Πρόωρες εκλογές

Πρόωρες εκλογές είναι οι εκλογές που προκηρύσσονται νωρίτερα από την ημερομηνία που έχει προγραμματιστεί.

Γενικά, οι πρόωρες εκλογές σε ένα κοινοβουλευτικό σύστημα (διάλυση του κοινοβουλίου) καλούνται να αξιοποιήσουν μια ασυνήθιστη εκλογική ευκαιρία ή να αποφασίσουν ένα πιεστικό ζήτημα, υπό συνθήκες όπου οι εκλογές δεν απαιτούνται από κάποιο νόμο. Οι πρόωρες εκλογές διαφέρουν από τις εκλογές ανάκλησης στο ότι ξεκινούν από πολιτικούς (συνήθως τον αρχηγό της κυβέρνησης ή το κυβερνών κόμμα) και όχι από ψηφοφόρους, και από τις ενδιάμεσες εκλογές στο ότι επιλέγεται ένα εντελώς νέο κοινοβούλιο σε αντίθεση με την απλή πλήρωση κενών θέσεων σε μια ήδη καθιερωμένη βουλή. Πρόωρες εκλογές μπορούν επίσης να προκηρυχθούν σε ορισμένες δικαιοδοσίες μετά τη διάλυση ενός κυβερνώντος συνασπισμού, εάν δεν μπορεί να σχηματιστεί ένας νέος συνασπισμός εντός μιας συνταγματικά καθορισμένης προθεσμίας.

Δεδομένου ότι η αρμοδιότητα για την προκήρυξη πρόωρων εκλογών ανήκει συνήθως στον επικεφαλής της κυβέρνησης, συχνά καταλήγουν σε αυξημένες πλειοψηφίες για το κόμμα που ήδη βρίσκεται στην εξουσία, υπό την προϋπόθεση ότι έχουν προκηρυχθεί σε ευνοϊκή στιγμή. Ωστόσο, οι πρόωρες εκλογές μπορούν επίσης να γυρίσουν μπούμερανγκ στον υφιστάμενο κυβερνώντα, με αποτέλεσμα τη μειωμένη πλειοψηφία ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, να κερδίσει ή να αποκτήσει την εξουσία η αντιπολίτευση. Ως αποτέλεσμα των τελευταίων περιπτώσεων, υπήρξαν περιπτώσεις κατά τις οποίες η συνέπεια ήταν η διενέργεια εκλογών ορισμένου χρόνου.

Σε ορισμένα δημοκρατικά κράτη, όπως στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, την Ελβετία, τη Νορβηγία και την Ιαπωνία, δεν διεξάγονται πρόωρες εκλογές. Ενδεικτικώς, σε ενδεχόμενο πρόωρο τερματισμό των εξουσιών του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, τη θέση του έως τη λήξη της 4-ετούς θητείας παίρνει ο Αντιπρόεδρος των ΗΠΑ. Στην Ιαπωνία, η οποία είναι κοινοβουλευτική δημοκρατία, η παραίτηση της κυβέρνησης δεν συνεπάγεται πρόωρες κοινοβουλευτικές εκλογές: ένας νέος πρωθυπουργός εκλέγεται από το τρέχον κοινοβούλιο και αρχίζει να σχηματίζει υπουργικό συμβούλιο. Συνήθως αυτός είναι ο πρόεδρος του κυβερνώντος κόμματος, που εκλέγεται από το έκτακτο συνέδριό του.

 Ευρώπη 
 Γαλλία 
Στη Γαλλία, υπό την Πέμπτη Δημοκρατία, ενώ η Εθνοσυνέλευση εκλέγεται για πενταετή θητεία, ο Πρόεδρος έχει την εξουσία να διαλύσει την Εθνοσυνέλευση και να προκηρύξει πρόωρες εκλογές, υπό την προϋπόθεση ότι η Συνέλευση δεν έχει διαλυθεί τους προηγούμενους δώδεκα μήνες. Από τον συγχρονισμό της προεδρικής και της βουλευτικής περιόδου σε πέντε χρόνια το 2002, μειώνοντας τον κίνδυνο συγκατοίκησης, δεν έχουν προκηρυχθεί πρόωρες εκλογές.

