Μεσόλοφος Σερρών

Ο Μεσόλοφος, έως το 1927 γνωστός ως Λοζίστα ή Λοζίτσα, είναι πρώην οικισμός στον σημερινό Δήμο Σιντικής της Περιφερειακής Ενότητας Σερρών της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Βρίσκεται σε υψόμετρο 60 μέτρων, στις βορειοανατολικές παρυφές μεταξύ των βουνών Δύσωρο και Μαυροβούνι της οροσειράς των Κρουσσίων, κοντά στις όχθες της σημερινής λίμνης Κερκίνης. Απέχει περίπου 2 χλμ. βορειοδυτικά από το Κορυφούδι και 3 χλμ. νότια από την Κερκίνη Σερρών.

 Ονομασία 
Η παλαιότερη ονομασία του οικισμού, Λοζίστα ή Λοζίτσα, έχει ερμηνευθεί με διαφορετικούς τρόπους ως προς την ετυμολογία της. Σύμφωνα με μία γλωσσολογική άποψη, αποδίδεται σε σλαβική προέλευση, από την παλαιοσλαβική λέξη loza, που σημαίνει «άμπελος, αμπέλι». Άλλη ερμηνεία αποδίδει το τοπωνύμιο σε βλάχικη γλωσσική ρίζα από τη λέξη λόζιου, που σημαίνει «κοίτη» ή «φωλιά άγριων ζώων». Με το όνομα Λοζίστα ήταν γνωστή και η κορυφή λόφου που βρίσκεται βορειοδυτικά του οικισμού, σε υψόμετρο 184 μ. Το 1968 η κορυφή μετονομάστηκε σε Αμπέλια, στο πλαίσιο γενικευμένης πολιτικής εξελληνισμού των τοπωνυμίων.

Η νεότερη ονομασία του οικισμού, Μεσόλοφος, αποδίδεται στη γεωμορφολογία της περιοχής, καθώς ήταν κτισμένος σε φυσικό κοίλωμα ανάμεσα στις παρυφές του ορεινού όγκου.

 Ιστορία 

 Οθωμανική περίοδος 
Κατά την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ανήκε διοικητικά στον Καζά των Σερρών του Σαντζακίου των Σερρών του Βιλαετίου της Θεσσαλονίκης. Σύμφωνα με τη δημογραφική μελέτη «Εθνογραφία των Βιλαετίων Αδριανούπολης, Μοναστηρίου και Θεσσαλονίκης» που εκδόθηκε το 1878 στην Κωνσταντινούπολη, το 1873 ο οικισμός αριθμούσε 62 σπίτια και 148 μουσουλμάνους κατοίκους, στοιχεία τα οποία επαναλαμβάνει και ο Σέρβος Σπυρίδων Γκόπτσεβιτς το 1889. Το 1889, ο Στέφαν Βέρκοβιτς, στο έργο «Τοπογραφικό-Εθνογραφικό Σκίτσο της Μακεδονίας» με στατιστικά στοιχεία της περιόδου 1857-1883, καταγράφει τη Λοζίστα ως ένα χωριό με 62 σπίτια και 225 Τούρκους κατοίκους. Ακολούθως, το 1891 ο Γκεόργκι Στρέζοφ περιγράφει: «Λοζίστα, ένα χωριό κοντά στο όρος Κρούσια, 6 ώρες νοτιοδυτικά από τα Πορόια. Παράγει καλό καπνό. 80 τουρκικά και 30 τσιγγάνικα σπίτια.». Στη στατιστική μελέτη του Βούλγαρου γεωγράφου Βασίλ Κάντσωφ, «Μακεδονία, Εθνογραφία και Στατιστική», εκτιμάται ότι το 1900 υπήρχαν 400 Τούρκοι και 90 τσιγγάνοι, ενώ στην «Εθνολογική Στατιστική των Βιλαετίων Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου» του Αθανάσιου Χαλκιόπουλου, που εκδόθηκε το 1910 στην Αθήνα, ο οικισμός αποδίδεται με πληθυσμό 260 μουσουλμάνων κατοίκων. Σε χάρτη του λιθογραφείου Κοντογόνη (1910), παράγωγο της αυστροουγγρικής σειράς Generalkarte von Mitteleuropa, εμφανίζεται ως Λόζιστα, με σχετική ένδειξη ότι επρόκειτο για τουρκικό χωριό. Τέλος, σε υπολογισμούς που εξέδωσε το 1919 η Επιτελική Υπηρεσία του Ελληνικού Στρατού, προ του 1912 αναφέρονται 345 μωαμεθανοί κάτοικοι.
μικρογραφία|364x364εσ|Η Λοζίστα σε χάρτη του 1914.

