Επί της Δικαιοσύνης Γραμματεία της Επικράτειας

Η Επί της Δικαιοσύνης Γραμματεία της Επικράτειας, - (το πρώτο Υπουργείο Δικαιοσύνης του νέου ελληνικού κράτους), (Απρίλιος 1833 - Ιούνιος 1846), ιδρύθηκε στις 3 / 15 Απριλίου 1833. 
Πρώτος «Επί της Δικαιοσύνης Γραμματέας της Επικράτειας» χρημάτισε ο Γεώργιος Πραΐδης στην πρώτη κυβέρνηση της Αντιβασιλείας, αυτής του Σπυρίδωνα Τρικούπη.
Τη σημαντικότερη θέση για την μορφή και την κατεύθυνση του Δικαίου στην Ελλάδα, κατέχει ο Γερμανός νομομαθής και καθηγητής του Πανεπιστημίου του Μονάχου, Αντιβασιλέας,  Γκέοργκ φον Μάουρερ (Georg  Ludwig  von  Maurer), ο οποίος ανέλαβε την οργάνωση της Δικαιοσύνης (μαζί με αυτήν της Παιδείας και της Εκκλησίας). Συγκεκριμένα, υπό την καθοδήγηση του Μάουρερ σχηματίστηκε ο πρώτος νόμος «περί σχηματισμού και της αρμοδιότητας της επί της Δικαιοσύνης Γραμματείας της Επικρατείας». Επίσης, συνέταξε τον Ποινικό Κώδικα, την Ποινική Δικονομία, την Πολιτική  Δικονομία  και  τον «Οργανισμό  Δικαστηρίων  και  Συμβολαιογράφων».Στυλιανός Μπίτος, «Ιστορική εξέλιξη του ελληνικού αστικού δικαίου. Από την επανάσταση του 1821 έως τη σύνταξη αστικού κώδικα», σελ. 42 Ο Μάουρερ όμως, δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει το έργο της σύνταξης Αστικού Κώδικα καθώς εγκατέλειψε την Ελλάδα τον Ιούλιο του 1834 και η νομοθεσία έμεινε ημιτελής.
Στις 3 Ιουνίου 1846 με τον νόμο «Περί Διοργανισμού των Υπουργείων», ΦΕΚ Α 14/ 1846καταργήθηκε ο όρος Γραμματεία της Επικράτειας, και τον αντικατέστησε ο σημερινός όρος Υπουργείο. Ο πλήρης τίτλος ήταν πλέον Υπουργείον επί της Δικαιοσύνης.
Αρμοδιότητες
 Η καθίδρυσις, διόρθωσις και επιστασία όλων των δια την διαχείρησιν της δικαιοσύνης εις πολιτικάς και εγκληματικάς υποθέσεις καταστημάτων, ο διοργανισμός των Δικαστηρίων, αι περί του προσωπικού αυτών προτάσεις, και η επ’ αυτά επαγρύπνησις, η διατήρησις των περί των Δικαστηρίων υπαρχόντων νόμων και η ανεξαρτησία του δικαστικού υπουργήματος.
 Η επιστασία όλων των δια την διαχείρησιν της δικαιοσύνης αναγκαίων πραγμάτων, προ πάντων δε των εξεταστικών ειρκτών, και η φροντίς δια την επισκευήν και διατήρησιν των δια την υπηρεσίαν της δικαιοσύνης αναγκαίων οικοδομών.
 Η επιτήρησις εις τους Επιτρόπους της Επικρατείας, η μετ’ αυτών αλληλογραφία και αι περί διορισμού ή παύσεως αυτών προτάσεις.
