Ιερά Μητρόπολις Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων

Η Ιερά Μητρόπολις Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων είναι μία από τις οκτώ Μητροπόλεις, οι οποίες μαζί με την Ιερά Αρχιεπισκοπή Κρήτης συναποτελούν την Εκκλησία της Κρήτης, ημιαυτόνομη Ορθόδοξη Εκκλησία υπαγόμενη στο Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. 

Η Μητρόπολη έχει έδρα της στο Σπήλι και περιλαμβάνει τις Επαρχίες Σφακίων, Αγίου Βασιλείου και Αμαρίου του Νομού Ρεθύμνης.

Μητροπολίτης διατελεί από τις 15 Φεβρουαρίου 2026 ο Ιωακείμ (Καρανδινός), του οποίου η ενθρόνιση επίκειται.

 Ιστορικά στοιχεία 
Η Επισκοπή Λάμπης είναι μία από τις αρχαιότερες Επισκοπές στην περιοχή της Ρεθύμνης. Αναφέρεται ήδη στα Πρακτικά της Γ΄ Οικουμενικής Συνόδου (431 μ.Χ.). Έδρα της Επισκοπής ήταν η πόλη Λάππα (σημερινή Αργυρούπολη Ρεθύμνου). Η πόλη αυτή καταστράφηκε κατά πάσα πιθανότητα τον Θ΄ αιώνα κατά τις επιδρομές των Αράβων και την κατάληψη της Κρήτης από αυτούς. Στα τέλη του 10ου αιώνα μετά την απελευθέρωση της Κρήτης ανασυστάθηκε η Επισκοπή Λάμπης. Ωστόσο την έδρα της Επισκοπής πρέπει να αναζητήσουμε τώρα σε άλλη πόλη καθώς η Λάππα έχει καταστραφεί ολοσχερώς. Η πόλη αυτή κατά πάσα πιθανότητα είναι η σημερινή Μεγάλη Επισκοπή (Πισκοπή) του Νομού Ρεθύμνης. Το πιο πιθανό είναι ότι πρόκειται για νέα Επισκοπή με παλιό όνομα. Ουσιαστικά πρόκειται για την Επισκοπή Καλαμώνος, η οποία μαρτυρείται για πρώτη φορά στα τέλη του 11ου αιώνα. Για ένα διάστημα εμφανίζεται με το όνομα μιας παλιάς Επισκοπής, σύντομα όμως εγκαταλείπεται αυτό και συνεχίζει το βίο της με το νέο της όνομα ως Επισκοπή Καλαμώνος πλέον. Κατά την Ενετοκρατία δεν γίνεται μνεία Επισκοπής Λάμπης παρά μόνο της κατά τα ανωτέρω Καλαμώνος, η οποία θα μεταφέρει την έδρα της στη συνέχεια στο Ρέθυμνο και αργότερα θα ονομαστεί «Ρεθύμνης». Η Επισκοπής Λάμπης εμφανίζεται και πάλι κατά την Οθωμανική περίοδο. Τώρα όμως περιλαμβάνει τις Επαρχίες Αγίου Βασιλείου και Αμαρίου στα Νότια της Ρεθύμνης. Το 1831 προσαρτάται στην Επισκοπή Λάμπης και η Επαρχία Σφακίων (η οποία ανήκε μέχρι τότε στην Επισκοπή Αυλοποτάμου). 

