Βρύσες Κυπαρισσίας Μεσσηνίας

Οι Βρύσες3) Τ.Κ. Βρυσών - Οι Βρύσες , από την ιστοσελίδα: www.dimostrifylias.gr του Δήμου Τριφυλίας. (επίσημη ονομασία: αι Βρύσαι), είναι οικισμός κοντά στην Κυπαρισσία και υπάγεται διοικητικά στον Δήμο Τριφυλίας, του Νομού Μεσσηνίας.

Τοποθεσία
Το χωριό βρίσκεται βορειοανατολικά της Κυπαρισσίας σε υψόμετρο 251Βρύσες, από την ιστοσελίδα: buk.gr μέτρα και απέχει περίπου 5 χιλιόμετρα από τις ακτές του Ιονίου Πελάγους, όση είναι δηλαδή και η απόστασή του από την Κυπαρισσία.

 Ιστορία
Το χωριό Βρύσες είναι ριζωμένο στους πρόποδες του βουνού Άη Βλάσης με το ομώνυμο ξωκλήσι στην κορυφή του και έχει μακρόχρονη ιστορία. Οι πρώτοι του κάτοικοι θεωρείται ότι ήταν βοσκοί, οι οποίοι κατέβηκαν από τα πιο ορεινά σημεία με τα γιδοπρόβατά τους και εγκαταστάθηκαν σε αυτό. Η επικρατέστερη άποψη για την ονομασία του χωριού, σύμφωνα με την επίσημη εκδοχή του Δήμου Τριφυλίας, αλλά και με βάση τις τοπικές παραδόσεις, είναι ότι η λέξη «βρύσες», οφείλεται στις πολλές πηγές, που υπάρχουν γύρω από τις Βρύσες. Από αυτές, άλλωστε υδρεύεται και η κωμόπολη της Κυπαρισσίας.  Μερικές από αυτές είναι οι πηγές: Ανάβρυοι, Νεράκια, Βρύση του Ραγιά, Βρύση της Μουριάς, Βρύση του Κουρτ-Αγά, η Βρύση στο Πηγαδούλι, η μικρή πηγή στα Τζιριάνικα και η μεγάλη πηγή σην είσοδο του χωριού Κεφαλόβρυσος. Η περίοπτη θέση του χωριού ήταν και η κυριότερη αιτία καταστροφών του. Αρκετές φορές κάηκε ολοκληρωτικά, αλλά στη συνέχεια ξαναδημιουργήθηκε. Η μεγαλύτερη καταστροφή για το χωριό ήταν αυτή που έγινε στις 7 Οκτωβρίου 1825 από τον Ιμπραήμ. Στο πέρασμά του έκαψε τα πάντα. Όσοι κάτοικοι επέζησαν από τη σφαγή και την πυρκαγιά πουλήθηκαν σε σκλαβοπάζαρα και μόνο ελάχιστοι κατάφεραν να καταφύγουν στα βουνά για να κρυφτούν. Η χαράδρα πάνω από τις Βρύσες (χαράδρα της Λάμιας) για πολλά χρόνια (1830-1870) εθεωρείτο στοιχειωμένο μέρος από τη σφαγή των κατοίκων, σύμφωνα με το βιβλίο «Βρύσες Τριφυλίας», του ερευνητή της τοπικής ιστορίας - λαογραφίας της περιοχής, Αλέκου Σουλιμιώτη.Σουλιμιώτης Αλέκος, "Η ιστορία του χωριού Βρύσες", από την ιστοσελίδα: psilopoulos.mysch.gr του εκπαιδευτικού Κώστα Ψιλόπουλου.

