Πρωτεπιστάτης του Αγίου Όρους

Σύμφωνα με τον Καταστατικό Χάρτη του Αγίου Όρους, Πρώτος ή Πρωτεπιστάτης, ονομάζεται ένα από τα τέσσερα μέλη της Ιεράς Επιστασίας, η οποία αποτελεί όργανο, όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται με πλειοψηφία, καθώς ο Πρωτεπιστάτης, ανάμεσα στους υπόλοιπους τρεις Επιστάτες, θεωρείται πρώτος μεταξύ ίσων.

 Επιστασία 
Μόνον οι Μονές Μεγίστης Λαύρας, Βατοπαιδίου, Ιβήρων, Χιλιανδαρίου και Διονυσίου έχουν το δικαίωμα να στέλνουν ανά 5 χρόνια ένα μοναχό ή ιερομόναχο τους, ο οποίος αναλαμβάνει Πρώτος ή Πρωτεπιστάτης του Αγίου Όρους. Τα υπόλοιπα μοναστήρια στέλνουν ανά 5 χρόνια μοναχό ή ιερομόναχο, ο οποίος αναλαμβάνει Επιστάτης.

Κατ’ αυτό τον τρόπο, οι Μονές χωρίζονται σε πέντε τετράδες, κάθε μία από τις οποίες, έχει επικεφαλής μία από τις παραπάνω Μονές:

 Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας: Ιερά Μονή Δοχειαρίου, Ιερά Μονή Ξενοφώντος, Ιερά Μονή Εσφιγμένου.
 Ιερά Μονή Βατοπαιδίου: Ιερά Μονή Κουτλουμουσίου, Ιερά Μονή Καρακάλλου, Ιερά Μονή Σταυρονικήτα.
 Ιερά Μονή Ιβήρων: Ιερά Μονή Παντοκράτορος, Ιερά Μονή Φιλοθέου, Ιερά Μονή Σίμωνος Πέτρας.
 Ιερά Μονή Χιλιανδαρίου: Ιερά Μονή Ξηροποτάμου, Ιερά Μονή Αγίου Παύλου, Ιερά Μονή Οσίου Γρηγορίου.
 Ιερά Μονή Διονυσίου: Ιερά Μονή Ζωγράφου, Ιερά Μονή Αγίου Παντελεήμονος (Ρωσσικού), Ιερά Μονή Κωνσταμονίτου.

Κατ’ αντιστοιχία, οι παραπάνω πέντε επιστασίες ονομάζονται: Λαυριωτική, Βατοπαιδινή, Ιβηρητική, Χιλιανδαρινή και Διονυσιάτικη.

 Βυζαντινή Περίοδος 
δείτε κυρίως λήμμα : πρώτος (αξίωμα)
Στην Βυζαντινή περίοδο ο Πρώτος είχε πολύ πιο ουσιαστικά και σημαντικά καθήκοντα:

 Αντιπροσώπευε τον Άθω στις τοπικές αρχές της Θεσσαλονίκης αλλά και στις πολιτικές και εκκλησιαστικές αρχές της αυτοκρατορίας.
 Με τη συνδρομή των ηγουμένων απέδιδε τη δικαιοσύνη στον Άθω και φρόντιζε για την τήρηση της τάξης, δρώντας ως ανώτερη δικαστική εξουσία του τόπου.
 Επικύρωνε την εκλογή των ηγουμένων και τους παρέδιδε τη ράβδο της ηγουμενίας στο όνομα του αυτοκράτορα, τον οποίο αντιπροσώπευε στο Όρος (μερικοί μόνο ηγούμενοι μεγάλων μονών, όπως η Λαύρα, έπαιρναν τη ράβδο απευθείας από τον αυτοκράτορα).
 Εκτός από τα διοικητικά και δικαστικά καθήκοντα, είχε πειθαρχική εξουσία όσον αφορά τα τρέχοντα ζητήματα της ζωής και τα πνευματικά, και επενέβαινε για να διευθετήσει ζητήματα σχετικά με την τήρηση των μοναστικών τυπικών, τη διαφύλαξη των εθίμων ή την ηθική διαγωγή των μοναχών.

Ο τελευταίος Πρώτος, εμφανίζεται το 1593 και ακολουθεί μια περίοδος πενήντα περίπου ετών, όπου δεν υπάρχει εκλεγμένος Πρώτος ούτε κανείς υπογράφει έτσι. Το 1781 έγινε από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Γαβριήλ μια προσπάθεια επαναφοράς του θεσμού με την παλαιά μορφή του, όμως υπήρξαν αντιδράσεις από τα μεγάλα μοναστήρια.

Σήμερα, «Άγιος Πρώτος», προσφωνείται ο Πρωτεπιστάτης.

