Γκέζα Α΄ της Ουγγαρίας

Ο Γκέζα Α΄ της Ουγγαρίας (Ουγγρική γλώσσα: "Géza", Βυζαντινά ελληνικά Γεωβίτζας, περί το 1040 - 25 Απριλίου 1077) ήταν βασιλιάς της Ουγγαρίας (1074 - 25 Απριλίου 1077). Ο Γκέζα Α΄ ήταν μεγαλύτερος γιος του βασιλέως Μπέλα Α΄ της Ουγγαρίας, το βαπτιστικό του όνομα ήταν Μάγκνος. Την εποχή που πέθανε ο πατέρας του (1063) ο ξάδελφος του Σολομών της Ουγγαρίας παρέλαβε το στέμμα που διεκδικούσε από τον πατέρα του, ο ίδιος αναγκάστηκε να δραπετεύσει από την Ουγγαρία. Ο Γκέζα Α΄ επέστρεψε αργότερα στην Ουγγαρία με Πολωνική υποστήριξη (1064) αναγκάζοντας στις αρχές του ίδιου χρόνου τον βασιλιά Σολομών να υπογράψει μαζί του Συνθήκη. Με την Συνθήκη αυτή ο Γκέζα και ο αδελφός του μετέπειτα Λαδίσλαος Α΄ της Ουγγαρίας αναγνώριζαν την εξουσία του Σολομών και οι ίδιοι πήραν πίσω το δουκάτο του πατέρα τους που αποτελούσε το "ένα τρίτο του βασιλείου". Η συνεργασία του Γκέζα με τον Σολομών ήταν στενή αλλά αργότερα εντάθηκαν οι σχέσεις τους ξανά (1071), τον Φεβρουάριο του 1074 ο Σολομών επιτέθηκε στο δουκάτο και νίκησε τον Γκέζα σε μάχη. Αργότερα ωστόσο στην πιο κρίσιμη "μάχη τού Μογκυορόντ" (14 Μαρτίου 1074) ο Γκέζα ήταν ο μεγάλος νικητής και κατέλαβε τον θρόνο. Την εποχή που πέθανε ο Γκέζα Α΄ οι γιοι του ήταν ακόμα ανήλικοι και τον διαδέχθηκε ο μικρότερος αδελφός του Λαδίσλαος.

Πρώτα χρόνια

Ο Γκέζα ήταν ο μεγαλύτερος γιος του βασιλέως Μπέλα Α΄ της Ουγγαρίας και της Πολωνίδας συζύγου του Ριτσέζας, της κόρης του βασιλέως Μιέσκο Β΄ Λάμπερτ.Kristó & Makk 1996, σ. 98 Τα "Πεφωτισμένα Χρονικά" αναφέρουν ότι ο Γκέζα και ο μικρότερος αδελφός του Λαδίσλαος γεννήθηκαν στην Πολωνία όπου ο πατέρας τους είχε εγκατασταθεί την δεκαετία του 1030 μετά την εξορία του, γεννήθηκε γύρω στα 1040. Το βαπτιστικό του όνομα ήταν Μάγκνος.Makk 1994, σ. 235Steinhübel 2011, σ. 27 Οι ιστορικοί Γκιούλα Κρίστο και Φέρεντς Μακ έγραψαν ότι το όνομα του το πήρε από τον παππού του Γκέζα της Ουγγαρίας. Ο πατέρας του Γκέζα επέστρεψε στην Ουγγαρία (1040), έλαβε από τον αδελφό του βασιλιά Ανδρέα Α΄ τον τίτλο του "Δούκα" και το "ένα τρίτο του βασιλείου", ο ίδιος τον ακολούθησε.Kontler 1999, σ. 60Engel 2001, σ. 30Kristó & Makk 1996, σ. 79 Ο Ανδρέας Α΄ της Ουγγαρίας δεν είχε κληρονόμους και ανακήρυξε διάδοχο τον μικρότερο αδελφό του Μπέλα.Kosztolnyik 1981, σ. 74 Σύμφωνα με τα αρχαία Ουγγρικά έθιμα ο Μπέλα διατήρησε τον τίτλο του διαδόχου ακόμα και όταν ο αδελφός του απέκτησε με την σύζυγο του Αναστασία του Κιέβου γιο, τον μελλοντικό βασιλιά Σολομών (1053). Την διετία 1057-1058 ο Ανδρέας Α΄ έστεψε τον μικρό του γιο Σολομών διάδοχο.Engel 2001, σ. 31 Τα "Πεφωτισμένα Χρονικά" αφηγούνται ότι η στέψη έγινε με την σύμφωνη γνώμη του Μπέλα και των γιων του που συμμετείχαν στην στέψη.The Hungarian Illuminated Chronicle (ch. 65.92), σ. 115

