Ρίτσαρντ Ντόνερ

Ρίτσαρντ Ντόνερ (αγγλικά: Richard Donner) είναι το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο του Αμερικανού κινηματογραφικού και τηλεοπτικού σκηνοθέτη και παραγωγού Ρίτσαρντ Ντόναλντ Σβάρτσμπεργκ (Richard Donald Schwartzberg), που γεννήθηκε στις 24 Απριλίου 1930. Μετά τη σκηνοθεσία της ταινίας τρόμου Η προφητεία (1976), έγινε διάσημος με τη σκηνοθεσία του πρώτου έργου με υπερήρωες της νεότερης εποχής, του Σούπερμαν (1978), με πρωταγωνιστή τον Κρίστοφερ Ριβ.

Ο Ντόνερ σκηνοθέτησε αργότερα ταινίες με άφθονη δράση, όπως την περιπέτεια με παιδιά Γκούνις (1985) και την αστυνομική περιπέτεια «ενηλίκων» Φονικό όπλο (1987) και τις συνέχειές της. Μαζί με τη σύζυγό του ίδρυσαν και κατέχουν την εταιρεία παραγωγής The Donner's Company, γνωστή κυρίως από την παραγωγή της σειράς ταινιών X-Men. Το 2000 τιμήθηκε με το προεδρικό βραβείο της Ακαδημίας Ταινιών Επιστημονικής Φαντασίας, Φαντασίας και Τρόμου. Ο ιστορικός του κινηματογράφου Μάικλ Μπάρσον γράφει ότι ο Ντόνερ είναι ένας «από τους πλέον αξιόπιστους δημιουργούς επιτυχημένων ταινιών δράσεως του Χόλυγουντ».Barson, Michael: Who's Who of Hollywood Directors, Noonday Press, 1995

Οικογένεια
Ο Ρίτσαρντ Σβάρτσμπεργκ γεννήθηκε στο Μπρονξ της Νέας Υόρκης, με γονείς τους Φρεντ και Χάτι Σβάρτσμπεργκ, εβραϊκής καταγωγής. Ο πατέρας του είχε ένα μικρό επιπλοποιείο. Ο Ρίτσαρντ έχει μία αδελφή, την Τζοάν.

Εξάδελφος του σκηνοθέτη είναι ο συνομήλικός του ηθοποιός Στιβ Κάχαν (Steve Kahan), που έπαιζε τον ρόλο ενός αστυνομικού στον Σούπερμαν και τον αξιωματικό Εντ Μέρφι στις ταινίες της σειράς του Φονικού όπλου. Ο Ντόνερ τον έχει βάλει και σε άλλες ταινίες του.

Στην τηλεόραση
Ο Ντόνερ άρχισε τη σταδιοδρομία του ελπίζοντας να γίνει ηθοποιός, αλλά σύντομα άρχισε να σκηνοθετεί διαφημίσεις. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950 σκηνοθέτησε το πρώτο του έργο για την τηλεόραση: ένα επεισόδιο της σειράς γουέστερν Wanted: Dead or Alive, το οποίο ακολούθησαν μερικά ακόμα αυτής και της παρόμοιας σειράς The Rifleman. Στις αρχές της σταδιοδρομίας του σκηνοθέτησε συνολικά για 25 τηλεοπτικές σειρές, όπως τη Μάχη, και τα Get Smart, Gilligan's Island, Κότζακ και Ζώνη του λυκόφωτος, καθώς και το παιδικό σίριαλ Danger Island.

Στον κινηματογράφο
Ο Ντόνερ σκηνοθέτησε την πρώτη του ταινία μεγάλου μήκους το 1961: ήταν το X-15, με πρωταγωνιστές τους Τσαρλς Μπρόνσον και Μαίρη Τάιλερ Μουρ. Πέρασαν επτά χρόνια από τότε μέχρι τη δεύτερη σκηνοθεσία του, την κωμωδία Salt and Pepper (1968). Ωστόσο, η πρώτη ταινία του που συζητήθηκε ήταν Η προφητεία (1976), ένα υπερφυσικό θρίλερ που γυρίστηκε στον απόηχο της επιτυχίας του Εξορκιστή και έγινε η πέμπτη σε εισπράξεις ταινία του 1976.