 Κατάλογος Πρωεπιστατών 
+ Κατάλογος Πρωτεπιστατών του Αγίου Όρους από το έτος 1960 Διάρκεια θητείας Πρωτεπιστάτης Ιερά Μονή 1960-1961(Άγνωστος)Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας1961-1962(Άγνωστος) Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου1962-1963 (Άγνωστος) Ιερά Μονή Ιβήρων1963-1964(Άγνωστος) Ιερά Μονή Χιλιανδαρίου 1964-1965 (Άγνωστος) Ιερά Μονή Διονυσίου 1965-1966(Άγνωστος) Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας 1966-1967 (Άγνωστος) Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου 1967-1968 (Άγνωστος) Ιερά Μονή Ιβήρων 1968-1969(Άγνωστος) Ιερά Μονή Χιλιανδαρίου 1969-1970Γέρων Ευστράτιος Ιερά Μονή Διονυσίου 1970-1971(Άγνωστος)Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας1971-1972(Άγνωστος) Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου 1972-1973(Άγνωστος) Ιερά Μονή Ιβήρων 1973-1974(Άγνωστος) Ιερά Μονή Χιλιανδαρίου 1974-1975 Γέρων Θεόκλητος (1η Φορά) Ιερά Μονή Διονυσίου 1975-1976Προηγούμενος ΚωνσταντίνοςΙερά Μονή Μεγίστης Λαύρας1976-1977(Άγνωστος)Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου 1977-1978(Άγνωστος) Ιερά Μονή Ιβήρων 1978-1979 (Άγνωστος) Ιερά Μονή Χιλιανδαρίου 1979-1980 Γέρων Θεόκλητος (2η Φορά) Ιερά Μονή Διονυσίου 1980-1981(Άγνωστος)Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας1981-1982(Άγνωστος) Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου 1982-1983(Άγνωστος) Ιερά Μονή Ιβήρων 1983-1984(Άγνωστος) Ιερά Μονή Χιλιανδαρίου 1984-1985  Γέρων Ιωαννίκιος (1η Φορά) Ιερά Μονή Διονυσίου1985-1986(Άγνωστος)Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας1986-1987(Άγνωστος) Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου 1987-1988(Άγνωστος) Ιερά Μονή Ιβήρων 1988-1989(Άγνωστος) Ιερά Μονή Χιλιανδαρίου 1989-1990Γέρων Θεόκλητος (3η Φορά) Ιερά Μονή Διονυσίου 1990-1991(Άγνωστος)Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας1991-1992Ιερομόναχος Αθανάσιος Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου1992-1993Προηγούμενος Καλλίνικος (1η Φορά)Ιερά Μονή Ιβήρων 1993-1994(Άγνωστος) Ιερά Μονή Χιλιανδαρίου 1994-1995 Γέρων Ιωαννίκιος (2η Φορά) Ιερά Μονή Διονυσίου 1995-1996(Άγνωστος)Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας1996-1997(Άγνωστος) Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου1997-1998Προηγούμενος Καλλίνικος (2η Φορά) Ιερά Μονή Ιβήρων 1998-1999  Ιερομόναχος Στέφανος (1η Φορά) Ιερά Μονή Χιλιανδαρίου 1999-2000  Γέρων Ιωαννίκιος (3η Φορά) Ιερά Μονή Διονυσίου 2000-2001(Άγνωστος)Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας2001-2002(Άγνωστος) Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου2002-2003(Άγνωστος) Ιερά Μονή Ιβήρων 2003-2004  Ιερομόναχος Στέφανος (2η Φορά) Ιερά Μονή Χιλιανδαρίου  2004-2005Γέρων Ιωαννίκιος (4η Φορά) Ιερά Μονή Διονυσίου2005-2006Γέρων Παύλος (1η Φορά)Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας2006-2007Γέρων Βαρνάβας (1η Φορά) Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου2007-2008Προηγούμενος Καλλίνικος (3η Φορά) Ιερά Μονή Ιβήρων 2008-2009 Ιερομόναχος Στέφανος (3η Φορά) Ιερά Μονή Χιλιανδαρίου 2009-2010Γέρων Συμεών (1η Φορά) Ιερά Μονή Διονυσίου 2010-2011Γέρων Παύλος (2η Φορά) Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας2011-2012  Γέρων Βαρνάβας (2η Φορά) Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου2012-2013 Γέρων ΜάξιμοςΙερά Μονή Ιβήρων 2013-2014Ιερομόναχος Στέφανος (4η Φορά) Ιερά Μονή Χιλιανδαρίου 2014-2015 Γέρων Συμεών (2η Φορά) Ιερά Μονή Διονυσίου 2015-2016Γέρων Παύλος (3η Φορά) Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας2016-2017  Γέρων Βαρνάβας (3η Φορά) Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου2017-2018 Ιερομόναχος ΓερβάσιοςΙερά Μονή Ιβήρων 2018-2019Ιερομόναχος Στέφανος (5η Φορά) Ιερά Μονή Χιλιανδαρίου 2019-2020 Γέρων Συμεών (3η Φορά) Ιερά Μονή Διονυσίου2020-2021Γέρων Παύλος (4η Φορά) Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας2021-2022Γέρων Γεώργιος Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου2022-2023Ιερομόναχος ΧριστόφοροςΙερά Μονή Ιβήρων2023-2024Ιερομόναχος Στέφανος (6η φορά)Ιερά Μονή Χιλανδαρίου2024-2025Γέρων Συμεών (4η Φορά) Ιερά Μονή Διονυσίου2025-σήμεραΓέρων Αβραάμ ΛαυριώτηςΙερά Μονή Μεγίστης Λαύρας

 Δείτε επίσης 
Πολιτικός διοικητής του Αγίου Όρους

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
https://www.pemptousia.gr/video/o-thesmos-tou-protepistati-sto-kathestos-diikiseos-tou-agiou-orous/

Πρωτεπιστατης