 Σύγχρονη ιστορία 
Με το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων ο οικισμός περιήλθε στην ελληνική επικράτεια και κατά την απογραφή πληθυσμού του 1913 που πραγματοποιήθηκε από το ελληνικό κράτος καταγράφηκαν 131 κάτοικοι.

Κατά την περίοδο του Μακεδονικού Μετώπου στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα Κρούσσια όρη αποτέλεσαν πεδίο στρατιωτικών επιχειρήσεων, καθώς βρίσκονταν απέναντι από το βουλγαρικό μέτωπο, το οποίο ήταν ανεπτυγμένο στην απέναντι πλευρά του ποταμού Στρυμόνα. Η περιοχή της Λοζίστης, με τα γύρω υψώματα, εντάχθηκε στη γραμμή άμυνας και παρατήρησης των συμμαχικών δυνάμεων απέναντι στις βουλγαρικές θέσεις.

Σύμφωνα με αναφορά του Κωνσταντίνου Μπάρα, κοινοτάρχη του χωριού Τζουμά Μαχαλέ (Λιβαδιά), που συνέταξε το έγγραφο εν απουσία του κοινοτάρχη της Λοζίστης, κατά την έναρξη της Β΄ Βουλγαρικής Κατοχής (1916-1918) ο πληθυσμός της ανερχόταν σε 180 κατοίκους. Τον Μάρτιο του 1919, όμως, είχε μειωθεί σε μόλις 40 άτομα. Με την είσοδο των βουλγαρικών στρατευμάτων, περίπου 40 μουσουλμάνοι κάτοικοι κατέφυγαν στα συμμαχικά εδάφη και επέστρεψαν μετά το τέλος του πολέμου. Οι υπόλοιποι 140, επίσης μουσουλμάνοι, κατέφυγαν εθελοντικά στη Βουλγαρία και από εκεί στην Τουρκία.

Κατά τη διάρκεια της κατοχής, το χωριό υπέστη σοβαρές καταστροφές: 40 σπίτια ισοπεδώθηκαν, ενώ οι βουλγαρικές αρχές κατέσχεσαν ολόκληρη τη σοδειά του 1916 καθώς και 72 βόδια, 40 αγελάδες, 15 άλογα, 7 γαϊδούρια και 140 πρόβατα. Η γενική εικόνα της καταστροφής αποτυπώνεται και σε βρετανικό στρατιωτικό χάρτη της εποχής, σύμφωνα με τον οποίο το 1917 όλα τα κτήρια της Λοζίστης, 38 συνολικά, εμφανίζονται κατεστραμμένα. Στη Λοζίστα μεταφέρθηκαν οι κάτοικοι του διπλανού Κεσιντζή Τσιφλίκ (Σιδηροχώρι), όταν ο οικισμός τους καταλήφθηκε από τα αγγλογαλλικά στρατεύματα. Από εκεί, οι στρατιωτικές αρχές τούς επέτρεψαν να μετακινηθούν προς άλλα μέρη, έως την επιστροφή τους μετά το τέλος του πολέμου.

Το 1920 η Λοζίστα ορίστηκε έδρα της νεοσύστατης Κοινότητας Λοζίστης της Υποδιοίκησης Σιδηροκάστρου του Νομού Σερρών, μαζί με τα χωριά Καϊράν Μαχαλέ (Δαφνούσα), Καρασούλι (Μαυροσούλι), Κιουλεμελή, Κιράν Μαχαλέ (Άκρα), Μενεξελή (Αχλαδερό), Μεράς, Μπες Ταουκλή (Κοίλο), Ντενικτσελή, Ντεντελή, Οραπλή, Ουρουμλή (Κληματερό), Τσαβδαρλή, Τσαλίκ Μαχαλέ (Μικροκώμη) και Τσελίκ Μαχαλέ. Στην απογραφή της ίδιας χρονιάς καταγράφηκαν 169 κάτοικοι.

