Σεβαστιανά Πέλλας

Τα Σεβαστειανά (ή Σεβαστιανά) είναι οικισμός του Δήμου Σκύδρας στον Νομό Πέλλας. Βρίσκεται 2,0 χιλιόμετρα από την Σκύδρα και 10,8 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Έδεσσας.Οδηγός Χιλιοµετρικών Αποστάσεων Οδικού Δικτύου Της χώρας  elke.uoc.gr

 Πληθυσμός  
Ο πληθυσμός των Σεβαστειανών ανέρχεται σε 1181 κατοίκους (απογραφή 2021)  ενώ το 2011 ανερχόταν σε 1.392 κατοίκους (2011). H εξέλιξη του πληθυσμού των Σεβαστειανών, βάσει των στοιχείων απογραφών από την Ελληνική Στατιστική Υπηρεσία, από το 1913 έως το 2021 (βλέπε παρακάτω διάγραμμα).
μικρογραφία|Εξέλιξη πληθυσμού από το 1913 έως το 2021

 Ιστορία 
Οι περισσότεροι κάτοικοι είναι απόγονοι Ποντίων προσφύγων ενώ υπάρχουν πολλές οικογένειες Μικρασιατών και αρκετές οικογένειες εντοπίων. Οι πρώτοι Πόντιοι πρόσφυγες ήρθαν στο χωριό το 1914 ενώ οι περισσότεροι ήρθαν με την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1922-1924.Το 1924 με την Συνθήκη της Λωζάνης έφυγαν οι Τούρκοι από τον οικισμό. 

Οι περισσότεροι Πόντιοι πρόσφυγες ήρθαν από τα χωριά του Επεσίου (Επές), ευρύτερη περιοχή Ζάρας, Νικοπόλεως, Κολωνίας, επαρχίας Σεβάστειας. Χάρτης των χωριών αυτών παρατίθεται εδώ 
μικρογραφία|Χάρτης περιοχής ΑΠΕΣ στον Πόντο με τα χωριά προέλευσης των κατοίκων Σεβαστειανών
.
Λίστα των χωριών του Επεσίου με τον πληθυσμό των κατοίκων παρατίθεται εδώμικρογραφία|Λίστα των χωριών του Επεσίου με τον πληθυσμό, από το Εγχειρίδιο Λαογραφικής Επιτροπής Κολωνίας και Νικοπόλεως, έκδοση 1965
. 

Ισχυρό κίνητρο για την εγκατάσταση των προσφύγων στην περιοχή αποτέλεσε η ύπαρξη παρόμοιων υδρολογικών συνθηκών όπως στον ιστορικό χώρο της καταγωγής τους (χωριά Επεσίου, π.χ. Κούλαλη, Γούρπαγου ή Κήρπαγου, Τσαμλή-Καλέ, κ.λ.π.). 

 Ονομασία 
Το 1913, με την απογραφή των νέων χωρών, καταγράφονται μεταξύ των άλλων περιοχών, το Βέρτεκοπ με 171 κατοίκους (92 άνδρες και 79 γυναίκες), και η Βήγκενη με 158 κατοίκους (81 άνδρες και 77 γυναίκες). 

Το 1918 (ΦΕΚ 152, 9-7-1918) αναγνωρίζεται η Κοινότητα Βέρτεκοπ (Σκύδρας) και περιλαμβάνει ως συνοικισμό και την Βίγκενη, το παλαιότερο όνομα των Σεβαστειανών. 

Την 18η Δεκεμβρίου, 1920 πραγματοποιείται απογραφή στο Βασίλειο της Ελλάδας, που καταγράφεται εν συνόλω στο ΦΕΚ 244 (27-12-1921), και γίνεται αναφορά και στην Βίγκενη, τον συνοικισμό του Βέρτεκοπ, με 237 άνδρες και 203 γυναίκες, σύνολο 440 κατοίκους. Το Βέρτεκοπ υπάγεται στον Νομό Πέλλης, Υποδιοίκηση Εδέσσης.

Το 1926 το χωριό μετονομάζεται από Βίγκενη (ή Βάγγιανη ή Βίγγενη ή Βάγκενα) σε Σεβαστιανά (Σεβαστειανά), (ΦΕΚ 413, 22-11-1926) (πιθανώς διότι οι περισσότεροι των προσφύγων κατάγονται από την Επαρχία Σεβάστειας, περιοχή Ζάρας και Νικοπόλεως (σημερινή Τουρκία).   
μικρογραφία|ΦΕΚ 413 / 1926, Ονομασία του χωριού από Βίγκενη σε Σεβαστιανά  

