Διαστημικό Λεωφορείο Εντέβορ

Το Διαστημικό Λεωφορείο «Εντέβορ» (Endeavour, κωδικός τροχιακού σκάφους OV-105) είναι παροπλισμένο Διαστημικό Λεωφορείο της NASA, το πέμπτο και τελευταίο λειτουργικό σκάφος του Προγράμματος Διαστημικών Λεωφορείων που κατασκευάσθηκε. Εκτοξεύθηκε για την πρώτη του αποστολή, την STS-49, στις 7 Μαΐου 1992 και για την 25η και τελευταία του, την STS-134, τον Μάιο του 2011. Η STS-134 σχεδιαζόταν αρχικώς ως η τελευταία πτήση διαστημικού λεωφορείου, αλλά με την έγκριση της αποστολής STS-135, το «Ατλαντίς» έγινε το τελευταίο λεωφορείο που πέταξε.

Το Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών ενέκρινε την κατασκευή του «Εντέβορ» το 1987 προς αντικατάσταση του «Τσάλεντζερ», το οποίο καταστράφηκε το 1986.

Ονομασία και κατασκευή
Το σκάφος πήρε το όνομά του από το βρετανικό πλοίο HMS Endeavour, με το οποίο ο πλοίαρχος Τζέιμς Κουκ επιτέλεσε το πρώτο του εξερευνητικό ταξίδι (1768-1771).John F. Kennedy Space Center – Space Shuttle Endeavour . Pao.ksc.nasa.gov. Ανακτήθηκε στις 2012-05-20. Για τον λόγο αυτό η λέξη endeavour (που σημαίνει «προσπάθεια», «απόπειρα») στην ονομασία του σκάφους γράφεται με «u», όπως στα βρετανικά αγγλικά. Το Διαστημικό Λεωφορείο μετέφερε πάντοτε ένα κομμάτι ξύλου από το σκαρί του πλοίου του Κουκ στον θάλαμο διακυβερνήσεως.125,000 see Endeavour land: Satellite rescue highlights maiden trip. Daily Breeze. Ανακτήθηκε στις 2015-07-21. Εμμέσως το όνομα τιμούσε και το «Endeavour», το Τμήμα Διακυβερνήσεως της αποστολής «Απόλλων 15», το οποίο με τη σειρά του είχε επίσης ονομασθεί προς τιμή του πλοίου του Κουκ.

Η επιλογή της ονομασίας έγινε με εθνικό διαγωνισμό μεταξύ μαθητών δημοτικού και γυμνασίου. Οι προτάσεις περιελάμβαναν το ιστορικό της ονομασίας και το γιατί θα ήταν κατάλληλη για ένα σκάφος της NASA.

Το σκάφος κατασκευάσθηκε από την εταιρεία Rockwell International με κόστος 2,2 δισεκατομμύρια δολάρια και παραδόθηκε στη NASA τον Μάιο του 1991.

Πτήσεις
Στην πρώτη του αποστολή, το «Εντέβορ» συνέλαβε και επανέθεσε σε τροχιά τον τεχνητό δορυφόρο τηλεπικοινωνιών INTELSAT VI. Στη δεύτερη, που εκτοξεύθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 1992, μετέφερε στο διάστημα την πρώτη Αφροαμερικανίδα γυναίκα αστροναύτη, τη Μέι Τζέμισον.

Το «Εντέβορ» έφερε σε πέρας την πρώτη αποστολή επιδιορθώσεως και συντηρήσεως (STS-61) του Διαστημικού τηλεσκοπίου Χαμπλ το 1993. Τέσσερα χρόνια αργότερα, αποσύρθηκε επί οκτώ μήνες για ανακαίνιση. Τον Δεκέμβριο του 1998 μετέφερε το τμήμα «Unity» στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.