 Τα περί Μνημονίας, και η επιτήρησις εις τους Μνήμονας  «...οι Δημόσιοι Μνήμονες ήταν «δημόσιοι αξιωματικοί διορισμένοι να δέχωνται διαθήκας, και λοιπάς πράξεις, καί συμβόλαια, εις όσα τα μέρη οφείλουν ή θέλουν να δώσωσιν έπίσημον χαρακτήρα, να βεβαιόνουν την χρονολογίαν των, να τάς φυλάττουν ασφαλώς, καί να δίδωσιν αντίγραφα αυτών.» Γενική Εφημερίς της Ελλάδος, του έτους 1830, Εκ της Εθνικής Τυπογραφίας, Διονυσίου Νότη Καραβία, Αθήνα 1976 (Αριθ. 25, Έτους Ε΄, 26ης Μαρτίου 19830), https://ermisilias.gr/index.php/politismos/92-istoria/7753-200-3#_edn7
 Αι προτάσεις περί βελτιώσεως ή τροποποιήσεως των πολιτικών ή ποινικών Κωδήκων, και των περί διαδικασίας εις πολιτικάς ή ποινικάς υποθέσεις Κωδήκων, καθώς και περί της αληθούς αυτών διερμηνεύσεως.
 Η επαγρύπνησις εις την διατήρησιν της δικαστικής αρμοδιότητος, και η σύμπραξις εις την κατά τους υπάρχοντας νόμους διάλυσιν των αναφυομένων περί τούτου διενέξεων μεταξύ των Δικαστηρίων και των διοικητικών αρχών.
 Αι προτάσεις περί αφέσεως ή ελαττώσεως της ποινής εις τας παρά των ποινικών δικαστηρίων γενομένας αποφάσεις.
 Αι προτάσεις περί όλων των εξαιρέσεων και αδειών, τας οποίας οι πολιτικοί νόμοι εναποθέτουν εις τον Βασιλέα εις πολιτικάς δίκας.
 Εις την επί της Δικαιοσύνης Γραμματείαν είναι υποτεταγμένοι εντός της αρμοδιότητός της όλα τα Δικαστήρια, οι Επίτροποι της Επικρατείας, οι Μνήμονες, οι Συνήγοροι και το λοιπόν προσωπικόν, το οποίον τυχόν ήθελεν είσθαι διωρισμένον διά την υπηρεσίαν της Δικαιοσύνης».
Ιστορική αναδρομή
Το 1833  πρωτο - συστάθηκαν τρία δικαστήρια (Ναύπλιο, Μεσολόγγι και Θήβα) τα οποία εξ ανάγκης δίκαζαν πολιτικές και ποινικές υποθέσεις ενώ από τις αρχές του 1834 ιδρύθηκαν Πολιτικά και Ποινικά Δικαστήρια καθώς και συμβολαιογραφεία. 
Συγκεκριμένα, ιδρύθηκαν δέκα Πρωτοδικεία: Αθηνών, Σύρου, Χαλκίδας, Ναυπλίου, Τρίπολης, Σπάρτης, Πύλου, Πάτρας, Μεσολογγίου και Άμφισσας,
δύο Εμποροδικεία : Σύρου, Πάτρας, Ναυπλίου
δύο Εφετεία : Αθηνών, Τρίπολης.
Τα Ειρηνοδικεία παρέμειναν όπως είχαν, ένα σε κάθε επαρχία του κράτους. Τον Οκτώβριο του 1833 συστάθηκε το Ελεγκτικό Συνέδριο του Κράτους ενώ  τον Οκτώβριο του 1834 ιδρύθηκε ο Άρειος Πάγος - πρώτος πρόεδρος του οποίου διορίστηκε ο νομικός Χριστόδουλος Κλωνάρης και πρώτος Εισαγγελέας ο Ανδρόνικος ΠάικοςΦΕΚ Α 38/ 1834
Όσον αφορά το εφαρμοστέο δίκαιο (Αστικός Κώδικας) η Αντιβασιλεία αποφάσισε ότι: «Οἱ πολιτικοί   νόμοι   τῶν   Βυζαντινῶν Αὐτοκρατόρων,   οἱ περιεχόμενοι  εἰς  τήν Ἑξάβιβλον  τοῦ Ἁρμενοπούλου,  θέλουν ἰσχύει μεχρισοῦ δημοσιευθῇ ὁ πολιτικός  κῶδιξ,  τοῦ ὁποίου  τήν  σύνταξιν διετάξαμεν ἤδη.  Τά ἔθιμα ὅμως, ὅσα  πολυχρόνιος  καί ἀδιάκοπος συνήθεια ἤ ἀποφάσεις   δικαστικαί   καθιέρωσαν, ὑπερισχύουν ὅπου ἐπεκράτησαν».

