Ιερά Μητρόπολις Γορτύνης και Αρκαδίας

Η Ιερά Μητρόπολις Γορτύνης και Αρκαδίας είναι μία από τις οκτώ Μητροπόλεις, οι οποίες μαζί με την Αρχιεπισκοπή Κρήτης συναποτελούν την Εκκλησία της Κρήτης, ημιαυτόνομη Ορθόδοξη Εκκλησία υπαγόμενη στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Η Μητρόπολη έχει έδρα τις Αγίους Δέκα και  Μοίρες Ηρακλείου  περιλαμβάνει τμήματα της περιφερειακής ενότητας Ηρακλείου (Δήμος Φαιστού, Δήμος Γόρτυνας, Δήμος Αρχανών-Αστερουσίων) και από το 2005 Μητροπολίτης της είναι ο Μακάριος Δουλουφάκης.

 Ιστορικά Στοιχεία 
Η Μητρόπολη Γορτύνης και Αρκαδίας διαδραμάτισε πρωταρχικό ρόλο στον εκχριστιανισμό της Κρήτης. Η Γόρτυνα ήταν η πολιτική πρωτεύουσα της Κρήτης και της Κυρηναϊκής, κατά τη Ρωμαϊκή και κατά τη Βυζαντινή περίοδο και αναδείχθηκε σε ιεραποστολικό κέντρο του Αποστόλου Παύλου και του Αποστόλου Τίτου. 

Ο Άγιος Τίτος χειροτόνησε πολλούς Επισκόπους σε διάφορες πόλεις της Κρήτης αλλά οι διάδοχοί του Επίσκοποι στη Γόρτυνα είχαν τα πρεσβεία τιμής και προήδρευαν στις Τοπικές Συνόδους της Κρήτης. Σημαντικοί διάδοχοι του Αποστόλου Τίτου στην Μητρόπολη Γορτύνης ήταν ο Άγιος Φίλιππος, ο Διόσκορος, ο Κρήσκης, ο Ιερομάρτυρας Κύριλλος, ο Ιερομάρτυρας Πέτρος ο Νέος και Άγιος Παύλος που έκανε και την ανακομοιδή των λειψάνων των Αγίων Δέκα. 

Με τίς αποφάσεις της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου, αναγνωρίζονται και θεσμοθετούνται πλέον τα μητροπολιτικά δίκαια και του Επισκόπου Γορτύνης στη λειτουργία του Συνοδικού σώματος των Επισκόπων της Κρήτης και μάλιστα, η έδρα της Επαρχιακής Συνόδου ήταν στη Μητρόπολη Γορτύνης κατά την πρώτη Βυζαντινή περίοδο. 

Την χριστιανική άνθιση της Κρήτης, ανέκοψε η αραβική κατάκτηση το 824. Οι Άραβες κατακτητές, κατέστρεψαν τη Γόρτυνα και μετέφεραν το πολιτικό κέντρο της Νήσου στο Ηράκλειο. Με την απελευθέρωση της Κρήτης από τον Νικηφόρο Φωκά το 961 μΧ, η Εκκλησία της Κρήτης αναδιοργανώθηκε ως Επαρχία του Οικουμενικού Πατριαρχείου και επανασυστάθηκαν οι Επισκοπές της. Η έδρα της Μητροπόλεως μεταφέρθηκε στο Χάνδακα και η περιφέρεια της παλαιάς Μητροπόλεως Γορτύνης εντάχθηκε στην Μητρόπολη Κρήτης.

Το 1204 ἡ Κρήτη καταλήφθηκε από Ενετούς και εκδιώχθηκαν όλοι οι Ορθόδοξοι Ιεράρχες και εγκαταστάθηκαν Λατίνοι Αρχιερείς, οι οποίοι άσκησαν πολλές πιέσεις έως και μαρτύρια στο λαό. Κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας γνώρισαν μεγάλη ακμή τα ορθόδοξα μοναστήρια, που συνέβαλαν σε μεγάλο βαθμό στο να παραμείνει ακέραια η ορθόδοξη πίστη και πνευματικότητα στο νησί. Σημαντικά ορθόδοξα μοναστήρια της σημερνής δικαιοδοσίας της Ιεράς Μητροπόλεως Γορτύνης και Αρκαδίας τα οποία γνώρισαν μεγάλη άνθιση ήτανː οι Ιερές Μονές Βαλσαμονέρου, Βροντησίου, Καρδιωτίσσης, Οδηγητρίας, Απεζανών, "Κυριελέησον", Τριών Ιεραρχών στον Κόφινα, και μεγάλος αριθμός Ασκητηρίων στα Αστερούσια Όρη.

