Θωμάς (όνομα)

Θωμάς (γεν. του Θωμά, πληθ. αριθμός οι Θωμάδες), ελληνικό αντρικό κύριο όνομα.

 Ετυμολογία του ονόματος Θωμάς 
Σύμφωνα με το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, που επιμελήθηκε ο Γεώργιος Μπαμπινιώτης, το όνομα Θωμάς, από το μεταγενέστερο Θωμᾶς, προέρχεται από το αραμαϊκό Te΄ōmá «δίδυμος».Γεώργιος Μπαμπινιώτης, Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Κέντρο Λεξικολογίας, Αθήνα, δεύτερη έκδοση, ανατύπωση, 2005. Σύμφωνα με το Λεξικό της κοινής νεοελληνικής, από την αραμαϊκή λέξη Toma «δίδυμος», που συνέπιπτε με το ελληνιστικό Θωμᾶς «ο θαυμαστός».Λεξικό της κοινής νεοελληνικής, «Θωμάς». Παράβαλε επίσης Ιωάννης, ια΄ 16: «εἶπεν οὖν Θωμᾶς ὁ λεγόμενος Δίδυμος τοῖς συμμαθηταῖς· Ἄγωμεν καὶ ἡμεῖς ἵνα ἀποθάνωμεν μετ’ αὐτοῦ».

Το όνομα είναι σημασιολογικά ταυτόσημο με τα ελληνικά αντρικά ονόματα Γέμελλος / Γέμινος, Δίδυμος, Τομάζος.

 Ονομαστική εορτή 
Συνήθως, ο Θωμάς γιορτάζει την πρώτη Κυριακή μετά την Κυριακή του Πάσχα, την αποκαλούμενη Κυριακή του Θωμά (ή Κυριακή του Αντίπασχα) ή εναλλακτικά στις 6 Οκτωβρίου, ημέρα που η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Θωμά εκ των δώδεκα αποστόλων.«Θωμά Αποστόλου», Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής των δώδεκα μηνών του ενιαυτού , Εκδόσεις Δόμος, Αθήνα 2005. Η Καθολική Εκκλησία τιμά τη μνήμη του απόστολου Θωμά στις 3 Ιουλίου.

 Γυναικείος τύπος του ονόματος Θωμάς 
Θωμαή, Θωμαΐς.

 Διάδοση του ονόματος Θωμάς 
Όνομα κοινό σε όλο τον ελληνόφωνο χώρο, οφείλει τη διάδοσή του στον απόστολο Θωμά, έναν από τους δώδεκα μαθητές του Ιησού, ο οποίος θέλησε να ψηλαφίσει τις πληγές του δασκάλου του, για να πιστέψει στην ανάστασή του. Από εδώ και η έκφραση: «άπιστος Θωμάς», για άνθρωπο που δύσκολα πείθεται για κάτι, αν δεν έχει προσωπική αντίληψη.Λεξικό της κοινής νεοελληνικής, ό.π. Ο Αθανάσιος Μπούτουρας στο βιβλίο του Τα νεοελληνικά κύρια ονόματα ιστορικώς και γλωσσικώς ερμηνευόμενα το περιλαμβάνει στην κατηγορία των «Ονομάτων εκ της εκκλησιαστικής παραδόσεως» και ειδικότερα των «Ονομάτων εξ Αγίων».Αθανάσιος Χ. Μπούτουρας, Τα νεοελληνικά κύρια ονόματα ιστορικώς και γλωσσικώς ερμηνευόμενα, Αθήνα 1912, σ. 70.

Ενδεικτικά, σήμερα στον ελλαδικό χώρο, σε μια προσπάθεια, που χρονολογείται από τον Απρίλιο του 2009, στατιστικής αποτίμησης της συχνότητας των ελληνικών ονομάτων, το βαφτιστικό Θωμάς, με 255 εμφανίσεις, παρουσιάζεται στην 69η θέση των πιο συχνών ονομάτων (26ο ανάμεσα στα αντρικά) και το φέρουν γύρω στους 40.000 Έλληνες ή ποσοστό 0,26%, ενώ οι τύποι Τόμας και Τόμης είναι ανάμεσα σε εκείνα τα ονόματα που εμφανίζονται 1 φορά.Χάρης Φουνταλής, «Ελληνικά ονόματα (και ολίγη από στατιστική)» .

