Φιλύρα Σερρών

Η Φιλύρα ή Φιλήρα, έως το 1927 γνωστή ως Λιπόσι (βλάχικα: Liposh, Λιπός) είναι πρώην οικισμός στον σημερινό Δήμο Σιντικής της Περιφερειακής Ενότητας Σερρών της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Βρίσκεται σε υψόμετρο 320 μέτρων, στους νότιους πρόποδες της οροσειράς Μπέλλες, σε απόσταση περίπου 2 χλμ. βόρεια-βορειοανατολικά από το Νεοχώρι.

 Ιστορία 

 Οθωμανική περίοδος 
Κατά την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ανήκε διοικητικά στον Καζά του Ντεμίρ Ισάρ του Σαντζακίου των Σερρών του Βιλαετίου της Θεσσαλονίκης. Στα τέλη του 18ου και στις αρχές του 19ου αιώνα, μαζί με τους ντόπιους εγκαταστάθηκαν στον οικισμό και Βλάχοι πρόσφυγες, οι οποίοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις πατρογονικές τους εστίες εξαιτίας αναταραχών και διώξεων. Οι Βλάχοι του Λιποσίου περιγράφονται ως φτωχοί νομαδοκτηνοτρόφοι, που αναζητούσαν ευκαιρίες για πιο σταθερή και μόνιμη εγκατάσταση. Στην ευρύτερη περιοχή του όρους Μπέλλες, μάλιστα, υπήρχε και ο οικισμός της Ράμνας, το μοναδικό χωριό στην ανατολική Μακεδονία όπου διέμεναν αποκλειστικά Βλάχοι καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.

Σημαντικές πληροφορίες για τον οικισμό αντλούνται από τις πολυάριθμες στατιστικές μελέτες υπολογισμού του πληθυσμού της Μακεδονίας μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα. Ωστόσο, οι καταγραφές αυτές επηρεάστηκαν έντονα από τις γεωπολιτικές συνθήκες και τις εθνολογικές διεκδικήσεις της εποχής, με αποτέλεσμα να μην βασίζονται σε ενιαία και αντικειμενικά κριτήρια. Ως εκ τούτου, το κύρος και η αξιοπιστία τους τίθενται υπό αμφισβήτηση. Παρόλα αυτά, μπορεί να επιτευχθεί μια πιο αξιόπιστη κατανόηση του παρελθόντος, εφόσον τα δεδομένα αυτά ερμηνεύονται με κριτική σκέψη και συνδυαστική προσέγγιση. Σύμφωνα, λοιπόν, με τη δημογραφική μελέτη «Εθνογραφία των Βιλαετίων Αδριανούπολης, Μοναστηρίου και Θεσσαλονίκης» που εκδόθηκε το 1878 στην Κωνσταντινούπολη, ο οικισμός το 1873 περιλάμβανε 30 σπίτια και 100 κατοίκους. Το 1876, σε υπηρεσιακή έκθεση του Έλληνα πρόξενου Σερρών, Ιωάννη Παπακωστόπουλου, αναφέρεται ότι στον οικισμό διέμεναν 48 οικογένειες Χριστιανών που μιλούσαν τη βουλγαρική γλώσσα. Την ίδια περίοδο, στοιχεία από δύο Σλάβους εθνογράφους εκτιμούν ότι το 1878 ο πληθυσμός αριθμούσε 74 κατοίκους. Το 1889, ο Στέφαν Βέρκοβιτς στο έργο του «Τοπογραφικό-Εθνογραφικό Σκίτσο της Μακεδονίας», βασισμένος σε στατιστικά στοιχεία από την περίοδο 1857-1883, σημείωσε 84 σπίτια.

Το 1891, ο Γκεόργκι Στρέζοφ έγραψε σχετικά: «Λιπός, τσιφλίκι του πλούσιου μπέη Ομέρ από τα Πορόια. Γεωργοί, ξυλουργοί και κτηνοτρόφοι· εκτρέφουν χοίρους. Υπάρχει ελληνική εκκλησία και ελληνικό σχολείο με 15 μαθητές. Αν ο δάσκαλος γνωρίζει βουλγαρικά, διδάσκει μερικές φορές και βουλγαρικά. 10 τουρκικά και 50 βουλγαρικά σπίτια». Η στατιστική μελέτη του Βούλγαρου Βασίλ Κάντσωφ, «Μακεδονία, Εθνογραφία και Στατιστική», εκτιμά ότι το 1900 ο οικισμός είχε 350 κατοίκους, ενώ σύμφωνα με τη μελέτη «La Macédoine et sa Population Chrétienne» του Βούλγαρου Ντίμιταρ Μπρανκόφ, το 1904 ζούσαν εκεί 570 κάτοικοι, μεταξύ αυτών 90 Βλάχοι. Στην «Εθνολογική Στατιστική των Βιλαετίων Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου» του Αθανάσιου Χαλκιόπουλου, που εκδόθηκε το 1910 στην Αθήνα, καταγράφονται 150 «ορθόδοξοι Έλληνες υπό την βουλγαρικήν πίεσιν» και 80 «Βλαχόφωνοι Ρουμανίζοντες». Τέλος, σε υπολογισμούς που εξέδωσε το 1919 η Επιτελική Υπηρεσία του Ελληνικού Στρατού, προ του 1912 αναφέρονται 140 Έλληνες και 320 «Βούλγαροι Σχισματικοί Διαμαρτυρόμενοι κ.λπ.».

