Ζοζέρ

Ο ΖοζέρΣπάνια Τζέσερ  ή Ντζόσερ  στα νέα ελληνικά, Djoser / Djeser / Zoser στα αγγλικά. ήταν αρχαίος Αιγύπτιος φαραώ της 3ης Δυναστείας κατά τη διάρκεια του Παλαιού Βασιλείου καθώς και ο ιδρυτήςΗ , 103, αναφέρει πως ήταν ο δεύτερος ηγεμόνας της Τρίτης Δυναστείας κι ότι βασίλεψε από  2630 π.Κ.Ε. μέχρι τον θάνατό του στα 2611 π.Κ.Ε. αυτής της Δυναστείας.Αν και ορισμένοι μελετητές θεωρούν ως πρώτο της Δυναστείας τον Νέμπκα. Βλ. , 83 & 95. Είναι επίσης γνωστός με τα εξελληνισμένα του ονόματα Τόσορθρος«<Τόσορθρος> ἔτη κθʹ. Οὗτος Ἀσκληπιὸς Αἰγυπτίοις κατὰ τὴν ἰατρικὴν νενόμισται, καὶ τὴν διὰ ξεστῶν λίθων οἰκοδομίαν εὕρατο· ἀλλὰ καὶ γραφῆς ἐπεμελήθη.» Μανέθων, Fragmenta, 11, 7–10. και Σέσορθος«Μεθ' ὃν Σέσορθος, ὃς Ἀσκληπιὸς παρὰ Αἰγυπτίοις ἐκλήθη διὰ τὴν ἰατρικήν. Οὗτος καὶ τὴν διὰ ξεστῶν λίθων οἰκοδομὴν εὕρατο, ἀλλὰ καὶ γραφῆς ἐπεμελήθη.» Μανέθων, Fragmenta, 12, 6–9..

Το αρχικό–«κανονικό» του όνομα ήταν Νετζεριχέτ«Horus Netjerikhet, το όνομα που αναγράφεται σε όλα τα μνημεία του, συμπεριλαμβανομένου του συγκροτήματος της κλιμακωτής πυραμίδας στη Σακάρα». , 32–33. (Netjerykhet): «“Ζοζέρ είναι το όνομα που δόθηκε σε αυτόν τον βασιλιά από επισκέπτες του Νέου Βασιλείου στον χώρο πάνω από 1.000 χρόνια μετά”, έγραψε ο αιγυπτιολόγος Μαρκ Λένερ στο βιβλίο του “The Complete Pyramids: Solving the Ancient Mysteries”.»

Ο Ζοζέρ είναι γνωστός για την κλιμακωτή πυραμίδα του, η οποία «θεωρείται η αρχαιότερη όλων των επισκέψιμων τέτοιων κτισμάτων στην Αίγυπτο».. «Μέσα στο πρώτο τρίμηνο του έτους ανοίγει για πρώτη φορά μία από τις παλαιότερες πυραμίδες της Αιγύπτου —ίσως η πρώτη—, η κλιμακωτή πυραμίδα Ζοζέρ». .

 Στοιχεία για τη ζωή και τη βασιλεία του 
Ήταν γιος του τελευταίου βασιλιά της δεύτερης δυναστείας της Αρχαίας Αιγύπτου, του Χασεχέμουι«Το ταφικό μνημείο του Φαραώ Χασεχέμουι διαθέτει και εντοιχισμένη κρύπτη, που συναντάται σε ύστερες πυραμίδες στη δυτική όχθη της κοιλάδας του Νείλου.» . (Kha-sekhemui / Khasekhemwy / Ḫꜥj-sḫm.wj) και της Νιμααθάπ (Nimaathap / Nima'at-Hapi / Nihap-ma'at). Δεν είναι σαφές αν ήταν ο άμεσος διάδοχος του θρόνου τους ή αν προηγήθηκε ο φαραώ Νέμπκα.

O Ζοζέρ στη διάρκεια της βασιλείας του έστειλε στρατιωτική αποστολή στη χερσόνησο του Σινά, απ' όπου εισήγαγε τιρκουάζ, χαλκό κ.ά. και κατά την οποία υπέταξε τους ντόπιους κατοίκους, καθώς το Σινά ήταν σημαντικό από στρατιωτικής άποψης ως διαχωριστικό σημείο μεταξύ της κοιλάδας του Νείλου και της Ασίας.

Τον φαραώ Ζοζέρ, που βασίλεψε συνολικά μάλλον 19 έτη, διαδέχτηκε ο φαραώ Σεχεμχέτ (Sekhemkhet)«πιθανότατα συγγενής του.» , 103. περίπου το 2649Η , 103, αναφέρει ως έτος διαδοχής το 2611 π.Κ.Ε. π.Κ.Ε.

