Οικονομία της Ιταλίας

Η οικονομία της Ιταλίας είναι ιδιαίτερα ανεπτυγμένη. Είναι η τρίτη μεγαλύτερη εθνική οικονομία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η 10η μεγαλύτερη στον κόσμο ως προς το ονομαστικό ΑΕΠ και η 12η μεγαλύτερη κατά ΑΕΠ. Η Ιταλία είναι ιδρυτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Ευρωζώνης, του ΟΟΣΑ, του G7 και του G20 . Επιπλέον είναι η όγδοη μεγαλύτερη εξαγωγέας στον κόσμο, με $611 δισεκατομμύρια που εξήχθησαν το 2021. Οι στενότεροι εμπορικοί της δεσμοί είναι με τις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τις οποίες πραγματοποιεί περίπου το 59% του συνολικού εμπορίου της. Οι μεγαλύτεροι εμπορικοί εταίροι, κατά σειρά μεριδίου αγοράς στις εξαγωγές, είναι η Γερμανία (12,5%), η Γαλλία (10,3%), οι Ηνωμένες Πολιτείες (9%), η Ισπανία (5,2%), το Ηνωμένο Βασίλειο (5,2%) και η Ελβετία ( 4,6%).

Στην περίοδο μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ιταλία είδε έναν μετασχηματισμό από μια αγροτική οικονομία που είχε επηρεαστεί σοβαρά από τις συνέπειες των Παγκοσμίων Πολέμων, σε ένα από τα πιο προηγμένα έθνη του κόσμου, και μια ηγετική χώρα στο παγκόσμιο εμπόριο και τις εξαγωγές. Σύμφωνα με τον Δείκτη Ανθρώπινης Ανάπτυξης, η χώρα απολαμβάνει πολύ υψηλό βιοτικό επίπεδο. Σύμφωνα με τον Economist, η Ιταλία έχει την 8η υψηλότερη ποιότητα ζωής στον κόσμο. Επίσης κατέχει την τρίτη με τα μεγαλύτερα αποθέματα χρυσού στον κόσμο  και είναι η τρίτη μεγαλύτερη χώρα που συνεισφέρει στον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης . Επιπλέον, ο ιδιωτικός πλούτος της προηγμένης χώρας είναι ένας από τους μεγαλύτερους στον κόσμο. Όσον αφορά τον ιδιωτικό πλούτο, η Ιταλία κατέχει τη δεύτερη θέση, μετά  το Χονγκ Κονγκ, σε σχέση με τον ιδιωτικό πλούτο προς το ΑΕΠ.

Η Ιταλία είναι η έβδομη μεγαλύτερη κατασκευαστική χώρα στον κόσμο,  που χαρακτηρίζεται από μικρότερο αριθμό παγκόσμιων πολυεθνικών εταιρειών από άλλες οικονομίες συγκρίσιμου μεγέθους και πολλές δυναμικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις, συγκεντρωμένες σε πολλές βιομηχανικές περιοχές, οι οποίες αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ιταλικής βιομηχανίας. Η Ιταλία είναι μεγάλος κατασκευαστής  και εξαγωγέας  σημαντικών προϊόντων, τα οποία περιλαμβάνουν μηχανήματα, οχήματα, φαρμακευτικά προϊόντα, έπιπλα, τρόφιμα και είδη ένδυσης. Η Ιταλία έχει επομένως σημαντικό εμπορικό πλεόνασμα. Είναι επίσης γνωστή για τον επιδραστικό και καινοτόμο επιχειρηματικό οικονομικό τομέα της, έναν εργατικό και ανταγωνιστικό γεωργικό τομέα (η Ιταλία είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός κρασιού στον κόσμο),  και έναν κατασκευαστικό δημιουργικό σχεδιασμό προϊόντων υψηλής ποιότητας, συμπεριλαμβανομένων αυτοκινήτων, πλοίων, οικιακών συσκευών και επώνυμων ρούχων. Η Ιταλία είναι ο μεγαλύτερος κόμβος για τα είδη πολυτελείας στην Ευρώπη και ο τρίτος κόμβος παγκοσμίως. Ο ιταλικός μεταποιητικός τομέας είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τον ανταγωνισμό από την Κίνα και άλλες αναδυόμενες ασιατικές οικονομίες με βάση το χαμηλό κόστος εργασίας, με προϊόντα υψηλότερης ποιότητας. Η Ιταλία έχει ισχυρό συνεταιριστικό τομέα, με το μεγαλύτερο μερίδιο του πληθυσμού (4,5%) να απασχολείται σε συνεταιρισμούς στην Ε.Ε.

