Εκκλησία του Ματθία

Ο Ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου του Κάστρου της Βούδας (), περισσότερο γνωστός ως Εκκλησία του Ματθία () ή σπανιότερα Ναός της Στέψης της Βούδας, είναι Ρωμαιοκαθολική εκκλησία που βρίσκεται στην Πλατεία της Αγίας Τριάδας, Βουδαπέστη, Ουγγαρία, δίπλα στον Προμαχώνα των Ψαράδων και στην καρδιά της συνοικίας του Κάστρου της Βούδας. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, χτίστηκε αρχικά σε ρωμανικό ρυθμό το 1015, αν και υπάρχουν λίγες αναφορές. Το σημερινό κτήριο κατασκευάστηκε σε ύστερο γοτθικό στιλ στο δεύτερο μισό του 14ου αιώνα και ανακαινίστηκε εκτενώς στα τέλη του 19ου αιώνα. Ήταν η δεύτερη μεγαλύτερη εκκλησία της μεσαιωνικής Βούδας και η έβδομη μεγαλύτερη εκκλησία του μεσαιωνικού ουγγρικού Βασιλείου.

Είναι ένα ιστορικό κτίριο με σημαντική ιστορία. Δύο βασιλιάδες της Ουγγαρίας στέφθηκαν εντός του: ο Φραγκίσκος Ιωσήφ Α' της Ουγγαρίας και η Ελισάβετ, και ο Κάρολος Δ' της Ουγγαρίας και η Ζίτα των Βουρβόνων-Πάρμας.

Η εκκλησία ήταν επίσης η τοποθεσία του «Θαύματος της Μαρίας» της Βούδας. Το 1686, κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της πόλης της Βούδας από τον Ιερό Σύνδεσμο, ένας τοίχος της εκκλησίας - που χρησιμοποιήθηκε ως τζαμί από τους Οθωμανούς κατακτητές της πόλης - κατέρρευσε από πυρά κανονιού. Αποδείχθηκε ότι ένα παλιό άγαλμα της Παναγίας ήταν κρυμμένο πίσω από τον τοίχο. Καθώς το γλυπτό της Παναγίας εμφανίστηκε ενώπιον των προσευχόμενων μουσουλμάνων, το ηθικό της μουσουλμανικής φρουράς κατέρρευσε και η πόλη έπεσε την ίδια μέρα.

 Ιστορία 
δεξιά|μικρογραφία| Ο ναός του Ματθία και – πάνω αριστερά – η Πλατεία της Αγίας Τριάδας (Szentháromság tér) με την Στήλη της Αγίας Τριάδας που χτίστηκε το 1713.
Σύμφωνα με την παράδοση, η πρώτη εκκλησία στην τοποθεσία ιδρύθηκε από τον Άγιο Στέφανο, βασιλιά της Ουγγαρίας, το 1015: αυτή βασίζεται σε μια επιγραφή που ανεγέρθηκε το 1690 μέσα στην εκκλησία και κάηκε το 1748, κάτι που φαίνεται να επιβεβαιώνουν κάποιες προηγούμενες αναφορές. Ωστόσο, δεν υπάρχουν σαφείς αποδείξεις για την ίδρυση από τον Άγιο Στέφανο. Αυτό το κτίριο καταστράφηκε το 1241 από τους Μογγόλους, ενώ το σημερινό κτίριο κατασκευάστηκε στο δεύτερο μισό του 13ου αιώνα. Αρχικά πήρε το όνομά του από την Παναγία, με ονόματα όπως «Ναός της Παναγίας», από τον 19ο αιώνα η εκκλησία αναφέρεται ως Εκκλησία του Ματθία, από τον βασιλιά Ματθία, ο οποίος διέταξε τη ανακατασκευή του αρχικού νότιου πύργου.

 Επανίδρυση τον 13ο αιώνα 
Ο βασιλιάς Μπέλα Δ΄ της Ουγγαρίας μετά την εισβολή των Μογγόλων, μεταξύ 1255 και 1269, αντικατέστησε την παλαιότερη, μικρότερη εκκλησία με μια πανύψηλη τρίκλιτη βασιλική. Κατά την πρώτη φάση της κατασκευής (1255–1260), χτίστηκε ένα κύριο ιερό και βοηθητικά ιερά, υπό τη εποπτεία του Βιλάρ ντε Ονκούρ. Το πρώτο στάδιο της κατασκευής της κύριας εκκλησίας της Βούδας είναι συγκρίσιμο με τον καθεδρικό ναό της Λυών. Η ομάδα των μαστόρων αποτελούνταν από τους χτίστες του Κιστερκιανού μοναστηριού του Τίσνοβ της Τσεχίας, οι οποίοι ταξίδεψαν στην Ουγγαρία μετά τη Μογγολική εισβολή πιθανώς κατόπιν εντολής της ξαδέρφης του βασιλιά Μπέλα Δ΄, Αγνής της Βοημίας. Οι λόγοι της διάλυσης της αυτής της ομάδας γύρω στο 1260 είναι άγνωστοι.

