Αλστραιμερία

Η αλστραιμερία (λατινική και επιστημονική ονομασία Alstroemeria) ή πριοπέταλο είναι γένος μονοκοτυλήδονων φυτών που ανήκουν σε ομώνυμη οικογένεια, τα αλστραιμεριοειδή, και είναι ενδημικά της Νότιας Αμερικής, αν και κάποια είδη έχουν εισαχθεί από τον άνθρωπο στις ΗΠΑ, το Μεξικό, την Αυστραλία και αλλού. Το γένος είναι γνωστό και με τις κοινές ονομασίες «περουβιανά κρίνα» ή «κρίνα των Ίνκας».

Σχεδόν όλα τα είδη προήλθαν από δύο διακριτές κοιτίδες: η μία βρίσκεται στην κεντρική Χιλή, ενώ η άλλη στην ανατολική Βραζιλία. Τα είδη της Alstroemeria που προήλθαν από την κοιτίδα της Χιλής αναπτύσσονται τον χειμώνα, ενώ εκείνα που προήλθαν από την κοιτίδα της Βραζιλίας αναπτύσσονται το καλοκαίρι. Πάντως όλα είναι μακρόβιες πολυετείς πόες, εκτός της A. graminea, ενός μικρού μονοετούς φυτού που φυτρώνει στην έρημο Ατακάμα της Χιλής.

Περιγραφή
Οι αλστραιμερίες εκφύονται από μια ομάδα κονδύλων, από τους οποίους υψώνονται ξεχωριστά στελέχη αναπαραγωγής και στείρα στελέχη. Τα πρώτα είναι και τα υψηλότερα, και σε κάποια είδη μπορούν να φθάσουν σε ύψος το 1,5 μέτρο. Τα φύλλα είναι εναλλασσόμενα και στραμμένα κατά 180 μοίρες στους μίσχους τους, έτσι ώστε να έχουν «ύπτια» (resupinate) θέση. Το σχήμα των φύλλων διαφέρει από είδος σε είδος, συχνά πάντως είναι λογχοειδήΤο ομώνυμο λήμμα στη Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια «Χάρη Πάτση», τόμ. 4, σελ. 517, ενώ έχουν πάντοτε ομαλές άκρες. Τα άνθη είναι μεμονωμένα ή σε σκιάδια. Το κάθε άνθος έχει 6 πέταλα με μήκος έως 5 εκατοστά. Το χρώμα των λουλουδιών αυτών ποικίλλει, με πολλές αποχρώσεις του κόκκινου, του πορτοκαλί, του πράσινου και του λευκού. Αρκετά φέρουν λωρίδες πιο σκούρων χρωμάτων. Οι στήμονες είναι 6 και κυρτοί, ενώ το στίγμα έχει τρεις λοβούς. Ο καρπός είναι κάψα. Το γένος ταξινομείται στα «κατώτερα» μονοκοτυλήδονα, δηλαδή τα πέταλα βρίσκονται πάνω από την ωοθήκη και οι «φλέβες» των φύλλων είναι παράλληλες μεταξύ τους.«Alstroemeria» στο Flora of North America

 Ταξινομική και ετυμολογία 
Το γένος περιγράφηκε από τον Σουηδό βοτανολόγο Γιόχαν Πέτερ Φαλκ και τον επιβλέποντα τη διδακτορική διατριβή του Κάρολο Λινναίο. Ο τίτλος της διατριβής ήταν Planta Alströmeria., εγκρίθηκε το έτος 1762 και στον Λινναίο αποδόθηκε η πατρότητα της αποδοχής του γένους. Αυτό ονομάσθηκε από το επώνυμο του Σουηδού βαρόνου και φυσιοδίφη Κλας Αλστραίμερ (Alströmer, 1736-1794), φοιτητή και μετέπειτα φίλου του Λινναίου.