Στην αρχαιότητα το όνομα Θωμάς (Θωμᾶς) δεν ήταν ιδιαίτερα συχνό. Σύμφωνα με τη Θετίμα, εμφανίζεται σε όλο το Lexicon of Greek Personal Names (LGPN) να το φέρουν 39 πρόσωπα, τον 4ο με 5ο αι. μ.Χ., με γεωγραφική διασπορά: Θεσσαλονίκη, Κιλικία Τραχεία, Κιλικία Πεδιάς, Αθήνα, Αχαΐα Φθιώτις, Θράκη, Καρία, Κρήτη, Ρόδος, Σύρος. Στο ίδιο λεξικό καταγράφεται ο παράλληλος τύπος Θομᾶς (βυζαντινή περίοδος, Ρόδος),«Θωμᾶς» , Θετίμα. ενώ στην Αθήνα, σύμφωνα με το Athenian Onomasticon, καταγράφεται το γυναικείο όνομα Θωμασία από τον 6ο μ.Χ. αι. (SEMA = Βούλα Ν. Μπαρδ́άνη, Γεώργιος Κ. Παπαδόπουλος, Συμπλήρωμα τῶν ἐπιτυμβίων μνημείων τῆς Ἀττικῆς, Βιβλιοθήκη τής εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας, #241, Αθήνα 2006, σ. 2821.)Athenian Onomasticon, «Ζ–Κ» .

Στη Γαλλία, το όνομα Thomas (Τομά) ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένο τους προηγούμενους αιώνες, στα μέσα του εικοστού αιώνα παρουσίασε μια κάμψη, αλλά γύρω στο 1980 επανήλθε και ανάμεσα στο 1996 και το 2002 καταγράφτηκε ως το πιο δημοφιλές αντρικό όνομα.Chantal Tanet, Tristan Hordé, "Larousse: Dictionnaire des prénoms", Éditions Larousse, 2006, ISBN 978-2-03-582703-5, σ. 430.

Στη Γερμανία, δημοτικότητα του ονόματος Thomas (Τόμας) αύξαινε συνεχώς από τη δεκαετία του ’40 και μετά. Από τα τέλη της δεκαετίας του ’50 έως τη δεκαετία του ’60, το όνομα ήταν σχεδόν συνεχώς το πιο διαδεδομένο όνομα. Από τα μέσα της δεκαετίας του ’80 ωστόσο, η δημοτικότητά του μειώθηκε σημαντικά.

 Τύποι του ονόματος Θωμάς 
Υποκοριστικός τύπος: Θωμάκης· σύντομος τύπος: Μάκης· τύποι κοινοί στον ελληνόφωνο χώρο.

 Διαλεκτικοί τύποι του ονόματος 
 Θώμος, στην Ήπειρο·Αθανάσιος Χ. Μπούτουρας, ό.π.
 Σιώμος, στην Ήπειρο (δισύλλαβο· σήμερα σώζεται ως επώνυμο)·Παναγιώτης Αραβαντινός, Hπειρωτικόν γλωσσάριον, Αθήνα 1909, σ. 101. — σύμφωνα με τον Σπανό είναι βλάχικο·Κώστας Σπανός, «Οι οικισμοί της Επισκοπής των Σταγών και τα ονόματα των αφιερωτών τους στην πρόθεση 104 του Αγ. Στεφάνου των Μετεώρων, (1798)», Θεσσαλικό Ημερολόγιο, #61, Λάρισα 2012, σ. 11. Τσιώμος (δισύλλαβο· σήμερα σώζεται ως επώνυμο, και Τσιώμης) και υποκοριστικό Μέτσιος (δισύλλαβο· σήμερα ως επώνυμο), στην Ήπειρο·
 Θουμάς, Τουμάς, Τόμα(ς) και Σούμα, στην Καππαδοκία·Φ. Δ. Αποστολόπουλος, «Τα βαπτιστικά ονόματα ανδρών και γυναικών της Καππαδοκίας», Δελτίο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, τχ. #1, Αθήνα 1997, τχ. #1, σ. 108.
 Θωμέτσας, Θώμος, Τώμος, στη Φιλιππούπολη·Πολύδωρος Παπαχριστοδούλου, «Μετασχηματισμός κυρίων ονομάτων», Α΄ Φιλιππούπολη, Αρχείο, τμ. 11 (1944–1945), σ. 142.
 Θουμάς, στο Σουφλί, την ΑδριανούποληΠολύδωρος Παπαχριστοδούλου, «Συλλογή κυρίων ονομάτων των νεωτέρων Ελλήνων Θράκης», Γ΄ Αδριανουπόλεως και Σουφλίου, Αρχείο, τμ. 1 (1934–1935), σ. 222. και τη Σύμη·Σωτήριος Αλ. Καρανικόλας, Συμαϊκόν ονοματολόγιον, επιμέλεια Αλέξανδρος Σ. Καρανικόλας, Σύλλογος Συμαίων Πειραιώς «Ο Πανορμίτης», Αθήνα 1971, σ. 30.
 Τώμας, στο Αραβάνι Καππαδοκίας.Ιωακείμ Βαλαβάνης, «Η καμπάνα του χωριού μου», Παρνασσός, τμ. 11, τχ. 6 και 7 (Φεβρουάριος και Μάρτιος 1888), Φιλολογικός σύλλογος Παρνασσός, Αθήνα 1888.