Η κατασκευή ολοκληρώθηκε μέσω μιας δεύτερης φάσης, μεταξύ 1260 και 1269. Το έργο της δεύτερης ομάδας δασκάλων ήταν ήδη επηρεασμένο από τη βόρεια γαλλική θρησκευτική αρχιτεκτονική, με τη μεσολάβηση Γερμανών πρωτομαστόρων. Άλλα έργα αυτής της ομάδας είναι η φραγκισκανική εκκλησία Κέσκε στο Σόπρον της Ουγγαρίας και το μοναστήρι του Κλοστερνόιμπουργκ της Αυστρίας, που πιθανώς σχετίζεται με το δομινικανό μοναστήρι της νήσου Μαργαρίτας στη Βουδαπέστη, το οποίο ήταν το σπίτι μιας κόρης του Μπέλα Δ΄, της Αγίας Μαργαρίτας του Οίκου Άρπαντ. Ο βασιλιάς, σεβόμενος την κόρη του, παραχώρησε στο μοναστήρι το jus patronatus της εκκλησίας της Βούδας για ένα χρονικό διάστημα.

Η Εκκλησία της Κοίμησης του Κάστρου της Βούδας έγινε το αρχαιότερο και πληρέστερο έργο της κλασικής γοτθικής εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής στην Ουγγαρία, δίνοντας μια πλήρη εικόνα των αρχιτεκτονικών σχολών της εποχής του Μπέλα.

 14ος αιώνας: Γοτθική εκκλησία 
Στο δεύτερο μισό του 14ου αιώνα ανακατασκευάστηκε σε γοτθική εκκλησία με ενιαία οροφή. Ολόκληρο το κτίριο ανακαινίστηκε σε ώριμο γοτθικό ρυθμό. Το 1370, ο βασιλιάς Λουδοβίκος Α΄ της Ουγγαρίας ξεκίνησε την κατασκευή της εμβληματικής πύλης της Θεοτόκου στα νοτιοδυτικά. Η πιο συγγενής σε αυτήν την αντιπροσωπευτική δίθυρη πύλη είναι η πύλη του ναού του Αγίου Λαυρεντίου στη Νυρεμβέργη, που χτίστηκε δεκαπέντε χρόνια νωρίτερα. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Λουδοβίκου, ξεκίνησε ο πλήρης επανασχεδιασμός του χώρου της βασιλικής της εκκλησίας στο πνεύμα της ώριμης γοτθικής αρχιτεκτονικής. Οι καμάρες των πλαϊνών κλιτών υψώθηκαν στο ύψος του κυρίως ναού και στους ψηλούς τοίχους τοποθετήθηκαν τεράστια παράθυρα με πλούσιο πέτρινο πλέγμα, δημιουργώντας έτσι μια φωτεινή, ευάερη αίθουσα. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του βασιλιά Σιγισμούνδου, τα πλαϊνά ιερά επεκτάθηκαν και απέκτησαν οκταγωνικό γοτθικό τελείωμα. Στην τελική φάση της κατασκευής, στο κτίριο εργάστηκαν και οι επικεφαλής του εργαστηρίου Πάρλερ στην Πράγα. Μεταξύ 1412 και 1433 παρήγγειλαν το ταφικό παρεκκλήσι της αριστοκρατικής οικογένειας Γκαράι δίπλα στο ιερό της βόρειας πλευράς κατόπιν αιτήματος του Νικολάου Β' Γκαράι.

 15ος αιώνας: Εκκλησία του Ματθία 
μικρογραφία| Μια παράσταση της εκκλησίας, 1448
Η εκκλησία έφτασε στο απόγειό της στη μεσαιωνική ακμή κατά τη διάρκεια της βασιλείας του βασιλιά Ματθία Κορβίνου. Ο βασιλιάς έχτισε το νοτιοδυτικό καμπαναριό, ένα από τα καλύτερα κομμάτια της γοτθικής αρχιτεκτονικής στην Ουγγαρία. Σύμφωνα με το οικόσημο του Ματθία, ο νότιος πύργος, που κατέρρευσε το 1384, ξαναχτίστηκε το 1470. Εκτός από το κατεστραμμένο κράνος του, το καμπαναριό διατηρεί ακόμα την αρχική του μορφή, αν και στα τέλη του 19ου αιώνα έγινε αναπόφευκτη η πλήρης αντικατάσταση του πέτρινου υλικού του. Ωστόσο, η κεφαλή της μεγάλης αψίδας που στηρίζει τη χορωδία διατηρεί ακόμα το αρχικό υλικό.

Ο Ματθίας έστησε επίσης βασιλικό αγορευτήριο κοντά στο νότιο ιερό της εκκλησίας, το οποίο όμως καταστράφηκε ολοσχερώς κατά την Τουρκοκρατία. Τότε, στα τέλη του 15ου αιώνα, ξεκίνησαν την κατασκευή του βορειοδυτικού πύργου, ο οποίος είχε ήδη ολοκληρωθεί με εξαίρεση την κορυφή πριν την τουρκική κατάκτηση.

