Κρίση του Κονγκό

Η κρίση του Κονγκό () ήταν μια περίοδος πολιτικών αναταραχών και συγκρούσεων μεταξύ 1960 και 1965 στη Δημοκρατία του Κονγκό (σημερινή Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό). Η κρίση ξεκίνησε σχεδόν αμέσως μετά την ανεξαρτησία του Κονγκό από το Βέλγιο και τελείωσε, ανεπίσημα, με ολόκληρη τη χώρα υπό την κυριαρχία του Μομπούτου Σέσε Σέκο. Αποτελώντας μια σειρά εμφυλίων πολέμων, η Κρίση του Κονγκό ήταν επίσης μια σύγκρουση διά αντιπροσώπων στον Ψυχρό Πόλεμο, στον οποίο η Σοβιετική Ένωση και οι Ηνωμένες Πολιτείες υποστήριξαν αντίπαλες φατρίες. Περίπου 100.000 άνθρωποι πιστεύεται ότι σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια της κρίσης.

Ένα εθνικιστικό κίνημα στο Βελγικό Κονγκό απαίτησε το τέλος της αποικιακής κυριαρχίας όπου οδήγησε στην ανεξαρτησία της χώρας στις 30 Ιουνίου 1960. Είχαν γίνει ελάχιστες προετοιμασίες και πολλά ζητήματα, όπως ο φεντεραλισμός, ο φυλετισμός και ο εθνοτικός εθνικισμός, παρέμεναν άλυτα. Την πρώτη εβδομάδα του Ιουλίου, ξέσπασε ανταρσία στον στρατό και ξέσπασε βία μεταξύ μαύρων και λευκών πολιτών. Το Βέλγιο έστειλε στρατεύματα για να προστατεύσει τους λευκούς πολίτες που έφυγαν. Η Κατάνγκα και το Νότιο Κασάι αποσχίστηκαν με τη βελγική υποστήριξη. Εν μέσω συνεχιζόμενων αναταραχών και βίας, τα Ηνωμένα Έθνη ανέπτυξαν ειρηνευτικές δυνάμεις, αλλά ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Νταγκ Χάμαρσκελντ αρνήθηκε να χρησιμοποιήσει αυτά τα στρατεύματα για να βοηθήσει την κεντρική κυβέρνηση στην Κινσάσα να πολεμήσει τους αποσχιστές. Ο πρωθυπουργός Πατρίς Λουμούμπα, ο χαρισματικός ηγέτης της μεγαλύτερης εθνικιστικής φατρίας, αντέδρασε καλώντας για βοήθεια από τη Σοβιετική Ένωση, η οποία έστειλε αμέσως στρατιωτικούς συμβούλους και άλλη υποστήριξη.

Η εμπλοκή των Σοβιετικών δίχασε την κυβέρνηση του Κονγκό και οδήγησε σε αδιέξοδο μεταξύ του Λουμούμπα και του προέδρου Τζόζεφ Κάσα-Βούμπου. Ο Μομπούτου, εκείνη την εποχή ο επικεφαλής στρατιωτικός βοηθός του Λουμούμπα και αντισυνταγματάρχης στο στρατό, έσπασε αυτό το αδιέξοδο με ένα πραξικόπημα, εκδιώχνοντας τους Σοβιετικούς συμβούλους και ίδρυσε μια νέα κυβέρνηση ουσιαστικά υπό τον δικό του έλεγχο.  Ο Λουμούμπα αιχμαλωτίστηκε και στη συνέχεια εκτελέστηκε το 1961. Μια αντίπαλη κυβέρνηση της «Ελεύθερης Δημοκρατίας του Κονγκό» ιδρύθηκε στην ανατολική πόλη Κισανγκάνι από υποστηρικτές του Λουμούμπα με επικεφαλής τον Αντουάν Γκιζένγκα. Κέρδισε τη σοβιετική υποστήριξη, αλλά συντρίφτηκε στις αρχές του 1962. Εν τω μεταξύ, ο ΟΗΕ έλαβε μια πιο επιθετική στάση έναντι των αποσχιστών μετά τον θάνατο του Χάμαρσκελντ σε αεροπορικό δυστύχημα στα τέλη του 1961. Υποστηριζόμενος από τα στρατεύματα του ΟΗΕ, ο Λεοπόλντβιλ νίκησε τα αποσχιστικά κινήματα στην Κατάνγκα και στο Νότιο Κασάι στις αρχές του 1963.

