Εβραίος με κέρμα

Ο Εβραίος με κέρμα (πολωνικά: , επίσης Τυχερός Εβραίος []Tartakowsky, Ewa (2017). "Le Juif à la pièce d'argent ". La vie des idées . "The Jew with the Gold Coin ". English translation by Dorval, Arianne. 24 April 2017) είναι γούρι στην Πολωνία, όπου οι εικόνες ή τα ειδώλια του χαρακτήρα, που συνήθως συνοδεύονται από μια παροιμία, λέγεται ότι φέρνουν καλή τύχη, ιδιαίτερα οικονομικά. Για τους περισσότερους Πολωνούς τα ειδώλια αντιπροσωπεύουν μια ακίνδυνη δεισιδαιμονία και μια θετική, συμπαθητική απεικόνιση της Εβραιοσύνης. Το μοτίβο περιγράφηκε για πρώτη φορά σε άρθρα του 2000 και πιθανότατα χρονολογείται στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Αν και είναι ευρέως αναγνωρισμένα, τα ειδώλια δεν είναι το πιο δημοφιλές γούρι στην Πολωνία.Wydaje się, że niska znajomość oraz popularność magicznych rytuałów czynionych na wizerunku – skontrastowana z wysoką rozpoznawalnością "Żyda z pieniążkiem" – może wynikać z krótkiego rodowodu tego przesądu, który nie zdążył się jeszcze ugruntować jako praktyka automatyczna(...)Hipotezę o słabym ugruntowaniu praktyki w polskim kontekście kulturowym wzmacnia porównanie z wykonywaniem przez Polaków innych praktyk uznawanych z przesądne"Żyd z pieniążkiem" jako praktyka polskiej kultury wernakularnej. Wstępny raport z badań, "Kultura Współczesna" 2015, nr 3. Pawel Dobrosielski σελ. 71

Οι μελετητές προσφέρουν διάφορες ερμηνείες για τη φύση και την προέλευση του μοτίβου, αν και γενικά συμφωνούν ότι χρησιμοποιείται ως φυλαχτό για καλή τύχη,Poland's mantelpiece Jews, The JC, 4 December 2014 Driving to Treblinka: A Long Search for a Lost Father, Diana Wichtel, 2018, Awa Press, σελ. 144. link to extract from book in Nzherald, published 16 May 2018 ιδιαίτερα οικονομική καλή τύχη.Luck Jews?  Pictures + Essay by Erica Lehrer in Jewish Museum London's 2019 Jews, Money, Myth κατάλογος έκθεσης, σελ. 77 Τα ειδώλια έχουν μερικές φορές επικριθεί και έχουν χαρακτηριστεί αμφιλεγόμενα, καθώς αντλούν την ιδέα από μια παραδοσιακή αντισημιτική φενάκη του Εβραίου τοκογλύφου.Luck Jews?  Εικόνες + Δοκίμιο της Έρικα Λέχλερ στο Εβραϊκό Μουσείο Λονδίνου στην έκεθση του 2019 Jews, Money, Myth κατάλογος έκθεσης, σελ. 79 Οι απόψεις για το μοτίβο ποικίλλουν. Ορισμένοι μελετητές πολιτιστικών σπουδών πιστεύουν ότι προωθεί τον πολωνοεβραϊκό διάλογο ή τον βλέπουν ως αβλαβή λαογραφία ή νοσταλγία, ενώ άλλοι πιστεύουν ότι είναι ένα αντισημιτικό και προσβλητικό στερεότυπο.Zawadzka, Anna. "Drinking vodka with anti-Semites. A case study of 'Polish-Jewish relations' today." Adeptus 11 (2018): 1-23. quote: ""A Jew with a coin" is an anti-Semitic picture people hang at home as a lucky charm bringing financial success, which can be bought across Poland in souvenir shops, newspaper stands, florists, art galleries and bazaars. The figure depicted in such pictures wears a hat or kippah. Putting a kippah on may therefore be interpreted as a gesture of self-exotization. It is putting a mask on, and taking part in a masquerade in the role of a Jew, designed to meet the needs of the Christian audience.Voices on Antisemitism Podcast , USHMM, 1 October 2015