Παρά τα σημαντικά αυτά επιτεύγματα, η οικονομία της χώρας σήμερα υποφέρει από διαρθρωτικά και άλλα προβλήματα. Οι ετήσιοι ρυθμοί ανάπτυξης ήταν συχνά κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ. Η Ιταλία επλήγη ιδιαίτερα σκληρά από την ύφεση στα τέλη της δεκαετίας του 2000. Οι τεράστιες κρατικές δαπάνες από τη δεκαετία του 1980 και μετά έχουν προκαλέσει σοβαρή αύξηση του δημόσιου χρέους. Επιπλέον, το ιταλικό βιοτικό επίπεδο έχει σημαντικό διαχωρισμό μεταξύ Βορρά-Νότου: το μέσο κατά κεφαλήν ΑΕΠ στη Βόρεια Ιταλία υπερβαίνει σημαντικά τον μέσο όρο της ΕΕ, ενώ ορισμένες περιφέρειες και επαρχίες στη Νότια Ιταλία είναι σημαντικά κάτω από τον μέσο όρο. Στην Κεντρική Ιταλία, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ είναι αντ' αυτού κατά μέσο όρο. Τα τελευταία χρόνια, η αύξηση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ιταλίας προσέγγισε αργά τον μέσο όρο της Ευρωζώνης , ενώ το ποσοστό απασχόλησής της εξακολουθεί να υστερεί. Ωστόσο, οι οικονομολόγοι αμφισβητούν τα επίσημα στοιχεία λόγω του μεγάλου αριθμού αδήλωτων θέσεων εργασίας (υπολογίζονται μεταξύ 10% και 20% του εργατικού δυναμικού) που αυξάνουν τα ποσοστά ανεργίας ή ανεργίας. Η παραοικονομία εκπροσωπείται σε μεγάλο βαθμό στη Νότια Ιταλία, ενώ γίνεται λιγότερο έντονη καθώς κινείται κανείς πιο βόρεια. Σε πραγματικές οικονομικές συνθήκες, η Νότια Ιταλία σχεδόν ταιριάζει με το επίπεδο της Κεντρικής Ιταλίας.

 Ιστορία 

Η Ιταλική Αναγέννηση ήταν αξιοσημείωτη στην οικονομική ανάπτυξη. Η Βενετία και η Γένοβα ήταν οι πρωτοπόρες στο εμπόριο, πρώτα ως ναυτικές δημοκρατίες και στη συνέχεια ως περιφερειακά κράτη, ακολουθούμενες από το Μιλάνο, τη Φλωρεντία και την υπόλοιπη βόρεια Ιταλία. Οι λόγοι για την πρώιμη ανάπτυξή τους είναι για παράδειγμα η σχετική στρατιωτική ασφάλεια των βενετικών λιμνοθαλασσών, η υψηλή πληθυσμιακή πυκνότητα και η θεσμική δομή που ενέπνευσε τους επιχειρηματίες. Η Δημοκρατία της Βενετίας ήταν το πρώτο πραγματικό διεθνές οικονομικό κέντρο, το οποίο εμφανίστηκε σιγά σιγά από τον 9ο αιώνα έως την ακμή του τον 14ο αιώνα. Τα εμπορεύσιμα ομόλογα ως ευρέως χρησιμοποιούμενο είδος χρεογράφων, επινοήθηκαν από τις ιταλικές πόλεις-κράτη (όπως η Βενετία και η Γένοβα) της ύστερης μεσαιωνικής και πρώιμης αναγεννησιακής περιόδου.

