Δύναμις (βασίλισσα του Βοσπόρου)

Η Δύναμις η Φιλορωμαία (π. 67 π.Χ. - 8 μ.Χ.) από τη Δυναστεία των Μιθριδατιδών ήταν λόγω τού πατέρα της πριγκίπισσα τού Κιμμερίου Βοσπόρου και τον διαδέχθηκε ως βασίλισσα, με τους συζύγους της: πρώτα τον Άσανδρο και μετά τον Πολέμωνα Α΄. Ήταν κόρη τού Φαρνάκη τού Κιμμερίου Βοσπόρου (Φαρνάκη Β΄ τού Πόντου), βασιλείου υποτελούς στους Ρωμαίους. Το κράτος αυτό ήταν ό,τι έμεινε από το βασίλειο τού πατέρα του Μιθριδάτη ΣΤ΄ τού Πόντου. Η μητέρα της Δυνάμεως ήταν από τους Σαρμάτες. Η Καταγωγή της Δυνάμεως ήταν Περσική και Ελληνική (Μακεδονική). Αδέλφια της ήταν ο μεγαλύτερος Δαρείος του Πόντου και ο μικρότερος Αρσάκης του Πόντου.

Πρώτος γάμος

Την εποχή που ο Φαρνάκης Β΄ ήθελε να εισβάλει στα Ρωμαϊκά εδάφη στην κεντρική Ανατολή όρισε τον Άσανδρο αντιβασιλέα του Κιμμέριου Βοσπόρου. Ο Άσανδρος επαναστάτησε εναντίον του Φαρνάκη Β΄ με την ελπίδα ότι θα κερδίσει ο ίδιος την υποστήριξη των Ρωμαίων και θα τον τοποθετήσουν βασιλιά του Κιμμέριου Βοσπόρου. Ο Φαρνάκης Β΄ κατέλαβε μερικά εδάφη στην Ανατολή αλλά αναγκάστηκε να διακόψει την προέλαση του χάρη στην εξέγερση του Άσανδρου, τελικά συνετρίβη από τον Ιούλιο Καίσαρα. Ο Αππιανός έγραψε ότι λίγο πριν την μάχη ο Φαρνάκης Β΄ έστειλε απεσταλμένους στον Ιούλιο Καίσαρα ζητώντας ειρήνη, επίσης "του πρόσφερε ανόητα ένα χρυσό στέμμα και την κόρη του Δύναμις σε γάμο".https://penelope.uchicago.edu/Thayer/e/roman/texts/appian/civil_wars/2*.html Μετά την ήττα του ο Φαρνάκης Β΄ δραπέτευσε ξανά στον Κιμμέριο Βόσπορο για να διεκδικήσει το βασίλειο του, ηττήθηκε ωστόσο ξανά από τον Άσανδρο και ο ίδιος έπεσε στην μάχη.Αππιανός, "Οι Μιθριδατικοί πόλεμοι", 120 Ο Άσανδρος κατόπιν έγινε νέος βασιλιάς του Πόντου και παντρεύτηκε την κόρη του Δύναμις για να νομιμοποιήσει την βασιλεία του. Ο Ιούλιος Καίσαρας έδωσε την Τετραρχία της Γαλατικής Μικράς Ασίας και τον τίτλο του βασιλέως στον Μιθριδάτη του Βοσπόρου, αδελφό του Φαρνάκη Β΄, του έδωσε επίσης την άδεια να βαδίσει στον Βόσπορο και να ανατρέψει τον Άσανδρο (47 π.Χ.).https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/42*.html#45 Ο Δίων Κάσσιος έγραψε ότι την ίδια εποχή ο Καικίλιος Βάσσος σχεδίαζε επανάσταση εναντίον του Ιούλιου Καίσαρα και συγκέντρωνε στρατεύματα για να καταλάβει την Συρία. Ο Δίων Κάσσιος ισχυρίστηκε ότι τα στρατεύματα αυτά προσπάθησε να τα συλλέξει σε μια εκστρατεία στον Κιμμέριο Βόσπορο εναντίον του Μιθριδάτη.https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/47*.html#26 Ο Άσανδρος και η Δύναμις μετά την ανατροπή τους δραπέτευσαν στους Σαρμάτες, στην φυλή από την οποία καταγόταν η μητέρα της.Mayor, The Poison King, σ. 345