Το 1845 η Επισκοπή Λάμπης συνενώνεται με τη Μητρόπολη Κρήτης, επανιδρύεται όμως το 1863 κατ' απαίτηση των κατοίκων των Επαρχιών Αμαρίου και Αγίου Βασιλείου. Κατά την Οθωμανική περίοδο έδρα της Επισκοπής Λάμπης ήταν το χωριό Λαμπηνή της Επαρχίας Αγίου Βασιλείου. Πιθανόν να υπήρξε σύγχυση του ονόματος της αρχαίας Λάμπης (σημερινή Αργυρούπολη Ρεθύμνης) με τη Λαμπηνή του Αγίου Βασιλείου και να θεωρήθηκε ότι η αρχαία Επισκοπή Λάμπης βρισκόταν στην περιοχή του Αγίου Βασιλείου. Έτσι κατά την επανασύστασή της η Επισκοπή απέκτησε διαφορετική έδρα και περιφέρεια από αυτήν της αρχαίας Επισκοπής Λάμπης, η οποία βρέθηκε εντός των ορίων της Επισκοπής Ρεθύμνης. Εν κατακλείδι κατά την Οθωμανική περίοδο αναβιώνει η Επισκοπή Λάμπης με διαφορετική έδρα και διαφορετικά όρια από εκείνα της αρχαίας Επισκοπής Λάμπης. Η αρχαία Επισκοπή Λάμπης είχε έδρα την Αργυρούπολη Ρεθύμνης στο βόρειο τμήμα του Νομού, ενώ η νεότερη Επισκοπή Λάμπης έχει έδρα το χωριό Λαμπηνή στην Επαρχία Αγίου Βασιλείου στα νότια μέρη του Νομού.

Η έδρα της Επισκοπής Λάμπης παρέμεινε στο χωριό Λαμπηνή κατά τον 17ο και τον 18ο αιώνα. Το 1831 η έδρα μεταφέρθηκε στη Μονή του Πρέβελη, το 1886 στην Ιερά Μονή Αγίου Πνεύματος στο χωριό Κισσός της Επαρχίας Αγίου Βασιλείου, το 1920 στη Μονή Ασωμάτων Αμαρίου και τέλος το 1936 στο Σπήλι της Επαρχίας Αγίου Βασιλείου. Με τον Νόμο 5621/1932 ορίστηκε να υπάρχει μία Επισκοπή σε κάθε νομό της Κρήτης. Κατόπιν τούτου, συγχωνεύθηκε με την Επισκοπή Ρεθύμνης και η Επισκοπή Λάμπης. Ωστόσο ο Νόμος αυτός καταργήθηκε τον Οκτώβριο του 1935 και έτσι η Επισκοπή Λάμπης αποσπάστηκε και πάλι από την Επισκοπή Ρεθύμνης και αποτέλεσε ξεχωριστή Επαρχία. Το 1936 ο Επίσκοπος Λάμπης Ευμένιος μετέφερε την έδρα της Επισκοπής από τη Μονή Ασωμάτων Αμαρίου στην κωμόπολη Σπήλι, όπου βρίσκεται μέχρι σήμερα.

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο με την υπ' αριθμόν 812/25-9-1962 πράξη της Ιεράς Συνόδου προήγαγε τιμής ένεκεν σε Μητροπόλεις όλες τις Επισκοπές της Κρήτης. Έτσι και η Επισκοπή Λάμπης και Σφακίων προήχθη σε Μητρόπολη. Στις 8 Μαρτίου 1993, οι Μητροπόλεις της Εκκλησίας της Κρήτης ανυψώθηκαν σε εν ενεργεία Μητροπόλεις του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ο δε Μητροπολίτης Λάμπης και Σφακίων ονομάστηκε «υπέρτιμος και έξαρχος Νοτίου Κρήτης». 

Στις 4 Δεκεμβρίου 2000, με Πράξη της Αγίας και Ιεράς Συνόδου του Οικουμενικού Πατριαρχείου η Μητρόπολη Λάμπης και Σφακίων ονομάστηκε «Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων», διότι εντός των ορίων της βρίσκεται η Επισκοπή Συβρίτου, της οποίας ο Επίσκοπος υπογράφει σε Πρακτικά Αγίων και Οικουμενικών Συνόδων. Έτσι, ο πλήρης τίτλος του εκάστοτε Μητροπολίτη διαμορφώθηκε σε «Μητροπολίτης Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων, Υπέρτιμος και Έξαρχος Νοτίου Κρήτης».

