Βιλαέτι της Θεσσαλονίκης

Το βιλαέτι της Θεσσαλονίκης (, Vilâyet-i Selânik, Βιλαγέτ-ι Σελανίκ) ήταν διοικητική ενότητα (βιλαέτι) της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από το 1867 ως το 1912. Τον ύστερο 19ο αιώνα αναφερόταν ότι κάλυπτε ότι έκταση 33.500 τ.χλμ.Europe του Éliseé Reclus, σ. 152

Το βιλαέτι συνόρευε με την Ηγεμονία (αργότερα Βασίλειο) της Βουλγαρίας προς βορράν· με την Ανατολική Ρωμυλία στα νοτιοανατολικά (μετά τη Συνθήκη του Βερολίνου το 1878)· με το βιλαέτι της Αδριανούπολης στα ανατολικά· με το Αιγαίο Πέλαγος στο νότο· με το βιλαέτι του Μοναστηρίου και το ανεξάρτητο Σαντζάκι των Σερβίων στα δυτικά (μετά το 1881)· και το βιλαέτι του Κοσσυφοπεδίου στα βορειοδυτικά.

Το βιλαέτι διαλύθηκε μετά τους Βαλκανικούς πολέμους και διαμοιράστηκε σύμφωνα με την Συνθήκη του Βουκουρεστίου, μεταξύ του βασιλείου της Ελλάδας, του βασιλείου της Σερβίας και του βασιλείου της Βουλγαρίας το 1913.

Το βιλαέτι περιλάμβανε τα εδάφη που σήμερα ανήκουν στις έξης χώρες:
 στην Ελλάδα, το μεγαλύτερο μέρος της έκτασης του Σαντζακίου: στην κεντρική (Θεσσαλονίκη, Κιλκίς, Ημαθία, Πιερία, Πέλλα, Σέρρες και Χαλκιδική) και την ανατολική Μακεδονία (Δράμα, Καβάλα και Θάσος) 
 στην Βόρεια Μακεδονία, ένα σημαντικό μέρος της έκτασης του Σαντζακίου: (Γευγελή, Καβάνταρτσι και Στρώμνιτσα), οι περιοχές που δόθηκαν το 1913 στο Βασίλειο της Σερβίας.
 στην Βουλγαρία, το μικρότερο μέρος της έκτασης του Σαντζακίου: Το τμήμα της σημερινής Επαρχία Μπλαγκόεβκραντ καθώς και τμήματα των Επαρχιών Κιουσεντίλ και Σμόλιαν, που ήταν τμήμα του βιλαετιού διαιρούνταν στους καζάδες του Τζουμαγί Μπαλά, Πετριτσίου, Νευροκοπίου, Μελενίκου, Ροπτσόζ και Ραζλίκ.
 Ο καζάς της Δοιράνης, μοιράστηκε μεταξύ του βασιλείου της Σερβίας και του βασιλείου της Ελλάδας, με το μεγαλύτερο τμήμα του να το παίρνει το βασίλειο της Σερβίας.
 Ο καζάς του Πετριτσίου, μοιράστηκε μεταξύ του βασιλείου της Σερβίας και του βασιλείου της Βουλγαρίας, με το μεγαλύτερο τμήμα του να το παίρνει το βασίλειο της Βουλγαρίας.
 Ο καζάς του Ντεμίρ Ισάρ, μοιράστηκε μεταξύ του βασιλείου της Βουλγαρίας και του βασιλείου της Ελλάδας, με το μεγαλύτερο τμήμα του να το παίρνει το βασίλειο της Βουλγαρίας.

