Λιβυρνία

Η Λιβουρνία ήταν αρχαία γεωγραφική περιοχή στις βορειοδυτικές ακτές της Αδριατικής, στη σημερινή Κροατία όπου ζούσαν οι Λιβυρνοί, τα όρια της μεταβλήθηκαν πολλές φορές από τον 11ο αιώνα π.Χ. μέχρι τον 1ο αιώνα π.Χ.https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=urn:cts:greekLit:tlg4029.tlg001.perseus-grc1:5.15 Οι αρχαίοι συγγραφείς στο σύνολο τους επιβεβαιώνουν τη θαλασσοκρατορία τους σε ολόκληρη τη Μεσόγειο, τα αρχαιολογικά ευρήματα εντοπίζονται στη βόρεια Δαλματία, την ανατολική Ίστρια και τον Κόλπο του Κβάρνερ.M. Fluss, Liburni, PWRE, Suppl. Bd. V, 582M. Suić, Granice Liburnije kroz stoljeća, Radovi inst. JAZU, 2, Zadar 1955, 273 Ο πολιτισμός τους ξεκινά στην ύστατη Εποχή του Χαλκού και συνεχίζεται σε ολόκληρη την Εποχή του Σιδήρου με τις πρώτες Δαλματο-Βαλκανικές μεταναστεύσεις, περιορίζεται στις Κροατικές ακτές και τα γειτονικά νησιά. Οι περιοχές τους καθορίζονται από τις εκβολές των ποταμών και τα γειτονικά νησιά, στα βορειοδυτικά τους βρισκόταν το Ιστρών έθνος, στα βόρεια οι Ιάποδες και στα νοτιοανατολικά οι Δαλματικές εθνολογικές ομάδες.Š. Batović, Liburnska grupa, Praistorija jugoslavenskih zemalja V, σ. 386

Ναυτική δύναμη

Οι Λιβουρνοί είχαν διακριτές διαφορές από τους γείτονες τους, η πλεονεκτική τους θέση έφερε μεγάλα πλεονεκτήματα τόσο στο εσωτερικό όσο και στο θαλάσσιο εμπόριο. Οι επαφές που είχαν με το θαλάσσιο εμπόριο έφεραν στους κατοίκους πολλά στοιχεία από μακρινούς Μεσογειακούς πληθυσμούς, οι Ιλλυρικές επιδράσεις εξακολουθούσαν ωστόσο να είναι έντονες πάντοτε.Š. Batović, Liburnska kultura, Matica Hrvatska i Arheološki muzej Zadar, Zadar, 2005, σσ. 5, 6, 95 Οι Λιβουρνοί δημιούργησαν σημαντικές ναυτικές αποστολές στην Αδριατική με κύριες βάσεις τα νησιά Χβαρ, Λάστοβο και από τον 8ο αιώνα π.Χ. την Κέρκυρα στο Ιόνιο, δημιούργησαν επίσης πολλές αποικίες στις Αδριατικές ακτές όπως το Πικηνόν. Από τον 8ο ως τον 6ο αιώνα π.Χ. είχαν τη μέγιστη ναυτική κυριαρχία σε ολόκληρη την Αδριατική που συμβολιζόταν με τη γνωστή Λιβουρνική ναυτική σφραγίδα, τη διατήρησαν πολλούς αιώνες.M. Zaninović, Liburnia Militaris, Opusc. Archeol. 13, 43-67 (1988), UDK 904.930.2(497.13)>>65<<, σ. 47 Ο Στράβων έγραψε ότι οι Λιβουρνοί ήταν κύριοι της Κέρκυρας μέχρι τότε που εκδιώχθηκαν από τον Κορίνθιο Χερσικράτη (735 π.Χ.), την εποχή που η Αρχαία Κόρινθος επεκτεινόταν στη Μεγάλη Ελλάδα, την Ιλλυρία, τη Σικελία και το Ιόνιο. Η θέση των Λιβουρνών στην Αδριατική περέμεινε ωστόσο πανίσχυρη για πολλούς ακόμα αιώνες. Ο Θεόπομπος ο Χίος καταγράφει πολλά νησιά των Λιβουρνών στην Αδριατική όπως το Τσρες, το Λόσινι, η Κρκ σε όλη την ακτή βόρεια της Ζάνταρ, ανάμεσα τους και η Χβαρ. 

