Ναυμαχία της Μάλτας

Η ναυμαχία της Μάλτας έλαβε χώρα στις 8 Ιουλίου  1283 στην είσοδο του Μεγάλου Λιμένος, του κύριου λιμανιού της Μάλτας, ως μέρος του Πολέμου του Σικελικού Εσπερινού. Ένας στόλος από γαλέρες της Αραγονίας, με διοικητή τον Ρουτζέρο ντι Λαούρια, επιτέθηκε και νίκησε έναν στόλο γαλερών των Καπετιδών-Ανζού με διοικητή τον Γκιγιόμ Κορνύ και τον Μπαρτολομέ Μπονβέν.  

Τα πλοία των Καπετιδών-Ανζού έφτασαν πρώτα στη Μάλτα και προχώρησαν στην ανακούφιση της φρουράς των Καπετιδών-Ανζού, η οποία πολιορκείτο μέσα στα τείχη του Καστέλο νταλ Μάρε. Τις γαλέρες ακολουθούσε σε στενή καταδίωξη ένας στόλος της Αραγονίας. Ο Ρουτζέρο ντι Λαούρια ξεπέρασε εύκολα τον στόλο των Καπετιδών-Ανζού της Προβηγκίας και κατέστρεψε σχεδόν όλα τα σκάφη του Κορνύ και του Μπονβέν. Στη συνέχεια, ο Λαούρια έπλευσε πίσω προς τα βόρεια, κάνοντας μια επίδειξη στα ανοιχτά της Νάπολης, έκανε επιδρομή στη γειτονική ακτή, επιτέθηκε και στη συνέχεια έβαλε φρουρές στο Κάπρι και την Ίσκια. 

Η συντριπτική ήττα ανάγκασε τον Κάρολο Α΄ της Σικελίας να αναβάλει το σχέδιό του να εισβάλει στη Σικελία. 

 Το ιστορικό και ο προγραμματισμός 
Μετά την εξέγερση του λαού της Σικελίας ενάντια στους Καπετίδες-Ανζού, οι Μαλτέζοι εξεγέρθηκαν σε μια γενική εξέγερση στα νησιά το φθινόπωρο του 1282, ενισχυόμενοι από ένα απόσπασμα της Αραγονίας με επικεφαλής τον Mανφρέδο Λάντσια, ο οποίος ήταν ο κουνιάδος του Ρουτζέρο ντι Λαούρια. Οι πολιορκητές της Αραγονίας ηγήθηκαν επίσης από τον Κορράντο Α΄ Λάντσια, πρώτο κόμη της Καλτανισέτα και αδελφό του Mάνφρεντ. F. Xavier Hernández, Història militar de Catalunya Οι Προβηγκιανοί στρατιώτες βρέθηκαν περιορισμένοι στο Καστέλο ντελ Μάρε στο Μεγάλο Λιμάνι, μια αρχαία ακρόπολη που καταλάμβανε ένα από τα ακρωτήρια που σηματοδοτούσαν το λιμάνι, και το προάστιο του κάστρου Μπίργκου. Σε αυτό το σημείο το Καστέλο ντελ Μάρε ενισχύθηκε. Η Μάλτα βρισκόταν σε στρατηγική θέση, με τις δύο πλευρές να ανυπομονούν να την ελέγξουν. 

 Ο σχεδιασμός των Καπετιδών-Ανζού 
Ενώ βρισκόταν στη Μασσαλία, ο Κάρολος Α΄ της Σικελίας έστειλε τον Γκυγιώμ Κορνύ. Ο τελευταίος ήταν μισθοφόρος από μια αρχαία οικογένεια των Μασσαλών, στον οποίο ανέθεσε ο βασιλιάς Κάρολος Α΄ να ξεκινήσει στρατολόγηση, για να επανδρώσει 25 γαλέρες, με τις οποίες θα σαλπάρει αμέσως για τη Σικελία και θα ανακουφίσει το κάστρο της Μάλτας. Ραμόν Μουντανέ, Crònica, LXXXI Μέχρι τον Μάιο του 1283 τα στρατεύματα των Καπετιδών-Ανζού στο Καστέλο ντελ Μάρε είχαν ήδη πολιορκηθεί για σχεδόν έξι μήνες. Ο βασιλιάς ζήτησε από τον Κορνύ να στρατολογήσει