 16ος αιώνας: Οθωμανική εισβολή 
μικρογραφία| Η Εκκλησία
Κατά την πρώτη τουρκική εισβολή το 1526, η μεσαιωνική κατασκευή της στέγης και το μεγαλύτερο μέρος του εξοπλισμού της καταστράφηκαν. Το 1541 ο ανακατασκευασμένος ναός της Παναγίας μετατράπηκε σε τζαμί από τους Τούρκους μετά την οριστική κατάκτηση της Βούδας. Σε αυτήν την εκκλησία ο Σουλτάνος Σουλεϊμάν ευχαρίστησε τον Αλλάχ για τη νίκη. Τα σκεύη και οι αγίες τράπεζες πετάχτηκαν και οι ζωγραφισμένοι τοίχοι σοβατίστηκαν. Ενώ οι περισσότερες άλλες εκκλησίες στη Βούδα καταστράφηκαν από τους Οθωμανούς, ο ναός της Θεοτόκου επέζησε, μετατράπηκε σε τζαμί και ονομαζόταν από αυτό το σημείο Μπουγιούκ (Büyük, Μεγάλο), Εσκί (Eski, Παλιό) ή Σουλεϊμάν Χαν Τζαμί (Suleiman Han Cami). Φυσικά, η καταστροφή δεν μπορούσε να αποφευχθεί εντελώς: το βασιλικό ρητορείο του Ματθία, ο βόρειος πύργος, το παρεκκλήσι των Γκαράι και τα πλαϊνά παρεκκλήσια κατεδαφίστηκαν για να χρησιμοποιηθούν αλλού οι πέτρες τους.

 17ος και 18ος αιώνας: Εκκλησία των Ιησουιτών 
Μετά την ανακατάληψη της Βούδας (1686), η εκκλησία έγινε αρχικά ιδιοκτησία των Φραγκισκανών και στη συνέχεια του Τάγματος των Ιησουιτών, που την αποκατέστησε σε μπαρόκ ρυθμό. Μεταξύ 1688 και 1702, χτίστηκε ένας τεράστιος κοιτώνας στη βόρεια πλευρά του και μια τριώροφη ιερατική σχολή στη νότια πλευρά του. Μεταξύ 1702 και 1714, η αρχικά ανεξάρτητη εκκλησία έγινε μέρος ενός μεγάλου οικοδομικού συγκροτήματος. Μολονότι ήταν τόπος μεγάλου ποιμαντικού έργου, η εκκλησία έχασε σχεδόν όλη τη μεσαιωνική της διακόσμηση, καθιστώντας την εξωτερική της πρόσοψη ασήμαντη.

Το 1690 ο Παλατίνος της Ουγγαρίας Παύλος Α΄, ο πρίγκιπας Εστερχάζυ έχτισε το νέο μπαρόκ κύριο βωμό και το 1696 έχτισε ένα προνάρθηκα μπροστά από την κύρια πύλη. Την ίδια χρονιά, το καμπαναριό του Ματθία στέφθηκε με έναν μπαρόκ κρεμμυδοειδή τρούλο. Το παρεκκλήσι του Λορέτο χτίστηκε το 1707, απέκτησε καμπαναριό το 1719, και αμέσως μετά ανεγέρθηκαν τα πλαϊνά του παρεκκλήσια και στη θέση της Πύλης της Νύφης ανεγέρθηκε νέο σκευοφυλάκιο.

Μπαρόκ μετατροπές πραγματοποιήθηκαν σε πολλά μεσαιωνικά στοιχεία: μόνο τα λίγα παράθυρα του καμπαναριού του Ματθία διατηρούσαν τον αρχικό χαρακτήρα της πρόσοψης της εκκλησίας.

Μετά τη διάλυση του Τάγματος των Ιησουιτών το 1773, η ιδιοκτησία της εκκλησίας πέρασε στο συμβούλιο της πόλης της Βούδας.

 19ος αιώνας: Η ανακατασκευή της εκκλησίας από τον Σούλεκ 
μικρογραφία| Στέψη του Φραγκίσκου Ιωσήφ  της Ουγγαρίας μέσα στην εκκλησία. Πίνακας του 19ου αιώνα.
μικρογραφία| Εκκλησία του Ματθία το 1900
μικρογραφία| Τάφοι του Μπέλα Γ΄ της Ουγγαρίας και της Αγνής της Αντιόχειας
Υπό την ηγεσία του βασιλιά Φραγκίσκου Ιωσήφ Α της Αυστρίας, μεταξύ 1874 και 1896, έλαβε χώρα εκτεταμένη ανακατασκευή, υπό τον αρχιτέκτονα Φρίγκιες Σούλεκ, η οποία αποκατέστησε την αρχική εικόνα του κτιρίου. Η λιθοτεχνία έγινε από τους Γιάκαμπ Κάουσερ, μια γνωστή οικογένεια αρχιτεκτόνων από την Πέστη.

