Μανθυρέα Αρκαδίας

Η Μανθυρέα (πρώην Καπαρέλι) είναι χωριό του δήμου Τρίπολης στον νομό Αρκαδίας της Πελοποννήσου. Σύμφωνα με την απογραφή του 2021, ο πληθυσμός του ανέρχεται στους 88 κατοίκους.

 Τοποθεσία 
Η Μανθυρέα είναι κτισμένη σε υψόμετρο 763 μέτρων, στις υπώρειες του Πάρνωνα επί της επαρχιακής οδού Τρίπολης-Σπάρτης. Βρίσκεται 13 χιλιόμετρα νότια από την πρωτεύουσα της Αρκαδίας, σε κοντινή απόσταση από τη λίμνη ΤάκαΗλιόπουλος (1992). σελ. 53., η οποία βρίσκεται βορειοδυτικά του χωριού.

 Γενικά και ιστορικά στοιχεία 
Στην αρχαιότητα υπήρχε ο δήμος των Μανθυρέων, ο οποίος περιλάμβανε τον σημερινό οικισμό και τον γειτονικό Κάνδαλο και ήταν ένας από τους εννέα δήμους που συγκροτούσαν την αρχαία Τεγέα. Το 1583, ο σύγχρονος οικισμός αναφέρεται σε οθωμανική απογραφή με την ονομασία Καπαρέλι και με πληθυσμό 17 οικογενειών, ενώ κατά το μεταίχμιο μεταξύ του τέλους της Τουρκοκρατίας στην Πελοπόννησο και τα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης, υποστηρίζεται πως σε αυτόν ζούσαν 42 οικογένειες που αντιστοιχούσαν σε 86 άτομα.

Στα πρώτα χρόνια μετά τη σύσταση του ελληνικού κράτους, η Μανθυρέα (τότε Καπαρέλι) παρουσιάζεται ως ένα φτωχικό και κυρίως κτηνοτροφικό χωριό, στο οποίο υπήρχε και περιορισμένη γεωργική παραγωγήΗλιόπουλος (1992). σελ. 55.. Κατά το β΄ μισό του 19ου αιώνα, οι κάτοικοι του χωριού ξεκίνησαν να αγοράζουν καλλιεργήσιμες εκτάσεις στον κάμπο της Τεγέας, τις οποίες αξιοποίησαν δημιουργώντας αμπέλια και βοσκοτόπια, ενώ αργότερα προχώρησαν και σε δενδροφυτεύσεις μουριών και αμυγδαλιώνΗλιόπουλος (1992). σελ. 56, 58.. Το 1882 ιδρύθηκε το δημοτικό σχολείο του χωριού, το οποίο λειτούργησε μέχρι και το 1990Ηλιόπουλος (1992). σελ. 236, 240.. Παράλληλα, οι συνθήκες διαβίωσης βελτιώθηκαν με την κατασκευή του δρόμου Τριπόλεως-Γυθείου που ολοκληρώθηκε το 1888. Την ίδια περίοδο, σύμφωνα με μεταγενέστερες μαρτυρίες γηραιότερων κατοίκων, η Μανθυρέα μέτρησε θύματα από επιδημία ευλογιάςΗλιόπουλος (1992). σελ. 56..  

Γύρω στο 1900, παρατηρήθηκε μεγάλο μεταναστευτικό ρεύμα προς το εξωτερικό με κατεύθυνση τις ΗΠΑ, όπου αργότερα δημιουργήθηκαν σύλλογοι ομογενών πρώτα στη Βοστώνη και έπειτα στο ΣικάγοΗλιόπουλος (1992). σελ. 59, 328, 336.. Στις πολεμικές συγκρούσεις που διεξήχθησαν από το 1912 μέχρι και το 1922 (Βαλκανικοί, Α΄ Παγκόσμιος και Μικρασιατική Εκστρατεία) έχασαν τις ζωές τους επτά κάτοικοι του χωριούΗλιόπουλος (1992). σελ. 61.. Κατά τον Μεσοπόλεμο ακολούθησε νέο μεταναστευτικό κύμα κυρίως προς το εξωτερικό και δευτερευόντως προς τα αστικά κέντραΗλιόπουλος (1992). σελ. 61-62, 64., ενώ το 1927, μετά από εισήγηση της αρμόδιας κρατικής επιτροπής τοπωνυμίων, το χωριό μετονομάστηκε από Καπαρέλι σε ΜανθυρέαΦΕΚ 179Α - 30/08/1927Ηλιόπουλος (1992). σελ. 25, 49-50.. 

Κατά τις παραμονές του Ελληνοϊταλικού Πολέμου, σύμφωνα με την απογραφή του 1940, στη Μανθυρέα ζούσαν 602 άτομα. Στη διάρκεια του Πολέμου του 1940-1941, σκοτώθηκαν στο μέτωπο της Αλβανίας δύο κάτοικοι του χωριούΗλιόπουλος (1992). σελ. 70.. Ακολούθησε η περίοδος της Κατοχής, κατά την οποία η Μανθυρέα πυρπολήθηκε στις 16 Δεκεμβρίου του 1943 από τα γερμανικά στρατεύματα, ως αντίποινα για δολιοφθορά των ανταρτών του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ σε παρακείμενη γέφυρα. Σύμφωνα με τοπική πηγή, υπολογίζεται πως από την πυρκαγιά καταστράφηκαν τα μισά κτίρια του χωριού, ενώ καθ' όλη τη διάρκεια της Κατοχής έχασαν τις ζωές τους από τη δράση των γερμανικών δυνάμεων και των Ταγμάτων Ασφαλείας συνολικά επτά κάτοικοιΗλιόπουλος (1992). σελ. 77-86..