Όταν παρείχε ανακούφιση στους στρατιώτες των Καπετιδών-Ανζού που πολιορκούνταν στη Μάλτα, ο Κορνύ διατάχθηκε στη συνέχεια να 

Το σχέδιο των Καπετιδών-Ανζού ήταν είτε να συλλάβουν, είτε να καταστρέψεουν αυτά τα σκάφη και να αποκτήσουν κυριαρχία στη θάλασσα. 

Τον Μάιο του 1283, οι είκοσι πέντε γαλέρες των Καπετιδών-Ανζού της Προβηγκίας εξοπλισμένες από τον Κορνύ, με επικεφαλής επίσης τον Μπαρτολομέ Μποβέν, έφτασαν στη Νάπολη από τη Μασσαλία, όπου ανανέωσαν τους άνδρες τους. Στη συνέχεια, οι δύο ναύαρχοι απέπλευσαν από τη Νάπολη, με συνολικά περίπου δεκαοκτώ γαλέρες,  οκτώ ή εννέα μπάρκα και ένα panfils.

Οι Καπετίδες-Ανζού έπλευσαν γύρω από τη Σικελία, μέσω των Αιολικών Νήσων και της Ούστικα, μετά από το Tράπανι και το δυτικό άκρο του νησιού. Ο στόλος απέφυγε το στενό της Μεσσήνης, το οποίο βρισκόταν στα χέρια της Αραγονίας. Σύμφωνα με τον Ράμον Μουντανέ, οι Καπετίδες-Ανζού είχαν στείλει τρεις ελαφριές γαλέρες ανίχνευσης προς τη Μπόκα ντελ Φάρο, μπροστά από τον μικρό πύργο του φάρου της Mεσίνα.  Αυτά τα τρία σκάφη είπαν να επανενωθούν με τον υπόλοιπο στόλο στο κάστρο της Μάλτας.

 Η Αραγωνική απάντηση 
μικρογραφία| Ο Πέτρος Γ' της Αραγονίας αποβιβάζεται στο Τράπανι, χειρόγραφο στη Βιβλιοθήκη του Βατικανού. Ο βασιλιάς απεικονίζεται να κατευθύνει την απόβαση, δεύτερος από αριστερά στην επάνω λέμβο, φορώντας το στέμμα και έναν κόκκινο χιτώνα.
Ο Ρουτζέρο ντι Λαούρια, ακολουθώντας τις οδηγίες του βασιλιά της Αραγονίας, εξόπλισε 25 γαλέρες. Τέσσερις από αυτές, και ένα μικρότερο σκάφος, στάλθηκαν στο Τράπανι και στον βασιλιά της Αραγονίας. Τα υπόλοιπα, δηλαδή, 21 γαλέρες και δύο μικρότερα σκάφη, ήταν οπλισμένα και επανδρωμένα με Καταλανούς και Λατίνους. Ο Λαούρια πήρε τον μικρότερο στόλο και επιτέθηκε στην ακτή της Καλαβρίας, μέχρι τη Λα Καστέλα ντ'Ίζολα ντι Κάπο Ριτσούτο. Τα στρατεύματα έκαναν επιδρομές στην ενδοχώρα, επιτέθηκαν σε πόλεις και αγροκτήματα. Ραμόν Μουντανέ, Crònica, LXXXII

Αφού καθάρισε την Καλαβρία, ο Λαούρια επέστρεψε με τον στόλο στη Μεσσίνα. Κατά την είσοδό της στο στενό της Μεσσίνας από τα ανατολικά, η εμπροσθοφυλακή ανίχνευσης της Αραγονίας συνάντησε τις τρεις Προβηγκιανές γαλέρες που είχε στείλει ο Κορνύ στο στενό για αναγνώριση. Τα πλοία της εμπροσθοφυλακής των Καπετιδών-Ανζού ξεκουράζονταν για τη νύχτα περιμένοντας νέα. Ο Λαούρια οργάνωσε γρήγορα τις γαλέρες του και έχοντας περικυκλώσει τις τρεις ανιχνευτικές γαλέρες των Καπετιδών-Ανζού, εμπόδισε τη διαφυγή τους. .