Η τελευταία μείζων τροποποίηση του «Εντέβορ» έγινε από τον Δεκέμβριο του 2003 μέχρι τον Οκτώβριο του 2005. Περιελάμβανε σημαντικές αναβαθμίσεις, όπως ένα νέο, πολυλειτουργικό σύστημα ηλεκτρονικών ενδείξεων για τον θάλαμο διακυβερνήσεως και έναν προηγμένο δέκτη GPS, καθώς και αναβαθμίσεις στην ασφάλεια κατόπιν συστάσων της Επιτροπής Διερευνήσεως του Δυστυχήματος του «Κολούμπια» (CAIB) για την επιστροφή του σκάφους στην ατμόσφαιρα της Γης.

Η τελευταία πτήση του «Εντέβορ» ήταν η αποστολή STS-134 στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.

Πίνακας αποστολών
{| border="1" cellpadding="4" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|- style="background:#efefef;"
!  style="width:15px; background:#efefef;"| #
! Ημερομ. εκτοξ.
! Κωδικός
! Τόπος προσγειώσεως
! Σημειώσεις
|-
| 1
| 1992-05-07
| STS-49
| Αεροπορική Βάση Edwards
| Πρώτη πτήση του «Εντέβορ». Ανάκτηση και επανάθεση σε τροχιά δορυφόρου INTELSAT VI. Πρώτη EVA τριών αστροναυτών και μεγαλύτερη σε διάρκεια αμερικανική EVA μετά το Απόλλων 17.
|-
| 2
| 
| STS-47
| Διαστημικό Κέντρο Kennedy
| Αποστολή J του Spacelab με την πρώτη Αφροαμερικανίδα αστροναύτη, τη Μέι Τζέμισον
|-
| 3
| 1993-01-13
| STS-54
| Kennedy
| Απελευθέρωση του TDRS-F
|-
| 4
| 1993-06-21
| STS-57
| Kennedy
| Πειράματα του Spacelab, ανάκτηση του EURECA
|-
| 5
| 1993-12-02
| STS-61
| Kennedy
| Πρώτη αποστολή επιδιορθώσεως/συντηρήσεως Διαστημικού τηλεσκοπίου Χαμπλ (HSM-1)
|-
| 6
| 1994-04-09
| STS-59
| Edwards
| Πειράματα του Space Radar Laboratory
|-
| 7
| 1994-09-30
| STS-68
| Edwards
| Πειράματα του Space Radar Laboratory
|-
| 8
| 1995-03-02
| STS-67
| Edwards
| Πειράματα του Spacelab Astro-2. Η μεγαλύτερης διάρκειας αποστολή του «Εντέβορ».|-
| 9
| 1995-09-07
| STS-69
| Kennedy
| Wake Shield Facility και άλλα πειράματα
|-
| 10
| 1996-01-11
| STS-72
| Kennedy
| Ανάκτηση της ιαπωνικής Space Flyer Unit
|-
| 11
| 1996-05-19
| STS-77
| Kennedy
| Πειράματα του Spacelab
|-
| 12
| 1998-01-22
| STS-89
| Kennedy
| Συνάντηση με τον διαστημικό σταθμό Mir και ανταλλαγή αστροναυτών
|-
| 13
| 1998-12-04
| STS-88
| Kennedy
| Αποστολή συναρμολογήσεως του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού (ΔΔΣ) 2A (προσθήκη του τμήματος «Unity», του πρώτου αμερικανικού τμήματος του Σταθμού)
|-
| 14
| 2000-02-11
| STS-99
| Kennedy
| Αποστολή Τοπογραφίας με Ραντάρ Διαστημικού Λεωφορείου
|-
| 15
| 2000-11-30
| STS-97
| Kennedy
| Αποστολή συναρμολογήσεως του ΔΔΣ (τμήμα P6 του σκελετού)
|-
| 16
| 2001-04-19
| STS-100