 Επισκοπικός κατάλογος 
 Όνομα  Έτη  ΣημειώσειςΕπίσκοποι Λάμπης Ιερόθεος  1793 – 23 Ιουνίου 1821 †  φονεύτηκε από τους Οθωμανούς Νικόδημος (Σουμπασάκης)  7 Μαρτίου 1831 – 24 Νοεμβρίου 1831 Επίσκοποι Λάμπης και Σφακίων Νικόδημος (Σουμπασάκης)  24 Νοεμβρίου 1831 – 17 Ιουνίου 1845 †  Παΐσιος (Κίρπας)  25 Μαΐου 1863 – 8 Φεβρουαρίου 1883 †  Ευμένιος (Ξηρουδάκης)  28 Δεκεμβρίου 1886 – 12 Μαΐου 1898  κατόπιν Μητροπολίτης Κρήτης Αγαθάγγελος (Παπαδάκης)  Σεπτέμβριος 1900 – 11 Ιουνίου 1928 †  κατά τα έτη 1919-1920 εκτοπίστηκε στη Χίο ως φιλοβασιλικός Ευμένιος (Φανουράκης)  10 Μαΐου 1936 – 1 Ιανουαρίου 1956 †  Ισίδωρος (Ρουσοχατζάκης)  25 Αυγούστου 1956 – 25 Σεπτεμβρίου 1962 Μητροπολίτες Λάμπης και Σφακίων Ισίδωρος (Ρουσοχατζάκης)  25 Σεπτεμβρίου 1962 – 17 Οκτωβρίου 1968 †  Θεόδωρος (Τζεδάκης)  17 Φεβρουαρίου 1975 – 6 Οκτωβρίου 1987  κατόπιν Ρεθύμνης και ΑυλοποτάμουΕιρηναίος (Μεσαρχάκης)22 Φεβρουαρίου 1990 – 4 Δεκεμβρίου 2000κατόπιν Λάμπης, Συβρίτου και ΣφακίωνΜητροπολίτες Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων Ειρηναίος (Μεσαρχάκης)  4 Δεκεμβρίου 2000 – 3 Δεκεμβρίου 2025  εξελέγη Μοσχονησίων αλλά δεν αποδέχτηκε και παραιτήθηκε Ιωακείμ (Καρανδινός) 15 Φεβρουαρίου 2026 – σήμερα 

