Η κυρία από τη Σαγκάη

Η κυρία από τη Σαγκάη () είναι αμερικανικό φιλμ νουάρ του 1947 σε σκηνοθεσία Όρσον Γουέλς, ο οποίος πρωταγωνιστεί μαζί με την τότε σύζυγό του Ρίτα Χέιγουορθ και τον Έβερετ Σλόαν.  Η ταινία είναι βασισμένη στο μυθιστόρημα Αν πεθάνω πριν ξυπνήσω του Σέργουντ Κινγκ.

Το 2018 η ταινία χαρακτηρίστηκε από την Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου ως «πολιτιστικά, αισθητικά και ιστορικά σημαντική» και επιλέχθηκε να ενταχθεί στο Εθνικό Μητρώο Κινηματογράφου των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής.

 Πλοκή 
Νέα Υόρκη. Στο Σέντραλ Παρκ, σε έναν ερημικό δρόμο μέσα στη νύχτα, ο Μάικλ Ο Χάρα σώζει μια όμορφη ξανθιά κυρία από ληστές που της είχαν επιτεθεί. Η ίδια θα του συστηθεί ως Ρωσίδα, με καταγωγή από τη Σαγκάη. Ο Μάικλ είναι ένας άνεργος ναυτικός που κατά το παρελθόν είχε διαπράξει μια δολοφονία ενός οπαδού του Φρανθίσκο Φράνκο στην Ισπανία. Αν και ο Μάικλ διαισθάνεται ότι κάτι δεν πάει καλά, η Ροζαλί τον αποπλανεί με τη γοητεία της και του προτείνει να πιάσει δουλειά στο γιοτ του συζύγου της, ενός επιτυχημένου ποινικολόγου, του Άρθουρ Μπάνιστερ, ο οποίος πάσχει από πολιομυελίτιδα.

Ο Μάικλ δέχεται την πρόταση της Ρόζαλι και πηγαίνει στο γιοτ του συζύγου της για να ξεκινήσουν μια κρουαζιέρα από τη Νέα Υόρκη με κατεύθυνση τη διώρυγα του Παναμά προς το Σαν Φρανσίσκο. 

Πάνω στο γιοτ μαζί τους βρίσκεται και ο συνεταίρος του Μπάνιστερ, Τζορτζ Γκρίσμπι, ο οποίος θα κάνει μια διφορούμενη πρόταση, να τον βοηθήσει να σκηνοθέτησει την δολοφονία του έτσι ώστε να μπορέσει να εξαφανιστεί και να πάρει μια τεράστια ασφάλεια ζωής. Ο Γκρίσμπι υπόσχεται να πληρώσει 5.000 δολάρια από αυτά τα χρήματα στον Μάικλ που θα του επιτρέψουν να πάρει μαζί του και την Ρόζαλι, ώστε να μπορέσουν να φύγουν και να ξεκινήσουν μια νέα ζωή. Ο Μάικλ συμφωνεί και χωρίς να το καταλάβει ουσιαστικά υπογράφει τη θανατική ποινή του.

Το επόμενο πρωί ο Γκρίσμπι θα βρεθεί νεκρός πάνω στο γιοτ και η αστυνομία θα συλλάβει και θα κατηγόρησει τον Μάικλ για τη δολοφονία. Ο ίδιος ο Μπάνιστερ θα αναλάβει την υπεράσπιση του, αλλά τα στοιχεία εναντίον του είναι συντριπτικά. Πριν προλάβουν να τον προφυλακίσουν, ο Μάικλ καταφέρνει να δραπετεύσει προσποιούμενος ότι αυτοκτόνησε με τα ηρεμιστικά χάπια που χρησιμοποιεί ο Μπάνιστερ και χάνονται τα ίχνη του στην Τσαινατάουν του Σαν Φρανσίσκο. Τότε ο Μάικλ θα συναντήσει την Ρόζαλι και αφού αρχίσει να συνέρχεται από τα ηρεμιστικά, ανακαλύπτει το σκοτεινό παρελθόν της γυναίκας από την Σαγκάη και συνειδητοποιεί ότι αυτή είναι η δολοφόνος του Τζορτζ Γκρίσμπι.

 Διανομή ρόλων  
Όρσον Γουέλς ως Μάικλ Ο Χάρα
Ρίτα Χέιγουορθ ως Έλσα "Ροζαλί" Μπάνιστερ 
Έβερετ Σλόαν ως Άρθουρ Μπάνιστερ
Γκλεν Άντερς ως Τζορτζ Γκρίσμπι
Τεντ ντε Κόρσια ως Σίντνεϊ Μπρουμ
Έρσκιν Σάνφορντ ως δικαστής
Γκας Σίλινγκ ως Γκόλντι
Καρλ Φρανκ ως Εισαγγελέας Γκάλογουεϊ
Λούις Μέριλ ως Τζέικ
Έβελιν Έλλις ως Μπέσι
Χάρι Σάνον ως οδηγός ταξί

 Παραγωγή 
 Ανάπτυξη 
Το καλοκαίρι του 1946, ο Γουέλς σκηνοθετούσε την ταινία «Ο Γύρος του Κόσμου», μια μουσική θεατρική διασκευή του μυθιστορήματος του Ιουλίου Βερν, με ένα κωμικό και ειρωνικό βιβλίο του Γουέλς, μουσική και τραγούδια από τον Κόουλ Πόρτερ και παραγωγή από τον Μάικ Τοντ, ο οποίος αργότερα θα παρήγαγε την επιτυχημένη κινηματογραφική εκδοχή με τον Ντέιβιντ Νίβεν. Όταν ο Τοντ αποσύρθηκε από την πλούσια και ακριβή παραγωγή, ο Γουέλς τη χρηματοδότησε. Όταν έμεινε από χρήματα και χρειαζόταν επειγόντως 55.000 δολάρια για να κυκλοφορήσει τα κοστούμια που είχαν κρατηθεί, έπεισε της Columbia Pictures, τον πρόεδρο Χάρι Κον, να του στείλει τα χρήματα για να συνεχίσει την παράσταση και σε αντάλλαγμα ο Γουέλς υποσχέθηκε να γράψει, να κάνει την παραγωγή και να σκηνοθετήσει μια ταινία για τον Κον χωρίς περαιτέρω αμοιβή.

Όπως το διηγήθηκε ο Γουέλς, αυθόρμητα πρότεινε η ταινία να βασιστεί σε ένα βιβλίο που είδε τυχαία μπροστά του κατά τη διάρκεια της τηλεφωνικής του συνομιλίας με τον Κον, ένα βιβλίο που διάβαζε εκείνη την εποχή μια κοπέλα στο ταμείο του θεάτρου. Ο Γουέλς δεν το είχε διαβάσει ποτέ.Interview with Orson Welles, 1982, Arena, BBC Television Ωστόσο, σύμφωνα με την κόρη του Γουίλιαμ Κάστλ , ο πατέρας της ήταν αυτός που είχε αγοράσει τα δικαιώματα κινηματογραφικής μεταφοράς του μυθιστορήματος και στη συνέχεια ζήτησε από τον Γουέλς να το προτείνει στον Κον, με τον Κάστλ να ελπίζει να αναλάβει ο ίδιος τη σκηνοθεσία. Περιέγραψε τον πατέρα της ως άτομο που σεβόταν πολύ το ταλέντο του Γουέλς, αλλά παρόλα αυτά ένιωθε απογοητευμένη που της ανατέθηκε να υπηρετήσει απλώς ως βοηθός σκηνοθέτη του Γουέλς στην ταινία.Documentary. Spine Tingler! The William Castle Story (2007) Director: Jeffrey Schwarz

 Επιλογή ηθοποιών 
Ο Γουέλς επέλεξε τη σύζυγό του Ρίτα Χέιγουορθ για τον ρόλο της Έλσας και προκάλεσε αρκετή διαμάχη όταν της έδωσε εντολή να κόψει τα μακριά κόκκινα μαλλιά της και να τα κάνει ξανθά για τον ρόλο. «Ο Όρσον δοκίμαζε κάτι καινούργιο μαζί μου, αλλά ο Χάρι Κον ήθελε την εικόνα που θα μου έκανε μέχρι τα 90 μου», θυμήθηκε η Ρίτα Χέιγουορθ. «Η κυρία από τη Σαγκάη ήταν μια πολύ καλή ταινία. Τι λέει λοιπόν ο Χάρι Κον όταν τη βλέπει; "Σε κατέστρεψε —σου έκοψε τα μαλλιά!"»" Μετά την αποτυχία της ταινίας, ο σκηνοθέτης μπήκε στη "μαύρη λίστα" του Χόλυγουντ και επέσπευσε το διαζύγιό του από την Χέιγουορθ.
 Κινηματογράφιση 
Τα γυρίσματα της ταινίας ξεκίνησαν στις 2 Οκτωβρίου 1946 και αρχικά ολοκληρώθηκαν στις 27 Φεβρουαρίου 1947, με τις επανεκκινήσεις που παρήγγειλε το στούντιο να συνεχίζονται μέχρι τον Μάρτιο του 1947 — αλλά δεν κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ μέχρι τις 9 Ιουνίου 1948.

