Αλεξάντρ Μπεζμπορόντκο

Ο κόμης της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ο κόμης, και ύστερα ο πρίγκιπας της Ρωσικής Αυτοκρατορίας Αλεξάντρ Μπεζμπορόντκο (25 Μαρτίου 1747, Γκλούχοβ - 17 Απριλίου 1799, Αγία Πετρούπολη) – ήταν Ρώσος πολιτικός και ευγενής από το Χετμανάτο των Κοζάκων (Ουκρανία), πραγματικός Υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας, ο διευθυντής του Ταχυδρομείου της Ρωσίας. Από τις 1797 ως τις 1799 – διετέλεσε Καγκελάριος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας.

Ήταν ο δημιουργός του Ελληνικού Σχέδιού, του Τρίτου Διαμελισμού της Πολωνίας, και του σχεδίου των δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων στη Ρωσική Αυτοκρατορία.

 Βιογραφία
Γεννήθηκε στις 25 Μαρτίου 1747, στην οικογενειακή έπαυλη των Μπεζμπορόντκο, στο χωριό Στόλνογιε. Ήταν ο πρωτότοκος γιος του Υπουργού Εξωτερικών του Χετμανατού των Κοζάκων, του Αντρέι Μπεζμπορόντκο, και της γυναίκας του, της Ευντοκίας Ζαμπέλο..

 Εκπαίδευση και η αρχή της σταδιοδρομίας 
Από τους γονείς του ο Αλεξάντρ Μπεζμπορόντκο έλαβε κατ'οίκον εκπαίδευση και στη συνέχεια σπούδασε στην Ορθόδοξη Ακαδημία του Κιέβου. Εκεί ο Μπεζμπορόντκο κατάλαβε ότι έχει ταλέντο: για να μάθει ένα μεγάλο κείμενο, αρκούσε να το διαβάσει μόνο μια φορά. Στην τελική εξέταση ο Αλεξάντρ εξέπληξε τους καθηγητές όταν επανέλαβε το τυχαίο κομμάτι από το Ευαγγέλιο. Η φαινομενική μνήμη του νέου φοιτητή εξέπληξε και τον κυβερνήτη της Ουκρανίας, τον κόμη Πιότρ Ρουμιάντσεφ. Το 1765 ο Ρουμιάντσεφ διόρισε τον Μπεζμπορόντκο τον Κέφαλο της γραμματείας του. Κατά την αρχή του Ρωσοτουρκικού πόλεμου (1768-1774) έγινε Συνταγματάρχης του Ουκρανικού στρατού και πέρασε όλο τον πόλεμο συμμετέχοντας στη Μάχη της Λάργκας και στη Μάχη του Καγκούλ. Στις 22 Μαρτίου 1774 έγινε Συνταγματάρχης του Ρωσικού αυτοκρατορικού στρατού και το 1775 ήρθε στη Μόσχα. Παρουσιάζοντάς τον Μπεζμπορόντκο στην Τσαρίνα Αικατερίνη Β΄ της Ρωσίας, ο Πιότρ Ρουμιάντσεφ είπε: "Ο Μπεζμπορόντκο είναι το ακατέργαστο διαμάντι. Το μυαλό σας θα τον δώσει την τιμή". Ύστερα από λίγο ο Αλεξάντρ Μπεζμπορόντκο άρχισε να δουλεύει στην Αυτοκρατορική Γραμματεία, όπου έπαιρνε τις αναφορές προς Τσαρίνα.

