Κοπτικό αλφάβητο

Το κοπτικό αλφάβητο αποτελεί το σύστημα γραφής της κοπτικής γλώσσας. Η ομάδα των χαρακτήρων βασίζεται στο ελληνικό αλφάβητοΓ. Μπαμπινιώτης, 2018: Το ελληνικό αλφάβητο: Αλφάβητο - Γραφή - Ορθογραφία. Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας, σελ. 91, 93, 94. μαζί με την επιπλέον προσθήκη γραμμάτων τα οποία προέρχονται από την αιγυπτιακή δημοτική γλώσσα. Είναι η πρώτη αλφαβητικού τύπου γραφή για τη γηγενή αρχαία αιγυπτιακή γλώσσα. Υπάρχουν διάφορες μορφές του αλφάβητου ανάλογα με την εκάστοτε διάλεκτο της κοπτικής γλώσσας, κυρίως τη σαχιδική και την μποχαρική διάλεκτο.

Ιστορία
Το αλφάβητο χρονολογείται από την ελληνιστική περίοδο της δυναστείας των Πτολεμαίων στην Αίγυπτο, όπου χρησιμοποιούνταν ελληνικοί χαρακτήρες για τη μεταγραφή των κειμένων της δημοτικής αιγυπτιακής γλώσσας, η οποία έως τότε χρησιμοποιούσε τα αιγυπτιακά ιερογλυφικά. Τα πρώτα κείμενα που γράφτηκαν με χρήση των ελληνικών χαρακτήρων είναι στη μορφή της παλαιάς κοπτικής γραφής. Με την επικράτηση του χριστιανισμού στην Αίγυπτο, η γνώση των αιγυπτιακών ιερογλυφικών εξασθένησε ενώ οι ελληνικοί χαρακτήρες ήταν πολύ περισσότερο διαδεδομένοι καθώς και σε χρήση από την εκκλησία. Κατά τον 4ο αιώνα η χρήση του κοπτικού αλφάβητου καθιερώθηκε, ιδιαίτερα στη σαχιδική διάλεκτο. 

Η Κοπτική ορθόδοξη εκκλησία συνεχίζει να έχει τα γραπτά της και το τελετουργικό της στην κοπτική γλώσσα, αλλά εκτός της εκκλησίας η χρήση των κοπτικών είναι σπάνια. 

Μια παραλλαγή των κοπτικών είναι η γλώσσα των παλαιών Νουβικών, γλώσσα της Νειλοσαχαρικής οικογένειας, η οποία χρησιμοποιεί στρογγυλόσχημη γραφή  ελληνικών χαρακτήρων με στοιχεία από κοπτικούς και μεροϊτικούς χαρακτήρες.

 Μορφή 
Το κοπτικό αλφάβητο ήταν το πρώτο αιγυπτιακό σύστημα γραφής με χρήση φωνήεντων, και είναι ιδιαίτερα χρήσιμο για την αποκρυπτογράφηση των αρχαιότερων Αιγυπτιακών κειμένων, καθώς 7 από τα 30/31 συνολικά γράμματα έχουν καθαρά αιγυπτιακή προέλευση από την δημοτική.Campbell, George L. "Coptic." Compendium of the World's Writing Systems. 2nd ed. Vol. 1. Biddles LTD, 1991. 415.

Μερικές αιγυπτιακές συλλαβές ενώ προφέρονται δεν έχουν φωνήεντα. Στην σαχιδική διάλεκτο αυτές γράφονταν με χρήση ειδικών τονικών σημείων, όπως μια γραμμή πάνω από ολόκληρη την συλλαβή, ή την χρήση αποστρόφων ως διαχωριστικού μεταξύ των λέξεων για την σημείωση των κλιτικών μορφημάτων, μια λειτουργία ιδεογραμμάτων της λογογραφικής αιγυπτιακής. Άλλες λέξεις χρησιμοποιούν διαλυτικά (¨) πάνω από τα γράμματα για να δείξουν πως ξεκινά νέα συλλαβή, και άλλες περισπωμένη (~) για τον ίδιο σκοπό.Ritner, Robert Kriech. 1996. "The Coptic Alphabet". In The World's Writing Systems, edited by Peter T. Daniels and William Bright. Oxford and New York: Oxford University Press. 1994:287–290.

