Χριστούγεννα στην Ελλάδα

Τα Χριστούγεννα στην Ελλάδα είναι μια πολύ σημαντική αργία για τους κατοίκους της Ελλάδας, όπως και των περισσότερων χριστιανικών χωρών. Στην Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ο πρώτος εορτασμός των Χριστουγέννων έγινε το 336 μ.Χ., και ο εορτασμός των Χριστουγέννων στην Ελλάδα άρχισε να αναπτύσσεται σταδιακά από τότε, με τον σημερινό εορτασμό να αποτελεί συνδυασμό τόσο αυτοφυών παραδόσεων όσο και μεταγενέστερων πολιτιστικών επιρροών από άλλες χώρες. Είναι ένας από τους σημαντικότερους εορτασμούς για τους Έλληνες, και μια περίοδος ξεκούρασης. Στην Ελλάδα τα χριστουγεννιάτικα δέντρα τοποθετούνται στα περισσότερα σπίτια συνήθως μεταξύ των τελών του Νοεμβρίου και των αρχών του Δεκεμβρίου.

Ανεπίσημα οι γιορτές των Χριστουγέννων ξεκινούν στα τέλη Νοεμβρίου με αρχές Δεκεμβρίου (αν και κάθε χρόνο οι εορτασμοί τείνουν να αρχίζουν όλο και νωρίτερα) και σταδιακά αποτελούν ένα αυξανόμενο μέρος της καθημερινότητας, φτάνοντας στο αποκορύφωμα τους στις 24 και 25 Δεκεμβρίου. Την παραμονή των Χριστουγέννων τα παιδιά, συνήθως μέχρι ηλικίας 12-13 ετών, λένε τα κάλαντα στους κατοίκους και λαμβάνουν κάποιο γλύκισμα ή κάποιο μικρό χρηματικό αντίτιμο σαν δώρο από τους ιδιοκτήτες των σπιτιών. Η παράδοση αυτή φαίνεται να ανάγεται στην αρχαία ελληνική εποχή, ενώ το περιεχόμενο των καλάντων διαφέρει αρκετά ανάλογα με τη περιοχή.

Όπως και σε άλλες χώρες, από τις 15 Νοεμβρίου ως τη μέρα των Χριστουγέννων υπάρχει περίοδος νηστείας, όπου επιτρέπονται τα ψάρια. Η περίοδος των Χριστουγέννων είναι επίσης μια περίοδος όπου οι άνθρωποι κάνουν αρκετές αγορές και δώρα, κυρίως στα μικρότερα μέλη της οικογένειας. Παράλληλα είναι περίοδος ανάπαυσης για μεγάλο μέρος των ανθρώπων.

 Έθιμα 
Υπάρχουν διάφορα έθιμα στην Ελλάδα που λαμβάνουν χώρα στην ημέρα των Χριστουγέννων, εκ των οποίων μερικά θα περιγραφούν παρακάτω.

Το χριστουγεννιάτικο καράβι ήταν μια πρακτική που εισήχθη στην εποχή του Όθωνα και εφαρμόστηκε για πολλά χρόνια δεδομένου του ναυτικού χαρακτήρα των Ελλήνων. Η πρακτική αυτή αργότερα εγκαταλείφθηκε υπέρ του χριστουγεννιάτικου δένδρου.

Σε όλη την Ελλάδα Τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά εξέχουσα θέση στο Ελληνικό χριστουγεννιάτικο τραπέζι κατέχει το χοιρινό και όχι ή γαλοπούλα όπως έχει επικρατήσει πλέων καθώς είναι το κύριο φαγητό αυτές τις μέρες.  Η σφαγή και η κατανάλωση του χοιρινού τα Χριστούγεννα είναι έθιμο το οποίο έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα, μιας και οι γεωργοί θυσίαζαν τα χοιρινά στον Κρόνο και στη θεά Δήμητρα για την προαγωγή της ευφορίας και της ευκαρπίας της γης και τον εξαγνισμό του ίδιου του σπιτικού από το κακό και τα δαιμόνια όλου του χρόνου. Γι αυτό  σαν ιεροτελεστία γινόταν σε κάθε οικογένεια η σφαγή του γουρουνιού, το οποίο εξέτρεφαν για το σκοπό αυτό. Το γουρούνι αναλάμβαναν να το σφάξουν οι άντρες του σπιτιού την παραμονή των Χριστουγέννων. Τα μέλη της οικογένειας αντάλλαζαν μεταξύ τους ευχές. Το χοιρινό κρέας αποτελούσε το κύριο φαγητό στο χριστουγεννιάτικο γεύμα, όπως άλλωστε και σήμερα.

