Μπεζάντ

μικρογραφία|350x350εσ| Η κομητεία της Τρίπολης με χρυσό χρυσό στα αραβικά (1270–1300) και Τρίπολη ασημένιο γρόσιο (1275–1287). Βρετανικό Μουσείο .
Στον Μεσαίωνα ο όρος μπεζάντ, εξελληνισμένα βυζαντινό, (παλαιά γαλλικά besant, από το λατινικό bizantius aureus) χρησιμοποιήθηκε στη Δυτική Ευρώπη για να περιγράψει πολλά χρυσά νομίσματα της Ανατολής, όλα προερχόμενα τελικά από τον Ρωμαϊκό σόλιδο. Η ίδια η λέξη προέρχεται από το ελληνικό Βυζάντιο, αρχαίο όνομα της Κωνσταντινούπολης, της πρωτεύουσας της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Αρχικά τα «μπεζάντ» ήταν τα χρυσά νομίσματα, που παρήγαγε η κυβέρνηση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, πρώτα το νόμισμα και από τον 11ο αι. το υπέρπυρον. Αργότερα, ο όρος χρησιμοποιήθηκε για να καλύψει τα χρυσά δηνάρια, που παρήγαγαν οι Ισλαμικές κυβερνήσεις. Με τη σειρά τους, τα χρυσά νομίσματα που κόπηκαν στο βασίλειο της Ιερουσαλήμ και στην κομητεία της Τρίπολης ονομάστηκαν «μπεζάντ των Σαρακηνών», αφού είχαν ως πρότυπο το χρυσό δηνάριο. Ένα τελείως διαφορετικό νόμισμα από ήλεκτρο (κράμα χρυσού και αργύρου) βασισμένο στο Βυζαντινό τραχύ κόπηκε στο βασίλειο της Κύπρου και το ονόμασαν «λευκό μπεζάντ».Peter Edbury, "Ernoul, Eracles and the Beginnings of Frankish Rule in Cyprus, 1191–1232", Medieval Cyprus: A Place of Cultural Encounter (Waxmann, 2015), p. 44.

Ο όρος "μπεζάντ" σε σχέση με νομίσματα είναι κοινός σε πηγές από τον 10ο έως τον 13ο αι. Στη συνέχεια, χρησιμοποιείται κυρίως ως λογιστικό χρήμα και σε λογοτεχνικά και εραλδικά πλαίσια.Philip Grierson, "Bezant", The Oxford Dictionary of Byzantium (1991).

 Μεσαιωνική ιστορία 
Τα χρυσά νομίσματα σπάνια κόβονταν στην πρώιμη μεσαιωνική Δυτική Ευρώπη, μέχρι το τέλος του 13ου αι. Ο άργυρος και ο μπρούντζος ήταν τα μέταλλα της επιλογής για χρήματα. Τα χρυσά νομίσματα παράγονταν σχεδόν συνεχώς από τους Βυζαντινούς και τους μεσαιωνικούς Άραβες. Αυτά κυκλοφορούσαν στο δυτικο-ευρωπαϊκό εμπόριο σε μικρό αριθμό, προερχόμενοι από τα νομισματοκοπεία της Ανατολικής Μεσογείου. Στη Δυτική Ευρώπη, τα χρυσά νομίσματα της Βυζαντινής νομισματοκοπίας είχαν μεγάλη εκτίμηση. Αυτά τα χρυσά νομίσματα ονομάζονταν συνήθως μπεζάντ. Τα πρώτα «μπεζάντ» ήταν τα Βυζαντινά νομίσματα σόλιδοι. Αργότερα, το όνομα χρησιμοποιήθηκε στα υπέρπυρα, τα οποία αντικατέστησαν τους σολίδους στην Κωνσταντινούπολη στα τέλη του 11ου αι. Η ονομασία υπέρπυρα χρησιμοποιήθηκε από τους Έλληνες του ύστερου Μεσαίωνα, ενώ η ονομασία μπεζάντ χρησιμοποιήθηκε από τους ύστερους Λατίνους εμπόρους για το ίδιο νόμισμα. Οι Ιταλοί χρησιμοποίησαν επίσης το όνομα perpero ή pipero για το ίδιο νόμισμα (συντομογραφία του ονόματος hyperpyron).