Ο γεωγράφος Σκύμνος ο Χίος έγραψε τον 4ο αιώνα π.Χ. ότι η Χβαρ κατακτήθηκε με εποίκους από την Ελληνική Πάρο, τη μετενόμασαν σε "Φάρος". Ο Σκύμνιος τονίζει περισσότερο τα νησιά Ραμπ ή Άρβων κοιτίδα των Αρβανιτών και το Παγκ. Οι αρχαίες Ελληνικές πηγές δεν αναφέρουν εγκαταστάσεις των Λιβουρνών στη βόρεια Αδριατική, πιθανότατα επειδή οι Έλληνες ναυτικοί προτιμούσαν τις ανοιχτές θάλασσες και απέφευγαν τα στενά στις λιμνοθάλασσες.M. Blečić, Prilog poznavanju antičke Tarsatike, VAMZ, 3.s., XXXIV 65-122 (2001), UDK 904:72.032 (3:497.5), σ. 69 Ο βιβλιοθηκάριος της Αλεξάνδρειας Απολλώνιος ο Ρόδιος περιγράφει αναλυτικά τα νησιά Βις, Μπρατς και Χβαρ σαν Λιβουρνικά. Τον 1ο αιώνα μ.Χ. ο 
Πλίνιος ο Πρεσβύτερος περιγράφει σαν Λιβουρνικά μια σειρά από νησιά στο Αρχιπέλαγος της Ζάνταρ και μερικά νησιά του αρχιπελάγους του Σίμπενικ όπως το Παγκ και το Σέστρουνι.
Από τα αρχαιολογικά ευρήματα φαίνεται ότι δεν έδειξαν ενδιαφέρον για νότια νησιά στην Αδριατική αλλά μόνο τα βόρεια στις κλειστές λιμνοθάλασσες με τα οποία μπορούσαν να ελέγξουν τις ναυτικές διαδρομές στα νότια.M. Zaninović, Liburnia Militaris, Opusc. Archeol. 13, 43-67 (1988), UDK 904.930.2(497.13)>>65<<, σσ. 44, 45 

Η παρακμή

Τον 6ο αιώνα π.Χ. ξεκίνησε η πτώση της παρουσίας των Λιβουρνών στην Αδριατική, την εποχή εκείνη εισέβαλαν από την κοιλάδα του Πάδου οι Ομβρικοί και οι Κέλτες. Τον 5ο αιώνα π.Χ. οι Λιβουρνοί περιορίστηκαν μόνο στη βόρεια Αδριατική χάρη στον εποικισμό των Κορινθίων στην Ιλλυρία και τις στρατιωτικές δραστηριότητες που ανέλαβε ο τύραννος των Συρακουσών Διονύσιος ο Πρεσβύτερος. Η Ελληνική δραστηριότητα έφτασε στο μέγιστο σημείο ότι ίδρυσαν αποικία στη Βις και τον Φάρο στη Χβαρ με κατοίκους από την Πάρο στις Κυκλάδες. M. Zaninović, Liburnia Militaris, Filozofski fakultet Zagreb, UDK 904.930,2(497.13)>>65<<, σ. 59 Η Κελτική εισβολή στα Βαλκάνια (4ος αιώνες π.Χ.) έφερε σε αδιέξοδο τους γείτονες τους Ιάποδες, οι Λιβουρνοί βρήκαν την ευκαιρία να καταλάβουν από αυτούς τις ανατολικές ακτές της Ίστριας, οι Ιστροί έγιναν οι νέοι τους γείτονες.A. Stipčević, Iliri, Školska knjiga, Zagreb, 1974, σ. 39 Τα αρχαιολογικά ευρήματα έδειξαν κυριαρχία των Ιστρών στην περιοχή αλλά τους αντικατέστησαν οι Λιβουρνοί από τον 4ο αιώνα π.Χ. μέχρι τη Ρωμαϊκή κατάκτηση.M. Blečić, Prilog poznavanju antičke Tarsatike, VAMZ, 3.s., XXXIV 65-122 (2001), UDK 904:72.032 (3:497.5), σσ. 70, 71 Τα αρχαιολογικά ευρήματα που σχετίζονται με την ύπαρξη των Ιάποδων στην περιοχή είναι ελάχιστα αλλά η κυριαρχία τους δεν αμφισβητείται.R. Drechsler – Bižić, Japodska grupa, Praistorija jugoslavenskih zemalja V, σ. 393Š. Batović, Aleksandar Stipčević, σ. 178R. Matejčić, Predhistorijska nekropola Mišinac u Kastvu, Liburnijske teme (Opatija), 1/1974, σσ. 66, 68, 70Š. Batović, Liburnska grupa, PJZ, V. Djela CBI, 1987, σσ. 339-390Ž. Cetinić, 1989 – Grobišće/Grobnik, AP, 7957(1989), 1989, σ. 94 Δεν είναι γνωστό πόσο διέμειναν οι Λιβουρνοί στην περιοχή μέχρι που αποσύρθηκαν στα αρχικά τους εδάφη. Την ίδια εποχή η Ρωμαϊκή δημοκρατία ξεκίνησε τις πολεμικές συγκρούσεις με τους γείτονες τους στην Αδριατική.