 Καλλιέργεια και χρήσεις 
Πολλά υβρίδια και τουλάχιστον 190 καλλιεργητικές ποικιλίες αλστραιμερίας έχουν δημιουργηθεί από τον άνθρωπο, με πολλά επιπλέον χρώματα λουλουδιών, όπως κίτρινα, βερυκοκκί, ροζ και άλλα. Τα πιο δημοφιλή υβρίδια που καλλιεργούνται ευρύτερα σήμερα προέρχονται από διασταυρώσεις ειδών της Χιλής (χειμερινής αναπτύξεως) με είδη της Βραζιλίας (θερινής αναπτύξεως). Η στρατηγική αυτή έλυσε το πρόβλημα της εποχικής αδράνειας των καλλιεργητών και έδωσε αειθαλή φυτά, που ανθίζουν το μεγαλύτερο μέρος του έτους. Αυτή η εξέλιξη σημειώθηκε κυρίως μετά το 1980, αρχικώς στις ΗΠΑ, ενώ η μεγαλύτερη καλλιέργεια σήμερα γίνεται από εταιρείες σε θερμοκήπια στην Ολλανδία. Στην Ελλάδα ευδοκιμεί περισσότερο στις θερμότερες περιοχές, χωρίς να χρειάζεται θερμοκήπιο. Τα άνθη, που μοιάζουν με μικρά κρινάκια, χρησιμεύουν ιδίως για δημιουργία μπουκέτων και ανθοστολισμών. Μπορούν να επιβιώνουν κομμένα και τοποθετημένα στο νερό μέχρι και 14 ημέρες χωρίς να μαραίνονται. Επίσης οι κόνδυλοι ή κονδυλόμορφες ρίζες πολλών ειδών μπορούν να χρησιμεύσουν στον άνθρωπο ως τροφή.

Οι περισσότερες ποικιλίες για ολόκληρα φυτά κήπου ανθίζουν στα τέλη της ανοίξεως και στις αρχές του καλοκαιριού. Οι ρίζες και οι κόνδυλοι αντέχουν το ψύχος μέχρι και θερμοκρασία −5 °C. Το φυτό ωστόσο απαιτεί τουλάχιστον 6 ώρες πρωινής λιακάδας όλο το έτος, τακτικό πότισμα και καλά αποστραγγιζόμενο έδαφος.

Οικολογία
Σε κάποιες περιπτώσεις, ορισμένα είδη αλστραιμερίας έχουν επανέλθει στην άγρια κατάσταση, εξαπλωθέντα στη φύση, όπως τα είδη Alstroemeria psittacina και A. aurea, που τώρα ευδοκιμούν στη φύση της Αυστραλίας.