Μετά το 1600 η Ιταλία γνώρισε μια οικονομική καταστροφή. Το 1600 η Βόρεια και Κεντρική Ιταλία αποτελούσαν μια από τις πιο προηγμένες βιομηχανικές περιοχές της Ευρώπης. Υπήρχε ένα εξαιρετικά υψηλό βιοτικό επίπεδο. Μέχρι το 1870 η Ιταλία ήταν μια οικονομικά καθυστερημένη και υποβαθμισμένη χώρα. Η βιομηχανική της δομή είχε σχεδόν καταρρεύσει, ο πληθυσμός της ήταν πολύ υψηλός για τους πόρους της, η οικονομία της είχε γίνει κυρίως αγροτική. Οι πόλεμοι, η πολιτική κλασματοποίηση, η περιορισμένη δημοσιονομική ικανότητα και η μετατόπιση του παγκόσμιου εμπορίου προς τη βορειοδυτική Ευρώπη και την Αμερική ήταν βασικοί παράγοντες.Carlo M. Cipolla, “The Decline of Italy: The Case of a Fully Matured Economy.” abFZxxxx Economic History Review 5#2 1952, pp. 178–187. online

Η οικονομική ιστορία της Ιταλίας μετά το 1861 μπορεί να χωριστεί σε τρεις κύριες φάσεις: μια αρχική περίοδος μετά την ενοποίηση της χώρας, που χαρακτηρίζεται από την υψηλή μετανάστευση και την στάσιμη ανάπτυξη. Μια κεντρική περίοδος εύρωστης κάλυψης από τη δεκαετία του 1890 έως τη δεκαετία του 1980, που διακόπηκε από τη Μεγάλη Ύφεση της δεκαετίας του 1930 και τους δύο παγκόσμιους πολέμους και μια τελική περίοδο υποτονικής ανάπτυξης που επιδεινώθηκε από μια διπλή ύφεση μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, και από την οποία η χώρα επανεμφανίζεται αργά μόνο τα τελευταία χρόνια.

 Βιομηχανική Εποχή 
340px|thumb|Τα Χαλυβουργεία Τέρνι το 1912
Πριν από την ενοποίηση, η οικονομία των πολλών ιταλικών κρατιδίων ήταν συντριπτικά αγροτική. Ωστόσο, το γεωργικό πλεόνασμα παρήγαγε αυτό που οι ιστορικοί αποκαλούν προβιομηχανικό μετασχηματισμό στη βορειοδυτική Ιταλία, ξεκινώντας από τη δεκαετία του 1820, που οδήγησε σε μια διάχυτη, αν και κυρίως βιοτεχνική, συγκέντρωση των μεταποιητικών δραστηριοτήτων, ειδικά στο Πιεμόντε-Σαρδηνία υπό ο φιλελεύθερος κανόνας του Κόμη του Καβούρ.

Μετά τη ίδρυση του ενοποιημένου Βασιλείου της Ιταλίας το 1861, υπήρχε μια βαθιά συνείδηση στην άρχουσα τάξη της οπισθοδρόμησης της νέας χώρας, δεδομένου ότι το κατά κεφαλήν ΑΕΠ ήταν περίπου το μισό από αυτό της Βρετανίας και περίπου 25% λιγότερο από αυτή της Γαλλίας και της Γερμανίας. Κατά τις δεκαετίες 1860 και 1870, η μεταποιητική δραστηριότητα ήταν καθυστερημένη και μικρής κλίμακας, ενώ ο υπερμεγέθης αγροτικός τομέας ήταν η ραχοκοκαλιά της εθνικής οικονομίας. Η χώρα δεν είχε μεγάλα κοιτάσματα άνθρακα και σιδήρου  και ο πληθυσμός ήταν σε μεγάλο βαθμό αναλφάβητος. Στη δεκαετία του 1880, μια σοβαρή αγροτική κρίση οδήγησε στην εισαγωγή πιο σύγχρονων γεωργικών τεχνικών στην κοιλάδα του Πάδου, ενώ από το 1878 έως το 1887 εισήχθησαν προστατευτικές πολιτικές με στόχο τη δημιουργία βάσης της βαριάς βιομηχανίας. Μερικά μεγάλα έργα χάλυβα και σιδήρου συγκεντρώθηκαν σύντομα γύρω από περιοχές υψηλού υδροηλεκτρικού δυναμικού, ιδίως στους πρόποδες των Άλπεων και της Ούμπρια στην κεντρική Ιταλία, ενώ το Τορίνο και το Μιλάνο οδήγησαν σε μια έκρηξη κλωστοϋφαντουργικών, χημικών, μηχανικών και τραπεζικών προιόντων και η Γένοβα κατέλαβε την πολιτική και στρατιωτική ναυπηγική.

