Ιερά Μητρόπολις Δημητριάδος και Αλμυρού

H Ιερά Μητρόπολις Δημητριάδος και Αλμυρού είναι μια από τις σαράντα έξι Μητροπόλεις της Παλαιάς Ελλάδας και ογδόντα δύο συνολικά της Εκκλησίας της Ελλάδος, με έδρα της την πόλη του Βόλου. 

 Ιστορικά στοιχεία 
Δεν είναι γνωστό πότε εξαπλώθηκε ο Χριστιανισμός στη Θεσσαλία, αλλά είναι βέβαιο ότι τον 4ο αιώνα κυριάρχησε στην Μαγνησία. Η πρώτη αναφορά σε επίσκοπο της περιοχής γίνεται στα πρακτικά της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου της Νίκαιας το 325, όπου υπογράφουν οι επίσκοποι Θηβών Θεσσαλίας Κλεόνικος και Λαρίσης Αχίλλειος. Η Θεσσαλία Θήβα βρίσκεται λίγα χιλιόμετρα από την Δημητριάδα. Η πρώτη επίσημη αναφορά σε επίσκοπο Δημητριάδος είναι στα πρακτικά της Γ΄ Οικουμενικής Συνόδου στην Έφεσο στις 22 Ιουλίου 431, όπου υπογράφει ο Δημητριάδος Μάξιμος. Ο διάδοχός του Κωνσταντίνος αναφέρεται στα πρακτικά της «Ληστρικής» Β΄ Συνόδου της Εφέσου (449) και της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου της Χαλκηδόνας (451). Οι επόμενοι επίσκοποι Αβουδάντιος και Προβιανός, με την διαμάχη τους για τον θρόνο αποκάλυψαν ότι η πνευματική διοίκηση της επισκοπής Δημητριάδος υπαγόταν στον επίσκοπο Ρώμης, προς τον οποίο διαμαρτυρήθηκε ο Αβουδάντιος. 

Ακολουθούν 350 χρόνια χωρίς πληροφορίες σχετικά με την επισκοπή. Ο επίσκοπος Ξενοφών αναφέρεται στα πρακτικά της «Εν Αγία Σοφία» Συνόδου του 879, που συνεκλήθη από τον Πατριάρχη Φώτιο. Έδρα του επισκόπου ήταν η Δημητριάδα, η οποία, προστατευμένη από τα τείχη του Ιουστινιανού, συνέχισε την ύπαρξή της κατά τα βυζαντινά χρόνια, παρά τις μεγάλες επιδρομές από τον 9ο έως τον 11ο αιώνα. Ο επόμενος γνωστός επίσκοπος ήταν ο Ιωάννης το 1100-1115. 

Μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1204 και την ίδρυση της Λατινικής Αυτοκρατορίας, ιδρύθηκε Λατινική επισκοπή στην Δημητριάδα. Αναφερόμενοι Ορθόδοξοι επίσκοποι είναι ο Αρσένιος (1215 - 1222), Νικόλαος Βλαττής (1230 - 1240), Νεόφυτος Α΄ (1240), τιτουλάριος. Από το 1272 έως το 1280 επίσκοπος Δημητριάδος ήταν ο Μιχαήλ Πανάρετος, ακολουθούμενος από τον Βισσαρίωνα (1490). Η έλλειψη επισκόπων πριν από αυτόν εξηγείται από την κατάληψη της περιοχής από καταλανούς τυχοδιώκτες το 1318, οι οποίοι κατήργησαν τους Ορθόδοξους επισκόπους και διατήρησαν μόνο τους Λατίνους. 

Το 1423, η Μαγνησία έπεσε στα χέρια των Οθωμανών και κέντρο έγινε το φρούριο των Βόλου. Μέχρι το 1600, οπότε πιστοποιείται επίσκοπος στον Βόλο, η τοποθεσία του καθεδρικού ναού ήταν ασαφής. Η Δημητριάδα εξαφανίστηκε τον 6ο ή τον 16ο αιώνα και παρέμεινε μόνο ως επισκοπικός τίτλος. Στην Οθωμανική εποχή, οι Λατίνοι ιερείς εξαφανίστηκαν και παρέμειναν μόνο Ορθόδοξοι. Στα τέλη του 16ου αιώνα, η περιοχή επλήγη από πειρατικές επιθέσεις Ισπανών, Γενουατών και Φλωρεντίνων, οι οποίοι ανάγκασαν τους κατοίκους να εγκαταλείψουν τους παράκτιους οικισμούς. Σύμφωνα με τον Θεόκλητο Α΄ το 1626, σύμφωνα με μια έκθεση του Βενετού προξένου της Κέρκυρας, ο Βόλος δεν ήταν ούτε πόλη ούτε χωριό, αλλά ένα μεγάλο λιμάνι όπου αγκυροβολούσαν πολλά πλοία. Ο Κάλλιστος (1630 - 1639) ίδρυσε την Επισκοπή στον Βόλο. Κατά τη διάρκεια του Μεγάλου Κρητικού Πολέμου, το φρούριο του Βόλου και η περιοχή καταλήφθηκαν από τους Ενετούς με επικεφαλής τον Μοροζίνι και τα τείχη του φρουρίου καταστράφηκαν. Αργότερα, οι Οθωμανοί ανακατέλαβαν την πόλη. 