Ρωμαϊκή αυτοκρατορία

Όταν οι Ρωμαίοι κατέλαβαν τη Λιβυρνία (33 π.Χ.) οι Λιβουρνοί έχασαν οριστικά την ανεξαρτησία τους και έγιναν υποτελείς τους, ιδρύθηκε η Ρωμαϊκή Επαρχεία της Δαλματίας. Οι Ρωμαίοι οικοδόμησαν το Μπάρνουμ στις όχθες του ποταμού Κρκ σαν στρατιωτικό οικισμό, από εκεί είχαν υπό τον έλεγχο τους την ενδοχώρα της Ζάνταρ. Οι Λιβυρνοί ωστόσο σαν λαός, οι παραδόσεις, το εμπόριο και η ναυτιλία τους εξακολουθούσαν να υπάρχουν, είχαν σημαντική επίδραση στους Ρωμαίους που ζούσαν στην περιοχή. Οι μεγάλες πόλεις έγιναν Ρωμαϊκές αλλά την ίδια εποχή εξακολουθούσαν να υπάρχουν όπως έδειξαν οι ανασκαφές τα κλασσικά Λιβυρνικά ταφικά μνημεία.M. Zaninović, Liburnia Militaris, Filozofski fakultet Zagreb, UDK 904.930,2(497.13)>>65<<, σσ. 59, 60 Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος παρέχει αναλυτική περιγραφή της Λιβυρνίας μετά τη Ρωμαϊκή κατάκτηση καταγράφοντας 14 μεγάλους Λιβυρνικούς δήμους, ακολουθεί η καταγραφή των πόλεων από βορρά προς νότο.S. Čače, Broj liburnskih općina i vjerodostojnost Plinija(Nat. hist. 3, 130; 139-141), Radovi Filozofskog fakulteta u Zadru, 32, Zadar 1993., σσ. 1-36 Η Λιβυρνία παρέμεινε στη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία μέχρι την κατάρρευση της (476 μ.Χ.), την εποχή που ήταν αυτοκράτορας ο Οκταβιανός Αύγουστος τα όρια μεταξύ των Λιβυρνών και των Ίστρων ήταν ο ποταμός Αρσία στην Ιστρία. Αργότερα (170 μ.Χ.) το Τρστατ θα αποκοπεί από τη Λιβυρνία, τα σύνορα θα μετατεθούν στην Κρικβένιτσα.M. Suić, Zadar u starom vijeku, Filozofski fakultet u Zadru, Zadar, 1981, σσ. 225-228 Στα μέσα του 2ου αιώνα μ.Χ. ο όρος "Λιβυρνία" χρησιμοποιούσε για να προσδιορίσει όχι μόνο τους Λιβυρνούς αλλά και τους Ιάποδες, συμμετείχαν εξίσου στην αυλή της διοικητικής έδρας στη Σκάρδων. Στα τέλη της δεκαετίας του 330 μ.Χ. η διοικητική έδρα της Λιβυρνίας προσαρτήθηκε στη Δαλματία, εξακολουθούσε ακόμα να αναγνωρίζεται σαν ειδική περιοχή.J. Medini, Provincia Liburnia, Diadora, vol. 9, Zadar, 1980, σ. 433

Μεσαίωνας

Όταν έπεσε η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία τη Λιβυρνία κατέλαβαν οι Οστρογότθοι, τη διατήρησαν για 60 χρόνια με πρωτεύουσα τη Σαλώνα.A. Uglešić, Nakit istočnih Gota na području rimske provincije Dalmacije, Hrvati Goti, Marjan tisak, Split, 2003, σσ. 17-18, 99-100 Οι Γότθοι έχασαν το μεγαλύτερο τμήμα της Δαλματίας και τμήμα της Λιβυρνίας όταν αποφάσισε ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός Α´ να ανακτήσει με τους Γοτθικούς πολέμους τη Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (536 μ.Χ.), η περιοχή της Ζάνταρ παραδόθηκε στους Βυζαντινούς (552 μ.Χ.).S. Antoljak, Zadar pod vlašću istočnih Gota, Zadarska revija, XX/1971, σσ. 139-146 Η βόρεια Λιβυρνία παρέμεινε ωστόσο στα χέρια των Γότθων μέχρι το 555 αν και οι Βυζαντινοί είχαν ανακτήσει τη Σαβία (540 μ.Χ.) και την Ιστρία (543 μ.Χ.). Οι Γότθοι την οργάνωσαν σε διοικητική περιφέρεια με στρατιωτική πρωτεύουσα την Ακυληία υπό την προστασία ισχυρού στόλου.N. Klaić, Povijest Hrvata u srednjem vijeku, σ. 16 Σύμφωνα με κάποιον ανώνυμο χρονικογράφο της Ραβέννας τον 6ο αιώνα μ.Χ. περιείχε όλες τις παραλιακές πόλεις από τη Λαβίνα μέχρι τη Νιν.M. Suić, Liburnia Tarsaticencis, Adriatica prehistorica et antique, Zbornik G. Novak, Filozofski fakultet u Zagrebu, Zagreb, 1970, σσ. 706-716J. Medini, Provincia Liburnia, Diadora, vol. 9, Zadar, 1980, σσ. 395, 414 Οι Σλάβοι σύμφωνα με τον ιστορικό Προκόπιο εισέβαλαν στην Ιλλυρία και τη Δαλματία (550 μ.Χ.), η εισβολή αυτή αποτελούσε την έναρξη του Σλαβικού εποικισμού στα Βαλκάνια. Οι εθνικοί πυρήνες των Κροατών ξεκίνησαν από την ενδοχώρα της Λιβυρνίας, από εκεί εξαπλώθηκαν σε ολόκληρη τη Λιβυρνία και κατόπιν στην Ιλλυρία. 

