Βεγγαλικό λεξιλόγιο

Τα Βεγγαλικά (βεγγαλικά: , Bangla) είναι γλώσσα Μαγκάντχι, εξελίχθηκε από τις γλώσσες Μαγκάντχι Πρακρίτ και Πάλι. Ο πυρήνας του βεγγαλικού λεξιλογίου κατάγεται ετυμολογικά από τις γλώσσες Μαγκάντχι Πρακρίτ και Πάλι. Ωστόσο, αιώνες μεγάλου δανεισμού και αντιδανεισμού από τα αραβικά, περσικά, τουρκικά, Σανσκριτικά, Αυστροασιατικές γλώσσες και άλλες γλώσσες, έχει οδηγήσει στην υιοθέτηση της ευρύ φάσματος λέξεων με ξένες ρίζες. Έτσι η προέλευση δανεισμένων και αντιδανεισμένων λέξεων στο Βεγγαλικό λεξιλόγιο είναι ευρεία και ποίκιλη, λόγω επαφή με διάφορες γλώσσες για αιώνες.

 Προέλευση λέξεων 
δεξιά|μικρογραφία|250x250εσ|Πηγές των σύγχρονων λογοτεχνικών λέξεων της Βεγγαλικής
Το τυπικό Βεγγαλικό λεξιλόγιο περιέχει περίπου 75.000 λέξεις, από τις οποίες οι 50.000 (67%) θεωρούνται তৎসম τοτσόμο (λέξεις άμεσα αντιδανεισμένες από τα Σανσκριτικά), 21.100 (28%) είναι তদ্ভব τοντμπομπό (μητρικό Βεγγαλικό λεξιλόγιο με Σανσκριτικές συγγενείς λέξεις), και οι υπόλοιπες είναι δανεισμένες από দেশী ντέσι "αυτόχθονες (αυστροασιατικές)" και বিদেশী μπιντέσι "ξένες" πηγές.

Ωστόσο, τα στοιχεία αυτά δεν λαμβάνουν υπόψη το γεγονός ότι ένα τεράστιο κομμάτι από αυτές τις λέξεις είναι αρχαϊκές ή σε μεγάλο βαθμό τεχνικές, ελαχιστοποιώντας τη πραγματική τους χρήση. Το παραγωγικό λεξιλόγιο που χρησιμοποιείται στα σύγχρονα λογοτεχνικά έργα, στην πραγματικότητα, αποτελείται ως επί το πλείστον το 67% ιθαγενείς λέξεις τοντμπομπό, ενώ τα αντιδάνεια τοτσόμο αποτελούν μόνο το 25% του συνόλου. Τα δάνεια Ντέσι και μπιντέσι μαζί συνθέτουν το υπόλοιπο 8% από το λεξιλόγιο που χρησιμοποιείται στη σύγχρονη Βεγγαλική λογοτεχνία.

 Λεξιλογικές διαφορές 
Ο παρακάτω πίνακας συγκρίνει τις διαφορές των προφορικών και χρησιμοποιούμενων λεξιλογίων στο Μπαγκλαντές και τη Δυτική Βεγγάλη.
λέξηΜπανγκλαντέςΔυτική Βεγγάληνερόপানি paniজল jôlαλάτιলবণ lôbônনুন nunπρόσκλησηদাওয়াত daoatনিমন্ত্রণ nimôntrônαέραবাতাস batashহাওয়া haoaτσίλιমরিচ môricলঙ্কা lôngkaσπίτιবাসা bashaবাড়ি bari