 Το όνομα Θωμάς σε άλλες γλώσσες 
 αγγλικά: Thomas· χαϊδευτικό: Tommy· σύντομος τύπος: Tom, σκωτσέζικα: Tam·Patrick Hanks και Flavia Hodges, A Concise Dictionary of First Names, Oxford University Press, αναθεωρημένη έκδοση, 1997, ISBN 0-19-860094-1, σ. 240.
 γαλλικά: Thomas (Τομάς)·Chantal Tanet, Tristan Hordé, "ό.π.", σ. 429.
 γερμανικά: Thomas·Rosa και Volker Kohlheim, Duden Lexikon der Vornamen, Duden Verlag, τρίτη έκδοση, 1998, ISBN 3-411-04943-X, σ. 239.
 ισπανικά: Tomás· καταλανικά: Tomàs· βασκικά: Toma· γαλικιανά: Tomé·Josep M. Albaigès i Olivart, Diccionari dels noms de noi, Persona masculins, Edicions 62, Βαρκελώνη 1995, ISBN 84-297-3992-0, σ. 170.
 ιταλικά: Tommaso, Tomaso (βλ. Τομάζος)·Emidio De Felice, Dizionario dei nomi italiani, Mondadori, Μιλάνο 1986, ISBN 978-88-04-42791-9, σ. 344.
 σλοβάκικα: Tomáš· Tomo, Tomiš, Tomas·Milan Mataján και Matei Považaj, Vyberte si meno pre svoje dieťa, Art Area, Μπρατισλάβα 1998, ISBN 80-88879-48-5, σσ. 242, 243.
 ουγγρικά: Tamás·
 ουκρανικά: Хома (Χομά), Фома (Φομά)·
 πολωνικά: Tomasz·
 ρουμανικά: Toma·
 ρωσικά: Фома (Φομά)·
 σερβικά: Тома (Τομά)·
 τσέχικα: Tomáš.

 Άγιοι με το όνομα Θωμάς 
 Θωμάς απόστολος εκ των δώδεκα, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 6 Οκτωβρίου·«Θωμά Αποστόλου» , Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής των δώδεκα μηνών του ενιαυτού, ό.π. η κατάθεση των λειψάνων του τιμάται στις 20 Ιουνίου·«Κατάθεσις των λειψάνων των Αγίων Αποστόλων Λουκά, Ανδρέου και Θωμά, του Προφήτου Ελισσαίου και του Μάρτυρος Λαζάρου», Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής των δώδεκα μηνών του ενιαυτού, ό.π. και τέλος η μνήμη του τιμάται στη Σύναξη των δώδεκα Αποστόλων, στις 30 Ιουνίου·«Σύναξις των Δώδεκα Αποστόλων», Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής των δώδεκα μηνών του ενιαυτού, ό.π.
 Θωμάς ο Δεφουρκινός, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 10 Δεκεμβρίου·«Θωμά Οσίου του Δεφουρκινού», Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής των δώδεκα μηνών του ενιαυτού, ό.π.
 Θωμάς ο εν τω Μαλεώ, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 7 Ιουλίου·«Θωμά Οσίου του εν τω Μαλεώ», Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής των δώδεκα μηνών του ενιαυτού, ό.π.
 Θωμάς το νήπιον, Καισάριος κ.ά., η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη τους την 1η Νοεμβρίου·Σωφρόνιος Ευστρατιάδης, Αγιολόγιον της Ορθοδόξου Εκκλησίας, Αποστολική Διακονία, Αθήνα 1995 (ανατύπωση), σ. 244.
 Θωμάς ο διάκονος, Τιμόθεος κ.ά., η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη τους στις 28 Νοεμβρίου· «Τιμοθέου και Θεοδώρου Επισκόπων, Πέτρου, Ιωάννου, Σεργίου, Θεοδώρου και Νικηφόρου Ιερέων, Βασιλείου και Θωμά Διακόνων, Ιεροθέου, Δανιήλ, Χαρίτωνος, Σωκράτους, Κομασίου, Ευσεβίου Μοναχών, και Ετιμασίου», Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής των δώδεκα μηνών του ενιαυτού, ό.π.
 Θωμάς ο Α΄, πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 21 Μαρτίου·«Θωμά Κωνσταντινουπόλεως», Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής των δώδεκα μηνών του ενιαυτού, ό.π.
 Θωμάς ο νέος (ο Β΄), πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 14 Νοεμβρίου.Σωφρόνιος Ευστρατιάδης, ό.π., σ. 204.
 Θωμάς Ακινάτης, Διδάσκαλος της Εκκλησίας, η Καθολική Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 28 Ιανουαρίου (και 7 Μαρτίου)·«Θωμάς Ακινάτης», Santi e Beati.
 Τόμας Μπέκετ, η Καθολική Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 29 Δεκεμβρίου·«Θωμάς Μπέκετ», Santi e Beati.
 Τόμας Μορ, η Καθολική Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 22 Ιουνίου·«Θωμάς Μορ», Santi e Beati.

