Κοσμέ Τούρα

Ο Κοσμέ Τούρα (ιταλ.:Cosmê Tura, περ. 1430 – 1495), επίσης γνωστός ως Il Cosmè ή Cosimo Tura) ήταν Ιταλός ζωγράφος της πρώιμης Αναγέννησης (ή Quattrocento ) και θεωρήθηκε ένας από τους ιδρυτές της Σχολής της Φερράρα.

 Βιογραφία 

 Πρώτα χρόνια
Η προέλευση του ζωγράφου είναι ταπεινή: γεννήθηκε στη Φερράρα, γιος ενός τσαγκάρη που ονομαζόταν Ντομένικο. Δεν υπάρχει καμία πληροφορία σχετικά με τη μαθητεία του, την οποία ο Βαζάρι συνδέει με τον μυστηριώδη καλλιτέχνη Γκαλάσσο Φερραρεζε (Galasso Ferrarese), μια σχεδόν μυθική μορφή, που συνδεότανι με φιλία με τον Πιέρο ντέλλα Φραντσέσκα. Cosmè Tura at the Encyclopaedia Britannica

Τα πρώτα έγγραφα που τον αφορούν χρονολογούνται στη διετή περίοδο 1451-1452, όταν διακόσμησε ορισμένα αντικείμενα για την Αυλή των Έστε, όπως μερικές σημαίες με εθνόσημο των Έστε και το κράνος που δόθηκε ως έπαθλο στον νικητή ενός ιππικού αγώνα. Αυτά τα έργα αποτελούσαν την καθημερινότητα στα καλλιτεχνικά εργαστήρια και αντιπροσώπευαν για τους καλλιτέχνες μια από τις σημαντικότερες πηγές διαβίωσης. Ίσως ήταν σε θέση να εργαστεί μεταξύ των εκονογράφων της Αυλής.

Από τα μέσα του 1452 έως τον Απρίλιο του 1456 δεν υπάρχουν άλλα έγγραφα στη Φερράρα σχετικά με την παρουσία ττου Τούρα, οπότε έχει υποτεθεί ότι μπορεί να πραγματοποίησε ταξίδι, ίσως διαμένοντας στη Βενετία και, ιδιαίτερα, στην Πάδοβα, όπως φαίνεται να υποδεικνύουν πολλές ενδείξεις ύφους στα έργα του. Ίσως ο ίδιος ο Έστε ήταν ο χορηγός του ταξιδιού μαθητείας του, πιθανώς ενδιαφερόταν για τις πρώιμες καλλιτεχνικές του δεξιότητες. Το εργαστήριο του Φραντσέσκο Σκουαρτσόνε (Francesco Squarcione) ήταν ενεργό εκεί, το πιο σημαντικό στη σφυρηλάτηση ταλέντων στη βόρεια Ιταλία από το οποίο βγήκαν πολλοί δάσκαλοι που διέδωσαν το αναγεννησιακό ύφος, όπως ο Κάρλο Κριβέλλι, ο Μίχαελ Πάχερ και, ιδιαίτερα, ο Αντρέα Μαντένια.

Από την εμπειρία στην Πάδοβα, ο Τούραθα είχε τραβήξει την αίσθηση της καθαρότητας στη σχεδίαση και την αφθονία της διακόσμησης, με αναφορές σε παλαιότερες εποχές, την οποία στη συνέχεια έφθασε σε ακραία επίπεδα. Επιπλέον, ο Σκουαρτσόνε "φιλτράρισε" τις καινοτομίες της Τοσκάνης που ήρθαν στην Πάδοβα από τον Ντονατέλλο, όπως τη χρήση γραμμικής προοπτικής, τις ισχυρές και τετράγωνες γραμμές των μορφών και την ικανότητα να δίνει ανθρώπινη εκφραστικότητα στις μορφές.

Ένας άλλος θεμελιώδης δάσκαλος για αυτόν ήταν ο Πιέρο ντέλλα Φραντσέσκα, τον οποίο ίσως συνάντησε προσωπικά στη Φερράρα το 1458-1459, από τον οποίο δανείστηκε την αίσθηση για τη γεωμετρική χωρική κατασκευή, το μνημειακό πνεύμα και τη χρήση καθαρού φωτός, το οποίο χρησιμοποίησε πάνω απ ' όλα στο παρασκήνιο. Η τρίτη θεμελιώδης συνεισφορά ήταν το έργο των Φλαμανδών, ορατό και στη Φερράρα, στις συλλογές του μαρκήσιου, από τους οποίους απέκτησε την αίσθηση για ελάχιστη παρατήρηση λεπτομερειών και για την απόδοση, μέσω της χρήσης ελαιογραφίας, των διαφορετικών υφών των υλικών, από τη λάμψη των πολύτιμων λίθων έως τις απαλές ανακλάσεις των βελούδου. Piero Bianconi, Tutta la pittura di Cosmè Tura, Milan, Rizzoli, 1963 (Italian)