Επί της Δικαιοσύνης Γραμματείς της Επικράτειας
Όνομα Έναρξη - Λήθη θητείας Κυβέρνηση Χριστόδουλος Κλωνάρης95x95px25 Ιανουαρίου - 3 Απριλίου 1833Κυβέρνηση Σπυρίδωνα Τρικούπη Ιανουαρίου 1833Γεώργιος Πραΐδης95x95px3 Απριλίου - 12 Οκτωβρίου 1833Κυβέρνηση Σπυρίδωνος Τρικούπη Απριλίου 1833Κωνσταντίνος Σχινάς95x95px12 Οκτωβρίου 1833 - 10 Αυγούστου 1834Κυβέρνηση Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου 1833  Κυβέρνηση Ιωάννη Κωλέττη 1834 (διαδοχικά)Γεώργιος Πραΐδης95x95px10 Αυγούστου 1834 - 14 Φεβρουαρίου 1836Κυβέρνηση Ιωάννη Κωλέττη 1834  Κυβέρνηση Άρμανσπεργκ 1835 (διαδοχικά)Ιάκωβος Ρίζος Νερουλός95x95px14 Φεβρουαρίου 1836 - 12 Απριλίου 1837Κυβέρνηση Άρμανσπεργκ 1835  Κυβέρνηση Ιγνάτιου φον Ρούντχαρτ 1837 διαδοχικά)Ανδρόνικος Πάικος95x95px12 Απριλίου 1837 - 24 Ιουνίου 1841Κυβέρνηση Ιγνάτιου φον Ρούντχαρτ 1837Κυβέρνηση Όθωνος 1837  Κυβέρνηση Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου 1841 διαδοχικά)Λέων Μελάς95x95px24 Ιουνίου - 10 Αυγούστου 1841Κυβέρνηση Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου 1841Γεώργιος Α. Ράλλης95x95px10 Αυγούστου 1841 - 3 Σεπτεμβρίου 1843Κυβέρνηση Όθωνος 1841Λέων Μελάς95x95px3 Σεπτεμβρίου 1843 - 30 Μαρτίου 1844Κυβέρνηση Ανδρέα Μεταξά 1843Κυβέρνηση Κωνσταντίνου Κανάρη 1844 διαδοχικά)Ανδρέας Χ. Λόντος95x95px30 Μαρτίου - 27 Ιουλίου 1844Κυβέρνηση Μαυροκορδάτου 1844Σπυρίδων Τρικούπης95x95px27 Ιουλίου - 4 Αυγούστου 1844Κυβέρνηση Μαυροκορδάτου 1844Ζηνόβιος Βάλβης85x85px6 Αυγούστου 1844 - 14 Ιανουαρίου 1846Κυβέρνηση Ιωάννη Κωλέττη 1844Λυκούργος Κρεστενίτης95x95px14 - 19 Ιανουαρίου 1846Κυβέρνηση Ιωάννη Κωλέττη 1844Ιωάννης Κωλέττης95x95px19 Ιανουαρίου 1846 - 6 Απριλίου 1847Κυβέρνηση Ιωάννη Κωλέττη 1844

Παραπομπές

Πηγές
 Στυλιανός Μπίτος, «Ιστορική εξέλιξη του ελληνικού αστικού δικαίου. Από την επανάσταση του 1821 έως τη σύνταξη αστικού κώδικα», διπλωματική εργασία για το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. https://dspace.lib.uom.gr/handle/2159/20428
 * «Το Πολιτικόν Σύνταγμα της Ελλάδος :Οι Ελληνικοί Κώδικες μετά των τροποποιούντων αυτών νεωτέρων Νόμων και Β. Διαταγμάτων οις προσετέθησαν» του Προέδρου του Αρείου Πάγου, Γεωργίου Α. Ράλλη, Αθήνα, 1856 

Γ
Κατηγορία:1833
Κατηγορία:Υπουργείο Δικαιοσύνης (Ελλάδα)