Διοικητική ιστορία
Η παλαιότερη επίσημη ονομασία του χωριού ήταν αι Βρύσαι ή Βρύσαις, όπως αναφέρεται από το 1835, όταν και προσαρτήθηκε στον παλαιό Δήμο Κυπαρισσίας.Διοικητικές Μεταβολές Οικισμών > Βρύσες (Μεσσηνίας), από την ιστοσελίδα: www.eetaa.gr21-04-1835. Οι Βρύσες αναφέρονται, το 1853 στον β΄ τόμο των «Ελληνικών» του Ιάκωβου Ρίζου Ραγκαβή ως χωριό του Δήμου Κυπαρισσίας της Επαρχίας Τριφυλίας με πληθυσμό 199 κατοίκων, με βάση την απογραφή του 1851.Ιακώβου Ρ. Ραγκαβή, Τα Ελληνικά, Εν Αθήναις, 1853, τόμος δεύτερος, σ. 579. Το 1899, το χωριό μεταφέρεται από το Νομό Μεσσηνίας και υπάγεται στον Νομό Τριφυλίας,ΦΕΚ 136Α - 08/07/1899. για μια περίπου δεκαετία, ως το 1909, που επανέρχεται ξανά στον Νομό Μεσσηνίας,ΦΕΚ 282Α - 04/12/1909. ως οικισμός της Επαρχίας Τριφυλίας. Το 1912 αποσπάται από τον Δήμο Κυπαρισσίας και ορίζεται έδρα της Κοινότητας Βρυσών,ΦΕΚ 262Α - 31/08/1912.Διοικητικές Μεταβολές Οικισμών > Κ. Βρυσών (Μεσσηνίας), από την ιστοσελίδα: www.eetaa.gr ενώ σε αυτήν προσαρτάται και ο οικισμός Μπλεμενιάνοι, (ως το 1926 που μεταφέρθηκαν στην Κοινότητα ΚυπαρισσίαςΦΕΚ 301Α - 13/09/1926.).  Οι Βρύσες παρέμειναν έδρα της ομώνυμης κοινότητας, από το 1912 ως το 1997, όταν τότε, στα πλαίσια των αλλαγών που επήλθαν στη τοπική αυτοδιοίκηση, μέσω του σχεδίου «Καποδίστριας», υπήχθη στον κατηργημένο Δήμο Κυπαρισσίας,ΦΕΚ 244Α - 04/12/1997. ως το 2010. Από το 2011, μετά τις νέες αλλαγές του σχεδίου «Καλλικράτης» ανήκει πλέον στον νέο Δήμο Τριφυλίας.ΦΕΚ 87Α - 07/06/2010.  Ο δήμος αυτός, συστάθηκε με το Πρόγραμμα Καλλικράτης με την συνένωση των προϋπαρχόντων δήμων Αετού, Αυλώνος, Γαργαλιάνων, Κυπαρισσίας, Φιλιατρών και την κοινότητα Τριπύλας.

