Σύρος-Μαχαλά Σερρών

Ο Σύρος-Μαχαλά είναι εγκαταλελειμμένος οικισμός στον σημερινό Δήμο Εμμανουήλ Παππά της Περιφερειακής Ενότητας Σερρών της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Βρίσκεται σε υψόμετρο 670 μέτρων στις νότιες πλαγιές του Μενοικίου όρους, σε απόσταση 3,5 χλμ. βορειοανατολικά από τα Μέταλλα Σερρών. Οι οικισμοί Σύρος-Μαχαλά, Ζίχνα-Μαχαλά και Ορτά-Μαχαλά, οι οποίοι ήταν σε κοντινή απόσταση και είχαν οπτική επαφή μεταξύ τους, είναι γνωστοί ως Κονιαροχώρια ή Κονιαρομαχαλάδες του Μενοικίου όρους των Σερρών.

 Ονομασία 
Τα ονόματα Σύρος-Μαχαλά και Ζίχνα-Μαχαλά, προήλθε από τα πλησιέστερα αστικά κέντρα που άκμαζαν κατά τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή περίοδο, τις Σέρρες και τη Ζίχνα. Ο Σύρος-Μαχαλά, Σιρόζ-Μαχαλά ή Σερριώτικος Μαχαλάς, βρισκόταν προς τη δυτική κατεύθυνση (προς Σέρρες), ενώ ο Ζίχνα-Μαχαλά ή Ζιχνιώτικος Μαχαλάς, προς την ανατολική (προς Ζίχνα). Ο Ορτά-Μαχαλά, δηλαδή ο μεσαίος, βρισκόταν μεταξύ των άλλων δύο και λίγο βορειότερα.

Η τοποθεσία του Σύρος-Μαχαλά αναφέρεται σε χαρτογραφικές πηγές και με την ονομασία Τσέκοβον ή Τσέκοβα. Η ονομασία αυτή, περιλαμβάνει για τους ντόπιους, σύμφωνα με μελέτη του Κωνσταντίνου Κετάνη, και τους τρεις οικισμούς. Σε στατιστικές μελέτες και ελληνικές απογραφές, πάντως, η Τσέκοβα καταγράφεται ξεχωριστά από τον Σύρος-Μαχαλά, στην Υποδιοίκηση Ζίχνης.

 Ιστορία 

 Οθωμανική περίοδος 
Μαζί με τους άλλους δύο γειτονικούς οικισμούς, ο Σύρος-Μαχαλά κατοικούνταν από Γιουρούκους εποίκους, γνωστοί ως Κόνιαροι, που είχαν νομαδικό τρόπο ζωής και κατά τους θερινούς μήνες διέμεναν στις πλαγιές του Μενοικίου όρους. Η εγκατάσταση της συγκεκριμένης εθνοπολιτισμικής ομάδας στην περιοχή, σχετίζεται με την περίοδο κατάκτησης των Βαλκανίων από τους Οθωμανούς κατά τον 14ο και 15ο αιώνα, στα πλαίσια εποικισμού, με σκοπό να αντιστέκονται στον ντόπιο χριστιανικό πληθυσμό, εδραιώνοντας την οθωμανική κατοχή. Οι σχέσεις των Κονιάρων του Μενοικίου όρους με τους κατοίκους των γύρω χωριών περιορίζονταν στην ανταλλαγή προϊόντων και το εμπόριο, αλλά δεν ήταν σπάνιες οι περιπτώσεις συμπλοκών, που οδηγούσαν ακόμη και σε φόνους και βεντέτες.