 Υπηρεσία στην Κυβέρνηση Αυτοκρατορίας 
Μεταξύ των άλλων υπαλλήλων της αυτοκρατορικής κυβέρνησης, ο Μπεζμπορόντκο φαινότανε πολύ χωριάτικος και απλός. Δεν ήξερε καμία ξένη γλώσσα και μιλούσε Ρώσικα με ουκρανική προφορά. Παρόλο αυτά ο Αλεξάντρ Μπεζμπορόντκο ήταν πολύ έξυπνος, ζωηρός και είχε φωτογραφική μνήμη. Αυτά τα χαρακτηριστικά τον ξεχώρισαν από τα υπόλοιπα. Μια φορά, μιλώντας με τον Μπεζμπορόντκο, η Τσαρίνα ανέφερε κάποιο νόμο. Ο Αλεξάντρ αμέσως τον διάβασε από τη μνήμη, και όταν η Αικατερίνη ζήτησε να φέρουν το βιβλίο, για να βρει αυτό τον νόμο, ο Μπεζμπορόντκο, μην περιμένοντας, της είπε σε ποια σελίδα βρίσκεται ο νόμος. 
μικρογραφία|Η Τσαρίνα Αικατερίνη Β΄ της Ρωσίας.
Οι μοναδικές ικανότητές του Μπεζμπορόντκο ήταν οι πιο εντυπωσιακές για τους σύγχρονους. Ο Γιεβγκράφ Κομαρόβσκι, ο Ρώσος συγγραφέας και ιστορικός, έγραφε ότι πριν φύγει για τη Βιέννη, ο Μεγάλος Δούκας Κωνσταντίνος Πάβλοβιτς της Ρωσίας ρώτησε τον Μπεζμπορόντκο για ποιον και ποια δώρα πρέπει να δωρίσει στην αυλή του Αυστριακού Αυτοκράτορα. Απαντώντας, ο Μπεζμπορόντκο έλεγε, σαν διάβαζε το βιβλίο, γρήγορα και σωστά, ποιοί από τους βιεννέζους ευγενείς είναι οι πιο σημαντικοί, από ποιον οίκο προέρχονται και τα λοιπά. Ο Μπεζμπορόντκο έλεγε περίπου μία ώρα και ανέφερε όλους τους ευγενείς, με όποιους θα συναντηθεί ο Μεγάλος Δούκας. "Μετά ο κόμης κάθισε και έγραψε όλα τα ονόματα ευγενών και τα δώρα, οποία πρέπει να τούς δωρίσουμε. Βεβαίως, για τις άλλες χώρες ο Μπεζμπορόντκο είχε την ίδια πληροφορία" - γράφει ο Κομαρόβσκι.

Με τόσο δυνατή μνήμη, για δύο χρόνια ο Μπεζμπορόντκο έμαθε τα Γαλλικά, τα Γερμανικά, τα Ιταλικά, τα Ελληνικά και τα Λατινικά.

Στις 5 Μαΐου 1779 ο Μπεζμπορόντκο απονεμήθηκε από την Τσαρίνα για τη συμμετοχή στην υπογραφή της Κωνσταντινουπολικής σύμβασης με την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Τον έδωσαν τα χωριά με τούς αγρότες στη Λευκορωσία και τον βαθμό του Ταξιάρχου.

Ο πιο σημαντικός τομέας δραστηριότητας του Μπεζμπορόντκο ήταν η εξωτερική πολιτική. Στη Ρωσία τότε ήταν πολύ δημοφιλή η ιδέα της απελευθέρωσης της Ελλάδας και αποκατάστασης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Σύμφωνα με το Ελληνικό Σχέδιο, οποίο ο Μπεζμπορόντκο έκανε και παρουσίασε στην Τσαρίνα το 1780, ο Μεγάλος Δούκας Κωνσταντίνος Πάβλοβιτς της Ρωσίας έπρεπε να γίνει ο Αυτοκράτορας της Κωνσταντινούπολης μετά τον επόμενο ρωσοτουρκικό πόλεμο και καταστροφή της Τουρκίας.

Κατά τον ίδιο χρόνο ο Μπεζμπορόντκο συνόδευε την Αικατερίνη τη στιγμή της συνάντησης της με τον Αυστριακό Αυτοκράτορα Ιωσήφ Β΄. Συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις των Αυτοκρατόρων για τη μυστική ένωση της Ρωσίας και της Αυστρίας κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο Μπεζμπορόντκο έδειξε τις διπλωματικές δεξιότητές του και οι διαπραγματεύσεις πέρασαν πάρα πολύ καλά. Μετά την επιστροφή στην Αγία Πετρούπολη, η Τσαρίνα διόρισε τον Μπεζμπορόντκο ως υπάλληλο του Υπουργείου Εξωτερικών και τού Συμβουλίου της Επικρατείας. Το 1781 έγινε διευθυντής ταχυδρομείου της Ρωσίας και κατείχε αυτή τη θέση μέχρι τον θάνατό του.

Μετά τον θάνατο τού προέδρου του Κολλεγίου Εξωτερικών Υποθέσεων, του κόμη Νικίτα Πάνιν το 1783, ο Μπεζμπορόντκο έγινε δεύτερος μέλος του Κολλεγίου και πραγματικά αντικαγκελάριο της Ρωσίας. Με τον Μπεζμπορόντκο διαπραγματεύονταν όλοι οι πρεσβευτές, και αυτός τακτικά ανάφερε στην Τσαρίνα για την κατάσταση των εξωτερικών υποθέσεων. Συμμετέχοντας στη δημιουργία του συστήματος της ένοπλης ουδετερότητας, ο Μπεζμπορόντκο επέγραψε της σύμβασης με την Ολλανδία, με την Πρωσία, με το Βασίλειο της Πορτογαλίας και με το Βασίλειο της Νεαπόλεως.

Κατά τον Ιούλιο 1783, σύμφωνα με το Ελληνικό Σχέδιο του Μπεζμπορόντκο, η Ρωσική Αυτοκρατορία έκανε προσάρτηση της Κριμαίας, μετά την παραίτηση του τελευταίου Χαν της Κριμαίας Σαχίν Γκεράι.

Στις 4 Αυγούστου 1783 η Ρωσική Αυτοκρατορία και το Βασίλειο της Κάρτλι-Καχετής, υπέγραψαν τη "Σύμβαση του Γκεόργκιεβσκ", σύμφωνα με οποία όλη η Ανατολική Γεωργία είχε γίνει υποτελή της Ρωσίας. Αυτό καταστράφηκε τα σχέδια της Τουρκίας και του Ιράν, πού ήθελαν να καταλάβουν τη Γεωργία και να ενισχύσουν της θέσεις των στον Καύκασο. Αυτό δεν άρεσε την Οθωμανική Αυτοκρατορία και από το 1784 άρχισαν οι συστηματικές επιθέσεις των Τούρκων στα Γεωργιανά σύνορα.

Στις 3 Δεκεμβρίου 1784 ο Αυτοκράτορας της Αυστρίας Ιωσήφ Β΄, για εξαιρετικές επιτυχίες τού Μπεζμπορόντκο στο διπλωματικό πεδίο, έδωσε στον Αλεξάντρ και στον αδελφό του, τον Ιλιά, τους τίτλους των κόμων της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

 Ρωσοτουρκικός πόλεμος (1787-1792) και η Συνθήκη του Ιασίου 
Το 1787 ο Μπεζμπορόντκο συνοδεύτηκε την Τσαρίνα κατά τη διάρκεια του Νοτίου Ταξιδιού της, μαζί με τον Αυστριακό Αυτοκράτορα. Ύστερα από λίγο άρχισε οΡωσοτουρκικός πόλεμος (1787-1792). Χάρη στις επιτυχημένες ενέργειες του Ρωσικού στρατού και του ναυτικού, ο πόλεμος τελείωσε με τη νίκη της Ρωσίας. Για να υπογράψει τη συνθήκη ειρήνης με την Οθωμανική Αυτοκρατορία, η Αικατερίνη Β΄ έστειλε στο Ιάσιο τον κόμη Μπεζμπορόντκο. Διαβάζοντας τις επιστολές του Μπεζμπορόντκο προς την Τσαρίνα, ενώ και το πρωτόκολλο διαπραγματεύσεων, μπορούμε να καταλάβουμε ότι ο Αλεξάντρ Μπεζμπορόντκο έπεζε πολύ σημαντικό ρόλο. Σε απάντηση στις πρώτες αναφορές του κόμη, η Αικατερίνη τον έδωσε την εξουσία να διαπραγματευτεί για λογαριασμό της. Επίσης, η Τσαρίνα έγραψε: "Για χάρη του Θεού, να μην τους δώσετε κανένα κομμάτι της γης σε αυτή την πλευρά του Δνείστερου".

