Αλίντα Βάλι

Η .(ιταλικά: Αλίντα Μαρία Λόρα, Αλτενμπούργκερ φον Μάρκενσταϊν-Φράουενμπεργκ 31 Μαΐου 1921 – 22 Απριλίου 2006), περισσότερο γνωστή με το καλλιτεχνικό της όνομα Αλίντα Βάλι (ιταλικά: Alida Valli), ήταν Ιταλίδα ηθοποιός που εμφανίστηκε σε περισσότερες από 100 ταινίες σε μια 70χρονη καριέρα, από τη δεκαετία του 1930 έως τις αρχές της δεκαετίας του 2000. Υπήρξε ένα από τα μεγαλύτερα αστέρια του ιταλικού κινηματογράφου κατά τη διάρκεια της φασιστικής εποχής, κάποτε ονομάστηκε «η πιο όμορφη γυναίκα στον κόσμο» από τον Μπενίτο Μουσολίνι, αλλά κατάφερε να συνεχίσει να έχει διεθνή επιτυχία μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Σύμφωνα με τον Φρεντερίκ Μιτεράν, η Βάλι ήταν η μόνη ηθοποιός στην Ευρώπη που συναγωνιζόταν τη Μαρλέν Ντίτριχ και την Γκρέτα Γκάρμπο.

Η Βάλι συνεργάστηκε με πολλούς σημαντικούς σκηνοθέτες τόσο στην Ιταλία όσο και στο εξωτερικό, όπως οι Άλφρεντ Χίτσκοκ (Υπόθεση Παραντάιν, 1947), Κάρολ Ριντ (Ο τρίτος άνθρωπος, 1949), Λουκίνο Βισκόντι (Έτσι τελείωσε μια μεγάλη αγάπη, 1954), Μικελάντζελο Αντονιόνι (Η κραυγή, 1957) Πιερ Πάολο Παζολίνι (Βασιλεύς Οιδίπους, ο γιις της μοίρας, 1967), Μάριο Μπάβα (Η Λίζα και ο Σατανάς, 1974), Μπερνάρντο Μπερτολούτσι (1900, 1976, Το φεγγάρι, 1979) και Ντάριο Αρτζέντο (Suspiria, 1977). Όσο ήταν εν ζωή, η Βάλι αναγορεύτηκε Ιππότης του Τάγματος της Αξίας της Ιταλικής Δημοκρατίας και έλαβε Χρυσό Λέοντα για τη συνολική της συνεισφορά στον κινηματογράφο στο Φεστιβάλ Βενετίας το 1997.

 Βιογραφία 
Η Βάλι γεννήθηκε στην Πόλα της Ίστριας στην Ιταλία (σημερινή Πούλα της Κροατίας και μέχρι το 1918 μέρος της Αυστροουγγαρίας). Ήταν αυστριακής, σλοβενικής και ιταλικής καταγωγής, αν και «ποτέ δεν θεωρήθηκε οτιδήποτε άλλο εκτός από Ιταλίδα». Ο παππούς της από την πλευρά του πατέρα της ήταν ο βαρόνος Λουίτζι Αλτενμπούργκερ, Ιταλοαυστριακός από το Τρέντο, ευγενούς καταγωγής. Η γιαγιά της από την πλευρά του πατέρα της ήταν η Ελίζα Τομάζι από το Τρέντο, ξαδέρφη του γερουσιαστή Έτορε Τολομέι από τη Ρώμη. Η μητέρα της Βάλι, Σίλβια Ομπερέκερ Ντελαμαρτίνα, γεννημένη στην Πόλα, ήταν μια «πολιτιστικά εκλεπτυσμένη» νοικοκυρά μισής σλοβενοϊταλικής καταγωγής. Η μητέρα της Βάλι ήταν η κόρη του Φέλιξ Ομπερέκερ από το Λάιμπαχ της Αυστρίας (σημερινή Λιουμπλιάνα της Σλοβενίας) και της Βιρτζίνια Ντελαμαρτίνα από την Πόλα της Ίστριας (τότε μέρος της Αυστροουγγαρίας). Ο θείος της μητέρας της Βάλι από, Ροντόλφο, ήταν στενός φίλος του Γκαμπριέλε Ντ' Ανούντσιο.

