Χελιδόνι Αρχαίας Ολυμπίας Ηλείας

Το Χελιδόνι είναι ημιορεινό χωριό της Ηλείας στην Περιφερειακή Ενότητα Ηλείας σε υψόμετρο 360 μέτρα.

 Γεωγραφικά - ιστορικά στοιχεία 
Το Χελιδόνι βρίσκεται στο κέντρο του  νομού Ηλείας, σε απόσταση βόρεια 14 χιλιόμετρα Β. της Αρχαίας Ολυμπίας και 25 χιλιόμετρα Α.-ΒΑ. από τον Πύργο. Είναι κτισμένο στις βόρειες πλαγιές του όρους Καλαμάκι και νότια του ποταμού Ενιπέα ή Λεστενίτσας που καταλήγει στον Αλφειό ποταμό. 

Στην ευρύτερη περιοχή υπάρχουν ίχνη κατοίκησής της από τους υστερομηκυναϊκούς χρόνους. Νοτιοδυτικά του χωριού, στο λοφίσκο "Διαμαντάκου" και σε απόσταση περίπου 1 χιλιομέτρου έχει βρεθεί συστάδα θαλαμωτών τάφων, λαξευμένων σε μαλακό αμμόβραχο. Το 1364 αναγράφεται  για πρώτη φορά  ως κάστρο με το όνομα " Lo castello de Chillidonij " (Hopf C. ,Croniqes Greco- Romanes, ...., Berlin 1873), ενώ αναφέρεται και σε κατάλογο Πελοποννησιακών κάστρων του έτους  1450, 1463, 1467 και 1470 (Hopf C. , ό.π.). Ο ιστορικός Γεώργιος Σφραντζής αναφέρει "... ότι οι Βενετοί τω 1470 ηττηθέντες εν Ευβοία υπό των Τούρκων παρέδωσαν εις αυτούς πλην άλλων τόπων και την Ώλεναν, το Βουμερόν και το Χελιδόνι." 

Κατά την Τουρκοκρατία καταγράφεται   σε όλα τα οθωμανικά κατάστιχα, ως ένα από τα μεγαλύτερα χωριά της Ηλείας (Μπασέτας Κ., Χωριά της Ηλείας στα ύστερα βυζαντινά και μεταβυζαντινά-οθωμανικά χρόνια, Αθήνα 2023),  το οποίο και ξανασυναντούμε  και κατά την Επανάσταση του 1821 αλλά και να  μνημονεύεται  στα 1836 και ως χωριό και πρώτη πρωτεύουσα του άλλοτε  δήμου Ωλένης .  

 Αξιοθέατα 

 Η εκκλησία του Αγίου Βασιλείου που βρίσκεται βόρεια του νεοδόμητου ενοριακού ναού, χρονολογείται στις αρχές της μεταβυζαντινής περιόδου και έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο. "Πρόκειται για μονόχωρη ξυλόστεγη βασιλική που απολήγει ανατολικά σε ημικυκλική αψίδα η οποία κοσμείται με διπλή σειρά αβαθών αψιδωμάτων. Στη βορειοδυτική γωνία του ναού υψώνεται μεταγενέστερο κωδωνοστάσιο."
 Η παλιά βρύση Δόξερη που έχει χαρακτηριστεί ιστορικό διατηρητέο μνημείο "διότι παρουσιάζει μορφολογικό και κατασκευαστικό ενδιαφέρον και έχει συνδεθεί με ιστορικά γεγονότα για την τοπική κοινωνία".
 Η Ιερά Μονή της Παναγίας της Σεντουκιώτισσας στα βόρεια του χωριού.

 Διοικητικά στοιχεία 
Ως οικισμός αναφέρεται μετά την απελευθέρωση το 1835 να ορίζεται έδρα του τότε δήμου Ωλένης. Το 1912 με το ΦΕΚ 256Α - 28/08/1912 ορίστηκε έδρα της ομώνυμης νεοϊδρυθείσας κοινότητας. Σύμφωνα με το Σχέδιο Καλλικράτης αποτελεί την τοπική κοινότητα Χελιδονίου που υπάγεται στη δημοτική ενότητα Αρχαίας Ολυμπίας του Δήμου Αρχαίας Ολυμπίας και σύμφωνα με την απογραφή 2011 έχει πληθυσμό 550 κατοίκουςΜπασέτας κων. , Το Χελιδόνι  της Ηλείας . 650 χρόνια ιστορικής μαρτυρίας , Αθήνα 2013  

Μπασέτας κων. , Χωριά της Ηλείας στα ύστερα βυζαντινά και μεταβυζαντινά - οθωμανικά χρόνια , Αθήνα 2023.

Σημείωση
Στην Ηλεία και το δήμο Ανδρίτσαινας - Κρεστένων υπάρχει ο συνώνυμος οικισμός Χελιδόνι Ανδρίτσαινας.

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
Το ιστολόγιο του χωριού

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Ηλείας
Κατηγορία:Δήμος Αρχαίας Ολυμπίας