Γιον Φόσε

Ο Γιον Όλαφ Φόσε (Jon Olav Fosse, 29 Σεπτεμβρίου 1959) είναι Νορβηγός συγγραφέας, θεατρικός συγγραφέας και μεταφραστής. Το 2023 έλαβε το Νόμπελ Λογοτεχνίας «για τα καινοτόμα θεατρικά έργα και την πεζογραφία του που δίνουν φωνή στο ανείπωτο» .

Το έργο του Φόσε περιλαμβάνει πάνω από εβδομήντα μυθιστορήματα, ποιήματα, παιδικά βιβλία, δοκίμια και θεατρικά έργα τα οποία έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από πενήντα γλώσσες. Είναι ο συγγραφέας με τις περισσότερες θεατρικές παραστάσεις στη Νορβηγία μετά τον Χένρικ Ίψεν και - με παραγωγές που παρουσιάζονται σε περισσότερες από χίλιες σκηνές παγκοσμίως - είναι ένας από τους πιο πολυπαιγμένους σύγχρονους θεατρικούς συγγραφείς παγκοσμίως. Τα μινιμαλιστικά και βαθιά εσωστρεφή έργα του, με γλώσσα που συχνά αγγίζει τα όρια της λυρικής πρόζας και της ποίησης, έχουν χαρακτηριστεί ότι αποτελούν μια σύγχρονη συνέχεια της δραματικής παράδοσης που καθιέρωσε ο Χένρικ Ίψεν τον 19ο αιώνα. Τα θεατρικά έργα του Φόσε συχνά εντάσσονται στην κατηγορία του μεταδραματικού θεάτρου ενώ αρκετά από τα αξιοσημείωτα μυθιστορήματά του θεωρείται ότι ανήκουν στην μεταμοντέρνα και πρωτοποριακή λογοτεχνία λόγω του μινιμαλισμού, του λυρισμού και της ανορθόδοξης χρήσης του συντακτικού.

Βιογραφία
Ο Φόσε γεννήθηκε το 1959 στο Haugesund της Νορβηγίας και μεγάλωσε στο Strandebarm. Η οικογένειά του ήταν Κουάκεροι και Πιετιστές, στους οποίους αποδίδει τη διαμόρφωση των πνευματικών του απόψεων. Ένα σοβαρό ατύχημα σε ηλικία επτά ετών τον έφερε κοντά στο θάνατο- η εμπειρία αυτή επηρέασε σημαντικά τη συγγραφική του δραστηριότητα στην ενήλικη ζωή."I have to talk about it because it's so fundamental to me: at the age of seven, I was close to death because of an accident . . I could see myself sitting here . . everything was peaceful, and I looked at the houses back home, and I felt quite sure that I saw them for the last time as I was going to the doctor. Everything was shimmering and very peaceful, a very happy state, like a cloud of particles of light. This experience is the most important experience from my childhood. And it has been very formative for me as a person, both in good and in bad ways. I think it created me as a kind of artist." ('Jon Fosse's Search for Peace'. The New Yorker, 13 November 2022) Άρχισε να γράφει γύρω στα δώδεκά του χρόνια.  Ως έφηβος, ο Φόσε ήθελε να γίνει ροκ κιθαρίστας, αλλά αφότου εγκατέλειψε τις μουσικές φιλοδοξίες του  άρχισε να αφιερώνει περισσότερο χρόνο στη συγγραφή. Έπαιζε βιολί, και μεγάλο μέρος της συγγραφικής του πρακτικής στην εφηβεία αφορούσε τη δημιουργία δικών του στίχων για μουσικά κομμάτια. Μεγαλώνοντας, επηρεάστηκε από τον κομμουνισμό και τον αναρχισμό και έχει περιγράψει τον εαυτό του ως «χίπι».