Η Βάλι ήταν πολύγλωσση. Μεγάλωσε μιλώντας σλοβενικά, ιταλικά και γερμανικά και μιλούσε επίσης άπταιστα σερβοκροατικά, γαλλικά και αγγλικά. Σε ευρωπαϊκές ταινίες με διεθνή καστ ηχογραφούσε τακτικά τους διαλόγους της στη γλώσσα των ηθοποιών που έπαιζαν απέναντί της και στη συνέχεια μεταγλωττιζόταν (συνήθως στα ιταλικά).

 Καριέρα 
αριστερά|μικρογραφία|330x330εσ| Η Βάλι με τον Φάρλεϊ Γκρέιντζερ σε μια σκηνή από την ταινία του 1954 Έτσι τελείωσε μια μεγάλη αγάπη
Πνευματικά προικισμένη, στα δεκαπέντε της η Βάλι πήγε στη Ρώμη, όπου παρακολούθησε το Centro Sperimentale di Cinematografia, την παλαιότερη σχολή για ηθοποιούς και σκηνοθέτες κινηματογράφου στη Δυτική Ευρώπη και μια από τις πιο διάσημες σχολές μέχρι σήμερα. Εκείνη την εποχή ζούσε με τον θείο της, Έτορε Τολομέι. Η Βάλι ξεκίνησε την κινηματογραφική της καριέρα το 1934, με την ταινία Il cappello a tre punte. Η πρώτη της μεγάλη επιτυχία ήρθε με την ταινία Mille lire al mese (1939). Μετά από πολλούς ρόλους σε κωμωδίες, βρήκε την επιτυχία ως δραματική ηθοποιός στο Θανάσιμο μίσος (1941), σε σκηνοθεσία Μάριο Σολντάτι, για το οποίο κέρδισε ειδικό βραβείο καλύτερης ερμηνείας στο Φεστιβάλ της Βενετίας. Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, πρωταγωνίστησε σε πολλές ταινίες, μεταξύ των οποίων τα Απόψε ουδέν νεότερο (1942) και το δίπτυχο Noi Vivi / Addio Kira! (1942) (βασισμένο σε ένα μυθιστόρημα της Άιν Ραντ). Αυτές οι δύο τελευταίες ταινίες παραλίγο να λογοκριθούν από την ιταλική κυβέρνηση του Μπενίτο Μουσολίνι, αλλά τελικά επιτράπηκαν επειδή το μυθιστόρημα στο οποίο βασίστηκαν ήταν αντισοβιετικό. Οι ταινίες ήταν επιτυχημένες και το κοινό συνειδητοποίησε εύκολα ότι ήταν τόσο ενάντια στον φασισμό όσο και στον κομμουνισμό. Αρκετές εβδομάδες αργότερα, ωστόσο, οι ταινίες αποσύρθηκαν από τις αίθουσες καθώς οι κυβερνήσεις της Γερμανίας και της Ιταλίας, που αποστρέφονταν τον κομμουνισμό, ανακάλυψαν ότι η ιστορία έκρυβε και αντιφασιστικό μήνυμα.
δεξιά|μικρογραφία|Ο Φρανκ Σινάτρα με τη Βάλι, γύρω στη δεκαετία του 1940
Μετά τα 20 χρόνια της, ήδη θεωρούμενη ευρέως ως η «πιο όμορφη γυναίκα στον κόσμο», η Βάλι έκανε καριέρα σε αγγλόφωνες ταινίες μέσω του Ντέιβιντ Ο. Σέλζνικ, ο οποίος έσπευσε να υπογράψει μαζί της συμβόλαιο, νομίζοντας ότι είχε βρει μια δεύτερη Ίνγκριντ Μπέργκμαν. Στο Χόλιγουντ έπαιξε σε μεγάλες επιτυχίες και αξέχαστες ταινίες, όπως Υπόθεση Παραντάιν (1947) του Άλφρεντ Χίτσκοκ με τον Γκρέγκορι Πεκ, Φρεντ Μακμάρεϊ και Φρανκ Σινάτρα (στον πρώτο του μη μουσικό ρόλο), Χαμένος άγγελος (1948) δίπλα στους Όρσον Γουέλς και Τζόζεφ Κότεν και Ο τρίτος άνθρωπος (1949) του Κάρολ Ριντ, που θεωρείται μια από τις καλύτερες ταινίες που γυρίστηκεν ποτέ παγκοσμίως και η επιλογή του Βρετανικού Ινστιτούτου Κινηματογράφου ως η καλύτερη βρετανική ταινία όλων των εποχών. Η ηθοποιός δεν μπορούσε να ανεχθεί τους αυστηρούς κανόνες του Σέλζνικ, ο οποίος επέβαλε απόλυτο έλεγχο στους ηθοποιούς του και κατάφερε να σπάσει το συμβόλαιό της, αν και με υψηλή ρήτρα.