Ο Λουκιανός έγραψε ότι ο Οκταβιανός Αύγουστος μετά την δολοφονία του Ιούλιου Καίσαρα αποκατέστησε τον Άσανδρο και την Δύναμις στον θρόνο του Κιμμέριου Πόντου, ο Άσανδρος κατείχε τον τίτλο του "εθνάρχη".https://www.attalus.org/translate/macrobii.html#17 Ο τίτλος του "εθνάρχη" αφορούσε τον υποτελή κυβερνήτη στους Ρωμαίους αλλά σε βαθμό μικρότερο από αυτόν του βασιλιά. Ο Μινς έγραψε ότι η άνοδος του Άσανδρου σε βασιλιά μόνο από τον Αύγουστο είναι ανακριβής πληροφορία, έγινε σε σύμφωνη γνώμη με τον Μάρκο Αντώνιο με τον οποίο μοιράστηκε την εξουσία στην Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.Minns, E., H., Scythians and Greeks, A Survey of Ancient History and Archaeology, σ. 592 Ο Μινς αναφέρει ότι μετά τον θάνατο του Καίσαρα ο Άσανδρος άρχισε να κόβει νομίσματα στο όνομα του (44 π.Χ.), στην συνέχεια άρχισε να τοποθετεί σε αυτά την κεφαλή του Αυγούστου. Τα πρώτα τρία χρόνια τα νομίσματα είχαν την επιγραφή "Άρχοντος Ασάνδρου" με την πρόσθετη επιγραφή "Φιλορωμαίος" (φίλος της Ρώμης). Ο τίτλος Άρχων παρέμεινε τα πρώτα τρία χρόνια στα νομίσματα, το "Φιλορωμαίος" εκδηλώνει την αναγνώριση της Ρώμης και την υποτέλεια σε αυτή. Τα νομίσματα είχαν επιπλέον μια επιγραφή που αναφερόταν στην σύζυγο του Δύναμις με τον τίτλο "Βασιλίσσης Δυνάμεως".https://www.snible.org/coins/hn/pontus.html Από το τέταρτο έτος της βασιλείας του τα νομίσματα του Ασάνδρου είχαν τον τίτλο "βασιλεύς" με την κεφαλή του ίδιου, στην μπροστινή όψη τα νομίσματα είχαν την κεφαλή του Μάρκου Αντώνιου επειδή διοικούσε το ανατολικό τμήμα της αυτοκρατορίας.

Δεύτερος γάμος

Όταν πέθανε ο Άσανδρος η Δύναμις ανέλαβε την αντιβασιλεία στο βασίλειο του Βοσπόρου και παντρεύτηκε κάποιον Σκριβόνιο αλλά ήταν ανεπιθύμητος στους Ρωμαίους και ανατράπηκε σε λιγότερο από έναν χρόνο. Την ίδια χρονιά (17 π.Χ.) η Δύναμις έκδωσε ένα Στατήρα στο όνομα της, αυτό δείχνει ότι δεν είχε παντρευτεί ακόμα τον Σκριβόνιο. Ο Δίων Κάσσιος έγραψε ότι κάποιος Σκριβόνιος ισχυρίστηκε ότι ήταν εγγονός του Μιθριδάτη ΣΤ΄ και του είχε παραδώσει ο Οκταβιανός Αύγουστος το βασίλειο μετά τον θάνατο του Ασάνδρου, η Δύναμις τον παντρεύτηκε και παρέλαβε την αντιβασιλεία. Ο Μάρκος Βιψάνιος Αγρίππας έστειλε εναντίον του τον Πολέμων Α΄ του Πόντου, ο λαός του βασιλείου όταν το έμαθε δολοφόνησε τον Σκριβόνιο πριν την άφιξη του.https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/54*.html Με την δολοφονία του Σκριβόνιου η Δύναμις έμεινε η μοναδική κυβερνήτης του βασιλείου.Salisbury, Joyce E. (2001). Encyclopedia of Women in the Ancient World. ABC-CLIO, σ. 89 Οι κάτοικοι αντιστάθηκαν επειδή δεν ήθελαν τον Πολέμων Α΄ για νέο βασιλιά, τους νίκησε αλλά δεν τους υπέταξε, οι κάτοικοι τελικά υπέκυψαν όταν ο Αγρίππας προχώρησε σε εκστρατεία και έφτασε στην Σινώπη. Ο Πολέμων Α΄ παντρεύτηκε την Δύναμις και ανακηρύχτηκε νέος βασιλεύς του Κιμμέριου Βοσπόρου με την έγκριση του Αυγούστου, ο Αγρίππας τιμήθηκε με θρίαμβο αλλά δεν εορτάστηκε.