 Ενορίες και Ιεροί Ναοί 
Στην περιφέρεια της Ιεράς Μητροπόλεως υφίστανται 78 Ενοριακοί ναοί, 166 Παρεκκλήσια, 417 Εξωκλήσια, και 91 Ναοί κοιμητηρίων. 
+Ενορίες Ιεράς Μητροπόλεως Λάμπης, Συβρίτου και ΣφακίωνΑρχιερατική περιφέρειαΕνορίαΚοινότηταΔήμοςΕπαρχίαΑ' Αρχιερατική Περιφέρεια 
(Αγίου Βασιλείου)Σπήλιον - Ενορία Αποστόλου ΠάυλουΣπηλίουΑγίου ΒασιλείουΑγίου ΒασιλείουΑγία Γαλήνη - Ενορία Αγίων Τεσσάρων ΜαρτύρωνΑγίας ΓαλήνηςΑγία Πελαγία - Ενορία Οσίας ΠελαγίαςΜυξορρούμαΆγιος Βασίλειος - Ενορία Αγίου ΒασιλείουΑγίου ΒασιλείουΆγιος Ιώαννης - Ενορία Αγίου ΠαντελεήμονοςΑγιου Ιωάννου Αγίου ΒασιλείουΑγκουσελιανά - Ενορία Τιμίου ΠροδρόμουΑγκουσελιανώνΑκούμια - Ενορία Κοιμήσεως ΘεοτόκουΑκουμίωνΑκτούντα - Ενορία Ευαγγελισμού ΘεοτόκουΑρδάκτουΆρδακτος - Ενορία Αγίας ΜαρίνηςΑσώματος - Ενορία Αγίας ΆννηςΑσωμάτουΑτσιπάδες - Ενορία Αγίας ΠαρασκευήςΚοξαρέςΒάτος - Ενορία Αγίου ΝικολάουΑρδάκτουΒρύσες - Ενορία Κοιμήσεως ΘεοτόκουΑκουμίωνΓιαννιού - Ενορία Εισοδίων ΘεοτόκουΛευκογείωνΔαριβιανά - Ενορία Αγίου ΠαντελέημονοςΣπηλίουΔρίμισκος - Ενορία Αγίας ΤριάδοςΔριμίσκουΚαλή Συκέα - Ενορία Αγίου Ιωάννου ΘεολόγουΑσωμάτουΚαρίναι - Ενορία Τιμίου ΣταυρούΚαρινώνΚεντροχώριον - Ενορία Κοιμήσεως ΘεοτόκουΚεντροχωρίουΚεραμές - Ενορία Αγίου ΠαντελεήμονοςΚεραμέΚισσός - Ενπρία Μεταμορφώσεως ΣωτήροςΚισσούΚοξαρέ - Ενορία Κοιμήσεως ΘεοτόκουΚοξαρέςΚρύα Βρύση - Ενορία Αγίου ΝικολάουΚρύας ΒρύσηςΛαμπινή - Ενορία Κοιμήσεως ΘεοτόκουΛαμπινήςΛευκόγεια - Ενορία Αγίου ΓεωργίουΛευκογείωνΜαριού - Ενορία Αγίας ΤριάδοςΜαριούΜέλαμπες - Ενορία Κοιμήσεως ΘεοτόκουΜελάμπωνΜυξόρρουμα - Ενορία Προφήτου ΗλιούΜυξόρρουμαΜουρνέ - Ενορία Αγίου ΦανουρίουΜουρνέςΜύρθιος - Ενορία Αγίου ΧαραλάμπουςΜύρθιουΟρνέ - Ενορία Κοιμήσεως ΘεοτόκουΟρνέςΠαλαιόλουτρα - Ενορία Αγίας ΚυριακήςΑγκουσελιανώνΠλατανές - Ενορία Αγίου ΝεκταρίουΚεντροχωρίουΡοδάκινον - Ενορία Κοιμήσεως ΘεοτόκουΡοδακίνουΣακτούρια - Ενορία Τιμίου ΣταυρούΣακτουρίωνΣελλία - Ενορία Κοιμήσεως ΘεοτόκουΣελλίωνΦρατίον - Ενορία Αγίου ΓεωργίουΜυξόρρουμαΒ' Αρχιερατική Περιφέρεια 