Η Βάλι επέστρεψε στην Ευρώπη στις αρχές της δεκαετίας του 1950 και πρωταγωνίστησε σε πολλές γαλλικές και ιταλικές ταινίες. Το 1954 γνώρισε μεγάλη επιτυχία στο μελόδραμα Έτσι τελείωσε μια μεγάλη αγάπη, σε σκηνοθεσία του Λουκίνο Βισκόντι. Σε εκείνη την ταινία, που διαδραματίζεται στα μέσα του 19ου αιώνα στη Βενετία κατά τη διάρκεια του ιταλικής ενοποίησης, υποδυόταν μια Βενετσιάνα κόμισσα διχασμένη ανάμεσα στα πατριωτικά ιδανικά και στον εξωσυζυγικό έρωτα για έναν αξιωματικό (Φάρλεϊ Γκρέιντζερ) των αυστρουγγρικών δυνάμεων κατοχής.

Το 1956, η Βάλι αποφάσισε να σταματήσει να γυρίζει ταινίες, δίνοντας το βάρος της στο θέατρο. Ήταν επικεφαλής ενός θιάσου που ανέβαζε έργα του Μπρόντγουεϊ στην Ιταλία.

Αργότερα, η Βάλι εμφανίστηκε στην ταινία τρόμου Μάτια χωρίς πρόσωπο (Les Yeux sans visage, 1959). Από τη δεκαετία του 1960, δούλεψε σε πολλές ταινίες με διακεκριμένους σκηνοθέτες, όπως Βασιλεύς Οιδίπους, ο γιος της μοίρας του Πιερ Πάολο Παζολίνι (1967), Η στρατηγική της αράχνης (1970) και 1900 (1976) του Μπερνάρντο Μπερτολούτσι, και Suspiria του Ντάριο Αρτζέντο (1977). Ο τελευταίος της ρόλος στον κινηματογράφο ήταν στο Semana Santa (2001), με Μίρα Σορβίνο. Στην Ιταλία, ήταν επίσης γνωστή για τις θεατρικές της εμφανίσεις σε έργα των Χένρικ Ίψεν, Λουίτζι Πιραντέλλο, Τζον Όσμπορν, Άρθουρ Μίλερ και άλλων. Στο 54ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Βενετίας το 1997 η Βάλι κέρδισε Χρυσό Λέοντα για το σύνολο της καριέρας της.