Η εκκλησία αποκαταστάθηκε στο αρχικό της σχέδιο του 13ου αιώνα, αλλά αποκαλύφθηκαν ορισμένα πρώιμα αυθεντικά γοτθικά στοιχεία. Προσθέτοντας επίσης νέα δικά του μοτίβα (όπως το μοτίβο διαμαντιών στα κεραμίδια και το γεμάτο γκαργκόιλ κωδωνοστάσιο) ο Σούλεκ εξασφάλισε ότι το έργο, όταν τελειώσει, θα ήταν εξαιρετικά αμφιλεγόμενο.

Ο Σούλεκ απελευθέρωσε την εκκλησία, που περιβαλλόταν από πρώην κτίρια των Ιησουιτών, σε βάρος της κατεδάφισης παρακείμενων τμημάτων, αποκαθιστώντας τον αρχικό, διακριτικό της χαρακτήρα. Ο θόλος και οι τοίχοι του κτιρίου κατεδαφίστηκαν ολοσχερώς σε πολλά σημεία για να ανακατασκευαστούν οι αρχικές αρχιτεκτονικές λύσεις. Σε όλη την εκκλησία αφαίρεσε τους μπαρόκ αρμούς και επιδίωξε να αποκαταστήσει τους αρχαίους, αλλά αποκαθιστώντας πλήρως τα κατεστραμμένα μέρη και επιφάνειες. Έτσι τα πλαϊνά ιερά του Σιγισμούνδου κατεδαφίστηκαν και τα αρχικά, απλούστερα τελειώματα αποκαταστάθηκαν. Η πύλη της Παναγίας που χρονολογείται από τον Λουδοβίκο Α΄ της Ουγγαρίας άνοιξε ξανά, το καμπαναριό του Ματθία ανακαινίστηκε – την ίδια στιγμή σχεδόν όλα τα αρχικά κιονόκρανα της κύριας στήλης αντικαταστάθηκαν με πιστά αντίγραφα. Όπου δεν έβρισκε στοιχεία, ο αρχιτέκτονας εισήγαγε νέα στοιχεία του δικού του σχεδίου: έστησε ένα πρόναο μπροστά από την πύλη της Μαρίας, δημιούργησε το νέο παρεκκλήσι του Αγίου Στεφάνου στη θέση του κατεστραμμένου παρεκκλησιού Γκαράι, ανακαίνισε τα μπαρόκ παρεκκλήσια κατά μήκος του βόρειου σηκού σε νεογοτθικό στυλ. Βασισμένος σε παλιές εικόνες, ολοκλήρωσε τον νότιο πύργο με το πλούσιο νεογοτθικό διάκοσμο και τη σειρά μπαλκονιών που βλέπουμε σήμερα. Ο βόρειος πύργος είχε κορυφή ύστερου ρωμανικού στυλ και ένα αέτωμα τοποθετήθηκε μεταξύ των δύο πύργων. Κατασκεύασε τα δύο σκευοφυλάκια και ένα βασιλικό ρητορικό άνοιγμα στην κύρια αψίδα από τα βόρεια. Η κρύπτη, που είχε χτιστεί το 1780, ανανεώθηκε επίσης σε ελεύθερο νεογοτθικό στυλ.

Οι Μπέρταλαν Σέκελι και Κάρολι Λοτζ επόπτευσαν, μαζί με τον Σούλεκ, την εσωτερική διακόσμηση και την επίπλωση, χρησιμοποιώντας τα κατάλοιπα των μεσαιωνικών τοιχογραφιών. Ζωγράφισαν οι ίδιοι τις τοιχογραφίες, έφτιαξαν τα σχέδια για τα βιτρό που έφτιαξε ο Έντε Κρατζμαν και για τη νέα γλυπτική διακόσμηση του Φέρεντς Μίκουλα. Οι βωμοί ζωγραφίστηκαν από τον Μιχάλι Ζίχι (το παρεκκλήσι του Αγίου Ίμρε) και τον Γκιούλα Άγκαζι (παρεκκλήσι του Λορέτο). Το ανάγλυφο στην κύρια πύλη που απεικονίζει την Παναγία των Ούγγρων είναι του Λάγιος Λόνταϊ. Οι πάγκοι και το ερμάριο οργάνων σχεδιάστηκαν από τον Σούλεκ.

Η εκκλησία ολοκληρώθηκε το 1893, πριν τους εορτασμούς της Χιλιετίας. Το 1898 τα λείψανα του Μπέλα Γ΄ της Ουγγαρίας και της πρώτης συζύγου του, Αγνής της Αντιόχειας, μεταφέρθηκαν στο παρεκκλήσι του βόρειου σηκού της εκκλησίας. Είχαν ανακαλυφθεί κατά τις ανασκαφές που έγιναν στα ερείπια της βασιλικής βασιλικής στο Σεκεσφεχερβάρ το 1848 (βασιλική που καταστράφηκε από τους Τούρκους).

