Διαταραχή προσωπικότητας

Οι διαταραχές προσωπικότητας (ΔΠ) είναι τύπος ψυχικών διαταραχών που χαρακτηρίζονται από συνεχή μοτίβα δυσλειτουργικών συμπεριφορών, γνωστικότητας (νόησης) και βαθύτερης εμπειρίας, που εκφράζονται μέσα σε πολλά πλαίσια και δεν συμπίπτουν με αυτά που είναι ευρύτερα αποδεκτά. Αυτά τα μοτίβα αναπτύσσονται νωρίς στην ηλικία του ατόμου, είναι δύσκολο να καμφθούν, και συνδέονται με την μεγάλη ψυχική δυσφορία ή αναπηρία. Αυτές οι περιγραφές ποικίλουν αναλόγως την πηγή και παραμένουν θέμα διαμάχης. Τα επίσημα κριτήρια για τη διάγνωση των διαταραχών προσωπικότητας είναι καταγεγραμμένα στο έκτο κεφάλαιο του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου Ψυχικών Διαταραχών (ICD) και της Διεθνούς Στατιστικής Ταξινόμησης Νοσημάτων και Συναφών Προβλημάτων Υγείας (DSM).

Η προσωπικότητα, που ορίζεται με βάση του ψυχισμού, είναι το σύνολο των συνεχόμενων συμπεριφορικών και νοητικών γνωρισμάτων που κάνουν μοναδικό τον κάθε άνθρωπο. Συνεπώς, οι διαταραχές προσωπικότητας ορίζονται από τις εμπειρίες και τις συμπεριφορές που δεν συμπίπτουν με τις κοινωνικές νόρμες και προσδοκίες. Αυτοί που διαγιγνώσκονται με κάποια διαταραχή προσωπικότητας μπορεί να αντιμετωπίσουν δυσκολίες γνωστικότητας, συναισθηματικότητας, διαπροσωπικής λειτουργίας ή έλεγχο της παρόρμησης. Για τους ψυχιατρικούς ασθενείς, η συχνότητα της ύπαρξης διαταραχών προσωπικότητας υπολογίζεται μεταξύ 40 και 60%. Τα μοτίβα συμπεριφορών στις διαταραχές προσωπικότητας έχουν μια διάχυτη αρνητική επιρροή στην ποιότητα ζωής του ατόμου, και συνήθως αναγνωρίζονται κατά την εφηβεία, την αρχή της ενήλικης ζωής, ή ακόμη και την παιδική ηλικία.

Η θεραπεία για τις διαταραχές προσωπικότητας είναι κυρίως ψυχοθεραπευτική. Υπάρχουν επιστημονικά τεκμηριωμένες ψυχοθεραπείες που περιλαμβάνουν τη γνωστική συμπεριφορική θεραπεία και τη διαλεκτική συμπεριφορική θεραπεία (ειδικά για την θεραπεία της οριακής διαταραχής προσωπικότητας). Επίσης, χρησιμοποιούνται και ποικίλες ψυχαναλυτικές προσεγγίσεις.

 Αίτια 
Αυτή τη στιγμή, δεν υπάρχουν απόλυτα αποδεδειγμένα αίτια για τις διαταραχές προσωπικότητας. Ωστόσο, υπάρχουν αρκετές πιθανές αιτίες και παράγοντες ρίσκου που αναφέρονται σε επιστημονικές έρευνες που διαφέρουν ανάλογα με την εκάστοτε διαταραχή, το άτομα και τις περιστάσεις. Συνολικά, τα ευρήματα δείχνουν ότι η γενετική προδιάθεση και οι εμπειρίες της ζωής, όπως το τραύμα και η κακοποίηση, παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη των διαταραχών προσωπικότητας.

 Παιδική κακοποίηση 
Η παιδική κακοποίηση και αμέλεια παρουσιάζονται συνεχώς ως παράγοντες υψηλού κινδύνου στην ανάπτυξη διαταραχών προσωπικότητας στην ενήλικη ζωή. Σε μία έρευνα 793 μητέρων και παιδιών, οι ερευνητές ρώτησαν αν οι μητέρες φώναξαν στο παιδί τους και τους είπαν ότι δεν τα αγαπούσαν ή απείλησαν να τα διώξουν. Τα παιδιά που βίωσαν αυτή τη λεκτική κακοποίηση είχαν τρεις φορές παραπάνω πιθανότητες (από τα παιδιά που δεν δέχθηκαν αυτή τη βία) να αποκτήσουν οριακή, ναρκισσιστική, ιδεοψυχαναγκαστική ή παρανοϊκή διαταραχή προσωπικότητας στην ενήλικη ζωή τους. Μία ομάδα σεξουαλικά κακοποιημένων παιδιών έδειξε πιο έντονα μοτίβα ψυχοπαθολογίας. Επισήμως επιβεβαιωμένα περιστατικά σωματικής βίας έδειξαν μια πολύ μεγάλη συσχέτιση στην ανάπτυξη αντικοινωνικής και παρορμητικής συμπεριφοράς. Από την άλλη πλευρά, κάποιες περιπτώσεις κακοποίησης από αμέλεια που δημιούργησαν παιδική παθολογία, βρέθηκε ότι υποχώρησαν μερικώς στην ενηλικίωση.