| Edwards
| Αποστολή συναρμολογήσεως του ΔΔΣ 6A (ρομποτικός βραχίονας και χέρι «Canadarm2»)
|-
| 17
| 2001-12-05
| STS-108
| Kennedy
| Αποστολή συναρμολογήσεως του ΔΔΣ UF-1, ανταλλαγή αστροναυτών (Expedition 3/Expedition 4)
|-
| 18
| 2002-06-05
| STS-111
| Edwards
| Αποστολή συναρμολογήσεως του ΔΔΣ UF-2, ανταλλαγή αστροναυτών (Expedition 4/Expedition 5)
|-
| 19
| 2002-11-23
| STS-113
| Kennedy
| Αποστολή συναρμολογήσεως του ΔΔΣ 11A (τμήμα P1 του σκελετού) και ανταλλαγή αστροναυτών. Τελευταία πτήση διαστημικού λεωφορείου πριν την καταστροφή του «Κολούμπια»|-
| 20
| 2007-08-08
| STS-118
| Kennedy
| 4 «διαστημικοί περίπατοι». Εγκατάσταση του τμήματος σκελετού S5 του ΔΔΣ. Μεταφορά 2,5 τόνων εφοδίων και εξοπλισμού στον ΔΔΣ. Θερμικά πλακίδια προστασίας του κάτω μέρους του σκάφους έπαθαν ζημιές κατά την εκτόξευση, αλλά η NASA απεφάσισε να μη διορθωθεί η ζημιά πριν την προσγείωση, καθώς κρίθηκε ότι δεν ήταν αρκετά σοβαρή. Το σκάφος προσγειώθηκε μία ημέρα νωρίτερα εξαιτίας πιθανής εκκενώσεως του Κέντρου Ελέγχου Αποστολής λόγω του Τυφώνα Ντην.
|-
| 21
| 2008-03-11
| STS-123
| Kennedy
| Αποστολή συναρμολογήσεως του ΔΔΣ 1J/A: παράδοση του πρώτου στοιχείου του ιαπωνικού τμήματος «Kibo», του καναδικού ρομποτικού βραχίονα «Dextre» και του Spacelab Pallet-Deployable 1.
|-
| 22
| 2008-11-14
| STS-126
| Edwards
| Αποστολή συναρμολογήσεως του ΔΔΣ και μεταφορά εφοδίων και εξοπλισμού με την πολυδύναμη εσωτερική αποθήκη «Λεονάρντο»
|-
| 23
| 2009-07-15
| STS-127
| Kennedy
| Αποστολή συναρμολογήσεως του ΔΔΣ, που παρέδωσε τα δύο τελευταία στοιχεία του ιαπωνικού τμήματος «Kibo» και μετέφερε τα Spacelab Pallet-Deployable 2 και Integrated Cargo Carrier-Vertical Light Deployable.
|-
| 24
| 2010-02-08
| STS-130
| Kennedy
| Αποστολή συναρμολογήσεως του ΔΔΣ, που παρέδωσε το τμήμα «Tranquility» (Node 3) και το παρατηρητήριο «Cupola» στον Σταθμό. Μετά από αυτή την αποστολή, ο ΔΔΣ συμπληρώθηκε σε ποσοστό 98%.
|-
| 25
| 2011-05-16
| STS-134
| Kennedy
| Αποστολή συναρμολογήσεως του ΔΔΣ, που παρέδωσε το Μαγνητικό Φασματόμετρο Άλφα και την αποθήκη «ExPRESS» (ELC-3) στον Σταθμό. Αυτή ήταν η τελευταία αποστολή του «Εντέβορ».
|}

Διευθυντές Ροής
Ο «Διευθυντής Ροής» (Flow Director'') ήταν υπεύθυνος για τη γενική προετοιμασία του διαστημικού Λεωφορείου προς εκτόξευση και τη διαχείρισή του αμέσως μετά την προσγείωση. Παρέμενε επίσης ως μόνιμος επικεφαλής του προσωπικού εδάφους του διαστημοπλοίου, ενώ τα πληρώματά του άλλαζαν σε κάθε αποστολή. Οι Διευθυντές Ροής του «Εντέβορ» ήταν οι:

