Διαμερικανικό Αστεροσκοπείο του Σέρο Τολόλο

Το Διαμερικανικό Αστεροσκοπείο του Σέρο Τολόλο (Cerro Tololo Inter-American Observatory, γνωστό και με τα αρχικά CTIO) είναι αστεροσκοπείο που βρίσκεται στην ομώνυμη κορυφή Σέρο Τολόλο των Άνδεων της βόρειας Χιλής, με πρόσθετες εγκαταστάσεις στη γειτονική κορυφή Σέρο Πατσόν, περίπου 10 χιλιόμετρα στα νοτιοανατολικά. Βρίσκεται στην Περιφέρεια Κοκίμπο, περίπου 80 χιλιόμετρα ανατολικά από την πόλη Λα Σερένα, όπου υπάρχουν εγκαταστάσεις υποστηρίξεως. Η τοποθεσία σημειώθηκε από μια ομάδα επιστημόνων από τη Χιλή και τις ΗΠΑ το 1959 και επιλέχθηκε για την κατασκευή αστεροσκοπείου το 1962. Η ανέγερση άρχισε το 1963 και οι κανονικές αστρονομικές παρατηρήσεις ξεκίνησαν το 1965. Η ανέγερση μεγάλων κτισμάτων στην κορυφή τελείωσε με την ολοκλήρωση της εγκαταστάσεως του Τηλεσκοπίου Μπλάνκο το 1974, αλλά μικρότερα κτίσματα συνέχισαν να κτίζονται. Η ανάπτυξη του Αστεροσκοπείου στη Σέρο Πατσόν συνεχίζεται, με δύο μεγάλα τηλεσκόπια να έχουν εγκαινιασθεί μετά το 2000 και ένα ακόμα υπό κατασκευή. Η κορυφή Σέρο Τολόλο βρίσκεται σε γεωγραφικές συντεταγμένες πλάτος 30°10΄11΄΄ Νότιο και μήκος 70°48΄23΄΄ Δυτικό, και σε υψόμετρο 2.207 μέτρα. Η κορυφή Σέρο Πατσόν βρίσκεται σε πλάτος 30°14΄27΄΄ Νότιο, μήκος 70°44΄12΄΄ Δυτικό και σημαντικά μεγαλύτερο υψόμετρο, 2.715 μέτρα.

Τα κυριότερα τηλεσκόπια στο CTIO είναι το κατοπτρικό Τηλεσκόπιο Μπλάνκο, διαμέτρου 4 m (μέτρων), και το SOAR των 4,1 m (το δεύτερο βρίσκεται στη Σέρο Πατσόν). Αρκετά μικρότερα τηλεσκόπια στο Σέρο Τολόλο ανήκουν στην κοινοπραξία SMARTS. Το CTIO φιλοξενεί επίσης άλλα ερευνητικά προγράμματα, όπως τα PROMPT, WHAM και LCOGTN, παρέχοντας μία βάση προσβάσεως στον ουρανό του Νότιου Ημισφαιρίου για τις ΗΠΑ και γενικότερα για την παγκόσμια επιστημονική έρευνα.

Οργανισμοί
Το Διαμερικανικό Αστεροσκοπείο του Σέρο Τολόλο είναι το ένα από τα δύο αστεροσκοπεία που διοικούνται από το Εθνικό Αστεροσκοπείο Οπτικής Αστρονομίας (NOAO), με το άλλο να είναι το Αστεροσκοπείο Κιτ Πηκ (KPNO), στην Αριζόνα. Το NOAO υπάγεται στην «Ένωση Πανεπιστημίων για Έρευνα στην Αστρονομία» (AURA), η οποίας ιδιοκτησία είναι η έκταση γύρω από τις δύο κορυφές στη Χιλή και οι διοικητικές εγκαταστάσεις στη Λα Σερένα. Η AURA λειτουργεί επίσης το Αστεροσκοπείο Τζέμινι, με το 8,1 μέτρων Νότιο Τηλεσκόπιο του Τζέμινι να βρίσκεται στη Σέρο Πατσόν. Ωστόσο, αυτό διοικείται από την AURA ξεχωριστά από το CTIO. Το Εθνικό Ίδρυμα Επιστήμης (NSF) των ΗΠΑ είναι ο οργανισμός που χρηματοδοτεί το NOAO.

