Ελισάβετ Μαρία της Αυστρίας

Η Ελισάβετ Μαρία (γερμ. Elisabeth Maria von Hasburg-Lotharingen, 2 Σεπτεμβρίου 1883 - 16 Μαρτίου 1963) του Οίκου των Αψβούργων-Λωρραίνης ήταν αρχιδούκισσα της Αυστρίας και με τους γάμους της έγινε πριγκίπισσα του Βίντις-Γκράετς και μετά κυρία Πέτσνεκ. Λόγω της σύνδεσής της με το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Αυστρίας έμεινε γνωστή ως "Κόκκινη Αρχιδούκισσα".

Βιογραφία

 Πρώτα χρόνια 
Η Ελισάβετ Μαρία Ερριέττα Στεφανία Γκίζελα ήταν το μόνο τέκνο του Ροδόλφου, Πρίγκιπα Διαδόχου της Αυστρίας, Ουγγαρίας, Βοημίας & Γερμανίας, και της Στεφανίας, κόρης του Λεοπόλδου Β΄ του Βελγίου. Γεννήθηκε στο Κάστρο Λάξενμπουργκ της Κάτω Αυστρίας. Πήρε τα ονόματά της προς τιμήν των γιαγιάδων της, Ελισάβετ της Βαυαρίας και Μαρίας Ερριέττας της Αυστρίας, της μητέρας της και της αγαπημένης αδελφής του πατέρα της, Γκίζελα. Ήταν γνωστή στην οικογένειά της ως "Έρζι", υποκοριστικό της ουγγρικής εκδοχής του ονόματός της, Έρζεμπετ.

Τον Ιανουάριο του 1889, όταν η Στεφανία ήταν 4,5 ετών, ο πατέρας της βρέθηκε νεκρός μαζί με την ερωμένη του, βαρόνη Μαρία Βετσέρα, στο Μάιερλινγκ. Μετά το θάνατό του, την κηδεμονία της πήρε ο παππούς της, αυτοκράτορας Φραγκίσκος Ιωσήφ, και της απαγόρευσε να φύγει από την Αυστρία με τη μητέρα της.Moore, George Greville, Society recollections in Paris and Vienna, 1879–1904, D. Appleton and Co., 1908, p. 236 Ήδη από νεαρή ηλικία φάνηκε ο ισχυρός χαρακτήρας της και η αντιδραστικότητα απέναντι στη ζωή στην αυτοκρατορική Αυλή, ενώ έγινε η αγαπημένη εγγονή των παππούδων της. Καθώς η αυτοκράτειρα Ελισάβετ κατηγορούσε τη Στεφανία για το θάνατο του Ροδόλφου και η Στεφανία ήταν ολοκληρωτικά εξαρτημένη από τον Αυτοκράτορα οικονομικά, η σχέση της Ελισάβετ Μαρίας με τη μητέρα της δεν ήταν ποτέ καλή.Anonymous, At the Austrian Court: Recollections of a Royal Governess, D. Appleton & Co., 1915, p. 299 Ακόμη, η Ελισάβετ κληροδότησε όλη την περιουσία της (πέραν κάποιων εσόδων από πώληση κοσμημάτων της που πήγαν σε φιλανθρωπίες) της στην εγγονή της, στην οποία περιήλθαν μετά τη δολοφονία της Αυτοκράτειρας (1898). 

Το 1900 η μητέρα της Ελισάβετ παντρεύτηκε τον Ούγγρο κόμη Ελεμέρ Λόνυαϋ φον Νάγκυ-Λόνυα και, παρότι ο Αυτοκράτορας έδωσε προίκα στη Στεφανία, η Ελισάβετ δεν ενέκρινε το γάμο θεωρώντας τον προσβολή στη μνήμη του πατέρα της. Αργότερα, η Στεφανία αποκλήρωσε την Ελισάβετ το 1934. 

 Πρώτος γάμος 
Ως κόρη του Διαδόχου της Αυστροουγγαρίας, ήταν πιθανοί νύφη για πολλούς πρίγκιπες, όπως ο εξάδελφός της, Αλβέρτος, Διάδοχος Πρίγκιπας του Βελγίου. Όμως, ο βασιλιάς Λεοπόλδος αρνήθηκε να δώσει την άδεια στον ανιψιό του λόγω του μοργανατικού γάμου της κόρης του και μητέρας της Ελισάβετ, ενώ η αδελφή του Αλβέρτου, Ερριέττα, ήταν επίσης αντίθετη. 

