Μονή Καντάρας

Η Μονή Καντάρας είναι μοναστήρι στην Κύπρο, αφιερωμένο στην Παναγία Κανταριώτισσα, ή Παναγία της Καντάρας. 
Βρίσκεται στην νότια πλευρά της οροσειράς του Πενταδακτύλου σε υψόμετρο 550 μ. κοντά σε πηγή. Ανήκει στα όρια του χωριού Δαυλός της Καρπασίας. Είναι κοντά στον εξοχικό συνοικισμό της Καντάρας και περιβάλλεται από το κρατικό Δάσος της Καντάρας. Ανατολικά είναι το περίφημο Κάστρο της Καντάρας. Το όνομα είναι αραβικής προέλευσης.Σώτος Εκτωρίδης: «Ιερά Μονή Καντάρας» Λευκωσία 2014 (Greek)

Η Μονή πιθανόν να ιδρύθηκε τον 11ο ή τον 12ο αιώνα. Η πρώτη όμως ιστορική αναφορά γίνεται με το μαρτύριο των Δεκατριών Μοναχών τον 13ο αιώνα που αναδείχθηκε από τον ιστορικό Κ. Σάθα το 1873.

Το έτος 1221 δύο μοναχοί από την Μικρά Ασία, ο Ιωάννης και ο Κόνων, εγκαθίστανται μαζί με άλλους 11 μοναχούς στην Μονή της Καντάρας. Εκεί απέκτησαν φήμη ως υπερασπιστές της Ορθοδοξίας. Ήταν η εποχή που η Λατινική Εκκλησία προσπαθούσε να υποτάξει την Ορθόδοξη Εκκλησία της Κύπρου. Το 1228 συλλαμβάνονται και φυλακίζονται στην Λευκωσία, καταδικάζονται ως αιρετικοί και τελικά θανατώνονται διά της πυράς στις 19 Μαΐου 1231, στην κοίτη του ποταμού Πεδιαίου.  Κωνσταντίνος Σάθας: «Μεσαιωνική Βιβλιοθήκη» Βενετία 1873 Τόμος Β’, σ. 20-39  Και Ιερά Αρχιεπισκοπή Κύπρου: «Κύπρια Μηνιαία Μάϊος» 2000, σ. 132-154
Η Μονή ιδρύεται ξανά από τον Αρχιεπίσκοπο Νικηφόρο (1641-1674), γι’ αυτό και το εικόνισμα της Παναγίας της Κανταριώτισσας εικονογραφείται από τον αγιογράφο Παύλο στα μέσα του 17ου αιώνα.

Αργότερα ο Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος (1767-1810) ξανακτίζει την Μονή “εκ βάθρων” το 1777 Αθανάσιος Παπαγεωργίου: «Χριστιανική Τέχνη των Κατεχομένων από τον Τουρκικό στρατό τμήμα της Κύπρου»  2010, σ. 139  όπως είναι και σήμερα.  Ο οικονόμος Μακάριος το 1783 παραγγέλλει από τον αγιογράφο Λαυρέντιο την αγιογράφηση του Εικονοστασίου. Η Μονή είναι αυτή την περίοδο σε μεγάλη ακμή, με μεγάλη περιουσία και πολλούς μοναχούς. Ανήκει στην δικαιοδοσία της Αρχιεπισκοπής.

Η Μονή μετά τα γεγονότα το 1821 και 1833 παρακμάζει και εγκαταλείπεται, τα κτήματα ενοικιάζονται στους χωρικούς.
Στα τέλη του 19ου αιώνα επισκέπτονται την Μονή  διάφοροι Βρετανοί, τότε βρίσκουν να κατοικείται από έναν ερημίτη, τον ΣυμεώνE. Scott-Stevenson: 'Our Home in Cyprus' London 1880, p. 246  . Υπάρχουν μάλιστα και φωτογραφίες της εποχής.

Αρχές του 20ου αιώνα επισκέπτεται και περιγράφει την Μονή ο Άγγλος George Jeffery, Έφορος Αρχαιοτήτων G. Jeffery: 'A Description of the Historic Monuments of Cyprus' Nicosia 1918, p. 244. Την εποχή αυτή κτίστηκε και το καμπαναριό.

Το 1924 ή 1925 επισκέπτονται την Μονή οι αστικές οικογένειες της Αμμοχώστου, Κλεόπα, Φιλίππου κ.α., αγοράζουν οικόπεδα από την Αρχιεπισκοπή και κτίζουν εξοχικά σπίτια. Με την συνδρομή του Διοικητή Αμμοχώστου Fleury, μεγαλώνει ο συνοικισμός και γίνονται δρόμοι που τον συνδέουν με τα γύρω χωριά και την Αμμόχωστο. Ο ναός της Παναγίας γίνεται πλέον ‘ενοριακός ναός’ με Εκκλησιαστική Επιτροπή. Κάθε χρόνο οργανώνεται πανήγυρις στις 15 Αυγούστου, εορτή  της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Αργότερα δε και στις 19 Μαΐου, ημέρα του μαρτυρίου των Δεκατριών Μοναχών.

Στις 14/8/1974  ο Τουρκικός στρατός καταλαμβάνει την περιοχή . Σύντομα αρχαιοκάπηλοι και άλλοι λεηλατούν τα πάντα στην εκκλησία. Ευτυχώς ο Εκκλησιαστικός Επίτροπος Παναγιώτης Κτωρίδης φρόντισε πριν χρόνια να φωτογραφίσει όλες τις εικόνες του εικονοστασίου,  εκτός από την Παναγία την Κανταριώτισσα, που βρισκόταν στο εργαστήριο αποκαταστάσεως των εικόνων στην Τρεμετουσιά.

Ίσως κάποτε να βρεθούν ορισμένες από τις κλεμμένες εικόνες. Ο ναός πάντως, που είναι σήμερα αποθήκη, χρειάζεται επειγόντως αναστήλωση.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Ιστορικά μνημεία στην Κύπρο
Κανταρας