Ωστόσο, η διάχυση της εκβιομηχάνισης που χαρακτήριζε τη βορειοδυτική περιοχή της χώρας απέκλεισε σε μεγάλο βαθμό τη Βενετία και, ιδιαίτερα, το Νότο. Η ιταλική διασπορά που προέκυψε αφορούσε έως και 26 εκατομμύρια Ιταλούς, το μεγαλύτερο μέρος κατά τα έτη μεταξύ 1880 και 1914 και από πολλούς μελετητές θεωρείται η μεγαλύτερη μαζική μετανάστευση της σύγχρονης εποχής. Κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου, το ακόμη αδύναμο ιταλικό κράτος πολέμησε με επιτυχία, έχοντας τη δυνατότητα να εξοπλίσει και να εκπαιδεύσει περίπου 5 εκατομμύρια νεοσύλλεκτους. Αλλά αυτό το αποτέλεσμα είχε τρομερό κόστος: μέχρι το τέλος του πολέμου, η Ιταλία είχε χάσει 700.000 στρατιώτες και είχε ένα τεράστιο δημόσιο χρέος δισεκατομμυρίων λιρών.

 Φασιστικό καθεστώς 
340px|thumb|Ο Μπενίτο Μουσολίνι δίνει ομιλία στο εργοστάσιο της Fiat στο Λινγκόττο του Τορίνο, 1932
Η Ιταλία βγήκε από τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο σε κακή και εξασθενημένη κατάσταση. Το Εθνικό Φασιστικό Κόμμα του Μπενίτο Μουσολίνι ανέβηκε στην εξουσία το 1922, στο τέλος μιας περιόδου κοινωνικής αναταραχής. Ωστόσο, από τη στιγμή που ο Μουσολίνι απέκτησε πιο σταθερή εξουσία, το laissez-faire και το ελεύθερο εμπόριο σταδιακά εγκαταλείφθηκαν υπέρ της κυβερνητικής παρέμβασης και του προστατευτισμού.

Το 1929, η Ιταλία χτυπήθηκε σκληρά από τη Μεγάλη Ύφεση. Για να αντιμετωπίσει την κρίση, η φασιστική κυβέρνηση εθνικοποίησε τις μεγάλες τράπεζες που είχαν συγκεντρώσει σημαντικούς βιομηχανικούς τίτλους, ιδρύοντας το Istituto per la Ricostruzione Industriale. Δημιουργήθηκαν διάφορες μικτές οντότητες, σκοπός των οποίων ήταν να συγκεντρώσουν εκπροσώπους της κυβέρνησης και των μεγάλων επιχειρήσεων. Αυτοί οι εκπρόσωποι συζητούσαν την οικονομική πολιτική και χειραγώγουσαν τις τιμές και τους μισθούς έτσι ώστε να ικανοποιήσουν τόσο τις επιθυμίες της κυβέρνησης όσο και τις επιθυμίες των επιχειρήσεων.

Αυτό το οικονομικό μοντέλο που βασίζεται σε μια εταιρική σχέση μεταξύ κυβέρνησης και επιχειρήσεων επεκτάθηκε σύντομα στην πολιτική σφαίρα, σε αυτό που έγινε γνωστό ως κορπορατισμός. Ταυτόχρονα, η επιθετική εξωτερική πολιτική του Μουσολίνι οδήγησε σε αύξηση των στρατιωτικών δαπανών. Μετά την εισβολή στην Αιθιοπία, η Ιταλία παρενέβη για να υποστηρίξει τους εθνικιστές του Φράνκο στον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο. Μέχρι το 1939, η Ιταλία είχε το υψηλότερο ποσοστό κρατικών επιχειρήσεων μετά τη Σοβιετική Ένωση.

Η εμπλοκή της Ιταλίας στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο ως μέλος των δυνάμεων του Άξονα απαιτούσε την εγκαθίδρυση μιας πολεμικής οικονομίας. Η συμμαχική εισβολή στην Ιταλία το 1943 προκάλεσε τελικά την ταχεία κατάρρευση της ιταλικής πολιτικής ελίτ – και της οικονομίας. Οι Σύμμαχοι από τη μια και οι Γερμανοί από την άλλη ανέλαβαν τη διοίκηση των περιοχών της Ιταλίας που ήταν υπό τον έλεγχό τους. Μέχρι το τέλος του πολέμου, το ιταλικό κατά κεφαλήν εισόδημα βρισκόταν στο χαμηλότερο σημείο από τις αρχές του 20ού αιώνα.

