Ο δολοφόνος με το αγγελικό πρόσωπο

Ο δολοφόνος με το αγγελικό πρόσωπο (Πρωτότυπος τίτλος: Le  Samourai), είναι Γαλλική αστυνομική δραματική ταινία του 1967, σε σενάριο και σκηνοθεσία του Ζαν-Πιέρ Μελβίλ. Πρωταγωνιστούν οι Αλέν Ντελόν, Φρανσουά Περιέ και Ναταλί Ντελόν.

Η ταινία κυκλοφόρησε στις 25 Οκτωβρίου 1967 και έλαβε θετικά σχόλια με επαίνους για το σενάριο και τη σκηνοθεσία του Μελβίλ, καθώς και την ερμηνεία και την ατμόσφαιρα του Ντελόν. Η ταινία κέρδισε πάνω από 1,9 εκατομμύρια εισητήρια στη Γαλλία. Μια μεταγλωττισμένη έκδοση κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ το 1972 ως The Godson, προφανώς για να αξιοποιήσει την επιτυχία του Νονού του Φράνσις Φορντ Κόπολα.

 Πλοκή 

280px|left|thumb|Τζεφ Κοστέλο (Ντελόν) και Επιθεωρητής (Περιέ).

Ο Τζεφ Κοστέλο είναι ένας επαγγελματίας πληρωμένος εκτελεστής, που έχει έναν μεθοδικό τρόπο δράσης που περιλαμβάνει στο άλλοθι του και την ερωμένη του, την Τζέιν. Αφού αναλαμβάνει ένα συμβόλαιο για την δολοφονία ενός ιδιοκτήτη νυχτερινών κέντρων διασκέδασης, φαίνεται να αφήνει πίσω του πολλούς μάρτυρες, συμπεριλαμβανομένων της πιανίστας Βαλέρι. Η αστυνομία θα αρχίσει να μαζεύει διάφορους υπόπτους και θα τους βάλει στην σειρά για να ακολουθήσει η διαδικασία αναγνώρισης από τους μάρτυρες του φόνου. Ανάμεσα στους υπόπτους θα βρίσκεται και ο Κοστέλο αλλά μόνο ένας από τους μάρτυρες θα τον αναγνωρίσει ως τον δολοφόνο, ενώ οι υπόλοιποι δεν θα το κάνουν. Ο Επιθεωρητής πιστεύει ότι ο Κοστέλο είναι ο δολοφόνος παρά το γεγονός ότι έχει ακλόνητο άλλοθι που τον θέλει να βρίσκεται στην αρραβωνιαστικιά του την στιγμή του φόνου.

Ο Κοστέλο θα αφεθεί τελικά ελεύθερος και θα πάει στο συμφωνημένο σημείο συνάντησης για να του καταβάλλουν οι  εργοδότες του την αμοιβή του. Εκεί θα πυροβοληθεί και θα τραυματιστεί από έναν άνδρα που στάλθηκε από τους εργοδότες του. Αργότερα θα επιστρέψει στο νυχτερινό κέντρο διασκέδασης και πάει στην πιανίστα Βαλέρι για να μάθει γιατί τον κάλυψε και δεν τον κατέδωσε στην αστυνομία.

Εν τω μεταξύ, η αστυνομία διερευνά το διαμέρισμα της Τζέιν και της προσφέρει μια συμφωνία: να αποσύρει το άλλοθι της για τον Κοστέλο και θα την αφήσουν μόνη της. Η Τζέιν απορρίπτει την προσφορά και τους δείχνει την  πόρτα. Στην επιστροφή στο διαμέρισμά του ο Κοστέλο βρίσκει τον άντρα που τον είχε πυροβολήσει στην αερογέφυρα, ο οποίος του δίνει χρήματα και του προσφέρει ένα νέο συμβόλαιο. Ο Κοστέλο τον ακινητοποιεί και τον αναγκάζει να αποκαλύψει την ταυτότητα του αφεντικού του, Ολιβιέ Ρέι. 