Κάτοικοι
Ο οικισμός, με βάση την απογραφή του 2011, έχει 115 μόνιμους κατοίκους, οι οποίοι απασχολούνται με διάφορες κτηνοτροφικές και αγροτικές εργασίες.
+ Εξέλιξη Πληθυσμού των Βρυσών Κυπαρισσίας ΜεσσηνίαςΑπογραφή  Πληθυσμός  Διάγραμμα εξέλιξης Πληθυσμού 1844 182Σταματάκης, Ι. Δ., "Πίναξ χωρογραφικός της Ελλάδος, Περιέχων τα Ονόματα, τας Αποστάσεις και τον Πληθυσμόν των Δήμων, Πόλεων Κωμοπόλεων και Χωρίων. / Ερανισθείς εκ διαφόρων επισήμων εγγράφων της Β. Κυβερνήσεως, και εκδοθείς υπό Ι. Δ. Σταματάκη". Εκ του Τυπογραφείου Γ. Βλασσαρίδου. Εν Αθήναις 1846, σελ.40. 1851 199 1879  244Υπουργείο Εσωτερικών, " Στατιστική της Ελλάδος - Πληθυσμός 1879, εκ του Τυπογραφείου Σ. Κ. Βλαστού, Εν Αθήναις 1881. Επίσης:  " Στατιστική της Ελλάδος - Πληθυσμός 1879", σελ. 123. 1889 253Υπουργείο Εσωτερικών, Τμήμα Δημόσιας Οικονομίας και Στατιστικής, "Στατιστική της Ελλάδος - Πληθυσμός - Απογραφή της 15-16 Απριλίου 1889", Μέρος Δεύτερον - Πίνακες Α', εκ του Εθνικού Τυπογραφείου και Λιθογραφείου, Εν Αθήναις 1890, σελ. 89. 1896 337Υπουργείο Εσωτερικών, Τμήμα Δημόσιας Οικονομίας και Στατιστικής, "Στατιστικά Αποτελέσματα της Απογραφής του Πληθυσμού, κατά την 5-6 Οκτωβρίου 1896", Μέρος Δεύτερον - Πίνακες - Α' Πληθυσμός κατά Νομούς, Επαρχίας, Δήμους, εκ του Εθνικού Τυπογραφείου και Λιθογραφείου, Εν Αθήναις 1897, σελ. 105. 1907 330Υπουργείο των Εσωτερικών, Υπηρεσία Απογραφής, Στατιστικά Αποτελέσματα της Γενικής Απογραφής του Πληθυσμού, κατά την 27 Οκτωβρίου 1907", Επιμέλεια: Γεωργίου Χωματιανού, τόμος δεύτερος, εκ του Τυπογραφείου Μιχαήλ Νικολαΐδου, Εν Αθήναις 1909, σελ. 395. 1920 310Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας, Διεύθυνσις Στατιστικής, "Πληθυσμός του Βασιλείου της Ελλάδος, κατά την Απογραφήν της 19 Δεκεμβρίου 1920", εκ του Εθνικού Τυπογραφείου, Εν Αθήναις 1921. Επίσης: "Πληθυσμός του Βασιλείου της Ελλάδος, κατά την Απογραφήν της 19 Δεκεμβρίου 1920",  σελ. 238. 1928 316Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας, Γενική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, "Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφήν της 15-16 Μαΐου 1928". (Πραγματικός πληθυσμός κυρωθείς δια του από 23 Νοεμβρίου 1928 διατάγματος), εκ του Εθνικού Τυπογραφείου, Εν Αθήναις 1935. Επίσης: "Πληθυσμός της Ελλάδος, κατά την Απογραφήν της 15-16 Μαΐου 1928",  σελ. 278. 1940 312Υπουργείον Εθνικής Οικονομίας, Γενική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, "Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την απογραφήν της 16 Οκτωβρίου 1940". (Πραγματικός πληθυσμός κατά νομούς, επαρχίας, δήμους, κοινότητας, πόλεις και χωρία), εκ του Εθνικού Τυπογραφείου, Εν Αθήναις 1950. Επίσης: "Πληθυσμός της Ελλάδος, κατά την Απογραφήν της 16 Οκτωβρίου 1940",  σελ. 306. 1951 349Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, "Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφήν της 7ης Απριλίου 1951". (Πραγματικός πληθυσμός κατά νομούς, επαρχίας, δήμους, κοινότητας, πόλεις και χωρία), εκ του Εθνικού Τυπογραφείου, Εν Αθήναις 1955. Επίσης: "Πληθυσμός της Ελλάδος, κατά την Απογραφήν της 7ης Απριλίου 1951 ", σελ. 149. 1961 302Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, "Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφήν της 19ης Μαρτίου 1961". (Πραγματικός πληθυσμός κατά νομούς, επαρχίας, δήμους, κοινότητας και οικισμούς. Κυρωθείς δια της υπ' αριθ. 46929/6877/1961 κοινής αποφάσεως των Υπουργών Συντονισμού και Εσωτερικών), εκ του Εθνικού Τυπογραφείου, Εν Αθήναις 1962. Επίσης: "Πληθυσμός της Ελλάδος, κατά την Απογραφήν της 19ης Μαρτίου 1961", σελ. 144. 1971 201Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, "Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφήν της 14ης Μαρτίου 1971". (Πραγματικός πληθυσμός κατά νομούς, επαρχίας, δήμους , κοινότητας και οικισμούς. Κυρωθείς δια της υπ' αριθ, 3893/Ε637/1972 κοινής αποφάσεως των Υπουργών Βοηθού Πρωθυπουργού και Εσωτερικών), Αθήναι 1972. Επίσης: "Πληθυσμός της Ελλάδος, κατά την Απογραφήν της 14ης Μαρτίου 1971", σελ. 140. 1981 177Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, 
"Πραγματικός Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφή της 5 Απριλίου 1981". (Κυρώθηκε με την 7908/Δ'554/12-4-1982 κοινή απόφαση των Υπουργών Συντονισμού και Εσωτερικών), Αθήναι 1982. Επίσης: "Πραγματικός Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφή της 5 Απριλίου 1981", σελ. 150. 1991 189Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, "Πραγματικός Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφή της 17ης Μαρτίου 1991". (Κυρώθηκε με την 24197/Γ' 3812/24-11-1993 κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Εσωτερικών), Αθήνα 1994. Επίσης: "Πραγματικός Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφή της 17ης Μαρτίου 1991", σελ. 183. 2001 306Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, " Πραγματικός Πληθυσμός της Ελλάδος. Απογραφή 2001". (Κυρώθηκε με την 6821/Γ5-908/4-6-2002 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών και Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης), Αθήνα 2003. Επίσης: "Πραγματικός Πληθυσμός της Ελλάδος. Απογραφή 2001", σελ. 183. 2011 115"Απογραφή Πληθυσμού - Κατοικιών 2011. Μόνιμος Πληθυσμός ", Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ).

Κτίρια και αξιοθέατα
Η μόνη οικογένεια που διασώθηκε από το καταστροφικό πέρασμα του Ιμπραήμ, σύμφωνα με το βιβλίο «Βρύσες Τριφυλίας», του Αλέκου Σουλιμιώτη, ήταν η οικογένεια Μπονώρα, η οποία παρέμεινε στο χωριό. Στη συνέχεια προστέθηκαν και άλλες οικογένειες από τις γύρω ορεινές περιοχές με τα κοπάδια τους. Τα σπίτια του χωριού αναστηλώθηκαν, όπως και οι εκκλησίες του. Οι νέοι κάτοικοι έχτισαν ελαιοτριβεία, υδρόμυλους, υδραγωγείο, έφεραν πόσιμο νερό στο χωριό και καθιέρωσαν γιορτές και πανηγύρια. Το πρώτο υποτυπώδες σχολείο των Βρυσών άρχισε να λειτουργεί από το 1875 και ονομαζόταν «Ελληνοδιδασκαλείο». Από το 1909 έως το 1972 το σχολείο αρχικά στεγάσθηκε σε οίκημα δίπλα από την εκκλησία της Ζωοδόχου Πηγής, στο κέντρο του χωριού. Το 1974 το σχολείο στεγάστηκε εκ νέου σε οίκημα νοτιοδυτικά της εκκλησίας της Ζωοδόχου Πηγής, ενώ έκλεισε, το 1993, λόγω έλλειψης μαθητών. Σε περίοπτη θέση του χωριού υπάρχουν το καφενείο και η μοναδική του ταβέρνα, όπου ο επισκέπτης μπορεί να βρει παραδοσιακούς μεζέδες (κόκορα με χυλοπίτες, παστό κ.λπ.) με θέα το καταπράσινο τοπίο. Στην ευρύτερη περιοχή του χωριού υπάρχουν επίσης διάφορες πηγές. Η μεγαλύτερη από αυτές βρίσκεται στην είσοδο του χωριού και ονομάζεται «Κεφαλόβρυσος» ενώ από πάνω της υπάρχουν τεράστια πλατάνια. Τα νερά της καταλήγουν σε δεξαμενή και από εκεί χρησιμοποιούνται στις γειτονικές καλλιέργειες. Στις όχθες του ποταμού Καρτελά, που περνά δίπλα από το χωριό, διασώζονται 4 μικρά πέτρινα γεφύρια. Στα άλλα αξιοθέατα του χωριού περιλαμβάνονται ο παραδοσιακός φούρνος, το Καμίνι για ξυλοκάρβουνα και το Μνημείο Ηρώων. Στο χωριό έχει επίσης την έδρα του ο "Πολιτιστικός και Λαογραφικός Σύλλογος «το Λιθάρι»", ο οποίος ιδρύθηκε το 1999 και έχει δημιουργήσει το Λαογραφικό Μουσείο - Πολιτιστικό Κέντρο των Βρυσών, όπου εκτίθενται διάφορα είδη λαϊκής τέχνης (όπως εργαλεία, σκεύη μαγειρικής, υφαντά κ.λπ.) του χωριού.

