Πίτερ Λαξ

Ο Πίτερ Ντέιβιντ Λαξ (Peter David Lax, 1 Μαΐου 1926 - 16 Μαΐου 2025) ήταν ουγγρικής καταγωγής Αμερικανός μαθηματικός και κάτοχος του βραβείου Άμπελ, ο οποίος εργάστηκε στους τομείς των καθαρών και εφαρμοσμένων μαθηματικών.

Εκπαίδευση και σταδιοδρομία
Ο Λαξ γεννήθηκε στη Βουδαπέστη της Ουγγαρίας από εβραϊκή οικογένεια. Ο Λαξ άρχισε να δείχνει ενδιαφέρον για τα μαθηματικά σε ηλικία δώδεκα ετών και σύντομα οι γονείς του προσέλαβαν τον Ρόζα Πέτερ ως δάσκαλο.Οι γονείς του Κλάρα Κόρνφελντ και Χένρι Λαξ ήταν και οι δύο γιατροί και ο θείος του Άλμπερτ Κόρνφελντ (επίσης γνωστός ως Άλμπερτ Κόροντι) ήταν μαθηματικός, καθώς και φίλος του Λέο Σίλαρντ.

Η οικογένεια εγκατέλειψε την Ουγγαρία στις 15 Νοεμβρίου 1941 και ταξίδεψε μέσω Λισαβόνας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ως μαθητής λυκείου στο Stuyvesant High School, ο Λαξ δεν παρακολούθησε μαθήματα μαθηματικών, αλλά συμμετείχε στη μαθηματική ομάδα του σχολείου. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, συναντήθηκε με τους Τζον φον Νόιμαν, Ρίτσαρντ Κούραντ και τον Πολ Ερντές ο οποίος τον σύστησε στον Άλμπερτ Αϊνστάιν.

Δεδομένου ότι ήταν ακόμη 17 ετών όταν τελείωσε το λύκειο, μπόρεσε να αποφύγει τη στρατιωτική θητεία και να σπουδάσει για τρία εξάμηνα στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. Παρακολούθησε ένα μάθημα σύνθετης ανάλυσης σε ρόλο φοιτητή, αλλά κατέληξε να αναλάβει τη θέση του διδάσκοντος. Σε αυτό το μάθημα γνώρισε τη μελλοντική του σύζυγο, την Άνελι Καν (παντρεμένη με τον πρώτο της σύζυγο εκείνη την εποχή).

Πριν ολοκληρώσει τις σπουδές του, ο Λαξ κατατάχθηκε στον αμερικανικό στρατό. Μετά τη βασική εκπαίδευση, ο στρατός τον έστειλε στο Πανεπιστήμιο του Τέξας A&M για περισσότερες σπουδές. Στη συνέχεια στάλθηκε στο Εθνικό Εργαστήριο Oak Ridge και λίγο αργότερα στο Πρόγραμμα Μανχάταν στο Λος Άλαμος του Νέου Μεξικού.  Στο Λος Άλαμος, άρχισε να εργάζεται ως χειριστής αριθμομηχανών, αλλά τελικά προχώρησε σε μαθηματικά υψηλότερου επιπέδου.

Μετά τη λήξη του πολέμου, παρέμεινε με τον στρατό στο Λος Άλαμος για έναν ακόμη χρόνο, ενώ παράλληλα παρακολούθησε μαθήματα στο Πανεπιστήμιο του Νέου Μεξικού, και στη συνέχεια σπούδασε στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ για ένα εξάμηνο με τους Γκάμπορ Σέγκο και Τζορτζ Πόλια.

Ο Λαξ επέστρεψε στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης για το ακαδημαϊκό έτος 1946-1947 και, αφού συγκέντρωσε τις πιστωτικές μονάδες από τα τέσσερα πανεπιστήμια στα οποία είχε σπουδάσει, αποφοίτησε εκείνο το έτος. Παρέμεινε στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης για τις μεταπτυχιακές του σπουδές, παντρεύτηκε την Άνελι το 1948 και απέκτησε διδακτορικό το 1949 υπό την επίβλεψη του Κουρτ Ο. Φρίντριχς. Alexanderson, Gerald L.; Reid, Constance, .Dreifus, Claudia 

Ο Λαξ κατείχε θέση καθηγητή στο Τμήμα Μαθηματικών του Ινστιτούτου Μαθηματικών Επιστημών Courant του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης.