Το έθιμο του χριστόξυλου τηρείται στην βόρεια Ελλάδα, την παραμονή των Χριστουγέννων, όπου ο νοικοκύρης επιλέγει το πιο όμορφο και γερό ξύλο από πεύκο ή ελιά και το πάει σπίτι του. Η νοικοκυρά καθαρίζει πλήρως το σπίτι και κλείνει την καμινάδα για να μην περάσουν οι καλικάντζαροι. Ο νοικοκύρης ανάβει τη φωτιά το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων, και η οικογένεια προσπαθεί να το κρατήσει αναμμένο μέχρι την ημέρα των Φώτων, συμβολίζοντας το γεγονός ότι ο Χριστός ζεσταίνεται όσο είναι στη φάτνη του.

Στη Μακεδονία υπάρχει το έθιμο "Κολίντα-Μπάμπω" (σφάζουν γιαγιά) που συνηθίζεται στους νομούς Πέλλας και Ημαθίας. Οι κάτοικοι ανάβουν φωτιές και φωνάζουν την φράση Κολίντα Μπάμπω για να ενημερώσουν τους ανθρώπους για τη σφαγή του Ηρώδη για να προστατεύσουν τους ανθρώπους. Είναι ουσιαστικά κάλαντα που ψάλλονται στο μεγαλύτερο μέρος της Μακεδονίας από νέους ή ηλικιωμένους που δέχονται σαν κέρασμα γλυκίσματα, κρασί, μελομακάρονα, καρύδια. Λαμβάνει χώρα το βράδυ της 23ης Δεκεμβρίου.

Στην Στερεά Ελλάδα υπάρχει ένα έθιμο που λαμβάνει χώρα τα ξημερώματα των Χριστουγέννων, στην λεγόμενη «ανοιχτή ώρα». Η νοικοκυρά βάζει στο τζάκι ένα μεγάλο ξύλο και το παιδί, όχι οι παντρεμένοι, εύχονται κάτι, το οποίο μπορεί να γίνει. Τηρείται ιδιαίτερα στην δυτική Φθιώτιδα και στην ορεινή Δωρίδα, αλλά και στην υπόλοιπη Στερεά Ελλάδα.

Στην Θράκη, την παραμονή των Χριστουγέννων, ξεχύνονταν τα παιδιά με τους μπαμπάδες τους κρατώντας μακριά ξύλα, τις τζουμάκες (ή ζουπανίκες), τα οποία συμβολίζουν τους ποιμένες της Βίβλου. Με αυτά χτυπούσαν τις πόρτες. Επίσης η λαϊκή παράδοση των Ποντίων και της Ανατολικής Θράκης έχει επηρεάσει σημαντικά τα χριστουγεννιάτικα έθιμα στην Θράκη.

 Πριν τα Χριστούγεννα 
μικρογραφία|Χριστουγεννιάτικο καντήλι.
Στην Ελλάδα οι γιορτές για τα Χριστούγεννα αρχίζουν περί τα τέλη Νοεμβρίου, όταν και αρχίζουν σταδιακά οι πρώτοι στολισμοί στα σπίτια και στις πόλεις.

 Παραμονή Χριστουγέννων 
Η παραμονή των Χριστουγέννων χαρακτηρίζεται από διάφορα έθιμα. Τα παιδιά βγαίνουν έξω το πρωί και σε ομάδες ή μόνα τους χτυπάνε την πόρτα και λένε τα κάλαντα στα σπίτια και σε διάφορες επιχειρήσεις, κερδίζοντας σαν φιλοδώρημα ένα μικρό χρηματικό ποσό ή κάποιο γλύκισμα. Αν και υπάρχει έντονη διαφοροποίηση στους στίχους ανά περιοχή, υπάρχουν και τα λεγόμενα "πανελλήνια κάλαντα", μια εθνική έκδοση. Επίσης αντιπροσωπείες πολιτιστικών συνδέσμων ή παιδιών τραγουδούν τα κάλαντα στην πολιτική ηγεσία.