Μετά τον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1919–1922 και τη Μικρασιατική Καταστροφή, οι μουσουλμάνοι κάτοικοι που είχαν απομείνει, αποχώρησαν στο πλαίσιο της ανταλλαγής πληθυσμών. Στην απογραφή του Απριλίου 1923, στον οικισμό δεν καταγράφηκαν πρόσφυγες. Λίγο αργότερα, εγκαταστάθηκαν στον οικισμό 39 οικογένειες προσφύγων, συνολικά 121 άτομα, καθιστώντας τον αμιγώς προσφυγικό. Στην απογραφή του 1928, ο οικισμός είχε 138 κατοίκους, εκ των οποίων οι 134 ήταν πρόσφυγες που είχαν έρθει μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Σύμφωνα με στοιχεία της Επιτροπής Αποκατάστασης Προσφύγων (ΕΑΠ), καταγράφηκαν 60 δικαιούχοι «αρχηγοί οικογενειών αγροτικώς εγκατεστημένων και των μελών τοιούτων οικογενειών, δικαιούχων, κατά τους ισχυρισμούς τους, αποζημίωσης εξ ανταλλαγής».

Το 1927, στα πλαίσια εξελληνισμού των γεωγραφικών ονομάτων, το χωριό μετονομάστηκε σε Μεσόλοφος. Στο χωριό λειτούργησε μονοτάξιο σχολείο και τηλεφωνικό γραφείο.
μικρογραφία|273x273px|Η λίμνη Κερκίνη από την όχθη κοντά στον Μεσόλοφο (Δεκέμβριος 2025).|αριστερά
Στις αρχές της δεκαετίας του 1930, εκτελέστηκαν στην πεδιάδα των Σερρών μεγάλης κλίμακας αντιπλημμυρικά και εγγειοβελτιωτικά δημόσια έργα. Η εκτροπή της κοίτης του ποταμού Στρυμόνα στο ύψος του Στρυμονοχωρίου, σε συνδυασμό με την κατασκευή του πρώτου φράγματος του Λιθοτόπου το 1932, οδήγησαν στον σχηματισμό της τεχνητής λίμνης Κερκίνη, ανατολικά του οικισμού. Η εξέλιξη αυτή είχε ως συνέπεια την κατάκλυση από τα νερά σημαντικού τμήματος της καλλιεργήσιμης γης του χωριού.

Το 1942, κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο οικισμός και η κοινότητα Μεσολόφου αποσπάστηκαν από την Επαρχία Σιντικής του Νομού Σερρών και εντάχθηκαν στην Επαρχία Κιλκίς του Νομού Κιλκίς. Το 1946, με την κύρωση της απογραφής του 1940 δια Βασιλικού Διατάγματος, η απόσπαση αυτή ακυρώθηκε.

Ο οικισμός επλήγη εκ νέου από τη βουλγαρική κατοχή κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Στις 9 Σεπτεμβρίου 1943, βουλγαρικά στρατεύματα σε συνεργασία με κομιτατζήδες περικύκλωσαν το χωριό και άνοιξαν πυρ εναντίον των άμαχων κατοίκων. Κατά την επιχείρηση πραγματοποιήθηκαν μαζικές συλλήψεις, λεηλατήθηκε ο οικισμός, ενώ αρκετοί κάτοικοι τραυματίστηκαν από τα πυρά. Τον Οκτώβριο του 1943, Βούλγαροι χωρικοί, οι οποίοι είχαν μετακινηθεί στον Μεσόλοφο στο πλαίσιο της πολιτικής εποικισμού που εφάρμοσαν οι βουλγαρικές αρχές κατά την περίοδο της κατοχής, δολοφόνησαν τον Δημήτριο Τζίβα, ιερέα του χωριού Βάθη Κιλκίς.

Οι συνέπειες των τεχνικών έργων και της κατοχής, σε συνδυασμό με τον εμφύλιο πόλεμο που ακολούθησε και τη συνεχιζόμενη ένοπλη δράση στην παραμεθόρια περιοχή της Σιντικής, οδήγησαν σταδιακά στην οριστική εγκατάλειψη του χωριού. Οι κάτοικοί του, όπως και εκείνοι των γειτονικών οικισμών Μικροκώμης και Κορυφουδίου, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους. Η πλειονότητα των εκτοπισμένων κατοίκων κατέφυγε στην Κερκίνη, όπου συγκεντρώθηκαν πληθυσμοί από διάφορους εγκαταλελειμμένους οικισμούς της περιοχής. Η μετεγκατάσταση αυτή πραγματοποιήθηκε χωρίς να έχει επιλυθεί το ζήτημα της αποκατάστασης των πληγέντων, οι οποίοι στερήθηκαν τόσο τα χωριά τους όσο και τα κτήματά τους, τα οποία είχαν πλέον μετατραπεί σε τμήμα της κοίτης της λίμνης Κερκίνης. Παρά τα επανειλημμένα αιτήματα των κατοίκων προς το κράτος για την καλλιέργεια των παλαιών τους κτημάτων ή για ουσιαστική αποκατάσταση, το πρόβλημα παρέμενε άλυτο επί δεκαετίες.