Η νοτιοδυτική πύλη της Παναγίας, -η οποία στο τύμπανο απεικονίζει την Παναγία να κοιμάται- είναι ένα από τα λίγα πρωτότυπα μεσαιωνικά κατάλοιπα από τις αρχές του 15ου αιώνα. Αυτό είναι ένα αντίγραφο της κύριας πύλης του 13ου αιώνα. Το παρεκκλήσι του Λορέτο, μεσαιωνικής προέλευσης, κάτω από τον νότιο πύργο σώζεται ένα άγαλμα της Παναγίας από τα τέλη του 17ου αιώνα. Αυτό το έργο τέχνης δημιουργήθηκε για να αντικαταστήσει το αρχικό μεσαιωνικό γλυπτό της Παναγίας, το οποίο είχε περιτοιχιστεί κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας στην εκκλησία.

Αξιολογώντας την αποκατάσταση του Σούλεκ, δεν εκτίμησε την ιστορική σημασία της εκκλησίας, η οποία ήταν σε πολύ κακή κατάσταση, αλλά αντικατέστησε πολλές από τις ιστορικές πέτρες της με προσεκτικά αντίγραφα. Ωστόσο, χάρη στο επιστημονικό του βάθος και το ακριβές έργο της μορφής, μπορούμε σήμερα να δούμε την πρώην κατάσταση αυτής της εκκλησίας στην πρόσοψή της. Ανακατασκευασμένη πιστά και, σε μικρότερο βαθμό, επανασχεδιασμένη με άξιο τρόπο, η εκκλησία είναι το πιο ποιοτικό παράδειγμα ουγγρικής νεογοτθικής αρχιτεκτονικής και η εσωτερική της διακόσμηση, ένα από τα σπουδαιότερα επιτεύγματα της ανατολικής Ευρώπης Αρ Νουβώ.

 20ος αιώνας 
μικρογραφία| Θυρεοί των Ούγγρων Ιπποτών της Μάλτας στο προσκήνιο του Παρεκκλησίου των Ιπποτών της Μάλτας
Το 1936, στην 250η επέτειο από την ανακατάληψη του Κάστρου της Βούδας, στον δεξιό τοίχο της αψίδας τοποθετήθηκε μια ουγγρική και ιταλική επιγραφή που μνημονεύει τον βαρόνο Μικέλε ντ'Άστε. Ο αντισυνταγματάρχης Ντ'Αστε, ο οποίος πέθανε κατά τη διάρκεια της μάχης, συνέβαλε τα μέγιστα στην επιτυχία της. Η επιγραφή έχει ως εξής: «Ο αντισυνταγματάρχης Μικέλε ντ'Άστε, Ιταλός συνταγματάρχης, στις 2 Σεπτεμβρίου 1686, ήταν από τους πρώτους που θυσίασε τη ζωή του για την απελευθέρωση της Βούδας».

Το 1927 δημιουργήθηκε το «Παρεκκλήσι των Ιπποτών της Μάλτας» σε ένα ρητορείο στη βόρεια γκαλερί της εκκλησίας. Γύρω από το βωμό και κατά μήκος του διαδρόμου υπήρχαν οι ασπίδες των τότε Ούγγρων Ιπποτών της Μάλτας. Το 2005 έγινε αποκατάσταση, μετά την οποία οι εκκλησιαστικές αρχές και η Ουγγρική Ένωση του Τάγματος της Μάλτας αποκατέστησαν το έθιμο της έκθεσης των οικόσημων των νεκρών ιπποτών. Γύρω από το βωμό υπάρχουν πέντε αναμνηστικές ασπίδες αξιόλογων ιεροδιδασκάλων του Τάγματο. Σε πρώτο πλάνο διακρίνονται οι ασπίδες των μελών από το 1925 έως το 1944, ενώ στο πέρασμα από το σκευοφυλάκιο στον κάτω ναό υπάρχουν οι ασπίδες νεκρών μελών μετά το 1945. Την Ημέρα των Αγίων Πάντων κάθε χρόνο, μετά από μια κηδεία, οι ιππότες τοποθετούν στον τοίχο τα οικόσημα των μελών που πέθαναν κατά τη διάρκεια του έτους.

Πριν από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, με πρωτοβουλία του Παλ Τέλεκι, ξεκίνησε πλήρης ανακαίνιση της εκκλησίας, αλλά ο πόλεμος εμπόδισε την ολοκλήρωσή της. Κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της Βουδαπέστης, το 1944-1945, το κτίριο υπέστη σοβαρές ζημιές. Η κρύπτη χρησιμοποιήθηκε από τους Γερμανούς για την κουζίνα του στρατοπέδου τους, και μετά την πτώση της πόλης, οι Σοβιετικοί χρησιμοποίησαν το ιερό για να σταβλίσουν τα άλογά τους. Οι ζημιές του πολέμου επισκευάστηκαν από το ουγγρικό κράτος μεταξύ 1950 και 1970. Το πεντάχειρο όργανο, το οποίο είχε υποστεί σοβαρές ζημιές κατά τη διάρκεια του πολέμου, επισκευάστηκε και επανααγιάστηκε το 1984.

Το 1994, ένας άγνωστος τρομοκράτης πυροδότησε ένα αυτοσχέδιο εκρηκτικό μηχανισμό στην πύλη του κτιρίου προς τον Προμαχώνα του Ψαρά, προκαλώντας ζημιά σε δεκαέξι από τα παράθυρα της εκκλησίας.