 Υπό τον Μπόρσο των Έστε 
δεξιά|μικρογραφία|476x476εσ| Madonna Roverella (1470-1474), Εθνική Πινακοθήκη, Λονδίνο
Το 1456 ο Τούρα επιστρέφει στη Φερράρα, όπου γίνεται ζωγράφος με την πλήρη έννοια, εμφανίζεται μεταξύ ττων μισθοδοτουμένων από την Αυλή, ακόμη και με κατοικία στο κάστρο, το οποίο μαρτυρά τη θέση του ως αυλικού ζωγράφου, αντικαθιστώντας τον Άντζελο Μακκανίνο (Angelo Maccagnino) που είχε πεθάνει στις 5 Αυγούστου εκείνο το έτος. Στη Φερράρα εργάστηκε για τον Μπόρσο των Έστε  και τον Έρκολε Α΄ των Έστε, χωρίς να αποχωρήσει ποτέ. Προικισμένος με μεγάλη προσωπικότητα και πολυμορφικές δεξιότητες, ήταν παρών σε όλες τις καλλιτεχνικές εκδηλώσεις της Αυλής των Έστε και οι διάφοροι δούκες που διαδέχθηκαν ο ένας τον άλλον, στα πενήντα χρόνια της καλλιτεχνικής του ζωής, τον χρησιμοποίησαν στα πιο διαφορετικά έργα, όπως γινόταν με τους αυλικούς καλλιτέχνες της εποχής, που δεν γνώριζαν μια άκαμπτη εξειδίκευση: ήταν,  εξειδικευμένος ζωγράφος, σκηνογράφος σε συγκεντρώσεις και αγώνες, διακοσμητής επίπλων, ρούχων, κουβερτών, κεραμικών και σχεδιαστής καρτούν (χαρτόνια με σχέδια) για ταπισερί.

Μεταξύ των πρώτων έργων του, τεκμηριώνεται ένα τοξωτό παράθυρο για τη θύρα του καθεδρικού ναού. Έργα όπως η Παναγία και το Βρέφος με Αγίους από το Μουσείο Fesch στο Αιάκειο και η Παναγία Βρεφοκρατούσα από την Εθνική Πινακοθήκη Ουάσιγκτον, συνήθως αποδίδονται σε αυτήν την περίοδο.

Το 1458 τεκμηριώνεται στις εργασίες στο εργαστήριο Belfiore, όπου ο καλλιτέχνης συνεχίζει το έργο του Μακκανίνο, πιθανότατα επίσης ζωγραφίζει μερικά από τα έργα που ξεκίνησε ( Τερψιχόρη στο Μουσείο Poldi Pezzoli στο Μιλάνο και Καλλιόπη σην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου).

Το 1460, του δόθηκε επιδότηση από την Αυλή των Έστε. Οι μαθητές του περιλαμβάνουν τον Φραντσέσκο ντελ Κόσσα (Francesco del Cossa) και τον Φραντσέσκο Μπιάνκι.

Τα επόμενα χρόνια εργάστηκε σε τοιχογραφίες, όπως στο παρεκκλήσι του Francesco Sacrati στο San Domenico (1467) και στις ιστορίες της Παναγίας στην απόλαυση του Belriguardo (1469-1472) για τον Μπόρσο των Έστε, κύκλοι που χάθηκαν αλλά είναι γνωστοί από τις πηγές.

Αν και αυτά ήταν χρόνια πυρετώδους δραστηριότητας, μόνον οι μεγαλοπρεπείς πόρτες του εκκλησιαστικού οργάνου του καθεδρικού ναού της Φερράρα διασώζονται από εκείνη την περίοδο, τις οποίες πληρώθηκε στις 2 Ιουνίου 1469, όπου ζωγράφισε τον Ευαγγελισμό από τη μία πλευρά και τον Άγιο Γεώργιο και την πριγκίπισσα από την άλλη. Συνεργάστηκε στη ζωγραφική μιας σειράς «μούσες» για ένα "Studiolo" του Ανακτόρου Belfiore του Λεονέλλο των Έστε στη Φερράρα, συμπεριλαμβανομένης της αλληγορικής μορφής της Καλλιόπης στην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου . Ενώ οι μεμονωμένες αποδόσεις συζητούνται συχνά, μεταξύ των καλλιτεχνών που πιστεύεται ότι ολοκλήρωσαν τη σειρά ήταν ο Άντζελο ντι Πιέτρο ντα Σιένα, που ονομάζεται επίσης Άντζελο Παρράζιο (Angelo Parrasio) και ο Μικέλε Παννόνιο (Michele Pannonio) .