Ο Κον αντιπαθούσε έντονα την πρόχειρη έκδοση του Γουέλς, ιδιαίτερα αυτό που θεωρούσε περίπλοκη πλοκή και έλλειψη κοντινών πλάνων (ο Γουέλς τα είχε αποφύγει σκόπιμα, ως στυλιστικό τέχνασμα), και δεν συμφωνούσε με την μπρεχτική χρήση της ειρωνείας και της μαύρης κωμωδίας από τον Γουέλς, ειδικά σε μια φαρσική σκηνή δικαστηρίου. Επίσης, διαφώνησε με την εμφάνιση της ταινίας. Ο Γουέλς είχε στοχεύσει στην αυθεντικότητα ντοκιμαντέρ γυρίζοντας την ταινία σχεδόν εξ ολοκλήρου σε τοποθεσία (καθιστώντας την μία από τις πρώτες μεγάλες ταινίες του Χόλιγουντ που γυρίστηκαν με αυτόν τον τρόπο) στο Ακαπούλκο, το Πί ντε λα Κουέστα , το Σοσαλίτο και το Σαν Φρανσίσκο), και χρησιμοποιώντας κυρίως μεγάλα πλάνα, ενώ ο Κον προτιμούσε την πιο αυστηρά ελεγχόμενη εμφάνιση του υλικού που φωτιζόταν και γυριζόταν σε στούντιο.


Μεγάλο μέρος της ταινίας γυρίστηκε στο γιοτ "Zaca" του ηθοποιού Έρολ Φλιν, ο οποίος ήθελε να παρακολουθεί στενά όλα τα γυρίσματα. Επίσης γυρίσματα πραγματοποιηθήκαν στο Σαν Φρανσίσκο

 Μοντάζ 
Η κυκλοφορία της ταινίας καθυστέρησε λόγω της εντολής του Κον για εκτεταμένο μοντάζ και επαναλήψεις. Ενώ ο Γουέλς είχε παραδώσει την εκδοχή της ταινίας εγκαίρως και εκτός προϋπολογισμού, οι επαναλήψεις που διατάχθηκαν να κάνει ο Γουέλς σήμαιναν ότι η ταινία τελικά ξεπέρασε τον προϋπολογισμό κατά το ένα τρίτο, συμβάλλοντας στη φήμη του σκηνοθέτη ότι ξεπερνούσε τον προϋπολογισμό. Μόλις τελείωσαν οι επαναλήψεις, το βαρύ μοντάζ που διέταξε ο Κον χρειάστηκε πάνω από ένα χρόνο για να ολοκληρωθεί. Η Βαϊόλα Λόρενς έκοψε περίπου μία ώρα από το πρόχειρο κόψιμο του Γουέλς.

Ο Γουέλς έμεινε έκπληκτος από τη μουσική επένδυση και ιδιαίτερα δυσαρεστημένος από τις περικοπές στην κλιμακωτή σκηνή αντιπαράθεσης σε ένα λούνα παρκ στο τέλος της ταινίας. Σχεδιασμένη ως ένα αποκορύφωμα μοντάζ και σχεδιασμού παραγωγής, η σκηνή κόπηκε σε λιγότερο από τρία λεπτά από την προβλεπόμενη διάρκεια των είκοσι λεπτών. Όπως συμβαίνει με πολλές από τις ταινίες στις οποίες ο Γουέλς δεν είχε τον έλεγχο της τελικής επεξεργασίας, το χαμένο υλικό δεν έχει βρεθεί και θεωρείται ότι έχει καταστραφεί. Τα σωζόμενα στιγμιότυπα παραγωγής δείχνουν περίτεχνα και ακριβά σκηνικά που κατασκευάστηκαν για τη σκηνή και τα οποία κόπηκαν εξ ολοκλήρου από την ταινία.Jean-Paul Berthomé and Francois Thomas, Orson Welles at Work, London: Phaidon Press, 2008, pp. 128–142.