Κατά τη διάρκεια ενός αυλικού χορού, η Ελισάβετ γνώρισε τον πρίγκιπα Όθωνα του Βίντις-Γκράετς. Εκείνος ήταν δέκα χρόνια μεγαλύτερός της και κατώτερός της από δυναστικής άποψης, αλλά η Ελισάβετ παρακάλεσε τον παππού της να συναινέσει στο γάμο. Ο Φραγκίσκος Ιωσήφ ήθελε να την παντρέψει με το Γουλιέλμο, Διάδοχο Πρίγκιπα της Γερμανίας, αλλά τελικά συμφώνησε. Το ζεύγος είχε μακρινή συγγένεια μέσω της αυτοκράτειρας Ελισάβετ. Λέγεται ότι μόνο η Ελισάβετ ήθελε αυτό το γάμο, καθώς ο Όθων ήταν αρραβωνιασμένος με την Κόμισσα του Σένμπορν και αναγκάστηκε να διαλύσει τον αρραβώνα μετά από διαταγή του Αυτοκράτορα. Ο γάμος έγινε μετά από εντολή του Αυτοκράτορα για παραίτηση της Ελισάβετ από το δικαίωμά της στη διαδοχή. 

Παντρεύτηκαν στο Χόφμπουργκ στις 23 Ιανουαρίου 1902. Απέκτησαν τέσσερα παιδιά. Ο γάμος τους δεν ήταν ευτυχισμένος, ενώ και οι δύο είχαν σχέσεις με άλλους. Μάλιστα, λέγεται ότι η Ελισάβετ πυροβόλησε στο μάτι μια ερωμένη του Όθωνος στην Πράγα.Ghislaine Windisch-Graetz: Imperial Eagle and Red Carnation . Amalthea, Vienna 1988, subsequent editions, ISBN 978-3-85002-264-4.   

Το 1911 αγόρασε το Κάστρο του Σέναου από τον Όθωνα Φραγκίσκο Ιωσήφ της Αυστρίας και το ανακαίνισε. Καθώς η Ελισάβετ και ο Όθων αποξενώνονταν όλο και περισσότερο, περνούσε τους χειμώνες στην Ίστρια με τα παιδιά, μακριά του. Εκεί, στην Πούλα, γνώρισε τον αξιωματικό του ναυτικού Έγκον Λερχ, με τον οποίο είχε δεσμό έως το θάνατό του το 1915.   

Το ίδιο διάστημα, επικοινώνησε με το σύζυγό της ζητώντας του διαζύγιο. Για να κρατήσουν το ζήτημα μακριά από τη δημοσιότητα, οι αρχηγοί των οίκων, δηλαδή ο Φραγκίσκος Ιωσήφ και ο Αλφρέδος Γ΄ του Βίντις-Γκράετς, συμφώνησαν σε διακανονισμό, δηλαδή σε διαφορετικές κατοικίες.  

 "Κόκκινη Αρχιδούκισσα" 
Μετά το θάνατο του Φραγκίσκου Ιωσήφ (1916) και το τέλος της Αυστροουγγαρίας (1918), το ζεύγος χώρισε άτυπα και η Ελισάβετ έμεινε στο Σέναου με τα παιδιά. Το 1921 έγινε μέλος του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος της Αυστρίας, όπου γνώρισε το Λέοπολντ Πέτσνεκ, πρόεδρο του ελεγκτικού συνεδρίου. Ο Πέτσνεκ είχε γίνει πρόεδρος της Κάτω Αυστρίας και ήταν πολύ καλλιεργημένος. 'Ήταν, όμως, παντρεμένος, αλλά η σύζυγός του βρισκόταν σε φρενοκομείο έως το θάνατό της το 1935.   

Εντωμεταξύ, είχε ξεκινήσει η διαδικασία έκδοσης διαζυγίου από τον Όθωνα που ολοκληρώθηκε το 1924, όταν το δικαστήριο εξέδωσε απόφαση για χωρισμό, χωρίς να εκδοθεί, όμως, το διαζύγιο. Ακολούθησε μακροχρόνια διαμάχη για την κηδεμονία των παιδιών. Τελικά, η Ελισάβετ πήρε την πλήρη κηδεμονία των παιδιών της, με τα οποία είχε καλή σχέση όταν ήταν μικρά, αλλά αυτό άλλαξε καθώς μεγάλωναν. 

Το 1929 πούλησε το Κάστρο Σέναου και αγόρασε μια βίλλα στην περιοχή Βόλφερσμπεργκ στο Χύττελντορφ της Βιέννης, όπου έμεινε με τον Πέτσνεκ για τα επόμενα 20 χρόνια. Τον συνόδευε σε ομιλίες και διαδηλώσεις του κόμματος και έχαιρε σεβασμού, ενώ εκείνος δε γινόταν δεκτός σε αριστοκρατικούς κύκλους. Στα τέλη του 1933 ο Πέτσνεκ συνελήφθη και φυλακίστηκε από την αυστριακή κυβέρνηση και αποφυλακίστηκε τον Ιούλιο του 1934. Το 1934 ο πρώην σύζυγός της και ο γιος της προσπάθησαν να την περιορίσουν με τη δικαιολογία του διαμοιρασμού εσόδων από διάφορες αγοραπωλησίες στο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα, αλλά αργότερα η αγωγή αυτή έληξε.  