Ένα από τα σπίτια του κατά τη διάρκεια της παραμονής του ζωγράφου στη Φερράρα ήταν σίγουρα στη "via delle Vecchie", η οποία για πολύ καιρό έφερε το όνομα "οδός Τούρα" γι' αυτόν τον λόγο.

 Υπό από τον Έρκολε Α΄ 
Με την άνοδο στην εξουσία του Έρκολε Α' των Έστε (1471), ο Τούρα διορίστηκε αυλικός πορτρετίστας, ρόλος στον οποίο αφοσιώθηκε μέχρι το 1486 όταν αντικαταστάθηκε από τον νεότερο Έρκολε ντε' Ρομπέρτι.

Το Πολύπτυχο Roverella, από το 1470-1474, σήμερα είναι διεσπαρμένο σε διάφορα μουσεία. Ζωγραφισμένο για τον εορτασμό του επίσκοπου της Φερράρα Lorenzo Roverella, το κεντρικό τμήμα βρίσκεται στην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου με την Παναγία Βρεφοκρατούσα να κάθεται σε περίτεχνο θρόνο και να περιβάλλεται από άδοντες Αγγέλους.

Εργάστηκε επίσης στη διακόσμηση των δωματίων, των μελετητηρίων και της βιβλιοθήκης του Τζοβάννι Πίκο ντελλά Μιράντολα. Στη Φερράρα, εκπροσωπείται καλά από τοιχογραφίες στο παλάτι Schifanoia (1469-71).  Αυτό το παλάτι αναψυχής, με πρόσοψη και αρχιτεκτονική μικρού μεγέθους, ανήκε στην οικογένεια των Έστε και βρίσκεται λίγο έξω από τα μεσαιωνικά τείχη της πόλης. Ο Τούρα, μαζί με τους Φραντσέσκο ντελ Κόσσα και Έρκολε ντε' Ρομπέρτι βοήθησαν στη δημιουργία μιας περίπλοκης συλλογικής αλληγορικής σειράς για τους μήνες του έτους και τα σύμβολα του ζωδιακού κύκλου. Η σειρά περιέχει σύγχρονα πορτρέτα μουσικών, εργατών και καρναβαλικών αρμάτων σε ειδυλλιακές παρελάσεις. Όπως και στον κόσμο του Πιέρο ντέλλα Φραντσέσκα, οι μη κινητικές μορφές αναμιγνύονται στην κλασική γαλήνη. Αυτό θεωρείται το μεγαλύτερο συλλογικό έργο της σχολής της Φερράρα, καθώς και ένας από τους πιο μοναδικούς εικονογραφικούς κύκλους της Ευρωπαϊκής Αναγέννησης.

Παρά την αφοσίωσή του στην οικογένεια Έστε, στην οποία έδωσε το έργο ολόκληρης της ζωής του και έχοντας ηγετικό ρόλο σε μια ομάδα καλλιτεχνών της Εμίλια, ο Κοσμέ Τούρα πέθανε κουρασμένος και φτωχός, όπως μαρτυρείται από ένα από τα γράμματα του 1490 προς τον Δούκα Έρκολε, από τον οποίο ζήτησε την πληρωμή ενός από τα έργα του, ίσως του θαυμάσιου Αγίου Αντωνίου της Πάδοβα, που επί του παρόντος βρίσκεται στην Galleria Estense στη Μόντενα, λέγοντας κυριολεκτικά "Δεν ξέρω πώς να ζήσω και να επιζήσω με αυτόν τον τρόπο επειδή δεν βρίσκω ένα επάγγελμα ή ικανότητα που να μπορεί να θρέψει την οικογένειά μου ".

