Χειλεανάγνωση

Διαδικασία 
Αν και η αντίληψη της ομιλίας θεωρείται ακουστική δεξιότητα, είναι εγγενώς πολυτροπική, καθώς η παραγωγή ομιλίας απαιτεί από τον ομιλητή να κάνει κινήσεις των χειλιών, των δοντιών και της γλώσσας που είναι συχνά ορατές στην επικοινωνία πρόσωπο με πρόσωπο. Οι πληροφορίες από τα χείλη και το πρόσωπο βοηθούν στην ακουστική κατανόηση. Ο βαθμός στον οποίο οι άνθρωποι κάνουν χρήση τέτοιων δεικτών ποικίλλει ανάλογα με την ορατότητα της ομιλητικής δράσης, τις γνώσεις και τις ικανότητες του δέκτη.

 Ηχητικά οπτικά φωνήµατα 
Το φώνημα είναι η μικρότερη ανιχνεύσιμη μονάδα ήχου σε μια γλώσσα που χρησιμεύει στη διάκριση των λέξεων μεταξύ τους. Τα "χύμα" και "κύμα" διαφέρουν κατά ένα φώνημα και αναφέρονται σε διαφορετικές έννοιες. Η προφορική ελληνική γλώσσα έχει 23 φωνήματα. Για τη χειλεανάγνωση, ο αριθμός των οπτικά διακριτικών μονάδων - των οπτικών φωνημάτων - είναι πολύ μικρότερος, επομένως πολλά φωνήματα αντιστοιχίζονται σε λίγα μεγέθη. Αυτό συμβαίνει επειδή πολλά φωνήματα παράγονται μέσα στο στόμα και τον λαιμό και είναι δύσκολο να φανούν. Αυτά περιλαμβάνουν τα γλωττιδικά σύμφωνα και τις περισσότερες κινήσεις της γλώσσας.
 Συνάρθρωση 
Τα οπτικά φωνήματα μπορούν να αποτυπωθούν ως στατικές εικόνες, αλλά η ομιλία ξετυλίγεται μέσα στον χρόνο. Η ομαλή άρθρωση των ήχων της ομιλίας στη σειρά μπορεί να σημαίνει ότι τα μοτίβα του στόματος μπορεί να «διαμορφωθούν» από ένα παρακείμενο φώνημα λόγω του φωνητικού πλαισίου. Αυτό το χαρακτηριστικό της δυναμικής ανάγνωσης της ομιλίας επηρεάζει τη χειλεανάγνωση.

 Χειλεανάγνωση και εκμάθηση γλωσσών σε ακούοντα βρέφη και παιδιά 

 Τους πρώτους μήνες 
Η θέα του στόματος παίζει ρόλο στην ευαισθητοποίηση στην ομιλία του πολύ μικρού βρέφους και το προετοιμάζει να γίνει ομιλητής στα 1-2 χρόνια. Για να μιμηθεί τον λόγο, ένα μωρό πρέπει να μάθει να κουνάει τα χείλη του σύμφωνα με τους ήχους που ακούει. Η θέα του ομιλητή μπορεί να το βοηθήσει σε αυτό. Τα νεογέννητα μιμούνται τις κινήσεις του στόματος των ενηλίκων, κάτι που θα μπορούσε να αποτελέσει πρόδρομο για περαιτέρω μίμηση και αργότερα εκμάθηση γλώσσας. Τα βρέφη ενοχλούνται όταν η οπτικοακουστική ομιλία ενός οικείου ομιλητή αποσυγχρονίζεταιDodd B.1976 Lip reading in infants: attention to speech presented in- and out-of-synchrony. Cognitive Psychology Oct;11(4):478-84 Πολλές μελέτες υποδεικνύουν το ρόλο της όρασης στην ανάπτυξη της ευαισθησίας στην (ακουστική) ομιλία κατά το πρώτο εξάμηνο της ζωής.

 Τους επόμενους έξι μήνες 
Μέχρι την ηλικία των έξι μηνών περίπου, τα περισσότερα ακούοντα βρέφη είναι ευαίσθητα σε ένα ευρύ φάσμα κινήσεων της ομιλίας - όπως εκείνες που σχηματίζονται με το στόμα - που μπορεί ή όχι αργότερα να αποτελέσουν μέρος της φωνολογίας της μητρικής τους γλώσσας. Αλλά κατά τους δεύτερους έξι μήνες της ζωής του, το ακούον βρέφος μπορεί να χάσει την ευαισθησία σε μοτίβα του στόματος που δεν του είναι χρήσιμα. Μελέτες υποδηλώνουν ότι αντί η ακοή και η όραση να αναπτύσσονται με ανεξάρτητους τρόπους στη βρεφική ηλικία, η πολυτροπική επεξεργασία είναι ο κανόνας, όχι η εξαίρεση, στη (γλωσσική) ανάπτυξη του εγκεφάλου του βρέφους.

