Θεραπεία μεταστροφής

Θεραπεία μεταστροφής (αγγλ. conversion therapy) ονομάζεται η ψευδοεπιστημονική ψυχολογική πρακτική που επιδιώκει την αλλαγή του σεξουαλικού προσανατολισμού ή της ταυτότητας φύλου ενός ατόμου ώστε αυτή να συμβαδίζει με τις ετεροφυλόφιλες και cisgender νόρμες. Η σημερινή επιστημονική συναίνεση είναι πως η θεραπεία μεταστροφής είναι αναποτελεσματική και δυνητικά επιβλαβής για την ψυχική υγεία του ατόμου. Αρμοδιότητες διάφορων χωρών στην Ασία, την Ευρώπη, την Ωκεανία και την Αμερική έχουν εγκρίνει νόμους κατά της πρακτικής. 

Ιστορικά, η θεραπεία μεταστροφής ήταν η θεραπεία επιλογής για άτομα που αποκάλυπταν έλξη προς το ίδιο φύλο ή παρουσίαζαν μη συμμόρφωση με τους έμφυλους ρόλους, χαρακτηριστικά που παλαιότερα θεωρούνταν παθολογίες από το ιατρικό κατεστημένο. Όταν εφαρμόζεται σήμερα, η θεραπεία μεταστροφής μπορεί να συνιστά απάτη, και όταν εφαρμόζεται σε ανηλίκους, μορφή κακοποίησης. Έχει χαρακτηριστεί από ειδικούς ως αντίθετη προς τα ανθρώπινα δικαιώματα.  

 Ορολογία 
Ορισμένοι ειδικοί και ακτιβιστές θεωρούν τον όρο «θεραπεία μεταστροφής» ακατάλληλο, καθώς δεν πρόκειται για αληθινή θεραπεία. Εναλλακτικοί όροι περιλαμβάνουν προσπάθειες αλλαγής σεξουαλικού προσανατολισμού (sexual orientation change efforts ή SOCE), προσπάθειες αλλαγής ταυτότητας φύλου (gender identity change efforts ή GICE) και, συλλογικά, προσπάθειες αλλαγής σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου (sexual orientation and gender identity change efforts ή SOGICE).

 Πρακτικές 
Καθώς οι κοινωνικές στάσεις απέναντι στην ομοφυλοφιλία έχουν γίνει πιο ανεκτικές με την πάροδο του χρόνου, οι πιο σκληρές μέθοδοι θεραπείας μεταστροφής, όπως η αποστροφή, έχουν μειωθεί. Η κοσμική θεραπεία μεταστροφής προσφέρεται λιγότερο συχνά λόγω της μειωμένης ιατρικής παθολογικοποίησης της ομοφυλοφιλίας, και οι θρησκευόμενοι θεραπευτές έχουν γίνει πιο κυρίαρχοι. Πολλά παλαιότερα ήδη θεραπείας μεταστροφής είναι πλέον παράνομα σε πολλές χώρες του κόσμου.

 Θεραπεία αποστροφής 
Η θεραπεία αποστροφής που χρησιμοποιήθηκε σε ομοφυλόφιλους περιελάβανε ηλεκτροσόκ και φάρμακα που προκαλούν ναυτία κατά την παρουσίαση ερωτικών εικόνων του ίδιου φύλου. Η διακοπή των αποστροφικών ερεθισμάτων συνήθως συνοδευόταν από την παρουσίαση ερωτικών εικόνων του αντίθετου φύλου, με στόχο την ενίσχυση των ετεροφυλοφιλικών συναισθημάτων. Μια άλλη μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε ήταν η μέθοδος της συγκαλυμμένης ευαισθητοποίησης, η οποία περιλαμβάνει την καθοδήγηση των ασθενών να φανταστούν ότι κάνουν εμετό ή δέχονται ηλεκτροσόκ, γράφοντας ότι έχουν διεξαχθεί μόνο μεμονωμένες μελέτες περιπτώσεων και ότι τα αποτελέσματά τους δεν μπορούν να γενικευτούν. Ο Haldeman γράφει ότι οι μελέτες συμπεριφορικής εξαρτημένης μάθησης τείνουν να μειώνουν τα ομοφυλοφιλικά συναισθήματα, αλλά δεν αυξάνουν τα ετεροφυλοφιλικά συναισθήματα, αναφέροντας τη μελέτη του Ρανγκασάμι «Δυσκολίες στην διέγερση και την αύξηση της ετεροφυλοφιλικής ανταπόκρισης σε έναν ομοφυλόφιλο: Μια αναφορά περίπτωσης», που δημοσιεύτηκε το 1982, ως τυπική από αυτή την άποψη.

