Επιχείρηση Τόταλαϊζ

Η Επιχείρηση Τόταλαϊζ (, κωδική ονομασία) ήταν επίθεση που ξεκίνησε από τα Συμμαχικά στρατεύματα της Πρώτης Καναδικής Στρατιάς κατά τα μεταγενέστερα στάδια της Μάχης της Νορμανδίας, από τις 8 έως τις 9 Αυγούστου 1944. Ο στόχος του στρατεύματος ήταν να διαπεράσει τη γερμανική άμυνα νότια της Καν στο ανατολικό πλευρό των συμμαχικών θέσεων στη Νορμανδία και να εκμεταλλευτεί την επιτυχία προχωρώντας νότια για να καταλάβει το ψηλό έδαφος βόρεια της πόλης Φαλαίζ. Ο στόχος ήταν να καταρρεύσει το γερμανικό μέτωπο και να διακοπεί η υποχώρηση των γερμανικών δυνάμεων που πολεμούσαν τις συμμαχικές δυνάμεις στη δύση. Η μάχη θεωρείται η εναρκτήρια επιχείρηση της Πρώτης Καναδικής Στρατιάς, που είχε ενεργοποιηθεί στις 23 Ιουλίου.

Τις πρώτες ώρες της 8ης Αυγούστου 1944, το 2ο Καναδικό Σώμα ξεκίνησε την επίθεση χρησιμοποιώντας μηχανοποιημένο πεζικό. Έσπασαν τη γερμανική πρώτη γραμμή και κατέλαβαν ζωτικές θέσεις βαθιά στη γερμανική άμυνα. Το σχέδιο ήταν θωρακισμένα τμήματα να συνέχιζαν την επίθεση, αλλά κάποια δισταξία από αυτά τα δύο συγκριτικά άπειρα τμήματα και οι γερμανικές αντεπιθέσεις αρμάτων επιβράδυναν την επίθεση. Έχοντας προχωρήσει 9 μίλια (14 χλμ.). οι Σύμμαχοι σταμάτησαν στα 7 χιλιόμετρα.

 Υπόβαθρο 
Η Καν ήταν στόχος των βρετανικών δυνάμεων που επιτίθονταν στην παραλία Σορντ κατά τη μέρα της Απόβασης ή αλλιώς D-Day. Οι γερμανικές άμυνες αποδείχτηκαν ισχυρότερες στον τομέα αυτό και οι περισσότερες από τις γερμανικές ενισχύσεις που στάλθηκαν στη Νορμανδία δεσμεύτηκαν για την υπεράσπιση της πόλης. Ακολούθησε τοπικός πόλεμος για τις επόμενες έξι εβδομάδες. Αρκετές προσπάθειες βρετανικών και καναδικών δυνάμεων να συλλάβουν την Καέν ήταν ανεπιτυχείς έως τις 9 Ιουλίου, όταν όλη η πόλη, βόρεια του ποταμού Ορν, συνελήφθη κατά τη διάρκεια της Επιχείρησης Τσάρνγουντ. Μεταξύ 18 Ιουλίου και 20 Ιουλίου, οι βρετανικές δυνάμεις ξεκίνησαν την Επιχείρηση Γκούντγουντ για να καταλάβουν την πόλη στα ανατολικά και νότια, ενώ οι καναδικές δυνάμεις ξεκίνησαν στην Επιχείρηση Ατλάντικ για να διασχίσουν τον ποταμό Ορν και να καθαρίσουν τα υπόλοιπα τμήματα της πόλης. Αν και η Επιχείρηση Γκούντγουντ σταμάτησε με πολλές απώλειες αρμάτων μάχης, οι δύο επιχειρήσεις εξασφάλισαν μια γέφυρα πλάτους 9,7 χλμ. και 4,8 χλμ βαθιά νότια του Ορν.

Οι Γερμανοί διατήρησαν το επιβλητικό έδαφος της κορυφογραμμής του Βερριέ (8,0 χλμ.) νότια της πόλης. Οι βρετανικές και καναδικές επιθέσεις ξεκίνησαν γύρω από την Καέν (εν μέρει για να αποσπάσουν τους Γερμανούς από το δυτικό τμήμα του μετώπου, όπου ο Πρώτος Στρατός των Ηνωμένων Πολιτειών ετοιμαζόταν να ξεφύγει από το Συμμαχικό καταφύγιο) είχε προκαλέσει τους Γερμανούς να υπερασπιστούν την κορυφογραμμή του Βερριέ με κάποιους απο τους ισχυρότερους και πιο αποφασιστικούς σχηματισμούς τους, συμπεριλαμβανομένων στοιχείων τριών τμημάτων SS Πάντσερ του 1ου Τάγματος SS Τεθωρακισμένων.

Μέσα σε 48 ώρες από το τέλος της Επιχείρησης Γκούντγουντ, η 2η Καναδική Διεύθυνση Πεζικού ξεκίνησε επίθεση εναντίον της «τρομερής» γερμανικής άμυνας στο Βερριέ. Οι Καναδοί υπέφεραν πάνω από 1.300 θύματα και τα εδαφικά τους κέρδη ήταν ελάχιστα. Από τις 25 Ιουλίου έως τις 27 Ιουλίου, έγινε μια άλλη προσπάθεια να ξεπεραστεί η κορυφογραμμή ως μέρος της επιχείρησης Σπρινγκ. Η κακή εκτέλεση είχε ως αποτέλεσμα περίπου 1.500 καναδικά θύματα. Η μάχη του Βερριέ τελικά προκάλεσε πάνω από 2.800 καναδικά θύματα. Ενώ η κορυφογραμμή παρέμεινε στα γερμανικά χέρια, η 2η Καναδική Διεύθυνση Πεζικού κέρδισε τη κοιλάδα μεταξύ του χωριού Βερριέ έως το Σέιντ Μάρτιν-ντε-Φοντενέι, το οποίο θα επέτρεπε στα στρατεύματα να συγκεντρωθούν χωρίς να τους δουν οι γερμανικές δυνάμεις ενώ ετοιμάζονταν να ξεκινήσουν την Επιχείρηση Τόταλαϊζ.

Στις 25 Ιουλίιου, η Αμερικανική Πρώτη Στρατιά ξεκίνησε την Επιχείρηση Κόμπρα και μετά τις πρώτες 2 μέρες κατάφερε να διασπάσει τις γερμανικές άμυνες ανατολικά του Σαιν-Λο. Κατά το τέλος της τρίτης μέρας της επιχείρησης, οι Αμερικανικές δυνάμεις είχαν προχωρήσει 24 χλμ ανατολικά απο το εναρκτήριο σημείο της επιχείρησης Κόμπρα. Στις 30 Ιουλίου, οι Αμερικανικές δυνάμεις κατέλαβαν την Αβράνς στη βάση της χερσονήσου Κοταντέν. Η γερμανική αριστερή πλευρά είχε καταρρεύσει και μέσα σε 24 ώρες, μονάδες του Τρίτου Στρατού των ΗΠΑ μπήκαν στη Βρετάνη και προχώρησαν νότια και δυτικά μέσω ανοιχτού εδάφους, σχεδόν χωρίς παρεμπόδιση. Τα τμήματα 1ο SS, 9ο SS και 116ο τεθωρακισμένων μετατοπίστηκαν δυτικά από το Βέριερς Ριτζ για να αντιμετωπίσουν αυτήν τη νέα απειλή.

Ο στρατηγός Μπέρναρντ Μοντγκόμερυ (που διοικούσε τις δυνάμεις εδάφους στη Νορμανδία) ήθελε μια επίθεση στο ανατολικό πλευρό του μετώπου για να καταλάβει τη Φαλαίζ, με την πρόθεση ότι μια τέτοια κίνηση θα προκαλούσε μια γενική κατάρρευση της Γερμανίας. Η Πρώτη Καναδική Στρατιά (με υπολοχαγό τον Χάρι Κρέαρ), κράτησε αυτό το μέρος του Συμμαχικού μετώπου. Αποτελούνταν από το Βρετανικό Σώμα, υπεύθυνο για την ανατολική πλευρά των συμμαχικών γραμμών και το Δεύτερο Καναδικό Στρατό (υπολοχαγός Γκάι Σϊμοντς) νότια της Καν. Η Δεύτερη Καναδική Στρατιά, η οποία επρόκειτο να ξεκινήσει την Επιχείρηση Τόταλαϊζ αποτελούνταν από το 2ο Καναδικό Τμήμα Πεζικού, το 3ο Καναδικό Τμήμα Πεζικού, το 49ο Τμήμα Πεζικό, το 51ο Τμήμα Πεζικού, το 4ο Καναδικό Τμήμα Τεθωρακισμένων, το 1ο Πολωνικό Τμήμα Τεθωρακισμένων, την 2η Καναδική Τεθωρακισμένη Ταξιαρχία και τη Βρετανική 33η Τεθωρακισμένη Ταξιαρχία.

 Καναδικό σχέδιο 
Οι γερμανικές άμυνες στο Βερριέ παρέμειναν ισχυρές. Οι εμπρόσθιες θέσεις κάλυψης του πεζικού ήταν καλά σκαμμένες, με μεγάλα πεδία πυρκαγιάς. Η πρώτη γραμμή και η άμυνα σε βάθος κρατήθηκαν από την 89η Διεύθυνση Πεζικού, την 85η Διεύθυνση Πεζικού (που πρόσφατα είχε καταφτάσει από τη Ρουέν) και τα απομεινάρια του 272ου τμήματος πεζικού Γρεναδιέρων (εξαντλήθηκε σοβαρά από τους Καναδούς στην Επιχείρηση Ατλάντικ). Το 12ο Τμήμα Τεθωρακισμένων των SS μαζί με ένα τάγμα βαρέων τανκ Tiger, με πενήντα άρματα μάχης, ήταν σε απόσταση 4,8 χλμ. πίσω απο την πρώτη γραμμή. Μερικά από τα πεζικά τάγματα διοικούνταν από τo γερμανικό σώμα LXXXVI των Βέρμαχτ, αλλά το μεγαλύτερο μέρος του τομέα (και το 12ο τμήμα αρμάτων SS) ήταν υπό τη διοίκηση του Πρώτου SS Τμήματος Τεθωρακισμένων, το οποίο είχε φτάσει στην περιοχή κατά τη διάρκεια της επιχείρησης Γκούντγουντ.

Ο Σίμοντς γνώριζε ότι οι επιθέσεις πεζικού που υποστηρίζονταν από μαζικό πυροβολικό δεν θα κατάφεραν να ξεπεράσουν τις γερμανικές εμπρόσθιες γραμμές στην επιχείρηση Ατλάντικ και την επιχείρηση Σπρινγκ. Κατά τη διάρκεια της Επιχείρησης Γκούντγουντ, ένας βομβαρδισμός από αεροσκάφη της Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας βοήθησε τα βρετανικά τανκς να διαπεράσουν το γερμανικό μέτωπο, αλλά τότε υπέστησαν πολλά θύματα από άθικτες γερμανικές άμυνες που βρίσκονται σε βάθος πέρα από τον βομβαρδισμό. Το πεζικό δεν μπόρεσε να αντιδράσει αρκετά γρήγορα ώστε να υποστηρίξει τα άρματα μάχης ή να ασφαλίσει έδαφος πίσω τους. Για να λύσει το τακτικό πρόβλημα που παρουσιαζόταν από τις δυνατές άμυνες, ο Σίμοντς πρότεινε μια ριζική λύση, την πρώτη μεγάλη επίθεση από μηχανοποιημένο πεζικό.

Ορισμένα τμήματα πεζικού του Καναδά και της Βρετανίας είχαν προσωρινά εξοπλιστεί με αυτοκινούμενα όπλα M7 Priest για τις προσγειώσεις της D-Day, τα οποία είχαν αντικατασταθεί από ρυμουλκούμενα όπλα 25-Pounder. Ο Σίμοντς είχε μετατρέψει τα Priest σε Καγκουρό ( - θωρακισμένους μεταφορέες προσωπικού), που θα επέτρεπαν στο πεζικό να παρακολουθεί στενά τα άρματα μάχης σε οποιοδήποτε έδαφος. Ζητήθηκε πρώτα άδεια από τους Αμερικανούς, από τους οποίους είχαν δανειστεί τα M7, για να τα μετατρέψουν σε APC.

Ο Σίμοντς κατέστησε την αεροπορική δύναμη απαραίτητο συστατικό στο σχέδιό του για να σπάσει τις γερμανικές τακτικές ζώνες. Ο προκαταρκτικός εναέριος βομβαρδισμός ζήτησε από τους βομβιστές της Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας να κορέσουν τις γερμανικές άμυνες και στις δύο πλευρές μία διαδρομής πλάτους 4 μιλίων (6,4 χλμ.) Κατά μήκος του άξονα του δρόμου απο την Καέν ως την Φαλαίζ, κατά τη διάρκεια της νύχτας της 7ης Αυγούστου. Κατά τις πρώτες πρωινές ώρες της 8ης Αυγούστου, δύο επιθετικές δυνάμεις αρμάτων μάχης και τεθωρακισμένων μεταφορέων προσωπικού θα προχωρούσαν κατά μήκος αυτής της διαδρομής. Δυτικά του δρόμου κάτω από την Καναδική 2η Μεραρχία ήταν η 4η Καναδική Ταξιαρχία Πεζικού και η 2η Καναδική Θωρακισμένη Ταξιαρχία. Ανατολικά του δρόμου, κάτω από το βρετανικό 51ο Τμήμα ήταν η 154η Ταξιαρχία και η 33η Θωρακισμένη Ταξιαρχία. Αυτές οι δύο στήλες παρέκαμψαν τους υπερασπιστές της πρώτης γραμμής και κατέλαβαν τις κύριες γερμανικές αντιαρματικές άμυνες γύρω από το Κρέιμσνιλ και το Σεντ-Αιγκνάν ντε Κρέιμσνιλ την αυγή.

Η δεύτερη φάση θα ακολουθούσε αμέσως. Ενώ οι υπόλοιπες τέσσερις ταξιαρχίες πεζικού του 2ου καναδικού και του 51ου (Highland) τμήματος "ξεκαθάριζαν" τις απομονωμένες γερμανικές εμπρός άμυνες και το 3ο τμήμα του Καναδά και το 49ο ξεκίνησαν επιθέσεις για να διευρύνουν τη βάση των προεξοχών που είχαν καταληφθεί στην πρώτη φάση, το 4ο Καναδικό Τεθωρακισμένο Τμήμα και το 1ο Πολωνικό Τεθωρακισμένο Τμήμα θα ανέβαινε τον δρόμο προς Κρέιμσνιλ και θα προετοιμαζόταν να προχωρήσει πιο νότια. Για να προετοιμαστούν για την επίθεσή τους, οι βομβαρδιστές της 8ης Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ θα βομβάρδιζαν τις γερμανικές εφεδρικές θέσεις στο Χότμεσνιλ. Ο απώτερος στόχος ήταν το ψηλό έδαφος βόρεια της Φαλαίζ, 24 χλμ. πέρα από την γραμμή εκκίνησης.

 Πρώτη επίθεση του Καναδικού Στρατού 
μικρογραφία|Χάρτης της Επιχείρησης Τόταλαϊζ.
Το απόγευμα της 7ης Αυγούστου 1944, οι επιθετικές δυνάμεις συγκροτήθηκαν σε έξι στήλες, με πλάτος τεσσάρων οχημάτων, που αποτελούσαν άρματα μάχης, APC καγκουρό, ημιφορτηγά, αυτοκινούμενα αντιαρματικά όπλα και άρματα. Στις 23:00, η ομάδα βομβαρδισμών ξεκίνησε τον βομβαρδισμό των γερμανικών θέσεων κατά μήκος του μέτωπου στην Καέν. Στις 23:30, οι θωρακισμένες στήλες ξεκίνησαν να προχωρούν πίσω από ένα φράγμα. Η κίνηση ήταν αργή στην αρχή, πολλοί οδηγοί APC αποπροσανατολίστηκαν από τη σκόνη που προκλήθηκε από τα οχήματα. Πολλά οχήματα κόλλησαν σε κρατήρες που είχαν δημιουργηθεί από βόμβες. Ο Σίμοντς είχε κανονίσει διάφορες μεθόδους ώστε οι στήλες να διατηρούν σωστή κατεύθυνση. Μερικά οχήματα εφοδιάστηκαν με ανιχνευτές κατεύθυνσης ασυρμάτων, πυροβόλα όπλα και όπλα Bofors 40 χιλιοστών, τα οποία προκαλούσαν εκρήξεις ιχνηλάτησης προς την κατεύθυνση του στόχου. Παρά όλα αυτά τα μέτρα, υπήρχε ακόμη σύγχυση. Πολλά οχήματα συγκρούστηκαν ή απλά γκρεμίστηκαν.

Η επίθεση διέσπασε τις Γερμανικές άμυνες σε αρκετά σημεία. Μέχρι το ξημέρωμα, οι επιτιθέμενες στήλες της 51ης Ταξιαρχίας είχαν φτάσει στις προβλεπόμενες θέσεις τους. Το πεζικό κατέβηκε από τα  του εντός 200 γιαρδών (180 μ.) από τους στόχους τους στα χωριά Κρεμσνίλ και Σεν-Αινιάν ντε Κρεμσνιλ, υπερέχοντας γρήγορα τους αμυνόμενους Γερμανούς. Οι στήλες από το 2ο Καναδικό τμήμα καθυστέρησαν λόγω ομίχλης και απροσδόκητης αντίθεση στα δεξιά τους, αλλά μέχρι τις 8 Αυγούστου το μεσημέρι, οι συμμαχικές δυνάμεις είχαν καταλάβει το Βερριέ Ριτζ. Οι νέες μέθοδοι που χρησιμοποίησε ο Σίμοντς εξασφάλισαν ότι οι επιτιθέμενοι υπέφεραν μόνο ένα μέρος της απώλειας που θα είχε προκληθεί σε μια κανονική «αφιπευμένη» (αναφέροντας στα οχήματα του στρατού) επίθεση. Οι Σύμμαχοι ήταν έτοιμοι να κινηθούν εναντίον της Σίνθιοξ, 3,2 χλμ. νότια της μακρύτερης διείσδυσης τους, αλλά ο Σίμοντς διέταξε να σταματήσει η επίθεση, για να επιτραπεί στο πυροβολικό και το 4ο Καναδικό και 1ο Πολωνικό Τεθωρακισμένο Τμήμα να κινηθούν στη θέση τους για τη δεύτερη φάση της επιχείρησης.

 Panzergruppe West 
Ο στρατηγός SS Κουρτ Μέγιερ, διοικητής του 12ου τμήματος SS Πάντσερ, είχε ήδη διατάξει το πεζικό από διάφορους σχηματισμούς που διαλύθηκαν από τους βομβιστές και από την τεθωρακισμένη επίθεση, να καταλάβουν το Σεντώ (Cintheaux). Μετακίνησε επίσης δύο ομάδες μάχης από το τμήμα του, αποτελούμενες από πεζικές δυνάμεις και άρματα μάχης Τάιγκερ, τοποθετώντας τα στο μέτωπο του Καναδά. Λίγο μετά το μεσημέρι, διέταξε αυτές τις δύο ομάδες μάχης να αντεπιτεθούν στα συμμαχικά στρατεύματα. Σε αυτό το σημείο, το συμμαχικό επιθετικό σχέδιο ζήτησε επιπρόσθετο βομβαρδισμό από την 8η Πολεμική Αεροπορία, αφού προηγουμένως η 4η Καναδική Θωρακισμένη Μεραρχία και η 1η Πολωνική Διεύθυνση Τεθωρακισμένων "σπρώχτηκαν" νότια προς την Φαλαίζ και στις δύο πλευρές της οδού Καέν-Φαλαίζ.

Η αντεπίθεση από το 12ο τμήμα SS Πάντσερ απέτυχε αλλά τοποθέτησε τα γερμανικά άρματα μάχης βόρεια της περιοχής του στόχου που βομβαρδίστηκε απο την όγδοη Πολεμική Αεροπορία, ετοιμάζοντάς τα για τη δεύτερη φάση της συμμαχικής επίθεσης. Χωρίς τα αποτελέσματα του βομβαρδισμού, τα άρματα μάχης επιβράδυναν την πρόοδο της 1ης Πολωνικής Τεθωρακισμένης Μεραρχίας, εμποδίζοντας τους να να μετακινηθούν ανατολικά του δρόμου. Δυτικά του δρόμου, το γερμανικό πεζικό στο Σεντώ κράτησε τους καναδικούς τεθωρακισμένους σχηματισμούς. Καμία ταξιαρχία δεν πίεσε τις επιθέσεις της τόσο σκληρά όσο ζήτησε ο Σίμοντς και πήρε αμυντική θέση ενώ τα οχήματα και τα στρατεύματα εφοδιάζονταν και ξεκουράζονταν όταν έπεφτε το σκοτάδι.

Για να αποκαταστήσει την ορμή της επίθεσης, ο Σίμοντς διέταξε μια μεραρχία από το 4ο Καναδικό Τεθωρακισμένο Τμήμα να καταλάβει το Λόφο 195, ακριβώς δυτικά του κεντρικού δρόμου, στα μισά του δρόμου μεταξύ Σεντώ και Φαλαίζ. Όταν έφτασε η αυγή στις 9 Αυγούστου, η Δύναμη Ουόρθινγκτον ήταν 72 χλμ. ανατολικά του Λόφου 195 στο Λόφο 140, στα μισά του δρόμου μεταξύ Εστρίς-λα-Καμπάνι και Μαζιέρ. Κράτησαν το έδαφος τους ενάντια στις γερμανικές θωρακισμένες αντεπιθέσεις κατά τη διάρκεια της 9ης Αυγούστου, αλλά υπέστησαν πολλές απώλειες, συμπεριλαμβανομένων των περισσότερων αρμάτων τους. Μέχρι τις 17:00, όσα απομένουν από την Δύναμη Γουόρθινγκτον είχαν συλληφθεί ή αναγκαστεί να αποσυρθεί. Επειδή η διμοιρία ήταν πολύ μακριά από τον επιδιωκόμενο στόχο, άλλες μονάδες που στάλθηκαν για ενίσχυση δεν μπορούσαν να την βρουν. Τελικά, μια άλλη δύναμη κατέλαβε το Λόφο 195 σε μια νυχτερινή επίθεση στις 10 Αυγούστου, αλλά οι Γερμανοί είχαν χρόνο να αποσυρθούν και να μεταρρυθμίσουν την αμυντική γραμμή τους στον ποταμό Λαιζόν.  Έως τις 11 Αυγούστου, η Αγγλο-Καναδική επίθεση είχε τελειώσει.

 Επακόλουθο 
μικρογραφία|Καναδικά στρατεύματα ψάχνουν γερμανούς στρατιώτες κατά τα πρώτα στάδια της Επιχείρησης Τόταλαϊζ.
Οι πρώτες φάσεις της επίθεσης ήταν μεγάλη επιτυχία, παρά τις πολλές απώλειες στα δύο τεθωρακισμένα τμήματα της Συμμαχίας στην προσπάθειά τους να πιέσουν την πρόοδο προς τη Φαλαίζ. Οι σχηματισμοί τεσσάρων τμημάτων του Πρώτου Καναδικού Στρατού κατείχαν θέσεις στο Λόφο 195, ακριβώς βόρεια της Φαλαίζ. Συγχρόνως, οι Συμμαχικές δυνάμεις κατάφεραν να προκαλέσουν πάνω από 1.500 θύματα στους Γερμανούς. Ο Στρατηγός Ροντ Κέλερ απομακρύνθηκε από τη διοίκηση του 3ου Καναδικού Τμήματος Πεζικού, αφού είχε τραυματιστεί άσχημα όταν χτυπήθηκε η έδρα του από αμερικανικές βόμβες. Η κακή απόδοση του Κέλερ στην Επιχείρηση Τόταλαϊζ του κόστισε την εμπιστοσύνη του στρατηγού Κρέραρ και δεν έλαβε καμία άλλη θέση διοίκησης για το υπόλοιπο του πολέμου. Ο Σίμοντς και ο Κρέραρ προχώρησαν σε επιθετική επιχείρηση (Επιχείρηση Ήμερος), η οποία πραγματοποιήθηκε μεταξύ 14 και 21 Αυγούστου. Στις 21 Αυγούστου, η συμφωνία της Φαλαίζ έκλεισε όταν καναδικές και πολωνικές μονάδες έκαναν επαφή με αμερικανικά στρατεύματα στο νότο, τερματίζοντας τη συμμετοχή της Κοινοπολιτείας στη Μάχη της Νορμανδίας.

 Δείτε επίσης 

 Επιχείρηση Kίτα
 Μάχη του Μπάρκινγκ Κρικ
 Επιχείρηση Ουρανός

 Σημειώσεις 

 Σημειώσεις 

 Παραπομπές 

 Πηγές 

Βιβλία















Δημοσιεύματα


 Περαιτέρω βιβλιογραφία 





Κατηγορία:Στρατιωτικές Επιχειρήσεις του Β' Παγκοσμίου Πολέμου
Κατηγορία:Κωδικές ονομασίες