Ζαν Γκαμπέν

Ζαν Γκαμπέν (γαλλ. Jean Gabin, ), 17 Μαΐου 1904 - 15 Νοεμβρίου 1976) ήταν το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο του Ζαν Αλεξίς Μονκορζέ, Γάλλου ηθοποιού του κινηματογράφου. Η φιλμογραφία του με 95 ταινίες περιλαμβάνει σημαντικές κλασικές ταινίες του γαλλικού σινεμά, όπως Ο Πεπέ λε Μοκό (1937), Η μεγάλη χίμαιρα (1937) και Το λιμάνι των απόκληρων (1938).

Πρωταγωνίστησε με τους περισσότερους σπουδαίους ηθοποιούς της εποχής, μερικοί από τους οποίους, όπως ο Φερναντέλ, ο Λίνο Βεντούρα, ο Μπουρβίλ, ο Μπερνάρ Μπλιέ, ο Ζαν Πολ Μπελμοντό και ο Αλέν Ντελόν, ήταν φίλοι του. Δημοφιλής ηθοποιός, προσέλκυσε περισσότερους από 161 εκατομμύρια θεατές στις αίθουσες μετά τον πόλεμο, στους οποίους πρέπει να προστεθούν οι πολυάριθμες επιτυχίες του ανάμεσα στις τριάντα προπολεμικές ταινίες του για τις οποίες ο αριθμός των θεατών δεν είναι γνωστός.

Κέρδισε το Βραβείο Α' Ανδρικού Ρόλου στο Φεστιβάλ της Βενετίας τρεις φορές: το 1951 για το Η νύχτα είναι το βασίλειό μου και το 1954 για το Κουρέλι της ζωής και το Ας με κρίνει η κοινωνία, καθώς και δύο φορές την Αργυρή Άρκτο στο Φεστιβάλ του Βερολίνου: το 1959 για τον Αλήτη και το 1971 για τη Γάτα.

Ο Γκαμπέν αναγορεύθηκε μέλος της Λεγεώνας της Τιμής, σε αναγνώριση της σημαντικής του προσφοράς στον πολιτισμό.  

 Πρώτα χρόνια 
Γεννημένος στο Παρίσι από την Μαντλέν Πετί και τον Φερνινάντ Μονκορζέ, εγκατέλειψε από νωρίς το σχολείο και δούλεψε ως εργάτης, μέχρι την ηλικία των 19, όταν εισήλθε στη σόου μπίζνες με ένα μικρό ρόλο σε παραγωγή του Φολί-Μπερζέρ. Συνέχισε να παίζει διαφόρους δευτερεύοντες ρόλους σε μιούζικ χολ και οπερέτες μέχρι που ξεκίνησε να εμφανίζεται στο Μουλέν Ρουζ. Εκεί το ταλέντο του άρχισε να αναγνωρίζεται και να δέχεται προτάσεις για σημαντικότερους ρόλους για να συμμετάσχει τελικά σε δυο βωβές ταινίες το 1928.
 Καριέρα 
 Δεκαετία 1930 
Από το 1930 και για τα επόμενα 4 χρόνια έπαιξε σε δεκάδες ομιλούσες ταινίες και ο ρόλος του στην ταινία Μπαντέρα (1936) τον καθιέρωσε ως σταρ, και την επόμενη χρονιά, σε σκηνοθεσία και πάλι του Ζυλιέν Ντυβιβιέ, στην ταινία Πεπέ λε Μοκό χάρισε στον Γκαμπέν διεθνή αναγνώριση. Ακολούθησε η ταινία του Ζαν Ρενουάρ (Η μεγάλη χιμαίρα), η οποία είχε αναπάντεχη επιτυχία στη Νέα Υόρκη όπου προβαλλόταν στο New York City theatre για έξι μήνες.