Με την Κατάνγκα και το Νότιο Κασάι να βρίσκονται υπό τον έλεγχο της κυβέρνησης, εγκρίθηκε ένα συμβιβαστικό σύνταγμα και ο εξόριστος ηγέτης, Μωυσής Τσόμπε, ανακλήθηκε ως επικεφαλής μιας προσωρινής διοίκησης ενώ διοργανώνονταν νέες εκλογές. Ωστόσο, προτού διεξαχθούν αυτά, ξεσηκώθηκαν στα ανατολικά της χώρας μαχητές με έμπνευση από τους Μαοϊκούς που αποκαλούσαν τους εαυτούς τους «Σίμπα». Οι Σίμπας πήραν τον έλεγχο σημαντικού εδάφους και ανακήρυξαν μια κομμουνιστική «Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό» στο Στάνλεϊβιλ. Οι κυβερνητικές δυνάμεις σταδιακά ανακατέλαβαν εδάφη και, τον Νοέμβριο του 1964, το Βέλγιο και οι Ηνωμένες Πολιτείες παρενέβησαν στρατιωτικά στο Στάνλεϊβιλ για να ανακτήσουν ομήρους από την αιχμαλωσία των Σίμπα. Οι Σίμπα ηττήθηκαν και κατέρρευσαν αμέσως μετά. Μετά τις εκλογές του Μαρτίου 1965, αναπτύχθηκε ένα νέο πολιτικό αδιέξοδο μεταξύ Τσόμπε και Κάσα-Βούμπου, αναγκάζοντας την κυβέρνηση σε σχεδόν παράλυση. Ο Μομπούτου έκανε ένα δεύτερο πραξικόπημα τον Νοέμβριο του 1965, παίρνοντας τον προσωπικό έλεγχο της χώρας. Κάτω από την κυριαρχία του Μομπούτου, το Κονγκό (μετονομάστηκε σε Ζαΐρ το 1971) μετατράπηκε σε δικτατορία που θα διαρκέσει μέχρι την πτώση του το 1997, στο τέλος του Πρώτου Πολέμου του Κονγκό. 

 Ιστορικό 

 Βελγική κυριαρχία 
αριστερά|μικρογραφία|Το Βελγικό Κονγκό, σήμερα η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, που επισημαίνεται σε χάρτη της Αφρικής

Η αποικιακή κυριαρχία στο Κονγκό ξεκίνησε στα τέλη του 19ου αιώνα. Ο βασιλιάς Λεοπόλδος Β' του Βελγίου, απογοητευμένος από την έλλειψη διεθνούς ισχύος και κύρους του Βελγίου, προσπάθησε να πείσει τη βελγική κυβέρνηση να υποστηρίξει την αποικιακή επέκταση γύρω από την ανεξερεύνητη τότε λεκάνη του Κονγκό. Η αμφιθυμία της βελγικής κυβέρνησης σχετικά με την ιδέα οδήγησε τον Λεοπόλδο να δημιουργήσει τελικά την αποικία για δικό του λογαριασμό. Με την υποστήριξη ορισμένων δυτικών χωρών, οι οποίες έβλεπαν τον Λεοπόλδο ως χρήσιμο μεταξύ των αντίπαλων αποικιακών δυνάμεων, ο Λεοπόλδος πέτυχε διεθνή αναγνώριση για μια προσωπική αποικία, το Ελεύθερο Κράτος του Κονγκό, το 1885.  Μέχρι την αλλαγή του αιώνα, ωστόσο, η βία των αξιωματούχων του Ελεύθερου Κράτους εναντίον των ιθαγενών του Κονγκό και το ανελέητο σύστημα οικονομικής εξόρυξης είχαν οδηγήσει σε έντονη διπλωματική πίεση στο Βέλγιο να πάρει τον επίσημο έλεγχο της χώρας, κάτι που έκανε το 1908, δημιουργώντας το Βελγικό Κονγκό. 

Η βελγική κυριαρχία στο Κονγκό βασιζόταν γύρω από την «αποικιακή τριάδα» ( trinité coloniale ) κρατικών, ιεραποστολικών και ιδιωτικών συμφερόντων.  Τα προνόμια των βελγικών εμπορικών συμφερόντων σήμαιναν ότι μερικές φορές το κεφάλαιο επέστρεφε στο Κονγκό και ότι οι επιμέρους περιοχές εξειδικεύονταν. Σε πολλές περιπτώσεις, τα συμφέροντα της κυβέρνησης και της ιδιωτικής επιχείρησης συνδέθηκαν στενά και το κράτος βοήθησε τις εταιρείες να απεργοσπάσουν και να αντιμετωπίσουν άλλες προσπάθειες του γηγενούς πληθυσμού να βελτιώσουν την τύχη τους.  Η χώρα χωρίστηκε σε ιεραρχικά οργανωμένες διοικητικές υποδιαιρέσεις και λειτουργούσε ομοιόμορφα σύμφωνα με μια καθορισμένη «εγγενή πολιτική»  — σε αντίθεση με τους Βρετανούς και τους Γάλλους, οι οποίοι γενικά ευνοούσαν το σύστημα έμμεσης διακυβέρνησης με το οποίο διατηρούνταν οι παραδοσιακοί ηγέτες σε θέσεις εξουσίας υπό αποικιακή εποπτεία. Υπήρχε επίσης υψηλός βαθμός φυλετικού διαχωρισμού. Μεγάλος αριθμός λευκών μεταναστών που μετακόμισαν στο Κονγκό μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου προέρχονταν από όλο το κοινωνικό φάσμα, αλλά παρ' όλα αυτά πάντα αντιμετωπίζονταν ως ανώτεροι από τους μαύρους. 