 Μεταπολεμικό οικονομικό θαύμα 
340px|thumb|Το Fiat 500, που κυκλοφόρησε το 1957, θεωρείται σύμβολο του μεταπολεμικού οικονομικού θαύματος της Ιταλίας.
Μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, η Ιταλία ήταν πτωχευμένη και καταλήφθηκε από ξένους στρατούς, μια κατάσταση που επιδείνωσε το χρόνιο αναπτυξιακό χάσμα μεταξύ των πιο προηγμένων ευρωπαϊκών οικονομιών. Ωστόσο, η νέα γεωπολιτική λογική του Ψυχρού Πολέμου κατέστησε δυνατή την πρώην εχθρική Ιταλία, μια χώρα σύνδεσμο ανάμεσα στη Δυτική Ευρώπη και τη Μεσόγειο, και τώρα μια νέα, εύθραυστη δημοκρατία που απειλείται από τις δυνάμεις κατοχής του ΝΑΤΟ, την εγγύτητα του Σιδηρούν Παραπετάσματος και την παρουσία ενός ισχυρού Κομμουνιστικού Κόμματος. Αυτό θεωρήθηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες ως σημαντικός σύμμαχος για τον Ελεύθερο Κόσμο και έλαβε βάσει του Σχεδίου Μάρσαλ πάνω από 1,2 δολάρια ΗΠΑ δισεκατομμύρια από το 1947 έως το 1951.

Το τέλος της βοήθειας μέσω του Σχεδίου θα μπορούσε να είχε σταματήσει την ανάκαμψη, αλλά συνέπεσε με ένα κρίσιμο σημείο στον πόλεμο της Κορέας του οποίου η ζήτηση για μέταλλα και βιομηχανικά προϊόντα ήταν ένα περαιτέρω ερέθισμα της ιταλικής βιομηχανικής παραγωγής. Επιπλέον, η δημιουργία το 1957 της Ευρωπαϊκής Κοινής Αγοράς, με ιδρυτικό μέλος την Ιταλία, παρείχε περισσότερες επενδύσεις και διευκόλυνε τις εξαγωγές.

Αυτές οι ευνοϊκές εξελίξεις, σε συνδυασμό με την παρουσία μεγάλου εργατικού δυναμικού, έθεσαν τα θεμέλια για θεαματική οικονομική ανάπτυξη που διήρκεσε σχεδόν αδιάκοπα μέχρι τις μαζικές απεργίες του «Καυτού Φθινοπώρου» και τις κοινωνικές αναταραχές του 1969-70, οι οποίες στη συνέχεια συνδυάστηκαν με την  πετρελαϊκή κρίση του 1973 και έβαλε απότομα τέλος στην παρατεταμένη άνθηση. Έχει υπολογιστεί ότι η ιταλική οικονομία γνώρισε μέσο ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ 5,8% ετησίως μεταξύ 1951 και 1963 και 5% ετησίως μεταξύ 1964 και 1973. Οι ιταλικοί ρυθμοί ανάπτυξης ήταν μόνο δεύτεροι, αλλά πολύ κοντά, στους ρυθμούς της Γερμανίας, στην Ευρώπη, και μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ όπου μόνο η Ιαπωνία τα πήγε καλύτερα.

 Δεκαετίες 1970 και 1980: Από τον στασιμοπληθωρισμό στο "θαύμα" 
340px|thumb|Ο πρωθυπουργός Τζούλιο Αντρεότι (άκρα αριστερά) με τους ηγέτες του G7 στη Βόννη, 1978
Η δεκαετία του 1970 ήταν μια περίοδος οικονομικών, πολιτικών αναταραχών και κοινωνικών αναταραχών στην Ιταλία, γνωστές ως Μολυβένια χρόνια. Η ανεργία αυξήθηκε απότομα, ιδιαίτερα στους νέους, και μέχρι το 1977 υπήρχαν ένα εκατομμύριο άνεργοι κάτω των 24 ετών. Ο πληθωρισμός συνεχίστηκε, ο οποίος επιδεινώθηκε από τις αυξήσεις της τιμής του πετρελαίου το 1973 και το 1979. Το δημοσιονομικό έλλειμμα έγινε μόνιμο και δυσεπίλυτο, με μέσο όρο περίπου το 10 % του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ), υψηλότερο από οποιαδήποτε άλλη βιομηχανική χώρα. Η λίρα έπεφτε σταθερά, από τις 560 λιρέτες  σε σύγκριση με το δολάριο ΗΠΑ το 1973 σε 1400 λιρέτες  το 1982.

