Καλή Βρύση Δράμας

Η Καλή Βρύση είναι χωριό της Ελλάδας, ενταγμένο γεωγραφικά στην Μακεδονία και διοικητικά στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη. Αποτελεί έδρα της Κοινότητας Καλής Βρύσης, στον Δήμο Προσοτσάνης της Περιφερειακής Ενότητας Δράμας. Σύμφωνα με την απογραφή του 2021, ο πληθυσμός της Καλής Βρύσης ανέρχεται σε 555 κατοίκους, η πλειοψηφία των οποίων είναι γηγενείς Μακεδόνες, ενώ υπάρχουν και άτομα με ρίζες από την Ανατολική Θράκη και την Μικρά Ασία.

 Περιγραφή 
Η Καλή Βρύση είναι κτισμένη 23 χλμ. βορειοδυτικά της Δράμας, στην ανατολική πλαγιά του Μενοίκιου Όρους, και στη δυτική παρυφή του κάμπου της Δράμας.Σπύρου Δ. Δημητράκου, Γεωγραφία. Άτλας Παγκόσμιος. Ελλάς, Εκδόσεις Δέλτα, Αθήναι 1970, τόμος Β΄, σελ. 639. Σε μικρή απόσταση από τον οικισμό βρίσκεται το Σπήλαιο του Αγγίτη, ένα από τα σημαντικότερα σπήλαια της περιοχής.

Η τοπική οικονομία στηρίζεται κυρίως στον πρωτογενή τομέα. Βασικές δραστηριότητες αποτελούν η γεωργία, με την καλλιέργεια καπνού, σιτηρών και βαμβακιού, καθώς και η αμπελουργία, με εκτεταμένη παρουσία αμπελώνων εντός και εκτός του χωριού. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει επίσης η κτηνοτροφία, ενώ ανεπτυγμένη είναι και η λατομική δραστηριότητα, ιδίως η εξόρυξη και επεξεργασία μαρμάρου από τα λατομεία της ευρύτερης περιοχής.

Η Καλή Βρύση διακρίνεται για το παραδοσιακό της χρώμα. Χαρακτηριστικό γνώρισμα αποτελεί η τοπική μακεδονίτικη αρχιτεκτονική, η οποία αποτυπώνεται σε μεγάλο αριθμό κατοικιών. Παράλληλα, η λαογραφική παράδοση του χωριού θεωρείται ιδιαίτερα πλούσια, με την επιβίωση παλαιών εθίμων που διατηρούνται έως και σήμερα.

 Ιστορικά  στοιχεία 
μικρογραφία|280x280εσ|Γραφικός δρόμος στην Καλή Βρύση, με ένα παραδοσιακό σπίτι, κατασκευασμένο από πέτρα και ξύλο, του 19ου αιώνα.
Τα πολυάριθμα αρχαιολογικά ευρήματα που έχουν εντοπιστεί εντός και εκτός του χωριού τεκμηριώνουν τη μακραίωνη ιστορία της Καλής Βρύσης και τη συνεχή κατοίκηση της ευρύτερης περιοχής από την αρχαιότητα. Μεταξύ των ευρημάτων συγκαταλέγονται ελληνικές και λατινικές επιγραφές, νομίσματα και κεραμικά αγγεία, τα οποία παρέχουν σημαντικά στοιχεία για την ιστορική εξέλιξη της περιοχής. Ιδιαίτερης σημασίας αποτελεί το ιερό το Διονύσου, το οποίο αποκαλύφθηκε το 1991–1996, σε απόσταση περίπου 2,5 χιλιομέτρων από την έξοδο του χωριού. Το ιερό χρονολογείται στα τέλη του 4ου με αρχές του 3ου αιώνα π.Χ. και εκτιμάται ότι αποτέλεσε σημαντικό κέντρο λατρείας του θεού στην περιοχή. Σύμφωνα με τα αρχαιολογικά δεδομένα, το 280–278 π.Χ. καταστράφηκε από πυρκαγιά, πιθανότατα στο πλαίσιο γαλατικής επιδρομής. Στη θέση «Μεγάλη Τούμπα» της Καλής Βρύσης έχει επίσης εντοπιστεί οικισμός που χρονολογείται στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού και στην Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου, με κύρια ευρήματα αγγεία και λίθινα εργαλεία, τα οποία μαρτυρούν την πρώιμη ανθρώπινη παρουσία στην περιοχή. Η κατοίκηση συνεχίστηκε και κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο, όπως προκύπτει από την ανακάλυψη δύο ακτέριστων ταφών των υστερορωμαϊκών χρόνων, καθώς και από λατινική επιγραφή που αναφέρει το όνομα της κώμης «VICANI CI». Επιπλέον, στην Καλή Βρύση έχουν βρεθεί χάλκινα βυζαντινά νομίσματα που χρονολογούνται από το 324 έως το 1057 μ.Χ.

Κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, η Καλή Βρύση ήταν γνωστή με το όνομα Γκόρνιτσα, το οποίο προέρχεται από το σλαβικό «Na gore», που σημαίνει «προς τα πάνω». Το 1877, στη βορειοανατολική συνοικία του χωριού, χτίστηκε η εκκλησία του Αγίου Νικολάου, μια τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με γυναικωνίτη και χαγιάτι, ενώ το τέμπλο της εκκλησίας φιλοξενεί εικόνες που χρονολογούνται από πολύ παλαιότερα. Το 1883, στη νοτιοανατολική συνοικία, οικοδομήθηκε η εκκλησία της Αγίας Μαρίνας, η οποία αρχικά λειτουργούσε ως μοναστήρι.

Το 1891, ο Βούλγαρος ιστορικός Γκεόργκι Στρέζοφ, κατά την επίσκεψή του στο χωριό, αναφέρει: Γκόρνιτσα, ένα χωριό 4 ώρες νοτιοανατολικά της Ζιλιάχοβας. Ο δρόμος είναι άλλοτε επίπεδος, άλλοτε απότομος. Βρίσκεται σε ένα ξέφωτο κάτω από την κορυφή Μπέσλεν, κλάδος του Μπόζνταγ. Οι κάτοικοι ασχολούνται με τη γεωργία, κυρίως με την καλλιέργεια καπνού. Στο χωριό υπάρχει η εκκλησία της Αγίας Μαρίνας και έξω του Αγίου Νικολάου, και οι δύο ελληνικές. Δεν υπάρχει σχολείο.Το 1894, ιδρύθηκε στην Καλή Βρύση ελληνικό σχολείο, το οποίο αριθμούσε 80 μαθητές. Οι μαθητές του σχολείου, όταν ολοκλήρωναν τις σπουδές τους, συνέχιζαν συνήθως στο Ελληνικό Υποδιδασκαλείο Αρρένων Θεσσαλονίκης. Το 1905, ο επιθεωρητής των ελληνικών σχολείων της Μακεδονίας, Γεώργιος Χατζηκυριακού, καταγράφει για την Καλή Βρύση:Επί των κλιτών του Μενοικίου όρους βρίσκεται η Γκόρνιτσα, περιλαμβάνει περί των 120 μάλλον πενιχρού χωρικού τύπου κατοικιών. Όλες είναι χριστιανικές. Ανήκουν στην ορθόδοξη ελληνική Κοινότητα, αλλά πιέζονται να προσχωρήσουν στο βουλγαρικό σχίσμα. Διαθέτουν εκκλησία και σχολείο που διδάσκουν την Ορθοδοξία. Αλλά αγωνία και κατήφεια υπάρχει στους κατοίκους λόγω των συνεχών απειλών των συμμοριτών που κρύβονται επί του όρους πάνω από την κώμη.Κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα, η Καλή Βρύση υπέστη πολλές επιθέσεις από Βούλγαρους κομιτατζήδες. Η πλειονότητα των κατοίκων παρέμεινε πιστή στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, αν και κάποιοι άλλοι, για διάφορους λόγους, προσχώρησαν στη Βουλγαρική Εξαρχία. Στις 10 Μαρτίου 1903, οι κομιτατζήδες δολοφόνησαν τον πρόεδρο του χωριού, Δημήτριο Μάρτζιο.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του βιβλίου La Macédoine et sa Population Chrétienne (1905) του Βούλγαρου συγγραφέα και επιστήμονα Ντιμίταρ Μίσεφ, η Γκόρνιτσα αποτελούνταν από 720 πατριαρχικούς ελληνοφρονούντες και 480 εξαρχικούς βουλγαροφρονούντες κατοίκους.

