Μητροπολίτης Χαλκίδος Γρηγόριος

Ο Γρηγόριος (κατά κόσμον Πέτρος Πλειαθός, Τριαντάρος Τήνου, 1890 – Χαλκίδα, 23 Ιουλίου 1971) ήταν Έλληνας θεολόγος και ιεράρχης, ο οποίος χρημάτισε Μητροπολίτης Χαλκίδος, Ιστιαίας και Βορείων Σποράδων επί 46 έτη (1922–1968). Η μακρόχρονη ποιμαντορία του συνέπεσε με σημαντικά ιστορικά γεγονότα του Ελληνισμού: Μικρασιατική καταστροφή, προσφυγιά, Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, Εμφύλιος και Δικτατορία των Συνταγματαρχών.

Βιογραφία
 Καταγωγή και σπουδές 
Ο Πέτρος Πλειαθός γεννήθηκε το 1890 στο χωριό Τριαντάρος της νήσου Τήνου. Οι γονείς του, Ιωάννης και Αριστέα, κατάγονταν από ιερατική οικογένεια. Ο πατέρας του ήταν πρώτος εξάδελφος του Μητροπολίτη Μοσχονησίων Αμβροσίου Πλειαθού.

Από νεαρή ηλικία εκδήλωσε έντονο πόθο για την ιερωσύνη και την πνευματική ζωή. Την στοιχειώδη εκπαίδευσή του την έλαβε στον τόπο καταγωγής του.Μετά τη μετεγκατάσταση της οικογένειάς του στη Σύρο, λόγω της επαγγελματικής δραστηριοποίησης του πατέρα του στο εμπόριο, ολοκλήρωσε τη μέση εκπαίδευση στην Ερμούπολη.

Στη συνέχεια φοίτησε στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, από την οποία αποφοίτησε με άριστα. Παράλληλα, παρακολούθησε μαθήματα και στη Νομική Σχολή του ίδιου Πανεπιστημίου.

 Μοναχική και ιερατική ζωή 
Μετά την ολοκλήρωση της στρατιωτικής του θητείας, έγινε δόκιμος μοναχός στη Μονή Παναγίας Τουρλιανής στη Μύκονο. Στις 23 Αυγούστου 1916 εκάρη μοναχός από τον Επίσκοπο Σύρου Αθανάσιο (Λεβεντόπουλο), με τον οποίο διατηρούσε πνευματική σχέση από την εφηβική του ηλικία, λαμβάνοντας το μοναχικό όνομα Γρηγόριος. Στις 1 Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους, χειροτονήθηκε διάκονος στον Ιερό Ναό Αγίου Ιωάννου Ποσειδωνίας Σύρου.

Αμέσως μετά διορίστηκε ιεροκήρυκας της Επισκοπής Καλαβρύτων και Αιγιαλείας. Στις 14 Μαρτίου 1919 μετατέθηκε στη Σύρο, όπου και χειροτονήθηκε πρεσβύτερος. Την επόμενη Κυριακή έλαβε το οφφίκιο του Αρχιμανδρίτη.

Τον Δεκέμβριο του 1922 εξελέγη από την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος Μητροπολίτης Χαλκίδος, Ξηροχωρίου και Βορείων Σποράδων, σε ηλικία 31 ετών. Η ενθρόνισή του πραγματοποιήθηκε στις 23 Μαΐου 1923 στον Μητροπολιτικό Ιερό Ναό Αγίου Δημητρίου Χαλκίδος.

 Φιλανθρωπικό έργο 
Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την ανταλλαγή των πληθυσμών, κατέφυγαν στη Χαλκίδα περίπου 6.000 πρόσφυγες, ενώ σε ολόκληρο τον νομό Ευβοίας ο αριθμός ανήλθε στους 12.000. Μετά την ενθρόνισή του, ο Μητροπολίτης Χαλκίδος κλήθηκε να διαχειριστεί το προσφυγικό ζήτημα στη Μητροπολιτική του περιφέρεια. Εργάστηκε για την εγκατάσταση των προσφύγων, παραχωρώντας ναούς ως προσωρινά καταλύματα, μερίμνησε  για την ανέγερση νέων εκκλησιών σε προσφυγικούς καταυλισμούς και συνέβαλλε  στη διάσωση ιερών κειμηλίων και εικόνων που είχαν φέρει οι πρόσφυγες.

