Ιερά Μητρόπολις Κυζίκου

Η Ιερά Μητρόπολις Κυζίκου ήταν μια επαρχία (Μητρόπολη) του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Η επισκοπή υπήρχε από το 325 έως το 1922 με έδρα της την Κύζικο και αργότερα την Αρτάκη. Συνορεύει με τη θάλασσα του Μαρμαρά στα βόρεια, τη Μητρόπολη Νικαίας στα ανατολικά, τις Μητροπόλεις Φιλαδελφείας και Εφέσου στα νότια, και τις Μητροπόλεις Δαρδανελλίων, Λαμψάκου και Περγάμου στα δυτικά. Ο τίτλος του Μητροπολίτη Κυζίκου, υπερτίμου και εξάρχου παντός Ελλησπόντου παραμένει κενός από το 1932. 

 Ιστορία 
Η πόλη της Κυζίκου ιδρύθηκε στην ομώνυμη χερσόνησο στη θάλασσα του Μαρμαρά πριν από τον 10ο αιώνα π.Χ. ως αποικία Πελασγών από την Θεσσαλία. Η επισκοπή Κυζίκου ιδρύθηκε το 325, αρχικά υπό την τιμητική υπεροχή της Εφέσου. Από το δεύτερο μισό του 4ου αιώνα υπήχθη απευθείας στην Αρχιεπισκοπή Κωνσταντινουπόλεως ως μητρόπολη, έχοντας σημαντικό αριθμό επισκοπών. Στη Σύνοδο της Χαλκηδόνας (451) κατατάχθηκε στην πέμπτη τη τάξει θέση των μητροπόλεων του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως και από τον 9ο ή 10ο αιώνα προβιβάστηκε στην τέταρτη. Αποτελούσε την εκκλησιαστική αρχή του Ελλησπόντου της Προποντίδας και του δυτικότερου τμήματος της Βιθυνίας κατά τη χιλιετία της βυζαντινής κυριαρχίας στην περιοχή. Σημαντικές πόλεις της ήταν η Πάνορμος, η Αρτεμέα, η Αυλοκρήνη και οι Αδριανούθυρες (μεταγενέστερα Μπαλίκεσιρ).

Τον 7ο αιώνα η Μητρόπολη είχε 12 επισκοπές, οι οποίες αυξήθηκαν σε 14 έως τον 12ο αιώνα. Από την εν Τρούλλω Σύνοδο (690/1) μέχρι και την εκλογή του Μητροπολίτη Γερμανού (705), η Μητρόπολη Κυζίκου μαζί με τις επισκοπές της υπήχθη στον Αρχιεπίσκοπο Κύπρου (και έκτοτε και «νέας Ιουνστινιανής») ο οποίος είχε με αυτοκρατορική εντολή μετακινηθεί εκεί.

Μετά την οθωμανική κατάκτηση, η Μητρόπολη αντιμετώπισε οικονομικές δυσχέρειες και ο αριθμός των επισκοπών της μηδενίστηκε σταδιακά ως τον 15ο αιώνα. Ταυτόχρονα, η Κύζικος εγκαταλείφθηκε, η έδρα της Μητρόπολης μεταφέρθηκε 8 χλμ βορειοδυτικά, στην Αρτάκη και της παραχωρήθηκαν περιοχές γειτονικών μητροπόλων. Το 1854, πυρκαγιά κατέστρεψε τον μητροπολιτικό ναό, και στη θέση του ανοικοδομήθηκε μεγαλύτερος, σε σχήμα τρουλαίας βασιλικής, με τοπικό χρωματιστό μάρμαρο.

Στις αρχές του 20ού αιώνα οι χριστιανοί ήταν συνολικά πάνω από 70.000, με 75 ορθόδοξες εκκλησίες σε λειτουργία και 109 ιερείς. Το 1913 αποσπάστηκαν από την Μητρόπολη Κυζίκου περιοχές των Δαρδανελλίων και αποτέλεσαν την χωριστή Μητρόπολη Δαρδανελλίων και Λαμψάκου. Τον Ιούνιο του 1920 η περιοχή καταλήφθηκε από τον ελληνικό στρατό, στα πλαίσια της Μικρασιατικής εκστρατείας, η οποία έληξε με την άτακτη υποχώρησή του τον Αύγουστο του 1922. Μετά την ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας το 1923 δεν έμεινε καθόλου Ορθόδοξος πληθυσμός στα εδάφη της Μητρόπολης. 

 Επισκοπικός κατάλογος 
+ Όνομα  Έτη  Σχόλια Αχίλλιος ή Ασχόλιος  αρχές 4ου αιώνα  Ελεύσιος  ~ 351 – 360  Μακεδονιανιστής Ευνόμιος  360 – 394;  Πρόκλος  426  δεν ενθρονίστηκε, μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως Δαλμάτιος  426; – μετά το 431  συμμετείχε στην Γ΄ Οικουμενική Σύνοδο Διογένης  πριν το 449 – μετά το 451  συμμετείχε στη Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο Βασιλίσκος  τέλη 5ου αιώνα – μετά το 518  Ευσέβιος  ~ 536  Γρηγόριος  ~ 680  συμμετείχε στην ΣΤ' Οικουμενική Σύνοδο Γερμανός  705/6 – 715  μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης Νικόλαος  – 787;  Αιμιλιανός ο Ομολογητής  787 – 815  Μεθόδιος  ; – 12 Φεβρουαρίου 842  κατόπιν Οικουμενικός Πατριάρχης Αμφιλόχιος  858 – 867/8   Γρηγόριος  ~ 879  Δανιήλ  τέλη 9ου-αρχές 10ου αιώνα  Ιγνάτιος  μεταξύ 912 και 925  Δημήτριος  αρχές 10ου αιώνα  διάδοχος του Ιγνατίου, αναφέρεται σε επιστολή του Πατριάρχη Νικολάου του Μυστικού Δημήτριος  πριν τον Ιανουάριο 1028 – μετά τον Σεπτέμβριο 1039, ίσως μετά το 1043  Θεοφάνης  ~ 1054  Ρωμανός  β΄ μισό 11ου αιώνα  Συμεών  πριν τον Δεκέμβριο 1079 – μετά τις 21 Ιουλίου 1092  Μιχαήλ  αρχές 12ου αιώνα  Βασίλειος  ~ 1166  Γεώργιος  ~ 1191  Στέφανος  τέλος 12ου-αρχές 13ου αιώνα  Κωνσταντίνος Στιλβής  ~ 1203/4  Γεώργιος Κλειδάς  1253 – 1261  Θεόδωρος Σκουταριώτης  1277 – 1282  Δανιήλ Γλυκύς  1285 – 1289  Μεθόδιος  1289 – ;  Νήφων  1302/4; – 1310  μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης Αθανάσιος  πριν τον Μάιο 1324 – μετά τον Φεβρουάριο 1347  Αρσένιος  ~ 1350  Θεοδώρητος  1370 – 1372  Σεβαστειανός  πριν τον Μάιο 1381 – 1386  από Ιωαννίνων Ματθαίος  Νοέμβριος 1387 – 1397  μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης Θεόγνωστος  1399 – 1405 Μακάριος  ~ 1409  Μητροφάνης Α΄  ~ 1436; – 4 Μαΐου 1440  συμμετείχε στη Σύνοδο Φερράρας-Φλωρεντίας, κατόπιν Οικουμενικός Πατριάρχης Παρθένιος  1440 – ;  Μητροφάνης Β΄  ~ 1450  Νεόφυτος  ~ 1467 ~ 1484  Δοσίθεος  ~ 1541  Ιωάσαφ  ~ 1565  υπογράφει την καθαίρεση του Πατριάρχη Ιωάσαφ Β΄ (Ιαν. 1565) Αχίλλειος  ~ 1580  Παρθένιος  πριν τον Νοέμβριο 1620 – μετά το 1631 †  Άνθιμος  14 Νοεμβρίου 1633 – μετά τον Απρίλιο 1636  Κύριλλος  ~ 1636  Άνθιμος  πριν τον Μάιο 1639 – 1656 †  Παΐσιος  8 Αυγούστου 1655 – ;  πρώην Οικουμενικός Πατριάρχης, προεδρικώς Μητροφάνης Γ΄  Σεπτέμβριος 1656 – μετά τον Μάιο 1675  Κύριλλος  πριν τον Ιούνιο 1683 – 1711  μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης Αυξέντιος  1711 – 1721 / 1727  Άνθιμος  ~ 1716 ;   Αγάπιος  ~ 1728 Γεράσιμος  ~ 1741Κτιτορικόν ή προσκυνητήριον της ιεράς και βασιλικής μονής του Μεγάλου Σπηλαίου, σελ. 97  Ιωήλ  ~ 1744(;)  Ανανίας  ~ 1741 – μετά τον Φεβρουάριο 1754  Γεράσιμος  πριν τον Ιανουάριο 1759 – μετά τον Ιούνιο 1775  Αγάπιος  1778 – Σεπτέμβριος 1794 †  από Σερρών Ιωακείμ  Σεπτέμβριος 1794 – 14 Μαρτίου 1806  από Αγχιάλου, παραιτήθηκε Μακάριος  14 Μαρτίου 1806 – 12 Ιουλίου 1811 †  από Πατρών Κωνστάντιος  13 Ιουλίου 1811 – μετά τον Ιούνιο 1822 †  από Σερρών Ζαχαρίας  Ιανουάριος 1823 – πριν τις 29 Αυγούστου 1823  από Βεροίας, καθαιρέθηκε. Αργότερα Χαλκηδόνος Ματθαίος (Μεγάλος)  29 Αυγούστου 1823 – Ιούλιος 1831 †  από Θεσσαλονίκης Άνθιμος  Ιούλιος 1831 – 6 Μαΐου 1841  από Αγχιάλου, μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης Μελέτιος (Πάγκαλος)  Μάιος 1841 – 18 Απριλίου 1845  από Θεσσαλονίκης, μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης Ιωακείμ (Κοκκώδης)  Απρίλιος 1845 – 4 Οκτωβρίου 1860  από Ιωαννίνων, μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης Ιάκωβος (Νικολάου ή Παγκώστας)  11 Οκτωβρίου 1860 – 24 Μαΐου 1861  από Σερρών, μετέπειτα Πατριάρχης Αλεξανδρείας Νικόδημος (Κωνσταντινίδης)  24 Μαΐου 1861 – Ιανουάριος 1900 †  από Σερρών Κωνσταντίνος (Αλεξανδρίδης)  18 Ιανουαρίου 1900 – Οκτώβριος 1903 †  από Ρόδου Αθανάσιος (Μεγακλής)  18 Οκτωβρίου 1903 – Μάιος 1909 †  από Θεσσαλονίκης Γρηγόριος (Ζερβουδάκης ή Παπαδοσταυρινός)  12 Μαΐου 1909 – 12 Φεβρουαρίου 1913  από Σερρών, κατόπιν Χαλκηδόνος Κωνσταντίνος (Αράμπογλου ή Καρατζόπουλος)  2 Απριλίου 1913 – 10 Φεβρουαρίου 1922  από Τραπεζούντος, κατόπιν Προύσης Καλλίνικος (Δελικάνης)  10 Φεβρουαρίου 1922 – 26 Ιουλίου 1932  από Βεροίας, κατόπιν Καισαρείας

Υποσημειώσεις και παραπομπές
Υποσημειώσεις

Παραπομπές

Πηγές













Κυζικου

Κατηγορία:Κύζικος