Ο Πολέμων Α΄ έγινε μετά τον γάμο του με την Δύναμις βασιλεύς του Βοσπόρου, επιπλέον παρέλαβε το τμήμα του βασιλείου του Πόντου που συνορεύει με την Καππαδοκία και την Μικρή Αρμενία.https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/49*.html#33 Τα δύο βασίλεια είχαν δοθεί στον Μάρκο Αντώνιο, με τον γάμο αυτό ενοποιήθηκαν με το Βασίλειο του Βοσπόρου και η Δύναμις έγινε βασίλισσα. Η Γερουσία ψήφισε θρίαμβο για τον Αγρίππα με τον οποίο τιμήθηκε "για την εγκαθίδρυση της ειρήνης στο πρώην βασίλειο του Μιθριδάτη".https://web.archive.org/web/20180419053612/https://powerimagepropaganda.files.wordpress.com/2011/04/rose-ara-pacis.pdf Ο Μιθριδάτης ΣΤ΄ είχε κατακτήσει όλες τις ακτές της Μαύρης Θάλασσας από την Κολχίδα μέχρι τον Κιμμέριο Βόσπορο, ενώθηκαν μαζί με το βασίλειο του Πόντου σε ένα ενιαίο βασίλειο. Ο Κιμμέριος Βόσπορος έγινε ανεξάρτητο βασίλειο όταν ο Πομπήιος συνέτριψε τον Μιθριδάτη ΣΤ΄ στον Γ΄ Μιθριδατικό Πόλεμο, τον ανάγκασε να δραπετεύσει εκεί. Ο Φαρνάκης Β΄ έστειλε την σωρό του πατέρα του στους Ρωμαίους με στόχο να κερδίσει την εύνοια τους, ο Μιθριδάτης ΣΤ΄ είχε επιδιώξει την δολοφονία του μετά από μια απόπειρα αυτοκτονίας, ο Φαρνάκης Β΄ τοποθετήθηκε κατόπιν βασιλεύς του Κιμμέριου Βοσπόρου. Ο γάμος αυτός ήταν ο πρώτος για τον Πολέμων Α΄ και ο δεύτερος για την Δύναμις, δεν απέκτησαν παιδιά επειδή η Δύναμις ήταν μεγάλης ηλικίας. Ο Μινς πιστεύει ότι επέβαλαν τον γάμο στην Δύναμις λόγω της επιβεβαίωσης της Ρωμαϊκής εξουσίας εκείνη την εποχή, τότε "ο Οκταβιανός Αύγουστος απέκτησε το αποκλειστικό δικαίωμα να κόβει χρυσό περιορίζοντας το δικαίωμα κοπής άλλων νομισμάτων". Οι Ρωμαίοι είχαν υπό τον έλεγχο τους την περίοδο 8 π.Χ.-80 μ.Χ. τα νομισματοκοπεία του Βοσπόρου, τα χρυσά νομίσματα δεν είχαν το πλήρες όνομα του βασιλιά ή το κεφάλι του παρά μόνο ένα μονόγραμμα.Minns, E., H., Scythians and Greeks, A Survey of Ancient History and Archaeology, σ. 595 Ο Κέρσλεϊ πιστεύει ότι η τοποθέτηση του Πολέμων Α΄ ως βασιλέα είχε στόχο τον περιορισμό της εξουσίας της Δύναμις και η αμφισβήτηση της κυριαρχίας της.Kersley, R. A., Women and Public Life in Imperial Asia Minor, in Tsetskhladze, G. R., (ed.), Ancient West & East, σ. 100 Οι λεπτομέρειες σχετικά με την ταυτότητα του Σκριβώνιου, τις συνθήκες του γάμου του με την Δύναμις και οι λόγοι για τους οποίους αντέδρασαν οι Ρωμαίοι παραμένουν άγνωστες.