Σύμφωνα με τη στατιστική μελέτη του Βούλγαρου γεωγράφου Βασίλ Κάντσωφ, «Μακεδονία, Εθνογραφία και Στατιστική», το 1900 η Τσέκοβα είχε 190 Τούρκους κατοίκους. Στην «Εθνολογική Στατιστική των Βιλαετίων Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου» του Αθανάσιου Χαλκιόπουλου που εκδόθηκε το 1910 στην Αθήνα, η Τσακόβα αναφέρεται ως μουσουλμανικό χωριό με 120 κατοίκους. Σε υπολογισμούς που εξέδωσε, το έτος 1919, η Επιτελική Υπηρεσία του Ελληνικού Στρατού, προ του 1912 αναφέρονται 100 μουσουλμάνοι κάτοικοι στον οικισμό Σύρος-Μαχαλά, ενώ η Τσέκοβα αναφέρεται ως ακατοίκητη.

 Σύγχρονη ιστορία 
Με την έναρξη του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου το 1912 και μέσα σε ένα περιβάλλον προϊούσας διάλυσης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, οι Κονιαρομαχαλάδες του Μενοικίου όρους καταστράφηκαν, με βιαιότητες, λεηλασίες και ωμότητες κατά του πληθυσμού. Ελάχιστοι κάτοικοι παρέμειναν τα επόμενα χρόνια στο κοντινό χωριό Αναστασιά Σερρών, όπου δούλευαν ως εργάτες και βοσκοί.

Με τη λήξη των Βαλκανικών Πολέμων, ο Σύρος-Μαχαλά περιήλθε στην ελληνική επικράτεια και κατά την ελληνική απογραφή του 1913 ήταν ακατοίκητος. Το 1920 προσαρτήθηκε στη νεοσυσταθείσα κοινότητα Δοβίστης (Εμμανουήλ Παππάς) της Υποδιοίκησης Σερρών του Νομού Σερρών, μαζί με τα χωριά Άνω Νούσκα (Μέταλλα), Μούκλιανη και Σοκόλ (Συκιά), όμως το ίδιο έτος καταργήθηκε και τυπικά. Τη δεκαετία του 1920, στα ερείπια των οικισμών διέμεναν κατά τους θερινούς μήνες νομάδες Σαρακατσάνων και Βλάχων. Τα ερείπια λιθολογήθηκαν και οι πέτρες χρησιμοποιήθηκαν σε νεότερες κατασκευές στα γύρω χωριά.

Σήμερα, στην τοποθεσία του εγκαταλελειμμένου οικισμού υπάρχουν διάσπαρτοι σωροί από πέτρες και ίχνη από τα θεμέλια των σπιτιών που υπήρχαν κάποτε εκεί. Κάτοψη των χαλασμάτων του οικισμού είναι, επίσης, ορατή σε αεροφωτογραφίες της περιόδου 1945-1960.

 Πληθυσμός 
ΑπογραφήΟνομασίαΠληθυσμός1913Σύρος Μαχαλά0 *Τσέκοβα0 *1915Σύρος Μαχαλλέ0 *Τσέκοβα0 *1920 - -1928Τσέκοβα50
* χαρακτηρίζεται ως κατεστραμμένο και ακατοίκητο.

** καταμετρούνται συνολικά ως Τσέκοβα όλοι οι οικισμοί.

 Χάρτης 
ΟικισμόςΥψόμετροΣυντεταγμένεςΣύρος-Μαχαλά670 μ.Ζίχνα-Μαχαλά680 μ.Ορτά-Μαχαλά700 μ.{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {
          "name": "Σύρος-Μαχαλά"
      },
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          23.77078,
          41.10642
        ]
      }
    },
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {
          "name": "Ορτά-Μαχαλά"
      },
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          23.77979,
          41.11100
        ]
      }
    },
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {
          "name": "Ζίχνα-Μαχαλά"
      },
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          23.78756,
          41.10008
        ]
      }
    }
  ]
}

 Βιβλιογραφία 
 «Οι Κονιαρομαχαλάδες του Μενοικίου όρους», Κωνσταντίνος Κετάνης, Σέρρες 2013.
 «Η Αναστασιά στο πέρασμα του χρόνου», Νικόλαος Θεολόγου, Σέρρες 2001.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Εγκαταλελειμμένα χωριά της περιφερειακής ενότητας Σερρών
Κατηγορία:Δήμος Εμμανουήλ Παππά