Ο μικρός Σολομών αρραβωνιάστηκε με την Ιουδήθ της Σουαβίας, κόρης του Γερμανού αυτοκράτορα Ερρίκου Δ΄ (1058).Kristó & Makk 1996, σσ. 98–99Makk & Thoroczkay 2006, σ. 77 Ο Γκέζα συνόδευσε τον πατέρα του στην Πολωνία με στόχο να βρει υποστήριξη απέναντι στον βασιλιά Ανδρέα Α΄, αργότερα επέστρεψαν (1060).Kristó & Makk 1996, σ. 99Kosztolnyik 1981, σ. 76 Ο Γκέζα ήταν από τους σημαντικότερους συμβούλους του πατέρα του, με δική του γνώμη ελευθερώθηκε όπως γράφει ο Λάμπερτ του Χέρσφελντ ο κόμης Γουλιέλμος του Μάισσεν ένας Γερμανός αιχμάλωτος σύμμαχος του Ανδρέα Α΄ που είχε συλληφθεί σε μάχη.Makk & Thoroczkay 2006, σσ. 103–104 Ο βασιλιάς πέθανε στην διάρκεια του εμφυλίου, οι οπαδοί του πήγαν τον Σολομών στον Ρωμαίο αυτοκράτορα και ο πατέρας του Γκέζα Μπέλα Α΄ στέφτηκε βασιλιάς (6 Δεκεμβρίου 1060).Bartl et al. 2002, σ. 26 Παρά το γεγονός ότι ο Γκέζα παρέμεινε κύριος σύμβουλος του πατέρα του ο Μπέλα Α΄ δεν του έκανε δώρο το δουκάτο που είχε κερδίσει ο ίδιος.Steinhübel 2011, σ. 26 Ο Μπέλα Α΄ πρόσφερε ακόμα και τον γιο του Γκέζα όμηρο στους Γερμανούς όταν έμαθε ότι η Γερμανική Συνέλευση αποφάσισε να επιτεθεί στην Ουγγαρία για να αποκαταστήσει τον Σολομών.Makk & Thoroczkay 2006, σ. 80Érszegi & Solymosi 1981, σ. 88Kristó & Makk 1996, σ. 100 Οι Γερμανοί αρνήθηκαν την προσφορά, τα αυτοκρατορικά στρατεύματα εισέβαλαν στην Ουγγαρία και ο Μπέλα Α΄ πέθανε λίγες μέρες μετά (11 Σεπτεμβρίου 1063). Με τον θάνατο του πατέρα του ο Γκέζα δέχτηκε την κυριαρχία του Σολομών υπό τον όρο να κερδίσει το δουκάτο του πατέρα του. Ο Σολομών το αρνήθηκε, ο Γκέζα με τους μικρότερους αδελφούς του Λαδίσλαο και Λάμπερτ δραπέτευσαν στην Πολωνία για βοήθεια. Ο Πολωνός δούκας Βολέσλαος Β΄ ο Γενναιόδωρος του έδωσε τις απαραίτητες ενισχύσεις, επέστρεψε με αυτές στην Ουγγαρία όταν αποσύρθηκαν τα Γερμανικά στρατεύματα.Manteuffel 1982, σ. 94 Τα αδέλφια ήθελαν να αποφύγουν τον νέο εμφύλιο και προχώρησαν σε συνθήκη με τον βασιλιά Σολομόν.Bartl et al. 2002, σ. 27 Με συνθήκη που ακολούθησε (20 Ιανουαρίου 1064) ο Γκέζα και ο αδελφός του δέχτηκαν το δουκάτο του πατέρα τους, σε αντάλλαγμα αναγνώρισαν τον Σολομών ως βασιλιά.Kontler 1999, σ. 61 Η συμφωνία εορτάστηκε το Πάσχα με μεγαλοπρέπεια στον Καθεδρικό ναό του Πετς, ο ίδιος ο δούκας Γκέζα έβαλε το βασιλικό στέμμα στο κεφάλι του Σολομών.Kristó & Makk 1996, σ. 107