Άλλες μέθοδοι θεραπείας αποστροφής, εκτός από το ηλεκτροσόκ, περιελάμβαναν παγόλουτρα, κατάψυξη, καύση μέσω μεταλλικών πηνίων και καταναγκαστική εργασία. Σκοπός ήταν το άτομο να συνδέσει τα ομοφυλοφιλικά συναισθήματα με τον πόνο και έτσι να οδηγήσει στη μείωσή τους. Αυτές οι μέθοδοι έχουν αποδειχθεί αναποτελεσματικές.

 Εγχείρηση εγκεφάλου 
Τις δεκαετίες του 1940 και 1950, ο Αμερικάνος νευρολόγος Γουόλτερ Φρίμαν έκανε δημοφιλή την διακογχική λοβοτομή ως θεραπεία για την ομοφυλοφιλία. Έκανε προσωπικά έως και 3,439 λοβοτομές σε 23 πολιτείες,  εκ των οποίων 2,500 χρησιμοποιούσαν την διακογχική μέθοδο του, παρότι αυτός δεν είχε περάσει επίσημη χειρουργική εκπαίδευση.

Στη Δυτική Γερμανία, ένα είδος εγχείρησης εγκεφάλου που συνήθως περιλαμβάνει καταστροφή του κοιλιομεσαίου πυρήνα του υποθαλάμου πραγματοποιούταν σε ορισμένους ομοφυλόφιλους άνδρες κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1960 και του 1970. Η πρακτική επικρίθηκε από τον σεξολόγο Φόλκμαρ Σίγκους.

 Ευνουχισμός και μεταμόσχευση 
Στις αρχές του εικοστού αιώνα στη Γερμανία, πραγματοποιήθηκαν πειράματα στα οποία ομοφυλόφιλοι άνδρες υποβλήθηκαν σε μονομερή ορχεκτομή και μεταμοσχεύθηκαν σε αυτούς όρχεις ετεροφυλόφιλων ανδρών. Αυτές οι επεμβάσεις απέτυχαν ολοκληρωτικά.
μικρογραφία|Ο Φρίντριχ-Πάουλ φον Γκρόζχαϊμ (1908–2006) γλίτωσε από στρατόπεδο συγκέντρωσης αφού συμφώνησε να ευνουχιστεί υπό πίεση το 1938.
Ο χειρουργικός ευνουχισμός ομοφυλόφιλων ανδρών ήταν ευρέως διαδεδομένος στην Ευρώπη κατά το πρώτο μισό του εικοστού αιώνα. Ο ηγέτης των Ες-Ες, Χάινριχ Χίμλερ, διέταξε την αποστολή ομοφυλόφιλων ανδρών σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, καθώς δεν θεωρούσε επαρκή μια ποινή φυλάκισης περιορισμένης χρονικής διάρκειας για την εξάλειψη της ομοφυλοφιλίας. Αν και θεωρητικά εθελοντικός, ορισμένοι ομοφυλόφιλοι υποβλήθηκαν σε σοβαρή πίεση και εξαναγκασμό για να συμφωνήσουν στον ευνουχισμό. Δεν υπήρχε όριο ηλικίας· μερικά αγόρια ηλικίας μόλις 16 ετών ευνουχίστηκαν. Όσοι συμφώνησαν στον ευνουχισμό μετά από καταδίκη βάσει της Παραγράφου 175 εξαιρέθηκαν από τη μεταφορά σε στρατόπεδο συγκέντρωσης μετά την ολοκλήρωση της νόμιμης ποινής τους. Ορισμένοι κρατούμενοι στρατοπέδων συγκέντρωσης υποβλήθηκαν επίσης σε ευνουχισμό. Υπολογίζεται ότι 400 έως 800 άνδρες ευνουχίστηκαν.

Ο ενδοκρινολόγος Καρλ Βάρνετ προσπάθησε να αλλάξει τον σεξουαλικό προσανατολισμό των ομοφυλόφιλων στα στρατόπεδα συγκέντρωσης εμφυτεύοντας τους ένα σφαιρίδιο τεστοστερόνης. Τα περισσότερα θύματα, κρατούμενοι στο Μπούχενβαλντ, πέθαναν λίγο αργότερα.