Μετά από μια καταδίωξη στο Μετρό από αρκετούς μεταμφιεσμένους μπάτσους και μια τελευταία επίσκεψη στην Τζέιν, ο Κοστέλο πηγαίνει στο σπίτι του Ρέι, το οποίο αποδεικνύεται ότι είναι το σπίτι όπου η πιανίστα μένει. Ο Κοστέλο σκοτώνει τον Ρέι και γυρίζει στο νυχτερινό κέντρο διασκέδασης. Αυτή τη φορά δεν κάνει καμία  προσπάθεια να κρύψει την παρουσία του. Περπατά προς το μέρος που παίζει πιάνο η Βαλέρι και καθώς βγάζει το όπλο του και το στρέφει προς αυτήν, αυτήν  θα τον ρωτήσει ήσυχα «Γιατί, Τζεφ;» Μετά από μια στιγμή έντασης,  το κοινό ακούει πυροβολισμούς, αλλά δεν είναι από το όπλο του. Ο Κοστέλο πέφτει στο έδαφος και πεθαίνει από τις σφαίρες των αστυνομικών. Όταν ο Επιθεωρητής σηκώνει το όπλο του Κοστέλο, διαπιστώνει ότι είχε αφαιρέσει όλες τις σφαίρες πριν από την είσοδό του στο κλαμπ.

 Διανομή ρόλων 
Αλέν Ντελόν ως Τζεφ Κοστέλο 
Φρανσουά Περιέ ως Επιθεωρητής
Ναταλί Ντελόν ως Τζέιν Λαγκράνζ
Κάθυ Ροζιέ ως Βαλέρι  
Ζαν Πιερ Ποσιέ ως Ολιβιέ Ρέι
Μισέλ Μποϊσρόν ως Βενιέρ
Ρομπέρ Φαβάρ ως Μπάρμαν

 Χαρακτηριστικός διάλογος 

 Παραγωγή 
Ο Ζαν-Πιέρ Μελβίλ έγραψε την ταινία ειδικά για τον Ντελόν. A Samurai in Paris Nogueira, Rui; TRUCHAUD, FRANCOIS. Sight and Sound; London Vol. 37, Iss. 3,  (Summer 1968): 118. Αυτή ήταν η πρώτη ταινία για τη σύζυγο του Ντελόν, Ναταλί, η οποία και κατέθεσε αίτηση διαζύγιου μετά την ολοκλήρωση της παραγωγής, το οποίο έγινε επίσημο το Φεβρουάριο του 1969 και της παραχωρήθηκε η επιμέλεια του γιου τους, Άντονι. Orlando Evening Star. Feb. 14, 1969 Το ιδιωτικό κινηματογραφικό στούντιο του Μελβίλ, το Studio Jenner, καταστράφηκε από μια φωτιά, ενώ η ταινία γυρίστηκε στις αρχές Ιουλίου 1967. Ο Μελβίλ, ο οποίος χαρακτήρισε τη φωτιά «ύποπτη», μετέφερε την παραγωγή σε άλλο στούντιο.I"Fire Razes Melville's Studio Jenner in Paris."Variety. July 12, 1967.
 Εναλλακτικό τέλος 
Σε μια συνέντευξή του στον Ρουί Νογκουέιρα, ο Μελβίλ δήλωσε ότι είχε αρχικά γυρίσει την σκηνή με τον Κοστέλο να πεθαίνει με ένα τέλειο χαμόγελο. Η σκηνή άλλαξε αφού ο Μελβίλ ανακάλυψε θυμωμένος ότι ο Ντελόν είχε ήδη χρησιμοποιήσει μια σκηνή θανάτου με χαμόγελο σε μια άλλη από τις ταινίες του.

 Κυκλοφορία 
Η ταινία έκανε πρεμιέρα στις 25 Οκτωβρίου 1967 στην Γαλλία, ενώ στην Ελλάδα κυκλοφόρησε στις 12 Μαρτίου 1968 και προβλήθηκε στους κινηματογράφους «Παλλάς», «Ελληνίς» και «Άλεξ» της Αθήνας.