 Κοινοβουλευτικές εκλογές 1968: Ο τότε πρόεδρος Σαρλ ντε Γκωλ προκήρυξε πρόωρες εκλογές μετά τις διαδηλώσεις του Μαΐου.
 Βουλευτικές εκλογές 1988: Μετά την επανεκλογή του Φρανσουά Μιτεράν στις προεδρικές εκλογές εκείνης της χρονιάς, προκηρύχθηκαν πρόωρες βουλευτικές εκλογές για να δημιουργήσουν κοινοβουλευτική πλειοψηφία για τον Μιτεράν προκειμένου να τερματιστεί η κυβέρνηση συνασπισμού. Μια παρόμοια διάλυση σημειώθηκε το 1981 μετά τις πρώτες εκλογές του Μιτεράν.
 Κοινοβουλευτικές Εκλογές 1997: Ο τότε πρόεδρος Ζακ Σιράκ προκήρυξε εκλογές ένα χρόνο πριν από την προγραμματισμένη διεξαγωγή τους σε μια προσπάθεια να πιάσει τα αριστερά κόμματα απρόοπτα. Εν μέρει λόγω της αντιδημοφιλίας του πρωθυπουργού, Αλέν Ζιπέ, ένας συνασπισμός αριστερών κομμάτων μπόρεσε να σχηματίσει κυβέρνηση, με αποτέλεσμα τη μεγαλύτερη περίοδο συγκατοίκησης στη σύγχρονη γαλλική ιστορία. Αυτή είναι επίσης η μοναδική φορά που ένας Γάλλος πρόεδρος έχασε τις εκλογές που προκήρυξε με δική του πρωτοβουλία.

 Γερμανία 
Στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, οι εκλογές για την Μπούντεσταγκ πρέπει να πραγματοποιούνται εντός 46-48 μηνών (κάθε τέσσερα χρόνια) μετά την πρώτη συνεδρίαση της προηγούμενης αίθουσας. Ο Ομοσπονδιακός Πρόεδρος μπορεί να διαλύσει το Σώμα πρόωρα εάν η κυβέρνηση χάσει πρόταση εμπιστοσύνης (κατόπιν αιτήματος του Καγκελαρίου) ή εάν δεν μπορεί να σχηματιστεί κυβέρνηση πλειοψηφίας.

 Ομοσπονδιακές εκλογές 1972 : Ο σοσιαλφιλελεύθερος συνασπισμός του καγκελαρίου Βίλλυ Μπραντ μεταξύ του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος και του Ελεύθερου Δημοκρατικού Κόμματος είχε εκλεγεί το 1969 με μια σχετικά περιορισμένη πλειοψηφία 20 εδρών. Στη συνέχεια, η κυβέρνηση έχασε την πλειοψηφία της, αφού αρκετοί βουλευτές αυτομόλησαν στην αντιπολίτευση του CDU/CSU λόγω της εξωτερικής πολιτικής της κυβέρνησης Οστπολιτίκ, ειδικά της αναγνώρισης της γραμμής Όντερ-Νάισσε  Επωφελούμενη από την προσωπική δημοτικότητα του Μπραντ, η κυβέρνηση επανεξελέγη με ενισχυμένη πλειοψηφία.
 Ομοσπονδιακές εκλογές 1983: Η κυβέρνηση του Καγκελαρίου Χέλμουτ Σμιτ είχε εκδιωχθεί τον Οκτώβριο του 1982, αφού το FDP είχε μετατραπεί από συμμαχία με το SPD σε συμμαχία με το συνασπισμό CDU-CSU. Αν και η πλειοψηφία των βουλευτών υποστήριξε τώρα την κυβέρνηση του νέου καγκελαρίου Χέλμουτ Κολ, προκήρυξε πρόωρες εκλογές για να αποκτήσει την εντολή να κυβερνήσει. Για να το κάνει αυτό, έχασε εσκεμμένα μια πρόταση εμπιστοσύνης ζητώντας από τους βουλευτές του συνασπισμού του να απόσχουν από την ψηφοφορία. Υπήρξε κάποια διαμάχη για αυτή την κίνηση και η απόφαση αμφισβητήθηκε στο Συνταγματικό Δικαστήριο, αλλά έλαβε έγκριση. Η κυβέρνηση του Κολ κέρδισε τις εκλογές με καθαρή απώλεια μιας έδρας.
 Ομοσπονδιακές εκλογές 2005: Ο Καγκελάριος Γκέρχαρντ Σρέντερ έχασε εσκεμμένα μια πρόταση εμπιστοσύνης για να προκαλέσει νέες εκλογές μετά από μια σειρά πολιτειακών εκλογικών απωλειών, που κορυφώθηκαν με τη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, που προκάλεσαν την αντιπολίτευση να κερδίσει μια ευρεία πλειοψηφία στο Ομοσπονδιακό Συμβούλιο. Η κυβέρνηση συνασπισμού κόκκινων-πράσινων φοβόταν επίσης ότι οι βουλευτές του αριστερού SPD θα απειλήσουν να μπλοκάρουν τη νομοθεσία. Όπως και με τη διάλυση του 1983, αμφισβητήθηκε και επικυρώθηκε στο Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο. Οι εκλογές δημιούργησαν ένα διχασμένο κοινοβούλιο λόγω των κερδών του κόμματος της Αριστεράς, με αποτέλεσμα να σχηματιστεί ένας μεγάλος συνασπισμός μεταξύ του CDU-CSU και του SPD. Ο Σρέντερ έχασε την καγκελαρία του από την Άνγκελα Μέρκελ, επειδή το κόμμα του ήρθε με μικρή διαφορά στη δεύτερη θέση στις εκλογές.

