Κρατήρας πρόσκρουσης

143px|Ο κρατήρας Τυχό στη Σελήνη
   157px|Ο κρατήρας Μπάριγκερ (ή Μέτεορ) στην Αριζόνα.
 Κρατήρες πρόσκρουσης στο Ηλιακό Σύστημα:
 Πάνω-αριστερά: Ο διαμέτρου 500 χιλιομέτρων κρατήρας Ενζελιέ στον δορυφόρο του Κρόνου Ιαπετό
 Πάνω-δεξιά: Νέος κρατήρας στον Άρη, με ακτινωτά αναβλήματαSpectacular new Martian impact crater spotted from orbit, Ars Technica, 6 February 2014.
 Κάτω-αριστερά: Ο κρατήρας Μπάριγκερ, ηλικίας 50.000 ετών, στην Αριζόνα, ΗΠΑ.
 Κάτω-δεξιά: Ο κρατήρας Τύχο στη Σελήνη

Ένας κρατήρας πρόσκρουσης είναι ένα κατά προσέγγιση κυκλικό βύθισμα στην επιφάνεια ενός πλανήτη, δορυφόρου ή άλλου ουράνιου στερεού σώματος στο Ηλιακό Σύστημα ή αλλού, το οποίο δημιουργήθηκε από την πρόσκρουση ενός μικρότερου σώματος με μεγάλη ταχύτητα. Σε αντίθεση με τους ηφαιστειακούς κρατήρες, οι οποίοι δημιουργούνται από εκρήξεις ή εσωτερική κατάρρευση,Basaltic Volcanism Study Project. (1981). Basaltic Volcanism on the Terrestrial Planets; Pergamon Press, Inc.: New York, p. 746. http://articles.adsabs.harvard.edu//full/book/bvtp./1981//0000746.000.html. οι κρατήρες πρόσκρουσης έχουν συνήθως ανυψωμένο χείλος, καθώς και πυθμένα ο οποίος είναι χαμηλότερα υψομετρικά από τη τριγύρω περιοχή.Consolmagno, G.J.; Schaefer, M.W. (1994). Worlds Apart: A Textbook in Planetary Sciences; Prentice Hall: Englewood Cliffs, NJ, p.56.

Οι κρατήρες πρόσκρουσης είναι κυρίαρχο γεωγραφικό χαρακτηριστικό σε πολλά στερεά αντικείμενα του Ηλιακού Συστήματος, όπως η Σελήνη, ο Ερμής, η Καλλιστώ, ο Γανυμήδης και στα περισσότερα από τους μικρούς δορυφόρους και αστεροειδείς. Στα ουράνια σώματα τα οποία παρουσιάζουν πιο ενεργές γεωλογικές διεργασίες, όπως η Γη, η Αφροδίτη, ο Άρης, η Ευρώπη, η Ιώ και ο Τιτάνας, οι ορατοί κρατήρες πρόσκρουσης είναι λιγότερο κοινοί, καθώς διαβρώνονται, θάβονται ή μετασχηματίζονται από την τεκτονική δραστηριότητα.

Οι κρατήρες οι οποίοι υπάρχουν σε πολύ παλιές επιφάνειες, όπως ο Ερμής, η Σελήνη και τα νότια υψίπεδα του Άρη, υποδεικνύουν την ύπαρξη έντονου βομβαρδισμού του εσωτερικού Ηλιακού Συστήματος πριν 3,9 δις χρόνια, που είναι γνωστός ως «Ύστερος Βαρύς Βομβαρδισμός» («Late Heavy Bombardment»). Ο ρυθμός δημιουργίας κρατήρων στη Γη έκτοτε έχει μειωθεί σημαντικά, αλλά δεν είναι αμελητέος: η Γη βιώνει ένα με τρία συμβάντα πρόσκρουσης αρκετά μεγάλα ώστε να δημιουργηθεί κρατήρας διαμέτρου 20 χιλιομέτρων περίπου κάθε 1 εκατομμύριο χρόνια.Carr, M.H. (2006) The surface of Mars; Cambridge University Press: Cambridge, UK, p. 23.Grieve R.A.; Shoemaker, E.M. (1994). The Record of Past Impacts on Earth in Hazards due to Comets and Asteroids, T. Gehrels, Ed.; University of Arizona Press, Tucson, AZ, pp. 417–464. Αυτό υποδεικνύει ότι πρέπει να υπάρχουν σχετικά νεαροί κρατήρες στον πλανήτη οι οποίοι δεν έχουν ανακαλυφθεί ακόμη. Ο ρυθμός δημιουργίας κρατήρων στο εσωτερικό ηλιακό σύστημα αυξομειώνεται ως αποτέλεσμα συγκρούσεων στη ζώνη των αστεροειδών, οι οποίες δημιουργούν οικογένειες συντριμμιών τα οποία συχνά εισχωρούν στο εσωτερικό ηλιακό σύστημα.

Αν και οι γεωλογικές διεργασίες της επιφάνειας της Γης καταστρέφουν γρήγορα τους κρατήρες, έχουν αναγνωριστεί έως τώρα 190 κρατήρες πρόσκρουσης.Grieve, R.A.F.; Cintala, M.J.; Tagle, R. (2007). Planetary Impacts in Encyclopedia of the Solar System, 2nd ed., L-A. McFadden et al. Eds, p. 826. Η διάμετρός τους ποικίλει από μερικές δεκάδες μέτρα μέχρι παραπάνω από 300 χιλιόμετρα και η ηλικία τους από τη σύγχρονη εποχή (οι κρατήρες Σιχοτέ-Αλίν, στη Ρωσία, δημιουργήθηκαν το 1947) έως πάνω από δύο δις χρόνια πριν, αν και οι περισσότεροι έχουν ηλικία κάτω από 500 εκατομμύρια χρόνια, καθώς οι γεωλογικές διεργασίες τείνουν να εξαλείφουν τους κρατήρες. Σχεδόν όλοι βρίσκονται στο σταθερό εσωτερικό των ηπείρωνShoemaker, E.M.; Shoemaker, C.S. (1999). The Role of Collisions in The New Solar System, 4th ed., J.K. Beatty et al., Eds., p. 73. και λίγοι υποθαλάσσιοι κρατήρες έχουν ανακαλυφθεί, αφενός εξαιτίας της δυσκολίας εξερεύνησης του βυθού και αφετέρου λόγω του ταχέως ρυθμού μεταβολής του θαλάσσιου πυθμένα και της καταβύθισης του ωκεάνιου φλοιού λόγω τεκτονικής. Αν και το γνωστότερο παράδειγμα κρατήρα στη Γη ίσως είναι ο μικρός κρατήρας Μέτεορ, οι κρατήρες στη Γη ποικίλουν από απλούς μικρούς σε σχήμα μπολ μέχρι σύνθετους μεγάλους και με πολλαπλούς δακτυλίους.

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 






 Περαιτέρω ανάγνωση 


 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 The Geological Survey of Canada Crater database, 172 impact structures.
 Aerial Explorations of Terrestrial Meteorite Craters.
 Impact Meteor Crater Viewer Google Maps Page with Locations of Meteor Craters around the world.
 Solarviews: Terrestrial Impact Craters.
 Lunar and Planetary Institute slidshow: contains pictures.
 Earth Impact Effects Program Estimates crater size and other effects of a specified body colliding with Earth.

Κατηγορία:Συμβάντα Πρόσκρουσης
Κατηγορία:Γεωλογικές διεργασίες
Κατηγορία:Πλανητική γεωλογία