Ο Ρουτζέριο ντι Λαούρια σύντομα έμαθε όλα τα σχέδια των Καπετιδών-Ανζού σχετικά με τη Μάλτα. Γρήγορα απέπλευσε για τη Μεσσίνα, παίρνοντας μαζί του τα τρία πλοία Καπετιδών-Ανζού. Αφού αποβίβασε τους άνδρες του και στρατολόγησε νεοσύλλεκτους, άφησε τη Μεσσίνα και απέπλευσε για τη Μάλτα. Την πρώτη του ημέρα ιστιοπλοΐας πήγε για τις Συρακούσες και ζήτησε νέα για τον στόλο των Καπετιδών-Ανζού της Προβηγκίας. Μια φορτηγίδα είχε φτάσει από το Γκόζο με νέα, ότι ο εχθρικός στόλος βρισκόταν ήδη στη Μάλτα. Την επόμενη ημέρα, οι Αραγωνέζοι απέπλευσαν προς τα νότια, αφήνοντας τις Συρακούσες και φτάνοντας στο Κάπο Πασέρο. Αφού ξεκουράστηκε μια νύχτα, ο στόλος της Αραγονίας απέπλευσε για τη νοτιοανατολική ακτή της Σικελίας, αντί να κατευθυνθεί απευθείας για τη Μάλτα. Αφού μπήκε στο Φόντε ντι Σίκλι, ο Λαούρια αποβίβασε όλους τους άνδρες του να ξεκουραστούν στο Σίκλι για να προετοιμαστούν για την επερχόμενη μάχη. 

 Η μάχη 
δεξιά|μικρογραφία|390x390εσ| Ο ναύαρχος Ρουτζέρο ντι Λαουρία, πίνακας του Nικολάς Ρουίθ δε Βαλδίβια υ Αγιλέρα.
Πριν φύγουν από το Σίκλι, οι Αραγονέζοι πήραν μαζί τους μια μικρή φορτηγίδα με οκτώ κουπιά. Το σχέδιό τους ήταν να τη χρησιμοποιήσουν για να αναζητήσουν κρυφά τον Μεγάλο Λιμένα, χωρίς να τους δουν. Ο στόλος επιβιβάστηκε νωρίς και έφτασε στην είσοδο του Μεγάλου Λιμένος το ξημέρωμα, λίγο πριν από την αυγή. Ραμόν Μουντανέ, Crònica, LXXXIII 

Δύο μικρές ανιχευτικές γαλέρες μπήκαν στο λιμάνι, με επικεφαλής τη μικρή φορτηγίδα σε " απόσταση βολής τόξου". Η φορτηγίδα έμπαινε από το κανάλι του λιμανιού ευθεία στη μέση, με τα άλλα πλοία ανίχνευσης να παραμένουν σε επιφυλακή σε κάθε σημείο της εισόδου του λιμανιού. Η φορτηγίδα πλησίασε το κάστρο και βρήκε όλες τις γαλέρες των Καπετιδών-Ανζού με τα κουπιά τους έξω στην ακτή. Μετρώντας είκοσι δύο γαλέρες και δύο μικρότερα πλοία, η φορτηγίδα της Αραγωνίας επέστρεψε στον Λαούρια για να αναφέρει τα ευρήματά της.