 Υποδοχή 
 Εισπράξεις 
Ο δολοφόνος με το αγγελικό πρόσωπο κυκλοφόρησε στις 25 Οκτωβρίου 1967 και κέρδισε πάνω από 1,9 εκατομμύρια εισητήρια στη Γαλλία και πάνω από 797.011 εισητήρια σε όλη την Ισπανία. Κυκλοφόρησε για πρώτη φορά σε αίθουσες το 1972 στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου κέρδισε 39.481 δολάρια στην εκ νέου κυκλοφορία της 1997.

 Κριτικές 
Η ταινία έλαβε θετικά σχόλια με επαίνους για το σενάριο και τη σκηνοθεσία του Μελβίλ, την ερμηνεία και την ατμόσφαιρα του Ντελόν. Ο ιστότοπος Rotten Tomatoes συλλογής κριτικών, δίνει βαθμολογία (Ιούλιος 2021) θετικής έγκρισης 100% βασισμένες σε 30 κριτικές με μέσο όρο 8,47/10 .Η κριτική συναίνεση του ιστότοπου αναφέρει:«Ο δολοφόνος με το αγγελικό πρόσωπο αξιοποιεί στο έπακρο την εφεδρική αισθητική του, χρησιμοποιώντας κομψή - και επιρροή - σκηνοθεσία, συμπαγείς παραστάσεις και βαριά ατμόσφαιρα για να υφαίνει μια απορροφητική ιστορία».  

Το Variety αναθεωρώντας την αρχική κυκλοφορία, το ονόμασε «περίεργο υβρίδιο» που «φαίνεται πολύ σοβαρό να δώσει όλη την αγωνία, τη δράση και τον χαρακτηρισμό που επιδιώκει ο Μελβίλ» και «φαίνεται σχεδόν να είναι μια αμερικανική ταινία που έχει μεταφραστεί στα γαλλικά και που «θα μπορούσε να κοπεί λίγο».Variety, Nov 8, 1967. p. 24. 

Ο κριτικός των New York Times Βίνσεντ Κάρμπι χαρακτήρισε την αρχική ταινία «άψογη», αλλά επέκρινε τη μεταγλωτισμένη έκδοση του 1972 που κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ (ως The Godson) ως «αποπροσανατολιστική» και «φοβερή».

Ο Ρότζερ Ίμπερτ έδωσε στην ταινία τέσσερα από τα τέσσερα αστέρια του, και στην κριτική του, ανέφερε:
«Όπως ένας ζωγράφος ή ένας μουσικός, ένας σκηνοθέτης μπορεί να προτείνει πλήρη γνώση με λίγες πινελιές. Ο Ζαν-Πιέρ Μελβίλ μας εμπλέκει στο ξόρκι του δολοφόνου με το αγγελικό πρόσωπο (1967) πριν μιλήσει με λέξεις. Το κάνει με φως: ένα κρύο φως, όπως η αυγή σε μια άσχημη ημέρα. Και το χρώμα: γκρι και μπλε. Και δράσεις που μιλούν στη θέση των λέξεων», με τον Ίμπερτ να συμπεριλαμβάνει την ταινία στη συλλογή του Δοκίμια εξαιρετικών ταινιών. 

 Βραβεία  
 Οργάνωση Κατηγορία Υποψήφιος ΑποτέλεσμαΦεστιβάλ Κινηματογράφου Νήσων Φερόε Χρυσό Τρένο Καλύτερης Ταινίας Ζαν-Πιέρ Μελβίλ  Χρυσό Τρένο Ά Ανδρικού Ρόλου Αλέν Ντελόν  Βραβείο Κοινού Ά Ανδρικού Ρόλου Αλέν Ντελόν Τουρκική Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου Καλύτερη Ξενόγλωσση Ταινία Ο Δολοφόνος με το Αγγελικό Πρόσωπο 