Το «Σύστημα Μικρομεσαίων Ερευνητικών Τηλεσκοπίων» (Small and Medium Research Telescope System, SMARTS) είναι κοινοπραξία που δημιουργήθηκε το 2001, μετά την ανακοίνωση του NOAO ότι δεν θα χρηματοδοτούσε πλέον τηλεσκόπιο μικρότερο των 2 μέτρων στο CTIO. Τα ιδρύματα-μέλη του SMARTS καλύπτουν πλέον τα έξοδα και κατανέμουν μεταξύ τους τον παρατηρησιακό χρόνο 4 μικρομεσαίων τηλεσκοπίων στο Αστεροσκοπείο, ενώ χρόνος σε αυτά μπορεί και έχει αγορασθεί και από μεμονωμένους επιστήμονες.

Τηλεσκόπια
 Το Τηλεσκόπιο Β.Μ. Μπλάνκο των 401 εκατοστών ολοκληρώθηκε το 1974 και ονομάσθηκε προς τιμή του Πορτορικανού αστρονόμου Βίκτορ Μανουέλ Μπλάνκο (1918-2011), διευθυντή του CTIO που συνέτεινε στην εγκατάστασή του. Είναι πολύ παρόμοιο τηλεσκόπιο με το Τηλεσκόπιο «Νίκολας Μαγιάλ», που εγκαινιάσθηκε στο Κιτ Πηκ το 1973. Οι δοκιμές του «Μπλάνκο» και των οργάνων του διάρκεσαν μέχρι τις αρχές του 1976, οπότε άρχισαν οι ερευνητικές παρατηρήσεις. Το «Μπλάνκο» είναι το μοναδικό τηλεσκόπιο στο Σέρο Τολόλο που το διαχειρίζεται απευθείας το NOAO.
 Το Τηλεσκόπιο SOAR (Southern Astrophysical Research telescope) των 4,1 m βρίσκεται στη Σέρο Πατσόν και λειτουργεί στα ορατά και υπέρυθρα μήκη κύματος. Εγκαινιάσθηκε το 2004 και το διαχειρίζεται το NOAO για λογαριασμό διεθνούς κοινοπραξίας στην οποία συμμετέχει και το NOAO.
 Το Αστεροσκοπείο Βέρα Κ. Ρούμπιν είναι ένα κατοπτρικό τηλεσκόπιο 8,4 μέτρων υπό κατασκευή στην κορυφή Σέρο Πατσόν. Η κατασκευή άρχισε το 2011 με την έναρξη της λειτουργίας του έγινε 2025. Θα  συμμετάσχει σε μία αστρονομική επισκόπηση παρόμοια με τη 2MASS, με ένα μικρότερο (1,4 μέτρου) βοηθητικό τηλεσκόπιο να εγκαθίσταται σε μία γειτονική κορυφή.

