Κατάλογος πρωθυπουργών της Τόνγκα

Ο πρωθυπουργός της Τόνγκα (ιστορικά αναφέρεται με τον όρο premier) είναι αρχηγός κυβέρνησης στην Τόνγκα. H χώρα είναι μοναρχία και έχει αρχηγό κράτους τον μονάρχη και πρώην πρωθυπουργό Τουπόου ΣΤ΄."The Executive government " , Tonga government Ο σημερινός πρωθυπουργός είναι ο Αϊσάκε Έκε από τις 22 Ιανουαρίου 2025.
Η θέση του Πρωθυπουργού (Premier έως το 1970) θεσμοθετήθηκε με το σύνταγμα του 1875, καθώς το Άρθρο 51 ορίζει ότι ο Πρωθυπουργός και οι υπουργοί διορίζονται και παύονται  από τον βασιλιά.Constitution of Tonga 

Ο πρωθυπουργός συνεπικουρείται από τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης της Τόνγκα.

Πορεία προς τον εκδημοκρατισμό μετά το 2000

DΚατά τη δεκαετία του 2000, η χώρα γνώρισε αύξηση του εκδημοκρατισμού. Τον Μάρτιο του 2006, ο βασιλιάς Ταουφααχάου Τουπόου Δ' διόρισε τον Φελέτι Σεβέλε, μετριοπαθές μέλος του Κινήματος για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και τη Δημοκρατία ως πρωθυπουργό. Ο Σεβέλε ήταν ο πρώτος μη βασιλικός που κατείχε αυτή τη θέση μετά τον Σίρλεϊ Γουάλντεμαρ Μπέικερ το 1881. Όλοι οι πρωθυπουργοί από την πρωθυπουργία του Μπέικερ ήταν μέλη της τάξης των ευγενών."Tonga gets first elected leader", BBC, 13 Φεβρουαρίου 2006

Τον Ιούλιο του 2008 ο βασιλιάς Γεώργιος Τουπόου Ε΄ ανακοίνωσε ορισμένες σημαντικές δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις. Θα εγκατέλειπε το ουσιαστικό μέρος των εκτελεστικών του εξουσιών και θα ακολουθούσε στο εξής το έθιμο των μοναρχιών όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, ασκώντας τα προνόμιά του μόνο με τη συμβουλή του πρωθυπουργού. Επιπλέον, δεν θα διόριζε πλέον ως πρωθυπουργό όποιον επιθυμούσε, αλλά θα διόριζε ένα μέλος της Νομοθετικής Συνέλευσης που θα εκλεγόταν από τη Νομοθετική Συνέλευση."Tonga's king to cede key powers", BBC, 29 Ιουλίου 2008"Tongan king promises 'more democracy' for Pacific island", The Guardian, 29 Ιουλίου 2008"King of Tonga prepares to give up power", The Telegraph, 11 Ιουλίου 2010