ΣτονΜεσαίωνα, από τον 12ο αι. και μετά (αν όχι νωρίτερα), ο δυτικοευρωπαϊκός όρος μπαζάντ σήμαινε επίσης τα χρυσά δηνάρια, νομίσματα που κόπηκαν από τις ισλαμικές κυβερνήσεις. Τα ισλαμικά νομίσματα δημιουργήθηκαν αρχικά με βάση τον Βυζαντινό σόλιδο κατά τα πρώτα χρόνια μετά την έναρξη του Ισλάμ. Ο όρος μπεζάντ χρησιμοποιήθηκε στην ύστερη μεσαιωνική Δημοκρατία της Βενετίας για να αναφερθεί στο αιγυπτιακό χρυσό δηνάριο. Ο Μάρκο Πόλο χρησιμοποίησε τον όρο μπεζάντ στην αφήγηση των ταξιδιών του στην Ανατολική Ασία, όταν περιέγραψε τα νομίσματα της Αυτοκρατορίας των Γιουάν γύρω στο έτος 1300.  Το εγχειρίδιο ενός Ιταλού εμπόρου με ημερομηνία 1340, Πρακτική Συναλλαγών (Pratica della mercatura) του Πεγκολότι, χρησιμοποίησε τον όρο μπιζάντ για τα νομίσματα της Βόρειας Αφρικής (συμπεριλαμβανομένης της Τύνιδας και της Τρίπολης), της Κύπρου, της Αρμενίας και της Ταμπρίζ (στο σημερινό βορειοδυτικό Ιράν), ενώ χρησιμοποίησε τον όρο perpero ή pipero για τα Βυζαντινά μπεζάντ.La Pratica della Mercatura, by Francesco Balducci Pegolotti, dated 1343, full text online in Italian at MedievalAcademy.org.

Αν και συνήθως το μεσαιωνικό "μπεζάντ" ήταν ένα χρυσό νόμισμα, τα μεσαιωνικά λατινικά κείμενα εννοούν μερικές φορές αργυρά νομίσματα. Τα αργυρά μπεζάντ ονομάζονταν συχνά «λευκά μπeζάντ».Bezant @ The Penny Cyclopaedia of the Society for the Difussion of Useful Knowledge, Volume 4, year 1835. Μερικές φορές στα λατινικά ονομάζονταν «μιλιαρέσιον μπεζάντ» / «μιλιαρένσε μπεζάντ». Όπως και τα χρυσά μπεζάντ, τα ασημένια μπεζάντ εξ ορισμού ήταν κομμένα από τη Βυζαντινή κυβέρνηση ή από μία Αραβική, και όχι από Λατινική κυβέρνηση, και η χρήση του όρου περιοριζόταν στη Λατινική Δύση.

 Μπεζάντ στην εραλδική 
δεξιά|μικρογραφία|150x150εσ| Λάβαρο του δουκάτου της Κορνουάλης με δεκαπέντε μπεζάντ.
αριστερά|μικρογραφία|127x127εσ| Ο θυρεός με τρία μπεζάντ του σερ Τζον Ράσελ, Άγγλου Αυλικού του 13ου αι.Arms of Russell of Kingston Russell & Dyrham. Sir John Russell was a favoured courtier of King Henry III, granted by the King the barony of Newmarch c. 1216.
Στην εραλδική, ένα στρογγυλό χρυσό χρώμα αναφέρεται ως μπεζάντ, και αναφέρεται στο νόμισμα. Όπως πολλά εραλδικά, το μπεζάντ προήλθε από την εποχή των Σταυροφοριών, όταν οι δυτικο-ευρωπαίοι ιππότες ήρθαν για πρώτη φορά σε επαφή με Βυζαντινά χρυσά νομίσματα, και ίσως εντυπωσιάστηκαν με την εξαιρετική ποιότητα και την καθαρότητά τους. Κατά τη διάρκεια της Δ΄ Σταυροφορίας η πόλη της Κωνσταντινούπολης λεηλατήθηκε από τις δυτικές δυνάμεις. Κατά τη διάρκεια αυτής της λεηλασίας της πλουσιότερης πόλης της Ευρώπης, το χρυσό μπεζάντ θα ήταν τεκμήριο συμμετοχής τους, καθώς πολλοί από τους ιππότες αναμφίβολα είχαν λάβει μέρος στη λεηλασία. Αυτό το γεγονός έγινε στην αρχή της ευρείας υιοθέτησης των θυρεών από την τάξη των ιπποτών, και έτσι μπορεί να ήταν ένα προφανές σύμβολο για πολλούς σταυροφόρους, που επέστρεψαν και το χρησιμοποιήσαν στα νέα τους όπλα. Όταν ο θυρεός είναι διάσπαρτος με μπεζάντ (bezant), χρησιμοποιείται ο όρος bezantée.

Παραπομπές

Κατηγορία:Νομίσματα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας
Κατηγορία:Χρυσά νομίσματα
Κατηγορία:Κέρματα