 Δεύτερος γάμος 
Το 1944 ο Πέτσνεκ συνελήφθη και εστάλη από τους Ναζί στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Νταχάου, όπου παρέμεινε έως τη απελευθέρωση το 1945. Με το τέλος του πολέμου, ο Πέτσνεκ έγινε ο πρώτος πρόεδρος του Αυστριακού Ομοσπονδιακού Ελεγκτικού Συνεδρίου. Καθώς η Ελισάβετ είχε εγκαταλείψει το βασιλικό της τίτλο, της επετράπη η διαμονή στην Αυστρία και μπόρεσε να κρατήσει την προσωπική της περιουσία. Πήρε επίσημα διαζύγιο από τον Όθωνα στις αρχές του 1948 και το Μάιο του ίδιου έτους παντρεύτηκε τον Πέτσνεκ. 

 Τελευταία χρόνια 
Κατά τη διάρκεια της κυριαρχίας των Σοβιετικών επί της Βιέννης, το σπίτι της Ελισάβετ επιτάχθηκε και λεηλατήθηκε από στρατιώτες. Αργότερα, η περιοχή πέρασε στους Γάλλους και επιτάχθηκε από το Γάλλο στρατηγό Εμίλ Μπετουάρ. Η Ελισάβετ και ο Πέτσνεκ κατάφεραν να ανακτήσουν το σπίτι τους το 1955, αλλά η υγεία τους είχε επιδεινωθεί δραματικά. Το 1956 ο Πέτσνεκ πέθανε σε ηλικία 75 ετών, ενώ η Ελισάβετ είχε καθηλωθεί σε αμαξίδιο λόγω ποδάγρας. Τα επόμενα χρόνια εξέτρεφε Γερμανικούς Ποιμενικούς και απομονώθηκε από τον κόσμο.  

Απεβίωσε το 1963 σε ηλικία 79 ετών. Λίγο πριν το θάνατό της όρισε την ταφή της δίπλα στο σύζυγό της σε κοινό τάφο χωρίς όνομα στο Χύττελντορφ, την απαγόρευση εισόδου στα δύο επιβιώσαντα παιδιά της στο σπίτι της και τη διασφάλιση των προσωπικών της αντικειμένων από την αστυνομία έως τη στιγμή που θα κατέφθανε απεσταλμένος του Υπουργείου Εκπαίδευσης για να τα παραλάβει. Μόνο η κόρη της, Στεφανία, μπόρεσε να τη δει για λίγο, παρουσία των υπηρετών. Στη διαθήκη της κληροδότησε το σπίτι της στο Δήμο της Βιέννης για την ανέγερση πολυκατοικίας και 500 αντικείμενα των Αψβούργων στο αυστριακό κράτος, ενώ όρισε την αποστολή αντικειμένων τέχνης και βιβλίων σε μουσεία. 

Η οδός Elisabeth-Petznek-Gasse κοντά στην οδό Hüttelbergstraße έχει πάρει το όνομά της προς τιμήν της. 

Οικογένεια
Παντρεύτηκε πρώτα το 1902 τον Όθωνα Βεριάνδο Ούγο Ερνέστο του Βίντις-Γκράετς και είχε τέκνα:
 Φραγκίσκος Ιωσήφ Μαρία Όθων Αντώνιος Ιγνάτιος Οκταβιανός (1904 - 1981), Πρίγκιπας του Βίντις-Γκράετς.
 Ερνέστος Βεριάνδος Μαρία Όθων Αντώνιος Εξπέδιτος Άνσελμος (1905 - 1952), Πρίγκιπας του Βίντις-Γκράετς.
 Ροδόλφος Ιωάννης Μαρία Όθων Ιωσήφ Αντώνιος Ανδρέας (1907 - 1930), Πρίγκιπας του Βίντις-Γκράετς.
 Στεφανία Ελεονώρα Μαρία Ελισάβετ Καμίλλα Φιλομένα Βερονίκη (1909 - 2005), Πριγκίπισσα του Βίντις-Γκράετς, παντρεύτηκε πρώτα τον Πιέρ ντ' Αλκάνταρα ντε Κερριέ και μετά τον Καρλ Άξελ Μπγιόρκλουντ.

To 1948 διαζεύχθηκαν και η Ελισάβετ παντρεύτηκε το Λέοπολντ Πέτσνεκ. Δεν απέκτησαν απογόνους και ο Πέτσνεκ απεβίωσε το 1956.

Πρόγονοι

Πηγές
  Weissensteiner, Friedrich, Elisabeth, Die rote Erzherzogin [Elisabeth, the red Archduchess], Vienna, 1982, p. 142.
 Moore, George Greville, Society recollections in Paris and Vienna, 1879–1904, D. Appleton and Co., 1908, p. 232.
 Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie (1915), Genealogy p. 1

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Οίκος των Αψβούργων-Λωρραίνης
Κατηγορία:Πριγκίπισσες της Αυστρίας