Διονύσης Καψάλης

Ο Διονύσης Καψάλης (Αθήνα, 17 Μαΐου 1952) είναι Έλληνας ποιητής, μεταφραστής, δοκιμιογράφος και ραδιοφωνικός παραγωγός.Κουζέλη 2015.

Βιογραφία
Αποφοίτησε από το Κολλέγιο Αθηνών και σπούδασε αγγλική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Τζορτζτάουν, στην Ουάσιγκτον των ΗΠΑ από το 1970 έως το 1974. Κατά την περίοδο 1981–1984, έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Κινγκς Κόλετζ του Λονδίνου, στο Τμήμα Βυζαντινών και Νέων Ελληνικών Σπουδών, αλλά δεν τις ολοκλήρωσε ποτέΤσίφτη 2017.. Στο ίδιο τμήμα, δίδαξε ελληνική γλώσσα και φιλολογία για δύο χρόνια (1982–1984) ως μεταπτυχιακός υπότροφοςΑνώνυμος 2017.. Από το 1984 έως το 1987 δίδαξε ελληνική και αγγλική λογοτεχνία στην Σχολή Μωραΐτη.

Από το 1986 έως το 1997, ήταν υπεύθυνος εκδόσεων στο Βιβλιοπωλείον της Εστίας. Το 1998 προσελήφθη στο Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, στο οποίο ανέλαβε διευθυντής από τον Νοέμβριο του 1999 έως το 2021. Δίδαξε λογοτεχνία στην Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου και στην Δραματική Σχολή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος. Διετέλεσε μέλος του Εφορευτικού Συμβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος από το 2011 έως το 2020.

Στα Γράμματα εμφανίστηκε το 1978 με την ποιητική συλλογή Τα μύρτα του φωτός. Ακολούθησε το 1979 η ποιητική συλλογή Με μια τρελή σοδειάΠρόκεται για το πρώτο βιβλίο των εκδόσεων Άγρα (Ανώνυμος χ.χ.).. Μέχρι το 2020, κυκλοφόρησε άλλες 20 ποιητικές συλλογές. Επίσης, μετέφρασε στα Ελληνικά ποιήματα και θεατρικά έργα του Σαίξπηρ, της Έμιλι Ντίκινσον, του Χάινριχ Χάινε, του Σάμιουελ Μπέκετ κ.ά.Μαλλιαρού 2015. Υπήρξε τακτικός συνεργάτης του περιοδικού Ο Πολίτης (1976–2007) και των εφημερίδων Η Αυγή (1996–1999) και Η Καθημερινή.

 Υποδοχή του έργου του 

Ο Διονύσης Καψάλης έχει γράψει ποίηση σε έμμετρο-ομοιοκατάληκτο και σε ελεύθερο στίχο. Οι τέσσερις πρώτες συλλογές του (Τα μύρτα του φωτός (1978), Με μια τρελή σοδειά (1979), Βιβλίο πρώτο (1982) και Τέσσερα (1983)) περιέχουν ποιήματα σε ελεύθερο στίχο. Στην πέμπτη συλλογή με τίτλο Ακόμη μια φορά (1986), ο στίχος του έγινε «ρυθμικά επιμελημένος», ενώ επίσης άρχισε να πειραματίζεται με το σονέτοΚαΐμακαμίδης 2014..

Η ποίηση του Καψάλη ξεφεύγει από τα ελληνικά όρια, με θέματα κυρίως γύρω από τον έρωτα και τον θάνατοΣπυροπούλου 2007., και με πολλές αναφορές, έμμεσες και άμεσες, σε κλασικούς της παγκόσμιας λογοτεχνίαςΧατζηβασιλείου 1987.. Οι πρώτες ποιητικές συλλογές του αγνοήθηκαν από την κριτική, παρά την «εύφορη και ευφορική» γραφήΚοροπούλης 1992.. Όμως από το 1987 και κατόπιν, η ελληνική κριτική έχει ασχοληθεί επανειλημμένα με το ποιητικό του έργο.


Σαράντα πήχεις όνειρο, καλό ρετάλι· 
πάρε το δίγαμα και κόψε μου χιτώνα,
να πορευτώ περήφανος στον Ελικώνα,
ελάσσων κυνικός με την κρυφή μου ζάλη,

Θα 'χει παντού πυκνώσει γύρω μας αιθάλη,
και συ θα ράβεις απερίσπαστη κουρτίνες 
νέας οικιακής πληρότητας — οι ακτίνες
να μη λυμαίνονται το ωραίο σου κεφάλι.

