Πολύλακκος Κοζάνης

Ο Πολύλακκος (συχνά και «το Πολύλακκο») είναι ένα χωριό της Ελλάδας που ανήκει στον Δήμο Βοΐου της περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας. Το χωριό έχει μόνιμο πληθυσμό 15 κατοίκους (απογραφή πληθυσμού 2021) και έχει κηρυχθεί «μαρτυρικό» λόγω εκτελέσεων κατοίκων του κατά τη διάρκεια της Κατοχής.ΠΔ 71/8-8-2025 ΦΕΚ τ.Α΄

Γεωγραφία
Το χωριό βρίσκεται περίπου επτά χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της κωμόπολης της Νεάπολης. Η γη που ανήκει στην κυριότητά του εκτείνεται κατά μήκος της δεξιάς (νοτιοδυτικής) όχθης του ποταμού Αλιάκμονα.

Ιστορία
Οθωμανική Αυτοκρατορία
Στο τέλος του 19ου αιώνα η Κίναμη (το παλαιότερο όνομα του οικισμού τροποποιήθηκε σε Πολύλακκο το έτος 1927) είναι ένα ελληνικό χωριό στο νότιο άκρο της περιοχής της Νεάπολης (Λείψιστας ή Ανασελίτσας). Ο Γάλλος Alexandre Synvet, καθηγητής γεωγραφίας στο Αυτοκρατορικό Οθωμανικό Λύκειο του Γαλατά Σαράι (Lycée Impérial Ottoman de Galata-Sérai) έγραψε στο έργο του "Les Grecs de l' Empire Ottoman. Etude Statistique et Ethnographique" το οποίο εξέδωσε το 1878 και βασίζεται σε ελληνικά κυρίως δεδομένα, ότι στην Κίναμη (Kinamo) της Μητροπόλεως Σισανίου ζουν 360 Έλληνες. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία του Vasil Kantchoff («Μακεδονία. Εθνογραφία και στατιστικά στοιχεία») το 1900, ζούσαν στο χωριό 250 Έλληνες Χριστιανοί. Στις αρχές του 20ου αιώνα, το χωριό ανήκε στην δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Κατά τον γραμματέα της Βουλγαρικής Εξαρχίας Dimitar Mishev και με βάση τα αναφερόμενα στο έργο του "La Macédoine et sa Population Chrétienne" το χωριό είχε 300 Πατριαρχικούς Έλληνες. Σύμφωνα εξάλλου με τα στατιστικά στοιχεία του ελληνικού προξενείου Ελασσόνος, το 1904 ζούσαν στο χωριό 325 Έλληνες Χριστιανοί. Επιπλέον σύμφωνα με τον παλαιό δάσκαλο του χωριού Τζημόπουλο ο κ Θεόδωρος Σαράντης είχε αναλάβει την ιστορία της δυτικής Μακεδονίας. 

Η ένταξη στην Ελλάδα
Στη διάρκεια του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου, το 1912, το χωριό έγινε αναπόσπαστο τμήμα του ελληνικού κράτους. Το 1913 η πρώτη απογραφή της νέας κυβέρνησης κατέγραψε 339 κατοίκους.

Η Γερμανική κατοχή
Το χωριό πλήρωσε βαρύ φόρο αίματος κατά την κατοχική περίοδο 1941-44. Συγκεκριμένα υπέστη δύο ομαδικές εκτελέσεις, δέκα  και έξι κατοίκων του αντίστοιχα, σε διάστημα δύο μηνών.

20 Αυγούστου 1943
Γερμανικά στρατεύματα κατοχής, με αφορμή το θάνατο από νάρκη ενός Γερμανού στρατιώτη εκτός των εδαφικών ορίων της Κοινότητας, επέδραμαν στο χωριό και εκτέλεσαν δέκα κατοίκους του χωριού στη θέση «Φωτεινού», τα ονόματα των οποίων είναι:

 Δημήτριος  Γάκης
 Θωμάς Γούτσης
 Ιωάννης  Διαμαντόπουλος
 Δημήτριος Ευαγγέλου
 Θωμάς  Ευαγγέλου
 Θεόδωρος  Καραπάντος
 Νικόλαος  Μπαϊρακτάρης
 Ζώης  Μουτσιούλης
 Αθανάσιος  Παπαγιαννόπουλος
 Ιωάννης Στάθης

20 Οκτωβρίου 1943
Τα χαράματα της μέρας αυτής, Γερμανοί εισέβαλαν και πάλι στον Πολύλακκο, συγκέντρωσαν όλους τους κατοίκους στη θέση «Εικονοστάσι» και έστησαν στη γραμμή εκτέλεσης  έντεκα αθώους. Πέντε εξ αυτών πετάχτηκαν από τη γραμμή και κατόρθωσαν να διαφύγουν. Εκτελέστηκαν όμως άμεσα οι παρακάτω έξι:

 Αθανάσιος Γούτσης 
 Αθηνά Γούτση
 Γεώργιος Γούτσης
 Θωμάς Διαμαντόπουλος
 Δημήτριος Μουτσιούλης
 Θωμάς Παπαθωμάς.