Απεβίωσε από καρδιακή αμυλοείδωση στο σπίτι του στο Μανχάταν, στις 16 Μαΐου 2025, σε ηλικία 99 ετών.

Βραβεία
Ήταν μέλος της Νορβηγικής Ακαδημίας Επιστημών και Γραμμάτων,  της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ, της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών και της Αμερικανικής Φιλοσοφικής Εταιρείας. Έλαβε το Βραβείο Λέστερ Ρ. Φορντ το 1966  και ξανά το 1973." Το 1974 το άρθρο του για τα κρουστικά κύματα  κέρδισε επίσης το Βραβείο Chauvenet. Του απονεμήθηκε το Εθνικό Μετάλλιο Επιστήμης το 1986, το Βραβείο Βολφ το 1987, το Βραβείο Άμπελ το 2005 και το Χρυσό Μετάλλιο Λομονόσοφ το 2013 Η Αμερικανική Μαθηματική Εταιρεία τον επέλεξε ως Λέκτορα Γκιμπς για το 2007. Το 2012 έγινε εταίρος της Αμερικανικής Μαθηματικής ΕταιρείαςList of Fellows of the American Mathematical Society, retrieved 2013-01-27..

Ο Λαξ περιλαμβάνεται στον κατάλογο των ερευνητών με τις περισσότερες αναφορές στο ISI . Σύμφωνα με τον Γκιόργκι Μαρξ ήταν ένας από τους ΑρειανούςA marslakók legendája -  György Marx.

Ο Λαξ έλαβε επίσης τιμητικό διδακτορικό τίτλο από το Πανεπιστήμιο Heriot-Watt το 1990.

Επιλεγμένες δημοσιεύσεις
 Calculus with Applications and Computing, with S. Burstein and A. Lax, Springer-Verlag, New York (1979).
 Complex Proofs of Real Theorems, with Lawrence Zalcman, University Lecture Series, 2012; 90 pp; softcover, Volume: 58, ISBN 978-0-8218-7559-9
 Decay of Solutions of Systems of Nonlinear Hyperbolic Conservation Laws, with J. Glimm, American Mathematical Society (1970).
  Lax Functional Analysis  
 Functional Analysis, Wiley-Interscience, New York (2002)
 Hyperbolic Partial Differential Equations, American Mathematical Society/Courant Institute of Mathematical Sciences (2006).
 Hyperbolic Systems of Conservation Laws and the Mathematical Theory of Shock Waves, Society for Industrial Mathematics (1987).
 Linear Algebra and Its Applications, 2nd ed., Wiley-Interscience, New York (2007).
 Mathematical Aspects of Production and Distribution of Energy
 Nonlinear Partial Differential Equations in Applied Science
 Recent Advances in Partial Differential Equations
 Recent Mathematical Methods in Nonlinear Wave Propagation, with G. Boillat, C. M. Dafermos, T.-P. Liu, and T. Ruggeri, Springer (1996).
 Scattering Theory, with R. S. Phillips, Academic Press (1989), ISBN 0-12-440051-5.
 Scattering Theory for Automorphic Functions with R. S. Phillips, Princeton Univ. Press (2001).
  Hersh, Reuben 


Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
2016 Video Interview with Peter Lax by Atomic Heritage Foundation Voices of the Manhattan Project


 Elements from his contributions to mathematics. Popularised presentation of Peter Lax by Helge Holden, published on the Abel Prize website.
 Abel Prize press release and biography





Κατηγορία:Μαθηματικοί αναλυτές 
Κατηγορία:Μαθηματικοί του 20ού αιώνα 
Κατηγορία:Μαθηματικοί του 21ου αιώνα