Ο Ζαν Γκαμπέν πήρε διαζύγιο από τη δεύτερη γυναίκα του το 1939. Ξεκίνησε τη συνεργασία του με τον Μαρσέλ Καρνέ στην ταινία (Το λιμάνι των απόκληρων). Οι προτάσεις από το Χόλυγουντ ήταν καταιγιστικές, αλλά ο Γκαμπέν τις απέρριπτε όλες για ένα διάστημα μέχρι που ξέσπασε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος και τελικά το 1940, στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, έφυγε στις ΗΠΑ.

 Περιόδος Χόλιγουντ 
Έως το 1948 είχε θυελλώδη δεσμό με τη Μάρλεν Ντίτριχ με την οποία συμπρωταγωνίστησε για μια και μοναδική φορά στην ταινία Προ των ενόρκων του Ζορζ Λακόμπ. Λόγω της προσωπικότητάς του, η καριέρα του στο Χόλυγουντ ήταν σύντομη. Κατά τη διάρκεια της συνεργασίας του με την RKO Pictures την τελευταία στιγμή απαίτησε να δοθεί ο συμπρωταγωνιστικός ρόλος στην Ντίτριχ αλλά το στούντιο αρνήθηκε. Εκείνος ήταν αμετακίνητος στην απαίτησή του, η ταινία αναβλήθηκε και ο Γκαμπέν απολύθηκε.

 Β' Παγκόσμιος Πόλεμος 
Απτόητος, ο Ζαν Γκαμπέν εντάχθηκε στις ελεύθερες γαλλικές δυνάμεις του στρατηγού Σαρλ ντε Γκολ και πολέμησε με τους Συμμάχους στη Βόρεια Αφρική. Επέστρεψε με τις υπόλοιπες στρατιωτικές δυνάμεις στο απελευθερωμένο πια Παρίσι. Το 1946, ο Mαρσέλ Καρνέ του πρότεινε να πρωταγωνιστήσει στην ταινία Les Portes de la nuit, αλλά η συμπεριφορά του τον οδήγησε και πάλι στην απόλυση. Το 1947, μετά από ρόλους σε ταινίες χωρίς ιδιαίτερη εισπρακτική επιτυχία, ο Γκαμπέν επανήλθε στο προσκήνιο, με την ταινία Τα τείχη της Μαλαπάγκα (1949) του Ρενέ Κλεμάν, που κέρδισε το Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας το 1951. Όμως, παρά την αναγνώριση αυτή, η ταινία δεν πήγε καλά στο γαλλικό box office.

 Δεκαετία 1950 
280px|right
Η καριέρα του Γκαμπέν φαινόταν να παρουσιάζει κάμψη. Ωστόσο, έκανε μια επιστροφή το 1954 με την ταινία Ας με κρίνει η κοινωνία (Touchez pas au grisbi), σε σκηνοθεσία του Ζακ Μπεκέρ, όπου ο ρόλος του κέρδισε τον έπαινο των κριτικών και η ταινία ήταν μια πολύ κερδοφόρα διεθνής επιτυχία. Αργότερα, συνεργάστηκε και πάλι με τον Ζαν Ρενουάρ στο Καν-Καν.

 Συνεργασίες 
Κατά τα επόμενα είκοσι χρόνια, ο Γκαμπέν εμφανίστηκε σε  περισσότερες από 50 ταινίες, που ως επί το πλείστον γνώρισαν εμπορική επιτυχία, αγαπηθήκαν από το κοινό και  απέσπασαν πολύ καλές κριτικές. Το 1963, μαζί με τον επίσης Γάλλο ηθοποιό Φερναντέλ δημιούργησαν την δική τους εταιρεία παραγωγής, Gafer Films. Ανάμεσα στους συμπρωταγωνιστές του περιλαμβάνονται ηγετικές φυσιογνωμίες του μεταπολεμικού κινηματογράφου, όπως η Μπριζίτ Μπαρντό, ο Αλέν Ντελόν, ο Ζαν Πολ Μπελμοντό, η Σιμόν Σινιορέ και  ο Λουί ντε Φυνές. Η τελευταία ταινία του ήταν Η συμμορία του παπά, το 1976.
 Επενδύσεις και αντιδράσεις 
Στα μέσα του 1952 ο Γκαμπέν άρχισε να υλοποιεί ένα από τα παιδικά του όνειρα αναλαμβάνοντας να επενδύσει ένα μεγάλο μέρος του εισοδήματός του στην περιοχή Λα Πικιονέρ (La Pichonnière), που βρίσκεται στην κοινότητα Μπονεφόι στο καντόνι Μουλίνς-λα-Μαρτς στη Νορμανδία. Σταδιακά επέκτεινε τη γύρω περιοχή μέσα από αρκετές διαδοχικές εξαγορές. Σε κοντινή απόσταση, το 1956 και το 1957 έχτισε μια κατοικία με το όνομα Λα Μονκορζερί (La Moncorgerie) , η οποία έγινε η οικογενειακή του κατοικία  Με την ιδέα να εξασφαλίσει τα προς το ζην της οικογένειάς του, άρχισε να εκτρέφει βοοειδή.