Πού πήγε η φωτογένεια, θα πουν, του ονείρου;
δεν έφτασε το ύφασμα και κάνει κρύο
τώρα που νύχτωσε στις αμμουδιές του Ομήρου·

πάρε να ντύσεις τα παιδιά για το σχολείο,
όλο ρωτούν κι έχουν πολλά να μάθουν: Κύρου
Ανάβασις όπου γίγνονται παίδες δύο.  
— Διονύσης Καψάλης
Δίγαμα, σονέτο Χ (1988)
Ιδιαίτερη θέση στην ποίηση του Καψάλη έχουν τα σονέτα, τα οποία ξεχώρισαν για την «ειρωνεία» που προκύπτει μέσα από την «αμφισημία των εννοιών»Χατζηβασιλείου 1988., για την αιχμηρότητά τουςΚάσσος 1989., καθώς και για την «μόνιμη αίσθηση απωλείας»Χατζηβασιλείου 1993.. Κατά τον ΓιούρηΓιούρης 2000, σ. 604., με την έμμετρη ποίηση και τα δοκίμιά του περί ποίησης «ο Καψάλης στρέφεται στο λυρικό παρελθόν, τουτέστιν σε ένα πεδίο γραμματειακά παλιό, και επιχειρεί να κατασκευάσει μια ολότελα νέα εικόνα του, δηλαδή να παραγάγει ένα αντικέιμενο νέο».

Η επαναφορά του ποιητή από τον έμμετρο στον ελεύθερο στίχο στην συλλογή Ο κρότος του χρόνου το 2007, επικρίθηκε ως φλύαρη, «χαλαρή και ασυντόνιστη»Χατζηβασιλείου 2007., και για «υπερβολή του αισθήματος»Δημητρούλια 2007.. Ο Καψάλης ξανακέρδισε τις θετικές εντυπώσεις της κριτικής με επάνοδο στον έμμετρο στίχο στα μετέπειτα ποιητικά έργα Εδώ κι εκεί  (2011)Πολυμένης 2011. και Μια υπόθεση ευδαιμονίας (2014)Ζουμπουλάκης 2014.Σπυροπούλου 2014..

Ποιήματα του Καψάλη έχουν μεταφραστεί στα ΓαλλικάVolkovitch 2001., στα ΑγγλικάBien et al. 2004. και στα ΑλβανικάKapsalis 2006.. Επίσης, ποιήματά του έχουν μελοποιηθεί από τα Διάφανα Κρίνα («Μέρες αργίας» στον δίσκο Έγινε η απώλεια συνήθειά μας, 1996), τον Γιώργο Χριστιανάκη (τέσσερα τραγούδια στον δίσκο Ο θυρωρός, 2001), τον Νίκο Ξυδάκη (Μια μουσική προσωπογραφία του Κ.Π. Καβάφη, 2009), τον Δημήτρη Παπαδημητρίου (Οι μπαλάντες της οδού Ατθίδων, 2018), κ.ά.

Ο Διονύσης Καψάλης έχει τιμηθεί για το έργο του με το Βραβείο Ιδρύματος Κώστα & Ελένης Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών (1999), με το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης (2016), και με το Μεγάλο Κρατικό Βραβείο Γραμμάτων (2017). Το 2015 ανακηρύχθηκε επίτιμος διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ο Διονύσης Καψάλης είναι μέλος της κριτικής επιτροπής των Βραβείων Ράνσιμαν για βιβλία που δημοσιεύονται στα Αγγλικά με θέμα ελληνικόAnonymous 2021..