 Παραδείγματα δανεισμένων λέξεων 
Λόγω αιώνες επαφή με τους Ευρωπαίους, Μογγόλους, Άραβες, Πέρσες, και Ανατολικούς Ασιάτες, η βεγγαλική γλώσσα έχει απορροφήσει αμέτρητες λέξεις από ξένες γλώσσες, ενσωματώνοντάς συχνά εντελώς τα δάνεια στο βασικό λεξιλόγιο. Τα πιο κοινά δάνεια από ξένες γλώσσες που προέρχονται από τρία διαφορετικά είδη επικοινωνίας. Μετά από αιώνες επαφή από τη Περσία και τη Μέση Ανατολή, ακολουθούμενη από τις επιδρομές της Μογγολικής αυτοκρατορίας της Ινδίας, πολυάριθμες τουρκικές, αραβικές και περσικές λέξεις έχουν απορροφηθεί και ενσωματωθεί πλήρως στο λεξικό. Αργότερα, Ανατολικοί Ασιάτες ταξιδιώτες και Ευρωπαίοι αποικιοκράτες έφεραν λέξεις από τα πορτογαλικά, τα γαλλικά, τα ολλανδικά, και πιο σημαντικά από τα αγγλικά. Μερικά πολύ κοινά δάνεια παρουσιάζονται παρακάτω.
 Αραβικά (আরবি - Αάρμπι) 
ΛέξηΣημασίαΑρχική μορφήআক্কেল akkelσοφίαعقل ʿaqlআসল ashôlπραγματικόςأصل aṣl "ρίζα"এলাকা elaka'''
|περιοχή
|أﻻﻛﺔ ilākah|-
|ওজন ojôn|ύψος
|وزن wazn "κλίμακα"
|-
|কবর kôbôr|τάφος
|قبر qabr|-
|খবর khôbôr|ειδήσεις
|خبر xabr|-
|খালি khali|άδειο
|خالي xālī|-
|খেয়াল kheyal'|εξέταση
|خيال xayāl|-
|গরিব gôrib|φτωχός
|غريب gharīb "παράξενος"
|-
|জবাব jôbab|απάντηση
|جواب jawāb|-
|জমা jôma|συλλέγω
|جمعة jamʿah|-
|তারিখ tarikh|ημερομηνία
|تاريخ tārīx "ιστορία, ημερομηνία"
|-
|দুনিয়া duniya|κόσμος
|دﻧﯿـا dunya|-
|নকল nôkôl|ψεύτικος
|نقل naql|-
|ফকির fôkir|φτωχός
|فقير faqīr|-
|বদল bôdôl|ανταλλαγή
|بدل badl|-
|বাকি baki|εναπομείναν
|باقي bāqī|-
|সাহেব shaheb|κύριος
|صاحب ṣāḥib "φίλος"
|-
|হিসাব hishab|υπολογισμός
|حساب ḥisāb|-
|মুরব্বি murôbbi|ηλικιωμένος
|مربي murabbī|-
|কুর্সি kursi|κάθισμα
|كرسي kursī|-
|মসনাদ môsônad|αυτοκρατορικός θρόνος
|مسند masunad|-
|রহম rôhôm|έλεος
|رحم raḥm|-
|রুহু ruhu|πνεύμα
|روح rūḥ''

 Περσικά (ফার্সি - Φαρσί) 
ΛέξηΣημασίαΑρχική μορφήআয়না aynaκαθρέφτηςآینه āynahআরাম aramάνετοآرام ārāmবকশিশ bôkshishσυμβολήبخشش baxshishআস্তে asteσιγά-σιγά, αργάآهسته āhistah "αργά"কাগজ kagôjχαρτίكاغذ kāghazখারাপ kharapκακόخراب xarābখোদা khodaκαλόخدا xodaখুব khubσε μεγάλο βαθμόخوب xūb "good"গরম gôrômζεστόگرم garmচশমা chôshmaγυαλιάچشم chashm "μάτι"চাকর chakôrυπάλληλος, υπηρέτηςچاکر chākarচাদর chadôrκουβέρταچادر chādurজান janαγαπητόςجان jānজায়গা jaygaμέροςجايگاه jāegāhডেগচি ḍegchiδοχείοديگچه dēgchahদম dômανάσαدم damদেরি deriαργάدير dērদোকান dokanμαγαζί, κατάστημαدكان dukānপর্দা pôrdaκουρτίναپرده pardahবদ bôdκακόبد badবাগান baganκήποςباغان bāghānরাস্তা rastaδρόμος, τρόποςراسته rāstahরোজ rojκάθε μέραروز rōz "ημέρα"হিন্দু HinduΙνδουιστήςهندو Hindūপছন্দ pôchhôndôσαν, εκτιμώپسند pasandটেক্কা ṭekkaάσοςتيكه tika "συμβόλαιο"আলু aluπατάταآلو âlu "δαμάσκηνο"নখ nôkhνύχιناخن nāxunখুন khunσκοτώνωخون xūn "αίμα"আওয়াজ aoajήχοςآواز āvāz