Μεταπολεμικά, η Μανθυρέα συγκράτησε μεγάλο μέρος του πληθυσμού της μέχρι και τη δεκαετία του 1960, όταν ξεκίνησε νέα μεταναστευτική κίνηση προς υπερπόντια κράτη (ΗΠΑ, Καναδάς και Αυστραλία), καθώς και προς την ΑθήναΗλιόπουλος (1992). σελ. 101, 113.. Την ίδια περίοδο ξεκίνησε η εκτεταμένη παραγωγή μήλων και παράλληλα εγκαταλείφθηκαν προηγούμενες καλλιέργειες, όπως π.χ. η αμπελουργίαΗλιόπουλος (1992). σελ. 177-178.. Ακόμη αναπτύχθηκαν οι υποδομές του χωριού με την ολοκλήρωση της ηλεκτροδότησης (1965), του δικτύου ύδρευσης (1971) και της σύνδεσης με το τηλεφωνικό δίκτυο (1982)Ηλιόπουλος (1992). σελ. 106-108, 296..

 Σημεία ενδιαφέροντος 
Η εκκλησία του αγίου Νικολάου, που είναι εγγεγραμμένος σταυροειδής με τρούλο, κατασκευάστηκε από το 1908 ως το 1916 και το εσωτερικό της (ιερό τέμπλο και δάπεδο) ολοκληρώθηκε το 1919Ηλιόπουλος (1992). σελ. 250.. Στην ίδια περιοχή παλιότερα βρισκόταν η παλιά εκκλησία του χωριού, που ήταν βασιλικού ρυθμού και μικρότερη σε μέγεθος. Η εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, που βρίσκεται στο κοιμητήριο του χωριού, χτίστηκε κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας και ανακαινίσθηκε το 1708, όπως αυτό συνάγεται από την επιγραφή, που είναι εντοιχισμένη πάνω από την είσοδο της εκκλησίας. Στην περιοχή πρέπει να υπήρχε κάποιος αρχαίος ναός και δομικά υλικά από αυτόν τον ναό χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή της εκκλησίαςΗλιόπουλος (1992). σελ. 257-258..

 Διοικητικές μεταβολές 
Υπαγόταν παλιότερα στο δήμο Τεγέας και σήμερα πλέον υπάγεται στο δήμο Τρίπολης. Με το ΦΕΚ 244Α - 04/12/1997 ο οικισμός αποσπάται από την κοινότητα Μανθυρέας και προσαρτάται στο δήμο Τεγέας, ενώ με το ΦΕΚ 87Α - 07/06/2010 ο  οικισμός αποσπάται από το δήμο Τεγέας και προσαρτάται στο δήμο Τρίπολης. 

 Απογραφές πληθυσμού 
Απογραφή1928194019511961197119811991200120112021Πληθυσμός52360255140528724018617097ΦΕΚ αποτελεσμάτων ΜΟΝΙΜΟΥ πληθυσμού απογραφής 2011», σελ. 10752 (σελ. 278 του pdf)88

 Εικόνες 

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 
 Γριτσόπουλου, Τάσου Αθ. (1976). Ιστορία της Τριπολιτσάς. Β΄. Αθήναι: Έκδοσις Ενώσεως Τριπολιτών Αττικής.
 Ηλιόπουλος, Διονύσιος Β. (1992). Η Μανθυρέα (Καπαρέλι - Γαρούνι - Ντάρα). Η ιστορία ενός χωριού της Τεγέας στην Αρκαδία. Αθήναι: Εκδόσεις Αϊβαλή. 
 Μοραΐτου, Νικολάου Δ. (1932). Ιστορία της Τεγέας από των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι των καθ' ημάς. της Αρκαδίας γενικώς, της αρχαίας Τεγέας, των μεσαιωνικών Νυκλίου και Μουχλίου, των νεωτέρων Τριπολιτσάς και Τεγέας. Εν Αθήναις: Νέα Ελληνική Ηώς. 
 Τσάτσαρης, Ανδρέας· Γρηγορακάκης, Γρηγόριος (2014). «Τεγεάτις: Ένα Χαρτογραφικό Ταξίδι στη Γη του Μύθου και της Ιστορίας». Στο: Ραπτόπουλος, Σωτήριος Γ. Η ιστορική και αρχαιολογική έρευνα στην Πελοπόννησο, όπως προκύπτει από τα αρχεία των Γ.Α.Κ. νομών Πελοποννήσου και αρχεία άλλων φορέων. Πρακτικά. Τρίπολη, διήμερο Παρασκευής 4 Οκτωβρίου - Σαββάτου 5 Οκτωβρίου 2013, Αποστολοπούλειο Πνευματικό Κέντρο (PDF). Τρίπολη: Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Πελοποννησιακών Σπουδών. 

Κατηγορία:Δήμος Τρίπολης
Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Αρκαδίας