Το 1956, αγόρασε το πρώτο του σπίτι στη Ντοβίλ και εγκαταστάθηκε σε αυτό το παραθαλάσσιο θέρετρο με τη γυναίκα και τα παιδιά του.Roland Godefroy, « Jean Gabin : Deauville fut son havre de paix », Ouest-France, 14 Ιανουαρίου 1988. Ακολούθησε η αγορά άλλων δύο κατοικιών που τον υποδέχονταν μόνιμα ή σε διακοπές. Για εμάς, η Ντοβίλ ήταν πάντα συνδεδεμένη με τις διακοπές, ανέφερε η σύζυγός του. Ο Ζαν πήγε εκεί για να ξεκουραστεί. Βρήκε στη Ντοβίλ έναν ήπιο τρόπο ζωής με τον οποίο ήταν ιδιαίτερα δεμένος". Στα τέλη της δεκαετίας του 1950, έχτισε έναν ιππόδρομο σε γη που του ανήκε, όχι πολύ μακριά, στο Μουλίνς-λα-Μαρτς, το οποίο πήρε το όνομά του μετά τον θάνατό του, το Hippodrome Jean-Gabin.

Το βράδυ της 27ης προς 28ης Ιουλίου 1962, επτακόσιοι αγρότες περικύκλωσαν το κτήμα της οικογένειας του στο Λα Πικιονέρ για να διαμαρτυρηθούν ενάντια στον συγκεντρωτισμό της γης, απαιτώντας την ενοικίαση δύο φαρμών σε νεαρούς κτηνοτρόφους που αντιμετωπίζαν δυσκολίες. Καθώς ο Γκαμπέν έχοντας αποκτήσει περισσότερα από 150 εκτάρια γης Bonnefoi : 115 ha ; Moulin de la Marche : 45 ha ; Digny 65 ha et Merlerault : 40 ha. Cf. Michel Debatisse, « L'affaire Gabin », La Révolution silencieuse : le combat des paysans, Calmann-Lévy, 1963, page 211 et suivantes., οι αγρότες ξεκίνησαν μια σύγκρουση με τον διάσημο ηθοποιό για να δημοσιοποιήσουν τα προβλήματα του αγροτικού κόσμου. Αυτή η κατάσταση τον αναστάτωσε βαθιά και τον τραυμάτισε ισόβια, καθώς αισθάνθηκε απόρριψη από τη νορμανδική αγροτική κοινότητα της οποίας τόσο επιθυμούσε να είναι μέρος της. Ο Τύπος που κινητοποιήθηκε για να καλύψει την διαμαρτυρία, υπερασπίστηκε κυρίως τον ηθοποιό, τονίζοντας τα μεγάλα έργα ανάπτυξης και εκσυγχρονισμού που πραγματοποιούσε ο τελευταίος στη γη του και καταγγέλλοντας τους διαδηλωτές ως υποστηρικτές του «οπισθοδρομικού κορπορατισμού. Ανακοινώνοντας ότι πρόκειται να πουλήσει τη γη του, ο Γκαμπέν συμφώνησε τελικά να νοικιάσει δύο φάρμες σε νέους. Κατέθεσε μήνυση κατά αγνώστων για «εισβολή στο σπίτι του και απόπειρα εκβίασης υπογραφής». Ωστόσο απέσυρε τελικά την καταγγελία του, για λόγους κατευνασμού, κατά τη διάρκεια της ακρόασης της δίκης στις 22 Απριλίου 1964. 

 Θάνατος 
Ο Ζαν Γκαμπέν πέθανε στις 15 Νοεμβρίου 1976 στο Παρίσι. Η σορός του αποτεφρώθηκε με στρατιωτικές τιμές και οι στάχτες του σκορπίστηκαν στη θάλασσα.

 Ένας ηθοποιός σύμβολο
Στη δεκαετία του 1930, ο Ζαν Γκαμπέν ενσαρκώνει τον άνθρωπο του λαού, την εποχή του Λαϊκού Μετώπου : έτσι τον βρίσκουμε διαδοχικά άνεργο στη La Belle Équipe (1936), μικρό κακοποιό στο "Πεπέ λε Μοκό" (1937), λιποτάκτη στο Quai des neiges (1938), εργάτη σιδηροδρόμων στο "Ανθρώπινο κτήνος" (1938), και εργάτη στο "Ξημερώνει" (1939).

Η εικόνα του ηθοποιού μερικές φορές συγχέεται με τη μυθική εικόνα των χαρακτήρων του που καθιερώθηκαν στη συλλογική φαντασία του γαλλικού κοινού κατά τον 20ό αιώνα . Οι διαφορετικοί χαρακτήρες που υποδύεται ο Ζαν Γκαμπέν, επαγγελματικά ή κοινωνικά αρχέτυπα, έχουν καταγραφεί στην ιστορία του κινηματογράφου (ο ταλαιπωρημένος εργάτης πριν από τον πόλεμο, ο τραχύς πατριάρχης από τη δεκαετία του 1950 και μετά).

Στη δεκαετία του 1960, οι ταινίες με πρωταγωνιστή τον Γκαμπέν έδειξαν επίσης μια απόρριψη, στον κινηματογράφο, του μετασχηματισμού της Γαλλίας. Εμφανίστηκε σε έναν ορισμένο αριθμό ταινιών στις οποίες η κατασκευή μεγάλων συγκροτημάτων καταστρέφει σταδιακά τον κόσμο στον οποίο έζησε. Στην ταινία Rue des Prairies του Ντενί ντε λα Πατελιέρ, ο χαρακτήρας του Γκαμπέν, που ζει σε έναν προαστιακό και εργατικό δρόμο στο Παρίσι, είναι επιστάτης στο εργοτάξιο Σαμπλόνς, στο Sarcelles. Οδηγείται έτσι να χτίσει τις δομές αυτού που θα καταστρέψει τον αρχαίο κόσμο στον οποίο ζει, στο 20ο διαμέρισμα του Παρισιού. Αυτή είναι επίσης η περίπτωση της ταινίας Mélodie en sous-sol το 1963, όπου δεν βρίσκει το περίπτερο του στη μέση των νεόκτιστων πολυκατοικιών του Sarcelles, ή της ταινίας Ο γάτος το 1970, όπου ζει σε ένα σπίτι που προοριζόταν να κατεδαφιστεί για να ανοίξει ο δρόμος για την περιοχή La Défense.

 Αναγνώριση 
Το 1981, με πρωτοβουλία του Λουί ντε Φυνές, ο «κόσμος του κινηματογράφου» του απέτισε φόρο τιμής δημιουργώντας το Βραβείο Ζαν Γκαμπέν, το οποίο απονέμεται κάθε χρόνο στους καλύτερους άντρες ανερχόμενους ηθοποιούς του γαλλικού κινηματογράφου. Ωστόσο μετά από μια διαφωνία μεταξύ της οργάνωσης και της κόρης του Γκαμπέν, το βραβείο αντικαταστάθηκε από το 2008 σε βραβείο Πάτρικ-Ντιουρ.