Ο Ρουτζέρο ντι Λαούρια διέταξε τους οπαδούς του να φορέσουν την πανοπλία τους και να βάλουν τις γαλέρες του σε σειρά μάχης.  Οι Αραγωνέζοι ναύτες ήθελαν να μπουν γρήγορα στο λιμάνι και να χρησιμοποιήσουν το στοιχείο του αιφνιδιασμού, φωνάζοντας «ας επιτεθούμε, διότι είναι όλα δικά μας». Ο Λαούρια αντιτέθηκε και παρήγγειλε στους σαλπιγκτές του να ανακοινώσουν την άφιξή τους στο λιμάνι λέγοντας ότι δεν ήθελε να πει κάποιος ότι οι Αραγωνέζοι είχαν νικήσει τους εχθρούς τους, μόνο επειδή τους βρήκαν να κοιμούνται.   Ο Μουντανέ εξηγεί ότι αυτή ήταν η πρώτη μάχη του Λαούρια από τότε που έγινε ναύαρχος, εικάζοντας ότι ήθελε να δείξει τη ναυτική του ανδρεία.

Ο Λαούρια ήχησε τις τρομπέτες του και άρχισε να μπαίνει στον Μεγάλο Λιμένα με τις γαλέρες του σχηματισμένες στη σειρά και δεμένες. Οι Προβηγκιανοί ξύπνησαν και βρήκαν τα πλοία του Λαούρια με σηκωμένα κουπιά. Εκατό ευγενείς Γάλλοι κατέβηκαν γρήγορα από το κάστρο και ενίσχυσαν τους ναύτες στις γαλέρες, που έπεσαν στη θάλασσα. Ο Κορνύ ήχησε τις τρομπέτες του, σήκωσε τα πανιά του και έβαλε τη γαλέρα του στη γαλέρα του Λαούρια.

Οι στόλοι συναντήθηκαν στη μέση του Μεγάλου Λιμένος, σε μια «επίθεση τόσο σφοδρή, που η πλώρη κάθε γαλέρας τσακίστηκε και η μάχη ήταν πιο σκληρή και ανελέητη». Το κρίσιμο είναι, ότι μόλις οι Προβηγκιανοί έριψαν τα βέλη και τα βλήματά τους, ο Λαούρια διέταξε όλους τους άνδρες του, εκτός από τους βαλιστροφόρους, να καταφύγουν στα προπύργια της γαλέρας και πίσω από τα προπύργια του πλοίου και να κρατήσουν τα πυρά τους. Οι ναύτες διατάχθηκαν να μην πετάξουν κανένα όπλο, μέχρι να σταματήσει το πυρ των Καπετιδών-Ανζού. Οι Αραγωνέζοι Μπερνάρ Ντεσκλό, Crònica de Bernat Desclot, Cap. 41, p. 144

Μόνο το μεσημέρι, όταν οι Καπετίδες-Ανζού είχαν εξαντλήσει τα πυρομαχικά τους, ο Λαούρια επέτρεψε στα στρατεύματά του να πυροβολήσουν τα πλοία των Καπετιδών-Ανζού. Η σκοπευτική ικανότητα των Καταλανών, ιδιαίτερα οι αλμογάβαροι και οι βαλλίστρες τους έκλιναν τη μάχη στους Αραγωνέζους.
αριστερά|μικρογραφία| Πίνακας του 14ου αι. μιας ελαφράς γαλέρας, από μια εικόνα που βρίσκεται τώρα στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο στην Αθήνα.
Αποσπώντας το δέσιμό τους, οι μεμονωμένες γαλέρες της Αραγονίας κινήθηκαν στη συνέχεια για την επίθεση από πλοίο σε πλοίο. Μόλις καταπολεμήθηκαν οι γαλέρες των Καπετιδών-Ανζού, οι αλμογάβαροι επιβιβάστηκαν στα εχθρικά πλοία, με τους εξαντλημένους και βαριά θωρακισμένους Γάλλους ιππότες να μην ταιριάζουν με το ευκίνητο πεζικό της Αραγονίας.

