Μικροκώμη Σερρών

Η Μικροκώμη, έως το 1927 γνωστή ως Τσαλίκ Μαχαλέ, είναι πρώην οικισμός στον σημερινό Δήμο Σιντικής της Περιφερειακής Ενότητας Σερρών της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Βρίσκεται σε υψόμετρο 100 μέτρων, στις βορειοδυτικές παρυφές του όρους Μαυροβούνι της οροσειράς των Κρουσσίων, ανατολικά της σημερινής λίμνης Κερκίνης. Απέχει περίπου 1,5 χλμ. νοτιοδυτικά από το Κορυφούδι Σερρών.

 Ιστορία 

 Οθωμανική περίοδος 
Κατά την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ανήκε διοικητικά στον Καζά του Ντεμίρ Ισάρ του Σαντζακίου των Σερρών του Βιλαετίου της Θεσσαλονίκης. Ο οικισμός μαρτυρείται σε ιστορικές πηγές με ποικίλες ονομασίες και μεταγραφές, όπως «Τσαλήκ Μαχαλά», «Τσελίκ Μαχαλέ», «Τσαλί Μαχαλέ» κ.ά. Η ονομασία «Τσαλί» θεωρείται ότι προέρχεται από την τουρκική λέξη çalı, η οποία σημαίνει θάμνος ή βάτος.

Σύμφωνα με τη δημογραφική μελέτη «Εθνογραφία των Βιλαετίων Αδριανούπολης, Μοναστηρίου και Θεσσαλονίκης» που εκδόθηκε το 1878 στην Κωνσταντινούπολη, το 1873 ο οικισμός αριθμούσε 16 σπίτια και 42 μουσουλμάνους κατοίκους, στοιχεία τα οποία επαναλαμβάνει και ο Σέρβος Σπυρίδων Γκόπτσεβιτς το 1889. Το 1889, ο Στέφαν Βέρκοβιτς, στο έργο «Τοπογραφικό-Εθνογραφικό Σκίτσο της Μακεδονίας» με στατιστικά στοιχεία της περιόδου 1857-1883, καταγράφει το «Τσαλί-Μαχαλέ» ως ένα χωριό με 16 σπίτια και 55 Τούρκους κατοίκους. Ακολούθως, το 1891 ο Γκεόργκι Στρέζοφ περιγράφει: «Τσαλί-Μαχαλέ, ένα χωριό ανατολικά της Λοζίστης με 40 τουρκικά και 5 τσιγγάνικα σπίτια. Χωράφια στο βουνό και στον κάμπο.». Στη στατιστική μελέτη του Βούλγαρου γεωγράφου Βασίλ Κάντσωφ, «Μακεδονία, Εθνογραφία και Στατιστική», εκτιμάται ότι το 1900 υπήρχαν 120 Τούρκοι και 50 τσιγγάνοι, ενώ στην «Εθνολογική Στατιστική των Βιλαετίων Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου» του Αθανάσιου Χαλκιόπουλου, που εκδόθηκε το 1910 στην Αθήνα,  ο οικισμός αποδίδεται με πληθυσμό 100 μουσουλμάνων κατοίκων. Σε χάρτη του λιθογραφείου Κοντογόνη (1910), παράγωγο της αυστροουγγρικής σειράς «Generalkarte von Mitteleuropa», εμφανίζεται ως «Τσαλίκ-μαχ.», με σχετική ένδειξη ότι επρόκειτο για τουρκικό χωριό. Τέλος, σε υπολογισμούς που εξέδωσε το 1919 η Επιτελική Υπηρεσία του Ελληνικού Στρατού, προ του 1912 αναφέρονται 126 μωαμεθανοί κάτοικοι.

 Σύγχρονη ιστορία 
Με το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων ο οικισμός περιήλθε στην ελληνική επικράτεια και κατά την απογραφή πληθυσμού του 1913 που πραγματοποιήθηκε από το ελληνικό κράτος καταγράφηκαν 326 κάτοικοι. Σύμφωνα με τους στατιστικούς πίνακες του Ελληνικού Στρατού, έως τον Αύγουστο του 1915 ο πληθυσμός είχε μειωθεί σε 110 μουσουλμάνους κατοίκους. Kάτοψη του οικισμού αποτυπώθηκε σε βρετανικό στρατιωτικό χάρτη κατά την περίοδο του Μακεδονικού Μετώπου του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, σύμφωνα με τον οποίο το 1917 όλα τα κτήρια του «Τσαλή Μαχαλέ», 14 συνολικά, ήταν κατεστραμμένα.

Το 1920 προσαρτήθηκε στη νεοσύστατη Κοινότητα Λοζίστης (Μεσόλοφος) της Υποδιοίκησης Σιδηροκάστρου του Νομού Σερρών, μαζί με τα χωριά Καϊράν Μαχαλέ (Δαφνούσα), Καρασούλι (Μαυροσούλι), Κιουλεμελή, Κιράν Μαχαλέ (Άκρα), Μενεξελή (Αχλαδερό), Μεράς, Μπες Ταουκλή (Κοίλο), Ντενικτσελή, Ντεντελή, Οραπλή, Ουρουμλή (Κληματερό), Τσαβδαρλή και Τσελίκ Μαχαλέ. Στην απογραφή της ίδιας χρονιάς καταγράφηκαν μόλις 30 κάτοικοι.