Η οικονομική ύφεση συνεχίστηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1980 έως ότου μια σειρά μεταρρυθμίσεων οδήγησε στην ανεξαρτησία της Τράπεζας της Ιταλίας  και σε μεγάλη μείωση της τιμαριθμικής αναπροσαρμογής των μισθών  που μείωσε σημαντικά τους ρυθμούς πληθωρισμού, από 20,6% το 1980 σε 4,7% το 1987. Η νέα μακροοικονομική και πολιτική σταθερότητα οδήγησε σε ένα δεύτερο οικονομικό θαύμα με εξαγωγές, βασισμένο σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις, που παρήγαγαν ρούχα, δερμάτινα προϊόντα, παπούτσια, έπιπλα, υφάσματα, κοσμήματα και εργαλειομηχανές. Ως αποτέλεσμα αυτής της ταχείας επέκτασης, το 1987 η Ιταλία ξεπέρασε την οικονομία του Ηνωμένου Βασιλείου, και έγινε το τέταρτο πλουσιότερο έθνος στον κόσμο, μετά τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία και τη Δυτική Γερμανία. Το χρηματιστήριο του Μιλάνου αύξησε την κεφαλαιοποίησή του και υπερπενταπλασιάστηκε μέσα σε λίγα χρόνια.

Ωστόσο, η ιταλική οικονομία της δεκαετίας του 1980 παρουσίαζε ένα πρόβλημα: άνθιζε, χάρη στην αυξημένη παραγωγικότητα και την αύξηση των εξαγωγών, αλλά τα μη βιώσιμα δημοσιονομικά ελλείμματα ήταν αυτά που οδήγησαν την ανάπτυξη. Στη δεκαετία του 1990, τα νέα κριτήρια του Μάαστριχτ ενίσχυσαν την επιθυμία να περιοριστεί το δημόσιο χρέος, ήδη στο 104% του ΑΕΠ το 1992. Οι επακόλουθες περιοριστικές οικονομικές πολιτικές επιδείνωσαν τον αντίκτυπο της παγκόσμιας ύφεσης που ήδη βρισκόταν σε εξέλιξη. Μετά από μια σύντομη ανάκαμψη στα τέλη της δεκαετίας του 1990, οι υψηλοί φορολογικοί συντελεστές και η γραφειοκρατία ανάγκασαν την Ιταλία να μείνει στάσιμη μεταξύ 2000 και 2008.

 Μεγάλη ύφεση 
μικρογραφία|300x300εσ|Πραγματικό τριμηνιαίο ΑΕΠ
δεξιά|μικρογραφία|Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ιταλίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Βρετανίας από το 1970 έως το 2008.
Η Ιταλία ήταν μια από τις πλούσιες χώρες που επλήγησαν περισσότερο από τη Μεγάλη Ύφεση του 2008-2009 και την επακόλουθη ευρωπαϊκή κρίση χρέους. Η εθνική οικονομία συρρικνώθηκε κατά 6,76% σε όλη την περίοδο, φτάνοντας συνολικά τα 7/4 της ύφεσης. Τον Νοέμβριο του 2011 η απόδοση των ιταλικών ομολόγων ήταν 6,74 % για τα 10ετή ομόλογα, πλησιάζοντας το επίπεδο του 7 % όπου η Ιταλία θεωρήθηκε ότι έχανε την πρόσβαση στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2015 το ιταλικό δημόσιο χρέος διαμορφώθηκε στο 128% του ΑΕΠ, κατατάσσοντας ως το δεύτερο μεγαλύτερο ποσοστό χρέους μετά την Ελλάδα (175%). Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος του ιταλικού δημόσιου χρέους ανήκει σε Ιταλούς υπηκόους και τα σχετικά υψηλά επίπεδα ιδιωτικών αποταμιεύσεων και τα χαμηλά επίπεδα ιδιωτικού χρέους θεωρούνται ότι το καθιστούν το ασφαλέστερο μεταξύ των οικονομιών της Ευρώπης. Ως θεραπεία σοκ για την αποφυγή της κρίσης χρέους και την έναρξη της ανάπτυξης, η κυβέρνηση εθνικής ενότητας με επικεφαλής τον οικονομολόγο Μάριο Μόντι ξεκίνησε ένα πρόγραμμα μαζικών μέτρων λιτότητας, που μείωσαν το έλλειμμα αλλά οδήγησαν τη χώρα σε διπλή ύφεση το 2012 και το 2013, τα οποία δέχτηκαν έντονη κριτική από πολλούς οικονομολόγους.