 Η κλιμακωτή πυραμίδα και άλλες κατασκευές του Ζοζέρ 
220px|thumb|Η κλιμακωτή πυραμίδα του Ζοζέρ στην Σακκάρα
Η βαθμιδωτή ή κλιμακωτή πυραμίδα του Ζοζέρ χτίστηκε στη νεκρόπολη της αρχαίας Αιγύπτου Σακάρα (στην αριστερή όχθη του Νείλου) πριν από περίπου 4.700 χρόνια. «Ήταν η πρώτη πυραμίδα που έχτισαν οι αρχαίοι Αιγύπτιοι.» Αποτελεί ορόσημο στο σχεδιασμό των βασιλικών τάφων, όχι μόνο για τις αρχιτεκτονικές της καινοτομίες και την ευρεία χρήση της πέτρας αλλά και για τις προσπάθειες που γίνονται για την προστασία της ταφής του ενοίκου της.

Πήρε το όνομά της από τον φαραώ Ζοζέρ. Ο σχεδιασμός της αποδίδεται στον πολυμαθή καλλιτέχνη, ιατρό, αρχιτέκτονα, κύριο σύμβουλο του φαραώ Ζοζέρ και αρχιερέα του θεού του ήλιου (Ρα), τον Ιμχοτέπ (Imhotep / Ιμούθης).

Η πυραμίδα ξεκίνησε να κτίζεται ως πυραμιδοειδής τάφος–μασταμπάς. Επειδή όμως οι τάφοι αυτοί ήταν δυνατόν να παραβιαστούν από τυμβωρύχους που έσκαβαν από την κορυφή τους, «μέσω μιας σειράς επεκτάσεων εξελίχθηκε σε μια πυραμίδα 60 μέτρων με έξι επίπεδα, το ένα χτισμένο πάνω στο άλλο. Για το χτίσιμό της χρησιμοποιήθηκαν 330.400 κυβικά μέτρα πέτρας«Σήμερα, η πυραμίδα του Ζοζέρ και το ταφικό συγκρότημα που την περιβάλλει θεωρούνται το πρώτο πέτρινο κτίσμα στον κόσμο.» , 33. και πηλού. Οι σήραγγες από κάτω σχηματίζουν ένα λαβύρινθο συνολικού μήκους 5,5 χλμ. (…) Η πυραμίδα του Ζοζέρ (…) καθιστούσε σχεδόν αδύνατον να φτάσει στον ταφικό θάλαμο ένας τυμβωρύχος σκάβοντας από την κορυφή, και αυτός ίσως και να ήταν ο λόγος της κατασκευής της.»

Παρόλα τα μέτρα ασφαλείας η πυραμίδα παραβιάστηκε ήδη από το παρελθόν και τα περισσότερα κτερίσματα και άλλα αντικείμενα, όπως και η μούμια του Ζοζέρ, έχουν χαθεί / κλαπεί.
«Ωστόσο δεν χάθηκαν όλες οι μούμιες: Πρόσφατες αρχαιολογικές έρευνες έφεραν στο φως τρεις μούμιες μεταγενέστερης περιόδου (712–332 π.Χ.) που είχαν ταφεί στον ταφικό θάλαμο του Ζοζέρ, σύμφωνα με επιστημονικό άρθρο που δημοσιεύτηκε το 2021 στο Journal of the General Union of Arab Archaeologists. Αυτό σημαίνει πως εκείνη την περίοδο ο ταφικός θάλαμος όχι απλά είχε παραβιαστεί, μα γίνονταν και περισσότερες ταφές στο εσωτερικό του.»

Γύρω από την πυραμίδα υπάρχει ένα ολόκληρο συγκρότημα 15 εκταρίων (0.15km²) και κάτω της βρίσκονται σήραγγες, αίθουσες και ο ταφικός θάλαμος του φαραώ. Στο βόρειο τμήμα της βρίσκεται ένας ναός με ένα άγαλμα του βασιλιά, ενώ νότια της πυραμίδας βρίσκεται μια μεγάλη αυλή. Το συγκρότημα περιβάλλεται από μια τάφρο.

Ο αρχιτέκτονας Ιμχοτέπ τιμήθηκε από τον Ζοζέρ με την αναγραφή του ονόματος και των τίτλων του στη βάση ενός από τα αγάλματά του, ενώ τελικά θεοποιήθηκε. «Ίσως η ταφή του έγινε κάτω από την ίδια πυραμίδα, που ήταν άλλωστε και το πιο διάσημο δημιούργημά του.''»