 Ενδεικτική φιλμογραφία 

+ Κινηματογραφικές ταινίεςΈτοςΤίτλοςΡόλοςΣκηνοθέτηςΠηγέςΕλληνικόςΠρωτότυπος1934ΖουζούZouzou Ζαν Μαρκ Αλεγκρέ1935Απόδραση από το χθεςLa Bandera Ζυλιέν Ζυλιέν ΝτυβιβιέΓολγοθάςGolgotha Πόντιος Πιλάτος Ζυλιέν Ντυβιβιέ1937Πεπέ λε Μοκό Pépé le Moko Πεπέ λε Μοκό Ζυλιέν ΝτυβιβιέΗ μεγάλη χίμαιραLa Grande IllusionΜαρεσάλ Ζαν Ρενουάρ1938Το λιμάνι των απόκληρωνPort of ShadowsΖαν  Μαρσέλ ΚαρνέΤο ανθρώπινο κτήνοςLa Bête humaineΖακ Λαντιέ Ζαν Ρενουάρ1939ΞημερώνειLe Jour Se Lève Φρανσουά Μαρσέλ Καρνέ1942Απόκληροι της ζωήςMoontide Μπόμπο Άρτσι Μάγιο1946Προ των ενόρκωνMartin Roumagnac Μάρτιν Ρουμανιάκ Ζορζ Λακόμπ1949Τα Τείχη της ΜαλαπάγκαThe Walls of Malapaga Πιέρ Ρενέ Κλεμάν1950Η παρθένα του λιμανιούLa Marie du portΑνρί Σατελάρ Μαρσέλ Καρνέ1951Η νύχτα είναι το βασίλειό μουLa nuit est mon royaumeΡέιμοντ Πινσάρ Ζωρζ ΛακόμπΤο λιμάνι των πόθωνLe port du désirΛεκέβιτς Εντμόντ Γκρεβίλ 1952Η Αλήθεια της Μπεμπέ ΝτονζLa Vérité sur Bébé Donge  Ανρί ΝτεκουένΗ ηδονήLe PlaisirΤζόζεφ Μαξ ΌφιλςΌταν η μοίρα προστάζειLa Minute de vérité Δρ. Πιέρ Ζαν Ντελανουά1953Όταν η σαρξ είναι αδύνατηBufereFille dangereuse  Αντόνιο Γκουίντο ΜπρινιόνεΗ τελευταία τους νύχταLeur dernière nuit Πιέρ Ρουφίν Ζωρζ Λακόμπ1954Ας με κρίνει η κοινωνίαTouchez pas au grisbi Μαξ Ζακ ΜπεκέρΚουρέλι της ζωήςL'Air de ParisΒικτόρ  Μαρσέλ Καρνέ1955Άνθρωποι της νύχταςRazzia sur la chnouf Ανρί Φερέ  Ανρί ΝτεκουένΚαν-ΚανFrench CancanΖιζί Ντανγκλάρ Ζαν ΡενουάρΣτον κλοιό των γκάνγκστερςGas-OilΖαν Σαπ Ζιλ Γκρέιντζερ 1956Νάτη η εποχή των δολοφόνωνVoici le temps des assassin Αντρέ Σατλέν  Ζυλιέν ΝτυβιβιέΔύο μαυραγορίτες στο ΠαρίσιLa Traversée de Paris Γκρανζίλ Κλωντ Ωτάν ΛαράΈγκλημα και ΤιμωρίαCrime et châtiment Επιθεωρητής Γκαλέ Ζωρζ Λαμπίν1957Η δράσις αρχίζει τα μεσάνυχταLe rouge est mis Λουί Ζιλ Γκρέιντζερ1958Οι ΆθλιοιLes Miserables ΖανΈγκλημα στο δάσος της βουλώνηςLe désordre et la nuit Επιθεωρητής Βαλουά  Ζιλ ΓκρέιντζερΤο κλειδί του μυστηρίουMaigret tend un piège Επιθεωρητής Μεγκρέ Ζαν ΝτελανoυάΥβέτ, το κορίτσι της ακολασίαςEn cas de malheur Αντρέ Κλωντ Ωτάν ΛαράΟι μεγάλες οικογένειεςLes Grandes Familles Νοέλ Σαντλέρ Ντενί ντε λα Πατελιέρ 1959Ο αλήτηςArchimède, le clochardΑρχιμήδης Ζιλ Γκρέιντζερ Ο Μαιγκρέ έχει τον λόγοMaigret et l'Affaire Saint-Fiacre Επιθεωρητής Μεγκρέ Ζαν Ντελανουά1960Ο Βαρώνος των κλειδαριώνLe Baron de l'écluse Ζερόμ Ναπόλεων Ζαν Ντελανό1961Ο ΠαραχαράκτηςLe cave se rebiffe Φερντινάντ  Ζιλ Γκρέιντζερ1962Αριστοκράτης απατεώνLe Gentleman d'EpsomΡίτσαρντ Ζιλ ΓκρέιντζερΟι δύο αλήτεςUn singe en hiver Αλμπέρτ Κουέντιν  Ανρί Βερνείγ1963Ο Μαιγκρέ και οι γκάνγκστερςMaigret voit Rouge Επιθεωρητής Μεγκρέ Ζιλ ΓκρέιντζερΗ Μεγάλη Ληστεία του ΚαζίνοMelodie En Sous Sol Σαρλ Ανρί Βερνέιγ1966Ριφιφί στο ΠαρίσιDu Rififi a Paname Πωλ Μπερζέρ Ντενίς ντι λα Παλετιέρ1968Η μεγάλη ληστεία του Σαν Ελυζέ Le Pacha Επιθεωρητής Τζος Ζωρζ Λοτνέρ1969Η συμμορία των ΣικελώνLe Clan di Sicillien Βιτόριο Μαλάνεζε Ανρί Βερνέιγ1970Τα λύτρα της σιωπήςLa HorseΩγκύστ Μαροϊγέρ Πιερ Γκρανιέ-Ντεφέρ1971Ο ΓάτοςLe chat Ζυλιέν Μπουέν  Πιέρ Γκρανιέ-Ντεφέρ 1973Δύο ξένοι στην ίδια πόληTwo Men in Town Ζερμέν Καζνέβ Ζοζέ Ζιοβανί1976Η συμμορία του παπάL'Année sainte Μαξ Λαμπέρτ Ζαν Ζιρό