Ο Σούπερμαν (1978)
Το 1978 ο Ντόνερ σκηνοθέτησε την ταινία Σούπερμαν, με πρωταγωνιστή τον Κρίστοφερ Ριβ στον ομώνυμο ρόλο. Το έργο έγινε παγκόσμια επιτυχία και κατέστησε διάσημους τόσο τον Ριβ, όσο και τον Ντόνερ. Ο σκηνοθέτης άρχισε αμέσως να εργάζεται στην πρώτη συνέχεια της ταινίας, τη Σούπερμαν 2, της οποίας και σκηνοθέτησε το μεγαλύτερο μέρος. Απροσδόκητα όμως, παρά την επιτυχία της πρώτης ταινίας, απολύθηκε από τους παραγωγούς της δεύτερης. Η αλήθεια ήταν ότι σε όλη τη διάρκεια των γυρισμάτων αμφότερων των ταινιών, ο Ντόνερ είχε δύσκολη σχέση με το τρίο των παραγωγών Αλεξάντερ και Ίλια Σάλκιντ και Πιερ Σπενγκλέρ. Αντί να διώξουν τον Σπενγκλέρ, όπως τους είχε ζητήσει ο Ντόνερ, οι Σάλκιντ (πατέρας και γιος) απέλυσαν τον ίδιο και τον αντικατέστησαν με τον Ρίτσαρντ Λέστερ, με τον οποίο είχαν συνεργασθεί στους Τρεις Σωματοφύλακες (1973). Ο Λέστερ ξαναγύρισε μεγάλο μέρος του Σούπερμαν 2, αν και οι σκηνές με τον Μάρλον Μπράντο αφαιρέθηκαν, ενώ και ο Τζιν Χάκμαν αρνήθηκε να επιστρέψει στο πλατό για επανάληψη των ίδιων σκηνών. Για τον λόγο αυτό, όλες οι σκηνές του Χάκμαν (έπαιζε τον «αρχικακό» Λεξ Λούθορ) στο Σούπερμαν 2 είναι αυτές που γύρισε ο Ντόνερ, παρά το ότι το όνομά του τελευταίου δεν αναφέρεται στους τίτλους της ταινίας, καθώς ο ίδιος ο Ντόνερ το απαγόρευσε.

Η κριτική του Rotten Tomatoes για την ταινία γράφει ότι η δεύτερη ταινία του Σούπερμαν «στέκεται στο ύψος των στάνταρ που έθεσε η πρώτη, αν δεν το υπερβαίνει». Αλλά ο Ντόνερ συνέχισε να υποστηρίζει ότι η δική του συνεισφορά ήταν ανώτερη από το υπόλοιπο της σειράς. Η δική του εκδοχή Superman II: The Richard Donner Cut κυκλοφόρησε στις 28 Νοεμβρίου 2006, την ίδια ημερομηνία που κυκλοφόρησε σε DVD η ταινία Superman: Η επιστροφή. Η εκδοχή του Ντόνερ περιέχει τις σκηνές με τον Μάρλον Μπράντο στον ρόλο του Jor-El και τις ελάχιστες δυνατές σκηνές που γύρισε ο Λέστερ.

Η επίδραση που άσκησε η ταινία Σούπερμαν μπορεί να ανιχνευθεί μέχρι σήμερα σε ταινίες με υπερήρωες εκτός του συγκεκριμένου, ακόμα και πέρα από το λεγόμενο Σύμπαν της DC, όπως π.χ. στην ταινία του Σαμ Ράιμι Σπάιντερμαν.

Μετά τον Σούπερμαν
Την επόμενη δεκαετία ο Ντόνερ γύρισε ταινίες τόσο επιτυχημένες, όσο και αποτυχημένες εμπορικά. Στις πρώτες συγκαταλέγονται οι Γκούνις: Το κυνήγι της μεγάλης περιπέτειας, Πάρτυ φαντασμάτων, Ο λύκος και το γεράκι και πάνω από όλες το Φονικό όπλο.

Το Φονικό Όπλο (1987-1998)
Το επόμενο έργο του Ντόνερ που «σάρωσε» στα ταμεία ήταν το Φονικό όπλο, σε σενάριο του Σέιν Μπλακ. Πρωταγωνιστούσε ο Μελ Γκίμπσον στον ρόλο ενός χηρεύσαντος ντετέκτιβ της Διώξεως Ναρκωτικών με αυτοκτονικές τάσεις και την τάση να «σπάει τους κανόνες για τη χαρά τού να τους σπας». Συμπρωταγωνιστούσε ο Ντάνι Γκλόβερ στον ρόλο ενός φιλήσυχου αστυνομικού με γαλήνια οικογένεια, που σκέφτεται να συνταξιοδοτηθεί. Οι σκηνές δράσης θεωρήθηκαν «αληθινά θεαματικές» και κατέστησαν την ταινία μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της χρονιάς.