Κατά τις δεκαετίες του 1940 και του 1950, το Κονγκό γνώρισε ένα άνευ προηγουμένου επίπεδο αστικοποίησης και η αποικιακή διοίκηση ξεκίνησε διάφορα αναπτυξιακά προγράμματα με στόχο να μετατρέψει την περιοχή σε «πρότυπη αποικία».  Ένα από τα αποτελέσματα των μέτρων ήταν η ανάπτυξη μιας νέας μεσαίας τάξης εξευρωπαϊσμένων αφρικανικών ομάδων στις πόλεις.  Μέχρι τη δεκαετία του 1950 το Κονγκό διέθετε μισθωτό εργατικό δυναμικό διπλάσιο από αυτό σε οποιαδήποτε άλλη αφρικανική αποικία.  Οι πλούσιοι φυσικοί πόροι του Κονγκό, συμπεριλαμβανομένου του ουρανίου - μεγάλο μέρος του οποίου χρησιμοποιήθηκε από το πυρηνικό πρόγραμμα των ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου - οδήγησαν σε σημαντικό ενδιαφέρον για την περιοχή τόσο από τη Σοβιετική Ένωση όσο και από τις Ηνωμένες Πολιτείες καθώς αναπτύχθηκε ο Ψυχρός Πόλεμος. 

 Πολιτική και ριζοσπαστικοποίηση 
μικρογραφία| Ο ηγέτης της ABAKO, Τζόζεφ Κάσα-Βούμπου, ο οποίος αργότερα έγινε ο πρώτος Πρόεδρος του ανεξάρτητου Κονγκό.   
Ένα αφρικανικό εθνικιστικό κίνημα αναπτύχθηκε στο Βελγικό Κονγκό κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1950, κυρίως μεταξύ των εξελιγμένων . Το κίνημα χωρίστηκε σε μια σειρά από κόμματα και ομάδες που ήταν ευρέως διαιρεμένες σε εθνοτικές και γεωγραφικές γραμμές και ήταν αντίθετες μεταξύ τους.  Το μεγαλύτερο, το Mouvement National Congolais (MNC), ήταν μια ενωμένη οργάνωση μετώπου αφιερωμένη στην επίτευξη ανεξαρτησίας μέσα σε εύλογο χρόνο.  Δημιουργήθηκε γύρω από ένα καταστατικό το οποίο υπέγραψαν, μεταξύ άλλων, οι Πατρίς Λουμούμπα, Σύριλ Αντούλα και Τζόζεφ Ιλέο, αλλά άλλοι κατηγόρησαν το κόμμα ότι ήταν πολύ μετριοπαθές.  Ο Λουμούμπα έγινε ηγετική φυσιογνωμία στο MNC και μέχρι τα τέλη του 1959, το κόμμα ισχυρίστηκε ότι είχε 58.000 μέλη. 
 Σημειώσεις 

 Παραπομπές 

 Πηγές 













































 Loffman, R. A. "Religion, Class and the Katangese Secession, 1957–1962".  In Church, State and Colonialism in Southeastern Congo, 1890–1962 (Palgrave Macmillan, 2019).

 O’Malley, Alanna. The diplomacy of decolonisation: America, Britain and the United Nations during the Congo crisis 1960–1964 (2018).
 Passemiers, Lazlo. Decolonisation and Regional Geopolitics: South Africa and the ‘Congo Crisis’, 1960–1965  (Routledge, 2019).


Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 The Congo, Decolonization, and the Cold War, 1960–1965 at United States Department of State
 Congo (Katanga) 1960–63 at Massachusetts Institute of Technology (MIT)

Κατηγορία:Πόλεμοι των κρατών και λαών της Αφρικής
Κατηγορία:Διαμεσολαβητικοί πόλεμοι
Κατηγορία:Μισθοφορικός πόλεμος
Κατηγορία:Διεθνείς σχέσεις της Σοβιετικής Ένωσης
Κατηγορία:Συγκρούσεις του Ψυχρού Πολέμου
Κονγκο