 Πρόσωπα με το όνομα Θωμάς 
 Πατριάρχης Θωμάς Α΄, πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως την περίοδο 607-610.
 Πατριάρχης Θωμάς Β΄, Οικουμενικός Πατριάρχης την περίοδο 667-669
 Θωμάς Παλαιολόγος (1409–1465), δεσπότης του Μυστρά
 Θωμάς ο Σχολαστικός, επιγραμματοποιός
 Θωμάς Γκόρπας (1935–2003), ποιητής
 Θωμάς Θωμόπουλος (1873–1937), γλύπτης, καθηγητής της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών
 Θωμάς Κομνηνός Δούκας Άγγελος (1288–1318), δεσπότης της Ηπείρου
 Θωμάς Κοροβίνης (1953), συγγραφέας
 Θωμάς Λαναράς (1890–1961), βιομήχανος
 Θωμάς Λιακουνάκος, επιχειρηματίας
 Θωμάς Μητρόπουλος (1944), ποδοσφαιρικός παράγοντας
 Θωμάς Μαύρος (1954), ποδοσφαιριστής
 Θωμάς Μπακαλάκος, μουσικοσυνθέτης
 Θωμάς Μπίμης, ολυμπιονίκης των συγχρονισμένων καταδύσεων
 Θωμάς Ξενάκης (1875–1942), αθλητής της γυμναστικής, δύο φορές ολυμπιονίκης
 Θωμάς Οικονόμου (1864–1927) ηθοποιός
 Τομ Πάππας (1899–1988), Ελληνοαμερικανός επιχειρηματίας

 Πρόσωπα με το όνομα Thomas 
 Τόμας Έλιοτ (Thomas Stearns Eliot, 1888–1965), Αμερικανός ποιητής
 Τόμας Έντισον, Αμερικανός εφευρέτης και επιχειρηματίας
 Τόμας Κουκ (Thomas Cook, 1808–1892), Βρετανός, ο ιδρυτής του ταξιδιωτικού πρακτορείου Κουκ
 Τόμας Μαν (Thomas Mann, 1875–1955), Γερμανός συγγραφέας
 Τόμας Μίλερ (Thomas Müller, 1989), Γερμανός ποδοσφαιριστής
 Τόμας Μορ (Thomas Morus, 1478–1535), Άγγλος ουμανιστής, πολιτικός, φιλόσοφος
 Τόμας Μπέκετ (Thomas Becket, 1118–1170), αρχιεπίσκοπος του Καντέρμπερι
 Τόμας Πίντσον (Thomas Pynchon, 1937), Αμερικανός συγγραφέας
 Τόμας Τζέφερσον (Thomas Jefferson, 1743–1826), Αμερικανός πρόεδρος
 Τόμας Χομπς (Thomas Hobbes, 1588–1679), Άγγλος φιλόσοφος

 Πρόσωπα με το όνομα Tom 
 Τομ Καουλιτζ (Tom Kaulitz, 1989), Γερμανός Μουσικός και συνθέτης
 Τομ Κρουζ, (Tom Cruise, 1962), Αμερικανός ηθοποιός
 Τομ Τζόουνς (Tom Jones, 1940), Βρετανός τραγουδιστής
 Τομ Χανκς (Tom Hanks, 1956), Αμερικανός ηθοποιός

 Το όνομα Θωμάς στις τέχνες 
 Η καλύβα του μπαρμπα-Θωμά, μυθιστόρημα της Αμερικανίδας Χάριετ Μπίτσερ Στόου.
 Θῶμος Κρανιάς, χαρακτήρας στο μυθιστόρημα του Κωνσταντίνου Χατζόπουλου, Ο πύργος του ακροπόταμου (1915).

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Ανδρικά ελληνικά ονόματα
Κατηγορία:Μεταγενέστερα ονόματα
Κατηγορία:Αγιωνύμια