 Τουρκική (তুর্কি - Τούρκι) 
ΛέξηΣημασίαΑρχική μορφήকোরমা kormaκόρμαkavurmaদাদা dadaπαππούςdedeনানী naniμητρική γιαγιάnineবাবা babaπατέραςbabaবাবুর্চি baburchiμάγειρας, σεφbaburçiবেগম begômκυρίαbegümকেচি "Kechi"ΨαλίδιQãïnchiলাশ "Lash"ΠτώμαLesh

 Αυστροασιατικές γλώσσες (দেশী - Ντέσι) 
কালো kaloμαύροকুড়ি kuŗiείκοσιখুকি khukiκορίτσιখোকা khokaαγόριখোঁচা khõchaσακίখোঁজ khõjπροειδοποίησηচাল chal   চাউল chaulδημητριακά ρυζιούচিংড়ি chingṛiΓαρίδαচুলা chulaφούρνος, ηλεκτρική κουζίναঝিনুক jhinukκέλυφοςঝোল jholσάλτσαঠ্যাং ṭhængπόδιঢোল ḍholντολপেট peṭκοιλιάবোবা bobaσίγασηমাঠ maṭhχωράφι, ανοιχτή γηমুড়ি muṛiρύζι

 Σανσκριτικά (সংস্কৃত - Σονγκσκρίτο) 
ΛέξηΈννοιαΑρχική μορφήচাহিদা chahidaζήτησηचाहिदा chāhidāস্বাগতম্ shagôtômκαλώς ήρθατεस्वागतम् Svāgatamনির্বাণ nirbanΝιρβάναनिर्वाण Nirvāṇaযোগ jogΓιόγκαयोग yógযোগী jogiεξασκητής της Γιόγκαयोगिन् yogiযৌন jounoσεξ, η σεξουαλική πράξηयौन Yaunaআর্য্য arjôΆριαआर्य āryaআসন ashônκάθισμαआसन āsanaআশ্রম ashrômερμιτάζ ή μονήआश्रम āśramaঅবতার ôbôtarΑβατάραअवतार avatāraআয়ুর্বেদ ayurbedΑγιουρβέδαआयुर्वेद āyurvedaবন্ধন bôndhônδουλείαबन्धन bandhanaবাসমতী bashmôtiΡύζι Μπασμάτιवास vāsaভাং bhangΜπανγκभङ्ग bhanggaখাট khatκούνιαखट्वा khatvāধুতি dhutiΝτότιधुनोति dhunotiলুঠ luthΛάφυροलुण्टा luṇtāমায়া mayaΜάγιαमाया māyāস্বামী shamiμάστερस्वामी svāmīলাখ lakhΛάκκαलाक्षम् lākṣamলক্ষ্মী lôkkhiΛάκσμιलक्ष्मी laksmiলক্ষ্মণ lôkkhôṇΛακσμάναलक्ष्मण lakṣmaṇa

 Ιαπωνικά (জাপানি / নিহোঙ্গো - Τζαπανί / Νιχόνγκο) 
ΛέξηΣημασίαΑρχική μορφήচা chaτσάι茶 chaমাঙ্গা manggaΜάνγκαマンガ mangaসুনামি sunamiΤσουνάμιつなみ tsunamiরিক্সা rikshaΡίκσο力車 (jin) rikisha