 Σύγχρονη ιστορία 
Με το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων, ο οικισμός περιήλθε στην ελληνική επικράτεια και κατά την ελληνική απογραφή του 1913 είχε πληθυσμό 456 κατοίκων. Τα χρόνια που ακολούθησαν, αρκετοί κάτοικοι κατέφυγαν στη Βουλγαρία. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Ελληνικού Στρατού, τον Αύγουστο του 1915 υπήρχαν 310 κάτοικοι και 150 άτομα είχαν ήδη μεταναστεύσει στη Βουλγαρία. Ακολούθησε ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, που συνέτεινε στη συρρίκνωση του οικισμού. Σύμφωνα με αναφορά του κοινοτάρχη του χωριού Παρίση Κουκουλίτση, κατά την έναρξη της Β΄ Βουλγαρικής Κατοχής (1916–1918) ο πληθυσμός ήταν 300 κάτοικοι, ενώ τον Μάρτιο του 1919 ήταν 190 κάτοικοι. Κατά τη διάρκεια της κατοχής, καταστράφηκαν 75 σπίτια.

Το Λιπόσι προσαρτήθηκε το 1920 στη νεοσύστατη κοινότητα Άνω Πορροΐων (Άνω Πορόια) της Υποδιοίκησης Σιδηροκάστρου του Νομού Σερρών, μαζί με τα χωριά Θεοδωρίτσι, Μαντρατζίκ (Μανδράκι) και Τζαφερλή. Σύμφωνα με στοιχεία της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων, στον οικισμό προωθήθηκαν και εγκαταστάθηκαν τη δεκαετία του 1920 τουλάχιστον 60 οικογένειες Ελλήνων προσφύγων. Το 1927, στο πλαίσιο του εξελληνισμού των γεωγραφικών ονομάτων, μετονομάστηκε σε Φιλήρα, ονομασία που προέκυψε από την ύπαρξη πολλών φλαμουριών στην περιοχή. Το 1928 αριθμούσε, πλέον, 184 κατοίκους.

Ο οικισμός εγκαταλείφθηκε την περίοδο του ελληνικού εμφυλίου πολέμου (1946–1949) και οι κάτοικοι οδηγήθηκαν από τις ελληνικές αρχές στην κοντινή Λιβαδιά. Κάτοψη του πρώην οικισμού είναι ορατή σε αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού από την περίοδο 1945-1960. Μετά τη λήξη του πολέμου, οι πρώην κάτοικοι της Φιλύρας και του Θεοδωριτσίου έχτισαν ένα νέο χωριό, βόρεια ακριβώς από την επαρχιακή οδό Νέου Πετριτσίου – Ροδόπολης, το οποίο αναγνωρίστηκε το 1951 ως Νεοχώρι.

Σήμερα, στη θέση του πρώην οικισμού εντοπίζονται τα ερείπια των σπιτιών που υπήρχαν κάποτε εκεί, έχοντας αφομοιωθεί στην ανεπτυγμένη δασική βλάστηση. Το μοναδικό οικοδόμημα που έχει απομείνει όρθιο είναι η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, καθώς και τμήματα τοιχοποιιών του δημοτικού σχολείου. Στη δυτική πλευρά του πρώην οικισμού, κυλάει το ρέμα Νταούλ ή Τύμπανο.

 Πληθυσμός 
ΑπογραφήΟνομασίαΚάτοικοιΆνδρεςΓυναίκεςΣύνολο1913Λιπόσι2262304561915Λιπός1531573101920Λιπόσι1011092101928Φιλήρα (Λιπόσι)94901841940Φιλύρα198202400

 Φωτογραφίες 

 Σημειώσεις 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Εγκαταλελειμμένα χωριά της περιφερειακής ενότητας Σερρών
Κατηγορία:Δήμος Σιντικής