 Ιστορική σημασία 
Ο νέος ναός της Παναγίας που χτίστηκε από τον Μπέλα Δ΄ της Ουγγαρίας το 1270 σύντομα έγινε χώρος εκδηλώσεων εθνικής σημασίας. Το 1279 είχε ήδη πραγματοποιήσει στον ναό ένα εθνικό συμβούλιο υπό την ηγεσία του Υπολοχαγού του Πάπα Φούλοπ Φέρμοϊ και του Αρχιεπισκόπου του Έστεργκομ Λόντομερ, όπου προσκλήθηκαν από τον βασιλιά Λαδίσλαο Δ΄ της Ουγγαρίας.

Στον απόηχο του θρόνου μετά το 1301, ο Τσέχος βασιλιάς Βεγκέσλαος Γ΄ και ο βασιλιάς της Βαυαρίας Όθων Γ΄ ορίστηκαν ως βασιλείς της Ουγγαρίας εδώ, και στη συνέχεια το 1309 σε ένα άλλο εθνικό συμβούλιο, ο καρδινάλιος Τζεντίλε Πορτίνο ντε Μοντεφιόρε και ο Αρχιεπίσκοπος του Εστεργκόμ Ταμάς έστεψαν στον ναό με νέο στέμμα στον βασιλιά των Ανζού Κάρολο Α' της Ουγγαρίας. Ο ίδιος βασιλιάς βρέθηκε εκεί μεταξύ του θανάτου του στο Βίσεγκραντ και της κηδείας του στο Σέκεσφεχερβαρ.
δεξιά|μικρογραφία| Κάτοψη της εκκλησίας του Ματθία
μικρογραφία| Παρεκκλήσι του Λορέτο και το άγαλμα της Μαντόνα του 17ου αιώνα.
Τον Ιανουάριο του 1412 ο βασιλιάς Σιγισμούνδος ανάρτησε για πρώτη φορά τις νικητήριες σημαίες του στους τοίχους της εκκλησίας, που είχαν ξαναχτιστεί, τις οποίες είχε κατακτήσει στην εκστρατεία κατά της Δημοκρατίας της Βενετίας. Αυτή η χειρονομία δημιούργησε αργότερα την παράδοση του Ιωάννη Ουνυάδη. Το 1424, στην Αγία Δωρεά, ως φιλοξενούμενος του γερμανο-Ρωμαίου αυτοκράτορα Σιγισμούνδου και του Βυζαντινού αυτοκράτορα Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγου, στράφηκαν ανάμεσα στα τείχη του. Μετά το θάνατο του Σιγισμούνδου το 1438 ο Ούγγρος βασιλιάς Αλβέρτος Β' της Γερμανίας και το 1440 ο Ούγγρος βασιλιάς Βλαδίσλαος Γ΄ της Πολωνίας εισήλθαν στην εκκλησία μετά την εκλογή τους. Το 1444 ο Βλαδίσλαος Γ΄, μετά τη θριαμβευτική του εκστρατεία, πραγματοποίησε εδώ την επίσημη ευχαριστία του με τον Ουνυάδη .

Ο Άγιος Ιωάννης του Καπιστράνο πραγματοποίησε μια ομιλία στο ναό για να προωθήσει τη συμμετοχή του και να στρατολογήσει στρατεύματα για την τουρκική εκστρατεία. Το 1455 ο Ιωάννης Ουνιάδης έλαβε στον ναό τον σταυρό από την παπική κληρονομιά του Καρβαχάλ και ξεκίνησε για το Βελιγράδι.

Το 1456 ο Πάπας Κάλλιστος Γ' ίδρυσε μια νέα ιερατική σχολήκοντά στην εκκλησία. Αυτή καταργήθηκε κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, αλλά ο προεστός τίτλος "Pest-újhegyi", που πήρε το όνομά της από την Παναγία, έχει απονεμηθεί από τον Ούγγρο αποστολέα και από το 1920 στον Αρχιεπίσκοπο του Έστεργκομ.

Όταν ο Ματθίας Κορβίνος ανέβηκε στον θρόνο, το 1458 το Ιερό Στέμμα της Ουγγαρίας δεν βρισκόταν στην Ουγγαρία. Ως εκ τούτου, ο Ματθίας, επιστρέφοντας από την αιχμαλωσία του στην Πράγα, ξεκίνησε επίσημα τη βασιλεία του στο Ναός της Παναγίας με τη μορφή ενός «εστεμμένου χωρίς στέμμα»: ευχαριστώντας τον Θεό και την Παναγία, τη γιαγιά της Ουγγαρίας, της οποίας η κληρονομιά τίμησε ο πατέρας της. Ενώπιον της αγίας τράπεζας υποσχέθηκε να κρατήσει τα ιερά δικαιώματα, μετά πήγε στο παλάτι του και κάθισε στον θρόνο του και άρχισε να ασχολείται με τις υποθέσεις της χώρας. Ο Ματθίας πραγματοποίησε και τους δύο γάμους του σε αυτήν την εκκλησία: το 1463 με την Αικατερίνη του Ποντεμπράντι και το 1476 με τη Βεατρίκη της Νάπολης.

