Σύμβαση για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας

Η Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πρόληψη και την Καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας (αγγλικά: Council of Europe Convention on preventing and combating violence against women and domestic violence) υπογράφτηκε το 2011, στην Κωνσταντινούπολη, όπου πραγματοποιήθηκε η Σύνοδος του Συμβουλίου της Ευρώπης, γι’ αυτό είναι γνωστή και ως Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης. Αποτελεί το πρώτο νομικά δεσμευτικό μέσο διεθνώς και ένα ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο που αποσκοπεί στην πρόληψη και στην καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών καθώς και στην προστασία των θυμάτων έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας με την πρόβλεψη αυστηρών ποινών για τους δράστες. 

Η Σύμβαση τέθηκε σε ισχύ στη Βοσνία την 1η Αυγούστου 2014. Μέχρι τον Μάρτιο του 2019 είχε υπογραφεί από 46 χώρες (μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα) και από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Τουρκία ήταν η πρώτη χώρα που κύρωσε τη Σύμβαση, τον Μάρτιο του 2012,  https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/210/signatures ενώ εννέα χρονια αργότερα, τον Μάρτιο του 2021, ανακοίνωσε την απόσυρση της από τη σύμβαση.

Το Κοινοβούλιο της Λετονίας ψήφισε το 2025 την αποχώρηση της χώρας από τη Σύμβαση, ενώ η Βουλγαρία, η Ουγγαρία, η Σλοβακία, η Τσέχικη Δημορκατία και η Λιθουανία δεν έχουν επικυρώσει ακόμη τη Σύμβαση.

 Στόχοι της Σύμβασης 
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε κείμενό του, με το οποίο παροτρύνει τα κράτη μέλη να επικυρώσουν άμεσα τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, αναφέρει: "Σύμφωνα με έρευνα του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ για το 2014, μία στις τρεις γυναίκες έχει υποστεί σωματική βία, σεξουαλική βία, ή και τις δύο μορφές βίας από την ηλικία των 15 ετών και έπειτα. Το 55% των γυναικών έχουν βρεθεί αντιμέτωπες με μία ή περισσότερες μορφές σεξουαλικής παρενόχληση, ενώ το 11% έχει υποστεί ψηφιακή παρενόχληση. Μία στις είκοσι έχει βιαστεί."

Ως έμφυλη βία ορίζεται η βία που ασκείται σε ένα άτομο λόγω του φύλου του, συμπεριλαμβανομένου και της βιολογικής ταυτότητας ή έκφρασης του φύλου. Η εν λόγω μορφή βίας αναφέρεται σε όλα τα άτομα κάθε φύλου, το φαινόμενο όμως φαίνεται να είναι πιο συχνό στις γυναίκες κάθε ηλικίας (Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών, 2023, σ.27).

Η Σύμβαση αναγνωρίζει τη βία κατά των γυναικών ως παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων καθώς και ως μορφή διάκρισης κατά των γυναικών, και ορίζει τις ευθύνες και υποχρεώσεις των κρατών για την αντιμετώπισή τους. Έτσι, επιβάλλει στα κράτη που την επικυρώνουν συγκεκριμένες υποχρεώσεις με στόχο την πρόληψη και αντιμετώπιση της έμφυλης βίας. Η Σύμβαση προβλέπει επίσης τη θέσπιση της Ομάδας εμπειρογνωμόνων του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Καταπολέμηση της Βίας εναντίον των Γυναικών και της Ενδοοικογενειακής Βίας (GREVIO - Group of Experts on Action against Violence against Women and Domestic Violence), η οποία είναι επιφορτισμένη με το έργο της παρακολούθησης της εφαρμογής της Σύμβασης. 

Η Σύμβαση ακολουθεί την εξής δομή: 1. Πρόληψη, 2. Προστασία και υποστήριξη των θυμάτων, 3. Ποινές κατά των δραστών και 4. Ολοκληρωμένες πολιτικές. Επίσης, θερσπίζει υποχρεώσεις αναφορικά με τη συλλογή δεδομένων και την προώθηση της έρευνας στο πεδίο της βίας κατά των γυναικών. Έτσι, τα κράτη που επικυρώνουν τη Σύμβαση καλούνται να ενσωματώσουν τη Σύμβαση στο εθνικό νομικό τους πλαίσιο και να ορίσουν τους κατάλληλους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους, συμπεριλαμβανομένης της εκπαίδευσης των επαγγελματιών που έρχονται σε επαφή με τα θύματα, στις αρμόδιες υπηρεσίες.