Η μάχη, η οποία είχε αρχίσει με την ανατολή του ηλίου, διήρκεσε μέχρι την ώρα του εσπερινού, με τον Μουντανέ να παρατηρεί, ότι "ποτέ κανείς δεν θα μπορούσε να δει πιο σκληρή μάχη . Αν και οι της Προβηγκίας είχαν μία παραπάνω γαλέρα, και είχαν ενισχυθεί από εκατό άνδρες τάξης από το κάστρο, οι Καπετίδες-Ανζού δεν μπορούσαν να συγκρατηθούν ενάντια στους Αραγωνέζους. Ο Μουντανέ αναφέρει ότι πριν από τον εσπερινό είχαν σκοτωθεί τρεις χιλιάδες πεντακόσιοι από τους Προβηγκιανούς. Από τις γαλέρες των Καπετιδών-Ανζού, όλοι όσοι βρίσκοντο επάνω στα καταστρώματα είχαν σκοτωθεί, έτσι ώστε μεταξύ των τραυματιών και όσων είχαν κρυφτεί από κάτω, «δεν βγήκαν ζωντανοί πεντακόσιοι» . Ο Κορνύ, οι συγγενείς του φίλοι και οι άνδρες από το κάστρο σφαγιάστηκαν όλοι. Ο Mουντανέ δηλώνει ότι ο Κορνύ περιήλθε σε μονομαχία με τον Λαούρια. Ο Ντεσκλό αναφέρει ότι 860 αιχμάλωτοι συνελήφθησαν στη μάχη. 

Οι Αραγωνέζοι κατέλαβαν τις υπόλοιπες γαλέρες των Καπετιδών-Ανζού, με ένα από τα ελαφρύτερα πλοία ανίχνευσης των Καπετιδών-Ανζού να έχει καταφέρει να βγει στη θάλασσα και να δραπετεύσει. Το πλοίο, σύμφωνα με τον Mουντανέ, πήρε το δρόμο για τη Νάπολη και τη Μασσαλία με την είδηση της καταστροφής των Καπετιδών-Ανζού.  Ωστόσο, ο Ντεσκλό αναφέρει ότι ο Μπαρτολομέ Μπονβέν κατάφερε να διασχίσει τον στόλο της Αραγονίας με περίπου επτά γαλέρες: δύο από τις οποίες υπέστησαν τόσο μεγάλες ζημιές, που έπρεπε να εγκαταλειφθούν. Οι υπόλοιποι είτε βυθίστηκαν είτε αιχμαλωτίστηκαν. 

 Συνέπειες 
δεξιά|μικρογραφία| Ένα άγαλμα του Ρουτζέρο ντι Λαούρια στην Ταραγόνα της Ισπανίας.
Ο Λαούρια πήρε τις γαλέρες του και αποβίβασε τα στρατεύματά του στο δυτικό σημείο του Μεγάλου Λιμένος, με τις απώλειές του να υπολογίζονται σε τριακόσιους νεκρούς και διακόσιους τραυματίες.  Αμέσως, οι Αραγωνέζοι έστειλαν μια ένοπλη φορτηγίδα στις Συρακούσες για να κάνουν γνωστή τη νίκη τους, ενώ δέκα αιχμαλωτισμένες γαλέρες Καπετιδών-Ανζού προστέθηκαν στον στόλο. Ο Λαούρια διέταξε τους αξιωματούχους του βασιλιά στην πόλη να στείλουν δρομείς στη Μεσσίνα και στην υπόλοιπη Σικελία. Ένα αιχμάλωτο γρήγορο πλοίο των Καπετιδών-Ανζού επανδρώθηκε γρήγορα και στάλθηκε στην Καταλονία, στον βασιλιά της Αραγονίας. Περνώντας από τη Μαγιόρκα και τη Βαρκελώνη, το σκάφος έστειλε έναν δρομέα να ενημερώσει την Αυλή της Αραγονίας με τα καλά νέα.

Ο Αραγονέζος ναύαρχος εγκατέλειψε το μερίδιο του βασιλιά και το δικό του δικαίωμα στη λεία που κέρδισαν οι στρατιώτες του, δηλώνοντας ότι οι γαλέρες και οι αιχμάλωτοι των Καπετδών-Ανζού τού αρκούν. Οι στρατιώτες του έδωσαν τις ευχαριστίες τους στον Λαούρια και ξεκουράστηκαν για δύο ημέρες.