Με Διάταγμα που υπογράφηκε 2-12-1929 (2-12-1929, ΦΕΚ 424), αναγνωρίζεται η Κοινότητα Σεβαστιανών (έτσι αναγράφεται στο διάταγμα), αποσπώμενη από την Κοινότητα Σκύδρας (πρώην Βέρτεκοπ). 
 Παλιά και Νέα Αξιοθέατα 
Στην κεντρική πλατεία του χωριού με τα 17 πλατάνια, αιωνόβια και νεώτερα, ανάμεσα στον πανέμορφο Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου και στο Δημοτικό Σχολείο, δεσπόζει ο πλάτανος των Σεβαστειανών. Η πραγματική ηλικία του πλατάνου Σεβαστειανών αποτελεί αίνιγμα καθώς δεν υπάρχει κεντρικός κορμός, ενώ οι υπάρχοντες κλάδοι είναι επιχωμένοι και κουφαλεροί. Οι κλάδοι εκτιμήθηκαν έξι αιώνων (XVI αιώνας), ενώ η ηλικία του (πρέμνου) εκτιμάται σε 16 αιώνες. 

Μετά από μακρόχρονη προσπάθεια, η Ελληνική πολιτεία αναγνώρισε τον πλάτανο Σεβαστειανών ως ‘Διατηρητέο Μνημείο Φύσης’ και τον ενέταξε στο εθνικό δίκτυο της προστατευόμενης φυσικής κληρονομιάς της (ΦΕΚ 83340/30-12-2016, αρ. φύλλου 4574). Στο εξής η τοπική κοινωνία και υπηρεσίες θα πρέπει να συνεργάζονται στενά για την προστασία και ανάδειξη και αξιοποίηση του μοναδικού αυτού φυσικού πόρου.

Το φυσικό περιβάλλον και ειδικότερα σημαντικά στοιχεία της περιοχής, όπως είναι τα μνημειακά (αιωνόβια) δένδρα, σαν τον γεροπλάτανο Σεβαστειανών, αποτελούν τους θεματοφύλακες της ηθικής, φυσικής και πολιτιστικής μας κληρονομιάς.

Τον Ιούνιο 2025 εγκαινιάσθηκε το μονοπάτι Μ1 που οδηγεί, παράλληλα στο ποτάμι των Σεβαστειανών, από το κέντρο του χωριού, στην λίμνη των πηγών.      
μικρογραφία|Μονοπάτι Μ1 Σεβαστειανών      

Παλαιότερα, στο ποτάμι που διασχίζει το χωριό, υπήρχε Νερόμυλος. 

 Αρχαιολογία 
Ο σύγχρονος οικισμός Σεβαστειανά έχει συνδεθεί από ιστορικούς και μελετητές με δύο αρχαίες πόλεις της Ύστερης Ρωμαϊκής Εποχής κοντά στην Έδεσσα με τα ονόματα Εύβοια και Δαύσαρα.

Στην τοπική κοινότητα Σεβαστειανών και την περιοχή γύρω από αυτήν δεν έχουν πραγματοποιηθεί συστηματικές αρχαιολογικές έρευνες. Ωστόσο, είναι γνωστή η κατοίκηση στην τούμπα Ριζαρίου και στην Τούμπα Σκύδρας, ΒΔ και ΒΑ αντίστοιχα της κοινότητας. Επίσης, σε αγρούς πλησίον της θέσης Καϊνάκι έχουν βρεθεί και παραδοθεί στην αρχαιολογική υπηρεσία κατά καιρούς αρχαιολογικά ευρήματα, μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνονται και αρχιτεκτονικά μέλη Βλ. Αρχαιολογικόν Δελτίον 26 (1971), Β’2, Χρονικά, και, Αρχαιολογικόν Δελτίον 28 (1973), Β’2, Χρονικά, και, Αρχαιολογικόν Δελτίον 32 (1977), Β’2, Χρονικά., που πιθανότατα προέρχονται από δημόσιο κτίριο ή ναό. Τα παραπάνω στοιχεία αποδεικνύουν την κατοίκηση της περιοχής κατά την κλασική και την ελληνιστική εποχή τουλάχιστον. Επίσης, στην ΒΑ περιοχή του αγροκτήματος Σεβαστειανών έχει εντοπιστεί θέση προϊστορική, πιθανόν της Νεολιθικής Εποχής, που μαρτυρεί την χρήση του χώρου από εκείνη ακόμα την εποχή Δ.Κοκκινίδου, Η Προϊστορία στο χώρο του Νομού Πέλλας. Κατοίκηση και φυσικό περιβάλλον στη νεολιθική και την εποχή του χαλκού (Έδεσσα 1990), και, D. Kokkinidou & K.Tradalidou, «Neolithic and Bronze Age Settlement in Western Macedonia», BSA 86, 1991, 93-106. .

 Φωτοθήκη 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Πέλλας
Κατηγορία:Δήμος Σκύδρας