Μαρσέλ Νατζαρή

Ο Εμμανουήλ Μαρσέλ Νατζαρή (1 Ιανουαρίου 1917 – 31 Ιουλίου 1971) ήταν Ελληνοεβραίος επιζών του στρατοπέδου συγκέντρωσης Άουσβιτς. Υπήρξε μέλος των Ζοντερκομάντο στο Μπίρκεναου από το Μάιο έως το Νοέμβριο του 1944 και ήταν ένα από τα τρία μέλη των Ζοντερκομάντο που έγραψε τα απομνημονεύματά του μετά τον πόλεμο, μαζί με τον Φίλιπ Μίλερ και Λεόν Κοέν. Πιθανώς, το Νοέμβριο του 1944, έγραψε 12 σελίδες στα ελληνικά περιγράφοντας τις φρικαλεότητες του στρατοπέδου. Το έγγραφο βρέθηκε το 1980, αλλά τα βασικά αποσπάσματα δεν ήταν ευανάγνωστα. Μόλις το 2017, ο Πάβελ Πόλιαν και ο Αλεξάντρ Νικιτάεφ κατάφεραν να αποκρυπτογραφήσουν τα χειρόγραφα. 

 Βιογραφία 
Γεννημένος στη Θεσσαλονίκη το 1917, φοίτησε στο Γαλλικό Λύκειο Alsheikh. Αργότερα δούλευε στο μαγαζί του πατέρα του όπου πουλούσε ζωοτροφές. Κατατάχθηκε στο στρατό το 1937 και πολέμησε κατά των Ιταλών στην εισβολή των Ιταλών στην Αλβανία το 1940 .Το 1942, στάλθηκε σε ένα γερμανικό στρατόπεδο εργασίας με άλλους 1.500 Εβραίους. Το 1943, οι γονείς του και η αδελφή του απελάθηκαν από τη Θεσσαλονίκη και αργότερα δολοφονήθηκαν στο Άουσβιτς. Αργότερα, δραπέτευσε από το στρατόπεδο και μετακόμισε στην Αθήνα, εργαζόμενος προσωρινά σε μια σαπωνοποιία. Στις 30 Δεκεμβρίου 1943, συνελήφθη και έμεινε ένα μήνα στις φυλακές Αβέρωφ στην Αθήνα. Βασανίστηκε από τους Γερμανούς μέχρι που ομολόγησε την εβραϊκή του ταυτότητα και αναπόφευκτα τον έστειλαν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Χαϊδαρίου για δύο μήνες. 

 Εμπειρίες στο Άουσβιτς 
Απελάθηκε από την Αθήνα στις 2 Απριλίου 1944 και έφτασε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς στις 11 Απριλίου, μαζί με αρκετούς άλλους απελαθέντες. Από αυτές τις αφίξεις, 1.872 εκτοπισμένοι στάλθηκαν αμέσως για να δολοφονηθούν στους θαλάμους αερίων .Ο Νατζαρή ήταν ένας από τους 320 Έλληνες άνδρες που επιλέχθηκαν για καταναγκαστική εργασία και του δόθηκε ο αριθμός 182669. Αφού πέρασε δύο ημέρες στη «Κεντρική Σάουνα» στο Μπίρκεναου, αυτός και οι άλλοι Έλληνες έζησαν στο Block 12 του Männerquarantäne Lager από τις 13 Απριλίου έως τον Μάιο 1944. Στη συνέχεια επιλέχθηκε, μαζί με 100 Έλληνες, για να είναι μέρος των Ζοντερκομάντο. Διορίστηκε στο Κρεματόριο III και έλαβε μέρος στην προετοιμασία για την Εξέγερση των Ζοντερκομάντο, δίπλα στους Γιάτσοβ Καμίνσκι, Λέμκε Χάιμ Πλίσκο, Ντάβιντ Κότσακ, Τζουζέπε Μπάρουχ, Λεών Κοέν και Αλβέρτο Ερρέρα. Ωστόσο, κατά την εξέγερση της 7ης Οκτωβρίου 1944, οι αιχμάλωτοι του Κρεματορίου ΙΙΙ περικυκλώθηκαν γρήγορα από τους Γερμανούς και έτσι δεν πήραν μέρος στην εξέγερση.