 Κοινωνικοοικονομική κατάσταση 
Η κοινωνικοοικονομική κατάσταση θεωρείται επίσης ως ένας πιθανός παράγοντας για την ανάπτυξη διαταραχών προσωπικότητας. Υπάρχει μία στενή σύνδεση μεταξύ της χαμηλής γονεϊκής/γειτονικής κοινωνικοοικονομικής κατάστασης και των συμπτωμάτων των διαταραχών. Σε μία έκδοση του 2015 στη Βόννη της Γερμανίας, όπου συγκρίθηκαν η κοινωνικοοικονομική κατάσταση των γονιών και η προσωπικότητα των παιδιών, φάνηκε ότι τα παιδιά που προέχονταν από ανώτερα κοινωνικοοικονομικά υπόβαθρα ήταν πιο αλτρουιστικά, έμεναν μακριά από διάφορους κινδύνους και είχαν συνολικά υψηλότερο IQ. Αυτά τα στοιχεία δείχνουν ότι υπάρχει χαμηλότερο ρίσκο να αναπτυχθούν διαταραχές προσωπικότητας αργότερα στη ζωή των παιδιών με πιο ανεπτυγμένο κοινωνικό υπόβαθρο.

 Γονεϊκότητα 
Τεκμήρια δείχνουν ότι οι διαταραχές προσωπικότητας μπορεί να ξεκινήσουν από τα προβλήματα προσωπικότητας των γονέων. Αυτά μπορεί να προκαλέσουν προβλήματα στα ίδια τα παιδιά μεγαλώνοντας, μερικά από τα οποία είναι η δυσκολία πρόσβασης σε ανώτερη εκπαίδευση, στην εύρεση εργασίας και σε αλληλεξαρτώμενες διαπροσωπικές σχέσεις. Είτε λόγω γενετικής είτε λόγω προτύπων συμπεριφοράς, τα παιδιά μπορούν να αποκτήσουν αυτά τα ίδια στοιχεία. Επιπλέον, οι κακές γονεϊκές ικανότητες φαίνεται να ενισχύουν τα συμπτώματα των διαταραχών προσωπικότητας. Συγκεκριμένα, η έλλειψη μητρικού δεσμού έχει συσχετιστεί με τις διαταραχές προσωπικότητας. Σε μία έρευνα όπου συγκρίθηκαν 100 υγιή άτομα με 100 ασθενείς με οριακή διαταραχή προσωπικότητας (ΟΔΠ), η ανάλυση έδειξε ότι οι ασθενείς είχαν σημαντικά μεγάλο ποσοστό απουσίας θηλασμού ως μωρά (42.4% στην ΟΔΠ σε σχέση με το 9.2% των υγειών ατόμων). Οι ερευνητές συμπέραναν ότι αυτό το γεγονός μπορεί να είναι πολύ σημαντικό στην ενίσχυση του μητρικού δεσίματος με το παιδί. Επιπλέον, υπάρχουν ευρήματα που υποδηλώνουν ότι αν ένα παιδί δεν ανατραφεί και υποστηριχθεί σωστά, θα εμφανιστούν άλλα προβλήματα στις διαπροσωπικές του σχέσεις οδηγώντας τελικά στην ανάπτυξη διαταραχών προσωπικότητας.

 Γενετικοί παράγοντες 
Αυτή τη στιγμή, η έρευνα στη γενετική και το πως αυτή συνδέεται με τις διαταραχές προσωπικότητας είναι ανεπαρκής. Ωστόσο, υπάρχουν αρκετοί πιθανοί παράγοντες κινδύνου που εξετάζονται. Οι ερευνητές ψάχνουν πληροφορίες στους γενετικούς μηχανισμούς για στοιχεία όπως η επιθετικότητα, ο φόβος και το άγχος, στοιχεία τα οποία είναι κοινά στα άτομα που έχουν διαγνωστεί. Η έρευνα αυτή συνεχίζεται.

 Νευροβιολογική συσχέτιση 
Η έρευνα δείχνει ότι αρκετές περιοχές του εγκεφάλου αλλάζουν με τις διαταραχές συμπεριφοράς. Συγκεκριμένα, ο ιππόκαμπος μπορεί να γίνει 18% μικρότερος, μικρότερη αμυγδαλή, βλάβες στο ραβδωτό σώμα-επικλινή πυρήνα και στο νευρικά μονοπάτια του προσαγωγίου.

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Ελληνική Εταιρεία Γνωστικής Συμπεριφορικής Ψυχοθεραπείας

Κατηγορία:Διαταραχές της προσωπικότητας
Κατηγορία:Συμπεριφορικές επιστήμες
Κατηγορία:Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές συμπεριφοράς