Ιωάννης Φωκάς (προσκυνητής)

Ο Ιωάννης Φωκάς ήταν Βυζαντινός προσκυνητής του 12ου αιώνα στους Αγίους Τόπους . Έγραψε μια αφήγηση των ταξιδιών του, τη λεγόμενη Έκφραση ή Συνοπτική Περιγραφή των Αγίων Τόπων,  που έχει ονομαστεί ως «η πιο κομψή παλαιστινιακή αφήγηση προσκυνήματος». Michael Angold (2016), "The Fall of Jerusalem (1187) as Viewed from Byzantium," in Adrian J. Boas (ed.), The Crusader World (London & New York: Routledge) pp. 289–308, at 294. Πρόσφατα δημιουργήθηκαν αμφιβολίες για το αν ο Φωκάς ήταν στην πραγματικότητα ο συγγραφέας της Έκφρασης, η οποία πλεόν αποδίδεται στον Ιωάννη Δούκα, ο οποίος πήγε σε αυτοκρατορική αποστολή στους Αγίους Τόπους το 1177. . .

Για τον Φωκά είναι δεν υπάρχουν πολλά διαθέσιμα βιογραφικά στοιχεία. Ένα χειρόγραφο της Έκφρασης περιέχει ένα σημείωμα που αναφέρει ότι ήταν ιερέας και ότι ο πατέρας του, ο Ματθαίος, έγινε μοναχός στην Πάτμο . Σύμφωνα με το ίδιο σημείωμα, το ταξίδι του στους Αγίους Τόπους έγινε είτε το 1177 είτε το 1195. Είναι γνωστό ότι συνόδευε τον αυτοκράτορα ΜανουήλΑ΄ Κομνηνό (βασίλεψε την περίοδο 1143–80) σε μια θαλάσσια εκστρατεία στα ανοιχτά της Αττάλειας. Μπορεί και να είναι ο «Φωκάς» των Annales Herbipolenses, που είχε σταλθεί από τον Μανουήλ το 1147, για να οδηγήσει τον σταυροφορικό στρατό του βασιλιά Κορράδο Γ' της Γερμανίας από τη Νίκαια στο Ικόνιο . 

Η Έκφραση του Φωκά είναι συνοπτική και ακριβής, παρέχοντας σε ορισμένες περιπτώσεις μοναδικές πληροφορίες. Είχε μάλλον θετική στάση απέναντι στους Σταυροφόρους . Περιγράφει μια φανατική αίρεση των Σαρακηνών που ονομάζεται Ασασίνοι. Kazhdan, Alexander (1991). "Phokas, John". In Kazhdan, Alexander (ed.). The Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8. Αποκαλεί τον ποταμό Ιορδάνη «τον ιερότερο ποταμό» και ονομάζει τρία μοναστήρια κοντά στον τόπο της βάπτισης του Ιησού αφιερωμένα στην Παναγία της Καλαμών, τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο και τον Ιωάννη τον Βαπτιστή . Το τελευταίο, ξαναχτίστηκε, λέει, από τον ΜανουήλΑ΄ Κομνηνό. Vikan, Gary; Cutler, Anthony (1991). "Jordan". In Kazhdan, Alexander (ed.). The Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8. Αναφέρει επίσης ότι η Κανά δεν ήταν τίποτα άλλο παρά ένα καστέλι (μικρός οχυρός οικισμός), Vikan, Gary; Ma'oz, Zvi 'Uri (1991). "Cana". In Kazhdan, Alexander (ed.). The Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8. ενώ υπήρχαν δύο μοναστήρια (ένα ελληνικό, ένα λατινικό) στην κορυφή του όρους Θαβώρ,  και ότι η τοποθεσία της αρχαίας Ιεριχούς ήταν καλυμμένη από κήπους και αμπελώνες. Vikan, Gary; Ma'oz, Zvi 'Uri (1991). "Jericho". In Kazhdan, Alexander (ed.). The Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8.

Εκτός από τη Βίβλο, ο Φωκάς παραθέτει και αποσπάσματα από αρχαίους συγγραφείς όπως τον Ιώσηπο Φλάβιο και τον Αχιλλέα Τάτιο.  Η Έκφραση μπορεί να γράφτηκε ως απάντηση στην προσκυνηματική αφήγηση του Κωνσταντίνου Μανασσή, ο οποίος επέστρεψε από τους Αγίους Τόπους απογοητευμένος από όσα είδε εκεί, απορώντας γιατί έζησε εκεί ο Χριστός. Στην Έκφραση, η ομορφιά των τοπίων τονίζεται επανειλημμένα. Michael Angold (2016), "The Fall of Jerusalem (1187) as Viewed from Byzantium," in Adrian J. Boas (ed.), The Crusader World (London & New York: Routledge) pp. 289–308, at 294.

 Δείτε επίσης 
 Οίκος των Φωκάδων (Βυζαντινή οικογένεια)

 Σημειώσεις 
Ο πλήρης τίτλος του έργου είναι «Ἔκφρασις ἐν συνόψει τῶν ἀπ’ Ἀντιοχείας μέχρις Ἱεροσολύμων κάστρων καὶ χωρῶν Συρίας, Φοινίκης καί τῶν κατὰ Παλαιστίνην ἁγίων τόπων συγγραφεῖσα παρὰ Ἰωάννου ἱερέως τοῦ εὐσεβεστάτου Φωκᾶ, υἱοῦ Ματθαίου, μοναχοῦ τοῦ ἐνασκοῦντος ἐν Πάτμῳ τῇ νήσῳ, ὅσπερ εἶδεν τοὺς ἁγίους τόπους ἐν ἔτει τῷ  [...] χπε΄ τῷ τότε καιρῷ».

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί Σύνδεσμοι 



Κατηγορία:Αξιωματούχοι του Μανουήλ Α΄ Κομνηνού
Κατηγορία:Βυζαντινοί γεωγράφοι