Τα γεγονότα της ιστορίας της Φερράρα, με την καταστροφική παραβολή των δουκών στα τέλη του 16ου αιώνα, οδήγησαν στην καταστροφή των περισσότερων έργων του.
μικρογραφία| Άγιος Γεώργιος και ο Δράκος, Θήκη οργάνου καθεδρικού ναού της Φεράρα, 1469

 Ύφος 
Η ζωγραφική του Τούρα είναι προικισμένη με μεγάλη πρωτοτυπία στο ιταλικό πανόραμα της εποχής, με πλούσιες διακοσμημένες συνθέσεις και σχεδόν γλυπτική πλαστικότητα των μορφών, σε έναν φαινομενικό ρεαλισμό που ανήκει περισσότερο στη φαντασία παρά στην πραγματικότητα. Τα χρώματα είναι φωτεινά και εξωπραγματικά, που συχνά κάνουν τα θέματα να μοιάζουν με μέταλλο ή πέτρα, βυθισμένα σε μια τεταμένη και σουρεαλιστική ατμόσφαιρα, με μια ονειρική γεύση. Οι εμπειρίες που προέρχονται από την ευγενική τέχνη του διεθνούς γοτθικού, με τις εορταστικές τους προθέσεις, συγχωνεύονται και μεταμορφώνονται μέσω της επιρροής του ζωγράφου Πιέρο ντέλλα Φραντσέσκα και των Φλαμανδών. Η σχολαστική αναζήτηση για λεπτομέρειες και αδύνατα τοπία βρίσκεται αργότερα σε ζωγράφους της Σχολης του Δούναβη.

 Επιλεγμένα έργα 
μικρογραφία| Madonna of the Zodiac, Πινακοθήκη της Ακαδημίας

 Άγιος Γεώργιος - Μουσείο Τέχνης του Σαν Ντιέγκο 
 Pieta (περ. 1460) - Museo Correr, Βενετία 
 Κριση του Αγίου Μαουρέλιους και μαρτύριο του Αγίου Μαουρέλιους (1470) - Εθνική Πινακοθήκη Φερράρα 
 Η Περιτομή του Χριστού (1470s) - Μουσείο Isabella Stewart Gardner, Βοστώνη 
 Παναγία Βρεφοκρατούσα (1455) - Εθνική Πινακοθήκη Ουάσινγκτον 
 Πορτρέτο της Eleonora d'Aragona, Δούκισσας της Φεράρα - Βιβλιοθήκη Pierpont Morgan, Νέα Υόρκη 
 Άνοιξη ή η Μούσα Καλλιόπη (1460) - Εθνική Πινακοθήκη Λονδίνου. 
 Η Πριγκίπισσα (1470) - Μουσείο ντελ Ντουόμο, Φερράρα. 
 Άγιος Ιωάννης ο Ευαγγελιστής στην Πάτμο (περ. 1470-1475) - Μουσείο Thyssen-Bornemisza, Μαδρίτη. 
 Άγιος Γεώργιος και ο Δράκος (1469) - Μουσείο Καθεδρικού Ναού, Φερράρα
 Παναγία Ένθρονος (1474) - Εθνική Πινακοθήκη, Λονδίνο 
 Άγιος Σεβαστιανός - Πινακοθήκη των Παλαιών Δασκάλων, Δρέσδη, Γερμανία 
 Άγιος Δομίνικος - Ουφίτσι, Φλωρεντία 
 Pietà, (Μουσείο του Λούβρου) 
 Πλευρικά πάνελ από ένα φορητό τρίπτυχο που δείχνει τους Αγίους Πέτρο και Ιωάννη τον Βαπτιστή (περ. 1473) - Μουσείο Τέχνης της Φιλαδέλφειας 
 Ο Άγιος Αντώνιος της Πάδοβα ενώ διαβάζει- Λούβρο, Παρίσι 
 Άγιος Νικόλαος - Μουσείο Καλών Τεχνών της Ναντ
 Άγιος Αντώνιος της Πάδοβας (περίπου 1414-490) - Πινακοθήκη Εστένζε, Μόντενα
 Γράμμα Α, μινιατούρα από το βιβλίο χορωδιών (Μητροπολιτικό Μουσείο Νέας Υόρκης)

Δείτε επίσης
 Κατάλογος Ιταλών ζωγράφων

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 
 Haldane Macfall, History of Painting: The Renaissance in Venice Part Two, page 34, 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 trionfi.com

 Cosme Tura στο Panopticon Virtual Art Gallery
 talian Paintings: North Italian School, a collection catalog containing information about Tura and his works (see pages: 61-67).
 Cosme Tura στην Εθνική Πινακοθήκη

Κατηγορία:Ιταλοί ζωγράφοι του 15ου αιώνα
Κατηγορία:Ζωγράφοι της Αναγέννησης