Βασίλισσα του Βοσπόρου

Ο γάμος ανάμεσα στον Πολέμων Α΄ και την Δύναμις διατηρήθηκε λιγότερο από έναν χρόνο, κατόπιν ο Πολέμων Α΄ παντρεύτηκε την Πυθοδωρίδα του Πόντου.https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/12C*.html Η ημερομηνία στην οποία παντρεύτηκαν δεν είναι γνωστή, σύμφωνα με τον Ροστόφτζεφ ήταν γύρω στο 13/12 π.Χ.Rostovtzeff, M., Queen Dynamis of Bosporus, JHS, σσ. 101-102 Τα επόμενα χρόνια δεν υπάρχουν αναφορές για την Δύναμις μέχρι την εποχή που επανεμφανίστηκε σε νομίσματα και επιγραφές του Βοσπόρου (8 π.Χ.), πιθανότατα μετά τον θάνατο του Πολέμων Α΄ ανέκτησε το βασίλειο του Βοσπόρου και το κυβέρνησε μέχρι αργότερα (8 μ.Χ.). Την περίοδο της απουσίας της η Δύναμις είχε δραπετεύσει σύμφωνα με τον ίδιο συγγραφέα σε γειτονικές Σαρματικές φυλές.Rostovtzeff, M., Queen Dynamis of Bosporus, JHS, σσ. 100-105
Ο Ρόουζ υποστήριξε ότι πιθανότατα να συνόδευσε η Δύναμις τον Αγρίππα στην Ανατολή την εποχή που επέστρεψε στην Ρώμη, παρέμεινε εκεί μέχρι τον θέατρο του Πολέμων Α΄ (13 π.Χ.). Μετά την επιστροφή της αφιέρωσε πολλά αγάλματα και νομίσματα στον Οκταβιανό Αύγουστο και την σύζυγο του Λιβία, η Φαναγορία μετονομάστηκε σε Αγριππία. Ο Ρόουζ αρνήθηκε τελικά την άποψη ότι οι μορφές μιας γυναίκας και ενός αγοριού στον Βωμό της Ειρήνης στην Ρώμη απεικόνιζαν την Δύναμις και τον γιο της, οι δύο μορφές εμφανίζονται δίπλα από τον Αγρίππα. Την περίοδο (16 π.Χ.-13 π.Χ.) ο Αγρίππας ξεκίνησε πολλές περιοδείες στην Ανατολή και την Ελλάδα αλλά η γυναίκα δεν φαίνεται ότι ήταν Ρωμαία και το παιδί πιθανότατα ήταν Πάρθος.Braund, D., Rome and the Friendly King (1984), σ. 10Rose, C. B., "Princes" and Barbarians on the Ara Pacis, σσ. 455-459 Ο παππούς της Δύναμις Μιθριδάτης ΣΤ΄ σχετιζόταν με τον θεό Διόνυσο, υπήρχε επίσης και ιερό του Διονύσου στην πρωτεύουσα του Βοσπόρου Παντικάπαιον. Η παρουσία ενός ξένου πρίγκιπα στον Βωμό της Ειρήνης υποδηλώνει την μεγάλη επιτυχία στην εξωτερική πολιτική της Ρώμης, αναφέρει επίσης πολλούς ξένους ηγεμόνες ή μέλη των οικογενειών τους που αναζητούσαν καταφύγιο στην κατοικία του Αυγούστου στην Ρώμη.Rose, C. B., "Princes" and Barbarians on the Ara Pacis, σσ. 458-459