Στην Πελοπόννησο παλαιότερα οι άνθρωποι στα σπίτια έπλαθαν και έψηναν τα λαλάγγια της Μάνης, τις τηγανίδες. Η μητέρα και τα κορίτσια έπλαθαν το ζυμάρι σε χοντρό μακαρόνι και το δίπλωναν τεχνικά στα τέσσερα. Το έριχναν σε ένα τηγάνι με καυτό λάδι για να ψηθεί. Η πρώτη τηγανίδα, μεγάλη και στρογγυλή, με ένα σταυρό στη μέση, ήταν το κομμάτι του Χριστού, η δεύτερη ήταν το κομμάτι του σπιτιού. Όταν ψήνονταν τις έβαζαν σε μπουρέκια και σε λεκάνες. Όταν στραγγίξουν καλά, τις έβαζαν σε κοφίνι και τις κρεμούσαν σε ψηλό σημείο. Ψήναν όσες χρειάζονται για τα μέλη της οικογένειας. Στην Κέρκυρα την παραμονή των Χριστουγέννων και της πρωτοχρονιάς τα σπίτια διακοσμούνται με λαμπιόνια και από τις αρχές του Νοεμβρίου οι τοπικές φιλαρμονικές προετοιμάζονται για να τραγουδήσουν τα κάλαντα.

Προς τα μεσάνυχτα της παραμονής των Χριστουγέννων οι οικογένειες είτε πηγαίνουν στις λειτουργίες, είτε καταναλώνουν το καθιερωμένο γεύμα.

 Ημέρα των Χριστουγέννων 
μικρογραφία|Χριστουγεννιάτικο δέντρο στην πλατεία Συντάγματος
Η ημέρα των Χριστουγέννων είναι ημέρα ανάπαυσης και αργίας για τους Έλληνες. Συνήθως τρώγεται χοιρινό κρέας και άλλα πιάτα εκείνη την ημέρα.

 Λοιπά στοιχεία 
μικρογραφία|Χριστουγεννιάτικη φάτνη 
του Δήμου Αργυρούπολης.
Η ελληνική οικονομία επηρεάζεται σημαντικά από την περίοδο των Χριστουγέννων. Σύμφωνα με έρευνα του 2022, για το 66% των ελλήνων καταναλωτών, οι εορτές των Χριστουγέννων είναι εξαιρετικά σημαντικές, και οι διακοπές συχνά προσφέρουν λόγω του τουρισμού σημαντική οικονομική ενίσχυση σε ορισμένες περιοχές. Επίσης, οι Έλληνες δαπανούν αρκετά χρήματα για δώρα, ιδίως σε μικρά παιδιά και ανίψια, αλλά και χρήματα για το χριστουγεννιάτικο τραπέζι. Ορισμένοι Έλληνες τείνουν να ταξιδεύουν στο εξωτερικό κατά τη διάρκεια των Χριστουγέννων. Επίσης δημιουργούνται πολλές προσωρινές θέσεις εργασίας.

Βασικό μέρος της οικονομίας του χωριού Ταξιάρχης στην Χαλκιδική είναι η παραγωγή φυσικών ελάτων για να κοπούν και να διατεθούν σαν χριστουγεννιάτικα δέντρα.

Ακόμη, αποτελεί βασική περίοδο αργίας. Τα σχολεία είναι κλειστά από την τελευταία μέρα πριν τις 24 Δεκεμβρίου μέχρι την πρώτη εργάσιμη ημέρα μετά την γιορτή του Αγίου Ιωάννη, και συνήθως γίνεται μια γιορτή τη τελευταία μέρα λειτουργίας των σχολείων.

Υπάρχουν αρκετά θεματικά πάρκα για τα Χριστούγεννα στην Ελλάδα, όπως ο Μύλος των Ξωτικών στα Τρίκαλα.

 Παραπομπές