Δούκας της Ουγγαρίας
Οι Σλοβάκοι ιστορικοί αναφέρουν ότι ο Γκέζα διατήρησε την διοίκηση των περιοχών γύρω από την Νίτρα, τα ανατολικά τμήματα του δουκάτου του με επίκεντρο το Μπιχάρ τα διοικούσε ο μικρότερος αδελφός του Λαδίσλαος. Ο Ούγγρος ιστορικός Γκιούλα Κρίστο συμφώνησε ότι η διαίρεση του βασιλείου του Μπέλα Α΄ εκείνη την εποχή ήταν "πολύ πιθανή". Οι ιστορικοί Γκιούλα Κρίστο και Φέρεντς Μακ γράφουν επιπλέον ότι εκείνη την εποχή ο Γκέζα παντρεύτηκε μια Γερμανίδα κόμισσα την Σοφία. Ο Γκέζα είχε το δικαίωμα να κόβει δικά του νομίσματα στο δουκάτο του. Τα μισά ασημένια δηνάρια του Γκέζα είχαν τις επιγραφές "Δούκας Μάγκνος" και "Βασίλειο της Ουγγαρίας".Steinhübel 2011, σσ. 27–28 Την περίοδο 1064-1071 ο Γκέζα συνεργάστηκε στενά με τον ξάδελφο του βασιλιά Σολομών. Οι δύο άντρες συνέτριψαν μαζί στην επίθεση εισβολέως στα ανατολικά του βασιλείου κοντά στο Κερλές (1068).Kristó & Makk 1996, σ. 101 Οι απόψεις των ιστορικών διίστανται σχετικά με το εάν οι εισβολείς ήταν Πετσενέγοι ή Κουμάνοι ή Βλάχοι, οι σύγχρονοι ιστορικοί κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ήταν Πετσενέγοι.Spinei 2009, σ. 118 Οι σχέσεις τους άρχισαν να χειροτερεύουν στην πολιορκία του Βυζαντινού κάστρου του Βελιγραδίου (1071). Ο διοικητής του κάστρου το παρέδωσαν στον Γκέζα και οι Βυζαντινοί απεσταλμένοι διαπραγματεύτηκαν μόνο με αυτόν.Kosztolnyik 1981, σ. 83 Η διανομή των λαφύρων κατέληξε σε νέα σύγκρουση ανάμεσα στον Γκέζα και τον Σολομών. Ο Γκέζα συνόδευσε ωστόσο τον βασιλιά σε μια νέα εκστρατεία στην Βυζαντινή αυτοκρατορία (1072), ο αδελφός του Λαδίσλαος παρέμεινε στο δουκάτο.Kosztolnyik 1981, σσ. 84–85Érszegi & Solymosi 1981, σ. 90 Η σύγκρουση έγινε πολύ μεγαλύτερη όταν έκανε παρέμβαση ο κόμης Βιντ ο οποίος είχε φιλοδοξίες να κερδίσει τα εδάφη του δουκάτου για τον εαυτό του.Kosztolnyik 1981, σ. 85 Ο Σολομών και ο Γκέζα δεν έπεσαν αρχικά στην παγίδα χάρη στον φόβο εξωτερικής επίθεσης την περίοδο (11 Νοεμβρίου 1073 - 24 Απριλίου 1075) έκλεισαν ανακωχή. Ο Γκέζα έστειλε κατόπιν τους αδελφούς του στην Πολωνία και την Ρωσία για να ζητήσουν βοήθεια κατά του Σολομών. Σε συνάντηση που είχαν μεταξύ τους ο κόμης Βιντ έπεισε τον βασιλιά Σολομών να σπάσει την ανακωχή και να επιτεθεί στον Γκέζα που βρισκόταν εκείνη την εποχή σε κυνήγι.The Hungarian Illuminated Chronicle (ch. 80.114), σ. 122 Ο ηγούμενος του μοναστηρίου που είχε ιδρύσει ο Μπέλα Α΄ ειδοποίησε τον Γκέζα για τα σχέδια του βασιλιά, ο ίδιος ωστόσο δεν προετοιμάστηκε κατάλληλα και συνετρίβη από τον Σολομών στην "μάχη του Κεμέι" (26 Φεβρουαρίου 1074).Steinhübel 2011, σ. 28 Ο Γκέζα με την συνοδεία του κατέφυγαν στο Μπακ στο οποίο συνάντησαν τον αδελφό του Λαδίσλαο και τον γαμπρό του Όθων Α΄ του Ολομόουτς. Με την συνοδεία Τσέχικου στρατού έφτασε με έναν μεγάλο στρατό στην Ουγγαρία για να βοηθήσει τον Γκέζα στην μάχη του εναντίον του Σολομών.Kosztolnyik 1981, σ. 86 Ακολούθησε η "μάχη τού Μογκυορόντ" (1074), ο Γκέζα και ο Λαδίσλαος άλλαξαν τα σύμβολα τους με στόχο να μπερδέψουν τον Σολομών που ήθελε να επιτεθεί στον Γκέζα. Ο Γκέζα και οι Τσέχοι συμμάχοι του πέτυχαν μια μεγάλη και τελική νίκη, ο Σολομών δραπέτευσε, σύντομα κατέλαβε όλο το βασίλειο.The Hungarian Illuminated Chronicle (ch. 87.124), σ. 125