 Ολλανδικά (ওলন্দাজ - Ολοντάζ) 
ΛέξηΣημασίαΑρχική μορφήইস্কাবন iskabôn   ইশকাপন ishkapônφτυάριαschoppenরুইতন ruitônδιαμάντιαruiten (κυριολεκτικά: "ρόμβοι")হরতন hôrotônκαρδιέςhartenচিড়িতন "chireton"σύλλογοιklaveren (κυριολεκτικά: "τριφύλλι")তুরুপ turupατούtroefইস্ক্রুপ iskrupβίδαschroef

 Πορτογαλικά (পর্তুগিজ - Πορτογκίζ) 
ΛέξηΣημασίαΑρχική μορφήআলমারি almariντουλάπα, ντουλάπιarmárioইস্ত্রি istri   ইস্তিরি istiriσιδερώνωestirarইস্পাত ispatχάλυβαςespada "σπαθί"কামিজ kamijπουκάμισοcamisaগামলা gamlaκαλάθιgamela "ξύλινη γούρνα"চাবি chabiκλειδίchaveজানালা janalaπαράθυροjanelaতামাক tamakκαπνόςtobaccoপেরেক perekνύχιpregoফিতা fitaδαντέλα, κορδέλαfitaবারান্দা barandaβεράνταvarandaবালতি baltiκουβάςbaldeবেহালা behalaβιόλαviolaবোতাম botamκουμπίbotãoমেজ mejπίνακαςmesaসাবান sabanσαπούνιsabãoকেদারা kedaraκαρέκλαcadeiraআতা ataκρέμα μήλουataআনারস anarôsανανάςananásকাজু kajuκάσιουςcajuকপি kôpiλάχανο, κουνουπίδιcouveপাউ pauψωμί σε φέτεςpao "ψωμί"পেঁপে pẽpeπαπάγιαpapaiaপেয়ারা peyaraγκουάβαpera "αχλάδι"সালাদ saladσαλάταsaladaক্রুশ krushσταυρόςcruzগির্জা girjaεκκλησίαigrejaযিশু JishuΙησούςJesuপাদ্রি padriΚαθολικός ιερέαςpadreইংরেজ ingrejΑγγλικάinglês

 Γαλλικά (ফরাসি - Φορασί) 
ΛέξηΣημασίαΑρχική μορφήআঁশ ãshφυτικές ίνεςaschওলন্দাজ olôndajΟλλανδικάhollandaiseকার্তুজ kartujκασέταcartoucheরেস্তোরাঁ restorãεστιατόριοrestaurantশেমিজ shemijchemisechemise "πουκάμισο"পাতি patiμικρόpetit

 Αγγλικά (ইংরেজি - Ινγκρεζί)
ΛέξηΑρχική μορφήΕλληνική μετάφρασηঅফিস ofishofficeγραφείοজেল jeljailφυλακήডাক্তার ḍaktardoctorγιατρόςপুলিশ pulishpoliceαστυνομίαব্যাংক bankbankτράπεζαভোট bhoṭvoteψήφοςইস্কুল iskul   স্কুল skulschoolσχολείοহাস্পাতাল haspatalhospitalξενοδοχείοকাপ kapcupκύπελλοগ্লাস glasglassγυαλίচেয়ার cheyarchairκαρέκλαটেবিল ṭebiltableτραπέζιবাক্স baksôboxκουτίলণ্ঠন lônṭhônlanternφανάριপ্লাস্টিক plāsṭikaplasticπλαστικόকলেজ Kalējacollageκολάζআস্তাবল astabolstableσταθερήসাইকেল caikelbicycleποδήλατο
 Αρχαία και Νέα Ελληνικά (গ্রিক - Γκρικ) 
ΛέξηΑρχική μορφήΕλληνική μετάφρασηগরিলা gôrilaΓόριλλαιγορίλαςকলম kalamقلم  (qalam, από τα περσικά και αραβικά), αρχική ρίζα - κάλαμοςστυλός

Κατηγορία:Βεγγαλική γλώσσα
Κατηγορία:Γλώσσες του Μπανγκλαντές
Κατηγορία:Γλώσσες της Ινδίας