 Οικονομική ανάκαμψη 
340px|thumb|Η Ferrari Portofino αντιπροσωπεύει τα εμπορικά σήματα " Made in Italy " που ενισχύουν την ιταλική οικονομία.
Την περίοδο 2014-2019, η οικονομία ανέκαμψε εν μέρει από τις καταστροφικές απώλειες που σημειώθηκαν κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης, κυρίως χάρη στις ισχυρές εξαγωγές, αλλά παρόλα αυτά, οι ρυθμοί ανάπτυξης παρέμειναν πολύ κάτω από τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ, πράγμα που σημαίνει ότι το ΑΕΠ της Ιταλίας το 2019 ήταν ακόμα 5 σεντ κάτω από το επίπεδό του το 2008.

Ξεκινώντας από τον Φεβρουάριο του 2020, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν τα πρώτα κρούσματα από την Κίνα, η Ιταλία ήταν η πρώτη χώρα στην Ευρώπη που επλήγη σοβαρά από την πανδημία COVID-19, που τελικά επεκτάθηκε στον υπόλοιπο κόσμο. Η οικονομία υπέστη τεράστιο σοκ ως αποτέλεσμα του αποκλεισμού του μεγαλύτερου μέρους της οικονομικής δραστηριότητας της χώρας. Μετά από τρεις μήνες, στα τέλη Μαΐου 2020, η πανδημία τέθηκε υπό έλεγχο και η οικονομία άρχισε να ανακάμπτει, ιδίως ο μεταποιητικός τομέας. Συνολικά, παρέμεινε εκπληκτικά ανθεκτική, αν και το ΑΕΠ έπεσε κατακόρυφα όπως στις περισσότερες δυτικές χώρες. Η ιταλική κυβέρνηση εξέδωσε ειδικά γραμμάτια δημοσίου  ως χρηματοδότηση έκτακτης ανάγκης για την Πανδημία COVID-19, περιμένοντας την έγκριση της απάντησης της ΕΕ. Τελικά, τον Ιούλιο του 2020, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε το ταμείο ανάκαμψης ύψους 750 δισεκατομμυρίων ευρώ,Special European Council, 17-21 July 2020 Retrieved 15 November 2020. από τα οποία τα 209 δισεκατομμύρια ευρώ θα διατεθούν στην Ιταλία.

