Διπολικό νεφέλωμα

Με τον όρο διπολικό νεφέλωμα (αγγλ. bipolar nebula) χαρακτηρίζεται ένας τύπος νεφελώματος στην αστρονομία, που έχει δύο λοβούς (εκπτύξεις), από έναν στην κάθε πλευρά ενός κεντρικού αστέρα. Η μορφολογία αυτή συναντάται κυρίως σε πλανητικά νεφελώματα και περίπου το 10 έως 20% των πλανητικών νεφελωμάτων είναι διπολικά.Parker et al.: «The Macquarie/AAO/Strasbourg Hα Planetary Nebula Catalogue: MASH», MNRAS, τόμος 373 (έτος 2006), σελ. 79

Σχηματισμός
Τα ακριβή αίτια αυτής της δομής νεφελώματος είναι άγνωστα, ωστόσο πιστεύεται ότι οφείλονται στο ότι ο κεντρικός αστέρας είναι διπλό αστρικό σύστημα, δηλαδή δύο αστέρες που περιφέρονται γύρω από το κοινό κέντρο μάζας τους. Η περίοδος περιφοράς μπορεί να είναι λίγες ημέρες έως και λίγα έτη. Καθώς ο ένας από τους δύο αστέρες εξελίσσεται πρώτος προς τον θάνατό του και αποβάλλει τα εξωτερικά του στρώματα, ο άλλος αστέρας διακόπτει την εκροή αυτού του υλικού στο επίπεδο τροχιάς του συστήματος, με αποτέλεσμα τη δημιουργία του διπολικού σχήματος. Soker: «Binary Progenitor Models for Bipolar Planetary Nebulae», ApJ, τόμ. 496, έτος 1998, σελ. 833

Παραδείγματα
 Νεφέλωμα του η Τρόπιδος (μη πλανητικό)NewsCenter - Doomed Star Eta Carinae (06/10/1996) - Release Images. HubbleSite (10 Ιουνίου 1996). Retrieved on 26 November 2010.Eta Carinae Nebula (NGC 3372). Daviddarling.info (1 Φεβρουαρίου 2007). Retrieved on 26 November 2010.
 Hubble 5HubbleSite – NewsCenter – Hubble Witnesses the Final Blaze of Glory of Sun-Like Stars (12/17/1997)
 M2-9, γνωστό και ως «Φτερά πεταλούδας»Astronomy Picture of the Day, 12 Ιουνίου 2005: «M2-9: Wings of a Butterfly Nebula»Astronomy Picture of the Day, 21 Οκτωβρίου 1997: «The Butterfly Planetary Nebula»Butterfly Nebula (M 2-9) στο Daviddarling.info (1 February 2007). Retrieved on 26 November 2010.
 OH231.8+4.2 – «Νεφέλωμα Νεροκολόκυθο» ή «Νεφέλωμα του σάπιου αυγού»NewsCenter - The "Rotten Egg" Nebula: A Planetary Nebula in the Making (10/19/1999) - Introduction, HubbleSite (19 October 1999). Retrieved on 26 November 2010.Astronomy Picture of the Day, 1 Νοεμβρίου 1999: «The Rotten Egg Planetary Nebula». Retrieved on 26 November 2010.Calabash Nebula (OH231.8+4.2) στο Daviddarling.info (1 February 2007). Retrieved on 26 November 2010.
 Mz3 (Menzel 3) – «Νεφέλωμα Μυρμήγκι»NewsCenter - Astro-Entomology? Ant-like Space Structure Previews Death of Our Sun (02/01/2001) - Introduction, HubbleSite (1 February 2001). Retrieved on 26 November 2010.Astronomy Picture of the Day, 1 Μαΐου 2005: «Planetary Nebula Mz3: The Ant Nebula»
 CRL 618 – Νεφέλωμα Westbrook
 CRL 2688 – «Νεφέλωμα του Αυγού»NewsCenter - Hubble Finds Searchlight Beams and Multiple Arcs around a Dying Star (01/16/1996) - Introduction, HubbleSite (16 January 1996). Retrieved on 26 November 2010.Astronomy Picture of the Day, 26 Ιουνίου 1999: «Shells in the Egg Nebula»Egg Nebula (CRL 2688) στο Daviddarling.info (1 February 2007). Retrieved on 26 November 2010.
 HD 44179 – «Νεφέλωμα Κόκκινο Ορθογώνιο»NewsCenter - Dying Star Sculpts Rungs of Gas and Dust (05/11/2004) - Release Images στο HubbleSite (11 May 2004). Retrieved on 26 November 2010.Astronomy Picture of the Day, 13 Μαΐου 2004: «Rungs of the Red Rectangle»Red Rectangle στο Daviddarling.info (1 February 2007). Retrieved on 26 November 2010.
 MyCn18 – Νεφέλωμα «Σκαλιστή κεψύδρα»NewsCenter - Hubble Finds an Hourglass Nebula around a Dying Star (01/16/1996) - Release Images, HubbleSite (16 January 1996). Retrieved on 26 November 2010.Astronomy Picture of the Day, 18 Ιανουαρίου 1996: «MyCn18: An Hourglass Nebula»Hourglass Nebula (MyCn 18) στο Daviddarling.info (1 February 2007). Retrieved on 26 November 2010.
 He2-104 – «Νεφέλωμα Νότιος Κάβουρας»NewsCenter - Symbiotic Star Blows Bubbles into Space (08/24/1999) - Release Images, HubbleSite (24 August 1999). Retrieved on 26 November 2010.Astronomy Picture of the Day, 31 Αυγούστου 1999: «Symbiotic Star Bubbles»Southern Crab Nebula (He2-104)  στο Daviddarling.info (1 February 2007). Retrieved on 26 November 2010.
 «Νεφέλωμα Μπούμερανγκ»NewsCenter - Hubble Catches Scattered Light from the Boomerang Nebula (09/13/2005) - Release Images, HubbleSite (13 September 2005). Retrieved on 26 November 2010.Astronomy Picture of the Day, 14 Σεπτεμβρίου 2005: «The Boomerang Nebula in Polarized Light»Boomerang Nebula στο Daviddarling.info (1 February 2007). Retrieved on 26 November 2010.
 NGC 2346, γνωστό και ως «Νεφέλωμα Πεταλούδα»Astronomy Picture of the Day, 28 Οκτωβρίου 2001: «NGC 2346: A Butterfly-Shaped Planetary Nebula»
 KjPn 8 – Το μεγαλύτερο σε φαινόμενο (γωνιακό) μέγεθος διπολικό πλανητικό νεφέλωμα.

 Δείτε επίσης 
 Αστρική εξέλιξη

Παραπομπές

Διπολικο νεφελωμα