 Χρήση και έθιμα 
Τα ειδώλια χρησιμοποιούνται ως γούρι με την ελπίδα να γίνει κάποιος πλούσιος, καθώς και γούρια από ποδοσφαιρόφιλους που στη συνέχεια κατηγορούν τους Εβραίους εάν η ομάδα τους χάσει.

Τα ειδώλια δίνονται συχνά ως δώρα. Μερικά πωλούνται με «εγχειρίδια οδηγιών» για το πώς να τα χρησιμοποιήσετε για να έχετε καλή τύχη. Συνιστάται να τα γυρίζετε ανάποδα το Σάββατο (Παρασκευή βράδυ ή Σάββατο ) ή να τοποθετείτε ένα κέρμα (γκρόσι, 1/100 του ζλότι) πίσω από την εικόνα, ώστε να έρθουν χρήματα και καλή τύχη νοικοκυριό. Στα σπίτια οι εικόνες πρέπει να τοποθετούνται στην είσοδο στα αριστερά της πόρτας (πιθανότατα παρόμοια με τη μεζουζά). Τα ειδώλια τοποθετούνται επίσης σε γραφεία και σε καταστήματα δίπλα σε ταμειακές μηχανές. Σύμφωνα με έρευνα του 2015 στην Πολωνία, το 50% των ερωτηθέντων γνώριζε τη δεισιδαιμονία της καλής τύχης, το 24% το έθιμο να τοποθετούν ένα γκρόσι πίσω από το ειδώλιο και το 13% να το γυρίζουν ανάποδα το Σάββατο.

Το μοτίβο συχνά συνοδεύεται από ρητά. Το ρητό  («Εβραίος στην αίθουσα, νόμισμα στην τσέπη σου»), έχει ρίζες πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το αρχικό νόημα του ρητού ήταν ότι όσο ο Εβραίος έμενε στην είσοδο του σπιτιού τα χρήματα στο σπίτι παρέμεναν ασφαλή, αλλά στη σύγχρονη λαϊκή χρήση το νόημα έχει αντιστραφεί: ο Εβραίος στο χολ φέρνει περιουσία στο σπίτι. Η Γιοάνα Τοκάρσκα-Μπάκιρ τονίζει ότι: «Δεδομένης της δύναμης των υποδηλώσεων που συνδέονται με τη σύγχρονη ιστορία, αυτό το ρητό αποκτά ένα πικρό νόημα, καθώς παραπέμπει στο πώς οι Πολωνοί πλούτισαν όταν προστάτευαν τους Εβραίους». Το ρητό Kto nie ma w domu Żyda, temu bida («Αυτός που δεν έχει Εβραίο στο σπίτι είναι απένταρος») βασίζεται στο Kiedy bida, to do Żyda («Όταν υπάρχει φτώχεια, πήγαινε στον Εβραίο»), που αρχικά αναφέρεται στους Εβραίους τοκογλύφους και επίσης έχει ρίζες πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Σύγχρονες παραλλαγές έχουν επίσης προκύψει και συνοδεύουν το μοτίβο, για παράδειγμα:   («Για να μείνουν τα λεφτά στο σπίτι, και να μην φύγουν, κράτα έναν Εβραίο στο σπίτι σου, θα κρατήσει τα μετρητά»).

