Αποφθέγματα των Πατέρων

Τα Αποφθέγματα των Πατέρων (λατινικά: Apophthegmata Patrum), γνωστά επίσης με το όνομα "Γεροντικόν" ή "Πατερικόν", είναι μια συλλογή με περισσότερες από 1.000 σύντομες ιστορίες και ρητά από τους Πατέρες της Ερήμου περίπου από τον 5ο αιώνα μ.Χ.

Τα αποφθέγματα περιγράφουν τις πνευματικές πρακτικές και τις εμπειρίες των πρώτων χριστιανών ασκητών που ζούσαν στην έρημο της Αιγύπτου. Συνήθως έχουν τη μορφή συνομιλίας μεταξύ ενός νεότερου μοναχού και του πνευματικού του πατέρα ή ως συμβουλή που δίνεται στους επισκέπτες. Ξεκίνησαν ως προφορική παράδοση στην κοπτική γλώσσα, ενώ αργότερα καταγράφηκαν σε γραπτή μορφή στα ελληνικά. Οι ιστορίες ήταν εξαιρετικά δημοφιλείς ανάμεσα στους πρώτους χριστιανούς μοναχούς και αργότερα εμφανίστηκαν σε διάφορες μορφές και συλλογές.

Στη συλλογή αναφέρονται πολλοί αξιόλογοι Πατέρες της Ερήμου, όπως ο Μέγας Αντώνιος, ο Αρσένιος Ερημίτης, ο Αββάς Ποιμήν, ο Όσιος Μακάριος ο Αιγύπτιος, και ο Άγιος Μωυσής ο Αιθίοπας. Επίσης περιλαμβάνονται και Μητέρες της Ερήμου, με την πιο σημαντική την Οσία Συγκλητική. Οι ρήσεις των Πατέρων της Ερήμου επηρέασαν πολλούς αξιόλογους θεολόγους, μεταξύ των οποίων ο Άγιος Ιερώνυμος και ο Άγιος Αυγουστίνος (Ιππώνος).

 Ιστορία του κειμένου 
Οι Πατέρες της Ερήμου μιλούσαν την κοπτική, μια γλώσσα που συγγενεύει με την αρχαία αιγυπτιακή. Τα αποφθέγματα αρχικά μεταβιβάστηκαν προφορικά στα κοπτικά, αλλά η αρχική γραπτή απόδοση ήταν ελληνική. Η παλαιότερη γραπτή αναφορά των αποφθεγμάτων φαίνεται να είναι από τα τέλη του 4ου αιώνα μ.Χ. Δύο εκδοχές από τον 5ο αιώνα, η Collectio Monastica, γραμμένη στη γλώσσα γκεζ (αρχαία αιθιοπική), και οι Λόγοι Ασκητικοί του Αββά Ησαΐα, γραμμένοι στα ελληνικά, δείχνουν πώς η προφορική παράδοση άρχισε να αποτυπώνεται σε γραπτές συλλογές. Επίσης, παρόλο που υπάρχουν σωζόμενα αποσπάσματα των αποφθεγμάτων τόσο στη σαχιδική όσο και στην μποχαϊρική διάλεκτο της κοπτικής, αυτά ωστόσο αντιπροσωπεύουν αναδρομικές μεταφράσεις από τα ελληνικά. Συλλέχθηκαν και εκδόθηκαν από τον Μάριους Σεν.

Τα αποφθέγματα έχουν μεταφραστεί εν συνόλω ή εν μέρει αρκετές φορές. Ο Πελάγιος και ο Ιωάννης ο Διάκονος έκαναν τις πρώτες μεταφράσεις στα λατινικά. Ο Μαρτίνος της Μπράγκα μετέφρασε επίσης μερικά από τα ρητά στα λατινικά, ακολουθούμενα από μια εκτενέστερη μετάφραση από τον Πασχάσιο του Ντούμιο, περίπου το 555. Το έργο αυτό μπορεί να περιέχει μόνο το ένα πέμπτο του πρωτότυπου ελληνικού κειμένου. Τον 17ο αιώνα, ο Ολλανδός ιησουίτης Χέριμπερτ Ροσβέϊντε συγκέντρωσε και μετέφρασε όλες τις διαθέσιμες πηγές για τους Πατέρες της Ερήμου και τις δημοσίευσε στα λατινικά ως Vitae Patrum.

Παράλληλα, υπάρχουν δύο μεταφράσεις στα αραμαϊκά. Αυτή του νεστοριανού μοναχού Ενάνισο στη κλασική συριακή (συριακή αραμαϊκή) από τις αρχές του 7ου αιώνα, γνωστή ως ο Παράδεισος των Πατέρων, και αυτή που δημοσιεύσε ο Χούγκο Ντένσινγκ και αποτελεί μια χριστιανική παλαιστινιακή αραμαϊκή μετάφραση. Υπάρχουν επίσης οι αρμενικές μεταφράσεις τόσο της αλφαβητικής όσο και της συστηματικής συλλογής. Την περίοδο 867–872, ο Άγιος Μεθόδιος μετέφρασε το κείμενο στα παλαιοεκκλησιαστικά σλαβονικά. Και παρόλο που το πρωτότυπο χάθηκε τον 14ο αιώνα, διασώθηκαν αρκετές δεκάδες αντίγραφα του λεγόμενου Πατερικού (Патерікъ). Επίσης, μερικά από τα αποφθέγματα διατηρούνται σε αραβικές και γεωργιανές μεταφράσεις. Τέλος, χάρη στους Λόγους Ασκητικούς, μερικά από τα αποφθέγματα μεταφράστηκαν στη σογδιανή (ανατολική ιρανική).