Επέδειξε  ευρύ φιλανθρωπικό έργο, προσφέροντας πνευματική και υλική στήριξη στους αναξιοπαθούντες. Ίδρυσε τον φιλανθρωπικό σύλλογο «Αναγέννησις», με σκοπό την υποστήριξη των ευπαθών ομάδων. Μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα ανεγέρθηκαν κτήρια για γηροκομείο, περίθαλψη φυματικών και, κατά τη διάρκεια της Κατοχής, ορφανοτροφείο.

Προώθησε την εκπαίδευση και κοινωνική φροντίδα μέσω της ίδρυσης σχολής εργαζόμενου κοριτσιού, παραρτήματος περιθάλψεως παιδιού και νυχτερινής σχολής για άπορα παιδιά, προσφέροντας σε αυτά γραφική ύλη, σίτιση και ένδυση. Ως πρόεδρος του Πατριωτικού Ιδρύματος κινητοποίησε τους πολίτες της Χαλκίδας, οι οποίοι συνέδραμαν στο κοινωνικό έργο της Μητροπόλεως, σιτίζοντας καθημερινά περίπου 1.200 άπορους και ανέργους.

Παράλληλα, ως πρόεδρος του αδελφάτου του Νοσοκομείου Χαλκίδας, συνέβαλε καθοριστικά στην ίδρυση του Πολυϊατρείου Χαλκίδας.

 Ποιμαντική δράση 
Το 1924 ίδρυσε Ιερατική Σχολή στη Χαλκίδα με σκοπό τον θεολογικό και ποιμαντικό καταρτισμό των κληρικών της Μητροπόλεώς του. Σε όλη την περιφέρειά του ανέγειρε ναούς και παρεκκλήσια, ενώ παράλληλα φρόντισε για την οργάνωση και την ενίσχυση της κατηχητικής δραστηριότητας.

Σημαντική πρωτοβουλία του αποτέλεσε η ίδρυση του σωματείου «Ανάπλασις», το οποίο απαρτιζόταν από νέους της Χαλκίδας. Το σωματείο διοργάνωνε τακτικά διαλέξεις με τη συμμετοχή πανεπιστημιακών, κληρικών και συνεργατών της Μητροπόλεως.

Στο πλαίσιο της μέριμνάς του για την αναβίωση της μοναχικής ζωής στην Εύβοια, υποδέχθηκε μοναστικές αδελφότητες που είχαν αποχωρήσει από άλλες Μητροπόλεις, επανοικώντας έτσι τις ερημωθείσες στην περίοδο της Κατοχής Ιερές Μονές του Αγίου Νικολάου Γαλατάκη Λίμνης, Κοιμήσεως της Θεοτόκου Μακρυμάλλης, όπως και την από πολλών δεκαετιών διαλυμένη Μονή Αγίου Νικολάου Άνω Βάθειας. Επί των ημερών του ιδρύθηκαν και απέκτησαν νομική υπόσταση τα δυο Ιερά Προσκυνήματα της Ιεράς Μητροπόλεως Χαλκίδος, του Οσίου Ιωάννη του Ρώσου στο Νέο Προκόπι και της Παναγίας της Φανερωμένης στην Νέα Αρτάκη

 Προσφορά στην Εβραϊκή κοινότητα 
Από την αρχή της αρχιερατείας του, ο Μητροπολίτης Γρηγόριος,  εργάστηκε για την ειρηνική συνύπαρξη Ελλήνων και Εβραίων. Αντιτάχθηκε στην τέλεση του αντισημιτικού εθίμου της καύσης του ομοιώματος του Ιούδα, το οποίο συχνά συνοδευόταν από βανδαλισμούς στην εβραϊκή συνοικία και τη συναγωγή της Χαλκίδας. Με ενέργειές του το έθιμο καταργήθηκε.

Κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής, τον Οκτώβριο του 1943, εκδόθηκε διαταγή των Αρχών Κατοχής με την οποία οι Εβραίοι της Χαλκίδας όφειλαν να παρουσιαστούν και να δηλώσουν τα στοιχεία τους. Ο Γερμανός διοικητής απευθύνθηκε στον Μητροπολίτη Γρηγόριο ζητώντας την παράδοση καταλόγου με τα ονόματα των μελών της Ισραηλιτικής Κοινότητας. Ο Γρηγόριος παρέδωσε μια λίστα στην οποία αναγραφόταν μόνο το όνομα του.Παράλληλα, προέτρεψε τον πρόεδρο της Κοινότητας, Σολομών Μαΐση, να αποτρέψει την καταγραφή των μελών της και να τους ενθαρρύνει να καταφύγουν σε ορεινά χωριά. Από τα 238 μέλη της Κοινότητας, μόνο 21 υπέβαλαν δήλωση, ενώ οι υπόλοιποι διέφυγαν και διασώθηκαν, κυρίως στα χωριά της Δίρφυος. Καθ’ υπόδειξη του Μητροπολίτη, ο υπομοίραρχος της Χωροφυλακής ,Οικονομίδης εξέδωσε πλαστές ταυτότητες για την υποστήριξη της διαφυγής τους.

Ο Μητροπολίτης Γρηγόριος, με προσωπικό κίνδυνο, διέσωσε στο επισκοπείο τους κυλίνδρους του Νόμου (έξι Σέφερ Τορά), καθώς και βιβλία και ιερά σκεύη της Συναγωγής, τα οποία παραδόθηκαν στην Συναγωγή  μετά την απελευθέρωση.Τον Ιανουάριο του 1945, η Ισραηλιτική Κοινότητα Χαλκίδας τον ανακήρυξε «μέγα ευεργέτην» για τις προσπάθειές του να διασώσει τα μέλη της από τον διωγμό. Το όνομά του χαράχθηκε σε μαρμάρινη πλάκα εντός της Συναγωγής, μαζί με τους ευεργέτες της Κοινότητας, ενώ η προτομή του τοποθετήθηκε στην είσοδο του Εβραϊκού Νεκροταφείου Χαλκίδας

 Β' Παγκόσμιος Πόλεμος και Εμφύλιος 
Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, ο Μητροπολίτης Γρηγόριος,  συνέβαλε στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα της χώρας κατά των δυνάμεων κατοχής, στηρίζοντας τον αντιστασιακό αγώνα ανεξαρτήτως ιδεολογικής κατεύθυνσης. Φυγάδευσε αντάρτες του ΕΑΜ–ΕΛΑΣ προκειμένου να αποφύγουν τη σύλληψη από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής · αρκετοί εξ αυτών διέφυγαν μέσω της Κύμης προς τη Μέση Ανατολή και την Αίγυπτο.

Μετά τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας, τον Σεπτέμβριο του 1943, διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο στην ειρηνική απελευθέρωση της Χαλκίδας, ενώ παρενέβη για να αποτραπούν πράξεις αυτοδικίας εις βάρος συνεργατών των Ιταλών. Χάρη στην παρέμβασή του, σώθηκαν αρκετοί από εκείνους που κινδύνευαν με αντίποινα.

Κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου, συκοφαντήθηκε για ευνοϊκή μεταχείριση προς το ΕΑΜ–ΕΛΑΣ, γεγονός που οδήγησε στην απομάκρυνσή του από τη Μητρόπολη για διάστημα έξι μηνών και εξαναγκάστηκε σε απολογία ενώπιον αρμόδιου δικαστηρίου.

Επανήλθε στα καθήκοντά του στις 9 Δεκεμβρίου 1945. Τον Ιανουάριο του 1946 έγινε απόπειρα δολοφονίας του με εκρηκτικό μηχανισμό στο Μητροπολιτικό οίκημα. Την επομένη, στον Μητροπολιτικό Ναό, ο Γρηγόριος δήλωσε δημόσια ότι συγχωρεί τους δράστες και ζήτησε από τις δικαστικές αρχές να μη διωχθούν ποινικά, δηλώνοντας: «Ἐσυγχώρησα ὡς ὤφειλον τόν δράστην καί τούς ὑποκινητάς του καί ἐζήτησα παρά τῶν δικαστικῶν Ἀρχῶν νά μή γίνῃ ποινική δίωξίς των».
 Αποπομπή και θάνατος 

Με βασιλικό διάταγμα της 8ης Νοεμβρίου 1968, σε εφαρμογή της ΛΣΤ΄ Συντακτικής Πράξης του δικτατορικού καθεστώτος της 21ης Απριλίου 1967, ο Μητροπολίτης Γρηγόριος αποπέμφθηκε βίαια και συνταξιοδοτήθηκε. Η απομάκρυνσή του βασίστηκε στο επιβληθέν μέτρο περί υποχρεωτικής συνταξιοδότησης κληρικών μετά τη συμπλήρωση σαράντα ετών ιερατικής διακονίας και τριάντα ετών στον βαθμό του επισκόπου.