Ο Ντόνερ σκηνοθέτησε 6 ταινίες με πρωταγωνιστή τον Μελ Γκίμπσον, με τρεις από αυτές στη σειρά ταινιών του Φονικού όπλου (την τελευταία το 1998). Σε συνέντευξή του το 2000, ο Γκίμπσον περιέγραψε ως εξής τις εντυπώσεις του από τον Ντόνερ:
«Ο Θείος Ντικ. Είναι θαυμάσιος τύπος... Εξαιρετικά επαγγελματικός. Είναι παλιός βετεράνος και έχει μια κατανόηση της ταινίας που αποτελεί το απόσταγμα ετών εμπειρίας... Οτιδήποτε και να πεις γι' αυτόν, τον υποτιμάς. Αγαπά πραγματικά αυτό που κάνει, αγαπά να εργάζεται με ηθοποιούς και σού αφήνει ελευθερία να εξερευνάς όλες τις περιοχές...»

X-Men
Ο Ντόνερ έγινε εκτελεστικός παραγωγός για την ταινία του 2000 X-Men και αρκετά μετά για το πρίκουελ X-Men η Αρχή: Γούλβεριν. Επίσης, ήταν παραγωγός της ταινίας X-Men: Ημέρες ενός ξεχασμένου μέλλοντος.

Κόμικς
Κατά τη δεκαετία του 1990 ένας από τους βοηθούς του Ντόνερ ήταν ο συγγραφέας κόμικς Τζεφ Τζονς. Τον Οκτώβριο του 2006, ο Ντόνερ, ο Τζονς και ο καλλιτέχνης Άνταμ Κούμπερτ έγιναν η νέα ομάδα δημιουργικού του περιοδικού κόμικς Action Comics, στο οποίο είχε πρωτοεμφανισθεί ο χαρακτήρας Σούπερμαν. Οι Τζονς και Ντόνερ συνεργάσθηκαν στις ιστορίες Last Son και Escape from Bizarro World, οι οποίες έχουν εκδοθεί και σε μορφή συλλεκτικού βιβλίου.

Τιμές και βιβλίο
Στις 16 Οκτωβρίου 2008 ο Ντόνερ και η σύζυγός του Λόρεν Σούλερ-Ντόνερ (Lauren Shuler Donner, γενν. 1949) απέκτησαν τα δικά τους αστέρια στη Λεωφόρο της Δόξας στο Χόλυγουντ, για το έργο τους στον κινηματογράφο.

Στις 10 Νοεμβρίου 2010 κυκλοφόρησε η εγκεκριμένη βιογραφία του Ντόνερ από τον Τζέιμς Κρίστι, με τίτλο You're the Director... You Figure It Out: The Life and Films of Richard Donner. Τον πρόλογο έχει γράψει ο διάσημος ηθοποιός Μελ Γκίμπσον.

Το Script Magazine χαρακτήρισε το βιβλίο ως «ένα συναρπαστικό πορτρέτο ενός ανθρώπου με ζεστή καρδιά, ο οποίος μπορεί δίκαια να θεωρηθεί το σύγχρονο ισοδύναμο ενός Βίκτορ Φλέμινγκ και ενός Μάικλ Κερτίζ – ένας ταλαντούχος επαγγελματίας σκηνοθέτης ταινιών που ευδοκίμησε στο σύστημα των στούντιο και γύρισε μερικές πολύ καλές ταινίες.»