 Γαλλικό box office 
Ταινίες του Ζαν Γκαμπέν που είχαν το μεγαλύτερο κοινό μεταξύ 1946 και 1976.Box-office de Jean Gabin entre 1946 et 1976 στο jpboxoffice.com.
ΈτοςΤαινία ΣκηνοθέτηςΘέσηΑρ. Εισητηρίων1954Ας με κρίνει η κοινωνία Ζακ Μπεκέρ4η4.713.5851955Ναπολέων(πολύ σύντομος ρόλος)Σάσα Γκιτρύ4η5.405.2521956 Δύο μαυραγορίτες στο ΠαρίσιΚλοντ Ωτάντ-Λαρά4η4.893.1741958Οι ΆθλιοιΖαν-Πωλ Λε Σανό2η9.940.533Οι μεγάλες οικογένειεςΝτενί ντε λα Πατελιέρ9η4.042.0411959Ο αλήτηςΖιλ Γκρέιντζερ6η4.073.8911965Le Tonnerre de DieuΝτενί ντε λα Πατελιέρ7η4.093.0001969Η συμμορία των ΣικελώνΑνρί Βερνέιγ3η4.821.585

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

Κατηγορία:Γάλλοι ηθοποιοί κινηματογράφου
Κατηγορία:Βραβευμένοι με Νταβίντ ντι Ντονατέλο
Κατηγορία:Γάλλοι ηθοποιοί βωβών ταινιών
Κατηγορία:Νικητές Κυπέλλου Βόλπι Καλύτερου Ηθοποιού