Στις 10 Νοεμβρίου 1791 πραγματοποιήθηκε το πρώτο συνέδριο ρωσικών και τουρκικών εκπροσώπων. Ο Μπεζμπορόντκο έθεσε σαφώς την ερώτηση: "Θέλετε τον πόλεμο ή την ειρήνη; Μπορείτε να έχετε και τα δύο. Είναι η δική σας επιλογή". Χάρη στον διπλωματικό ταλέντο του Μπεζμπορόντκο, η Ρωσία είχε κάνει την κερδοφόρα ειρήνη, τόσο προσωπικά όσο και για τα Πριγκιπάτα της Δουνάβης. Έτσι, οι Μολδαβοί απελευθερώθηκαν από τον τουρκικό φόρο για δύο χρόνια, ενώ και από τα άλλα οθωμανικά καταστροφικά καθήκοντα. Εν τω μεταξύ, ο αντιπρώσοπος του σουλτανού ο Γιούσουφ Πασά έγραψε προς τον τουρκικό αυτοκράτορα για τον Μπεζμπορόντκο: "Είναι καλοπροαίρετος, συνετός, διεισδυτικός και δίκαιος". Ο Μπεζμπορόντκο τακτικά περνούσε από τις διαφορετικές πηγές την πληροφορία για όλες τις διαφωνίες στην κυβέρνηση της Τουρκίας κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων. Όταν χρειάστηκε, ζήτησε τον στρατηγό Καχόβσκι να κάνει επίδειξη της ρωσικής πολεμικής δύναμης με μία παρέλαση. Και όταν η Οθωμανική πλευρά συμφώνησε ότι "από 'δω θα είναι υπεύθυνη για όλες τις αναταραχές πού μπορούν να προκύψουν από τούς καυκασιακούς λαούς... και θα επιστρέψει από τη θησαυροφυλάκιο όλες τις απώλειες που προκλήθηκαν από τους πειρατές σε υποκείμενα της Ρωσικής Αυτοκρατορίας", ο κόμης Μπεζμπορόντκο δήλωσε επίσημα: "Δεδομένου ότι η Τουρκία συμφωνεί με τις συνθήκες πού πρότεινα, δηλώνω ότι η Τσαρίνα της Ρωσίας δεν θα απαιτήσει καμία νομισματική αποζημίωση και θα δώσει ειρήνη στα πολλά εκατομμύρια ανθρώπων, πού ζουν στις Αυτοκρατορίες μας".

Έτσι, στις 29 Δεκεμβρίου 1791 τελείωσαν οι διαπραγματεύσεις. Στο 14ο συνέδριο η τουρκική και η ρωσική πλευρά υπέγραψαν τη συνθήκη ειρήνης. Ο διπλωμάτης Ροστόπτσιν με θαυμασμό έγραφε: "Για την επιτυχία με τόσο δύσκολη δουλειά, ο Μπεζμπορόντκο πρέπει μόνο να αρχίσει να την κάνει. Αυτός παρείχε στη Ρωσία την πιο σημαντική υπηρεσία από όλες, οποίες θα μπορούσε".

 Τελευταία του χρόνια 
Γυρίζοντας στην Αγία Πετρούπολη, ο Μπεζμπορόντκο συναντήθηκε με τον καινούργιο εραστή της Αικατερίνης, Πλατόν Ζούμποφ. Από 'κει ο κόμης Μπεζμπορόντκο άρχισε να απομακρύνεται από την Τσαρίνα. Στις σημειώσεις του παραπονέθηκε ότι οι πιο εύκολες εργασίες η Αικατερίνη δείνει στον Ζούμποφ και στούς φίλους του. Ο Μπεζμπορόντκο ζητούσε την Αικατερίνη σε μια επιστολή να τον πει κατευθείαν εάν δεν χρειάζεται πλέον τις υπηρεσίες του. Η Τσαρίνα δεν απάντησε απευθείας, αλλά αντάμειψε τον Μπεζμπορόντκο για την υπηρεσία τού κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων με την Τουρκία. Τον κόμη έδωσαν το κλαδί ελιάς για να φορέσει σε καπέλο και τα χωριά με 4981 αγρότες. Η Αικατερίνη κατέστησε σαφές ότι μέχρι σήμερα ο Μπεζμπορόντκο είναι "το δεξιό της χέρι" και ότι η Τσαρίνα χρειάζεται την υπηρεσία του.