Φιλμογραφία
Κινηματογράφος
 Έτος ΤίτλοςΣκηνοθέτηςΠαραγωγός Σημειώσεις1961X-15 1968Salt and Pepper 1969Lola ή Twinky 1976Η προφητεία 1978Σούπερμαν 1980Σούπερμαν 2 Μη αναγραφόμενος.Με τον Ρίτσαρντ Λέστερ.Inside Moves 1981Η τελική αναμέτρηση 1982Ο κούκλος 1985Γκούνις: Το κυνήγι της μεγάλης περιπέτειας  Ο λύκος και το γεράκι  1987Φονικό όπλο  Τα παιδιά της νύχτας ΣκηνοθεσίαΤζόελ Σουμάχερ1988Πάρτυ φαντασμάτων  1989Φονικό όπλο 2  1991Delirious ΣκηνοθεσίαΤομ Μάνκιεβιτς1992Ταξίδι στο όνειροΦονικό όπλο 3  1993Ελευθερώστε τον ΓουίλιΣκηνοθεσίαΣάιμον Γουίνσερ1994Μάβερικ    1995Η ώρα των εκτελεστών  Ελευθερώστε τον Γουίλι 2: Παντοτινή φιλίαΣκηνοθεσίαΝτουάιτ Χ. ΛιτλTales from the Crypt: Demon KnightΣκηνοθεσίαΈρνεστ Ντίκερσον1996Tales from the Crypt: Bordello of BloodΣκηνοθεσίαGilbert Adler1997Θεωρίες συνωμοσίας  Free Willy 3: Η διάσωσηΣκηνοθεσίαΣαμ Πίλσμπερι1998Φονικό Όπλο 4  1999Κάθε ΚυριακήΣκηνοθεσίαΌλιβερ Στόουν2000X-MenΣκηνοθεσίαΜπράιαν Σίνγκερ2002Tales from the Crypt: RitualΣκηνοθεσίαAvi Nesher2003Timeline200616 τετράγωναSuperman II: The Richard Donner Cut2009X-Men η αρχή: ΓούλβερινΣκηνοθεσίαΓκέιβιν Χουντ

Τηλεόραση
 Έτος Τίτλος Σημειώσεις1960Dick Powell's Zane Grey Theatre1 επεισόδιοThe DuPont Show with June Allyson1960-61Wanted Dead or Alive6 επεισόδια1961Letter to Loretta5 επεισόδιαRoute 661 επεισόδιοThe Tall Man2 επεισόδιαWagon Train1 επεισόδιο1961-62Have Gun – Will Travel5 επεισόδια1962The Detectives1 επεισόδιοThe Rifleman7 επεισόδια1962-63Sam Benedict6 επεισόδια1963The Eleventh Hour2 επεισόδιαΜάχη1 επεισόδιοThe Nurses1963-64The Lieutenant2 επεισόδιοΗ Ζώνη του Λυκόφωτος6 επεισόδιαMr. Novak7 επεισόδια1964The Travels of Jaimie McPheeters1 επεισόδιοThe Man from U.N.C.L.E.4 επεισόδια1964-65Gilligan's Island3 επεισόδιαΠέρυ Μέισον1965Twelve O'Clock High4 επεισόδιαGet Smart2 επεισόδια1966The F.B.I.1 επεισόδιοΟ φυγάς2 επεισόδιαIt's About Time1 επεισόδιοJerichoThe Wild Wild West3 επεισόδιαThe Felony Squad1968-69The Banana Splits Adventure Hour6 επεισόδια1971The Interns1 επεισόδιοSargeBearcats!2 επεισόδια1971-72Cade's County3 επεισόδια1971-73Cannon4 επεισόδια1972The Sixth Sense1 επεισόδιοGhost StoryBanyonIronsideThe Bold Ones: The New Doctors3 επεισόδια1973-74Κότζακ1974The Streets of San Francisco2 επεισόδιαSons and Daughters3 επεισόδιαLucas Tanner1 επεισόδιοPetrocelli1975Sarah T. – Portrait of a Teenage AlcoholicτηλεταινίαBronk2 επεισόδια1989-92Tales from the Crypt3 επεισόδια
Και εκτελεστ. παραγωγός1992Two-Fisted Talesτηλεταινία
με τουςΤομ ΧόλαντΡόμπερτ Ζεμέκις1993-94Tales from the CryptkeeperΕκτελεστ. παραγωγός1997Perversions of Science1999Made MenΠαραγωγός
τηλεταινία
Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

 Συνέντευξη στο Αρχείο Αμερικανικής TV το 2006

Κατηγορία:Αμερικανοί σκηνοθέτες
Κατηγορία:Αμερικανοί συγγραφείς κόμικς
Κατηγορία:Αμερικανοί παραγωγοί ταινιών
Κατηγορία:Αμερικανοεβραίοι