 Προσωπική ζωή 
δεξιά|μικρογραφία|243x243εσ| Η Βάλι με τον Όσκαρ ντε Μέχο
Ο εφηβικός έρωτας της Βάλι, Κάρλο Κουνιάσκα, ήταν διάσημος Ιταλός πιλότος ακροβατικών. Υπηρέτησε ως πιλότος μαχητικών στην Ιταλική Βασιλική Αεροπορία (Regia Aeronautica) και σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια μιας αποστολής πάνω από το βρετανοκρατούμενο Τομπρούκ στις 14 Απριλίου 1941.Lyman, Robert. The Longest Siege: Tobruk- The Battle that Saved North Africa 2009, p. 152.
μικρογραφία|200x200εσ|Η Βάλι (αριστερά) με τον Κάρλο Μικελούτσι και την Τζουντίτα Ρισόνε στην ταινία του 1941 Ώρα 9: Μάθημα χημείας
μικρογραφία|200x200εσ|Η Βάλι με τον Μάσιμο Σεράτο στην ταινία του 1941 Θανάσιμο μίσος
Η Βάλι παντρεύτηκε τον σουρεαλιστή ζωγράφο Όσκαρ ντε Μέχο  το 1943 και υπέβαλε αίτηση διαζυγίου από αυτόν το 1949, αλλά τελικά το ζευγάρι συμφιλιώθηκε. Απέκτησαν δύο γιους, πριν ο γάμος τους καταλήξει σε διαζύγιο το 1952 και εκείνη επιστρέψει στην Ιταλία. Εκεί, παντρεύτηκε τον Ιταλό σκηνοθέτη Τζιανκάρλο Ζάνι στις αρχές της δεκαετίας του 1960, χωρίζοντας το 1970.
μικρογραφία|200x200εσ|Η Βάλι με τον Αμαντέο Νατσάρι στην ταινία του 1953 Ο κόσμος με καταδίκασε
μικρογραφία|200x200εσ|Η Βάλι (δεξιά) με τη Ρίνα Μορέλι στην ταινία του 1954 Έτσι τελείωσε μια μεγάλη αγάπη
μικρογραφία|200x200εσ|Η Βάλι με τον Φάρλεϊ Γκρέιντζερ στην ταινία του 1954 Έτσι τελείωσε μια μεγάλη αγάπη
Η κινηματογραφική καριέρα της Βάλι υπέφερε το 1953 μετά από ένα σκάνδαλο γύρω από το θάνατο της Βίλμα Μοντέζι, η σορός της οποίας βρέθηκε σε δημόσια παραλία κοντά στην Όστια. Ακολούθησαν παρατεταμένες έρευνες, που αφορούσαν υπόνοιες για ναρκωτικά και σεξουαλικά όργια στην "καλή κοινωνία" της Ρώμης. Μεταξύ των κατηγορουμένων –οι οποίοι αθωώθηκαν όλοι, αφήνοντας την υπόθεση ανεξιχνίαστη– ήταν ο εραστής της Βάλι, μουσικός της τζαζ Πιέρο Πιτσιόνι (γιος του τότε Ιταλού υπουργού εξωτερικών).

 Θάνατος 
Ο θάνατος της Βάλι στο σπίτι της στις 22 Απριλίου 2006 ανακοινώθηκε από το γραφείο του δημάρχου της Ρώμης, Βάλτερ Βελτρόνι.

Ο Γάλλος κριτικός Φρεντερίκ Μιτεράν έγραψε: «[Ήταν] η μόνη ηθοποιός στην Ευρώπη που συναγωνιζόταν τη Μαρλέν Ντίτριχ και την Γκρέτα Γκάρμπο».