Βασιλεύς της Ουγγαρίας

Στις αρχές του 1074 ο Γκέζα προσπάθησε να προσεγγίσει τον πάπα Γρηγόριο Ζ΄ με στόχο να αναγνωρίσει την βασιλεία του.Kosztolnyik 1981, σ. 88 Ο πάπας ωστόσο ήθελε να εκμεταλλευτεί την διαμάχη ανάμεσα στον Σολομών και τον Γκέζα με στόχο την υποταγή τους στην Αγία Έδρα. Ο Γκέζα δεν στάθηκε πρόθυμος να υπακούσει στις απαιτήσεις του Πάπα και έστειλε αίτημα στον Βυζαντινό αυτοκράτορα να τον στέψει.Engel 2001, σ. 32 Ο Μιχαήλ Ζ΄ Δούκας του έστειλε ένα διάδημα από χρυσό και σμάλτο με την επιγραφή "Γκέζα, ο πιστός βασιλιάς της Ουγγαρίας".Treadgold 1997, σ. 696Stephenson 2000, σσ. 188–189 Το αριστούργημα του Βυζαντινού αυτοκράτορα τοποθετήθηκε τον 12ο αιώνα στο κάτω μέρος του ιερού Στέμματος των βασιλέων της Ουγγαρίας. Ο Γκέζα ορκίστηκε με το διάδημα αυτό στις αρχές του 1075 βασιλεύς της Ουγγαρίας ως Γκέζα Α΄.Kristó & Makk 1996, σ. 105 Ο Γκέζα Α΄ παντρεύτηκε κατόπιν μια ανεψιά του μελλοντικού αυτοκράτορα Νικηφόρου Βοτανειάτη που ήταν εκείνη την εποχή στενός σύμβουλος του Μιχαήλ Ζ΄.Kristó & Makk 1996, σ. 104 Ο Σολομών εξακολουθούσε να είχε υπό τον έλεγχο του την Μπρατισλάβα, τα βασιλικά στρατεύματα που βρίσκονταν εκεί υπό τις διαταγές του αδελφού του Λαδίσλαου δεν μπόρεσαν να την καταλάβουν (1076). Στα τέλη της ίδιας χρονιάς ο Γκέζα Α΄ σκέφτηκε να παραιτηθεί υπέρ του Σολομών.Kosztolnyik 1981, σ. 90 Την επόμενη χρονιά πέθανε πρόωρα (25 Απριλίου 1077), η ταφή του έγινε στον Καθεδρικό ναό του Βακ τον οποίο είχε ιδρύσει προς τιμή της Παναγίας.Kosztolnyik 1981, σ. 92Kristó & Makk 1996, σ. 106 Οι γιοι του ήταν ακόμα ανήλικοι και τον διαδέχθηκε ο αδελφός του Λαδίσλαος.