 Ιανουάριος 1991 έως 2000: Τζων Τζ. Ταλόουν ο νεότερος (πρώην Διευθ. Ροής του «Ντισκάβερι»)
 Αύγουστος 2000 έως Μάιος 2006: Τάσος Αβαδιωτάκης (Tassos Abadiotakis)
 2006 έως Αύγουστος 2012: Ντέινα Μ. Χάτσερσον

Το σκάφος ως έκθεμα
Μετά την υποβολή προτάσεων για την φιλοξένηση του «Εντέβορ» ως εκθέματος από περισσότερα από 20 ιδρύματα και οργανισμούς, η NASA επέλεξε να εκτίθεται το σκάφος στο Κέντρο Επιστημών της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες.

Το  «Εντέβορ» έφθασε στο Διεθνές Αεροδρόμιο του Λος Άντζελες (LAX) στις 21 Σεπτεμβρίου του 2012. Τρεις εβδομάδες αργότερα το σκάφος μεταφέρθηκε πολύ αργά και προσεκτικά δια τεσσάρων λεωφόρων του Λος Άντζελες και του Ίνγκλγουντ, μία πορεία 19 χιλιομέτρων που κράτησε 4 ημέρες. Η κάθε του κίνηση ήταν προσεκτικά μελετημένη. Σε πολλά σημεία οι πτέρυγες του «Εντέβορ» χωρούσαν με περιθώριο μόνο μερικών εκατοστών από στύλους του τηλεφώνου, πολυκατοικίες και άλλες κατασκευές. Πολλοι στύλοι φωτισμού και φαναριών κυκλοφορίας ξηλώθηκαν προσωρινά για να περάσει το διαστημικό λεωφορείο. Στάθηκε απαραίτητο επίσης να ξερριζωθούν πάνω από 400 δέντρα των οδών, μερικά αρκετά παλαιά, προκαλώντας αντιδράσεις. Ωστόσο τα δέντρα αυτά αντικαταστάθηκαν και επιπλέον φυτεύθηκαν άλλα τόσα από το Κέντρο Επιστημών της Καλιφόρνιας, με χρήση μέρους του κονδυλίου που του δόθηκε για τη μετακίνηση.

Η μετακίνηση υπήρξε το γεγονός των ημερών για τη μεγαλούπολη, με συνεργεία από ειδησεογραφικά πρακτορεία να συνωστίζονται στους κοντινούς δρόμους. Η αστυνομία και η τροχαία, από κοινού με υπαλλήλους της NASA, έλεγχαν τα πλήθη του κόσμου. Το έκθεμα άνοιξε για το κοινό στις 30 Οκτωβρίου 2012. Μία νέα προσθήκη στο Κέντρο Επιστημών της Καλιφόρνιας, που ονομάθηκε «Κέντρο Αέρα και Διαστήματος Samuel Oschin», στεγάζει πλέον μονίμως το διαστημικό λεωφορείο από το 2017 σε κατακόρυφη θέση και με εξωτερικές δεξαμενές καυσίμων.

Ο καναδικος ρομποτικός βραχίονας του «Εντέβορ» Canadarm (επισήμως «Σύστημα Απομακρυσμένου Χειριστή του Δ. Λεωφορείου») αφαιρέθηκε και στάλθηκε αρχικώς προς έκθεση στο Διαστημικό Κέντρο «John H. Chapman» του Καναδικού Οργανισμού Διαστήματος, στο προάστιο Longueuil του Μόντρεαλ.Canadian Space Agency. The Canadarm Is Returning Home , Montreal: Canadian Space Agency press release, 16/7/2012. Ανακτήθηκε στις 19 Οκτωβρίου 2012.  Σήμερα βρίσκεται ως μόνιμο έκθεμα στο Μουσείο Αεροπορίας και Διαστήματος του Καναδά, στην Οττάβα.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

 Ιστοσελίδα του «Εντέβορ» στη NASA 

Εντεβορ