 Ελλάδα 
Στην Ελλάδα, οι πρόωρες βουλευτικές εκλογές είναι ο κανόνας, καθώς ελάχιστες κοινοβουλευτικές περίοδοι εξαντλούν την τετραετία, για την οποία εκλέγονται. Συγκεκριμένα, μετά την Μεταπολίτευση του 1974, πρόωρες εκλογές διεξήχθησαν το 1977, το 1985, τον Νοέμβριο του 1989, τον Απρίλιο του 1990, το 1993, το 1996, το 2000, το 2004, το 2007, το 2009, τον Μάιο και Ιούνιο του 2012, τον Ιανουάριο και Σεπτέμβριο του 2015 και το 2019.

Πρόωρες εκλογές στην Ελλάδα μπορούν να διεξαχθούν:

 με παραίτηση ολόκληρης της Κυβέρνησης και διαπίστωση αδυναμίας σχηματισμού νέας από το υφιστάμενο Κοινοβούλιο (όπως, αν μετά από πρόταση δυσπιστίας η κυβέρνηση καταψηφιστεί - τότε οφείλει να παραιτηθεί, διότι έχασε την αρχή της δεδηλωμένης).
 με επίκληση λόγου εθνικής σημασίας από την Κυβέρνηση - ότι δηλαδή χρειάζεται επείγουσα ανανέωση της λαϊκής εντολής λόγω εθνικού θέματος.
 Παλαιότερα, υπήρχε και το σενάριο να διεξαχθούν κατόπιν αδυναμίας εκλογής Προέδρου της Δημοκρατίας λόγω μη συγκέντρωσης της τότε απαιτούμενης αυξημένης πλειοψηφίας 180 ψήφων (κάτι που αν συνέβαινε, σήμαινε αυτόματα διάλυση της Βουλής), αλλά σήμερα δεν ισχύει κάτι τέτοιο.

Στην μεταπολιτευτική ιστορία, οι περισσότερες πρόωρες εκλογές διεξήχθησαν με τον δεύτερο τρόπο, καθώς έτσι οι εκλογές διεξάγονται από την εν ενεργεία Κυβέρνηση. Λόγω αδυναμίας συγκέντρωσης αυξημένης πλειοψηφίας για εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας διεξήχθησαν πρόωρα οι εκλογές του 1985, του 1990 και του 2015, αλλά σήμερα δεν μπορεί να συμβεί κάτι τέτοιο. Επίσης, μία μόλις φορά στη σύγχρονη ιστορία της χώρας, στις 9 Σεπτεμβρίου 1993, η τότε κυβέρνηση έχασε εκ των υστέρων την κοινοβουλευτική πλειοψηφία (αρχή της δεδηλωμένης) λόγω δήλωσης ανεξαρτητοποίησης ενός βουλευτή της, του Γιώργου Συμπιλίδη, και υποχρεώθηκε έτσι να προκηρύξει κατευθείαν πρόωρες εκλογές για 1 μήνα μετά.