Οικογένεια

Νυμφεύτηκε πρώτα στα τέλη της δεκαετίας του 1060 τη Σοφία του Λόον, κόρη του Αρνούλφου δούκα του Λίμπουργκ.
Τα τέκνα του ήταν ίσως από την πρώτη σύζυγό του:

Κολομάν της Ουγγαρίας π. 1070-1116, βασιλιάς της Ουγγαρίας.
Άλμος πρίγκιπας της Ουγγαρίας π. 1070-1127, πρίγκιπας της Ουγγαρίας.

Μετά τη στέψη του το 1075 έκανε δεύτερο γάμο με τη Συναδηνή, ανιψιά τού Νικηφόρου Γ΄ Βοτανειάτη.

Πρόγονοι

Παραπομπές

Πηγές

The Hungarian Illuminated Chronicle: Chronica de Gestis Hungarorum (Edited by Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. 
Bartl, Július; Čičaj, Viliam; Kohútova, Mária; Letz, Róbert; Segeš, Vladimír; Škvarna, Dušan (2002). Slovak History: Chronology & Lexicon. Bolchazy-Carducci Publishers, Slovenské Pedegogické Nakladatel'stvo.
Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526. I.B. Tauris Publishers.
Érszegi, Géza; Solymosi, László (1981). "Az Árpádok királysága, 1000–1301 [The Monarchy of the Árpáds, 1000–1301]". In Solymosi, László (ed.). Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig [=Historical Chronology of Hungary, Volume I: From the Beginning to 1526] (in Hungarian). Akadémiai Kiadó. σσ. 79–187. 
Font, Márta (2001). Koloman the Learned, King of Hungary. Szegedi Középkorász Műhely. 
Klaniczay, Gábor (2002). Holy Rulers and Blessed Princes: Dynastic Cults in Medieval Central Europe. Cambridge University Press. 
Kontler, László (1999). Millennium in Central Europe: A History of Hungary. Atlantisz Publishing House. 
Kosztolnyik, Z. J. (1981). Five Eleventh Century Hungarian Kings: Their Policies and their Relations with Rome. Boulder. 
Kristó, Gyula; Makk, Ferenc (1996). Az Árpád-ház uralkodói [=Rulers of the House of Árpád] (in Hungarian). I.P.C. Könyvek. 
Makk, Ferenc (1994). "Géza I". In Kristó, Gyula; Engel, Pál; Makk, Ferenc (eds.). Korai magyar történeti lexikon (9–14. század) [=Encyclopedia of the Early Hungarian History (9th–14th centuries)] (in Hungarian). Akadémiai Kiadó. σσ. 235–236. 
Makk, Ferenc; Thoroczkay, Gábor (2006). Írott források az 1050–1116 közötti magyar történelemről [=Written Sources of the Hungarian History between 1050 and 1116] (in Hungarian). Szegedi Középkorász Műhely. 
Manteuffel, Tadeusz (1982). The Formation of the Polish State: The Period of Ducal Rule, 963–1194 (Translated and with an Introduction by Andrew Gorski). Wayne State University Press. 
Spinei, Victor (2009). The Romanians and the Turkic Nomads North of the Danube Delta from the Tenth to the Mid-Thirteenth century. Koninklijke Brill NV. 
Steinhübel, Ján (2011). "The Duchy of Nitra". In Teich, Mikuláš; Kováč, Dušan; Brown, Martin D. (eds.). Slovakia in History. Cambridge University Press. σσ. 15–29. 
Stephenson, Paul (2000). Byzantium's Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900–1204. Cambridge University Press. 
Treadgold, Warren (1997). A History of the Byzantine State and Society. Stanford, California: Stanford University Press. 
Wiszewski, Przemysław (2010). Domus Bolezlai: Values and Social Identity in Dynastic Traditions of Medieval Poland (c. 966–1138). Brill.

Κατηγορία:Οίκος των Άρπαντ
Κατηγορία:Βασιλείς της Ουγγαρίας