Στις αρχές του 20ου αιώνα η Έλεν Ουάντελ μετέφρασε επιλεγμένα αποφθεγμάτων από τη Vitae Patrum στα αγγλικά,Helen Waddell, The desert fathers (translations from the Vitae Patrum), London: Constable & co., 1936. ενώ η πρώτη πλήρης μετάφραση των αποφθεγμάτων στα αγγλικά είναι αυτή της αδελφής Μπενεντίκτα Ουόρντ (1975).Benedicta Ward, The sayings of the Desert Fathers : the alphabetical collection, Kalamazoo, Michigan: Cistercian Publications, 1975 (revised edition, 1985).

 Παραλλαγές 
Οι παραλλαγές των Αποφθεγμάτων περιλαμβάνουν την αλφαβητική, τη συστηματική και την ανώνυμη.

 Ανώνυμη παραλλαγή 
Οι ενότητες της ανώνυμης παραλλαγής είναι οι παρακάτωWortley, John (2013). The anonymous sayings of the Desert Fathers. New York: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-50988-6.:
 Αποφθέγματα  Περιγραφή 1–36  – 37–54  Περὶ τῶν Μαγιστριανῶν 55–131  Περὶ τοῦ σχήματος τοῦ ἁγίου τῶν μοναχῶν 132  Περὶ ἀναχωρητῶν 133–143  Ὅτι δεῖ τὴν ἡσυχίαν καὶ τὴν κατάνυξιν μεταδιώκειν 144–215  Περὶ ἐγκρατείας 216–253  Περὶ διακρίσεως 254–255  Ὅτι φυλάττεσθαι χρὴ τὸ μηδένα κρίνει 256–263  Περὶ τοῦ μηδὲν εἰς ἐπίδειξιν ποιεῖν, καὶ πλεονεξίαν ἀποστρέφεσθαι 264–280  Περὶ τοῦ δεῖν πάντοτε νήφειν 281–289  Ὅτι χρὴ ἐλεεῖν καὶ φιλοξενεῖν ἐν ἱλαρότητι 290–297  Περὶ ὑπακοῆς 298–334  Περὶ ταπεινοφροσύνης 335–343  Περὶ ἀνεξικακίας 344–358  Περὶ ἀγάπης 359–453  Περὶ διορατικῶν 454–474  Περὶ ποϱνείας 475–518  Περὶ τοῦ μὴ ϰρίνειν 519–765  Περὶ κατανύξεως

 Αλφαβητική παραλλαγή 
Στην αλφαβητική παραλλαγή παρατίθενται σε αλφαβητική σειρά τα ονόματα των 131 Πατέρων με τα αποφθέγματα τους, αρχίζοντας από τον Μέγα Αντώνιο μέχρι τoν αββά Ωρ.Ward, Benedicta (1984). The sayings of the Desert Fathers: the alphabetical collection. Kalamazoo, MI: Cistercian Publications. ISBN 0-87907-959-2.

 Συστηματική παραλλαγή 
Στη συστηματική (λέγεται και θεματική) παραλλαγή το υλικό κατατάσσεται σε 21 κεφάλαια, που το καθένα αναφέρεται σε ένα κύριο θέμα.Wortley, John (2012). The Book of the Elders – sayings of the Desert Fathers: the systematic collection. Trappist, KY; Collegeville, MN: Cistercian Publications Liturgical Press. ISBN 978-0-87907-201-8. Υπάρχουν τέσσερις κύριες εκδόσεις της συστηματικής παραλλαγής, στα ελληνικά, λατινικά, συριακά και αρμενικά. Τα περιεχόμενα της ελληνικής έκδοσης είναι τα παρακάτω:
+ Ελληνική συστηματική παραλλαγή Βιβλίο  Τίτλος κεφαλαίου  Αριθμός αποφθεγμάτων Βιβλίο I  Προτροπή των αγίων πατέρων περί προόδου προς την τελειότητα  37 Βιβλίο II  Περί της καταβολής κάθε προσπάθειας για την επιδίωξη της ησυχίας  35 Βιβλίο III  Περί μεταμέλειας (κατάνυξης)  56 Βιβλίο IV  Περί εγκράτειας στο φαγητό και περί κυριαρχίας επί όλων των παθών  104 Βιβλίο V  Διάφορες αφηγήσεις στον πόλεμο εναντίον της πορνείας  54 Βιβλίο VI  Περί ακτημοσύνης και της ανάγκης να κρατηθεί κανείς μακριά από τη φιλαργυρία  28 Βιβλίο VII  Διάφορες αφηγήσεις για την απόκτηση της υπομονής και του θάρρους  62 Βιβλίο VIII  Τίποτα δεν πρέπει να γίνεται για την επίδειξη (ματαιοδοξία)  32 Βιβλίο IX  Περί της αποφυγής της κατακρίσεως  26 Βιβλίο X  Περί διακρίσεως  194 Βιβλίο XI  Περί της αναγκαιότητας διαρκούς επαγρύπνησης  127 Βιβλίο XII  Περί της αδιάλειπτης προσευχής  28 Βιβλίο XIII  Περί φιλοξενίας και ελεημοσύνης  19 Βιβλίο XIV  Περί υπακοής  32 Βιβλίο XV  Περί ταπεινοφροσύνης  136 Βιβλίο XVI  Περί μακροθυμίας  30 Βιβλίο XVII  Περί φιλανθρωπίας  35 Βιβλίο XVIII  Περί των μεγάλων οραματιστών  53 Βιβλίο XIX  Περί των θαυματουργών  21 Βιβλίο XX  Περί της ενάρετης συμπεριφοράς  24 Βιβλίο XXI  Περί ασκητισμού  66 Συνολικά   1199

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Χριστιανικά κείμενα