Στις 6 Ιουλίου 1906, οι κομιτατζήδες εισέβαλαν στο χωριό, αφού εξολόθρευσαν την οθωμανική στρατιωτική μονάδα που ήταν σταθμευμένη εκεί. Έκαψαν τα σπίτια τριών προκρίτων, αποκεφάλισαν τον ιερέα Οικονόμο Παπαϊωάννου και τους συνοδούς του, ενώ σκότωσαν και άλλους κατοίκους. Για να αμυνθούν, οι κάτοικοι ίδρυσαν την Επιτροπή Αμύνης Γκόρνιτσας. Ηγετικά στελέχη της επιτροπής ήταν ο Ιωάννης Μόκας (πρόεδρος), ο διδάσκαλος Άγγελος Παπαεμμανουήλ (γραμματέας) και οι Βασίλειος Κάλιος ή Κάλιας και Ιωάννης Λιάκος (ταμίες). Παράλληλα, κι άλλοι Καληβρυσιώτες συμμετείχαν ενεργά στον Μακεδονικό Αγώνα, με πιο γνωστούς τους οπλαρχηγούς Ιωάννη Μάρτζιο, Ιωάννη Βάντσο, Άγγελο Δούπα, Δημήτριο Καραπέτρο, Βασίλειο Σπλιάκο ή Σλιάκο, Δημήτριο Λιόκα και Ιωάννη Μάτζο, καθώς και τον ιατρό Κωνσταντίνο Τριανταφυλλίδη και τους δωρητές Π. και Ρ. Κάλια.

Η Καλή Βρύση, όπως και η ευρύτερη επαρχία της Δράμας, απελευθερώθηκε το 1913, κατά τη διάρκεια του Β΄ Βαλκανικού Πολέμου. Μετά την Μικρασιατική Καταστροφή, εγκαταστάθηκαν στο χωριό Έλληνες πρόσφυγες από περιοχές της Ανατολικής Θράκης και της Μικράς Ασίας. Το 1927, το χωριό μετονομάστηκε επίσημα σε Καλή Βρύση. 

Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Καλή Βρύση, όπως και το μεγαλύτερο μέρος της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης, υπήχθη στη Βουλγαρία. Στα τέλη του 1941, οι βουλγαρικές δυνάμεις Κατοχής προχώρησαν στην εκτέλεση 12 αμάχων κατοίκων, ως αντίποινα για την εξέγερση της Δράμας.

Λαογραφία

 Μπαμπούγερα 

Στην Καλή Βρύση Δράμας το τριήμερο 6,7 και 8 Ιανουαρίου λαμβάνουν χώρα τα «Μπαμπούγερα», ένα αρχαίο μακεδονικό έθιμο με διονυσιακές ρίζες. Οι άντρες μεταμφιεσμένοι ζωόμορφα, ζωσμένοι με βαριά κουδούνια, με σακίδιο στάχτης που κρατούν στο χέρι χτυπούν τον κόσμο για να ξορκίσουν το κακό. Η μάσκα που φορούν γίνεται από δέρματα ζώων, έχει τη μορφή τράγου, που συμβολίζει τη δύναμη για ζωή. Επίσης, τα κουδούνια που ζώνονται στη μέση βγάζουν έναν ήχο για να ξυπνήσουν τη φύση. τα μπαμπούγερα, κατά την εποχή του Διόνυσου, ήταν σάτυροι, ακόλουθοι του θεού, που γλεντούσαν σε μια ζωή ανέμελη γεμάτη κρασί και χορό.Παραδοσιακά έθιμα στη Δράμα, Ντέπη Χιωτοπούλου, 02.01.2020, ΤΟ ΕΘΝΟΣΔράμα: Κορυφώνεται το «Μπάμπιντεν» στην Πετρούσα, ΕΡΤ, Τασούλα Κρητικού«Μπαμπούγερα»: Η αναβίωση ενός αρχαίου μακεδονικού εθίμου στη Δράμα, Η Καθημερινή, 03.01.2017

 Άναμμα κούπας 
Το έθιμο της κούπας τηρείται στην Καλή Βρύση την Κυριακή της Τυρινής. Σύμφωνα με αυτό, στην κεντρική πλατεία έχει στηθεί η κούπα, δηλαδή ένας πολύ ψηλός σωρός από κλαδιά που αποτελεί το κεντρικό σημείο του εθίμου, γύρω από το οποίο οι συμμετέχοντες χορεύουν και τραγουδούν κρατώντας δάδες, με τις οποίες ανάβουν την κούπα. Στο άναμμα της κούπας ακούγονται παραδοσιακά μουσικά όργανα της περιοχής, όπως η γκάιντα και ο νταχαρές.

 Λιτανεία Διακαινησίμου 
Την Πέμπτη της Διακαινησίμου εβδομάδας, τελείται στο χωριό λιτανεία στην οποία εκτός από πεζούς λαμβάνουν μέρος και ιππείς.

Πρόσωπα
 Μητροπολίτης Νέας Σμύρνης Χρυσόστομος Βούλτσος

 Απογραφές πληθυσμού 
Απογραφή1961197119811991200120112021Πληθυσμός1508108411098321066705555

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Δράμας
Κατηγορία:Δήμος Προσοτσάνης