Απεβίωσε στις 23 Ιουλίου 1971, σε ηλικία 80 ετών. Ακολούθησε τετραήμερο λαϊκό προσκύνημα στον Μητροπολιτικό Ναό Αγίου Δημητρίου Χαλκίδος, ενώ η εξόδιος ακολουθία τελέστηκε στις 27 Ιουλίου στον Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου. Κατά την επιθυμία του, ετάφη στο προαύλιο του Ιερού Ναού Ζωοδόχου Πηγής του Εκκλησιαστικού Ορφανοτροφείου της Μητροπόλεως, στην περιοχή Έξω Παναγίτσα.

Για την προσφορά του στην Εκκλησία, στον εθνικό αγώνα και στην κοινωνία, ο Μητροπολίτης Γρηγόριος τιμήθηκε εν ζωή με τον Ανώτερο Ταξιάρχη του Βασιλικού Τάγματος του Βασιλέως Γεωργίου, τον Ανώτερο Ταξιάρχη του Βασιλικού Τάγματος του Φοίνικος, καθώς και με το Χρυσό Μετάλλιο του Δήμου Χαλκιδέων.

Η πόλη της Χαλκίδας, σε ένδειξη αναγνώρισης του έργου του, ονόμασε την πλατεία του Ιερού Ναού Παμμεγίστων Ταξιαρχών σε «Πλατεία Μητροπολίτου Γρηγορίου». Το 1978, η Ιερά Μητρόπολη Χαλκίδος ανήγειρε προτομή του στη γέφυρα του Ευρίπου.

 Βιβλιογραφία 
 Αναγνωστόπουλος, Ν.(1970 ) .Η Εύβοια υπό κατοχή.τόμος Β. εκδ:Αθήνα
 Ανδρεόπουλος,Χ.(2017) .Η Εκκλησία κατά τη Δικτατορία 1967-1974. Αθήνα :Επίκεντρο
 Θέμελης,Χ.(1964) .Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαίδεια ‘Ὁ Χαλκίδος Γρηγόριος’,  τόμ. 4ος. Αθήνα: Μαρτίνος.
 Μπαϊρακτάρης .Κ,(2001). Απόηχοι της Ιωνίας Γης .Αθήνα: Δυτικές Ινδίες.
 Παπαστρατής, Σ. (1995). Μέρες του 1943-1944 στήν Εύβοια. Αθήνα: Χατζηνικολή.
 Πρωτοπαπάς,Ν,(1981) . Μητροπολίτης Χαλκίδος Γρηγόριος Πλειαθός ὁ Τήνιος .Αθήνα
 Τριανταφύλλου Χρυσοστόμου, Ἀρχιμ. (νῦν Μητροπολίτου Χαλκίδος), Μνήμη Μητροπολίτου Χαλκίδος Γρηγορίου (Πλειαθοῦ) - Ἡ προσφορά του στά χρόνια τῆς Κατοχῆς, Χαλκίδα 2000.
 Μεταπτυχιακές εργασίες
 Κωνσταντινάκη, Β.(2019). Ο Μητροπολίτης Χαλκίδος Γρηγόριος Ε΄ Πλειαθός (1922-1968), ο Επίσκοπος της αγάπης. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, Θεσσαλονίκη.
 Παταρόκα, Δ.(2015). Η εβραϊκή κοινότητα της Χαλκίδας την περίοδο του Β΄ παγκοσμίου πολέμου.Πανεπιστήμιο Αιγαίου,Μυτιλήνη.
 Πρωτογήρου, Α.(2021). Η Ιερή Μητρόπολη Χαλκίδας από τον 19ο αιώνα έως σήμερα (Συμβολή στην ιστορική διαδρομή και την κοινωνική προσφορά της. Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο,Πατρα.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι


Γρηγοριος Ε