Η επισκοπή, όπως και όλες οι άλλες στην Θεσσαλία κατά τους Οθωμανικούς χρόνους, υπαγόταν στην μητρόπολη Λαρίσης και όλοι οι επίσκοποι της περιοχής σχημάτιζαν Σύνοδο, η οποία εξέλεγε τους νέους επισκόπους. Το 1757, ο πατριάρχης Καλλίνικος Δ΄, γεννημένος στη Ζαγορά, κατάργησε την υπαγωγή της επισκοπής Δημητριάδος στην Λάρισα και την προήγαγε σε αρχιεπισκοπή, διορίζοντας τον αδελφό του Γρηγόριο (1757 - 1794) ως αρχιεπίσκοπο με έδρα στην Ζαγορά. 

Κατά τη διάρκεια του Ρωσοτουρκικού Πολέμου (1768-1774), ρωσικά πολεμικά πλοία κατέλαβαν το 1771 το λιμάνι του Βόλου και κατάσχεσαν όλα τα σιτηρά. Επέστρεψαν τον επόμενο χρόνο με τον Έλληνα Ναύαρχο Αντώνιο Ψαρό ως ηγέτη τους και το 1789 κατά τη διάρκεια του επόμενου Ρωσοτουρκικού Πολέμου με τον θρυλικό Λάμπρο Κατσώνη. Οι Τούρκοι, οχυρωμένοι στο λιμάνι του Βόλου, άρχισαν να ανησυχούν για το πόσο πιστός προς αυτούς ήταν ο κλήρος, και ο Αρχιεπίσκοπος Γρηγόριος παραιτήθηκε «λόγω γήρατος» το 1794. Στη συνέχεια ο Πατριάρχης Γεράσιμος Γ΄ ανύψωσε την Αρχιεπισκοπή σε Μητρόπολη και χειροτόνησε Μητροπολίτη τον ανιψιό του, αρχιδιάκονο του Πατριαρχείου Αθανάσιο, με τον τίτλο Μητροπολίτης Δημητριάδος και Ζαγοράς, υπέρτιμος και έξαρχος Πελασγών. Η έδρα της Μητρόπολης μετακινούνταν συχνά μεταξύ Βόλου, Ζαγοράς, Μακρινίτσας και Αγιάς. 

