Βαμβακού Λακωνίας

Η Βαμβακού είναι οικισμός του δήμου Σπάρτης του νομού Λακωνίας. Σύμφωνα με την απογραφή του 2021 ο πληθυσμός της ανέρχεται στους 70 μόνιμους κατοίκους.

 Γενικά και ιστορικά στοιχεία 
Η Βαμβακού είναι ορεινό χωριό κτισμένο σε υψόμετρο 900 μέτρων στις πλαγιές του Πάρνωνα, στα ΒΑ της Σπάρτης.Μιχαήλ Σταματελάτος - Φωτεινή Βαμβά Σταματελάτου, Γεωγραφικό Λεξικό της Ελλάδας, ΤΑ ΝΕΑ, 2012, Α' τόμος, σελ. 122. Χτίστηκε κατά τα μέσα του 15ου αιώνα και αρχικά ονομαζόταν Παληοχώρα. Σχετικά με τη σημερινή της ονομασία, η οποία καθιερώθηκε στα τέλη του 17ου αιώνα, υπάρχουν διάφορες εκδοχές με τις κυριότερες να σχετίζονται με μια γυναίκα ονόματι Βαμβακιά που εγκαταστάθηκε στην περιοχή ερχόμενη από τον Μυστρά ή με την καλλιέργεια βαμβακιού.Νικολάου Γ. Φραγκινέα, Λακωνική γη, Δίφρος, Αθήνα 1971, σελ. 112.

Στην Εκστρατεία του Μοριά καταγράφεται με την ονομασία Vamvakou να υπάγεται στην Επαρχία Μυστρά (Mistra), με αριθμό οικογενειών 197 και συνολικό πληθυσμό 915 άτομα. Στο Αρχείο Ιωάννου Καποδίστρια αναφέρεται ως Βαμβακού στην Επαρχία Λακεδαίμονος με τον ίδιο αριθμό οικογενειών και συνολικό πληθυσμό.

Από τον 18ο μέχρι και τον 19ο αιώνα υπήρξε έδρα επισκοπής, ενώ οι κάτοικοί της ήταν όλοι Έλληνες, με την εξαίρεση μερικών Οθωμανών δημοσίων υπαλλήλων. Κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης, οι κάτοικοι της Βαμβακούς, με επικεφαλής τον επίσκοπο Θεοδώρητο Βρεσθένης, συμμετείχαν ενεργά σε διάφορες πολεμικές επιχειρήσεις, όπως π.χ. στις μάχες της Βλαχοκερασιάς, του Βαλτετσίου, των Δολιανών, στην πολιορκία της Τριπολιτσάς και στην άμυνα της Ακρόπολης.Φραγκινέα, 1971, σελ. 115 - 116. Το 1826, η Βαμβακού καταστράφηκε από τον αιγυπτακό στρατό του Ιμπραήμ πασάΦραγκινέα, 1971, σελ. 117. που είχε εισβάλει στην Πελοπόννησο.

Μετά τη δημιουργία του ελληνικού κράτους, ο οικισμός διέθετε κατά το 1840 σχολείο που το 1853 αριθμούσε 208 μαθητές, ενώ το 1901 ξεκίνησε να λειτουργεί το τοπικό παρθεναγωγείο.Φραγκινέα, 1971, σελ. 118 - 119. Στις αρχές του 20ού αιώνα γνώρισε ιδιαίτερη ανάπτυξη, η οποία οφειλόταν στη δράση του τοπικού συνεταιρισμού αλληλοβοήθειας, ο οποίος λάμβανε σημαντική ενίσχυση από κατοίκους που ζούσαν στο εξωτερικό.Γιάννης Α. Μάζης, Ίων Δραγούμης. Ο ασυμβίβαστος, Μεταίχμιο, Αθήνα 2016, σελ. 414. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, ο πληθυσμός του χωριού συμμετείχε ενεργά στην Εθνική Αντίσταση μέσα από τις τάξεις του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Τον Οκτώβριο του 1946, μετά από δύο ταυτόχρονες συμπλοκές ανάμεσα σε αντάρτες του ΔΣΕ και ένοπλους παρακρατικούς στη Βαμβακού και τη γειτονική Βαρβίτσα, οι δεύτεροι (προέρχονταν κυρίως από τη Μάνη και υπάγονταν στην οργάνωση του Πάνου Κατσαρέα) προχώρησαν στη μαζική εκτέλεση 29 κατοίκων της Βαμβακούς, κυρίως συγγενών ανταρτών, ως αντίποινα για τις απώλειες που υπέστησαν.Γιάννης Λέφας, Ο Δημοκρατικός Στρατός Πελοποννήσου. Δημιουργία – Ανάπτυξη – Ήττα, Αλφειός, Αθήνα 1998, τόμος Α΄, σελ. 92 - 95.Πολυμέρης Βόγλης, Η αδύνατη επανάσταση. Η κοινωνική δυναμική του εμφυλίου πολέμου, εκδόσεις Αλεξάνδρεια, 2014, σελ. 161.