Ο Φος γράφτηκε στο Πανεπιστήμιο του Μπέργκεν και σπούδασε συγκριτική λογοτεχνία. Το πρώτο του μυθιστόρημα, Raudt, svart (Κόκκινο, μαύρο), εκδόθηκε το 1983. Το μυθιστόρημα ήρθε σε αντίθεση με το κοινωνικό ρεαλιστικό μυθιστόρημα που ήταν δημοφιλές στη Νορβηγία εκείνη την εποχή και έδωσε έμφαση στη γλωσσική έκφραση παρά στην πλοκή. Δημοσίευσε ένα δεύτερο μυθιστόρημα, το Stengd gitar (Κλειστή κιθάρα) το 1985 και έναν ποιητικό κύκλο, το Engel med vatn i augene (Άγγελος με νερό στα μάτια του) το 1986. Πήρε μεταπτυχιακό δίπλωμα στη συγκριτική λογοτεχνία το 1987, από το Πανεπιστήμιο του Μπέργκεν, και δημοσίευσε το τρίτο του μυθιστόρημα, το Blod. Steinen er (Αίμα. Η πέτρα είναι). Μετά τον χωρισμό του από τη σύζυγό του το 1989, ο Φόσε δημοσίευσε ένα μυθιστόρημα και την πρώτη του συλλογή δοκιμίων. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, συνέχισε να δημοσιεύει μυθιστορήματα και συνεργάστηκε με τη δεύτερη σύζυγό του, Grethe Fatima Syéd, σε διάφορες μεταφράσεις.

Το πρώτο θεατρικό έργο του Φόσε, Og aldri skal vi skiljast (Και δεν θα χωρίσουμε ποτέ), ανέβηκε και εκδόθηκε το 1994. Ο Φόσε έχει γράψει μυθιστορήματα, διηγήματα, ποίηση, παιδικά βιβλία, δοκίμια και θεατρικά έργα. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από σαράντα γλώσσες. Μεταξύ της εργασίας πάνω στα μυθιστορήματά του, ο Fosse εργάζεται ως μεταφραστής έργων άλλων συγγραφέων.

 Προσωπική ζωή 
Ο Φόσε έχει παντρευτεί τρεις φορές. Ήταν παντρεμένος με την Bjørg Sissel (γεν. 1959), νοσηλεύτρια, από το 1980 έως το 1992, με την οποία απέκτησε έναν γιο. Την επόμενη χρονιά παντρεύτηκε την Grethe Fatima Syéd, Ινδο-Νορβηγίδα μεταφράστρια και συγγραφέα, με την οποία αργότερα χώρισαν. Κατά τη διάρκεια του γάμου τους απέκτησαν δύο κόρες.

Ο Φόσε περνάει μέρος του χρόνου του με την τρίτη σύζυγό του, την Σλοβάκα Άννα (παντρεύτηκαν το 2011), στο Hainburg an der Donau στην Αυστρία. Έχει επίσης σπίτια στο Μπέργκεν και σε άλλα μέρη της δυτικής Νορβηγίας. Αρχικά, ήταν μέλος της Εκκλησίας της Νορβηγίας (αν και πριν από το 2012 περιέγραφε τον εαυτό του ως άθεο). Το 2012-2013, προσχώρησε στην Καθολική Εκκλησία και εισήχθη οικειοθελώς σε κέντρο απεξάρτησης για να αντιμετωπίσει τα μακροχρόνια προβλήματά του με την κατανάλωση αλκοόλ.

