Σαντάλ Ακερμάν

Η Σαντάλ Ανν Ακερμάν (γαλλ. Chantal Anne Akerman, 6 Ιουνίου 19505 Οκτωβρίου 2015) ήταν Βελγίδα σκηνοθέτιδα του κινηματογράφου, σεναριογράφος και καθηγήτρια του κινηματογράφου στο City College της Νέας Υόρκης.

Είναι γνωστότερη για τις ταινίες της Jeanne Dielman, 23 quai du Commerce, 1080 Bruxelles (1975), News from Home (1977) και Je Tu Il Elle (1974). Σύμφωνα με πολλούς κριτικούς και μελετητές του κινηματογράφου, η επίδραση της Άκερμαν στον φεμινιστικό και αβάν-γκαρντ κινηματογράφος είναι σημαντική με τουλάχιστον μία πηγή να την χαρακτηρίζει «μία από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες της εποχής μας». Το έργο της Ακερμάν έχει συνδεθεί με το ρεύμα του μινιμαλιστικού κινηματογράφου. 

 Οικογένεια και διαμόρφωση 
Η Ακερμάν γεννήθηκε στην Περιοχή των Βρυξελλών από γονείς Πολωνοεβραίους που επέζησαν από το Ολοκαύτωμα. Είχε μόνο ένα αδέλφι, τη Συλβιάν, που ήταν νεότερή της. Από μικρής ηλικίας η Ακερμάν και η μητέρα της ήταν πολύ κοντά η μία στην άλλη και η μητέρα την ενεθάρρυνε να σταδιοδρομήσει σε ό,τι επιθυμούσε.

Σε ηλικία 15 ετών η Σαντάλ Ακερμάν είδε την ταινία του Γκοντάρ Ο τρελός Πιερρό και από αυτή εμπνεύσθηκε να γίνει κινηματογραφίστρια. Στα 18 της εισάχθηκε στο Εθνικό Ανώτερο Ινστιτούτο Τεχνών του Θεάματος (INSAS). Ωστόσο την άφησε μετά το πρώτο εξάμηνο προκειμένου να γυρίσει τη μικρού μήκους ταινία Saute ma ville, που έκανε πρεμιέρα στο Διεθνές Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους του Όμπερχαουζεν το 1971.

Το ίδιο έτος πήγε στη Νέα Υόρκη, από όπου επέστρεψε το 1972. Θεωρούσε τους μήνες που πέρασε εκεί ως μια διαμορφωτική εμπειρία, καθώς γνώρισε τα έργα των Άντι Γουόρχολ, Τζόνας Μέκας και Μάικλ Σνόου, με την ταινία του τελευταίου La Région Centrale να την οδηγεί να θεωρήσει τον «χρόνο ως το σημαντικότερο πράγμα στον κινηματογράφο».

Έργο
Το πρώτο μεγάλου μήκους έργο της Ακερμάν ήταν το ντοκιμαντέρ Hotel Monterey (1972), που όπως και οι μικρού μήκους ταινίες La Chambre 1 και La Chambre 2, χρησιμοποιούν μακράς διάρκειας λήψεις και στρουκτουραλιστικές τεχνικές που θα γίνονταν τα χαρακτηριστικά στοιχεία του ύφους της.

 Κριτική αναγνώριση 
Μετά την επιστροφή της στο Βέλγιο, η Ακερμάν έκανε αισθητή την παρουσία της στους κριτικούς το 1974 με την πρώτη της ταινία με υπόθεση, το ασπρόμαυρο Je, Tu, Il, Elle (= «Εγώ, εσύ, αυτός, αυτή»), αξιοσημείωτο για την αναπαράσταση της γυναικείας σεξουαλικότητας, θέμα που επανεμφανίσθηκε σε αρκετές από τις ταινίες της.

Σύντομα μετά η Ακερμάν δημιούργησε την πλέον εξυμνηθείσα από την κριτική ανάμεσα σε όλες τις ταινίες της, το Jeanne Dielman, 23 Quai du Commerce, 1080 Bruxelles (1975), μια μελέτη της ρουτίνας μιας χήρας μητέρας μέσης ηλικίας, που περιλαμβάνει από τη μια οικιακές εργασίες και από την άλλη πορνεία. Η εφημερίδα Le Monde απεκάλεσε την ταινία «το πρώτο αριστούργημα της θηλυκότητας στην ιστορία του κινηματογράφου». Κατατάχθηκε ως η 19η καλύτερη ταινία του 20ού αιώνα από τον J. Hoberman του Village Voice.Hoberman, J. (2001): «100 Best Films of the 20th Century: Village Voice Critics' Poll». Reprinted by AMC. Τον Δεκέμβριο του 2022 η ταινία πήρε την πρώτη θέση στον κατάλογο του περιοδικού Sight & Sound με τις «100 κορυφαίες ταινίες όλων των εποχών», πάντοτε κατά τους κριτικούς.

Φεμινισμός
Η Ακερμάν έχει χρησιμοποιήσει το σκηνικό μιας κουζίνας για να εξερευνήσει τη διασταύρωση της «γυναικότητας» με την «οικιακότητα». Οι κουζίνες στα έργα της παρέχουν οικείους χώρους για σύνδεση και συνομιλία, λειτουργώντας ως υπόβαθρο για τα δράματα της καθημερινής ζωής, αλλά και ως αυτοπεριοριστικές φυλακές υπό πατριαρχικές συνθήκες.