Ο χημικός ευνουχισμός χρησιμοποιήθηκε επίσης σε άλλες Δυτικές χώρες, βασικό παράδειγμα όντας αυτό του Άλαν Τούρινγκ στο Ηνωμένο Βασίλειο.

 Διακονίες πρώην ομοφυλόφιλων/τρανς 
Η θεραπεία μεταστροφής συχνά προωθείται από θρησκευτικούς οργανισμούς που αποπειρώνται να χρησιμοποιήσουν την θρησκεία για να εξαλείψουν την ομοφυλοφιλία. Οι πρώην τρανς οργανισμοί συχνά συμπίπτουν και παρουσιάζουν το να είναι κανείς τρανς ως εγγενώς αμαρτωλό ή ενάντια στο σχέδιο του Θεού. Συχνά παθολογοποιούν τη διαφοροποίηση των ταυτοτήτων φύλων με τον ισχυρισμό ότι είναι φαινόμενο που προκαλείται λόγω τραύματος, κοινωνικής μετάδοσης ή «ιδεολογίας φύλου».

Ο πρώην γκέι οργανισμός «ομπρέλα» Exodus Interntional των ΗΠΑ σταμάτησε τις δραστηριότητές του τον Ιούνιο του 2013, και το τριμελές του διοικητικό συμβούλιο εξέδωσε δήλωση στην οποία αποκήρυξε τους στόχους του οργανισμού και ζήτησε συγγνώμη για τη ζημιά που είχε προκαλέσει η επιδίωξή τους στα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα.

 Ύπνωση 
Η ύπνωση χρησιμοποιήθηκε στη θεραπεία μεταστροφής από τον 19ο αιώνα από τους Ρίχαρντ φον Κραφτ-Έμπινγκ και Άλμπερτ φον Σρενκ-Νότσινγκ. Το 1967, ο Καναδός ψυχίατρος Πίτερ Ρόπερ δημοσίευσε μια μελέτη περίπτωσης για τη θεραπεία 15 ομοφυλόφιλων (μερικών από τα οποία πιθανότατα θα θεωρούνταν αμφιφυλόφιλα με τα σύγχρονα πρότυπα) ατόμων με ύπνωση. Υποστηρίζεται ότι 8 εμφάνισαν «αξιοσημείωτη βελτίωση» (αναφέρεται ότι έχασαν εντελώς τη σεξουαλική έλξη προς το ίδιο φύλο), 4 ήπιες βελτιώσεις (μείωση των «ομοφυλοφιλικών τάσεων») και 3 καμία βελτίωση μετά από υπνωτική θεραπεία. Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «η ύπνωση μπορεί κάλλιστα να παράγει πιο ικανοποιητικά αποτελέσματα από αυτά που μπορούν να επιτευχθούν με άλλα μέσα», ανάλογα με την υπνωτική ευαισθησία των ατόμων.

 Ψυχανάλυση 
Ο Χάλντεμαν γράφει ότι η ψυχαναλυτική θεραπεία της ομοφυλοφιλίας αποτυπώνεται στο έργο των Ίρβινγκ Μπίμπερ et al. στο βιβλίο τους «Ομοφυλοφιλία: Μια Ψυχαναλυτική Μελέτη Ανδρών Ομοφυλόφιλων». Υποστήριξαν τη μακροχρόνια θεραπεία που στοχεύει στην επίλυση των ασυνείδητων παιδικών συγκρούσεων που θεωρούσαν υπεύθυνες για την ομοφυλοφιλία. Ο Χάλντεμαν σημειώνει ότι η μεθοδολογία του Μπίμπερ έχει επικριθεί επειδή βασιζόταν σε ένα κλινικό δείγμα, η περιγραφή των αποτελεσμάτων βασιζόταν στην υποκειμενική εντύπωση του θεραπευτή, και τα δεδομένα παρακολούθησης ήταν κακώς παρουσιασμένα. Ο Μπίμπερ ανέφερε ποσοστό επιτυχίας 27% από τη μακροχρόνια θεραπεία, αλλά μόνο το 18% των ασθενών στους οποίους ο Μπίμπερ θεώρησε τη θεραπεία επιτυχημένη ήταν εξαρχής αποκλειστικά ομοφυλόφιλοι, ενώ το 50% ήταν αμφιφυλόφιλοι. Κατά την άποψη του Χάλντεμαν, αυτό καθιστά παραπλανητικούς ακόμη και τους μη εντυπωσιακούς ισχυρισμούς του Μπίμπερ για επιτυχία.