Διοικητικά, κατά την περίοδο της β΄ Τουρκοκρατίας στην Πελοπόννησο (μετά το 1715), η Βαμβακού αποτέλεσε τμήμα του καζά Μυστρά και είχε το δικαίωμα εκλογής δύο προεστών, ενώ στα πρώτα χρόνια του ελληνικού κράτους διετέλεσε έδρα του δήμου Οινούντος (το 1840 η έδρα μεταφέρθηκε στα Βρέσθενα).Φραγκινέα, 1971, σελ. 114 - 115. Αργότερα αποτέλεσε μέχρι το 1997 τμήμα της επαρχίας Λακεδαίμονος και στη συνέχεια υπήχθη στον καποδιστριακό δήμο Οινούντος, ενώ από το 2011 ανήκει στη δημοτική ενότητα Οινούντος του δήμου Σπάρτης.

Στη Βαμβακού βρίσκονται οι ναοί της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (το αρχικό κτίριο ανεγέρθηκε το 1760, όμως καταστράφηκε κατά την επιδρομή του Ιμπραήμ το 1826 και κατεδαφίστηκε το 1898, ενώ ο νέος ναός ανεγέρθηκε στα 1902) ,της Αγίας Τριάδος και του Αγίου Γεωργίου, ενώ σε κοντινή απόσταση βρίσκεται το σπηλαιομονάστηρο της Αγίας Κυριακής, σε πλήρη εγκατάλειψη.Φραγκινέα, 1971, σελ. 113.

 Επιφανείς κάτοικοι 
Στη Βαμβακού γεννήθηκαν ο Παναγής ΑλεξανδράκηςΠαγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό, Εκπαιδευτική Εγκυκλοπαίδεια, Εκδοτική Αθηνών, 1999, τόμος πρώτος, σελ. 132., o συγγραφέας & μαθηματικός Νίκος ΣταυρόπουλοςΗ ΒΑΜΒΑΚΟΥ ΤΟ ΜΙΚΡΟ ΧΩΡΙΟ ΚΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ, ο Π. Τσοχώνης και οι οικογένειες Κουμάνταρου και Έξαρχου που συμμετείχαν ενεργά στην Ελληνική ΕπανάστασηΦραγκινέα, 1971, σελ. 116., διάφοροι τοπικοί ευεργέτες όπως ο ιερομόναχος Κλήμης ΑδαμαντίδηςΦραγκινέα, 1971, σελ. 120 - 121., ο έμπορος Σπύρος Νιάρχος, ο εφοπλιστής Ιωάννης Κουμάνταρος, ο βουλευτής Γεώργιος ΤσοχώνηςΝίκος Χρ. Σταυρόπουλος, H Βαμβακού. Το μικρό χωριό και η μεγάλη ιστορία του, 1989, σελ. 193. κ.ά. Επίσης, από τον οικισμό καταγόταν ο εφοπλιστής Σταύρος Νιάρχος και η επιχειρηματίας Ντόλλυ Γουλανδρή.

 Πληθυσμός 
Απογραφή185318791889189619071928194019511961197119811991200120112021Πληθυσμός134511071115109990668383755042027135717715688Εφημερίς της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας , τεύχος Δεύτερο, 20 Μαρτίου 2014, αρ. φύλλου 698, σελ.10778.70

 Παραπομπές 

 Περαιτέρω ανάγνωση 
 Παναγιώτης Ν. Κορομβόκης, Ιστορικοί μετασχηματισμοί και ευεργετική λειτουργία: η περίπτωση του χωριού Βαμβακού Λακωνίας , Διπλωματική εργασία, Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών- Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας, ΠΜΣ, κατεύθυνση Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία, Αθήνα 2014.

Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Λακωνίας
Κατηγορία:Δήμος Σπάρτης
Κατηγορία:Χωριά του Πάρνωνα