Το 1526 οι θησαυροί της εκκλησίας μεταφέρθηκαν στη Μπρατισλάβα. Ο Παλατίνος της Ουγγαρίας Ιστβάν Βέρμποτσι κήρυξε στο ναό τη διαθήκη του βασιλιά JΙωάννη Ζαπόλια με τους Γάλλους, τον Πάπα, τη Βενετία και τη Φλωρεντία. Λίγους μήνες αργότερα, στη γιορτή του Βασιλιά Αγίου Στεφάνου, ο «αντιβασιλιάς», ο Αψβούργος Φερδινάνδος Α΄, αυτοκράτορας της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας παρευρέθηκε στον ναό για τη Λειτουργία.

Χρησιμοποιήθηκε ως το κύριο τζαμί της Βούδας από τους Τούρκους από το 1541 έως το 1686. Ο θρύλος λέει ότι ο Γκιουλ Μπαμπά ήταν μέλος του Τάγματος των Μπεκτασίδων Δερβίσηδων στο ναό. Ο τάφος (μαυσωλείο) βρίσκεται ακόμα κοντά στη γέφυρα της Μαργαρίτας, εξακολουθεί να είναι ο βορειότερος ισλαμικός τόπος προσκυνήματος στον κόσμο.

Η νίκη στη μάχη της Βούδας το 1686 αποδόθηκε από τους σύγχρονούς της στο θαύμα του αγάλματος της Παναγίας της εκκλησίας, το οποίο δεν καταστράφηκε από τους Τούρκους, αλλά απλώς εντοιχίστηκε. Το 1686, πριν από την τελευταία επίθεση της πολιορκίας του Βλαδισλάου Β' ο τοίχος που χτίστηκε μπροστά από ένα γλυπτό που δώρισε ο Βλαδίσλαος έπεσε κατά τη διάρκεια μιας μεγάλης έκρηξης και το ξεχασμένο άγαλμα της Παναγίας των Ούγγρων εμφανίστηκε μπροστά στους Τούρκους που προσεύχονταν στο κεντρικό τζαμί (σημερινή εκκλησία του Ματθία). Το θριαμβευτικό άγαλμα της Παναγίας λιτανεύτηκε στους δρόμους της Βούδας την Ημέρα των Ευχαριστιών.

Το 1686 η εκκλησία δόθηκε στο Τάγμα των Ιησουιτών. Η πνευματικά στερημένη πόλη καλλιεργήθηκε και εκ νέου καθολικοποιήθηκε από το κολέγιό τους. Το Τάγμα (επίσης στον απόηχο της Αντιμεταρρύθμισης) ήταν στενά συνδεδεμένο με τον οίκο των Αψβούργων και δεν υπήρχαν σχεδόν καθόλου Ούγγροι μεταξύ των μελών του. Ωστόσο, χάρη σε αυτούς τους μοναχούς, η λατρεία της Παναγίας των Ούγγρων και η ιδέα του Regnum Marianum (το Βασίλειο της Μαρίας) και η ευλάβεια των αγίων βασιλιάδων, που έγιναν ένας από τους πυλώνες της ουγγρικής ταυτότητας και του πνευματικού θεμέλιο των φιλοδοξιών εθνικής ανεξαρτησίας.

Μπροστά από την εκκλησία ανεγέρθηκε το 1713 ένα μνημείο πανώλης, η Στήλη της Αγίας Τριάδας, η οποία χρησίμευσε ως πρότυπο για πολλά παρόμοια έργα στη χώρα.

Το 1867, ως αποκορύφωμα του Αυστροουγγρικού Συμβιβασμού, ο καρδινάλιος - Αρχιεπίσκοπος του Έστεργκομ Γιάνος Σίμορ έστεψε στο ναό ως Ούγγρο βασιλιά τον Αυστριακό Αυτοκράτορα Φραγκίσκο Ιωσήφ Α' και την συζύγου του Ελισάβετ με το Άγιο Στέμμα. Η Λειτουργία της Στέψης από τον Φραντς Λιστ τελέστηκε για πρώτη φορά σε αυτή τη σημαντική γιορτή.

Στις 30 Δεκεμβρίου 1916, ο Κάρολος Δ' και η σύζυγός του, βασίλισσα Ζίτα στέφθηκαν στον ναό, από τον καρδινάλιο - Αρχιεπίσκοπο του Έστεργκομ Γιάνος Τσέρνοχ με το Άγιο Στέμμα.

 Άμβωνας 
δεξιά|μικρογραφία|283x283εσ| Ο άμβωνας χτίστηκε σε μεσαιωνικό στυλ.
Ο άμβωνας της εκκλησίας χτίστηκε μεταξύ 1890 και 1893 κατά την εκτεταμένη ανακατασκευή του κτηρίου. Σχεδιάστηκε από τον Φρίγκιες Σούλεκ με τη βοήθεια του ιστορικού τέχνης Μπέλα Σόμπορ που συνέβαλε στο προσχέδιο του εικονογραφικού σχεδίου. Τα αγάλματα σκαλίστηκαν από τον Φέρεντς Μίκουλα και το επιστέγασμα από τον Κάρολι Ρούπριχ.