Επισκοπικός κατάλογος
+  Όνομα  Έτη  ΣχόλιαΕπισκοπή Θηβών Θεσσαλίας Κλεόνικος  ~ 325  συμμετείχε στην Α΄ Οικουμενική ΣύνοδοΕπισκοπή Δημητριάδος Μάξιμος  ~ 431  συμμετείχε στην Γ΄ Οικουμενική Σύνοδο Κωνσταντίνος  πριν το 442 – μετά το 451  συμμετείχε στην «Ληστρική» και στην Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο Αβουδάντιος  458 – 531  Προβιανός  ~ 531   Ξενοφών  ~ 879  συμμετείχε στην «Εν Αγία Σοφία» Σύνοδο Λέων  β΄ μισό 10ου αιώνα  Ιωάννης  1100 – 1115  Νικηφόρος  β΄ μισό 12ου αιώνα  Αρσένιος  1215 – 1222  Νικόλαος Βλαττής  1230 – 1240   Νεόφυτος Α΄  ~ 1240  Μιχαήλ Πανάρετος  1272 – 1280  Βησσαρίων  ~ 1490  κατόπιν Λαρίσης Ιωσήφ   ~ 1542   Ιωάσαφ Α΄  ~ 1558   Θεόφιλος  ~ 1565  υπογράφει την καθαίρεση του Πατριάρχη Ιωάσαφ Β΄ (Ιαν. 1565) Δομετιανός ή Δομένικος  ~ 1569  Ιωάσαφ Β΄  ~ 1571  Παχώμιος  1581 – 1590  Θεόφιλος  ~ 1593  Συμμετέχει σε τοπική Σύνοδο του Ιερεμία Β΄ Φιλόθεος  ~ 1596  Αγάπιος  1601 – 1610  Θεόκλητος Α΄  ~ 1626  Κάλλιστος  1630 – 1639  Γρηγόριος  ~ 1651  Τιμόθεος  ~ 1651  Γαβριήλ Α΄  1653 – 12 Ιουνίου 1663 †   Διονύσιος Α΄  Σεπτέμβριος 1663 – μετά το 1675 †  Ιωαννίκιος Β΄  8 Μαρτίου 1678 – 1688  επαύθη από την Σύνοδο της Λαρίσης για σοβαρά παραπτώματα Καλλίνικος  1688 – 1714  Παρθένιος  ~ 1714  Ιωαννίκιος Γ΄  1700; – 12 Μαΐου 1720 †  Νεκτάριος   ~ 1721  Ιάκωβος  1723 – 1732  κατόπιν Λαρίσης Θεόκλητος Β΄  1732 – 1740  Μελέτιος  1740 – 20 Μαΐου 1757 Αρχιεπισκοπή Δημητριάδος Γρηγόριος (Μαυρίκιος)  Μάιος 1757 – 23 Ιουλίου 1794  αδελφός του τότε Πατριάρχη Καλλινίκου Δ΄, παραιτήθηκεΜητρόπολη Δημητριάδος και Ζαγοράς Αθανάσιος (Κασαβέτης ή Κύπριος)  14 Σεπτεμβρίου 1794 – Ιούλιος 1821  Βαρθολομαίος  Ιούλιος 1821 – 29 Σεπτεμβρίου 1821 από Γρεβενών, 
παραιτήθηκε Παρθένιος  30 Σεπτεμβρίου 1821 – 12 Οκτωβρίου 1823  καθαιρέθηκε Καλλίνικος Β΄  12 Οκτωβρίου 1823 – 21 Φεβρουαρίου 1827  από Περιστεράς, 
παραιτήθηκε Νεόφυτος  15 Ιουλίου 1827 – 20 Νοεμβρίου 1836  κατόπιν Σωζοαγαθουπόλεως Ιωσήφ Β΄   Ιούνιος 1836 – Νοέμβριος 1837  από Ερζεγοβίνης, 
κατόπιν Πρεσπών και Αχρίδος Γρηγόριος Γ΄  11 Νοεμβρίου 1837 – Νοέμβριος 1838 †  από πρώην Πρεσλάβου Ματθαίος (Αριστάρχης)  10 Νοεμβρίου 1838 – 21 Μαΐου 1841   από Σηλυβρίας, 
παραιτήθηκε, 
κατόπιν Γάνου και Χώρας Μελέτιος  21 Μαΐου 1841 – Ιούνιος 1846  από Γάνου και Χώρας, 
κατόπιν προεδρικώς Ικονίου Γαβριήλ  4 Ιουνίου 1846 – 11 Ιουνίου 1855  κατόπιν Αίνου Γρηγόριος  11 Ιουλίου 1855 – 15 Σεπτεμβρίου 1858 †  από Σάμου Δωρόθεος (Σχολάριος)  23 Σεπτεμβρίου 1858 – 2 Απριλίου 1870  από Σωζοαγαθουπόλεως, 
κατόπιν Λαρίσης Γρηγόριος (Φουρτουνιάδης)  2 Απριλίου 1870 – 19 Ιουλίου 1907 †  είχε παραιτηθεί μεταξύ 4 Ιουνίου 1890 και 10 Νοεμβρίου 1891Μητρόπολη Δημητριάδος Γερμανός (Μαυρομμάτης)  10 Αυγούστου 1907 – 14 Ιουνίου 1935  από το 1922 Μητροπολίτης, καθαιρέθηκε λόγω προσχώρησης στον Παλαιοημερολογιτισμό, αποκαταστάθηκε μετά θάνατον Ιωακείμ (Αλεξόπουλος)  5 Σεπτεμβρίου 1935 – Φεβρουάριος 1957 από Φωκίδος, 
παραιτήθηκεΜητρόπολη Δημητριάδος και Αλμυρού Δαμασκηνός (Χατζόπουλος)  7 Νοεμβρίου 1957 – 2 Δεκεμβρίου 1968  από Τριφυλίας και Ολυμπίας, 
παραιτήθηκε Ηλίας (Τσακογιάννης)  6 Δεκεμβρίου 1968 – 13 Ιουλίου 1974  από Περιστεράς, 
κατόπιν Τραχείας Χριστόδουλος (Παρασκευαΐδης)  14 Ιουλίου 1974 – 28 Απριλίου 1998  κατόπιν Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Ιγνάτιος (Γεωργακόπουλος)  10 Οκτωβρίου 1998 – σήμερα  

 Παραπομπές 

Πηγές




Δημητριαδος