 Εκθέματα και παραστάσεις 
Η έκθεση Αναμνηστικό, Φυλαχτό, Παιχνίδι του 2013 στο Εθνογραφικό Μουσείο της Κρακοβίας, σε επιμέλεια της Έρικα Λέχρερ, εξερεύνησε την ανάπτυξη των εβραϊκών ειδωλίων γενικά και τον «Εβραίο με κέρμα» ειδικότερα. Στη συνέχεια, η έκθεση επεκτάθηκε και εκτέθηκε στο Εβραϊκό Μουσείο της Γαλικίας.Souvenir, Talisman, Toy, Krakow Post, 10 September 2013Popular Images of Jews in Krakow: Folk art or stereotypical caricatures?, Tablet, Dara Bramson, 18 Φεβρουαρίου 2014 Το επόμενο βιβλίο Τυχεροί Εβραίοι (Na szczęście to Żyd), είναι μια εκτεταμένη έκδοση του καταλόγου των εκθεμάτων και περιέχει επίσης μια συλλογή επιστολών που στάλθηκαν στις πολωνικές αρχές από Εβραίους σε όλο τον κόσμο που είναι εξοργισμένοι με το μοτίβο.

Ταυτόχρονα με το Φεστιβάλ Εβραϊκού Πολιτισμού στην Κρακοβία του 2017, εγκαινιάζοντας εκδηλώσεις για συγκεκριμένες τοποθεσίες του Festivalt, μια τριάδα καλλιτεχνών του δρόμου ντυμένοι με παραδοσιακή ορθόδοξη ενδυμασία κάθονταν πίσω από ένα γραφείο, περιτριγυρισμένοι από μια εικονική κορνίζα και φορτωμένοι με παλιού τύπου μελανοδοχείο, λογιστικό βιβλίο και πένα από φτερό. Ζωντανεύοντας τα ειδώλια, οι ερμηνευτές πρόσφεραν «καλή τύχη» στους περαστικούς με αντάλλαγμα μερικά νομίσματα.At Krakow festival, 'Lucky Jew' character plays on stereotypes to celebrate lost culture, Times of Israel, 28 July 2017 Ένας από τους ερμηνευτές, ο Μάικλ Ρούμπενφελντ, συνέχισε την παράσταση το 2018.Lucky Jew interviews

Το 2019, το Εβραϊκό Μουσείο του Λονδίνου παρουσίασε μια έκθεση με τίτλο Εβραίοι, Χρήματα, Μύθος, εξερευνώντας αντισημιτικές εικόνες που συνδέουν τους Εβραίους με τα χρήματα. Μαζί με εκδηλώσεις αντισημιτικών εικόνων που χρονολογούνται από τον Ιούδα και τα τριάντα αργύρια, η έκθεση παρουσίαζε μια προθήκη με τα δημοφιλή πολωνικά κεραμικά ειδώλια του «Τυχερού Εβραίου».Jews Have Been Seen as 'All About the Benjamins' for 2,000 Years, New Exhibition Shows, Daniella Peled, Haaretz, 20 March 2019Daniel Finkelstein: Next time I'm asked how antisemitism started, I'll say 'go to this exhibition', The Times, Daniel Finkelstein, 20 March 2019

 Δείτε επίσης 
 Οικονομικός αντισημιτισμός
 Μανέκι Νέκο
 Τσιν Τσαν

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Διαδικτυακός ιστότοπος Lucky Jews  για την έκθεση του 2013 Αναμνηστικό, Φυλαχτό, Παιχνίδι στο Εθνογραφικό Μουσείο της Κρακοβίας, επιμέλεια Έρικα Λέχλερ
 Τυχεροί Εβραίοι Jason Francisco, περιγραφή της παράστασης του Festivalt στο ετήσιο Φεστιβάλ Εβραϊκού Πολιτισμού στην Κρακοβία

Κατηγορία:Αντισημιτισμός στην Πολωνία
Κατηγορία:Στερεότυπα των Εβραίων
Κατηγορία:Τυχερά σύμβολα
Κατηγορία:Δεισιδαιμονίες της Ευρώπης
Κατηγορία:Ρωπογραφία
Κατηγορία:Αναμνηστικά
Κατηγορία:Ειδώλια
Κατηγορία:Φυλαχτά