Κατάλογος πρωθυπουργών (1876–σήμερα)
 Όνομα (γεννήθηκε-πέθανε)  Έναρξη θητείας Λήξη θητείας Κόμμα Χρόνος παραμονής στη θέση Σημειώσεις Πρίγκιπας Τεβίτα Ούνγκα(1824-1879)  50px 1 Ιανουαρίου 1876 18 Δεκεμβρίου 1879 † (απεβίωσε εν ενεργεία)Μετά τον θάνατο του Πρίγκιπα στις 18 Δεκεμβρίου 1879, η θέση ήταν κενή μέχρι τον Απρίλιο του 1881. Δείτε Noel Rutherford, Shirley Baker and the King of Tonga, University of Hawaiʻi Press, 1996, , p.127. Ανεξάρτητος 3 έτη, 351 ημέρες Διορίστηκε από τον Γεώργιο Τουπόου Α΄ μετά τη δημοσίευση του Συντάγματος του 1875. Πρίγκιπας διάδοχος, απεβίωσε πριν από τον πατέρα του. Συγγραφέας των στίχων του εθνικού ύμνου της Τόνγκα. Σίρλεϊ Μπέικερ(1836-1903)  50px Απρίλιος 1881 Ιούλιος 1890 Ανεξάρτητος 9 έτη, 3 μήνες Αρχικά Βρετανός ιεραπόστολος. Πρώτος κοινός, και ο μόνος μη γηγενής, που κατείχε τη θέση. Συντάκτης του Συντάγματος. Τροποποίησε τους νόμους που αφορούν την ιδιοκτησία γης. Ίδρυσε με τον βασιλιά την Ελεύθερη Εκκλησία της Τόνγκα. Εκτοπίστηκε από τη χώρα το 1890, υπό την πίεση των βρετανικών αρχών. Σιαόσι Τουκουάχο(1854-1897)  50px  1890  1893 Ανεξάρτητος 2-3 έτη Επί πρωθυπουργίας του απεβίωσε ο βασιλιάς Γεώργιος Τουπόου Α΄ το 1893. Σιοσατέκι Βεϊκούνε(1853-1913) 50px 1893 Ιανουάριος 1905 Ανεξάρτητος 11-12 έτη Επί ημερών του η Τόνγκα έγινε βρετανικό προτεκτοράτο το 1900. Η Τόνγκα παρέμεινε αυτοδιοικούμενη, αλλά έχασε την πλήρη κυριαρχία της. Σιαόσι Τούι Πελεχάκε(1842-1912) 50px Ιανουάριος 1905 Ιανουάριος 1905 Ανεξάρτητος 0 μήνες  Πατέρας του Γεωργίου Τουπόου Β΄. Πρωθυπουργός για λίγες μόνο ημέρες. Σιόνε Τουπόουα Ματεϊαλόνα(1852-1925) 50px Ιανουάριος 1905 30 Σεπτεμβρίου 1912 Ανεξάρτητος 7 έτη, 7 μήνες Θείος του Γεωργίου Τουπόου Β΄. Τεβίτα Τουιβακάνο(1869-1923) 50px 30 Σεπτεμβρίου 1912 30 Ιουνίου 1923 Ανεξάρτητος 10 έτη, 304 ημέρες Επί πρωθυπουργίας του πέθανε ο βασιλιάς Γεώργιος Τουπόου Β΄ το 1918 και τον διαδέχθηκε η Σαλότε Τουπόου Γ΄. Πρίγκιπας Βιλιάμι Τούνγκι ΜαϊλεφίχιCBE(1887-1941) 50px 30 Ιουνίου 1923 20 Ιουλίου 1941† (απεβίωσε εν ενεργεία) Ανεξάρτητος 18 έτη, 20 ημέρες Σύζυγος της βασίλισσας Σαλότε Τουπόου Γ΄. Ίδρυσε τις αμυντικές δυνάμεις της Τόνγκα, που έλαβαν μέρος στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Σολομόνε Πιουτουάου Ουλαμολέκα ΆταOBE(1883-1950Hon. Solomone Piutau Ulamoleka Ata . Retrieved 22 Δεκεμβρίου 2013. )  20 Ιουλίου 1941 12 Δεκεμβρίου 1949 Ανεξάρτητος 8 έτη, 145 ημέρες  Πρίγκιπας Τουπουτόα ΤούνγκιΜελλοντικός βασιλιάς Ταουφααχάου Τουπόου Δ'KBE(1918-2006) 50px 12 Δεκεμβρίου 1949 16 Δεκεμβρίου 1965 Ανεξάρτητος 16 έτη, 4 ημέρες Κληρονομικός διάδοχος του θρόνου, διαδέχθηκε τη βασίλισσα Σαλότε το 1965 και έλαβε την ονομασία Ταουφααχάου Τουπόου Δ'. Πρίγκιπας Φαταφέχι Τουί ΠελεχάκεCBE(1922-1999) 50px 16 Δεκεμβρίου 1965 22 