Ο Χάλντεμαν συζητά άλλες ψυχαναλυτικές μελέτες σχετικά με τις προσπάθειες αλλαγής της ομοφυλοφιλίας. Η μελέτη των Κουράν και Παρ με τίτλο «Ομοφυλοφιλία: Μια ανάλυση 100 ανδρικών περιπτώσεων», που δημοσιεύτηκε το 1957, δεν ανέφερε σημαντική αύξηση στην ετεροφυλοφιλική συμπεριφορά. Η μελέτη των Μάγιερσον και Λιφ με τίτλο «Ψυχοθεραπεία ομοφυλοφίλων: Μια μελέτη παρακολούθησης δεκαεννέα περιπτώσεων», που δημοσιεύτηκε το 1965, ανέφερε ότι τα μισά από τα 19 άτομα ήταν αποκλειστικά ετεροφυλόφιλα στη συμπεριφορά τέσσερα και μισό χρόνια μετά τη θεραπεία, αλλά τα αποτελέσματά της βασίστηκαν στην αυτοαναφορά των ασθενών και δεν είχαν εξωτερική επικύρωση. Κατά την άποψη του Χάλντεμαν, οι συμμετέχοντες στη μελέτη που ανέφεραν αλλαγή ήταν αμφιφυλόφιλοι εξαρχής και οι συγγραφείς της ερμήνευσαν λανθασμένα την ικανότητα για ετεροφυλοφιλικό σεξ ως αλλαγή σεξουαλικού προσανατολισμού.

 Διορθωτική θεραπεία 
Ο όρος «διορθωτική θεραπεία» έχει χρησιμοποιηθεί ως συνώνυμο για την θεραπεία μεταστροφής σε γενικές γραμμές, ωστόσο έχει υποστηριχθεί ότι αναφέρεται σε ένα συγκεκριμένο είδος θεραπείας σχετικό με τους ψυχολόγους Ελίζαμπεθ Μόμπερλι και Τζόζεφ Νικολόζι. Ο Τζακ Ντρέσερ γράφει:Ο όρος «διορθωτική» αναφέρεται στην υπόθεση του Νικολόζι ότι η έλξη προς το ίδιο φύλο είναι η ασυνείδητη προσπάθεια ενός ατόμου να «αυτοεπιδιορθώσει» τα συναισθήματα κατωτερότητας.

Αφότου η Καλιφόρνια απαγόρευσε τις πρακτικές μεταστροφής, ο Νικολόζι υποστήριξε ότι η «διορθωτική θεραπεία» δεν επιχειρούσε να αλλάξει άμεσα τον σεξουαλικό προσανατολισμό, αλλά αντίθετα ενθάρρυνε την διερεύνηση των υποκείμενων αιτιών του, οι οποίες πίστευε ότι συχνά ήταν παιδικά τραύματα.

 Γαμήλια θεραπεία 
Παλαιότερες εκδόσεις του ICD του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας περιλάμβαναν τη «διαταραχή σεξουαλικής σχέσης», στην οποία ο σεξουαλικός προσανατολισμός ή η ταυτότητα φύλου ενός ατόμου δυσκολεύει τη δημιουργία ή τη διατήρηση μιας σχέσης με έναν σεξουαλικό σύντροφο. Η πεποίθηση ότι ο σεξουαλικός προσανατολισμός τους έχει προκαλέσει προβλήματα στη σχέση τους μπορεί να οδηγήσει ορισμένους ανθρώπους να στραφούν σε έναν θεραπευτή γάμου για βοήθεια στην αλλαγή του σεξουαλικού τους προσανατολισμού. Η «διαταραχή σεξουαλικού προσανατολισμού» αφαιρέθηκε από το πιο πρόσφατο ICD, το ICD-11, αφότου η Ομάδα Εργασίας για τις Σεξουαλικές Διαταραχές και τη Σεξουαλική Υγεία έκρινε ότι η συμπερίληψή της ήταν αδικαιολόγητη.

 Θεραπεία Διερεύνησης Φύλου 
Η Θεραπεία Διερεύνησης Φύλου (Gender Exploratory Therapy, GET) είναι μια μορφή θεραπείας μεταστροφής που χαρακτηρίζεται από την απαίτηση υποχρεωτικής εκτεταμένης ψυχοθεραπείας, η οποία επιχειρεί να βρει παθολογικές ρίζες για τη δυσφορία φύλου, ενώ ταυτόχρονα καθυστερεί την κοινωνική και ιατρική φυλομετάβαση, τις οποίες θεωρεί έσχατες λύσεις. Οι επαγγελματίες της GET υποστηρίζουν ότι η δυσφορία των ασθενών τους προκαλείται από παράγοντες όπως η ομοφοβία, η κοινωνική μετάδοση, το σεξουαλικό τραύμα και ο αυτισμός. Μερικοί επαγγελματίες της GET αποφεύγουν να χρησιμοποιούν τα ονόματα και τις αντωνυμίες που έχουν επιλέξει οι ασθενείς τους, αμφισβητώντας την ταυτότητά τους. Σχολιάζοντας τη θεραπεία διερεύνησης φύλου το 2022, η βιοηθικός Φλόρενς Άσλεϊ υποστήριξε ότι η διατύπωσή της ως μη κατευθυνόμενης εξερεύνησης υποκείμενων ψυχολογικών ζητημάτων παρουσίαζε ομοιότητες με πρακτικές ομοφυλοφιλικής μεταστροφής, όπως η «διορθωτική» θεραπεία. Οι πολιτείες των ΗΠΑ που έχουν απαγορεύσει τη φροντίδα επιβεβαίωσης φύλου ανηλίκων έχουν καλέσει εμπειρογνώμονες μάρτυρες για να υποστηρίξουν ότι η διερευνητική θεραπεία θα πρέπει να είναι η εναλλακτική θεραπεία.

Δεν υπάρχουν γνωστές εμπειρικές μελέτες που να εξετάζουν τα ψυχοκοινωνικά ή ιατρικά αποτελέσματα μετά από την GET. Έχουν εκφραστεί ανησυχίες ότι, επειδή δεν παρέχεται εκτιμώμενη διάρκεια της θεραπείας, οι καθυστερήσεις στις ιατρικές παρεμβάσεις ενδέχεται να επιδεινώσουν την ψυχική οδύνη των τρανς νέων, ενώ το μοντέλο φροντίδας της επιβεβαίωσης φύλου ήδη προωθεί την εξερεύνηση της ταυτότητας φύλου χωρίς να προτιμάει κάποια συγκεκριμένη ταυτότητα. Οι υποστηρικτές του GET το αρνούνται αυτό.

Το 2017, ο Ρίτσαρντ Γκριν δημοσίευσε μια νομική στρατηγική που ζητούσε την παράκαμψη των απαγορεύσεων στη θεραπεία μεταστροφής, χαρακτηρίζοντας την πρακτική ως «εξερεύνηση ή ανάπτυξη ταυτότητας φύλου». Υπάρχουν πλέον πολλαπλές ομάδες παγκοσμίως που προωθούν την GET και που έχουν επιτύχει να επηρεάσουν τις νομικές συζητήσεις και την κλινική καθοδήγηση σε ορισμένες περιοχές.

 Ιατρική άποψη 
Τα περισσότερα ιατρικά σωματεία παγκοσμίως δηλώνουν θέση κατά της θεραπείας μεταστροφής λόγω της απουσίας επιστημονικών στοιχείων για την αποτελεσματικότητα της, καθώς και τους κίνδυνους που αυτή φέρει. Ιατρικές οργανώσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο ειδικότερα εκφράζουνε ανησυχία για την εγκυρότητα, την αποτελεσματικότητα και την ηθική της θεραπείας μεταστροφής. Η Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία αντιτίθεται στην ψυχιατρική θεραπεία που έχει ως βάση την a priori υπόθεση ότι η ομοφυλοφιλία και η διεμφυλικότητα είναι ψυχικές διαταραχές που πρέπει να θεραπευτούν, και περιγράφει τις προσπάθειες αλλαγής τους ως ανήθικες. 

 Νομικό καθεστώς 
κέντρο|μικρογραφία|400x400εσ| Χάρτης με τις χώρες που έχουν απαγορεύσει τις προσπάθειες αλλαγής σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου σε ανηλίκους.  

 Δείτε επίσης 

 Κίνημα πρώην ομοφυλοφίλων
 Δικαιώματα ΛΟΑΤ στον κόσμο
 Συμμαχία για Θεραπευτική Επιλογή και Επιστημονική Ακεραιότητα

 Σημειώσεις 

Παραπομπές

Κατηγορία:Ιατρικές διαμάχες
Κατηγορία:Ψευδοεπιστήμες
Κατηγορία:Ομοφυλοφιλία
Κατηγορία:Ομοφοβία
Κατηγορία:Σεξουαλικός προσανατολισμός
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις
Κατηγορία:Ψευδοεπιστημονική θεραπεία της ομοφυλοφιλίας