Το Νοέμβριο του 1944, δύο μήνες πριν από την απελευθέρωση του στρατοπέδου, έθαψε ένα δωδεκασέλιδο χειρόγραφο γραμμένο στα ελληνικά σε ένα μπουκάλι κοντά στο Κρεματόριο III .Στο χειρόγραφο περιέγραφε τις παρατηρήσεις και τις εμπειρίες του από το Άουσβιτς. 

Μετά την εξέγερση, αυτός και οι σύντροφοί του κλήθηκαν στο Abbruchkommando Krematorium και έλαβαν την ευθύνη να κατεδαφίσουν τα κρεματόρια. Στις 18 Ιανουαρίου 1945, τα SS εκκένωσαν το Άουσβιτς και οι λίγες χιλιάδες κρατούμενοι που μπορούσαν να περπατήσουν απομακρύνθηκαν από το στρατόπεδο σε μια πορεία θανάτου. Παρόλο που δεν επετράπη στα μέλη των Ζοντερκομάντο να εγκαταλείψουν το στρατόπεδο, ο ίδιος και ορισμένοι σύντροφοι  του αναμείχθηκαν με το πλήθος των κρατουμένων. Επέζησε της πορείας του θανάτου και έφτασε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μαουτχάουζεν στις 25 Ιανουαρίου. Μεταφέρθηκε στο Μελκ και αργότερα στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Γκούζεν, από το οποίο απελευθερώθηκε από την 11η Τεθωρακισμένη Μεραρχία των ΗΠΑ στις 5 Μαΐου 1945.

 Μετά το Άουσβιτς 
Ο Μαρσέλ Νατζαρή επέστρεψε στην Ελλάδα μετά την απελευθέρωσηκαι άρχισε να εργάζεται σε ένα νοσοκομείο της Αθήνας. Άρχισε ένα περιοδικό που περιέγραφε τις εμπειρίες του στο Άουσβιτς χωρίς να έχει τη πρόθεση να το δημοσιεύσει. Παντρεύτηκε τη Ρόζα Σαλτιέλ το 1947 και ο γιος τους, Αλμπέρτο, γεννήθηκε το 1950. Το 1951, μετακόμισαν στις Ηνωμένες Πολιτείες όπου έγινε ράφτης. Η κόρη τους, Νέλλυ, γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη το 1957. Ο Νατζαρή πέθανε από έμφραγμα του μυοκαρδίου στις 31 Ιουλίου 1971, σε ηλικία 54 ετών, στη Νέα Υόρκη.

Στις 24 Οκτωβρίου 1980, ο Λέσουαφ Ντιρτς, ένας μαθητής από την Επαγγελματική Σχολή Δασών του Μπρίνεκ, βρήκε έναν δερμάτινο χαρτοφύλακα θαμμένο σε βάθος περίπου 40 εκατοστών στο έδαφος ενώ καθάρισε την περιοχή γύρω από το κρεματόριο III του Μπίρκεναου. Μέσα στον χαρτοφύλακα βρισκόταν ο θερμός του Νατζαρή που περιείχε το χειρόγραφο. Στο χειρόγραφό του, έγραφε: Θέλω να ζήσω, για να εκδικηθώ τον θάνατο του μπαμπά και της μαμάς και της αγαπημένης μου μικρής αδερφής Νέλλυ. Τα απομνημονεύματα που έγραψε το 1947 δημοσιεύτηκαν τελικά το 1991 στα ελληνικά με τον τίτλο Χρονικό 1941–1945. 

Τον Οκτώβριο του 2017, τα χειρόγραφα που ανακαλύφθηκαν το 1980 στο έδαφος του Μπίρκεναου αποκρυπτογραφήθηκαν μετά από μια φασματική επεξεργασία που έγινε το 2013 από τους Πάβελ Πόλιαν και ο Αλεξάντρ Νικιτάεφ, που επέτρεψε το 85–90% του κειμένου να γίνει ευανάγνωστο. 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Έλληνες εβραϊκής καταγωγής
Κατηγορία:Εβραίοι της Θεσσαλονίκης
Κατηγορία:Ζοντερκομάντο
Κατηγορία:Επιζήσαντες του στρατοπέδου συγκέντρωσης του Άουσβιτς
Κατηγορία:Έλληνες μετανάστες στις Ηνωμένες Πολιτείες