 Χαρακτήρες 
Οι χαρακτήρες όπως παρακάτω:
Κεφαλαία μορφή  Πεζή μορφή Προφορά (Ελλ. / ΔΦΑ) Ονομασία Ελληνικό αντίστοιχοΑριθμητική τιμή File:Coptic Alpha-maj.svg File:Coptic Alpha-min.svg α /  Άλφα  Α, α 1 File:CopteBmaj.png File:Coptic Beta-min.svg μπ ή β /  Βήτα  Β, β 2 File:Coptic Gamma-maj.svg File:Coptic Gamma-min.svg γκ /  Γκάμα  Γ, γ 3 File:Coptic Dalda-maj.svg File:Coptic Dalda-min.svg ντ /  Ντέλτα  Δ, δ 4 File:Coptic Ei-maj.svg File:Coptic Ei-min.svg ι ή ε / Στην σαχιδική διάλεκτο προφέρεται ως ι / , ενώ στην μποχαρική διάλεκτο ως ε /  Ι  Ε, ε 5 File:Copte6.png File:Copte6.png – Σο  Ϛ, ϛ (στίγμα) 6 File:Coptic Zeta-maj.svg File:Coptic Zeta-min.svg ζ /  Ζήτα  Ζ, ζ 7 File:Coptic Eta-maj.svg File:Coptic Eta-min.svg ῆ / ε  Ήτα  Η, η 8 File:Coptic Theta-maj.svg File:Coptic Theta-min.svg τ ή θ / /  Θήτα  Θ, θ 9 File:Coptic Iota-maj.svg File:Coptic Iota-min.svg ι /  Ιώτα  Ι, ι 10 File:Coptic Kappa-maj.svg File:Coptic Kappa-min.svg κ /  Κάππα  Κ, κ 20 File:Coptic Laula-maj.svg File:Coptic Laula-min.svg l  Λάμντα  Λ, λ 30 Image:Coptic Me-maj.svg Image:Coptic Me-min.svg μ /  Με  Μ, μ 40 Image:Coptic Ne-maj.svg Image:Coptic Ne-min.svg ν /  Νε  Ν, ν 50 Image:Coptic Kxi-maj.svg Image:Coptic Kxi-min.svg ξ / ks Έξι  Ξ, ξ 60 Image:Coptic Ou-maj.svg Image:Coptic Ou-min.svg ο /  Ο  Ο, ο 70 Image:Coptic Pi-maj.svg Image:Coptic Pi-min.svg π /  Πι  Π, π 80 Image:Coptic Ro-maj.svg Image:Coptic Ro-min.svg ρ /  Ρο  Ρ, ρ 100 Image:Coptic Semma-maj.svg Image:Coptic Semma-min.svg σ /s  Σίμα  Σ, σ, ς 200 Image:Coptic Tau-maj.svg Image:Coptic Tau-min.svg τ /  Τάου  Τ, τ 300 Image:Coptic He-maj.svg Image:Coptic He-min.svg ου / Συνήθως χρησιμοποιείται μαζί με το Ο Ύψιλον  Υ, υ 400 Image:Coptic Phi-maj.svg Image:Coptic Phi-min.svg φ /  Φι  Φ, φ 500 Image:Coptic Khi-maj.svg Image:Coptic Khi-min.svg χ /  Χι  Χ, χ 600 Image:Coptic Pxi-maj.svg Image:Coptic Pxi-min.svg ψ Έψι  Ψ, ψ 700 Image:Coptic O-maj.svg Image:Coptic O-min.svg ω /  Ου  Ω, ω 800 Image:Coptic Sai-maj.svg Image:Coptic Sai-min.svgτσ /  Σέι  - - Image:Coptic Fai-maj.svg Image:Coptic Fai-min.svg φ /  Φέι  Ϙ, ϙ (κόππα, ως αριθμός)  90 Image:Coptic Hai-maj.svg Image:Coptic Hai-min.svgχ /  Χέι  - - Image:Coptic Hori-maj.svg Image:Coptic Hori-bar.svgχ /  Χόρι  - - Image:Coptic Dandia-maj.svg Image:Coptic Dandia-min.svgτζ /  Τζάντζα  - - File:Coptic Cima-maj.svg File:Coptic Cima-min.svgκ ή τσ Κάποιες χρήσεις του υπάρχουν ως  ή . Τσίμα  Ϙ, ϙ (κόππα, ως γραφή) - File:Coptic Ti-maj.svg File:Coptic Ti-min.svgτι ή ντε / Στην σαχιδική διάλεκτο ως τι / , στην μποχαρική ως ντε / . Τι / Ντε  - - File:Coptic Ro-bar.svg File:Coptic Ro-bar.svg -Ψις νσε Συνήθως συμβολίζεται ως pˢis ənše και το σ είναι παχύ-900