Ο άμβωνας ήταν χτισμένος από ψαμμίτη και οι επιφάνειες είναι εξ ολοκλήρου καλυμμένες με νεορωμανική διακοσμητική ζωγραφική συμπεριλαμβανομένων των αγαλμάτων. Υπάρχει μια ράγα από σφυρήλατο σίδηρο στο κάτω μέρος των σκαλοπατιών. Το γοτθικό επιστέγασμα, που μοιάζει με μεσαιωνικό πύργο, ήταν σκαλισμένο από δρυς και το άγαλμα του Καλού Ποιμένα στην κορυφή ήταν φτιαγμένο από φλαμουριά. Η πλατφόρμα του άμβωνα στηρίζεται σε έναν εξωτερικό δακτύλιο από τόξα και έναν ογκώδη κεντρικό πυλώνα. Το πιο ενδιαφέρον μέρος της κατασκευής είναι η γλυπτή διακόσμηση του στηθαίου με τα αγάλματα των τεσσάρων ευαγγελιστών και των τεσσάρων Λατίνων γιατρών της εκκλησίας να στέκονται κάτω από τις καμάρες μιας τυφλής στοάς. Η σειρά των μορφών είναι:
αριστερά|μικρογραφία|170x170εσ| Αγάλματα στο στηθαίο.

 Ο Άγιος Ιωάννης με τον αετό
 Ο Άγιος Αυγουστίνος με το αγόρι
 Ο Άγιος Λουκάς με το βόδι
 Ο Άγιος Αμβρόσιος με την κυψέλη
 Ο Άγιος Μάρκος με το λιοντάρι
 Ο Άγιος Γρηγόριος ο Μέγας με το περιστέρι
 Ο Άγιος Ματθαίος με τον άγγελο
 Ο Άγιος Ιερώνυμος με το λιοντάρι

 Καμπάνες της Εκκλησίας 
Σήμερα η εκκλησία έχει 7 καμπάνες. Έξι από αυτές βρίσκονται στο καμπαναριό και η τελευταία κατεστραμμένη καμπάνα κρέμεται στον πύργο του ιππικού. Τρεις από τις καμπάνες του πύργου είναι ιστορικές καμπάνες (από τα έτη 1723, 1724 και 1891). Η εκκλησία πήρε τέσσερις νέες καμπάνες το 2010.

 Μουσείο 
Στο ναό λειτουργεί το Μουσείο Εκκλησιαστικής Τέχνης, το οποίο ξεκινά από τη μεσαιωνική κρύπτη και φτάνει στο παρεκκλήσι του Αγίου Στεφάνου. Η έκθεση περιέχει μια σειρά από ιερά κειμήλια και μεσαιωνικά πέτρινα γλυπτά, μαζί με αντίγραφα του ουγγρικού βασιλικού στέμματος και των κοσμημάτων στέψης.

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 


 József Csemegi: A Budavári Főtemplom (Képzőművészeti Alap Kiadóvállalata, Budapest, 1955)
 Dr. István Czagány: A Hunyadi-ház tagjainak eredeti arcképei a budavári főtemplomban. In: Művészettörténeti Értesítő 1976. 2. ISSN 0027-5247
 Dr. István Czagány – Gink Károly: A budavári Mátyás-templom (Budapest, 1984)
 Géza Entz: A budavári Nagyboldogasszony-templom és a Halászbástya (Corvina, Budapest, 1974) 
 Dr. János Fábián: A budavári Mátyás-templom (Budapest, é. n.)
 M. Marianna Takács: A Budavári Mátyás-templom. A Budapesti M. Kir. Pázmány Péter Tudományegyetem Művészettörténeti és Keresztényrégészeti Intézetének dolgozatai 64. Budapest, 1940
 Balázs Mátéffy: A Koronázó Főtemplom (Corvinus Kiadó, Budapest, 2002)
 Balázs Mátéffy – György Gadányi: Élő Kövek – az ismeretlen Mátyás-templom (Viva Média-Incoronata, Budapest, 2003.) 
 Monumenta Ecclesiæ Strigoniensis. Ordine chron. disposuit, dissertationibus et notis illustravit Dr. Ferdinandus Knauz, Strigonii, Tom. I. 1874, II. 1882, III. 1924
 Dr. Antal Nemes: A Budavári Koronázó Főtemplom (Budapest, 1893)
 Dr. Antal Nemes: Adalékok a Budavári Főtemplom történetéhez (Budapest, 1932)
 Lajos Némethy: A Nagyboldogasszonyról nevezett budapestvári főtemplom történelme (Esztergom, 1876)
 Frigyes Pogány (szerk.): Budapest Műemlékei I. (Akadémiai Kiadó, Budapest, 1955)

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Επίσημη ιστοσελίδα

Κατηγορία:Κτίρια και κατασκευές στη Βουδαπέστη
Κατηγορία:Εκκλησίες στην Ουγγαρία
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις