Οφίτες

Οι Οφίτες, ονομαζόμενοι και Οφιανοί (Ὀφιανοί, από το ὄφις «φίδι»), ήταν μια χριστιανική γνωστική αίρεση που περιγράφεται από τον Ιππόλυτο της Ρώμης (170–235) σε ένα χαμένο έργο, το Σύνταγμα («διευθέτηση»).

Τώρα πιστεύεται ότι οι μεταγενέστερες αφηγήσεις αυτών των «Οφιτών» από τον Ψευδο-Τερτυλλιανό, τον Φιλάστριο και τον Επιφάνιο της Σαλαμίνας εξαρτώνται όλες από το χαμένο Σύνταγμα του Ιππόλυτου. Είναι πιθανό ότι, αντί για ένα πραγματικό σεχταριστικό όνομα, ο Ιππόλυτος μπορεί να έχει εφεύρει το "Οφίτης" ως γενικό όρο για αυτό που θεωρούσε αιρετικές εικασίες σχετικά με το φίδι της Γένεσης ή του Μωυσή ."In fact, because the Pseudo-Tertullian Ophite entry is the only one in the catalogue that discusses serpents, Hippolytus may well have used 'Ophite' as a generic term for heretical snake speculations in his Syntagma." Rasimus 2007, p. 432.

Εκτός από τις πηγές που εξαρτώνται άμεσα από τον Ιππόλυτο (Ψευδο-Τερτυλλιανός, Φιλάστριος και Επιφάνιος), την ομάδα αναφέρουν και ο Ωριγένης και ο Κλήμης ο Αλεξανδρείας. Η ομάδα αναφέρεται από τον Ειρηναίο στο Κατά Αιρέσεων ( 1:30 ).

 Ψευδο-Τερτυλλιανός 
300px|thumb|Άνιολο Μπροντσίνο, Το χάλκινο φίδι, από το παρεκκλήσι της Ελεονόρας του Τολέδο, Φλωρεντία, Παλάτσο Βέκιο

Ο Ψευδο-Τερτυλλιανός (πιθανώς η Λατινική μετάφραση του χαμένου Συντάγματος του Ιππόλυτου), είναι η πιο πρώιμη πηγή που αναφέρεται στους Οφίτες, και η πρώτη πηγή που περιγράφει την σχέση τους με τον όφι. Σύμφωνα με την πηγή (Haer. 2:1-4), οι Οφίτες δίδασκαν ότι:

Ο Χριστός δεν υπήρξε εν σαρκί (Christum autem non in substantia carnis fuisse; 2.4), ότι εξυμνούσαν τον όφι και τον προτιμούσαν από τον Χριστό (serpentem magnificant in tantum, ut ilium etiam ipsi Christo praeferant; 2.1), και ότι ο Χριστός μιμήθηκε την ιερή δύναμη του όφεως του Μωυσή (Αριθμοί 21:6-9) λέγοντας: "Καὶ καθὼς Μωϋσῆς ὕψωσεν τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτως ὑψωθῆναι δεῖ τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου (Κατά Ιωάννην 3:14)" (Haer. 2:1). Επιπρόσθετα, η Εύα λέγεται ότι πίστεψε το φίδι, σαν να ήταν ο Θεός ο Υιός (Eua quasi filio deo crediredat; 2.4).

Το όνομα "Ιησούς" δεν αναφέρεται στην πηγή. Η περιγραφή του Επιφάνιου διαφέρει από αυτή του Ψευδο-Τερτυλλιανού μόνο σε μερικά σημεία. Σύμφωνα με τον Επιφάνιο, οι Οφίτες δεν προτιμούσαν τον όφι από τον Χριστό, αλλά ταύτιζαν τον όφι με τον Χριστό (Πανάριον 37.1.2; 2.6; 6.5-6; 8.1).

 Ιππόλυτος 

 Σύνταγμα 
Αυτή η χαμένη πρώτη πραγματεία του Ιππόλυτου φαίνεται ότι περιείχε ένα τμήμα για τους Οφίτες, μετά από εκείνο για τους Νικολαΐτες , με τους οποίους συνδέθηκαν. Ο Φιλάστριος έχει κατά λάθος (προφανώς) μεταφέρει αυτό και δύο άλλα τμήματα, ξεκινώντας την πραγματεία του για τις αιρέσεις με τους Οφίτες και παρουσιάζοντας τους Οφίτες, Καϊνίτες και Σηθιανούς ως προχριστιανικές αιρέσεις. Το τμήμα του Ιππόλυτου φαίνεται να έχει δώσει μια συμπυκνωμένη περιγραφή της μυθολογικής ιστορίας που είπε ο Ειρηναίος. Ωστόσο, δίνοντας το όνομα Οφίτης, φαίνεται ότι έφερε σε μεγαλύτερη σημασία από τον Ειρηναίο τα χαρακτηριστικά της αίρεσης που υποδεικνύονται από τη λέξη, την τιμή τους για το φίδι, το οποίο μάλιστα προτιμούσαν από τον Χριστό, το σέβονταν επειδή δίδαξε στους Πρωτόπλαστους τη γνώση του καλού και του κακού, τη χρήση των αναφορών στο χάλκινο φίδι στην Παλαιά και την Καινή Διαθήκη και την εισαγωγή του φιδιού στην Θεία Ευχαριστία.

 Φιλοσοφούμενα 
Η μεγάλη διαφορά μεταξύ της προηγούμενης και της μεταγενέστερης πραγματείας του Ιππόλυτου είναι ότι η πρώτη ήταν μια απλή συλλογή, με την αφήγηση του για τις απόψεις των αιρέσεων να προέρχεται κυρίως από τις διαλέξεις του Ειρηναίου. Αλλά τη στιγμή που έγραφε την μεταγενέστερη, είχε διαβάσει ο ίδιος αρκετά αιρετικά συγγράμματα, από τα οποία δίνει ένα απόσπασμα στην πραγματεία του. Σε αυτό το βιβλίο κάνει μια περιφρονητική αναφορά στους Οφίτες μαζί με τους Καϊνίτες και τους Νοχαϊτές (8:20) ως αιρετικούς των οποίων τα δόγματα δεν άξιζαν τη φιλοφρόνηση σοβαρής έκθεσης ή διάψευσης.

Και είναι περίεργο ότι δεν φαίνεται να υποψιάζεται ότι αυτοί οι αιρετικοί έχουν κάποια σχέση με αυτούς που αποτελούν το θέμα του πέμπτου βιβλίου του. Σε αυτό το βιβλίο ασχολείται με τις αιρέσεις που τιμούσαν το φίδι, δίνοντας στην πρώτη από αυτές τις αιρέσεις το όνομα Ναασσηνοί , έναν τίτλο που γνωρίζει ότι προέρχεται από την εβραϊκή λέξη για το φίδι ("Ναχάς"-נחש). Πιθανώς ο Ιππόλυτος περιόρισε το όνομα Οφίτες στην αίρεση που περιγράφει ο Ειρηναίος, η οποία έχει πολύ λίγα κοινά με αυτήν που αποκαλεί Ναασσηνούς. Αυτό το βιβλίο περιέχει ενότητες για πολλά άλλα συστήματα των Οφιτών, αυτό των Περατών , των Σηθιανών και του Ιουστίνου.

 Ειρηναίος 

 Κατά Αιρέσεων 
Ο Ειρηναίος Λουγδούνου, στο έργο του Κατά Αιρέσεων, περιγράφει αναλυτικά την κοσμογονία των Οφιτών. Σύμφωνα με τους Οφίτες η δημιουργία ξεκίνησε ως μια σειρά από εκπορεύσεις: 

Η Αληθινή και Αγία Εκκλησία:

Μέσα στη δύναμη του Βυθού υπάρχει ένα πρωταρχικό φως, άφθαρτο και άπειρο, ο Πατήρ των Πάντων, (ο Πρώτος Άνθρωπος). Η Έννοιά του, που προήλθε απ' αυτόν, γέννησε τον Υιό του Ανθρώπου, (τον Δεύτερο Άνθρωπο). Κάτω απ' αυτά, είναι το Άγιο Πνεύμα (Πρώτη Γυναίκα και Μήτηρ των Ζώντων), υπό του οποίου τα στοιχεία (ύδωρ, σκότος, άβυσσος, χάος) χωρίστηκαν το ένα από το άλλο, καθώς πάνω σ'αυτά γεννήθηκε το Άγιο Πνεύμα. Ο Πρώτος και ο Δεύτερος Άνθρωπος, ερωτευμένοι με την ομορφιά του Αγίου Πνεύματος, ρίχνοντας πάνω της ένα φως μέσω της συνουσίας, γέννησαν απ' αυτήν ένα άφθαρτο φως, ένα τρίτο αρσενικό, τον λεγόμενο Χριστό. Έτσι συγκροτήθηκε η Αληθινή και Αγία Εκκλησία. 

Σοφία

Αλλά η περίσσεια φωτός με την οποία είχε εμποτιστεί ήταν περισσότερο από ό,τι μπορούσε να συγκρατήσει, και ενώ ο Χριστός το δεξί της χέρι γέννησε μαζί με τη μητέρα του, σχηματίζοντας με τον Πρώτο και τον Δεύτερο Άνθρωπο την Αληθινή και Αγία Εκκλησία, μια σταγόνα φωτός έπεσε με το αριστερό χέρι προς τα κάτω στον κόσμο της ύλης, και ονομαζόταν Σοφία ή Προύνικος, ένα ανδρόγυνο ον.

Με αυτή την άφιξη τα ακίνητα νερά άρχισαν να κινούνται, όλα τα πράγματα ορμούσαν να αγκαλιάσουν το Φως, και η Προύνικος παίζοντας απρόθυμα με τα νερά, πήρε για τον εαυτό της ένα σώμα, χωρίς την προστασία του οποίου το φως κινδύνευε να απορροφηθεί εντελώς από την ύλη. Ωστόσο, όταν καταπιεζόταν από τη χυδαιότητα του περιβάλλοντός της, προσπάθησε να ξεφύγει από τα νερά και να ανέβει στη μητέρα της, το σώμα τη βάραινε, και δεν μπορούσε να κάνει τίποτα περισσότερο από το να σκαρφαλώσει πάνω από τα νερά, σχηματίζοντας έτσι τον ορατό ουρανό. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, από την ένταση της επιθυμίας μπόρεσε να ελευθερωθεί από την επιβάρυνση του σώματος, και να το αφήσει πίσω για να ανέβει στην περιοχή ακριβώς από πάνω, που ονομαζόταν στη γλώσσα μιας άλλης αίρεσης η μεσαία περιοχή.

Ιαλδαβαώθ

Εν τω μεταξύ, ένας γιος, ο Ιαλδαβαώθ, που γεννήθηκε από την επαφή της με τα νερά, έχοντας μέσα του μια ορισμένη πνοή από το άφθαρτο φως που του έμεινε από τη μητέρα του, μέσω του οποίου εργάζεται, γεννά από τα νερά έναν γιο χωρίς μητέρα. Και αυτός ο γιος με τον ίδιο τρόπο άλλον, ώσπου ήλθαν στην ύπαρξη επτά Άρχοντες στο σύνολο, που κυβερνούσαν τους επτά ουρανούς, μια Εβδομάδα την οποία η μητέρα τους συμπληρώνει σε μία Ογδοάδα. 

Ιαλδαβαώθ
Ιάω 
Σαβαώθ
Αδωναίος
Ελωαίος
Ωραίος
Ασταφαίος

Αλλά συνέβη όταν αυτοί οι γιοι προσπάθησαν για μαεστρία με τον πατέρα τους Ιαλδαβαώθ, όπου υπέστη μεγάλη ταλαιπωρία, και ρίχνοντας το απελπισμένο βλέμμα του στα κατακάθια της ύλης κάτω, εδραίωσε μέσω αυτών τη επιθυμία του και απέκτησε έναν γιο, τον Οφιόμορφο Νου, απ' όπου προήλθαν τόσο το πνεύμα και η ψυχή όσο και όλα τα πράγματα αυτού του κάτω κόσμου, καθώς και η λήθη, η κακία, η ζήλια, ο φθόνος και ο θάνατος. Ο Ιαλδαβαώθ, ανυψωμένος στον επάνω ουρανό του, είχε αποκλείσει απ' όλα τα κάτω τη γνώση ότι υπήρχε κάτι ανώτερο από τον εαυτό του, και έχοντας φουσκώσει με υπερηφάνια για τους γιους που είχε γεννήσει χωρίς βοήθεια από τη μητέρα του, φώναξε:

Ἐγὼ Θεὸς καὶ Πατὴρ, καὶ ὑπὲρ ἐμὲ οὐδείς.

Η μητέρα του όμως, ακούγοντας τον, φώναξε εναντίον του:

Μὴ ψεύδου· ἔστι γὰρ ὑπὲρ σὲ Πατὴρ ἁπάντων, πρῶτος Ἄνθρωπος καὶ Ἄνθρωπος Υἱὸς Ἀνθρώπου.

Όταν οι ουράνιες δυνάμεις θαύμασαν αυτή τη φωνή, ο Ιαλδαβαώθ, για να αποσπάσει την προσοχή τους, αναφώνησε: «Δεῦτε ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ᾽ εἰκόνα ἡμῶν». Στη συνέχεια, οι έξι δυνάμεις σχημάτισαν έναν γιγάντιο άνθρωπο, με τη μητέρα Σοφία να έχει βοηθήσει στο σχεδιασμό, προκειμένου με αυτό το μέσο να ανακτήσει το υδάτινο Φως από το Ιαλδαβαώθ. Διότι ο άνθρωπος που είχαν σχηματίσει οι έξι δυνάμεις, βρισκόταν ανίκανος να σηκωθεί, στριφογυρνούσε σαν σκουλήκι μέχρι που τον έφεραν στον πατέρα τους, ο οποίος του εμφύσησε πνοή ζωής και έτσι άδειασε τον εαυτό του από τη δύναμή του. Αλλά ο άνθρωπος έχοντας τώρα Σκέψη και Σύλληψη (Νους και Ενθύμηση), ευχαρίστησε αμέσως τον Πρώτο Άνθρωπο, αδιαφορώντας για εκείνους που τον είχαν δημιουργήσει.


Ο Ιαλδαβαώθ, ζηλεύοντας γι' αυτό, σχεδίασε να λεηλατήσει τον άνθρωπο μέσω μιας γυναίκας, και σχημάτισε την Εύα, με την ομορφιά της οποίας οι έξι δυνάμεις που την ερωτεύτηκαν δημιούργησαν γιους από αυτήν, δηλαδή τους αγγέλους. Τότε η Σοφία κατέστρωσε ένα σχέδιο να αποπλανήσει την Εύα και τον Αδάμ, μέσω του φιδιού, να παραβιάσουν την εντολή του Ιαλδαβαώθ. Η Εύα, δεχόμενη τη συμβουλή του φιδιού που φαινόταν Υιός του Θεού, έπεισε τον Αδάμ επίσης να φάει από το απαγορευμένο δέντρο. Και όταν έφαγαν, απέκτησαν γνώση της δύναμης που είναι πάνω απ' όλα, και παρέκκλιναν από αυτούς που τους είχαν φτιάξει. Τότε ο Ιαλδαβαώθ έδιωξε τον Αδάμ και την Εύα από τον Παράδεισο. Αλλά η μητέρα τους είχε αδειάσει κρυφά από το υδάτινο Φως για να μην συμμεριστεί την κατάρα ή την μομφή. Έτσι ρίχτηκαν σε αυτόν τον κόσμο, όπως και το φίδι που είχε εντοπιστεί να εργάζεται εναντίον του πατέρα του. Έφερε τους αγγέλους εδώ κάτω από την εξουσία του, και ο ίδιος γέννησε έξι γιους, αντίστοιχο της Εβδομάδας της οποίας ο πατέρας του ήταν μέλος. Αυτοί οι επτά δαίμονες πάντα εναντιώνονται και εμποδίζουν την ανθρωπότητα για λογαριασμό της οποίας ο πατέρας τους έπεσε κάτω. 

Ο Αδάμ και η Εύα στην αρχή είχαν φωτεινά και καθαρά και, σαν όπως ήταν, πνευματικά σώματα, τα οποία με την πτώση τους έγιναν θαμπά και πυκνά. Και τα πνεύματά τους ήταν επίσης ταλαιπωρημένα επειδή είχαν χάσει τα πάντα εκτός από την πνοή αυτού του κάτω κόσμου που τους είχε εμφυσήσει ο δημιουργός τους. Ώσπου ο Προύνικος που τους λυπήθηκε τους έδωσε πίσω τη γλυκιά μυρωδιά του υδάτινου Φωτός μέσω του οποίου αφυπνίστηκαν για να γνωρίσουν τον εαυτό τους και ήξεραν ότι ήταν γυμνοί, καθώς και ότι έχοντας υλικό σώμα, έφεραν μαζί τους τον θάνατο. 

Η ιστορία προχωρά δίνοντας μια εκδοχή της ιστορίας της Παλαιάς Διαθήκης, στην οποία ο Ιαλδαβαώθ κάνει μια σειρά προσπαθειών (μέσω του Κατακλυσμού, του Αβραάμ, του Μωυσή και των προφητών) για να αποκτήσει αποκλειστική λατρεία για τον εαυτό του και να εκδικηθεί εκείνους που αρνήθηκαν να τον λατρέψουν, ενώ αντιτίθεται από την Σοφία, η οποία αγωνίζεται να διαφωτίσει την ανθρωπότητα ως προς την ύπαρξη ανώτερων δυνάμεων που αξίζουν περισσότερο λατρεία. Συγκεκριμένα, οι προφήτες που ήταν ο καθένας το όργανο ενός άρχοντα από την Εβδομάδα, του οποίου η εξύμνηση ήταν το κύριο θέμα τους, εντούτοις εμπνεύστηκαν από τη Σοφία να κάνουν αποσπασματικές αποκαλύψεις για τον Πρώτο Άνθρωπο και για τον Χριστό παραπάνω, του οποίου η κάθοδος επίσης έκανε να προβλεφθεί.

Λύτρωση

Και εδώ φτάνουμε στην ιστορία της Καινής Διαθήκης σε αυτό το σύστημα. Η Σοφία, χωρίς ανάπαυση ούτε στον ουρανό ούτε στη γη, παρακάλεσε τη βοήθεια της μητέρας της, της Πρώτης Γυναίκας. Εκείνη, συγκινημένη με οίκτο για τη μετάνοια της κόρης της, παρακάλεσε τον Πρώτο Άνθρωπο να σταλεί ο Χριστός στη βοήθειά της. Η Σοφία, ενημερωμένη για την επερχόμενη βοήθεια, ανακοίνωσε την έλευσή του από τον Ιωάννη, προετοίμασε το βάπτισμα της μετάνοιας και μέσω του γιου της, Ιαλδαβαώθ, ετοίμασε μια γυναίκα να λάβει τον ευαγγελισμό από τον Χριστό, προκειμένου όταν έλθει να γίνει αγνό και καθαρό σκεύος για να τον δεχτεί, δηλαδή τον Ιησού, ο οποίος, γεννημένος από παρθένο με θεϊκή δύναμη, ήταν σοφότερος, αγνότερος και πιο δίκαιος από οποιονδήποτε άλλον άνθρωπο. Στη συνέχεια ο Χριστός κατέβηκε μέσω των επτά ουρανών, παίρνοντας τη μορφή των γιων του καθενός καθώς κατέβαινε, και αδειάζοντας τους άρχοντες τους από τη δύναμή τους. Επειδή οπουδήποτε πήγαινε ο Χριστός, το υδάτινο Φως ορμούσε σ' αυτόν και όταν ήλθε σ' αυτόν τον κόσμο, πρώτα ενώθηκε με την αδελφή του Σοφία και ανανέωσαν ο ένας τον άλλο ως νυμφίος και νύμφη, και οι δύο ενωμένοι κατήλθαν πάνω στον Ιησού (αν και δεν κατοίκησαν ποτέ στην σάρκα του), ο οποίος έτσι έγινε ο Ιησούς Χριστός. Τότε άρχισε να κάνει θαύματα, και να αναγγέλλει τον άγνωστο Πατέρα, και να δηλώνει φανερά γιος του Πρώτου Ανθρώπου. Τότε ο Ιαλδαβαώθ και οι άλλοι άρχοντες της Εβδομάδας, θυμωμένοι, ζήτησαν να σταυρώσουν τον Ιησού, αλλά ο Χριστός και η Σοφία δεν συμμερίστηκαν το πάθος του, αφού αποσύρθηκαν στον άφθαρτο Αιώνα. Ο Χριστός όμως δεν ξέχασε τον Ιησού, αλλά έστειλε μια δύναμη που ανέστησε το σώμα του, όχι μάλιστα το χοϊκό του σώμα, επειδή «σὰρξ καὶ αἷμα βασιλείαν θεοῦ κληρονομῆσαι οὐ δύναται», αλλά το ψυχικό και πνευματικό του σώμα. Έτσι, ο Ιησούς δεν έκανε θαύματα, είτε πριν από τη βάπτισή του, όταν ενώθηκε για πρώτη φορά με τον Χριστό, είτε μετά την ανάστασή του, όταν ο Χριστός είχε αποσυρθεί από αυτόν. Ο Ιησούς έμεινε στη γη μετά την ανάστασή του δεκαοκτώ μήνες, στην αρχή ο ίδιος δεν καταλάβαινε όλη την αλήθεια, αλλά φωτισμένος από μια αποκάλυψη στη συνέχεια τον έκανε, την οποία δίδαξε σε λίγους εκλεκτούς από τους μαθητές του, και στη συνέχεια ανέβηκε στον ουρανό.

Η ιστορία συνεχίζει να λέει ότι ο Χριστός, καθισμένος στα δεξιά του πατέρα Ιαλδαβαώθ, εν αγνοία του, εμπλουτίζεται με τις ψυχές όσων τον γνώριζαν, προκαλώντας αντίστοιχη απώλεια στον Ιαλδαβαώθ. Καθώς οι δίκαιες ψυχές αντί να επιστρέψουν σε αυτόν ενώνονται με τον Χριστό, ο Ιαλδαβαώθ είναι όλο και λιγότερο ικανός να απονέμει από το υδάτινο Φως στις ψυχές που θα εισέλθουν αργότερα σε αυτόν τον κόσμο, και μπορεί να αναπνεύσει μόνο μέσα τους τη δική του ζωώδη πνοή. Η ολοκλήρωση όλων των πραγμάτων θα γίνει όταν, με διαδοχική ένωση δικαίων ψυχών με τον Χριστό, η τελευταία σταγόνα του υδάτινου Φωτός θα ανακτηθεί από αυτόν τον κάτω κόσμο.

 Κλήμης ο Αλεξανδρεύς 

Ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς (περίπου 150-περ. 215) αναφέρει παρεμπιπτόντως τους Καϊνίτες και τους Οφίτες ( Στρώματα 7:17) αλλά δεν δίνει καμία εξήγηση για τις αρχές τους. Ούτε υποθέτουμε ότι υπάρχει κανένας λόγος να συνδέσουμε με αυτή την αίρεση την αποδοκιμασία του για τη γυναικεία χρήση οφιόμορφων στολιδιών (Παιδαγωγός 2:13).

 Ωριγένης 

Ο Ωριγένης (περ. 185–254) οδηγείται να μιλήσει για τους Οφίτες (Κατά Κέλσου 6:28) από μια κατηγορία του Κέλσου ότι οι Χριστιανοί μέτρησαν επτά ουρανούς, και μίλησαν για τον Δημιουργό ως καταραμένη θεότητα, καθώς ήταν άξιος απέχθειας, επειδή καταράστηκε το φίδι που εισήγαγε τους Πρωτόπλαστους στη γνώση του καλού και του κακού. Ο Ωριγένης απαντά ότι ο Κέλσος είχε συγχύσει τα πράγματα και είχε μπερδέψει με τους Χριστιανούς τους Οφίτες, οι οποίοι μέχρι στιγμής από το να ήταν Χριστιανοί δεν θα άκουγαν το όνομα του Ιησού, ούτε θα τον κατείχαν να ήταν τόσο σοφός και ενάρετος άνθρωπος, ούτε θα δέχονταν οποιονδήποτε στη συνέλευσή τους μέχρι να καταραστεί τον Ιησού. Μπορεί να αμφισβητηθεί αν ο Ωριγένης δεν έχει παραπληροφορηθεί εδώ για μια αίρεση για την οποία λέει ότι γνωρίζει ελάχιστα. Σύμφωνα με όλες τις άλλες αρχές οι Οφίτες ισχυρίζονταν ότι ήταν χριστιανοί. Αλλού ο Ωριγένης ταξινομεί τους Οφίτες ως αιρετικούς του βαθύτερου είδους με τους οπαδούς του Μαρκίωνα,του Βαλεντίνου, του Βασιλείδη και του Απελλή (Υπόμνημα στον Ματθαίο 3:852). Η ταυτότητα της ονοματολογίας δείχνει ότι για τον Ωριγένη, αυτοί οι Οφίτες του Ωριγένη είναι κλάδος της ανώνυμης αίρεσης που περιγράφει ο Ειρηναίος.

Εβδομάδα

Τα ονόματα των επτά αρχόντων της Εβδομάδας, όπως δίνονται από τον Ωριγένη, συμφωνούν απόλυτα με τον κατάλογο του Ειρηναίου (Κατά Κέλσου 6:31). Ο Ωριγένης δίνει επίσης τα ονόματα των επτά δαιμόνων. Ο Ειρηναίος δίνει μόνο το όνομα του αρχηγού τους, αλλά αυτό αρκεί για να διαπιστωθεί κάτι παραπάνω από τυχαία σύμπτωση, αφού είναι ένα όνομα που δεν θα έπρεπε να περιμέναμε να βρούμε ως όνομα δαίμονα, δηλαδή Μιχαήλ. Το όνομα Προύνικος βρίσκεται και στην αναφορά του Ωριγένη. Ο Ωριγένης δίνει αυτό που πρέπει να ήταν ένα από τα πολύτιμα μυστικά αυτής της αίρεσης, δηλ. η φόρμουλα που πρέπει να απευθυνθεί από μια ανερχόμενη ψυχή σε καθέναν από τους άρχοντες της Εβδομάδας για να τον εξευμενίσει να δώσει ένα πέρασμα από τις κυριαρχίες του. Ίσως το μυστικό να φυλάσσονταν πιο ζηλότυπα αν δεν ήταν ότι εκτός από τη χρήση της φόρμουλας, φαίνεται ότι ήταν απαραίτητο να δημιουργηθεί σε κάθε πύλη ένα συγκεκριμένο σύμβολο. Αυτά θα ήταν στην κατοχή μόνο των μυημένων και μπορούμε να φανταστούμε ότι θάφτηκαν μαζί τους. Δίνει τους τύπους με την αντίστροφη σειρά, δηλ. πρώτα η φόρμουλα που θα χρησιμοποιηθεί από μια ψυχή που έχει περάσει από τον υψηλότερο ουρανό και επιθυμεί να εισέλθει στην Ογδοάδα. Στη συνέχεια, ο τύπος που θα χρησιμοποιηθεί για να αποκτήσει είσοδο στον υψηλότερο ουρανό, και ούτω καθεξής.

Διαγράμματα

Ο Ωριγένης δίνει επίσης μια περιγραφή ενός διαγράμματος των Οφιτών, το οποίο ο Κέλσος είχε επίσης συναντήσει, αποτελούμενο από έναν εξωτερικό κύκλο, ονομαζόμενο Λεβιάθαν, που δηλώνει την ψυχή όλων των πραγμάτων, με δέκα εσωτερικούς κύκλους, διαφόρων χρωμάτων, και το διάγραμμα περιέχει επίσης τις φιγούρες και τα ονόματα των επτά δαιμόνων. Πολλοί προσπάθησαν να αναπαράγουν το σχήμα από την περιγραφή του Ωριγένη, αλλά στην πραγματικότητα ο Ωριγένης δεν μας έδωσε αρκετά στοιχεία για να μας επιτρέψουν να κάνουμε μια αποκατάσταση με σιγουριά, ή ακόμα και να μας επιτρέψει να καταλάβουμε τι επρόκειτο να αναπαρασταθεί. Ο Ωριγένης ονομάζει τον Ευφράτη ως εισαγωγέα του δόγματος της αίρεσης που περιγράφει, και η αίρεση μπορεί να ήταν εκείνος ο κλάδος των Οφιτών που ονομάζονται Περατές.

 Επιφάνιος 

Ο Επιφάνιος Κωνσταντίας, στο έργο του Πανάριον (1:37), αναλύει συνοπτικά τις δοξασίες των Οφιτών, (τις οποίες είχε αναλύσει λεπτομερώς ο Ειρηναίος), ενώ περιγράφει τις τελετουργικές πρακτικές τους: 

"ἔχουσι γὰρ φύσει ὄφιν τρέφοντες ἐν κίστῃ τινί, ὃν πρὸς τὴν ὥραν τῶν αὐτῶν μυστηρίων τοῦ φωλεοῦ προφέροντες καὶ στιβάζοντες ἐπὶ τραπέζης ἄρτους προσκαλοῦνται τὸν αὐτὸν ὄφιν· ἀνοιχθέντος δὲ τοῦ φωλεοῦ πρόεισι. καὶ οὕτως ἀνελθὼν κατὰ τὴν αὐτοῦ φρόνησιν ὁ ὄφις καὶ πανουργίαν, ἤδη γινώσκων τὴν αὐτῶν μωρίαν ἄνεισιν ἐπὶ τὴν τράπεζαν καὶ ἐνειλεῖται τοῖς ἄρτοις. καὶ ταύτην φασὶν εἶναι τελείαν θυσίαν. ὅθεν καί, ὡς ἀπό τινος ἀκήκοα, οὐ μόνον κλῶσι τοὺς ἄρτους ἐν οἷς ὁ αὐτὸς ὄφις εἰλήθη καὶ ἐπιδιδόασι τοῖς λαμβάνουσιν, ἀλλὰ καὶ ἕκαστος ἀσπάζεται τὸν ὄφιν ἐκ στόματος, ἤτοι γοητείᾳ τινὶ ἐπᾳσθέντος τοῦ ὄφεως εἰς ἡμερότητα ἢ ἐξ ἑτέρας ἐνεργείας διαβόλου πρὸς ἀπάτην τούτων ὑποκοριζομένου τοῦ ζῴου. προσκυνοῦσι δὲ τὸν τοιοῦτον καὶ εὐχαριστίαν ταύτην ἐπιφημίζουσι τὴν δι' αὐτοῦ ἐνειληθέντος γεγενημένην καὶ αὖθις δι' αὐτοῦ, ὥς φασι, τῷ ἄνω Πατρὶ ὕμνον ἀναπέμποντες οὕτως τὰ μυστήρια αὐτῶν ἐπιτελοῦσι".

Η αίρεση των οφιτών, πιθανότατα, εξαφανιζόταν στις ημέρες του Ιππόλυτου. Την εποχή του Επιφάνιου δεν ήταν απολύτως εξαφανισμένη, αλλά οι ειδοποιήσεις στο έργο του θα μας έκαναν να το σκεφτούμε σαν το εκκεντρικό δόγμα κάποιου αδέσποτου αιρετικού εδώ κι εκεί, και να μην έχει μετρήσει πολλούς οπαδούς. Τον 5ο αιώνα ο Θεοδώρητος λέει (Αιρέσεις 1:24) ότι βρήκε τη λατρεία του φιδιού στην επισκοπή του από ανθρώπους που αποκαλεί Μαρκιωνίτες, αλλά τους οποίους μπορεί να πιστεύουμε ότι ήταν πραγματικά Οφίτες.

 Κείμενα του Ναγκ Χαμάντι 

Από τα Γνωστικά κείμενα της Βιβλιοθήκης του Ναγκ Χαμαντί που αναφέρουν το φίδι, τρία εμφανίζονται να σχετίζονται με πρώιμες εκκλησιαστικές αφηγήσεις των Οφιτών. Αυτά τα κείμενα είναι η Υπόστασις των Αρχόντων, το Περί της αρχής του κόσμου και το Απόκρυφο του Ιωάννη.  

Παραπομπές

Κατηγορία:Γνωστικισμός