Είδη
 Εικόνα  Ονομασία  Γεωγραφική κατανομή  Alstroemeria achirae Περιφέρεια Μάουλε της κεντρικής Χιλής  Alstroemeria albescensΡίο Γκράντε ντο Σουλ της νότιας Βραζιλίας  Alstroemeria altoparadisea Γκοϊάς της Βραζιλίας  Alstroemeria amabilis Βραζιλία  Alstroemeria amazonicaΠαρά Βραζιλίας, Βενεζουέλα  Alstroemeria andinaΧιλή, Αργεντινή120px  Alstroemeria angustifoliaΧιλή  Alstroemeria annapolinaΓκοϊάς  Alstroemeria apertifloraΒραζιλία, Αργεντινή, Παραγουάη  Alstroemeria aquidauanica Μάτο Γκρόσο (Βραζιλία)  Alstroemeria arnicanaΓκοϊάς Βραζιλίας  Alstroemeria aulicaΠεριφέρεια Βαλπαραΐσο της Χιλής120px  Alstroemeria aurea Χιλή, Αργεντινή, εισαγμένη στη Νέα Ζηλανδία και στη Βικτώρια (Αυστραλία)  Alstroemeria bahiensisΜπαΐα Βραζιλίας  Alstroemeria bakeriΕπαρχία Καταμάρκα της Αργεντινής  Alstroemeria bilabiataΜητροπολιτική Περιφέρεια του Σαντιάγο (Χιλή)120px  Alstroemeria brasiliensisΒραζιλία  Alstroemeria burchelliiΓκοϊάς Βραζιλίας  Alstroemeria cabralensisΜίνας Ζεράις της Βραζιλίας  Alstroemeria caiaponica Γκοϊάς Βραζιλίας  Alstroemeria callianthaΜίνας Ζεράις  Alstroemeria cantillanicaΠεριφέρεια Ο Χιγγινς της Χιλής  Alstroemeria capixabaΕσπίριτο Σάντο της Βραζιλίας  Alstroemeria caryophyllaea Βραζιλία  Alstroemeria chapadensisΜάτο Γκρόσο  Alstroemeria chorillensis Περού  Alstroemeria crispataβόρεια Χιλή  Alstroemeria cuiabanaΜάτο Γκρόσο  Alstroemeria cultrifoliaΟμοσπονδιακό Διαμέρισμα (Βραζιλία)   Alstroemeria cunhaΒραζιλία  Alstroemeria decoraΠεριφέρεια Βαλπαραΐσο της Χιλής120px  Alstroemeria dilutaΧιλή  Alstroemeria discolorΠεριφέρεια Βαλπαραΐσο της Χιλής  Alstroemeria douradensis Γκοϊάς Βραζιλίας  Alstroemeria espigonensisΜπαΐα Βραζιλίας120px  Alstroemeria exserensΧιλή, Αργεντινή  Alstroemeria fiebrigiana Βολιβία  Alstroemeria firmulifolia Μίνας Ζεράις Βραζιλίας  Alstroemeria foliosa Βραζιλία, Παραγουάη  Alstroemeria fuscovinosaΒραζιλία120px  Alstroemeria garaventaeΧιλή  Alstroemeria gardneriΒραζιλία  Alstroemeria glaucandraΠεριφέρεια Βαλπαραΐσο της Χιλής  Alstroemeria gouveianaΜίνας Ζεράις  Alstroemeria gramineaΧιλή120px  Alstroemeria hookeriΧιλή  Alstroemeria huemulinaΠεριφέρεια Μπιοβίο της Χιλής  Alstroemeria ibitipocaeΜίνας Ζεράις  Alstroemeria igarapavicaΣάο Πάολο της Βραζιλίας  Alstroemeria inodoraΒραζιλία  Alstroemeria isabellanaΒραζιλία, Αργεντινή, Ουρουγουάη, Παραγουάη  Alstroemeria itabiritensisΜίνας Ζεράις  Alstroemeria jequitianaΜίνας Ζεράις  Alstroemeria jocundaΜητροπολιτική Περιφέρεια του Σαντιάγο (Χιλή)  Alstroemeria julieaeΜίνας Ζεράις120px  Alstroemeria kingii Χιλή  Alstroemeria lactiluteaΠεριφέρεια Ταραπακά της βόρειας Χιλής  Alstroemeria landimanaΟμοσπονδιακό Διαμέρισμα (Βραζιλία)120px  Alstroemeria leporinaΧιλή120px  Alstroemeria ligtu(αλστραιμερία η λίγτειοςΤο λήμμα «αλστραιμερία» στη Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια «Χάρη Πάτση», τόμ. 4, σελ. 517, «άνθος του Αγίου Μαρτίνου») Περού, Χιλή, Αργεντινή  Alstroemeria litterataΜάτο Γκρόσο  Alstroemeria longaviensisΠεριφέρεια Μάουλε της κεντρικής Χιλής  Alstroemeria longistaminea Βραζιλία  Alstroemeria longistylaΓκοϊάς και Μίνας Ζεράις Βραζιλίας  Alstroemeria luteaΠεριφέρεια