Τα τηλεσκόπια του SMARTS
 Το Τηλεσκόπιο SMARTS του 1,5 m είναι κατοπτρικό τύπου Cassegrain με ισημερινή στήριξη. Οι κανονικές παρατηρήσεις άρχισαν το 1968.
 Το Τηλεσκόπιο SMARTS του 1,3 m είναι κατοπτρικό τύπου Cassegrain με ισημερινή στήριξη. Χρησιμοποποιήθηκε για την επισκόπηση του ουρανού 2MASS στο εγγύς υπέρυθρο φως. Ξεκίνησε τη λειτουργία του το 1998 και παραδόθηκε στο CTIO το 2001, μετά την ολοκλήρωση της επισκοπήσεως.
 Το Τηλεσκόπιο SMARTS Yale του 1,0 m είναι κατοπτρικό τύπου Cassegrain κλεστού σωλήνα. Είχε εγκατασταθεί αρχικώς το 1965 στον Σταθμό Μπέθανυ του Πανεπιστημιακού Αστεροσκοπείου του Γέιλ. Μετεγκαταστάθηκε στο CTIO το 1974. Από το 1998 to 2002, χρησιμοποιήθηκε από την κοινοπραξία Πανεπιστήμιο Γέιλ - AURA - Πανεπιστήμιο της Λισαβόνας - Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Οχάιο (YALO). Το 2004 ενσωματώθηκε στην κοινοπραξία SMARTS.
 Το Τηλεσκόπιο SMARTS Yale του 0,9 m είναι κατοπτρικό τύπου Cassegrain κλεστού σωλήνα. Εγκαταστάθηκε στο CTIO το 1966.

Φιλοξενούμενα τηλεσκόπια
 Το Νότιο Τηλεσκόπιο SARA (= Southeastern Association for Research in Astronomy, δηλ. «Νοτιοανατολική Ένωση για την Έρευνα στην Αστρονομία») των 60 εκατοστών είναι κατοπτρικό και εγκαταστάθηκε το 1968 για το Διεθνές Πρόγραμμα Πλανητικής Παρακολουθήσεως της NASA και ήταν ιδιοκτησία του Αστεροσκοπείου Λόουελ. Σε κάποιο σημείο ο έλεγχός του πέρασε στο CTIO, μέχρι το 1996, ενώ μετά το Λόουελ το χρησιμοποίησε με διαλείμματα. Ανακαινίσθηκε από τη SARA και επανήλθε στη χρήση το 2010. Ο χρόνος παρατηρήσεως κατανέμεται μεταξύ των μελών της κοινοπραξίας SARA.
 Το Τηλεσκόπιο Curtis-Schmidt είναι τηλεσκόπιο τύπου Σμιντ που εγκαταστάθηκε στο CTIO το 1966. Προηγουμένως ήταν εγκατεστημένο στο Αστεροσκοπείο Πόρτιτζ Λέικ του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν. Χρησιμοποιείται σήμερα για το πρόγραμμα MODEST, μέρος του προγράμματος της NASA για την ανίχνευση και την καταλογογράφηση διαστημικών απορριμμάτων σε τροχιά γύρω από τη Γη.
 Το Wisconsin H-Alpha Mapper (WHAM) είναι ειδικής κατασκευής τηλεσκόπιο 60 εκατοστών για τη μελέτη του ιονισμένου διαστρικού μέσου. Το 2009 μεταφέρθηκε στο CTIO από το Κιτ Πηκ.
 Το 2010 εγκαταστάθηκε ένα κατοπτρικό τηλεσκόπιο 50 εκατοστών ιταλικής κατασκευής, ως μέρος του προγράμματος «Χιλιανή Αυτόματη Αναζήτηση Υπερκαινοφανών» (CHASE) του Τμήματος Αστρονομίας του Πανεπιστημίου της Χιλής. Το τηλεσκόπιο αυτό θα λειτουργεί επίσης ως μέλος της «Παγκόσμιας Ευφυούς Διατάξεως Ρομποτικών Τηλεσκοπίων (GLORIA).
 Η εγκατάσταση PROMPT (Panchromatic Robotic Optical Monitoring and Polarimetry Telescopes, δηλαδή «Τηλεσκόπια Ρομποτικής Παγχρωματικής Οπτικής Παρακολουθήσεως και Πολωσιμετρίας) αποτελείται από πέντε τηλεσκόπια Ritchey-Chrétien των 40 εκατοστών. Το καθένα είναι εξοπλισμένο με διαφορετικό φίλτρο και με μία κάμερα, με σκοπό την ανίχνευση οπτικών ιχνών εκρήξεων ακτίνων γ σε διάφορα μήκη κύματος. Η κατασκευή 6 πλήρως αυτοματοποιημένων θόλων άρχισε το 2004 και τα τηλεσκόπια άρχισαν να λειτουργούν το 2006. Το 2011 ολοκληρώθηκε ένα κτίσμα και για ένα μεγαλύτερο (80 εκατοστών) τηλεσκόπιο PROMPT.
 Το 1995 η «Ομάδα Δικτύου Ολικών Ταλαντώσεων» (Global Oscillations Network Group, GONG) ανέπτυξε έναν σταθμό παρατηρήσεων για τη μελέτη των  ταλαντώσεων της ηλιακής επιφάνειας.
 Οκτώ τηλεσκόπια των 40 εκατοστών, το καθένα εξοπλισμένο με κάμερα CCD ευαίσθητη στο ερυθρό και στο εγγύς υπέρυθρο φως, που χρησιμοποιούνται από το Πρόγραμμα MEarth για την ανακάλυψη εξωηλιακών πλανητών γύρω από ερυθρούς νάνους αστέρες.https://www.cfa.harvard.edu/MEarth/Telescopes.html