Το τελευταίο μεγάλο επίτευγμα του κόμη Μπεζμπορόντκο στο τέλος της εποχής της Αικατερίνης ήταν το έργο του Τρίτου Διαμελισμού της Πολωνίας μεταξύ των γειτόνων της. Η Ρωσία πήρε περίπου 120 000 τετραγωνικά χιλιόμετρα των πολωνικών εκτάσεων με 1,2 εκατομμύρια κατοίκους. Η Τσαρίνα ευχαρίστησε τον κόμη Μπεζμπορόντκο και του δώρισε την πόλη Χμέλνικ.
μικρογραφία|Ο Αυτοκράτορας Παύλος Α΄ της Ρωσίας.
Η νέα σελίδα της καριέρας του Μπεζμπορόντκο άνοιξε μετά τον θάνατο της Αικατερίνης. Ο κόμης ήταν ο μόνος τού από όλους άλλους υπουργούς της εποχής της Αικατερίνης, όποιον ο νέος Αυτοκράτορας, ο Παύλος Α΄, άφησε στην κυβέρνηση. Όχι μόνο άφησε, αλλά και απονέμησε: σε τρεις ημέρες μετά τον θάνατο της μητέρας του, ο Παύλος έδωσε στον Αλεξάντρ Μπεζμπορόντκο τον βαθμό του Στρατάρχη. Κατά τη διάρκεια της στέψης του Παύλου, ο Μπεζμπορόντκο έλαβε από αυτόν την έπαυλη του πρώην πρίγκιπα της Μολδαβίας Δημήτριου Καντεμίρ, με παλάτι και με 10 000 αγρότες. Επίσης, ο καινούργιος Αυτοκράτορας της Ρωσίας έδωσε στον Μπεζμπορόντκο τον τίτλο τού πρίγκιπα της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, και στις 8 Ιουλίου 1797 τον τίτλο του Ιππότη της Λιβονίας.

Υπάρχει μια θεωρία, σύμφωνα με την οποία, ο Μπεζμπορόντκο έκλεψε από το γραφείο της Αικατερίνης τη διαθήκη της. Κατά το τέλος της ζωής της, η Τσαρίνα αρκετά συχνά έλεγε ότι θα ήθελε να μεταδώσει τον θρόνο άμεσος στον εγγονό τής, τον Μεγάλο Δούκα Αλέξανδρο, επειδή ο Παύλος μοιάζει πάρα πολύ στον πατέρα του, Αυτοκράτορα Πέτρο Γ΄. Αυτή η θεωρία λέει ότι ο Μπεζμπορόντκο έφερε τη διαθήκη της Αικατερίνης στον Παύλο και αυτός την έκαψε, για να γίνει Αυτοκράτορας. Γι'αυτό ενθρονίζοντας, ο Παύλος ευχαρίστησε τον Μπεζμπορόντκο, τον δίνοντας τους τίτλους, τις επαύλεις και τα λοιπά. Αλλά η θεωρία αυτή δεν υποστηρίζεται από κανένα στοιχεία.

Το 1796 ο πρίγκιπας Μπεζμπορόντκο προσπάθησε να αφήσει την υπηρεσία του, ζητώντας από τον Παύλο την απόλυση. Αλλά ο Αυτοκράτορας αρνήθηκε και είπε ότι "η πατρίδα μας χρειάζεται τον Μπεζμπορόντκο".