 Η διασφάλιση της Μάλτας 
Αφού ξεκούρασε τους άνδρες του για δύο ημέρες, ο Λαούρια προχώρησε με τα λάβαρά του υψωμένα στην πόλη της Μάλτας. Οι προύχοντες τον παρακάλεσαν να μην κάνει καμία ζημιά, λέγοντας ότι η πόλη θα έθετε τον εαυτό της στην κατοχή και τη διοίκηση του βασιλιά της Αραγονίας και ότι η Μάλτα θα παραδοθεί στον Λαούρια. Ο ναύαρχος εισήλθε στην πόλη με τα στρατεύματά του και έλαβε το φόρο υποτέλειας της πόλης και του νησιού. Ραμόν Μουντανέ, Crònica, LXXXIV Ο Λαούρια άφησε διακόσιους άνδρες για να ασφαλίσουν και να φρουρήσουν την πόλη ενάντια στους Καπετίδες-Ανζού στο Καστέλο ντελ Μάρε. Στη συνέχεια, ο Λαούρια προσπάθησε για λίγο να πολιορκήσει το κάστρο, αλλά θεωρώντας ότι ήταν αδύνατο χωρίς καταπέλτες και πολιορκητικό εξοπλισμό, αναγκάστηκε να αποσύρει την πολιορκία. 

Οι προύχοντες της Μάλτας έδωσαν στη Λαουρία χίλιες ουγγιές σε κοσμήματα και πολύτιμους λίθους, καθώς και αρκετές προμήθειες, για να επιτρέψουν ένα ασφαλές πέρασμα στη Μεσσήνη.  Στη συνέχεια, ο Λαουρία απέπλευσε για το Γκόζο, επιτέθηκε στο νησί και πήρε τη μήνη του. Η πόλη παραδόθηκε αμέσως και δέχθηκε εκατό Καταλανούς στρατιώτες με τους ίδιους όρους με τη Μάλτα. Οι άνδρες του Γκόζο έδωσαν κοσμήματα αξίας πεντακοσίων ουγγιών  και επιπλέον προμήθειες για τις γαλέρες της Αραγωνίας.
δεξιά|μικρογραφία| Ανάγλυφο μεσαιωνικής γαλέρας και ναυτικών, προς τιμή του Ρουτζέρο ντι Λαούρια στην πρόσοψη του Παλάου Κασάδες, Βαρκελώνη.
Ορίζοντας πορεία για τη Σικελία, ο στόλος της Αραγωνίας αποβιβάστηκε στις Συρακούσες και από εκεί στο Άτσι και την Ταορμίνα. Η έλευση του νικηφόρου στόλου εορταζόταν σε κάθε λιμάνι της Σικελίας που αποβιβαζόταν. 

 Συνέπειες 
Ο Μουντανέ ισχυρίζεται ότι, αφού μοιράστηκαν τη νίκη στη Μάλτα, οι Αραγωνέζοι και οι Σικελοί ενώθηκαν στους "δεσμούς φιλίας...που είναι μια αδιαμφισβήτητη απόδειξη καλής διακυβέρνησης". 

Η συντριπτική ήττα ανάγκασε την αναβολή των σχεδίων των Καπετιδών-Ανζού για εισβολή στη Σικελία, καθιέρωσε την υπεροχή της ναυτικής τακτικής της Αραγωνίας και έθεσε το σκηνικό για τη ναυμαχία του Κόλπου της Νάπολης το 1284.  Ο στόλος της Αραγωνίας συνέχισε να πλέει πίσω προς τα βόρεια και αφού έκανε μια επίδειξη στα ανοιχτά της Νάπολης και επιδρομή στη γειτονική ακτή, η Λαουρία επιτέθηκε και στη συνέχεια έθεσε φρουρά στα νησιά Κάπρι και Ίσκια. 

 Βιβλιογραφικές αναφορές 
Σημειώσεις

Βιβλιογραφικές αναφορές

Κατηγορία:Ναυμαχίες