Αυγούστου 1991 Ανεξάρτητος 25 έτη, 249 ημέρες  Αδερφός του βασιλιά Τουπόου Ε΄. Είναι ο μακροβιότερος πρωθυπουργός στην τονγκανή ιστορία σε διάρκεια θητείας. Επί πρωθυπουργίας του τερματίστηκε το καθεστώς προτεκτοράτου και η Τόνγκα έγινε ανεξάρτητη. Βαρόνος Βαέα ντε Χάουμα(Σιαόσι Τουιχάλα Αλιπάτε Βαέα Τουπόου)(1921-2009) 50px 22 Αυγούστου 1991 3 Ιανουαρίου 2000 Ανεξάρτητος 8 έτη, 134 ημέρες Εξάδερφος του βασιλιά Τουπόου Δ΄. Πρώτος κάτοχος του τίτλου του βαρόνος, που δημιουργήθηκε για αυτόν. Η Τόνγκα εντάχθηκε στα Ηνωμένα Έθνη το 2000. Πρίγκιπας Αχοέιτου Ουνουακιοτόνγκα ΤουκουάχοΜελλοντικός βασιλιάς Τουπόου ΣΤ΄(1959-) 50px 3 Ιανουαρίου 2000 11 Φεβρουαρίου 2006 Ανεξάρτητος 6 έτη, 39 ημέρες Γιος του βασιλιά Τουπόου Δ΄. Επί πρωθυπουργίας του εκδηλώθηκαν απεργίες και διαδηλώσεις των δημοσίων υπαλλήλων το 2005 για να απαιτήσουν περισσότερη δημοκρατία. Το 2012 έγινε βασιλιάς με το όνοα Τουπόου ΣΤ'. Λόρδος Σεβέλε του Βαϊλάχι(1944-) 50px 30 Μαρτίου 2006 22 Δεκεβρίου 2010 Κίνημα για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και τη Δημοκρατία 4 έτη, 314 ημέρες Δεύτερος μη βασιλικός (και πρώτος γηγενής μη βασιλικός) που κατέχει αυτή τη θέση, ως μέρος της μετάβασης στη δημοκρατία. Επί πρωθυπουργίας του πέθανε ο βασιλιάς Τουπόου Δ΄ τον Σεπτέμβριο του 2006 και έγιναν εξεγέρσεις από διαδηλωτές υπέρ της δημοκρατίας τον Νοέμβριο του 2006. Υιοθετήθηκαν μεταρρυθμίσεις για την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας, που εφαρμόστηκαν το 2010. Λόρδος Τουιβακάνο(1952-) 50px 22 Δεκεμβρίου 2010 30 Δεκεμβρίου 2014 Ανεξάρτητος 4 έτη, 8 ημέρες Πρώτος πρωθυπουργός που εξελέγη από τη Βουλή (η πλειοψηφία που εκλέγεται από τον λαό για πρώτη φορά) και όχι από τον ΒασιλιάΕπί πρωθυπουργίας του απεβίωσε ο βασιλιάς Γεώργιος Τουπόου Ε΄. Ακιλίσι Ποχίβα(1941-2019) 50px 30 Δεκεμβρίου 2014 12 Σεπτεμβρίου 2019 † (απεβίωσε εν ενεργεία) Δημοκρατικό Κόμμα των Φιλικών Νήσων 4 έτη, 256 ημέρες  Βετεράνος του δημοκρατικού κινήματος, βουλευτής απο το 1987. Πρώτος μη βασιλικός που εκλέγεται πρωθυπουργός από το ίδιο το Κοινοβούλιο που εκλέγεται κυρίως από τον λαό. Σεμίσι Σίκα(1968-)Υπηρεσιακός 50px 12 Σεπτεμβρίου 2019 8 Οκτωβρίου 2019 Δημοκρατικό Κόμμα των Φιλικών Νήσων 26 ημέρες  Ποχίβα Τουιονετόα(1961-2023) 50px 8 Οκτωβρίου 2019 27 Δεκεμβρίου 2021 Λαϊκό Κόμμα 2 έτη, 80 ημέρες  Σιαόσι Σοβαλένι(1970-) 50px 27 Δεκεμβρίου 2021 9 Δεκεμβρίου 2024 Ανεξάρτητος Παραιτήθηκε. Σάμιου Βαϊπούλου(1953-) 50px 9 Δεκεμβρίου 2024 22 Ιανουαρίου 2025 Ανεξάρτητος Υπηρεσιακός Αϊσάκε Έκε(1960-) 50px 22 Ιανουαρίου 2025 18 Δεκεμβρίου 2025 Ανεξάρτητος Φαταφέχι Φακαφάνουα(1985-) 50px 18 Δεκεμβρίου 2025Σήμερα Ανεξάρτητος

Σημειώσεις και παραπομπές 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
World Statesmen – Tonga

Τονγκα