 Στους ενήλικες 
Αν και η βουβή χειλεανάγνωση αποτελεί πρόκληση για τους περισσότερους ακούοντες, η προσθήκη της θέας του ομιλητή στην ακουόμενη ομιλία βελτιώνει την επεξεργασία της ομιλίας. Οι μηχανισμοί για αυτό, και οι ακριβείς τρόποι με τους οποίους βοηθάει η χειλεανάγνωση είναι θέματα της τρέχουσας έρευνας. Η θέα του ομιλητή βοηθά σε όλα τα επίπεδα επεξεργασίας του λόγου, από τη διάκριση φωνητικών χαρακτηριστικών έως την ερμηνεία πραγματολιγικών στοιχείων. Τα θετικά αποτελέσματα της προσθήκης της όρασης στην ακουόμενη ομιλία είναι μεγαλύτερα σε θορυβώδη από ό,τι ήσυχα περιβάλλοντα.

Καθώς η ακοή γίνεται λιγότερο αξιόπιστη με την ηλικία, οι άνθρωποι μπορεί να βασίζονται περισσότερο στη χειλεανάγνωση. Ωστόσο, η αυξανόμενη εξάρτηση από τη χειλεανάγνωση μπορεί να μην έχει πάντα καλά αποτελέσματα στην απώλειας ακοής που σχετίζεται με την ηλικία. Η γνωστική έκπτωση της γήρανσης μπορεί να προηγείται και/ή να σχετίζεται με μετρήσιμη απώλεια ακοής.

 Κώφωση 
Η συζήτηση μαίνεται εδώ και εκατοντάδες χρόνια σχετικά με τον ρόλο της χειλεανάγνωσης σε σύγκριση με άλλες μεθόδους επικοινωνίας στην εκπαίδευση των κωφών. Ο βαθμός στον οποίο η μία ή η άλλη προσέγγιση είναι επωφελής εξαρτάται από μια σειρά παραγόντων, όπως το επίπεδο απώλειας της ακοής του κωφού ατόμου, της ηλικίας στην οποία έχασε την ακοή του, της συμμετοχής των γονέων και των γονεϊκών γλωσσών. Είναι άραγε στόχος της εκπαίδευσης να ενισχύσει την επικοινωνία γενικά, να αναπτύξει τη νοηματική γλώσσα ως πρώτη γλώσσα ή να αναπτύξει δεξιότητες στην προφορική γλώσσα της αντίστοιχης κοινότητας; Οι ερευνητές εστιάζουν τώρα σε αυτά τα ερωτήματα. Η επάρκεια τόσο στην ομιλούμενη όσο και στη νοηματική γλώσσα είναι μια κυρίαρχη τρέχουσα προσέγγιση στη γλωσσική εκπαίδευση των κωφών παιδιών.

Οι κωφοί συχνά διαβάζουν καλύτερα τα χείλη από τα άτομα με καλό επίπεδο ακοής. Μερικοί κωφοί ασκούν τη χειλεανάγνωση επαγγελματικά, για παράδειγμα στην εγκληματολογική έρευνα. Σε κωφούς που έχουν κοχλιακό εμφύτευμα, η προεμφυτευτική ικανότητα χειλεανάγνωσης μπορεί να προβλέψει την επεξεργασία ομιλίας μετά την εμφύτευση. Στους ενήλικες, όσο μεγαλύτερη είναι η ηλικία της εμφύτευσης, τόσο καλύτερες είναι οι οπτικές ικανότητες ανάγνωσης του λόγου από τον κωφό.

Σε σχέση με τη χειλεανάγνωση και τον γραμματισμό, τα παιδιά που γεννιούνται κωφά παρουσιάζουν συνήθως καθυστερημένη ανάπτυξη των γραμματικών δεξιοτήτων που μπορεί να αντανακλά δυσκολίες στην απόκτηση στοιχείων της προφορικής γλώσσας.

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Μαθήματα Lipreading στη Σκωτία: ο δρόμος προς τα εμπρός. Έκθεση 2015 (στα αγγλικά)
 AVISA; Ομάδα ειδικού ενδιαφέροντος της International Speech Communication Association επικεντρώθηκε στην ανάγνωση των χειλιών και στον οπτικοακουστικό λόγο (στα αγγλικά)
Κατηγορία:Αντίληψη
Κατηγορία:Ανθρώπινη επικοινωνία
Κατηγορία:Κωφότητα