Διοικητικές υποδιαιρέσεις
Σαντζάκια:Selanik Vilayeti | Tarih ve Medeniyet

 Σαντζάκι της Θεσσαλονίκης
 Καζάς (Υποδιοίκηση) Άλλες Ονομασίες από τους Έλληνες Έδρα Καζά Σημερινή Χώρα στην οποία ανήκει η περιοχή Σημερινή περιοχή στην οποία ανήκει η περιοχήΚαζάς της ΣελανίκΘεσσαλονίκηςΘεσσαλονίκη ΕλλάδαΝομός Θεσσαλονίκης (το δυτικό κομμάτι)Καζάς της ΚασσάνδραςΧαλκιδικήςΠολύγυρος ΕλλάδαΝομός ΧαλκιδικήςΚαζάς της ΚαραφέρειαςΡουμλούκι, Βέροιας, ΗμαθίαςΒέροια ΕλλάδαΝομός ΗμαθίαςΚαζάς των ΒοδενώνΕδέσσηςΈδεσσα  Ελλάδα Νομός Πέλλας (Δήμοι Έδεσσας και Σκύδρας)Καζάς του Γενίτζε ΒαρντάρΓιαννιτσών, ΠέλληςΓιαννιτσά Ελλάδα μοιρασμένη στους Νομούς Πέλλας και ΚιλκίςΚαζάς του ΛαγκαδάΜυγδονίας Λαγκαδάς ΕλλάδαΝομός Θεσσαλονίκης (το ανατολικό κομμάτι)Καζάς του Αβράτ-Χισάρ Κιλκίς ΕλλάδαΝομός Κιλκίς (Δήμος Κιλκίς)Καζάς της ΚατερίναςΚατερίνης, Πιερίας Κατερίνη ΕλλάδαΝομός ΠιερίαςΚαζάς του Αγίου ΌρουςΠεριοχής του Άθω Καρυές ΕλλάδαΆγιο Όρος και Νομός ΧαλκιδικήςΚαζάς της ΔοϊράνηςΔοβήρων Δοϊράνη Βόρεια ΜακεδονίαΝομός Κιλκίς και Νοτιοανατολική Στατιστική ΠεριφέρειαΚαζάς της ΣτρούμιτσαΣτρώμνιτσας, Παιονίας Στρώμνιτσα Βόρεια ΜακεδονίαΝοτιοανατολική Στατιστική ΠεριφέρειαΚαζάς του ΚαβαντάρτσιΤικφών, Καφανταρίου, Δευρίοπου Καβάνταρτσι Βόρεια ΜακεδονίαΝοτιοανατολική Στατιστική Περιφέρεια και Περιφέρεια ΒαρδάρηΚαζάς της ΓκεβγκέλιγιαΓευγελής Γευγελή Βόρεια ΜακεδονίαΝοτιοανατολική Στατιστική Περιφέρεια και Νομός Κιλκίς

 Σαντζάκι των Σερρών
 Καζάς (Υποδιοίκηση) Άλλες Ονομασίες από τους Έλληνες Έδρα Καζά Σημερινή Χώρα στην οποία ανήκει η περιοχή Σημερινή περιοχή στην οποία ανήκει η περιοχήΚαζάς των ΣερρώνΣέρρες ΕλλάδαΝομός ΣερρώνΚαζάς της ΖηλιάχοβαΖιχνώνΝέα Ζίχνη Ελλάδαμοιρασμένο στους Νομούς Σερρών και ΔράμαςΚαζάς του Ντεμίρ ΙσάρΣιντικήςΣιδηρόκαστρο ΕλλάδαΝομός Σερρών και Επαρχία ΜπλαγκόεβγκραντΚαζάς του ΡαζλίκΟρβήλου, ΠαρορβηλίαςΡάζλογκ  Βουλγαρία Επαρχία ΜπαγκόεβγκραντΚαζάς του ΜπλαγκόεβγκραντΆνω Τζουμαγιά ΒουλγαρίαΕπαρχία Μπλαγκόεβγκραντ και Επαρχία Κιουστεντίλ Καζάς του ΜέλνικΜελένικου, Μενενοίκου Μελένικο ΒουλγαρίαΕπαρχία ΜπλαγκόεβγκραντΚαζάς του Νευροκοπίου Άνω Νευροκόπι  ΒουλγαρίαΕπαρχία Μπλαγκόεβγκραντ και Νομός Δράμας

 Σαντζάκι της Δράμας
 Καζάς (Υποδιοίκηση) Άλλες Ονομασίες από τους Έλληνες Έδρα Καζά Σημερινή Χώρα στην οποία ανήκει η περιοχή Σημερινή περιοχή στην οποία ανήκει η περιοχήΚαζάς της ΔράμαςΔράμα ΕλλάδαΝομός ΔράμαςΚαζάς της ΚαβάλαςΝεαπόλεωςΚαβάλα ΕλλάδαΝομός Καβάλας (Δήμος Καβάλας)Καζάς του Σαρή ΣαμπάνΝέστουΧρυσούπολη ΕλλάδαΝομός Καβάλας (Δήμος Νέστου)Καζάς της Θάσου (αργότερα έγινε χωριστό σαντζάκι) Θάσος Ελλάδα Νομός Καβάλας (Θάσος)Καζάς της ΕλευθερούποληςΕλευθερουπόλεως, Πραβίου, ΠαγγαίουΕλευθερούπολη ΕλλάδαΝομός Καβάλας (Δήμος Παγγαίου)Καζάς του ΝτέβλενΝτέβινΡοπτσόζ ΒουλγαρίαΕπαρχία Σμόλιαν