Λίγο αργότερα ο Ναπολέων κατάλαβε τη Μάλτα, οπού βρισκότανε η πρωτεύουσα τού τάγματος του Αγίου Ιωάννη της Ιερουσαλήμ, της Ρόδου και της Μάλτας. Τότε οι ιππότες ζήτησαν ένα καταφύγιο από τον Ρωσικό Αυτοκράτορα, οποίος ήταν γνωστός με τη συμπάθειά του στην ιπποτική κουλτούρα. Ο πρίγκιπας Μπεζμπορόντκο συμμετείχε σε διαπραγματεύσεις με το Κυρίαρχο τάγμα του Αγίου Ιωάννη για λογαριασμό του Παύλου. Στις 29 Νοεμβρίου 1798, με χάρη στον πρίγκιπα Μπεζμπορόντκο και στον πρίγκιπα Κουράκιν, ο Αυτοκράτορας της Ρωσίας ανακηρύχθηκε Μέγας Μάγιστρος του Τάγματος του Αγίου Ιωάννη της Ιερουσαλήμ. Ο Μπεζμπορόντκο ήταν ένας από τους πρώτους Ρώσους ιππότες τού Αγίου Ιωάννη, λαμβάνοντας από τον Παύλο τον Μεγάλο Σταυρό με διαμάντια.

Τον ίδιο χρόνο ο Μπεζμπορόντκο έγινε καγκελάριος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Όταν ο Παύλος αποφάσισε να δημιουργήσει "Αντιγαλλική ένωση", για να σταματήσει το κύμα της γαλλικής επανάστασης πού σάρωσε την Ευρώπη, ο καινούργιος καγκελάριος ο πρίγκιπας Μπεζμπορόντκο εργάστηκε πολύ για την οργάνωση αυτής της ένωσης. Ο Μπεζμπορόντκο ετοίμασε πολύ εκτεταμένο σχέδιο δράσης κατά της Γαλλίας. "Πως μπορεί να γίνει κάτι τόσο απίστευτο; Οι Γάλλοι μας εξαναγκάζουν να κάνουμε αυτό, που δεν ονειρευόμουν ποτέ να δουν στο υπουργείο μου, ενώ και στη ζωή μου, δηλαδή τη συμμαχία μας με την Τουρκία" - έγραφε ο Μπεζμπορόντκο προς τον φίλο τού, τον κόμη Βοροντσόφ.

Δυστυχώς, ο πρίγκιπας και ο κόμης Αλεξάντρ Μπεζμπορόντκο δεν πρόλαβε να δει τα επόμενα γεγονότα. Εξαντληθεί από το βαρέως καθήκον του, ο καγκελάριος πέθανε από το εγκεφαλικό επεισόδιο στις 17 Απριλίου 1799 στο παλάτι τού στην έπαυλη Μπεζμπορόντκινο κοντά στην Αγία Πετρούπολη.

 Βραβεία 

 Το τάγμα του Αγίου Βλαντίμιρ, μεγάλος σταυρός (1782) 
 Το τάγμα του Αγίου Αλεξάνδρου του Νέβα (1784)
 Το τάγμα του Αγίου αποστόλου Ανδρέα του Πρωτόκλητου (1791)
 Το τάγμα της Αγίας Άννας, μεγάλος σταυρός (1797)
 Ο μεγάλος σταυρός με τα διαμάντια του Τάγματος του Αγίου Ιωάννη της Ιερουσαλήμ, της Ρόδου και της Μάλτας (1798)

 Τίτλοι 

 3.12.1784-5.04.1797: ο κόμης της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας
 5.04.1797-8.07.1797: ο πρίγκιπας και ο κόμης της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, ο κόμης της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
 8.07.1797-29.11.1798: ο πρίγκιπας και ο κόμης της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, ο κόμης της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ο ιππότης της Λιβονίας.
 29.11.1798-17.04.1799: ο πρίγκιπας και ο κόμης της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, ο κόμης της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ο ιππότης του Μεγάλου Σταυρού του Τάγματος του Αγίου Ιωάννη της Ιερουσαλήμ.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Ρώσοι ευγενείς
Κατηγορία:Πολιτικοί της Ρωσικής Αυτοκρατορίας