Κρητική μπαστούνα

Η κρητική μπαστούνα ή κατσούνα αποτελεί κρητικό είδος ράβδου, η χρήση της οποίας προορίζεται ως παραδοσιακό μέσο κυρίως από κτηνοτρόφους για τον έλεγχο των ζώων τους, για στήριξη ή ακόμα και για διακοσμητικούς λόγους. Για την κατασκευή της χρησιμοποιείται κυρίως ξύλο από το δέντρο αμπελιτσιά, που αποτελεί πλέον προστατευόμενο είδος. Ωστόσο, στη σύγχρονη εποχή η κατασκευή τους μπορεί να γίνει και από άλλα ξύλα, όπως ροδιάς, αστύρακα, σκίνου και άλλα. Ωστόσο η κατασκευή και από αυτά τα ξύλα γίνεται ακριβώς με τον ίδιο τρόπο, όπως κατασκευαζόταν και τα παλαιότερα χρόνια οι κατσούνες από αμπελιτσιά. 

Η κατασκευή της γνήσιας Κρητικής κατσούνας γίνεται από ξύλο αμπελιτσιάς. Αυτό είναι ένα είδος δέντρου που επιστημονικά ονομάζεται Zelkova abelicea ή Zelkova cretica. Εξαπλώνεται μόνο στην Κρήτη και απαντάται κυρίως σε μέτρια με μεγάλα υψόμετρα. Μεγαλύτερη ποσότητα βρίσκεται στο νομό των Χανίων όπου υπάρχει θερμότερο κλίμα. Ωστόσο για την προστασία της, σήμερα απαγορεύεται η κοπή του ξύλου.

Ωστόσο για τη συντήρηση της παραδοσιακής αυτής τέχνης οι κατσούνες πλέον μπουν να φτιαχτούν από πολλά και διαφορετικά ξύλα που το κάθε ένα από αυτά έχει τα προτερήματα του. Τα ξύλα μπορεί να είναι πρίνος, αστύρακας, σκίνος, ρογδιά, συκιά, μουρνιά, μαυρομουρνιά, μπουρνελιά κ.α.

 Πολιτιστική προβολή 
Η κατσούνα έχει αναδειχθεί ως στοιχείο πολιτιστικής κληρονομιάς και σε εθνικά μέσα ενημέρωσης, όπως η εφημερίδα Καθημερινή, στον τόμο «Οι Τόποι μας – Ηράκλειο» (2023). 

Επιπλέον, οι κατσούνες παρουσιάζονται στο βιβλίο Χειροποίητη Κρήτη, που υλοποιήθηκε με την υποστήριξη της Περιφέρειας Κρήτης, το οποίο καταγράφει 26 παραδοσιακές τέχνες του νησιού. 

 Σύγχρονη προβολή 
Στις αρχές του 21ου αιώνα η κατσούνα γνώρισε ανανεωμένο ενδιαφέρον μέσω διαδικτυακών δράσεων και ψηφιακής προώθησης. Ειδική μνεία γίνεται στο έργο του Μάρκου Σμυρνάκη, ιδρυτή του πρώτου επίσημου εργαστηρίου κατασκευής Κρητικής κατσούνας στα Αϊτάνια Ηρακλείου, ο οποίος έχει συμβάλει στην προβολή της παράδοσης μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, πολιτιστικές εκθέσεις και αφιερώματα σε έντυπα και τηλεοπτικά μέσα (Athens Voice 2022, Zarpanews 2022, Politika Kritis 2023).

Παραπομπές

Κατηγορία:Κτηνοτροφία