Το 1669 οι Οθωμανοί κατέλαβαν οριστικά την Κρήτη και η Εκκλησία της Κρήτης αναδιοργανώθηκε ως Επαρχία του Οικουμενικού Θρόνου με ανασύσταση της Μητρόπολης Κρήτης και των περισσότερων Επισκοπών της. Η Επαρχιακή Σύνοδος και η Μητρόπολη Κρήτης είχε έδρα το Ηράκλειο και ο εκάστοτε Μητροπολίτης συμμετείχε στην Αγία και Ιερά Σύνοδο του Οικουμενικού Πατριαρχείου από την οποία και εκλεγόταν και με δική του πρωτοβουλία γινόντουσαν οι εκλογές Επισκόπων στην Κρήτη, με την επικύρωσή τους να γίνεται από το Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Με την απελευθέρωση από τούς Οθωμανούς το 1900 και την αναγνώριση της Κρητικής Πολιτείας, αναδιοργανώθηκε και η Εκκλησία, διατηρώντας απαρασάλευτη την κανονική και διοικητική της υπαγωγή στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Με τον Καταστατικό Νόμο 276/1900 ανασυστάθηκε η Επισκοπή Αρκαδίας αλλά σε νέα όρια, περιλαμβάνοντας το μεγαλύτερο μέρος της αρχαίας Μητροπόλεως Γορτύνης και έδρα ορίσθηκε ο οικισμός των Αγίων Δέκα. Η έδρα μεταφέρθηκε στις Μοίρες γύρω στο 1950.

Με τον νεότερο και ισχύοντα Καταστατικό Χάρτη Ν. 4149/1961 η Επισκοπή Αρκαδίας μετονομάστηκε σε Επισκοπή Γορτύνης και Αρκαδίας. Το 1967 ανυψώθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο σέ Μητρόπολη. 

 Μητροπολίτης 
Ο πλήρης τίτλος του εκάστοτε επισκόπου της εν λόγω Ιεράς Μητροπόλεως είναι:

 «Μητροπολίτης Γορτύνης και Αρκαδίας, Υπέρτιμος και Έξαρχος Κεντρώας Κρήτης»