 Δεδομένα 
Ο παρακάτω πίνακας δείχνει τους κύριους οικονομικούς δείκτες την περίοδο 1980–2021 (με τις εκτιμήσεις του ΔΝΤ το 2022–2023). Ο πληθωρισμός κάτω του 5% είναι πράσινος.
ΈτοςΑΕΠ ολικό, δις $)Κατά κεφαλήν ΑΕΠ  (ολικό, δις $)ΑΕΠ  (ονομαστικό, δις $)Κατά κεφαλήν ΑΕΠ  (ονομαστικό, δις $)Αύξηση ΑΕΠ (πραγματική)Πληθωρισμός (%)Ανεργία (%)Χρέος Γενικής Κυβέρνησης  (ως ποσοστό του ΑΕΠ)1980614.410,895.8482.78,559.53.1%21.8%7.4%n/a1981676.311,973.7437.77,749.80.6%19.5%7.6%n/a1982719.212,723.3432.67,652.90.2%16.5%8.3%n/a1983754.213,334.6448.97,936.20.9%14.7%7.4%n/a1984805.014,231.6443.57,840.83.0%10.7%7.8%n/a1985852.215,060.2458.08,093.62.6%9.0%8.2%n/a1986893.015,777.1648.711,461.22.7%5.8%8.9%n/a1987943.116,664.2814.214,385.83.1%4.7%9.6%n/a19881,015.717,942.2902.015,934.24.0%5.1%9.7%95.2%19891,089.919,238.7938.116,560.63.3%6.2%9.7%97.9%19901,153.120,338.11,170.820,651.82.0%6.4%8.9%101.1%19911,209.221,309.81,236.821,795.71.4%6.2%8.5%104.7%19921,245.721,941.91,312.423,116.60.7%5.0%8.8%112.3%19931,264.622,255.41,055.318,572.9-0.8%4.5%9.8%123.4%19941,318.423,193.61,088.519,149.52.1%4.2%10.6%130.1%19951,382.124,314.41,175.320,675.32.7%5.4%11.2%119.4%19961,425.325,073.31,312.823,094.41.3%4.0%11.2%119.1%19971,476.425,957.81,243.221,858.51.8%1.8%11.2%116.8%19981,520.026,712.11,271.722,348.11.8%2.0%11.3%114.1%19991,566.527,526.61,253.722,029.71.6%1.7%10.9%113.3%20001,662.729,208.91,147.220,153.13.8%2.6%10.1%109.0%20011,733.330,429.91,168.020,505.92.0%2.3%9.1%108.9%20021,764.830,964.91,275.922,386.30.3%2.6%8.6%106.4%20031,802.131,513.11,577.227,580.50.1%2.8%8.5%105.5%20041,876.832,577.21,805.731,342.81.4%2.3%8.0%105.1%20051,951.533,621.31,859.232,031.40.8%2.2%7.8%106.6%20062,047.835,131.21,949.733,448.11.8%2.2%6.9%106.7%20072,134.436,478.42,213.437,828.31.5%2.0%6.2%103.9%20082,154.436,513.92,408.440,819.0-1.0%3.5%6.8%106.2%20092,053.734,561.92,197.536,982.8-5.3%0.8%7.9%116.6%20102,114.035,415.92,137.835,815.61.7%1.6%8.5%119.2%20112,173.236,250.62,294.638,276.00.7%2.9%8.6%119.7%20122,172.436,143.02,088.334,743.8-3.0%3.3%10.9%126.5%20132,187.436,288.52,142.035,535.0-1.8%1.2%12.4%132.5%20142,200.336,460.72,162.635,836.20.0%0.2%12.8%135.4%20152,241.537,175.61,836.830,463.70.8%0.1%12.0%135.3%20162,420.440,230.71,876.631,190.81.3%-0.1%11.7%134.8%20172,529.542,111.51,961.132,648.81.7%1.3%11.3%134.2%20182,613.943,610.32,092.934,917.60.9%1.2%10.6%134.4%20192,674.044,702.92,011.533,627.90.5%0.6%9.9%134.1%20202,461.941,279.11,891.131,707.1-9.0%-0.1%9.3%155.3%20212,734.646,164.62,101.335,472.86.7%1.9%9.5%150.9%20223,022.251,061.81,996.933,739.83.2%8.7%8.8%147.2%20233,124.452,825.31,991.033,662.3-0.2%5.2%9.4%147.1%

 Επιχειρήσεις 
Από τις 500 μεγαλύτερες εισηγμένες στο χρηματιστήριο εταιρείες του κόσμου που μετρήθηκαν με βάση τα έσοδα το 2016, σύμφωνα με το Fortune Global 500, οι εννέα έχουν την έδρα τους στην Ιταλία.

Θέση (Παγκόσμια)  Θέση (Ιταλία)   Εταιρεία  Έδρα  Έσοδα (δισ. ευρώ)  Κέρδη (δισ. ευρώ)  Εργαζόμενοι (Παγκόσμια)  Βασικός τομέας 19  1  Fiat  Τορίνο  152.6  0.83  225,587   Αυτοκίνητα 49  2  Generali Group  Τεργέστη  102.6  2.25  74,000   Ασφάλιση 65  3  Eni  Ρώμη  93.0  1.33  80,911  Πετρέλαιο 78  4  Enel  Ρώμη  83.9  2.44  62,080  Ηλεκτρισμός 224  5  Intesa Sanpaolo  Τορίνο  42.2  3.04  90,807  Τραπεζικές εργασίες 300  6  UniCredit  Μιλάνο  34.6  1.88  117,659  Τραπεζικές εργασίες 305  7  Poste italiane  Ρώμη  34.1  0.61  142,268  Ταχυδρομικές υπηρεσίες 404 8  Telecom Italia  Μιλάνο  26.6  0.44  66,025  Τηλεπικοινωνίες 491  9 Unipol  Μπολόνια  21.5  0.30  14,223  Ασφάλιση

Σημείωση:Τα αριθμητικά στοιχεία αφορούν το 2016. 
Τα στοιχεία με πλάγια γράμματα αφορούν το 3ο τρίμηνο 2017.

 Παραπομπές 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι



Ιταλια