Δράση του Συμβουλίου της Ευρώπης πριν από τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης
Το Συμβούλιο της Ευρώπης ήδη από τη δεκαετία του 1990 είχε αναλάβει σειρά πρωτοβουλιών για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών. Το 2002 υιοθέτησε τη σύσταση Rec(2002)5 της Επιτροπής των Υπουργών προς τα κράτη μέλη για την προστασία των γυναικών από τη βία και τη διετία 2006-2008 διεξήγαγε πανευρωπαϊκή καμπάνια ενάντια στην έμφυλη βία και την ενδοοικογενειακή βία. Επίσης, η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης εξέδωσε ψηφίσματα και συστάσεις προς τα κράτη μέλη για την υιοθέτηση νομικά δεσμευτικών προτύπων με σκοπό την παρεμπόδιση της βίας κατά των γυναικών και την προστασία των θυμάτων. 

Η καμπάνια του Συμβουλίου ανέδειξε τη μεγάλη διαφοροποίηση στον τρόπο αντιμετώπισης της βίας κατά των γυναικών στα κράτη μέλη και την ανάγκη εναρμόνισης των νομοθεσιών προκειμένου να διασφαλιστεί ότι τα θύματα θα έχουν το ίδιο επίπεδο προστασίας σε κάθε κράτος μέλος. Οι Υπουργοί Δικαιοσύνης του Συμβουλίου της Ευρώπης ξεκίνησαν συζητήσεις για την ενίσχυση της προστασίας απέναντι στην ενδοοικογενειακή βία.

Το Δεκέμβριο του 2008 η Επιτροπή των Υπουργών προχώρησε στη σύσταση μιας ομάδας εμπειρογνωμόνων με σκοπό τη σύνταξη ενός σχεδίου σύμβασης σχετικά με τη βία κατά των γυναικών. Η ομάδα αυτή ονομάστηκε CAHVIO (Ad Hoc Committee for preventing and combating violence against women and domestic violence) και τα επόμενα δύο χρόνια συνέταξε το σχέδιο σύμβασης. Κατά το τελευταίο στάδιο της επεξεργασίας του σχεδίου το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιταλία, η Ρωσία και η Αγία Έδρα πρότειναν τροποποιήσεις στο σχέδιο, οι οποίες περιόριζαν την προστασία που παρεχόταν με βάση το μέχρι τότε κείμενο του σχεδίου, γεγονός για το οποίο ασκήθηκε έντονη κριτική από τη Διεθνή Αμνηστία. Το σχέδιο της Σύμβασης οριστικοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2010. 

 Η εφαρμογή της Σύμβασης από την Ελλάδα 
H GREVIO δημοσίευσε στις 14 Νοεμβρίου 2023 την πρώτη της έκθεση αναφορικά με την εφαρμογή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης από την Ελλάδα. Σύμφωνα με την Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου "Θετικές εξελίξεις συνιστούν η σύσταση εξειδικευμένων αστυνομικών μονάδων για τη βελτίωση των μέτρων αντίδρασης των αρχών επιβολής του νόμου στη βία κατά των γυναικών, καθώς και οι τροποποιήσεις του νομικού πλαισίου της Ελλάδας για τη βία κατά των γυναικών, συμπεριλαμβανομένης της καθιέρωσης ορισμού του βιασμού με βάση την έννοια της ελεύθερης συναίνεσης.

Ωστόσο, παρά τα συγκεκριμένα επιτεύγματα, η GREVIO διαπιστώνει την ανάγκη λήψης μέτρων βελτίωσης σε διάφορους τομείς όπως τη λειτουργία κέντρων αντιμετώπισης θυμάτων βιασμού και κέντρων προστασίας γυναικών θυμάτων βίας και των παιδιών τους καθώς και τη λήψη υπόψη από το Δικαστήριο στις διαδικασίες επιμέλειας και καθορισμού των δικαιωμάτων επίσκεψης ζητημάτων ενδοοικογενειακής βίας. Ειδικότερα για τις γυναίκες που ζητούν άσυλο απαιτείται η παροχή ασφαλούς καταλύματος, η πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες διερμηνείας και η παροχή νομικής βοήθειας".

Παραπομπές

Κατηγορία:Διεθνείς συνθήκες