Γλώσσα Σάκα

μικρογραφία|Στίχοι στην χοτανεζική διάλεκτο (BLE4 IOLKHOT50 4R1 1)
μικρογραφία|Βιβλίο του Ζαμπάστα (BLX3542 OR9614 5R1 1)

Η γλώσσα Σάκα είναι αρχαία ιρανική γλώσσα η οποία ήταν σε χρήση από τον 1ο αιώνα π.Χ. έως τον 9ο αιώνα, και ομιλούνταν στην ευρύτερη περιοχή του λεκανοπεδίου Ταρίμ, περιοχή που αντιστοιχεί στην επαρχία Σιντσιάνγκ της σύγχρονης βορειοδυτικής Κίνας. Κατατάσσεται στις ινδοευρωπαϊκές γλώσσες ως μέση ιρανική γλώσσα. 

 Ιστορία 
Η χρήση της γινόταν στα βουδιστικά βασίλεια του Χοτάν και του Σούλε, με την γλώσσα στις αντίστοιχες περιοχές να παρουσιάζει αποκλίσεις και έτσι είναι γνωστές δύο διαλέκτοι της, η χοτανεζική και η τουμσουκεζική από τις αντίστοιχες γεωγραφικές περιοχές του Χοτάν και της Τουμσούκ. Η τουμσουκεζική διάλεκτος είναι αρχαιότερη από την χοτανεζική, αλλά είναι λιγότερο κατανοητή καθώς το σώμα κειμένων της είναι μικρότερο. Το ενδώνυμο της γλώσσας ήταν Χβατανάι σε έγγραφα της εποχής. 

Και οι δύο γνωστές διαλέκτοι τους συνδέονται με τον λαό των Σκυθών. Καθώς δεν υπάρχουν καταγεγραμμένες κινεζικές μαρτυρίες για την πραγματοποίηση κάποιας εισβολής, έχει προταθεί πως υπήρξαν δύο φυλές των Σακών οι οποίες έκαναν χρήση των διαλέκτων αυτών στην περιοχή του λεκανοπεδίου Ταρίμ με την εγκατάσταση τους εκεί το 200 π.Χ., πριν την ύπαρξη κινεζικών περιγραφών για την περιοχή αυτή.

Η γλώσσα εξαφανίστηκε με την εισβολή τουρκικών φύλων κατά τον 9ο και 10ο αιώνα στην Σιντσιάνγκ και την κατάκτηση του βασιλείου της Χοτάν. Τον 11ο αιώνα παρατηρήθηκε από τον Μαχμούντ Αλ Κασγκάρι, λόγιο του χανάτου των Καραχανιδών, πως ο ντόπιος πληθυσμός εξακολουθούσε να διατηρεί την δική του γλώσσα και δεν καταλάβαινε τις τουρκικές διαλέκτους καλά, καθώς χρησιμοποιούνταν και κάποιες άλλες μη τουρκικές γλώσσες όπως τα Καντσάκι (πιθανή διάλεκτος της Σάκα) και τα σογδιανά σε κάποιες περιοχές. Έως το τέλος του 11ου αιώνα ωστόσο θεωρείται πως η περιοχή είχε εκτουρκιστεί γλωσσολογικά.

 Γραφή 
Τα έγγραφα που διασώζονται χρονολογούνται από τον 4ο έως τον 11ο αιώνα. Η γραφή γινόταν με χρήση του συστήματος Βράχμι, τροποποιημένου για τις ανάγκες της γλώσσας με επιπλέον χαρακτήρες. Εμφανίζει κοινά χαρακτηριστικά με τα τις σύγχρονες γλώσσες Παστού και Ουαχί, και πολλοί από τους όρους των γλωσσών Πρακτρίτ μεταφέρθηκαν ως γλωσσοδάνεια από την χοτανεζική διάλεκτο στις τοχαρικές γλώσσες.Litvinsky 1999: 432

Όλα τα κείμενα έχουν βρεθεί στις περιοχές του Χοτάν και της Τουμσούκ στην βορειοδυτική Κίνα, με εξαίρεση μια επιγραφή σε γραφή Χαροστί αντί για Βράχμι η οποία βρέθηκε στο Εσίκ του Καζακστάν. Το σώμα κειμένων για την χοτανεζική διάλεκτο αποτελείται από πάνω από 2.300 κείμενα κυρίως μέσω της συλλογής χειρογράφων Ντουνχουάνγκ, ενώ η τουμσουκεζική διαθέτει μόλις 15. Αποκρυπτογραφήθηκαν τον 20ό αιώνα από τον Άγγλο γλωσσολόγο Χάρολντ Ουόλτερ Μπέιλυ (Harold Walter Bailey). Τα παλαιότερα κείμενα τα οποία χρονολογούνται από τον 4ο αιώνα, είναι κυρίως θρησκευτικού περιεχομένου, ενώ τα μετέπειτα επεκτείνονται και σε διοικητικά έγγραφα ιστορικού ενδιαφέροντος καθώς και ιδιωτικά έγγραφα.

 Παραπομπές 

 Σχετική βιβλιογραφία 

Bailey, H W (1979) Dictionary of Khotan Saka, Cambridge University Press
Encyclopædia Iranica "Iranian Languages" https://web.archive.org/web/20190517034338/http://www.iranicaonline.org/articles/central-asia-xiii
Emmerick, R. E., & Pulleyblank, E. G. (1993). A Chinese text in Central Asian Brahmi script: new evidence for the pronunciation of Late Middle Chinese and Khotanese. Roma: Istituto italiano per il Medio ed Estremo Oriente. (On connections between Chinese and Khotanese, such as loan words and pronunciations)

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

Bailey, H. W.. 1944. “A Turkish-khotanese Vocabulary”. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London 11 (2). Cambridge University Press: 290–96. https://www.jstor.org/stable/609315.

Κατηγορία:Ανατολικές ιρανικές γλώσσες
Κατηγορία:Αρχαίες γλώσσες