Ο χαρακτήρας της Δύναμις

Ο Ροστόφτζεφ πιστεύει ότι με τον διορισμό της Δύναμις από τον Οκταβιανό Αύγουστο στον Βόσπορο η αυτονομία της εξουσίας της είχε περιοριστεί, αυτό ήταν εμφανές στα νομίσματα στα οποία δεν υπήρχε η κεφαλή και ο πλήρες τίτλος της. Το Μονόγραμμα ήταν το σύμβολο που επέβαλε ο Οκταβιανός Αύγουστος στα νομίσματα του Βοσπόρου (9 π.Χ.) διατηρήθηκε μέχρι έναν αιώνα αργότερα (80 μ.Χ.). Η Δύναμις ήταν η βασίλισσα στο όνομα του Αυγούστου του οποίου η κεφαλή βρισκόταν στην μία από τις δύο πλευρές των νομισμάτων. Η κεφαλή του Αγρίππα που πέθανε σύντομα στην άλλη πλευρά των νομισμάτων χωρίς σύμβολα ήταν ένδειξη σεβασμού στην μνήμη του για την μεγάλη βοήθεια που είχε προσφέρει στον Αύγουστο στην κατάκτηση της Ανατολής. Οι προδιαγραφές των νομισμάτων αποφασίστηκαν είτε στην Ρώμη είτε από τον Ρωμαίο εκπρόσωπο στον Βόσπορο.Rostovtzeff. M., Queen Dynamis of Bosporus, JHS, σσ. 104, 105 Ο Ροστόφτζεφ τονίζει επίσης ότι η Δύναμις ήταν έντονα φιλοΡωμαία επειδή αισθανόταν ευγνωμοσύνη απέναντι στον Οκταβιανό Αύγουστο και την σύζυγο του Λιβία, ήταν υποτελής στους Ρωμαίους παρά του ότι ήταν εγγονή του Μιθριδάτη ΣΤ΄. Η Δύναμις άλλαξε επίσης το όνομα δύο πόλεων σε Καισάρεια και Αγριππία για να τιμήσει τόσο τον Οκταβιανό Αύγουστο όσο και τον Αγρίππα. Η Φαναγορία η οποία είχε λεηλατηθεί σκληρά από τον Πολέμων Α΄ τίμησε την Δύναμις ως σωτήρα της και της ανήγειρε ανδριάντα. Ο Κέρσλεϊ έχει αντίθετη άποψη και θεωρεί την Δύναμις ισχυρή βασίλισσα παρά το γεγονός ότι μετά την νίκη του επί του Αντωνίου ο Οκταβιανός προσπάθησε να περιορίσει "οποιαδήποτε τοπική βασίλισσα εντός της αυτοκρατορίας που είχε εξουσίες μέχρι τότε". Στον εμφύλιο με τον Μάρκο Αντώνιο ο Οκταβιανός δυσφήμησε έντονα την ερωμένη του Κλεοπάτρα Ζ΄ της Αιγύπτου για το ότι ήταν γυναίκα και δεν ήταν Ρωμαία. Ο πολιτικός χαρακτήρας του Πόντου σύμφωνα με τον Κέρσλεϊ παρέμεινε στο ίδιο καθεστώς με αυτό του Μάρκου Αντωνίου, η κατάσταση αυτή οδήγησε στην ανάδειξη δυο γυναικών της Δύναμις και της Πυθοδωρίδας. Οι μεγάλες πολιτιστικές διαφορές ανάμεσα στην δύση και την Ανατολή ήταν περιοριστικός παράγοντας για τον Αύγουστο να περιορίσει τις εξουσίες της στο βασίλειο του Βοσπόρου. Η παράδοση που είχε η Ρώμη σχετικά με τον αποκλεισμό των γυναικών από την πολιτική δεν εμπόδισε τον Αύγουστο να ενισχύσει την βασιλική της εξουσία και το κύρος της στις πόλεις του Πόντου.Kersley, R. A., Women and Public Life in Imperial Asia Minor, in Tsetskhladze, G. R., (ed.), Ancient West & East, σσ. 100-101

Οικογένεια

Παντρεύτηκε πρώτα τον Άσανδρο βασιλιά του Κιμμερίου Βοσπόρου και είχε τέκνα:
 Τιβέριος Ιούλιος Ασπούργος απεβ. 37/38 μ.Χ., βασιλιάς τού Κιμμερίου Βοσπόρου.
 Άσανδρος Β΄.

Έπειτα έκανε δεύτερο γάμο με τον Σκριβώνιο.

Τέλος παντρεύτηκε για τρίτη φορά τον Πολέμωνα Α΄.

Παραπομπές

Πηγές
 Appian, The Civil Wars, Penguin Classics, 1996; ISBN 978-0140445091
 Cassius Dio, Roman History, vol. 5, Books 46-50 (Loeb Classical Library), Loeb, 1989; ISBN 978-0674990913
 Cassius Dio, Roman History, vol. 6, Books 51-55 (Loeb Classical Library), Loeb, 1989; ISBN 978-0674990920
 Strabo, Geography, vol. 5, Books 10-12 (Loeb Classical Library), Loeb, 1989; ISBN 978-0674992337

Κατηγορία:Δυναστεία των Μιθριδατιδών
Κατηγορία:Μονάρχες του Βασιλείου του Βοσπόρου