(Αμαρίου)Φουρφουράς - Ενορία Αγίου ΓεωργίουΦουρφουράΑμαρίουΑμαρίουΑγία Παρασκευή - Ενορία Αγίου ΣτυλιανούΑγίας ΠαρασκευήςΆγιος Ιωάννης - Ενορία Αγίων Τεσσάρων ΜαρτύρωνΑγίου Ιωάννου ΑμαρίουΑμάριον (Νεύς Αμάριον) - Ενορία Εισοδίων ΘεοτόκουΑμαρίουΆνω Μέρος - Ενορία Γενεσίου ΘεοτόκουΆνω ΜέρουςΑποδούλου - Ενορία Αγίου Ιωάννου ΠροδρόμουΑποδούλουΑπόστολοι - Ενορία Αγίων Πέτρου και ΠαύλουΑποστόλωνΒιζάριον - Ενορία Εισοδίων ΘεοτόκουΒιζαρίουΒισταγή - Ενορία Κοιμήσεως ΘεοτόκουΒισταγήςΒρύσαι - Ενορία Αγίου ΓεωργίουΒρυών ΑμαρίουΒωλεώνες - Ενορία Ευαγγελισμού ΘεοτόκουΒωλεώνωνΓέννα - Ενορία Αγίου ΝικολάουΑποστόλωνΓερακάριον - Ενορία Ευαγγελισμού ΘεοτόκουΓερακαρίουΔρυγιαί - Ενορία Ευαγγελισμού ΘεοτόκουΆνω ΜέρουςΕλένες - Ενορία Αγίου ΝικολάουΕλενώνΘρόνος - Ενορία Κοιμήσεως ΘεοτόκουΘρόνουΚαλόγερος - Ενορία Αγίων Αθανασίου και ΚυρίλλουΚαλογέρουΚουρούται - Ενορία Αναλήψεως ΣωτήροςΚουρουτώνΛαμπιώται - Ενορία Αγίων Κηρύκου και ΙουλίττηςΛαμπιωτώνΛοχριά - Ενορία Αγίων Κωνσταντίνου και ΕλένηςΛοχριάςΜέρωνας - Ενορία Αγίου ΠαντελεήμονοςΜέρωναΜεσονήσια - Ενορία Αγίου ΑντωνίουΕλενώνΜοναστηράκιον - Ενορία Μεταμορφώσεως ΣωτήροςΜοναστηρακίουΝίθαυρις - Ενορία Αγίου ΝεκταρίουΝιθαύρεωςΠαντάνασσα - Ενορία Κοιμήσεως ΘεοτόκουΠαντανάσσηςΠατσός - Ενορία Αγίου ΓεωργίουΠατσούΠετροχώριον - Ενορία Αγίου ΠνεύματοςΠετροχωρίουΠλατάνια - Ενορία Κοιμήσεως ΘεοτόκουΠλατανίωνΠλάτανος - Ενορία Ευαγγελισμού ΘεοτόκουΠλατάνουΧωρδάκιον - Ενορία Αγίας ΆννηςΆνω ΜέρουςΓ' Αρχιεραρική Περιφέρεια 
(Σφακίων)Αγία Ρουμέλη - Ενορία Αγίας ΤριάδοςΑγίας ΡουμέληςΣφακίωνΣφακίωνΆγιος Ιωάννης - Ενορία Αγίου ΓεωργίουΑγίου Ιωάννου ΣφακίωνΑνώπολις - Ενορία Αγίου ΓεωργίουΑνωπόλεως Αράδαινα - Ενορία Μιχαήλ ΑρχαγγέλουΑγίου Ιωάννου ΣφακίωνΑσκύφου - Ενορία Αγίου ΠαντελεήμονοςΑσκύφουΆσφενδος - Ενορία Κοιμήσεως ΘεοτόκουΑσφένδουΊμπρος - Ενορία Κοιμήσεως ΘεοτόκουΊμπρουΚαλλικράτης - Ενορία Κοιμήσεως ΘεοτόκουΠατσιανούΛουτρόν - Ενορία Κοιμήσεως ΘεοτόκουΑνωπόλεως Σκαλωτή - Ενορία Μεταμορφόσεως ΣωτήροςΣκαλωτήςΧώρα Σφακίων - Ενορία Αγίου ΠαντελεήμονοςΧώρας Σφακίων

 Ιερές Μονές 

 Ανδρικές 

 Ιερά Κοινοβιακή Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Πρέβελη
 Ιερά Κοινοβιακή Μονή Αγίου Αντωνίου Κατεβατής
 Ιερά Μονή Αγίου Πνεύματος Κισσού
 Ιερά Κοινοβιακή Μονή Αγίου Ραφαήλ
 Ιερά Κοινοβιακή Μονή Παναγίας Θυμιανής

 Γυναικείες 
 Ιερά Κοινοβιακή Μονή Ασωμάτων Αμαρίου

Παραπομπές

Πηγές



Λάμπης
Κατηγορία:Περιφερειακή ενότητα Ρεθύμνης