 Σαντζάκι της Θάσου - Αρχικά ήταν μέρος του σαντζακίου της Δράμας και το κέντρο του ήταν το Βούλγκαρο.

 Δημογραφικά στοιχεία
μικρογραφία|Εθνολογικός χάρτης του βιλαετίου της Θεσσαλονίκης το 1881
Μία δημοσίευση της 21ης Δεκεμβρίου 1912 στο Βελγικό περιοδικό Ons Volk Ontwaakt (Το έθνος μας αφυπνάται) υπολόγισε ότι στο βιλαέτι κατοικούσαν 922.000 κάτοικοι:Δημοσιεύτηκε στις 21 Δεκεμβρίου 1912 στο βελγικό περιοδικό Ons Volk Ontwaakt (Το έθνος μας αφυπνάται) - βλ. τον πίνακα του βιλαετιού του Μοναστηρίου: Skynet GodsdBalkan  
Τούρκοι Μουσουλμάνοι - 335,000 (στο σύνολο αυτό συμπεριλαμβάνονταν και Έλληνες μουσουλμάνοι (Βαλαχάδες, Τουρκοκρητικοί, Ουρούμ και άλλοι), που περιγράφονταν ως Οθωμανοί Τούρκοι)
Βούλγαροι Μουσουλμάνοι (συμπεριλαμβάνονταν και οι Πομάκοι) - 99,000
Ορθόδοξοι Βλάχοι (συμπεριλαμβάνονταν και οι Βλαχομογλενίτες) - 180,000
Ορθόδοξοι Έλληνες - 168,000
Ορθόδοξοι Βούλγαροι - 446,050
Εβραίοι (ορισμένες φορές αποκαλούνταν Ισραηλίτες και Ιουδαίοι ή υποτιμητικά Άπιστοι) - 55,000
Μουσουλμάνοι Βλάχοι - 25,000
Ανάμικτοι - 15,000  

Σύμφωνα την 1881/82-1893 Οθωμανική απογραφή, το Βιλαέτι είχε έναν συνολικό πληθυσμό 1.009.992 ανθρώπων, που αποτελούταν από τις παρακάτω Εθνότητες και Θρησκευτικές μειονότητες:

 Σουνίτες Μουσουλμάνοι - 450.456
 Χριστιανοί Ορθόδοξοι Έλληνες - 282.013
 Χριστιανοί Ορθόδοξοι Βούλγαροι- 231.606
 Εβραίοι- 41.984
 Χριστιανοί Καθολικοί - 2.654
 Χριστιανοί Προτεστάντες - 329
 Χριστιανοί Αρμένιοι - 48
 Ξένοι πολίτες (κυρίως Πρόξενοι) - 1.272

Σύμφωνα με την 1906/07 Οθωμανική απογραφή, το Βιλαέτι είχε έναν συνολικό πληθυσμό 921.359 ανθρώπων, που αποτελούταν από τις παρακάτω Εθνότητες και Θρησκευτικές μειονότητες:

 Σουνίτες Μουσουλμάνοι - 419.604
 Ορθόδοξοι Έλληνες - 263.881
 Ορθόδοξοι Βούλγαροι - 155.710
 Εβραίοι- 52.395
 Βλάχοι - 20.486
 Τσιγγάνοι - 4.736
 Καθολικοί Έλληνες - 2.693
 Ορθόδοξοι Αρμένιοι - 637
 Προτεστάντες - 329
 Καθολικοί Αρμένιοι - 58
 Λατίνοι - 31
 Σύριοι - 4
 Ξένοι πολίτες - 795

Σημειώσεις

Πηγές
La Grande Encyclopédie, s.v. Salonique.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Κατηγορία:Θεσσαλονίκη
Θεσσαλονίκης
Κατηγορία:Οθωμανική Θεσσαλονίκη
Κατηγορία:Οθωμανική Μακεδονία