«Μαρτυρικό χωριό»
Τα  θυματα της κατοχικής περιόδου 1941-44, ήταν συνολικά τριάντα. Τον Απρίλιο του 2022, υποβλήθηκε στο ΥΠΕΣ πλήρης φάκελος με την απαραίτητη ιστορική τεκμηρίωση, ώστε, κατά τις πρόνοιες του ν.2503/97, να αναγνωρισθεί ο Πολύλακκος ως «μαρτυρικό χωριό», υπό την έννοια ενός τόπου ο οποίος έχει υποστεί σημαντικές ανθρώπινες απώλειες κατά την περίοδο της κατοχής.

Η Ελληνική Πολιτεία, με το Προεδρικό Διάταγμα 71/2025 (Φ.Ε.Κ. 146 τ. Α΄) αναγνώρισε τον Πολύλακκο ως  μαρτυρικό χωριό.

Πολιτισμός
Στις αρχές του 20ου αιώνα βρέθηκαν στο χωριό σημαντικά παλαιοντολογικά ευρήματα. Συγκεκριμένα, το 1902, ο κάτοικος Νικόλαος Διαμαντόπουλος ανακάλυψε τυχαία, σκάβοντας τον κήπο του σπιτιού του, έναν ογκωδέστατο απολιθωμένο χαυλιόδοντα μαμούθ, γεγονός που κινητοποίησε άμεσα την τότε επιστημονική κοινότητα των παλαιοντολόγων και ενέτεινε το επιστημονικό ενδιαφέρον για διερεύνηση της ευρύτερης περιοχής του χωριού.ΦΕΚ 1072/4-2-97 τ. Β Από τότε και στα επόμενα χρόνια, η έρευνα επικεντρώθηκε σε έναν εξαιρετικά απολιθωματοφόρο λόφο, τη Γητούρα, από τον οποίο ανασύρθηκαν διάφορα απολιθώματα ζώων του καινοζωϊκού αιώνα. Βρέθηκαν έτσι σπουδαία ευρήματα οστών μαμούθ, ρινόκερων, ταράνδου, ελαφοεδών, βοοειδών, καθώς επίσης πετρώματα και ορυκτά.Μπόντας, Γεώργιος (1986), Η Παλαιοντολογική Συλλογή Σιάτιστας, Θεσσαλονίκη, Ίδια Έκδοση

Το 1906, τα ευρήματα άρχισαν να συγκεντώνονται σε μια αίθουσα του Τραμπαντζείου Γυμνασίου Σιάτιστας. Ήταν η αρχή και η αφορμή ίδρυσης της Παλαιοντολογικής Συλλογής Σιάτιστας, η οποία, εμπλουτισμένη  και με ευρηματα της ευρύτερης περιοχής της κοιλάδας του Αλιάκμονα, λειτουργεί μέχρι σήμερα.ΦΕΚ 1072/4-12-97 τ.Β

Αξιοθέατα
Ι.Ν. Αγίου Νικολάου
Στον Πολύλακκο δεσπόζει  ο επιβλητικός ναός του Αγίου Νικολάου, μια τρίκλιτη βασιλική του 1866 με το ξυλόγλυπτο τέμπλο του 1911, ο οποίος έχει χαρακτηρισθεί από το 1997 ως μνημείο χρήζοντος ειδικής κρατικής προστασίας και συμπεριλαμβάνεται στο διαρκή κατάλογο των κηρυγμένων αρχαιολογικών χώρων και μνημείων της Ελλάδας.

Δημοτικό σχολείο
Το εμβληματικό πέτρινο σχολείο του έτους 1925 έχει πλήρως επισκευασθεί και αναπαλαιωθεί. Καθώς δεν λειτουργεί πλέον ως διδακτήριο, ελλείψει μαθητών, μετεξελίσσεται σε σημαντικό Πολιτιστικό Κέντρο των απανταχού Πολυλακκιωτών. 

Πρόσωπα
Στον Πολύλακκο Κοζάνης γεννήθηκε το 1957 ο Βουλευτής Δωδεκανήσου του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. Δημήτρης Θωμά Γάκης, εγγονός του εκτελεσθέντος από τους Γερμανούς πατριώτη Δημητρίου Ι. Γάκη, ο οποίος πρωτοεξελέγη μέλος του Ελληνικού Κοινοβουλίου τον Ιούνιο του 2012.

Δημογραφικά
Σύμφωνα με τις κατά καιρούς στατιστικές ο πληθυσμός του χωριού κυμάνθηκε στο μήκος του χρόνου στα πιο κάτω αναφερόμενα επίπεδα:

1878 - 360 κάτοικοι
1900 - 250 κάτοικοι
1904 - 325 κάτοικοι
1913 - 339 κάτοικοι
1940-  341 κάτοικοι
1981 - 121 κάτοικοι
1991 - 91 κάτοικοι
2001 - 77 κάτοικοι
2011 - 29 κάτοικοι
2021- 15 κάτοικοι

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Κοζάνης
Κατηγορία:Δήμος Βοΐου