 Εργογραφία 
 Ποίηση 
 Τα μύρτα του φωτός, Πλέθρον, Αθήνα 1978Στην εργογραφία του Διονύση Καψάλη παρουσιάζονται μόνο οι πρώτες εκδόσεις και όχι οι ανατυπώσεις και οι νέες εκδόσεις.
 Με μια τρελή σοδειά, Άγρα, Αθήνα 1979
 Βιβλίο πρώτο, Άγρα, Αθήνα 1982
 Τέσσερα, Άγρα, Αθήνα 1983
 Ακόμη μια φορά, Άγρα, Αθήνα 1986
 Δίγαμα, Άγρα, Αθήνα 1988
 Τριώδιο (με τους Γ. Κοροπούλη και Η. Λάγιο), Άγρα, Αθήνα 1991
 Υπό κλίμακα, Άγρα, Αθήνα 1991
 Αισθηματική αγωγή, Άγρα, Αθήνα 1993
 Ανθοδέσμη (με τους Μ. Γκανά, Γ. Κοροπούλη και Η. Λάγιο), Άγρα, Αθήνα 1993
 Μέρες αργίας, Άγρα, Αθήνα 1995
 Τετραλογία (συγκεντρωτική έκδοση των συλλογών Δίγαμα, Υπό κλίμακα, Αισθηματική αγωγή και Μέρες αργίας), Άγρα, Αθήνα 1997
 Μπαλάντες και περιστάσεις, Άγρα, Αθήνα 1997
 Προσωπογραφία, Άγρα, Αθήνα 1998
 Από λεπτότατη οδύνη, Άγρα, Αθήνα 2003
 Στον τάφο του Καβάφη, Άγρα, Αθήνα 2003
 Ο κρότος του χρόνου, Άγρα, Αθήνα 2007
 Όλα τα δειλινά του κόσμου, Άγρα, Αθήνα 2008
 Εδώ κι εκεί, Άγρα, Αθήνα 2010
 Μια υπόθεση ευδαιμονίας, Άγρα, Αθήνα 2014
 Διαθήκη: 25 Μαρτίου 1616, Άγρα, Αθήνα 2016
 Μαύρη καγκελόπορτα και άλλες ιστορίες, Άγρα, Αθήνα 2017
 Απόκοπος ή Σπιναλόγκα, Άγρα, Αθήνα 2019
 Σημειώσεις για τη μουσική του κόσμου, Άγρα, Αθήνα 2020

 Δοκίμια 
 Τα μέτρα και τα σταθμά, Άγρα, Αθήνα 1998
 Οι οφειλές της ανάγνωσης, Νήσος, Αθήνα 2000
 Η συνάφεια με τα πράγματα: Επιχειρήματα για την ποίηση, Ύψιλον, Αθήνα 2001
 Στον καιρό, Άγρα, Αθήνα 2002
 Δύο πεζά κείμενα για την τέχνη της ανάγνωσης, Άστρα Γκαλερί, Αθήνα 2003
 Το καμαράκι κάτω από τη σκάλα, Άγρα, Αθήνα 2008
 Η ευτυχής φιλολογία, Άγρα, Αθήνα 2015
 Η ταραχή των ανθρωπίνων, Άγρα, Αθήνα 2016
 Αναγκαία τύχη, Άγρα, Αθήνα 2018
 Η θέα από τη Roca Redonda: Δαρβίνος - Μέλβιλ - Κόνραντ, ΜΙΕΤ, Αθήνα 2019
 Τι σήμαινε γι' αυτούς ο Δάντης ή Το βουερό μελίσσι της Θείας Κωμωδίας, Άγρα, Αθήνα 2021

 Μεταφράσεις 
 Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, Ρωμαίος και Ιουλιέττα, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 1996 
 Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, 25 Σονέτα, Άγρα, Αθήνα 1998 
 Ίσσα και Μπασό, Χαϊκού, Άγρα, Αθήνα 2004 
 Έμιλι Ντίκινσον, Το μέγα ύδωρ, Άγρα, Αθήνα 2004 
 Σ.Τ. Κόλεριτζ, Παγωνιά τα μεσάνυχτα, Άγρα, Αθήνα 2002 
 Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, Οθέλλος, Θέατρο του Nέου Kόσμου, Αθήνα 2006 
 Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, Περικλής, Νεφέλη, Αθήνα 2011 
 Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, Όνειρο καλοκαιρινής νύχτας, Άγρα, Αθήνα 2012 (με τον Γ. Κοροπούλη) 
 Μικρή ιστορία του λυρισμού (ανθολογία), Εκδόσεις Sestina, Αθήνα 2014 (με τον Γ. Κοροπούλη)
 Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, Άμλετ, Gutenberg, Αθήνα 2015 
 Βίλχελμ Μίλερ, Το χειμωνιάτικο ταξίδι, Άγρα, Αθήνα 2016 
 Χάινριχ Χάινε, Ο έρωτας του ποιητή, Άγρα, Αθήνα 2017 
 Σάμιουελ Μπέκετ, Ευτυχισμένες μέρες, Edizioni Fratelli Sublimi, Αθήνα 2017
 Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, Η κωμωδία των παρεξηγήσεων, Gutenberg, Αθήνα 2018

 Παραπομπές και σημειώσεις 

 Βιβλιογραφία 

Ελληνική



















Σε άλλες γλώσσες





Κατηγορία:Έλληνες ποιητές
Κατηγορία:Νεοέλληνες ποιητές
Κατηγορία:Έλληνες λογοτέχνες
Κατηγορία:Νεοέλληνες λογοτέχνες
Κατηγορία:Καθηγητές της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου