Ζαν-Φρανσουά Λυοτάρ

Ο Ζαν Φρανσουά Λυοτάρ (· 10 Αυγούστου 1924 - 21 Απριλίου 1998), ήταν Γάλλος φιλόσοφος, κοινωνιολόγος και θεωρητικός της λογοτεχνίας. Ο διεπιστημονικός λόγος του αναφέρεται σε θέματα όπως η επιστημολογία και η επικοινωνία, η σύγχρονη και η μεταμοντέρνα τέχνη, η λογοτεχνία και η κριτική θεωρία, η μουσική, ο κινηματογράφος, ο χρόνος και η μνήμη, ο χώρος, η πόλη και το τοπίο, το υπέρτατο και η σχέση μεταξύ αισθητικής και πολιτικής. Είναι περισσότερο γνωστός για την αρθρογραφία του μεταμοντερνισμού μετά τα τέλη της δεκαετίας του 1970 και την ανάλυση των επιπτώσεων της μεταμοντερνισμού στον σύγχρονο άνθρωπο. Ο Λυοτάρ ήταν μία ιδιαίτερη προσωπικότητα στη σύγχρονη φιλοσοφία και συγγραφέας 26 βιβλίων και πολλών άρθρων. Ήταν διευθυντής του διεθνούς κολλεγίου της φιλοσοφίας που ιδρύθηκε από Jacques Derrida, François Châtelet, Jean-Pierre Faye και Dominique Lecourt.

Σπούδασε φιλοσοφία στη Σορβόννη στα τέλη της δεκαετίας του 1940. Στην διατριβή του το 1947 με τίτλο "Η αδιαφορία ως ηθική έννοια" ανέλυσε τις μορφές της αδιαφορίας και της μη προσκόλλησης όπως ενυπάρχουν ως πνευματικές αρχές στον Βουδισμό Ζεν, τον Στωικισμό, τον Ταοϊσμό, και τον Επικουριανισμό.

Το έργο του Λυοτάρ χαρακτηρίζεται από μια επίμονη αντίθεση στους καθολικούς, τους métarécits (μετα-αφηγήσεις) και τη γενίκευση. Είναι έντονα επικριτικός με πολλές από τις «οικουμενικές» αξιώσεις του Διαφωτισμού, και αρκετά από τα έργα του χρησιμεύουν για να υπονομεύσουν τις θεμελιώδεις αρχές που δημιουργούν αυτές τις ευρείες αξιώσεις.

Στα γραπτά του στη δεκαετία του 1970, απορρίπτει αυτό που θεωρεί ως θεολογικές βάσεις τόσο του Καρλ Μαρξ όσο και του Σίγκμουντ Φρόιντ: "Στον Φρόιντ, είναι ιουδαϊκό, κριτικό ζοφερό (ξεχασιάρης του πολιτικού)· Στο Μαρξ είναι καθολική. Hegelian, συμφιλιωτική στο ένα και στο άλλο η σχέση της οικονομικής με νόημα εμποδίζεται στην κατηγορία της εκπροσώπησης Εδώ μια πολιτική, υπάρχει μια θεραπευτική, και στις δύο περιπτώσεις μια λαϊκή θεολογία, πάνω από την αυθαιρεσία και την περιπλάνηση των δυνάμεων ". Κατά συνέπεια, απέρριψε την αρνητική διαλεκτική του Τέοντορ Αντόρνο επειδή τις θεωρούσε ως αναζητώντας ένα «θεραπευτικό ψήφισμα στο πλαίσιο μιας θρησκείας, εδώ η θρησκεία της ιστορίας.

 Η μεταμοντέρνα κατάσταση 

Ο Λυοτάρ είναι ένας σκεπτικιστής για τη σύγχρονη πολιτιστική σκέψη. Σύμφωνα με το 1979 «Η Μεταμοντέρνα Συνθήκη: Μια Έκθεση για τη Γνώση», ο αντίκτυπος της μεταμοντέρνας κατάστασης ήταν να προκαλέσει σκεπτικισμό για την καθολική θεωρία. Ο Λυοτάρ υποστηρίζει ότι έχουμε ξεπεράσει τις ανάγκες μας για μετανοητικές (γαλλικά: métarécits) λόγω της προόδου των τεχνικών και των τεχνολογιών από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Υποστηρίζει την πιθανότητα αιτιολόγησης των αφηγήσεων που συγκεντρώνουν κλάδους και κοινωνικές πρακτικές, όπως η επιστήμη και ο πολιτισμός. "οι αφηγήσεις που λέμε για να δικαιολογήσουν ένα ενιαίο σύνολο νόμων και διακυβεύσεων είναι εγγενώς άδικο. Η απώλεια πίστης στις μεταναρυθμίσεις επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε την επιστήμη, την τέχνη και τη λογοτεχνία. Οι μικρές αφηγήσεις έχουν πλέον γίνει ο κατάλληλος τρόπος για την εξήγηση των κοινωνικών μετασχηματισμών. και πολιτικά προβλήματα. Ο Λυοτάρ υποστηρίζει ότι αυτή είναι η κινητήρια δύναμη πίσω από τη μεταμοντέρνα επιστήμη. Καθώς οι μεταναρυθμίσεις εξασθενίζουν, η επιστήμη υποφέρει από απώλεια πίστης στην αναζήτηση της αλήθειας και επομένως πρέπει να βρει άλλους τρόπους νομιμοποίησης των προσπαθειών της. Συνδεδεμένη με αυτήν την επιστημονική νομιμότητα είναι η αυξανόμενη κυριαρχία για τις μηχανές πληροφοριών. Ο Λυοτάρ υποστηρίζει ότι μια μέρα, για να θεωρηθεί χρήσιμη η γνώση, θα πρέπει να μετατραπεί σε ηλεκτρονικά δεδομένα. Χρόνια αργότερα, αυτό τον οδήγησε να γράψει το βιβλίο του The Inhuman, που δημοσιεύθηκε το 1988, στο οποίο απεικονίζει έναν κόσμο όπου η τεχνολογία έχει αναλάβει. Η κατάρρευση της «μεγάλης αφήγησης» και των «γλωσσικών παιχνιδιών»

Στο La Condition postmoderne: Rapport sur le savoir (The Postmodern Condition: A Report on Knowledge) (1979), προτείνει αυτό που αποκαλεί ακραία απλοποίηση του «μεταμοντέρνου» ως «δυσπιστία απέναντι στις μετα-αφηγήσεις». Οι μετα-αφηγήσεις - μερικές φορές "μεγάλες αφηγήσεις" - είναι μεγάλες, μεγάλης κλίμακας θεωρίες και φιλοσοφίες του κόσμου, όπως η πρόοδος της ιστορίας, η γνώση των πάντων από την επιστήμη και η δυνατότητα απόλυτης ελευθερίας. Ο Λυοτάρ υποστηρίζει ότι σταματήσαμε να πιστεύουμε ότι τέτοιου είδους αφηγήσεις είναι επαρκείς για να μας αντιπροσωπεύουν και να μας συγκρατούν. Επισημαίνει ότι κανείς δεν φάνηκε να συμφωνεί για το τι, αν υπήρχε, ήταν αληθινό και ότι όλοι είχαν τη δική τους προοπτική και ιστορία. Έχουμε γίνει σε εγρήγορση για τη διαφορά, την ποικιλομορφία, το ασυμβίβαστο των φιλοδοξιών, των πεποιθήσεων και των επιθυμιών μας, και για το λόγο αυτό η μεταμοντέρνα χαρακτηρίζεται από μια πληθώρα μικρορυθμίσεων. Γι' αυτό το concept ο Λυοτάρ αντλεί από την έννοια των «γλωσσικών παιχνιδιών» που βρέθηκαν στο έργο του Ludwig Wittgenstein. Ο Λυοτάρ σημειώνει ότι βασίζεται στη χαρτογράφηση της κοινωνίας σύμφωνα με την έννοια των γλωσσικών παιχνιδιών.

Στα έργα του Λυοτάρ, ο όρος «γλωσσικά παιχνίδια», που μερικές φορές ονομάζεται επίσης «φράσεις σχήματος», υποδηλώνει την πολλαπλότητα των κοινοτήτων νοήματος, τα αναρίθμητα και ασύγκριτα ξεχωριστά συστήματα στα οποία παράγονται έννοιες και δημιουργούνται κανόνες για την κυκλοφορία τους. Αυτό συνεπάγεται, για παράδειγμα, μια απιστία απέναντι στη μεταναφητική της χειραφέτησης του ανθρώπου. Δηλαδή, η ιστορία του πώς η ανθρώπινη φυλή έχει απελευθερωθεί που συνδυάζει το γλωσσικό παιχνίδι της επιστήμης, το γλωσσικό παιχνίδι των ανθρώπινων ιστορικών συγκρούσεων και το γλωσσικό παιχνίδι των ανθρώπινων ιδιοτήτων στη συνολική αιτιολόγηση της σταθερής ανάπτυξης της ανθρώπινης φυλής στο όρους πλούτου και ηθικής ευημερίας. Σύμφωνα με αυτήν την μεταναστευτική, η δικαιολογία της επιστήμης σχετίζεται με τον πλούτο και την εκπαίδευση. Η εξέλιξη της ιστορίας θεωρείται σταθερή πρόοδος προς τον πολιτισμό ή την ηθική ευημερία. Το γλωσσικό παιχνίδι των ανθρώπινων παθών, των ποιοτήτων και των ελαττωμάτων, θεωρείται ότι αλλάζει σταθερά υπέρ των ιδιοτήτων μας και μακριά από τα λάθη μας, καθώς οι επιστημονικές και ιστορικές εξελίξεις μας βοηθούν να κατακτήσουμε τα λάθη μας υπέρ των ιδιοτήτων μας. Το ζήτημα είναι ότι κάθε γεγονός πρέπει να μπορεί να γίνει κατανοητό από την άποψη των αιτιολογήσεων αυτής της μεταφραστικής διαδικασίας. Οτιδήποτε συμβαίνει μπορεί να γίνει κατανοητό και να κριθεί σύμφωνα με τη συζήτηση της ανθρώπινης χειραφέτησης. Για παράδειγμα, για οποιαδήποτε νέα κοινωνική, πολιτική ή επιστημονική επανάσταση θα μπορούσαμε να θέσουμε το ερώτημα, "Είναι αυτή η επανάσταση ένα βήμα προς τη μεγαλύτερη ευημερία της μάζας των ανθρώπων;" Θα πρέπει πάντα να είναι δυνατή η απάντηση σε αυτήν την ερώτηση από την άποψη των κανόνων δικαιολόγησης της μεταφραστικής ανθρώπινης χειραφέτησης.

Στο Au juste: Conversations (Just Gaming) (1979) και ο Le Différend (The Differend) (1983), αναπτύσσει μια μεταμοντέρνα θεωρία της δικαιοσύνης. Μπορεί να φαίνεται ότι ο ψεκασμός των ανθρώπων που υπονοείται από την έννοια της μικροαφηγηματικής και του γλωσσικού παιχνιδιού υποδηλώνει κατάρρευση της ηθικής. Συχνά πιστεύεται ότι η καθολικότητα είναι προϋπόθεση για να είναι κάτι σωστά ηθικό, δεν θα πρέπει να κλέψετε είναι μια ηθική δήλωση με τρόπο που «δεν θα κλέψετε από τη Μαργαρίτα δεν είναι. Το τελευταίο είναι πολύ ιδιαίτερο για να είναι μια ηθική δήλωση τι είναι τόσο ξεχωριστό για τη Μαργαρίτα; είναι ηθικό μόνο αν στηρίζεται σε μια καθολική δήλωση που δεν θα κλέψετε από κανέναν. Όμως τα καθολικά είναι απαράδεκτα σε έναν κόσμο που έχει χάσει την πίστη του στις μετανοητικές, και έτσι φαίνεται ότι η ηθική είναι αδύνατη. Η δικαιοσύνη και η αδικία μπορούν να είναι όροι μόνο στα γλωσσικά παιχνίδια και η καθολικότητα της ηθικής είναι έξω από το παράθυρο. Ο Λυοτάρ υποστηρίζει ότι οι έννοιες της δικαιοσύνης και της αδικίας παραμένουν στην πραγματικότητα στον μεταμοντερνισμό. Ο νέος ορισμός της αδικίας είναι πράγματι η χρήση των γλωσσικών κανόνων από ένα «σχήμα φράσης» και η εφαρμογή τους σε άλλο. Η ηθική συμπεριφορά είναι να παραμείνουμε σε επαγρύπνηση ακριβώς για την απειλή αυτής της αδικίας, να προσέχουμε πράγματα στην ιδιαιτερότητά τους και να μην τα περικλείουμε στην αφηρημένη εννοιολογία.


 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γάλλοι φιλόλογοι
Κατηγορία:Γάλλοι κοινωνιολόγοι