Τις κύριες και σημαντικότερες ανασκαφικές εργασίες στο ταφικό συγκρότημα του Ζοζέρ έκανε ο Γάλλος αρχιτέκτονας και αιγυπτιολόγος Jean-Philippe Lauer κατά τη διάρκεια των 75 χρόνων ερευνών του στην Σακάρα.Études complémentaires sur les monuments du roi Djoser à Saqqarah, cahier 9, Supplément, ASAE, Le Caire, 1948, À propos de l'invention de la pierre de taille par Imhotep pour la demeure d'éternité du roi Djoser, MGEM, IFAO, Le Caire, 1985.

Τον Μάρτιο του 2020 η πυραμίδα άνοιξε ξανά για τους επισκέπτες μετά από 14 χρόνια προσπαθειών αποκατάστασης.«''Άνοιξε πάλι για το κοινό χθες έπειτα από αναστηλωτικές εργασίες 14 ετών, συνολικού κόστους 6 εκατομμυρίων ευρώ. “Ανοίγουμε σήμερα, έπειτα από την αναστήλωσή της, την αρχαιότερη πυραμίδα που στέκεται ακόμη όρθια στην Αίγυπτο”, δήλωσε ο υπουργός Αρχαιοτήτων και Τουρισμού Χάλεντ ελ Ενάνι, κατά τη διάρκεια της τελετής που διοργανώθηκε στη βάση της διάσημης κλιμακωτής πυραμίδας. Όπως υπενθύμισε ο ίδιος, “πρόκειται για το πρώτο κτίσμα εξ ολοκλήρου από πέτρα στον κόσμο”. Το σχέδιο για την αναστήλωση, σύμφωνα με τον υπεύθυνο του υπουργείου Αϊμάν Γκαμάλ Εντίν, ξεκίνησε το 2006 και διακόπηκε “για λόγους ασφαλείας” λόγω της λαϊκής εξέγερσης του 2011. Οι εργασίες επαναλήφθησαν το 2013 και το συνολικό κόστος τους ανήλθε στα 104 εκατομμύρια αιγυπτιακές λίρες (6 εκατομμύρια ευρώ). Οι εργασίες κρίθηκαν αναγκαίες έπειτα από έναν σεισμό, που είχε προκαλέσει σημαντικές βλάβες στο εσωτερικό της πυραμίδας το 1992. Το 2014 είχε ξεσπάσει μία μεγάλη αντιπαράθεση γύρω από τη φήμη πως οι εργασίες είχαν επιδεινώσει την κατάσταση της πυραμίδας, με πολλές αιγυπτιακές ΜΚΟ να επικρίνουν τη συνέχεια της αναστηλωτικής προσπάθειας, εκτιμώντας πως παραμορφώνει την αρχική εικόνα του μνημείου.» .

Σύμφωνα με μια πρόσφατη μελέτη,. η πυραμίδα τού Ζοζέρ κατασκευάστηκε χρησιμοποιώντας ένα προηγμένο υδραυλικό σύστημα ανύψωσης. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι πιθανόν χρησιμοποιούσαν αυτό το σύστημα για να ανυψώνουν μεγάλους λίθινους όγκους. Το υδραυλικό σύστημα περιλάμβανε τη διαχείριση νερού από το Gisr el-Mudir«Οι δορυφορικές εικόνες δείχνουν ξεκάθαρα ότι ένας ορθογώνιος πέτρινος περίβολος, γνωστός ως Gisr el-Mudir, που βρίσκεται δυτικά της νεκρόπολης της Σακκάρας, έχει όλα τα τεχνικά χαρακτηριστικά ενός φράγματος ελέγχου. Αυτό το χαρακτηριστικό θα χρησιμοποιούνταν για τον έλεγχο της ροής των αιφνίδιων πλημμυρών και τη σύλληψη βαρέων αντικειμένων που προέρχονταν από το ποτάμι. (…) Το Gisr el-Mudir, ένας ογκώδης πέτρινος περίβολος, και μια ξηρή τάφρος με διαδοχικά, βαθιά διαμερίσματα κοντά στο νότιο τμήμα της πυραμίδας έπαιξαν πιθανότατα κρίσιμο ρόλο. Η μελέτη υποδηλώνει ότι οι κατασκευές αυτές αποτελούσαν μέρος ενός ολοκληρωμένου συστήματος για τη ρύθμιση της ροής του νερού και τη βελτίωση της ποιότητας του νερού.» . και μια σειρά από κατασκευές για τον έλεγχο των πλημμυρών και την κατεύθυνση του νερού στις εσωτερικές σήραγγες της πυραμίδας.

 Βιβλιογραφία 












 Υποσημειώσεις 

Κατηγορία:Φαραώ της 3ης Αιγυπτιακής Δυναστείας