Ταραπακά της βόρειας Χιλής  Alstroemeria magnaΠεριφέρεια Βαλπαραΐσο της Χιλής120px  Alstroemeria magnificaΧιλή  Alstroemeria malmeanaΒραζιλία  Alstroemeria modestaΧιλή  Alstroemeria mollensis Περιφέρεια Κοκίμπο της Χιλής  Alstroemeria monanthaΧιλή  Alstroemeria monticolaΜπαΐα και Μίνας Ζεράις Βραζιλίας  Alstroemeria nidularisΠεριφέρεια Μάουλε της Χιλής  Alstroemeria nivea Περιφέρεια Κοκίμπο της Χιλής  Alstroemeria ochraceaΜίνας Ζεράις  Alstroemeria orchidioides Ομοσπονδιακό Διαμέρισμα και Γκοϊάς Βραζιλίας  Alstroemeria pallida(αλστραιμερία η ωχράΤο λήμμα «αλστραιμερία» στη Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια «Χάρη Πάτση», τόμ. 4, σελ. 518)Χιλή  Alstroemeria paraensisΠαρά Βραζιλίας  Alstroemeria patagonicaνότια Αργεντινή, νότια Χιλή  Alstroemeria paupercula Περού, βόρεια Χιλή120px  Alstroemeria pelegrina(α. η εξωτική, «κρινάκι του Περού»)Περού, Χιλή  Alstroemeria pendulifloraΜίνας Ζεράις Βραζιλίας  Alstroemeria philippiiβόρεια Χιλή  Alstroemeria piauhyensisΒραζιλία120px  Alstroemeria plantagineaΒραζιλία, Βενεζουέλα  Alstroemeria poetica Χιλή  Alstroemeria polpaicanaΜητροπολιτική Περιφέρεια του Σαντιάγο (Χιλή)  Alstroemeria polyphyllaΧιλή  Alstroemeria preslianaΧιλή, Αργεντινή  Alstroemeria pseudospathulataΧιλή, Αργεντινή120px  Alstroemeria psittacina Βραζιλία, Αργεντινή - εισάχθηκε στην Αυστραλία, τη Ν. Ζηλανδία, τις νοτιοανατολικές ΗΠΑ, το νότιο Μεξικό, τη Μαδέρα και τις Κανάριες Νήσους  Alstroemeria pubiflora Γκοϊάς Βραζιλίας  Alstroemeria pudicaΜητροπολιτική Περιφέρεια του Σαντιάγο (Χιλή)120px  Alstroemeria pulchraΧιλή  Alstroemeria punctataΟμοσπονδιακό Διαμέρισμα και Γκοϊάς Βραζιλίας  [[Alstroemeria pygmaea]]Περού, Βραζιλία, Αργεντινή  Alstroemeria radulaΒραζιλία  Alstroemeria recumbensΧιλή120px  Alstroemeria revolutaΧιλή  Alstroemeria ribeirensisΠαρανά της νότιας Βραζιλίας  Alstroemeria roseoviridisΜάτο Γκρόσο ντο Σουλ Βραζιλίας  Alstroemeria rupestrisΜίνας Ζεράις Βραζιλίας  Alstroemeria sabulosaΠεριφέρεια Βαλπαραΐσο της Χιλής  Alstroemeria schizanthoidesΧιλή  Alstroemeria sellowiana Βραζιλία120px  Alstroemeria spathulataΧιλή, Αργεντινή  Alstroemeria speciosaΣάο Πάολο Βραζιλίας  Alstroemeria spectabilisΜητροπολιτική Περιφέρεια του Σαντιάγο (Χιλή)120px  Alstroemeria stenopetalaΓκοϊάς και Μίνας Ζεράις Βραζιλίας  Alstroemeria talcaensis Περιφέρεια Μάουλε της κεντρικής Χιλής  Alstroemeria timidaΜητροπολιτική Περιφέρεια του Σαντιάγο (Χιλή)  Alstroemeria tombolatoanaΓκοϊάς και Μίνας Ζεράις Βραζιλίας120px  Alstroemeria umbellataΧιλή, Αργεντινή  Alstroemeria variegataΜίνας Ζεράις Βραζιλίας  Alstroemeria venusta Χιλή120px  Alstroemeria versicolor(αλστραιμερία η ποικιλόχρους)Χιλή  Alstroemeria virginalis Περιφέρεια Κοκίμπο της Χιλής  Alstroemeria viridifloraΒραζιλία  Alstroemeria werdermanniiΧιλή  Alstroemeria xavantinensisΜάτο Γκρόσο  Alstroemeria yaelaeΜητροπολιτική Περιφέρεια του Σαντιάγο (Χιλή)  Alstroemeria zoelneriΧιλή

Παραπομπές

Πηγές

 , δημοσιεύθηκε το 1763 στο Amoenitates Academicae, τόμ. 6, σσ. 247-262


 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Το γένος στα Wikispecies

Κατηγορία:Λειριώδη
Κατηγορία:Χλωρίδα της Νότιας Αμερικής