 Κυκλοφορία 
Στην Ελλάδα η ταινία κυκλοφόρησε στις 14 Δεκεμβρίου 1948 στις κινηματογραφικές αίθουσες Αττικόν, Ιντεάλ και Σταρ στην Αθήνα.

 Υποδοχή 
 Κριτικές 

Ο Γουίλιαμ Μπρόγκντον του Variety χαρακτήρισε το σενάριο «φλύαρο και γεμάτο κενά», ενώ παράλληλα σημείωσε ότι «το φλύαρο στυλ που χρησιμοποιεί ο Όρσον Γουέλς έχει περιστασιακές εκλάμψεις φαντασίας, ιδιαίτερα στα περίπλοκα φόντα που χρησιμοποιεί για να ξεδιπλώσει το νήμα, αλλά τα εφέ, αν και καλά από μόνα τους, αποσπούν την προσοχή από την πλοκή της δολοφονίας». Ο Μπόσλεϊ Κράουθερ των New York Times έκρινε ομοίως ότι το σχέδιο δολοφονίας ήταν «εντελώς συγκεχυμένο και περίπλοκο. Η ένταση αφήνεται απερίσκεπτα να εκτονωθεί σε ένα κόσκινο μπερδεμένης πλοκής και σε μια μακρά διαμάχη στην αίθουσα του δικαστηρίου, η οποία έχει ελάχιστα εκτός από μερικά οπτικά κόλπα. Ως παραγωγός της ταινίας, ο κ. Γουέλς θα ήταν καλύτερα να είχε απολύσει τον εαυτό του -από συγγραφέα, δηλαδή- και να είχε προσλάβει κάποιον για να δώσει στον κ. Γουέλς, ως σκηνοθέτη, ένα καλύτερο σενάριο». Εναλλακτικά, το Time έγραψε ότι «το μεγάλο κόλπο σε αυτή την ταινία ήταν να εκτραπεί μια μετωπική σύγκρουση τουλάχιστον έξι σεναρίων και να γίνει μια ομαλή, εξάπλευρη ιστορία. Ο Όρσον το καταφέρνει».  Το Harrison's Reports ανέφερε ότι «η δράση, κατά καιρούς, είναι συγκεχυμένη, αλλά φαίνεται σαν η σύγχυση να ήταν σκόπιμη. Μερικά από τα φωτογραφικά εφέ με τα φώτα και τις σκιές τους είναι εξαιρετικά ευρηματικά. Ενισχύουν το εφέ της δράσης, είτε δραματικά είτε μελοδραματικά».

 Αναδρομικές αξιολογήσεις 

Μεταξύ των αναδρομικών κριτικών, το Time Out αναφέρει ότι ο Γουέλς απλά δεν νοιάστηκε αρκετά για να κάνει την αφήγηση απρόσκοπτη: «η κύρια απόλαυση της ταινίας είναι η ειρωνική προσέγγισή της στην αφήγηση». Ένα πρόσφατο βιβλίο για το φιλμ νουάρ επαινεί την ταινία για την διάχυτη ατμόσφαιρα δυσφορίας που την περιβάλλει και την εντυπωσιακή, εξαιρετική τεχνική της μαεστρία. Ο Ντέιβιντ Κερ στη συνέχεια χαρακτήρισε την ταινία αριστούργημα, αποκαλώντας την «την πιο παράξενη σπουδαία ταινία που έγινε ποτέ».

Στην δημοσκόπηση Sight & Sound για το 2012 του Βρετανικού Ινστιτούτου Κινηματογράφου, έξι κριτικοί την κατέταξαν ως μία από τις 10 καλύτερες ταινίες όλων των εποχών ο καθένας.

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

Κατηγορία:Αμερικανικές ταινίες της δεκαετίας 1940
Κατηγορία:Αμερικανικές ασπρόμαυρες ταινίες
Κατηγορία:Ταινίες του 1947
Κατηγορία:Ταινίες σε σκηνοθεσία Όρσον Γουέλς
Κατηγορία:Φιλμ νουάρ
Κατηγορία:Ταινίες γυρισμένες στο Σαν Φρανσίσκο
Κατηγορία:Ταινίες γυρισμένες στο Ακαπούλκο
Κατηγορία:Αγγλόφωνες ταινίες
Κατηγορία:Ταινίες Εθνικού Μητρώου Κινηματογράφου Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής
Κατηγορία:Ταινίες βασισμένες σε αμερικανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Ταινίες τοποθετημένες στο Σαν Φρανσίσκο