Μετά τον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1919–1922 και τη Μικρασιατική Καταστροφή, οι μουσουλμάνοι κάτοικοι που είχαν απομείνει στην περιοχή αποχώρησαν στο πλαίσιο της ανταλλαγής πληθυσμών και στη θέση τους εγκαταστάθηκαν Έλληνες πρόσφυγες. Σύμφωνα με στοιχεία της Επιτροπής Αποκατάστασης Προσφύγων (ΕΑΠ), στο γειτονικό Καϊράν Μαχαλέ (Δαφνούσα) καταγράφηκαν 40 δικαιούχοι «αρχηγοί οικογενειών αγροτικώς εγκατεστημένων και των μελών τοιούτων οικογενειών, δικαιούχων, κατά τους ισχυρισμούς τους, αποζημίωσης εξ ανταλλαγής», ενώ για το Τσαλίκ Μαχαλέ δεν υπάρχει αντίστοιχη αναφορά.

Σύμφωνα με τον Σιμόφσκι, εξαιτίας της έλλειψης ευνοϊκών συνθηκών διαβίωσης, οι πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στο Καϊράν Μαχαλέ σύντομα εγκατέλειψαν τον οικισμό και μετακόμισαν σε άλλους οικισμούς. Πιθανόν, μέρος τους εγκαταστάθηκε στον γειτονικό ερειπωμένο οικισμό της Μικροκώμης, ο οποίος βρισκόταν σε χαμηλότερο υψόμετρο με ευκολότερη πρόσβαση. Την υπόθεση αυτή ενισχύει το γεγονός ότι λειτούργησε κοινό σχολείο, το οποίο αναφέρεται πως βρισκόταν στο «χωριό Μικροκώμη–Δαφνούσα», ενώ και σε κτηματολογικό επίπεδο, σύμφωνα με διανομή του 1961, η περιοχή καταγράφεται ως «αγρόκτημα Μικροκώμης–Δαφνούσας».

Το 1927, στα πλαίσια εξελληνισμού των γεωγραφικών ονομάτων, το Τσαλή Μαχαλέ μετονομάστηκε σε Μικροκώμη. Κατά την απογραφή του 1928, αριθμούσε 38 κατοίκους.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1930, υλοποιήθηκαν στην πεδιάδα των Σερρών μεγάλα αντιπλημμυρικά και εγγειοβελτιωτικά δημόσια έργα. Η εκτροπή της κοίτης του ποταμού Στρυμόνα στο ύψος του Στρυμονοχωρίου, σε συνδυασμό με την κατασκευή του πρώτου φράγματος του Λιθοτόπου το 1932, οδήγησαν στον σχηματισμό της τεχνητής λίμνης Κερκίνη, ανατολικά του οικισμού. Η εξέλιξη αυτή είχε ως ως συνέπεια την κατάκλυση από τα νερά σημαντικού τμήματος της καλλιεργήσιμης γης του χωριού.

Οι συνέπειες των τεχνικών έργων και του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, σε συνδυασμό με τον εμφύλιο πόλεμο που ακολούθησε και τη συνεχιζόμενη ένοπλη δράση στην παραμεθόρια περιοχή της Σιντικής, οδήγησαν σταδιακά στην οριστική εγκατάλειψη του χωριού. Οι κάτοικοί του, όπως και εκείνοι των γειτονικών οικισμών Δαφνούσας, Κορυφουδίου και Μεσολόφου, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους. Η πλειονότητα των εκτοπισμένων κατοίκων κατέφυγε στην Κερκίνη, όπου συγκεντρώθηκαν πληθυσμοί από διάφορους εγκαταλελειμμένους οικισμούς της περιοχής. Η μετεγκατάσταση αυτή πραγματοποιήθηκε χωρίς να έχει επιλυθεί το ζήτημα της αποκατάστασης των πληγέντων, οι οποίοι στερήθηκαν τόσο τα χωριά τους όσο και τα κτήματά τους, τα οποία είχαν πλέον μετατραπεί σε τμήμα της κοίτης της λίμνης Κερκίνης. Παρά τα επανειλημμένα αιτήματα των κατοίκων προς το κράτος για την καλλιέργεια των παλαιών τους κτημάτων ή για ουσιαστική αποκατάσταση, το πρόβλημα παρέμενε άλυτο επί δεκαετίες.

Ο οικισμός καταργήθηκε επίσημα το 1951, καθώς έπαψε να καταγράφεται στις ελληνικές απογραφές. Κάτοψή του διακρίνεται σε αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού από την περίοδο 1945-1960.

Από τη Μικροκώμη διέρχεται το ρέμα Δασόρεμα, παλιότερα γνωστό ως Φουντουλούκ. Μετά τη συμβολή του με το ρέμα Ξηρόρεμα (Κερεσλή), συνεχίζει την πορεία του με την ονομασία Ρέμα Γειτονιάς (Τσαλίκ Μαχαλέ), διασχίζει το Κορυφούδι και εκβάλει στη λίμνη Κερκίνη.

 Πληθυσμός 
ΑπογραφήΟνομασίαΠραγματικόςΆνδρεςΓυναίκεςΣύνολο1913Τσαλήκ Μαχαλά1421843261915Τσαλή Μαχαλλέ50601101920Τσελίκ Μαχαλέ1416301928Μικροκώμη (Τσαλίκ-Μαχαλέ)1721381940Μικροκώμη344781

 Φωτογραφίες 

 Σημειώσεις 

 Παραπομπές 

 Πηγές 








Κατηγορία:Εγκαταλελειμμένα χωριά της περιφερειακής ενότητας Σερρών
Κατηγορία:Δήμος Σιντικής