 Φιλμογραφία 
ΈτοςΠρωτότυπος τίτλοςΕλληνικός τίτλοςΡόλοςΔεκαετία 19301935The Three-Cornered Hat1936I due sergentiΟι δύο λοχίεςπωλήτρια καταστήματος1937Sono stato io!ΛορέταIl feroce SaladinoΝτόρα Φλόριντα1938L'ha fatto una signoraΜαρία ΣάρντοL'amor mio non muore!Μαρία ΝτάλμπαLa casa del peccatoκοπέλα1939Mille lire al meseΜάγκνταAssenza ingiustificataΑδικαιολόγητη απουσίαΒέρα ΦάμπριBallo al castelloΟ πύργος της αγάπηςΓκρέτα ΛάρσενΔεκαετία 19401940Manon LescautΜανόν ΛεσκόΜανόν ΛεσκόTaverna rossaΣουζάνα ΣορμάνιL'ultima nemicaφίλη της ΆνναςOltre l'amoreΒανίνα ΒανίνιLa prima donna che passaΓκαμπριέλ ντε Βερβάν1941Piccolo mondo anticoΘανάσιμο μίσοςΛουίζα Ρίγκεϊ ΜαϊρόνιLuce nelle tenebreΚρυφός έρωςΜαρίνα ΦέριOre 9: Lezione di chimicaΏρα 9: Μάθημα χημείαςΆννα ΚαμπόλμιL'amante segretaΑμαρτωλός πόθοςΡενάτα Κρότσι1942Catene invisibiliΟ νόθοςΈλενα ΣιλβάνιNoi viviΕμείς οι ζωντανοίΚίρα ΑργκούνοβαLe due orfanelleΑι δύο ορφαναίΕνρικέταAddio Kira!Κίρα ΑργκούνοβαStasera niente di nuovoΑπόψε ουδέν νεότεροΜαρία1943I pagliacciΓέλα παλιάτσοΤζιούλιαT'amerò sempreΑντριάναApparizioneΑντρεΐνα1944Circo equestre Za-bum1945La vita ricominciaΜας ενώνει η αγάπη του παιδιού μαςΠατρίτσια ΜαρτίνιIl canto della vitaΣκλάβοι της αμαρτίαςΤζοβάνα1946Eugenia GrandetΕυγενία ΓκραντέΕυγενία Γκραντέ1947The Paradine CaseΥπόθεση ΠαραντάινΜανταλένα Άννα Παραντάιν1948The Miracle of the BellsΧαμένος άγγελοςΌλγα1949The Third ManΟ τρίτος άνθρωποςΆννα ΣμιτΔεκαετία 19501950The White TowerΟ λευκός πύργοςΚάρλα ΆλτονWalk Softly, StrangerΟ ξένοςΙλέιν Κορέλι1951Les Miracles n'ont lieu qu'une foisΚλαούντιαUltimo incontroΓιατί υπέκυψαΛίνα Καστέλι1953Les amants de TolèdeΕραστές του Τολέδοδόνα Ινές ντε Αρέβαλο ΜπλαςIl mondo le condannaΟ κόσμος με καταδίκασεΡενάτα ΤζουστίνιSiamo donneΕμείς οι γυναίκεςΑλίντα1954La mano dello stranieroΡομπέρτα ΓκλούκοβιτςSensoΈτσι τελείωσε μια μεγάλη αγάπηκοντέσα Λίβια Σερπιέρι1957Il GridoΗ κραυγήΊρμαThis Angry AgeΤο αντάλλαγμα της ντροπήςΚλοντLa grande strada azzurraΟ δρόμος της οργήςΡοζέτα1958Les bijoutiers du clair de luneΞεκίνησα 17 ΧρονώνΦλορεντίνL'uomo dai calzoni cortiCarolina1959Signé Arsène LupinΑρσέν Λουπέν, ο αριστοκράτης λωποδύτηςΑουρέλια ΒαλεάνοΔεκαετία 19601960Treno di NataleLes yeux sans visageΜάτια χωρίς πρόσωποΛουίζLe dialogue des CarmélitesΔιάλογοι καρμελιτισσώνμητέρα Τερέζα ντε Σεντ ΟγκιστένLe gigoloΆγκαθεIl peccato degli anni verdiμητέρα της Έλενας1961Une aussi longue absenceΌσα έσβησε ο άνεμοςΤερέζ ΛανγκλουάThe Happy ThievesΚοσμικοί