 Χαρακτήρες από τα δημοτικά αιγυπτιακά ιερογλυφικά 

 Ιερογλυφικά   Δημοτική   Κοπτική SA  →  File:demotique sh.png →   š f  →  File:demotique f.png →   f M12  →  File:demotique kh.png →   x F18:Y1  →  File:demotique h.png →   h U29  →  File:demotique j.png →    k  →  File:demotique tsh.png →   q D37:t  →  File:demotique ti.png →   ti

 Unicode 
Στο σύστημα κωδικοποίησης Unicode, οι περισσότεροι κοπτικοί χαρακτήρες είχαν την ίδια τιμή με τους ελληνικούς, ωστόσο από την έκδοση 4.1 του 2005 οι κοπτικοί χαρακτήρες έχουν πλέον τις δικές τους ξεχωριστές τιμές (εύρος τιμών από U+2C80 έως U+2CFF). Οι περισσότερες συμβολοσειρές στα κύρια λειτουργικά συστήματα χρησιμοποιούν γραμματοσειρές βυζαντινής υφολογίας. 

Στο έυρος τιμών των ελληνικών χαρακτήρων περιλαμβάνονται και 7 κοπτικοί (U+03E2 έως U+03EF) οι οποίοι προέρχονται από την αιγυπτιακή δημοτική.

Παραπομπές

 Σχετική βιβλιογραφία 
 Κουσούλης, Παναγιώτης, Εισαγωγή στην αρχαία αιγυπτιακή γλώσσα και γραφή, Εκδόσεις Κάλλιπος, ISBN 978-960-603-325-4

Quaegebeur, Jan. 1982. "De la préhistoire de l'écriture copte." Orientalia lovaniensia analecta 13:125–136.
Kasser, Rodolphe. 1991. "Alphabet in Coptic, Greek". In The Coptic Encyclopedia, Aziz S. Atiya. New York: Macmillan Publishing Company, Volume 8. 30–32.
Kasser, Rodolphe. 1991. "Alphabets, Coptic". In The Coptic Encyclopedia, edited by Aziz S. Atiya. New York: Macmillan Publishing Company, Volume 8. 32–41.
Kasser, Rodolphe. 1991. "Alphabets, Old Coptic". In The Coptic Encyclopedia, edited by Aziz S. Atiya. New York: Macmillan Publishing Company, Volume 8. 41–45.
 Wolfgang Kosack: Koptisches Handlexikon des Bohairischen. Koptisch - Deutsch - Arabisch. Verlag Christoph Brunner, Basel 2013, ISBN 978-3-9524018-9-7.

Δείτε επίσης
 Κοπτική γλώσσα

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

Κοπτική φωνολογία - copticsounds.wordpress.com
Κοπτική φωνολογία σε σύγκριση με τα αρχαία και σύγχρονα ελληνικά- yearsandmiles.com
Το κοπτικό αλφάβητο - omniglot.com

Κατηγορία:Κοπτικός πολιτισμός
Κατηγορία:Ελληνικό αλφάβητο