Εσώβαλτα Πέλλας

Τα Εσώβαλτα είναι οικισμός της Κεντρικής Μακεδονίας στην Περιφερειακή Ενότητα Πέλλας. Ο μόνιμος πληθυσμός του χωριού είναι 654 κάτοικοι (2021).

 Γεωγραφικά στοιχεία 
Τα Εσώβαλτα βρίσκονται στα ανατολικά όρια με την Περιφερειακή Ενότητα Ημαθίας, στο νότιο τμήμα του κάμπου των Γιαννιτσών, σε υψόμετρο 10 μέτρα. Απέχουν 79 χλμ. Δ. της Θεσσαλονίκης, 19 χλμ. ΝΔ. των Γιαννιτσών (έδρα του δήμου), 32 χλμ. ΝΑ. της Έδεσσας και 22 χλμ. Β.-ΒΑ. της Νάουσας. Η έκταση του χωριού είναι 21.006 στρέμματα. 

Οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με την καλλιέργεια θερμοκηπίων (τα προϊόντα των οποίων είναι γνωστά για την ποιότητα τους) και δενδροκαλλιεργειών. Λόγω της εύφορης γης, αυξημένη είναι η παραγωγή φρούτων - κυρίως ροδάκινα και μήλα - καθώς και η γεωργική εκμετάλλευση του κάμπου, όπου παράγεται σιτάρι και βαμβάκι. 

 Ιστορικά στοιχεία 
Τα Εσώβαλτα, επί Τουρκοκρατίας, είχαν το όνομα Έσω Βλαχ ή Κάτω Βλάσσι και ανήκαν στον καζά Γιαννιτσών, του Σαντζακίου της Θεσσαλονίκης.  

Η παλαιότερη αναφορά που σώζεται για τον πληθυσμό του χωριού είναι το 1878 από τον Αλεξάντρ Συνβέ (Οι Έλληνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Στατιστική και Εθνογραφική Μελέτη), σύμφωνα με τον οποίο 150 Έλληνες ζούσαν στα Εσώβαλτα (αναφέρονται ως Kato Vlassi) της Μητρόπολης Βοδενών. 

Στις 22 Νοεμβρίου 1909, ο Γκόνος Γιώτας, στην αναφορά του για το έργο του στην περιοχή των Γιαννιτσών (Περιληπτική Έκθεσις των Ενεργειών μου) αναφέρει τα Εσώβαλτα (με το όνομα Βλάσι), ως ένα από τα χωριά της πεδιάδας της Σλανίτσης που, προς ευχαρίστηση του, επέστρεψαν στο Ορθόδοξο δόγμα και στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Από τα Εσώβαλτα ήταν ο μακεδονομάχος Μιλτιάδης Σαμαράς, που έδρασε ως οπλίτης.

Μετά την μάχη των Γιαννιτσών και την απελευθέρωση του χωριού το 1912, άλλαξε το όνομα στο εξελληνισμένο Εσώβαλτα. 

Την δεκαετία του '30, μετά την τελική αποξήρανση της λίμνης των Γιαννιτσών, υπήρξε μαζική εγκατάσταση Βλάχων στο χωριό, και μετέπειτα την περίοδο του Εμφυλίου, ακόμη μεγαλύτερος αριθμός, οι οποίοι ήρθαν από τα Λιβάδια.

Σήμερα ο πληθυσμός του χωριού μετράει 726 μόνιμους κατοίκους, σύμφωνα με την απογραφή του 2021, από τους οποίους οι μισοί είναι γηγενείς και οι άλλοι μισοί βλάχικης καταγωγής. Από τα Εσώβαλτα είναι ο πολιτικός της Νέας Δημοκρατίας, Αντώνιος Αστέριος (γενν. 1952) και ο μουσικός - ερμηνευτής της ελληνικής μουσικής παράδοσης Χρήστος Τζιτζιμίκας (γενν. 1963).

 Αξιοθέατα - πολιτισμός 
Στο κέντρο του χωριού διατηρείται «το κονάκι του Μπέη». Σύμφωνα με μαρτυρίες επρόκειτο για την οικία του Εμίν Μπέη, του τοπικού τσιφλικούχου, η οποία χτίστηκε γύρω στα 1770. Μετά το 1912 στέγασε το κοινοτικό κατάστημα των Εσωβάλτων. Το τρέχον διάστημα πραγματοποιούνται αναστηλωτικές εργασίες προκειμένου να διασωθεί και να στεγάσει τη λαογραφική συλλογή του χωριού.

Ενοριακός ναός είναι η εκκλησία της Αγίας Τριάδας. Έτσι, κάθε καλοκαίρι το ετήσιο πανηγύρι των Εσωβάλτων πραγματοποιείται το τριήμερο του Αγίου Πνεύματος. 

Στα Εσώβαλτα λειτουργεί ένα δημοτικό σχολείο και ένα νηπιαγωγείο, ενώ παράλληλα δραστηριοποιείται ο τοπικός πολιτιστικός σύλλογος «Μέγας Αλέξανδρος». Το ίδιο όνομα έχει και η τοπική ποδοσφαιρική ομάδα που αγωνίζεται στο ερασιτεχνικό πρωτάθλημα. 

 Διοικητικά - Δημογραφικά στοιχεία 
Αναφέρονται επίσημα, μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους, το 1918 στο ΦΕΚ 152Α - 09/07/1918 με την παλιά ονομασία τους από την περίοδο της τουρκοκρατίας ως Έσω Βλάχ να προσαρτάται στην τότε κοινότητα Γκόλο Σέλο. Το 1926 με το ΦΕΚ 413Α - 22/11/1926 μετονομάστηκε σε Εσώβαλτα. Σύμφωνα με το Πρόγραμμα «Καλλικράτης» και την τροποποίησή του Κλεισθένης Ι, μαζί με το Σταυροδρόμι, αποτελούν την κοινότητα Εσωβάλτων η οποία υπάγεται στη δημοτική ενότητα Κρύας Βρύσης του Δήμου Πέλλας ενώ σύμφωνα με την απογραφή του 2011 απογράφησαν 862 κάτοικοι.«ΦΕΚ αποτελεσμάτων ΜΟΝΙΜΟΥ πληθυσμού », σελ. 10521 (σελ. 47 του pdf)

Οι απογραφές πληθυσμού μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο είναι:
Απογραφή19511961197119811991200120112021Πληθυσμός682847913985988989862726

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Πέλλας
Κατηγορία:Δήμος Πέλλας