Η Ακερμάν ομαδοποιείται συνήθως με τη φεμινιστική σκέψη, αλλά είχε εκφράσει την αποστασιοποίησή της από έναν ουσιοκρατικό φεμινισμό. Αντιστάθηκε στην ταξινόμηση της ταυτότητάς της κάτω από πινακίδες όπως «γυναίκα», «Εβραία» ή «λεσβία», προτιμώντας την ιδιότητα/ταυτότητα της «κόρης». Είχε δηλώσει ότι έβλεπε τον κινηματογράφο ως ένα «πεδίο παραγωγής ελευθερίας από τα σύνορα της ταυτότητας». Υπερασπίστηκε την πολλαπλότητα της εκφράσεως, εξηγώντας: «όταν ο κόσμος λέει ότι υπάρχει μια φεμινιστική κινηματογραφική γλώσσα είναι σαν να λέμε ότι υπάρχει μονάχα ένας τρόπος για τις γυναίκες να εκφράσουν τον εαυτό τους». Για την Ακερμάν υπάρχουν τόσες διαφορετικές κινηματογραφικές γλώσσες όσοι και άνθρωποι.

Στιλ
Το κινηματογραφικό ύφος της Ακερμάν επαφίεται στην απεικόνιση της καθημερινής, συνηθισμένης ζωής. Ενθαρρύνοντας τους θεατές να έχουν υπομονή με έναν αργό ρυθμό, οι ταινίες της τονίζουν την ανθρωπιά της καθημερινότητας. Πολλές από τις ταινίες της εικονογραφούν την κίνηση ανθρώπων που διασχίζουν αποστάσεις ή την απορρόφησή τους από κλειστοφοβικούς χώρους. Η ίδια έπαιζε συχνά κάποιον ρόλο στις ταινίες της ως ηθοποιός, τοποθετώντας τον εαυτό της και στις δύο πλευρές της κάμερας ταυτοχρόνως.

Η Ακερμάν επηρεάσθηκε τόσο από τον ευρωπαϊκό καλλιτεχνικό κινηματογράφο όσο και από τον αμερικανικό «δομικό κινηματογράφο», ένα ιδίωμα που εφάρμοζε τον φορμαλιστικό πειραματισμό προκειμένου να προτείνει μια σχέση αμοιβαιότητας ανάμεσα στην εικόνα και τον θεατή. Η κινηματογραφίστρια προσελκύσθηκε από τη θεωρούμενη «πλήξη» του δομικού φιλμ επειδή απέρριπτε το κυρίαρχο μέλημα του κινηματογράφου για πλοκή.

Παρόμοια, η οπτική γλώσσα της Ακερμάν αντιστέκεται στην εύκολη κατηγοριοποίηση και σύνοψη: δημιουργεί αφήγηση μέσα από τη φιλμική σύνταξη αντί για ανάπτυξη πλοκής.

Πολλοί σκηνοθέτες έχουν αναφέρει το σκηνοθετικό στιλ της Ακερμάν ως επίδραση στο δικό τους έργο. Ειδικότερα οι Κέλυ Ράικαρτ, Γκας Βαν Σαντ και Σοφία Κόπολα έχουν σημειώσει την εξερεύνηση της κινηματογραφίσεως σε πραγματικό χρόνο ως φόρο τιμής προς την Ακερμάν.

Οικογένεια
Η Ακερμάν είχε μια εξαιρετικά στενή σχέση με τη μητέρα της Ναταλία («Νέλλυ»), σχέση η οποία απεικονίζεται σε αρκετές ταινίες της, π.χ. στο News from Home (1976) επιστολές της μητέρας της που μιλούν για πεζές οικογενειακές δραστηριότητες διαβάζονται σε όλα τα μέρη της ταινίας. Η τελευταία της ταινία (No Home Movie) επικεντρώνεται στις σχέσεις μητέρας-κόρης και γυρίστηκε τους τελευταίους μήνες πριν από τον θάνατο της μητέρας της το 2014.

Η Ακερμάν παραδεχόταν ότι η μητέρα της βρισκόταν στο κέντρο του όλου έργου της και ότι αισθανόταν χωρίς κατεύθυνση μετά τον θάνατό της.

 Θάνατος 
Η Ακερμάν πέθανε στο Παρίσι σε ηλικία 65 ετών, σχεδόν ένα έτος μετά τον θάνατο της μητέρας της. Η εφημερίδα Le Monde ανέφερε ως αιτία θανάτου την αυτοκτονία. Σύμφωνα με την αδελφή της, η σκηνοθέτιδα είχε μείνει σε ίδρυμα για κατάθλιψη και κατόπιν είχε επιστρέψει στο Παρίσι δέκα μόλις ημέρες πριν από τον θάνατό της.

 Παραπομπές 

 Πηγές και βιβλιογραφία 
 Gatti, Ilaria: Chantal Akerman / Uno schermo nel deserto, εκδ. Fefè Editore, Ρώμη 2019
 Sultan, Terrie (επιμ.): Chantal Akerman: Moving through Time and Space, εκδ. Blaffer Gallery, the Art Museum of the University of Houston, διανομή D.A.P./Distributed Art Publishers, Νέα Υόρκη 2008
 Fabienne Liptay, Margrit Tröhler (επιμ.): Chantal Akerman, εκδ. οίκος «text + kritik», Μόναχο 2017


Κατηγορία:Βέλγοι σκηνοθέτες κινηματογράφου
Κατηγορία:Βέλγοι σεναριογράφοι
Κατηγορία:Βέλγοι παραγωγοί ταινιών
Κατηγορία:Καλλιτέχνιδες
Κατηγορία:Αυτόχειρες καλλιτέχνες
Κατηγορία:ΛΟΑΤ πρόσωπα από το Βέλγιο