Στην απογραφή της 7ης Απριλίου 1951 το χωριό κατέγραψε πληθυσμό 172 κατοίκων. Κατόπιν της από 9 Οκτωβρίου 1951 αναφοράς της Νομαρχίας Σερρών, με την οποία επισημαινόταν η επανειλημμένη αδυναμία εκλογής κοινοτικών αρχών λόγω έλλειψης υποψηφίων, εκδόθηκε διάταγμα στις 11 Ιανουαρίου 1952, με το οποίο η Κοινότητα Μεσολόφου καταργήθηκε ως αυτοτελής διοικητική μονάδα και ο Μεσόλοφος προσαρτήθηκε στην όμορη Κοινότητα Κερκίνης. Ο οικισμός καταργήθηκε επίσημα το 1961, καθώς έπαψε να καταγράφεται στις ελληνικές απογραφές. Κάτοψή του είναι ορατή σε αεροφωτογραφίες του 1938 και της περιόδου 1945–1960.

Σήμερα, στη θέση του πρώην οικισμού εντοπίζονται μόνο λιθοσωροί από τα ερείπια, καλυμμένοι από επιχώσεις και φυσική βλάστηση, ενώ το μοναδικό κτίσμα που διασώζεται είναι η εκκλησία Μεταμορφώσεως του Σωτήρος.

 Πληθυσμός 

 Πληθυσμός οικισμού 
ΑπογραφήΟνομασίαΠραγματικόςΆνδρεςΓυναίκεςΣύνολο1913Λοζίτσα63681311915Λόζιτσα1671783451920Λοζίστα91781691928Μεσόλοφος (Λοζίστα)60781381940Μεσόλοφος76721481951Μεσόλοφος - -172

 Πληθυσμός κοινότητας 
ΑπογραφήΟνομασίαΟικισμοίΠραγματικόςΝόμιμοςΜόνιμος1920Κοινότητα Λοζίστης Λοζίστα
 Καϊράν Μαχαλέ
 Καρασούλι
 Κιουρεκλή
 Κιράν Μαχαλέ
 Μεράς
 Μπες Ταουκλή
 Ντενικτσελή
 Ντεντελή
 Ουρουμλή
 Τσελίκ Μαχαλέ801 - -1928Κοινότητα Μεσολόφου (Λοζίστης) Μεσόλοφος (Λοζίστα)
 Άκρα (Κιράν Μαχαλέ)
 Δαφνούσα (Καϊράν Μαχαλέ)
 Κληματερό (Ουρουμλή)
 Μικροκώμη (Τσαλίκ-Μαχαλέ)309312 -1940Κοινότητα Μεσολόφου Μεσόλοφος
 Μικροκώμη2292282241951Κοινότητα Μεσολόφου Μεσόλοφος172225 -

 Προσωπικότητες 
Ο Δημήτρης Καλλιφατίδης (γεν. 1890), εκπαιδευτικός και πατέρας του λογοτέχνη Θοδωρή Καλλιφατίδη, σχετιζόταν με τον Μεσόλοφο μέσω της οικογενειακής του ιστορίας. Η οικογένειά του καταγόταν από το χωριό Μικρή Σαμάρουξα της περιοχής της Τραπεζούντας στον Πόντο. Μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών, η μητέρα και τα αδέλφια του εγκαταστάθηκαν στον Μεσόλοφο, ο οποίος τότε ονομαζόταν Λοζίστα. Ο ίδιος επισκέφθηκε τον Μεσόλοφο τον Αύγουστο του 1926, έπειτα από δεκατετραετή χωρισμό από την οικογένειά του, γεγονός που περιγράφει στο αυτοβιογραφικό έργο Μητέρες και Γιοι. Στο βιβλίο καταγράφεται η εγκατάσταση των Ποντίων προσφύγων στο χωριό και οι προσπάθειές τους να ξαναφτιάξουν τη ζωή τους σε ελληνικό έδαφος.

 Φωτογραφίες 

 Παραπομπές 

 Πηγές 













Κατηγορία:Εγκαταλελειμμένα χωριά της περιφερειακής ενότητας Σερρών
Κατηγορία:Δήμος Σιντικής