απατεώνεςδούκισσα ΜπλάνκαLa fille du torrentΣυνένοχοι βιασμούΛίβια Μπουασιέρ1962Il disordineΕπαναστατημένη ζωήμητέρα του ΚάρλοAl otro lado de la ciudadHomenaje a la hora de la siestaΚονστάνς Φίσερ1963OphéliaΚλόντια ΛεσούρφEl valle de las espadasΟ λέων της Καστίλληςβασίλισσα ΘηρεσίαEl hombre de papelΙταλίδαUna cara para escapar1964L'Autre FemmeΑναμπέλ1965Umorismo in neroχήρα1967Edipo reΒασιλεύς Οιδίπους, ο γιος της μοίραςΜερόπηΔεκαετία 19701970Le champignonΛίντα ΜπένσονStrategia del ragnoΗ στρατηγική της αράχνηςΝτράιφα1972Eye in the LabyrinthΟ μυστικός επισκέπτηςΓκέρνταLa prima notte di quieteΚαυτό καλοκαίριΜαρτσέλα Αμπάτι, μητέρα της Βανίνα1973Lisa and the DevilΗ Λίζα και ο ΣατανάςκοντέσαDiario di un italianoΌλγα1974No es nada, mamá, sólo un juegoΛουίζTendre DraculaΕλοΐζL'anticristoΟ αντίχριστοςΙρένε1975La chair de l'orchidéeΗ γυναίκα με το κόκκινο λουλούδιτρελή στον σταθμόCe cher VictorΑνIl caso RaoulΈλσα197610001000κυρία ΠιόπιLe jeu du solitaireΖερμένThe Cassandra CrossingΤο πέρασμα της Κασσάνδραςγκουβερνάντα1977SuspiriaSuspiriaκυρία ΤάνερUn cuore sempliceκυρία ΌμπινBerlinguer ti voglio beneκυρία Τσιόνι1978Porco mondoΤερεζίναIndagine su un delitto perfettoΤο τέλειο έγκλημαλαίδη Κλεμεντέν ντε Ρεβέρ1979Zoo zéroΙβόν, μητέραSuor OmicidiΔολοφονώντας του πεθαμένουςηγουμένηLa lunaΤο φεγγάριμητέρα του ΤζουζέπεLicanthropus, il figlio della notteΔεκαετία 19801980InfernoΟι 3 πύλες της κολάσεωςΚάρολAquella casa en las afuerasΊζαμπελPuppenspiel mit toten Augen1981Sezona mira u ParizuLa caduta degli angeli ribelliΗ πτώση των γυμνών αγγέλωνΜπετίνα1982AspernΆσπερνΤζουλιάνα ΜπάρτεςSogni mostruosamente proibitiμητέρα της Μαρίνας1985Segreti segretiΤζίνα1987Le jupon rougeΜπάκα1988À notre regrettable épouxΚαταρίναΔεκαετία 19901991La boccaκοντέσα Μπιάνκα ΡοσπιλιόζιZitti e moscaΚλάρα1993Il lungo silenzioμητέρα της ΚλάραςBugie rosseΚατερίνα1995A Month by the LakeΈνας μήνας στη λίμνηκυρία Φασιόλι1996Fotogrammi mortaliκοντέσα Αλεσάντρα Μιραφιόρι1999Il dolce rumore della vitaγιαγιά της ΣοφίαςΔεκαετία 20002001L'amore probabilmenteΑλίντα ΒάλιSemana santaντόνα Καταλίνα

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Προσωπικός ιστότοπος
 Φιλμ νουάρ
 Επιφανείς Ίστριοι

 Η Αλίντα Βάλι στο Reel Classics
 Νεκρολογία στο The Telegraph. 24 Απριλίου 2006.
 Νεκρολογία στους New York Times. 25 Απριλίου 2006.
 Φωτογραφίες της Αλίντα Βάλι

Κατηγορία:Ιταλίδες ηθοποιοί τηλεόρασης
Κατηγορία:Ιταλίδες ηθοποιοί θεάτρου
Κατηγορία:Ιταλίδες ηθοποιοί κινηματογράφου