 Βραβεία και τιμές 
 1992 Nynorsk Literature Prize
 1996 Ibsen Prize
 1997 Aschehoug Prize
 1999 Søren Gyldendal Prize
 1999 Dobloug Prize 
 2000 Nestroy Theatre Prize
 2000 Nordic Playwright Prize
 2003 Norsk kulturråds ærespris 
 2003 Nynorsk Literature Prize 
 2003 Chevalier of the Ordre national du Mérite of France (2003)Fransk heder til Fosse, nrk.no.
 2004 Diktartavla Prize
 2005 Brage Prize 
 2005 Commander of the Royal Norwegian Order of St. Olav
 2006 Anders Jahres Culture Prize
 2007 The Swedish Academy Nordic Prize 
 2007 The Federal Ministry of Family Affairs' Deutscher Jugendliteraturpreis 
 2010 The Ibsen Award
 2012 Target Prize
 2014 European Prize for Literature
 2015 Nordic Council Literature Prize
 2016 Willy Brandt Prize
 2019 Nynorsk Literature Prize
 2021 Brage Prize for fiction
 2023 Nobel Prize in Literature
 The Fosse Foundation (based in Strandebarm) is an organization dedicated to Fosse and his works. The building is located near Fosse's childhood home and a house belonging to his grandparents.

Εκδόσεις
Πεζογραφία

 Raudt, svart (1983). Red, Black
 Stengd gitar (1985). Closed Guitar
 Blod. Steinen er (1987). Blood. The Stone Is
 Uendelig Seint (1989).
 Naustet (1989). Boathouse, trans. May-Brit Akerholt (Dalkey Archive, 2017).
 Kant (1990)
 Flaskesamlaren (1991). The Bottle-Collector
 Bly og vatn (1992). Lead and Water.
 Dyrehagen Hardanger. (1993).
 To forteljingar (1993). Two Stories
 Prosa frå ein oppvekst (1994). Prose from a Childhood
 Melancholia I (1995). Melancholy, trans. Grethe Kvernes and Damion Searls (Dalkey Archive, 2006).
 Nei å nei (1995).
 Fy å fy (1997).
 Melancholia II (1996). Melancholy II, trans. Eric Dickens (Dalkey Archive, 2014).
 Du å du (1996).
 Eldre kortare prosa med 7 bilete av Camilla Wærenskjold (1998). Older Shorter Prose with 7 Pictures of Camilla Wærenskjold
 Morgon og kveld (2000). Morning and Evening, trans. Damion Searls (Dalkey Archive, 2015).
 Søster (2000).
 Det er Ales (2004). Aliss at the Fire, trans. Damion Searls (Dalkey Archive, 2010).
 Kant (2005).
 Andvake (2007). Wakefulness
 Spelejenta (2009).
 Kortare prosa (2011). Shorter Prose
 Olavs draumar (2012). Olav's Dreams
 Kveldsvævd (2014). Weariness
 Levande stein (2015).
Trilogien (2014). Trilogy, trans. May-Brit Akerholt (Dalkey Archive, 2016). Compiles three novellas: Wakefulness, Olav's Dreams and Weariness.
 Det andre namnet – Septologien I-II (2019). The Other Name: Septology I-II, trans. Damion Searls (Fitzcarraldo Editions, 2019).
 Eg er ein annan – Septologien III-V (2020). I Is Another: Septology III-V, trans. Damion Searls (Fitzcarraldo Editions, 2020).
 Eit nytt namn – Septologien VI-VII (2021). A New Name: Septology VI-VII, trans. Damion Searls (Fitzcarraldo Editions, 2021).
 Septologien (2022).
 Kvitleik (2023). A Shining, trans. Damion Searls (Fitzcarraldo Editions, 2023).

Συλλογές στην Αγγλική
 Scenes from a Childhood, trans. Damion Searls (Fitzcarraldo Editions, 2018). Collects texts from various sources.
 Melancholy I-II, trans. Damion Searls and Grethe Kvernes (Fitzcarraldo Editions, 2023)

