μήκος 2 έως 4 εκατοστά.

Τα μπουμπούκια του είδους εμφανίζονται στα τέλη της ανοίξεως (τον Μάιο στο Βόρειο Ημισφαίριο). Είναι μεγάλα και στρογγυλά, και ανοίγουν σε ευωδιαστά άνθη με σχήμα κυπέλλου ή γαβάθας, που έχουν διάμετρο από 8 έως 16 εκατοστά. Το κάθε άνθος φέρει 5 έως 10 λευκά, ροζ ή πορφυρά πέταλα και κίτρινους στήμονες. Το φυτό προσελκύει πεταλούδες για την επικονίασή του. Τα ενδιαιτήματα του φυτού στην άγρια φύση είναι ξηρές και ανοικτές πετρώδεις πλαγιές, όχθες ποταμών και άκρες αραιών δασικών περιοχών.

 Ιστορία και ονομασίες 
Η Paeonia lactiflora ήταν γνωστή ως «λευκή παιώνια» (P. albiflora, «παιώνια η λευκανθής») όταν εισάχθηκε για πρώτη φορά στην Ευρώπη τον 18ο αιώνα. Από τότε απετέλεσε τον προγόνο των περισσότερων σύγχρονων ποικιλιών. Από την άλλη, την καλλιεργούσαν στην Κίνα από τον 7ο αιώνα μ.Χ..

Η λατινική ονομασία που χαρακτηρίζει το είδος, το επίθετο lactiflora, σημαίνει «με άνθη λευκά σαν το γάλα. 

Στην Κίνα η P. lactiflora παρομοιάζεται με τον «υπουργό των λουλουδιών» (花相), ενώ η Paeonia × suffruticosa είναι γνωστή ως «ο βασιλιάς των  λουλουδιών» (花王).

 Καλλιεργητικές ποικιλίες 
Υπάρχουν αρκετές εκατοντάδες επιλεγμένες καλλιεργητικές ποικιλίες, των οποίων τα άνθη διαφέρουν στο χρώμα, το μέγεθος και το σχήμα. Πολλές έχουν διπλά άνθη, των οποίων οι στήμονες είναι μετασχηματισμένοι σε πρόσθετα πέταλα. Σήμερα πωλούνται παιώνιες με πολλά διαφορετικά χρώματα, από το καθαρό λευκό του γάλακτος, το ροζ και το ρόδινο, μέχρι το σχεδόν κόκκινο. Είναι πολύ παραγωγικές σε ανθοφορία και έχουν καταστεί η κυριότερη πηγή παιωνίων για το εμπόριο κομμένων λουλουδιών.

 Χημεία 
Τα φύλλα πολλών από τις καλλιεργητικές ποικιλίες περιέχουν σημαντικές ποσότητες ολεανολικού οξέος και ουρσολικού οξέος.Zhou C., Zhang Y., Sheng Y., Zhao D., Lu S., Hu Y., Tao J.: «Herbaceous Peony (Paeonia lactiflora Pall.) as an Alternative Source of Oleanolic and Ursolic Acids», Int. J. Mol. Sci., τόμος 12(1), έτος 2011, σσ. 655-667

 Φαινολικές ενώσεις 
Η ε-βινιφερίνη, η τρανσ-ρεσβερατρόλη, η ρεσβερατρολοσίδη, η γνετίνη H, οι σουφρουτικοζόλες A και B, και εστέρες της παιωνιοφλορίνης είναι όλες χημικές ενώσεις που μπορούν να βρεθούν στα φυτά του είδους.

Το χρώμα των πετάλων εξαρτάται από τη δράση ενός ενζύμου UDP-γλυκόζης, της φλαβονοειδο-5-O-γλυκοζυλτρανσφεράσης, η οποία εκφράζει ανθοκυανίνες.Da Qiu Zhao, Chen Xia Han, Jin Tao Ge και Jun Tao: «Isolation of a UDP-glucose: Flavonoid 5-O-glucosyltransferase gene and expression analysis of anthocyanin biosynthetic genes in herbaceous peony (Paeonia lactiflora Pall.)», Electronic Journal of Biotechnology, 15 Νοεμβρίου 2012, τόμ. 15, νο. 6, doi 10.2225/vol15-issue6-fulltext-7

 Στην τέχνη 
Η Paeonia lactiflora έγινε δημοφιλές θέμα νεκρής φύσεως για ιμπρεσιονιστές ζωγράφους προς τα τέλη του 19ου αιώνα, όπως ήταν ο Πιερ Ωγκύστ Ρενουάρ, ο Βίνσεντ βαν Γκογκ (με τους τρεις πίνακές του «Βάζο με παιώνιες», «Μπολ με παιώνιες και τριαντάφυλλα» και «Βάζο με κενταυρίες, παπαρούνες, παιώνιες και χρυσάνθεμα», όλα έργα τού 1886), ο Κλωντ Μονέ («Βάζο με παιώνιες», 1882) και ο Εντουάρ Μανέ, ο οποίος καλλιεργούσε παιώνιες στον κήπο του και τις ζωγράφιζε συχνά. Ο επίσης ιμπρεσιονιστής Φρεντερίκ Μπαζίλ ζωγράφισε το έργο «Νέα γυναίκα με παιώνιες» το 1870 ως φόρο τιμής στον Μανέ, γνωρίζοντας πόσο τού άρεσε το λουλούδι τους.

Παραπομπές

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Η Paeonia lactiflora στα Wikispecies

Γαλακτανθης
Παιωνια γαλακτανθης