 Ιταλία 
Στην Ιταλία, οι εθνικές πρόωρες εκλογές ήταν αρκετά συχνές στη σύγχρονη ιστορία, τόσο επί μοναρχίας όσο και στην τρέχουσα δημοκρατική φάση. Μετά την ίδρυση της Ιταλικής Δημοκρατίας το 1946, οι πρώτες πρόωρες εκλογές έγιναν το 1972 και οι τελευταίες το 2022. Μετά από σημαντικές αλλαγές στο εκλογικό σύστημα (1992-1993), η συχνότητα των πρόωρων εκλογών μειώθηκε ελαφρώς, αφού οι νέοι κανονισμοί επέτρεψαν την ολοκλήρωση δύο από τις τέσσερις κοινοβουλευτικές περιόδους. Ωστόσο, οι πρόωρες εκλογές εξακολουθούν να διαδραματίζουν ρόλο στον πολιτικό διάλογο ως εργαλεία που θεωρούνται από τα πολιτικά κόμματα και την εκτελεστική εξουσία για να προωθήσουν την ατζέντα τους ή να αξιοποιήσουν την πολιτική δυναμική. Καμία ανάκληση εκλογών δεν κωδικοποιείται στον εκλογικό κανονισμό. Ο Ιταλός Πρόεδρος δεν υποχρεούται να προκηρύξει πρόωρες εκλογές, ακόμη και αν ο πρωθυπουργός το ζητήσει, υπό τον όρο ότι το Κοινοβούλιο είναι σε θέση να σχηματίσει μια νέα πλειοψηφία εργασίας. Ο Πρόεδρος Όσκαρ Λουίτζι Σκάλφαρο αρνήθηκε τις πρόωρες εκλογές για τον πρωθυπουργό Σίλβιο Μπερλουσκόνι μετά την απώλεια ψήφου εμπιστοσύνης το 1994.

 Ρουμανία 
Στη Ρουμανία, σύμφωνα με το σύνταγμα του 1993 και το άρθρο 89, ο Πρόεδρος της Ρουμανίας μπορεί να διαλύσει το κοινοβούλιο της Ρουμανίας εάν δεν σχηματιστεί κυβέρνηση σε 60 ημέρες και έχουν απορριφθεί δύο προτάσεις για διορισμό πρωθυπουργού. 

 Ρωσία 
Στη Ρωσία, σύμφωνα με το σύνταγμα του 1993 και το άρθρο 109, ενώ η Κρατική Δούμα (κάτω βουλή της Ομοσπονδιακής Συνέλευσης) εκλέγεται για πενταετή θητεία, αλλά ο πρόεδρος έχει την εξουσία να διαλύσει την Κρατική Δούμα και να προκηρύξει πρόωρες εκλογές. Ωστόσο, αυτή η δυνατότητα του προέδρου είναι περιορισμένη και μπορεί να τη χρησιμοποιήσει μόνο σε δύο περιπτώσεις: εάν η Κρατική Δούμα αρνηθεί τρεις φορές στη σειρά να εγκρίνει τον πρωθυπουργό ή δύο φορές σε τρεις μήνες περάσει πρόταση δυσπιστίας κατά της κυβέρνησης της Ρωσίας. Chapter 5. The Federal Assembly

 Οι βουλευτικές εκλογές του 2016 ήταν ντε φάκτο πρόωρες, καθώς διεξήχθησαν τρεις μήνες νωρίτερα από το επίσημο χρονοδιάγραμμα. Ωστόσο, η πρόωρη διεξαγωγή των εκλογών δεν οφειλόταν στη διάλυση της Κρατικής Δούμας, αλλά στην αναβολή της ημέρας της ψηφοφορίας την ημέρα που διεξήχθησαν οι περιφερειακές εκλογές. Οι πρόωρες εκλογές εγκρίθηκαν από το Συνταγματικό Δικαστήριο.КС РФ решит, можно ли в 2016 году проводить досрочные выборы в Госдуму 

 Ισπανία 
 Γενικές εκλογές 2011: Το κοινοβούλιο της Ισπανίας διαλύθηκε και οι γενικές εκλογές προκηρύχθηκαν από τον βασιλιά Χουάν Κάρλος Α΄ στις 26 Σεπτεμβρίου,  κατόπιν αιτήματος του πρωθυπουργού Χοσέ Λουίς Ροδρίγκεθ Θαπατέρο, ο οποίος είχε ήδη ανακοινώσει την πρόθεσή του να ζητήσει πρόωρες εκλογές για τις 28 Ιουλίου. 
 Γενικές εκλογές 2016: Αφού κανένα κόμμα δεν εξασφάλισε την πλειοψηφία στις γενικές εκλογές του 2015 και με τις διαπραγματεύσεις που οδήγησαν σε πολιτικό αδιέξοδο, προκηρύχθηκαν νέες εκλογές για τις 26 Ιουνίου   —η πρώτη φορά στην ισπανική πρόσφατη ιστορία που έγιναν εκλογές που προκλήθηκε ως αποτέλεσμα αποτυχίας στη διαδικασία σχηματισμού κυβέρνησης. 

 Παραπομπές  

Κατηγορία:Εκλογές