Εκκλησίες
Στη βορειοδυτική πλευρά του χωριού βρίσκεται η εκκλησία, του Αγίου Παντελεήμονος, ο οποίος είναι και ο πολιούχος Άγιος. Στην περιοχή των Βρυσών υπάρχουν αρκετές εκκλησίες - ξωκλήσια, οι οποίες υπάγονται στην Ιερά Μητρόπολη Τριφυλίας και Ολυμπίας. Στο κέντρο του χωριού βρίσκεται η Εκκλησια της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και Ο Ιερος Ναοςτης Ζωοδόχου Πηγής: 
 Εκκλησια του Αγίου Παντελεήμονος
 Η εκκλησια της Κοιμήσεως της Θεοτόκου: Θεωρείται η αρχαιότερη εκκλησία της περιοχής, η οποία κατασκευάστηκε πιθανόν περί το 700 μ.Χ., με βυζαντινή αρχιτεκτονική. Καταστράφηκε και αναστηλώθηκε 2 φορές, μία μετά τα Ορλωφικά και μία μετά την καταστροφή του Ιμπραήμ. Σήμερα όμως τίποτε δεν μαρτυρά την παλαιότητά του, παρά μόνο η δυτική εξωτερική πλευρά του καμπαναριού και ο χώρος όπου είναι τοποθετημένη η καμπάνα.
 Ιερος Ναος Ζωοδόχου Πηγής: Χτίστηκε το 19ο αιώνα και είχε σημαντικές αγιογραφίες, οι οποίες καταστράφηκαν από πυρκαγιά το 1825. Ο ναός ξανακτίστηκε το 1909.

Μερικές από τις εκκλησίες-ξωκλήσια της περιοχής των Βρυσών είναι κι αυτές των: Αγίου Παντελεήμονος, Αγίων Θεοδώρων (νότια του χωριού), Αγίου Νικολάου (στην είσοδο του χωριού), Αγίου Δημητρίου (μέσα στο χωριό), Αγίου Γεωργίου (στην ομώνυμη περιοχή) και Αγίας Μαρίνας (μέσα στο χωριό). Υπάρχουν επίσης: η Τρισυπόστατη (Αναστάσιος-Αλέξανδρος-Ειρήνη), του Αγίου Αντωνίου, του Αγίου Κωνσταντίνου, της Υπαπαντής της Θεοτόκου, το παρεκκλήσι των Δώδεκα Αποστόλων, του Αγίου Δημητρίου στη θέση Γριβοκάμπος και οι Άγιοι Ταξιάρχες.

Εκκλησίες-ξωκλήσια που δεν υπάρχουν πλέον 
Σύμφωνα επίσης με τον συγγραφέα Αλέκο Σουλιμιώτη,  στην περιοχή του χωριού υπήρχαν παλαιότερα και άλλες εκκλησίες και ξωκλήσια, τα οποία δεν διασώζονται πλέον, όπως της Αγίας Αναστασίας, των Αγίων Αποστόλων, του Αγίου Βασιλείου, του Αγίου Βλάση, του Αγίου Ιωάννη, του Αγίου Ιωάννη στη θέση Κούρταγα, δύο εκκλησιές της Παναγίας στη θέση Μπαγουρίνα, η εκκλησία της Παναγίας της Κρεββατάς και της Αγίας Παρασκευής.

Τοπικές εορτές - πανηγύρια
 Με τον εορτασμό της εκκλησίας της Ζωοδόχου Πηγής, την πρώτη Παρασκευή μετά το Πάσχα, στο κέντρο του χωριού.
 Με τον εορτασμό της εκκλησίας του Αγίου Παντελεήμονα, πολιούχου του χωριού, στις 27 Ιουλίου.
 Με τον εορτασμό για τα Εισόδια της Θεοτόκου, στις 21 Νοεμβρίου.

Δείτε επίσης
 Κυπαρισσία
 Δήμος Τριφυλίας
 Διοικητική διαίρεση Περιφερειακής Ενότητας Μεσσηνίας
 Διοικητική διαίρεση νομού Μεσσηνίας
 πρώην Δήμος Κυπαρισσίας

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 Δήμος Τριφυλίας , από την ιστοσελίδα: www.dimostrifylias.gr του Δήμου Τριφυλίας.
 Χωριό Βρύσες - Αφιέρωμα, από την ιστοσελίδα: psilopoulos.mysch.gr του εκπαιδευτικού Κώστα Ψιλόπουλου.

Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Μεσσηνίας
Κατηγορία:Δήμος Τριφυλίας