Επισκοπικός κατάλογος
 Όνομα  Έτη  ΣημειώσειςΕπίσκοποι Γορτύνης Τίτος  μετά το 62  Ιδρυτής, άγιος Αρτεμάς ή Τυχικός   προσωρινά και ενδιάμεσα Φίλιππος  ~ 160/170 – 180/192  Διόσκορος   Άγιος Μύρων ο θαυματουργός  249  επίσκοπος Κνωσού Κρήσκης  256  Κύριλλος ο ιερομάρτυς  ~ 299 ~ 304  επίσκοπος Γορτύνης Πέτρος ο ιερομάρτυς   Παύλος Α΄   κατά τους χρόνους του Μεγάλου Κωνσταντίνου Μύρων  ~ 350  Ικόνιος ή Εικόνιος  ~ 431  Μαρτύριος  451  Θεόδωρος  553  Ιωάννης Α΄  597  Παύλος Β΄  667  Άγιος Ευμένιος ο θαυματουργός  668 – 680;  Βασίλειος Α΄  680, 692  Άγιος Ανδρέας ο Ιεροσολυμίτης  711 – 740;  Ηλίας Α΄  ~ 787  Ιωάννης Β΄    αναφέρεται στο Συνοδικό του Σουαρέτ Στέφανος Α΄   αναφέρεται στο Συνοδικό του Σουαρέτ Νικήτας Α΄   αναφέρεται στο Συνοδικό του Σουαρέτ Νικήτας Β΄   αναφέρεται στο Συνοδικό του Σουαρέτ Βασίλειος Β΄  823/828  αναφέρεται στο Συνοδικό του Σουαρέτ Βασίλειος Γ΄  879  εξόριστος στην Κωνσταντινούπολη Ηλίας Β΄ ο συγγραφεύς  μετά το 920 και πριν το 961  εξόριστος στην Κωνσταντινούπολη Ιωάννης  10ος-11ος αιώνας Επίσκοποι Αρκαδίας Γεώργιος  τέλη 10ου αιώνα  Γαβριήλ  ~ 1757  Γεράσιμος  1785 – 20 Ιουνίου 1803  παραιτήθηκε Θεοφύλακτος  20 Ιουνίου 1803 – 20 Αυγούστου 1809 †  από Σητείας Νεόφυτος  22 Αυγούστου 1809 – 6 Μαΐου 1823 †  Μάξιμος (Σιβιανός)  1825 – 20 Οκτωβρίου 1844 †  Ιωακείμ (Σκαλανιώτης)  15 Ιανουαρίου 1845 – 28 Δεκεμβρίου 1854 †  Ματθαίος   Ιερόθεος  ~ 1855  Γρηγόριος  20 Μαρτίου 1855 – 25 Ιουνίου 1877 †  Νικηφόρος (Ζαχαριάδης ή Λαδωμένος)  4 Φεβρουαρίου 1879 – 16 Απριλίου 1887  κατόπιν Κυδωνίας και Αποκορώνου Νικόδημος (Κατσαράκης)  29 Απριλίου 1887 – 6 Δεκεμβρίου 1900 †  Βασίλειος (Μαρκάκης)  30 Ιουνίου 1902 – 8 Απριλίου 1941  κατόπιν Μητροπολίτης Κρήτης Ευγένιος (Ψαλιδάκης)  20 Ιανουαρίου 1946 – 23 Μαΐου 1950  κατόπιν Μητροπολίτης και Αρχιεπίσκοπος Κρήτης Τιμόθεος (Παπουτσάκης)  26 Αυγούστου 1956 – 16 Μαρτίου 1961 Επίσκοποι Γορτύνης και Αρκαδίας Τιμόθεος (Παπουτσάκης)  16 Μαρτίου 1961 – 25 Σεπτεμβρίου 1962 Μητροπολίτες Γορτύνης και Αρκαδίας Τιμόθεος (Παπουτσάκης)  25 Σεπτεμβρίου 1962 – 10 Μαρτίου 1978  κατόπιν Αρχιεπίσκοπος Κρήτης Κύριλλος (Κυπριωτάκης)  12 Νοεμβρίου 1979 – 24 Απριλίου 2005 †  από Κισάμου και Σελίνου Μακάριος (Δουλουφάκης)   26 Μαΐου 2005 – σήμερα 

 Ιερές Μονές 

 Ανδρικές 
 Μονή Οδηγήτριας Ηρακλείου (Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή)
 Μονή Αγίου Αντωνίου Βροντησίου
 Μονή Απεζανών Ηρακλείου
 Μονή Κουδουμά Ηρακλείου
 Αγίου Νικολάου Ζαρού
 Προφήτου Ηλιού Ζαρού

 Γυναικείες 
 Μονή Παναγίας Καλυβιανής Ηρακλείου

 Περιοδικές εκδόσεις 
Από το έτος 2007 ξεκίνησε η κυκλοφορία του εντύπου "Εν εσόπτρω", το οποίο εκδίδεται σε τριμηνιαία βάση. Επίσης εκδίδεται το Εκκλησιαστικό Εγκόλπιο Ημερολόγιο κατ' έτος.

 Ραδιοφωνικός Σταθμός 
Από το 2016, η Ιερά Μητρόπολη Γορτύνης και Αρκαδίας, μέσα από το Πολιτιστικό Κέντρο της Ιεράς Μητροπόλεως Γορτύνης και Αρκαδίας, μπόρεσε να αποκτήσει τη ραδιοφωνική συχνότητα «Studio19, 101,9 FM Stereo», με ραδιοφωνικό εύρος τον Νομό Ηρακλείου, και στη συνέχεια να ιδρύσει τον Ραδιοφωνικό Σταθμό της Ιεράς Μητροπόλεως Γορτύνης καί Αρκαδίας με την επωνυμίας: «Ὁ Εὔδιος Λιμήν».

Παραπομπές

Πηγές
 Ιστορία Ιεράς Μητροπόλεως Γορτύνης και Αρκαδίας, επίσημος ιστότοπος


Γορτύνης
Κατηγορία:Περιφερειακή ενότητα Ηρακλείου