 Επιρροή και κληρονομιά 
Η ταινία έχει επηρεάσει άλλα έργα και σκηνοθέτες:
Η ταινία Ο Οδηγός (1978) του Γουόλτερ Χιλ παρουσιάζει μια παρόμοια δυναμική ανάμεσα σε μια απρόθυμη γυναίκα μάρτυρα και, αυτή τη φορά, τον οδηγό διαφυγής, όχι τον δολοφόνο.
Η ταινία Ο Δολοφόνος (1989) του σκηνοθέτη του Χονγκ Κονγκ Τζον Γου, επηρεάστηκε σε μεγάλο βαθμό από την πλοκή της ταινίας του Μελβίλ, με την πιανίστρια να αντικαθίσταται από μια τραγουδίστρια. Η έμπνευση, ή φόρο τιμής, επιβεβαιώνεται από την ομοιότητα στα ονόματα των χαρακτήρων. Ο Γου αναγνώρισε τις επιρροές του γράφοντας ένα σύντομο δοκίμιο για τις τεχνικές του "δολοφόνου με το αγγελικό πρόσωπο" και του Μελβίλ για την κυκλοφορία της ταινίας στο Criterion Collection σε DVD.
 Χαρακτήρας Τζεφ Κοστέλο 
Ο Τζιμ Τζάρμους αποτίει φόρο τιμής στον δολοφόνο με το αγγελικό πρόσωπο με την δραματική του ταινία Ghost Dog: The Way of the Samurai, (1999) με πρωταγωνιστή τον Φόρεστ Γουίτακερ ως διαλογιστικό, μοναχικό δολοφόνο που ζει με τον κώδικα Μπουσίντο. Ακριβώς όπως ο Τζεφ Κοστέλο έχει μια τεράστια αρμαθιά κλειδιών που του επιτρέπει να κλέψει οποιοδήποτε Citroën DS, ο εκτελεστής Ghost Dog έχει ένα ηλεκτρονικό «κλειδί» για να εισχωρήσει σε πολυτελή αυτοκίνητα.
Στην ταινία Drive (2011) με πρωταγωνιστή τον Ράιαν Γκόσλινγκ, ο ανώνυμος χαρακτήρας του μοιράζεται βασικά χαρακτηριστικά με τον Τζεφ Κοστέλο.
Ο Λυκ Μπεσσόν, στο Léon: The Professional (1994), εμπνέεται από τον Τζεφ Κοστέλο (τον οποίο υποδύεται ο Ντελόν) για να δημιουργήσει τον Λεόν, τον κεντρικό χαρακτήρα που υποδύεται ο Ζαν Ρενό..

 Περαιτέρω ανάγνωση 
 Nogueira, Rui (ed.). 1971. Melville on Melville. New York: Viking Press.  (hardbound),  (paperbound)
 Palmer, Tim. 2006. Le Samouraï In Phil Powrie (ed.), The Cinema of France. London: Wallflower Press.  (hardbound),  (paperbound)
 Vincendeau, Ginette. 2003. Jean-Pierre Melville : 'an American in Paris'. London: British Film Institute.  (hardbound),  (paperback)

 Υποσημειώσεις 

 Παραπομπές 


 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Le Samouraï: Death in White Gloves δοκίμιο του Ντέιβιντ Τόμσον για το Criterion Collection

Κατηγορία:Γαλλικές ταινίες της δεκαετίας 1960
Κατηγορία:Γαλλικές αστυνομικές δραματικές ταινίες
Κατηγορία:Ταινίες του 1967
Κατηγορία:Ταινίες σε σκηνοθεσία Ζαν-Πιέρ Μελβίλ
Κατηγορία:Ταινίες γυρισμένες στο Παρίσι
Κατηγορία:Γαλλόφωνες ταινίες
Κατηγορία:Νεο-νουάρ ταινίες
Κατηγορία:Ταινίες σε σενάριο Ζαν-Πιέρ Μελβίλ