Θεατρικά Έργα

 Nokon kjem til å komme (written in 1992–93; first produced in 1996). Someone Is Going to Come Home
 Og aldri skal vi skiljast (1994). And We'll Never Be Parted
 Namnet (1995). The Name
 Barnet (1996). The Child. Αρχικά δημοσιεύτηκε με Mor og barn και Sonen.
 Mor og barn (1997). Mother and Child. Αρχικά δημοσιεύτηκε με Barnet και Sonen.
 Sonen (1997). The Son. Αρχικά δημοσιεύτηκε μεBarnet και Mor og barn
 Gitarmannen (1997). The Guitar Man. αρχικά αποστάλθηκε ως Christmas Greeting from Samlaget. Ύστερα μετονομάστηκε ως Saxofonmannen
 Natta syng sine songar (1997). Nightsongs, trans. Gregory Motton (2002).
 Ein sommars dag (1999). A Summer's Day
 Draum om hausten (1999). Dream of Autumn
 Sov du vesle barnet mitt (2000). Sleep My Baby Sleep
  Besøk (2000). Visits
 Vinter (2000). Winter
 Ettermiddag (2000). Afternoon
 Vakkert (2001). Beautiful
 Dødsvariasjonar (2001). Death Variations
 Jenta i sofaen (2002). The Girl on the Sofa, trans. David Harrower (2002).
 Lilla (2003). Lilac
 Suzannah (2004)
 Dei døde hundane (2004). The Dead Dogs, trans. May-Brit Akerholt (2014).
 Sa ka la (2004)
 Svevn (2005). Sleep
 Varmt (2005). Warm
 Rambuku (2006)
 Skuggar (2006). Shadows
 Eg er vinden (2007). I Am the Wind, trans. Simon Stephens (2012).
 Desse auga (2009). These Eyes
 Jente i gul regnjakke (2010).
 Kortar stykke (2011).
 Hav (2014).
 Tre librettoar (2015).
 Slik var det (2020).
 Sterk vind (2021).
 I svarte skogen inne (2023).

Συλλογές στην Αγγλική Plays One (2002). Someone Is Going to Come Home; The Name; The Guitar Man; The Child
 Plays Two (2004). A Summer's Day; Dream of Autumn; Winter
 Plays Three (2004). Mother and Child; Sleep My Baby Sleep; Afternoon; Beautiful; Death Variations
 Plays Four (2005). And We'll Never Be Parted; The Son; Visits; Meanwhile the lights go down and everything becomes black
 Plays Five (2011). Suzannah; Living Secretly; The Dead Dogs; A Red Butterfly's Wings; Warm; Telemakos; Sleep
 Plays Six (2014). Rambuku; Freedom; Over There; These Eyes; Girl in Yellow Raincoat; Christmas Tree Song; Sea

Ποίηση

 Engel med vatn i augene (1986)
 Hundens bevegelsar (1990)
 Hund og engel (1992)
 Dikt 1986–1992 (1995). Revidert samleutgåve
 Nye dikt 1991–1994 (1997)
 Dikt 1986–2001 (2001). Samla dikt. Lyrikklubben
 Auge i vind (2003)
 Dikt i samling (2009)
 Songar (2009)
 Stein til stein (2013)
 Poesiar (2016)
 Ro mitt Hav (2019)
 Dikt i samling (2011)Συλλογές στην Αγγλική'''

 Poems (Shift Fox Press, 2014). Selection of poems, translated by May-Brit Akerholt.

Εκθέσεις
 Frå telling via showing til writing (1989)
 Gnostiske essay (1999)
 Når ein engel går gjennom scenen og andre essay (2014). An Angel Walks Through the Stage: and Other Essays, trans. May-Brit Akerholt (Dalkey Archive, 2015).

Παραπομπές

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Jon Fosse's excerpt from "Night Sings Its Songs" at Words Without Borders 


 Jon Fosse  at Doollee.com
 Vincent Rafis, Mémoire et voix des morts dans le théâtre de Jon Fosse, Les presses du réel, Dijon, 2009.
 Andrew Dickson: "Jon Fosse: 'The idea of writing another play doesn't give me pleasure'", The Guardian'', 12 March 2014. Retrieved 22 August 2014.

Κατηγορία:Νορβηγοί συγγραφείς
Κατηγορία:Νορβηγοί θεατρικοί συγγραφείς
Κατηγορία:Βραβευμένοι με Νόμπελ Λογοτεχνίας
Κατηγορία:Νορβηγοί νομπελίστες