Πρώην τηλεσκόπια
 Το Χιλιοστομετρικό Τηλεσκόπιο του 1,2 m είναι κατοπτρικό τηλεσκόπιο τύπου Cassegrain, που εγκαταστάθηκε στο CTIO το 1982, ενώ ένα πανομοιότυπο τηλεσκόπιο βρίσκεται στο Κέντρο Αστροφυσικής Χάρβαρντ-Σμιθσόνιαν. Χρησιμοποιήθηκε για φασματομετρική χαρτογράφηση της κατανομής μορίων CO σε μήκος κύματος 2,6 mm, σε μοριακά νέφη στον Γαλαξία και στα Νέφη του Μαγγελάνου. Το 2009 μετεγκαταστάθηκε στο Εθνικό Αστεροσκοπείο της Χιλής στο Σέρο Καλάν, κοντά στο Σαντιάγο.
 Η «Νότια Επισκόπηση Άτλαντα του Ουρανού στη Hα» (SHASSA) λειτούργησε στο CTIO από το 1997 έως το 2006 στον δικό της μικρό θόλο και το τηλεσκόπιο «Swarthmore». Μετά το τέλος του προγράμματος, το τηλεσκόπιο δωρήθηκε σε ένα σχολείο της Λα Σερένα.

Μελλοντικά τηλεσκόπια
 Το Δίκτυο Αστεροσκοπείων Λας Κούμπρες κατασκευάζει τρία τηλεσκόπια του ενός μέτρου για το Σέρο Τολόλο. Η κατασκευή των θόλων άρχισε το 2010 και ολοκληρώθηκε το 2011.
 Τηλεσκόπιο 1,6 μέτρου για την υποστήριξη του «Κορεατικού Δικτύου Βαρυτικής Μικροεστίασης» (KMTNet), που καθοδηγείται από το Ινστιτούτο Αστρονομίας και Διαστημικής Επιστήμης της Κορέας (KASI), βρίσκεται ήδη υπό κατασκευή στην κορυφή Σέρο Τολόλο.
 Το τηλεσκόπιο «T80-South», διαμέτρου 82 εκατοστών σχεδιάζεται για εγκατάσταση στην κορυφή, προκειμένου να υποστηρίξει τη «Νότια Μαζική Αστροφυσική Παγχρωματική Επισκόπηση» (Southern Massive Astrophysical Panchromatic Survey, S-MAPS).

Εικόνες

Δείτε επίσης
 Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο
 Αστεροσκοπείο Παρανάλ

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

 Επίσημος ιστότοπος 
 Ιστοσελίδα του SOAR
 Ιστότοπος του Αστεροσκοπείου Τζέμινι
 Ιστότοπος του SMARTS
 Ακριβείς συντεταγμένες για τα τηλεσκόπια στις κορυφές Σέρο Τολόλο και Σέρο Πατσόν 

Διαμερικανικο