Στη Ρωμαϊκή περίοδο οι Λιβυρνοί είχαν οργανωθεί σε 14 μεγάλους δήμους, όπως έγραψε ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ζ΄ οι Κροάτες χρησιμοποίησαν την παλαιά διοικητική διαίρεση. Τους επόμενους αιώνες η Κροατική γλώσσα κυριάρχησε στο μεγαλύτερο τμήμα της Δαλματίας και της Λιβυρνίας, στα τέλη του 9ου αιώνα τα περισσότερα τοπωνύμια στη λιμνοθάλασσα του Ζάνταρ είχαν Σλαβικά ονόματα.I. Mužić, Hrvatska povijest IX stoljeća, Naklada Bošković, Split, 2007, σσ. 117, 145Nada Klaić, Ivo Petricioli, Prošlost Zadra – knjiga II, Zadar u srednjem vijeku do 1409., Filozofski fakultet Zadar, 1976, σ. 59 Από τον 6ο μέχρι τον 9ο αιώνα τα ονόματα "Λιβυρνία" και "Δαλματία" χρησιμοποιήθηκαν για να προσδιορίσουν διαφορετικές περιοχές αν και ανήκαν στην ίδια πολιτική ενότητα. Στα τέλη του 8ου αιώνα ο Καρλομάγνος κατέκτησε αρχικά την Παννονία και τη Δακία, κατόπιν την Ίστρια, τη Λιβουρνία και τη Δαλματία αλλά οι κύριες παραθαλάσσιες πόλεις παρέμειναν στους Βυζαντινούς υπό την ηγεσία Άρχοντα με πρωτεύουσα τη Ζάνταρ. Το μεγαλύτερο τμήμα της Λιβυρνίας παρέμεινε στη Φραγκία και μέχρι το 820 διαχωρίστηκε από το Κροατικό πριγκιπάτο της Δαλματίας. Μερικοί υποθέτουν ότι ο πρίγκιπας της Κροατίας Μπόρνα ήταν υποτελής των Φράγκων και απεστάλη από τη Λιβυρνία στη Δαλματία για να οργανώσει ένα υποτελές κράτος, ο Λουδοβίκος ο Ευσεβής έδωσε στη δικαιοδοσία του τη Λιβυρνία (820).I. Mužić, Hrvatska povijest IX stoljeća, Naklada Bošković, Split, 2007, σσ. 82, 83 Ο Μπόρνα κατόπιν αντικατέστησε στους τίτλους το όνομα "Λιβυρνία" με το "Κροατία" και τον τίτλο των "βασιλέων της Λιβυρνίας και της Κροατίας".I. Guberina, Državna politika, I., σ. 158 Το όνομα της Λιβυρνίας εξαφανίστηκε τότε από τις ιστορικές πηγές, χρησιμοποιήθηκε μόνο ιστορικά.

Παραπομπές

Πηγές

A. Stipčević, Iliri, Školska knjiga, Zagreb, 1974.
M. Zaninović, Liburnia Militaris, Filozofski fakultet Zagreb.
R. Drechsler – Bižić, Japodska grupa, Praistorija jugoslavenskih zemalja V.
R. Matejčić, Predhistorijska nekropola Mišinac u Kastvu, Liburnijske teme (Opatija), 1/1974.
Ž. Cetinić, 1989 – Grobišće/Grobnik, AP, 7957(1989), 1989.

Κατηγορία:Ιστορία της Δαλματίας