Ιερά Μητρόπολις Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας

Η Ιερά Μητρόπολη Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας είναι μια από τις Μητροπόλεις των λεγομένων «Νέων Χωρών». Έδρα της είναι η Έδεσσα και γεωγραφικά περιλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του Νομού Πέλλης, τους οικισμούς Κουφάλια, Βαλτοχώρι, Ελεούσα, Λουδίας, Μικρό Μοναστήρι, Παρθένι και Χαλκηδόνα του Δήμου Χαλκηδόνας που υπάγονται διοικητικά στο Νομό Θεσσαλονίκης, και τους οικισμούς Γιαννακοχωρίου, Επισκοπής, Λευκαδίων, Μαρίνης, Πολλών Νερών, Ροδοχωρίου και Ροδακινιάς του Δήμου Νάουσας που υπάγονται διοικητικά στο Νομό Ημαθίας. Μεγαλύτερος πληθυσμιακά οικισμός, εντός της Ιεράς Μητρόπολις Εδέσσης, είναι η πόλη των Γιαννιτσών.

Η Μητρόπολη αποτελείται από 140 ενορίες και 9 Ιερές Μονές, εκ των οποίων 4 ανδρικές και 5 γυναικείες.

 Ιστορία 
H επισκοπή Εδέσσης ιδρύθηκε τον 4ο μ.Χ. αιώνα και υπαγόταν στη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης. Τον 7ο αι. (691-692) αναφέρεται ο πρώτος γνωστός επίσκοπος Εδέσσης Ισίδωρος, ο οποίος συμμετείχε στην Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδο και υπογράφει ως «επίσκοπος Εδεσσηνών πόλεως».

Το 1767 η επισκοπή Εδέσσης προβιβάστηκε σε Μητρόπολη. Το 1789 ο μητροπολίτης Μελέτιος με πολλούς Εδεσσαίους συμμετείχε στην επανάσταση του Λευκαδίτη Λουδοβίκου (Λουίζη) Σωτήρη κατά τον 2ο Ρωσοτουρκικό πόλεμοΈδεσσα - 3000 χρόνια ιστορίας & πολιτισμού.

Σημαντική ήταν η συνεισφορά της Μητρόπολης και στον Μακεδονικό Αγώνα (τότε η Μητρόπολη ονομαζόταν Μητρόπολη Βοδενών). Από τον Οκτώβριο του 1937 μέχρι τον Αύγουστο του 1938 διετέλεσε Γραμματέας και Ιεροκήρυκας της Ιεράς Μητροπόλεως Εδέσσης ο Κωνσταντινουπολίτης αρχιμανδρίτης Δημήτριος (Παπαδόπουλος), ο μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης Δημήτριος Α΄.

Έπειτα από απόφαση της Εκκλησίας της Ελλάδος στις 22 Ιουνίου 1967, η εκκλησιαστική περιφέρεια της Αλμωπίας ενσωματώθηκε στην Ιερά Μητρόπολη Εδέσσης και Πέλλης από την Μητρόπολη της Φλώρινας και έτσι η Μητρόπολη της Έδεσσας μετονομάστηκε σε Ιερά Μητρόπολις Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας.

Επισκοπικός κατάλογος
+  Όνομα  Έτη  ΣημειώσειςΕπίσκοποι Εδεσσηνών πόλεως / Βοδενών Αντίγονος Α'  ~ 325  Ισίδωρος Α'  691/692  Γερμανός η Γαβριήλ Α'  987 – 1014  Μιχαήλ Α'  ~ 1230  Αντώνιος Α'  1368/1375  Χαρίτων Α'  ~ 1585  Θεοφάνης Α'  ~ 1600  Γρηγόριος Α'  1618 – 1619  αργότερα Λαρίσης Ακάκιος Α'  ~ 1624  Δανιήλ Α'  1630 – 1631  Μητροφάνης Α'  ~ 1633  Διονύσιος Α'  ~ 1640  Ιγνάτιος Α'  1653 – 1660  Αρσένιος Α'  ~ 1668  Παρθενίας Α'  ~ 1676  Νείλος Α'  1683 – 1684  Γερμανός Β' 1686 – 1705  Μητροφάνης Β'  1692 – 1719  Μητροφάνης Γ'  1725 – 1744  Ιωσήφ Α΄  1740 – 1746  Γερμανός Γ΄  1752 – 1782  Μελέτιος Α΄  Απρίλιος 1782 – Αύγουστος 1790  καθαιρέθηκε λόγω οικονομικών ατασθαλειών, αργότερα Νεοκαισαρείας Τιμόθεος A΄  29 Αυγούστου 1790 – 1821 †  από Ελευθερουπόλεως Κύριλλος Α΄  1821 – Ιούλιος 1827  παραιτήθηκε Μελέτιος Β΄  Ιούλιος 1827 – Ιανουάριος 1832 †  από Κορυτσάς Ιωακείμ Α΄  1832 – Ιανουάριος 1840  κατόπιν Ικονίου Μελέτιος Γ΄  Ιανουάριος 1840 – Μάρτιος 1848  κατόπιν Πισιδίας Άνθιμος Α΄  Μάρτιος 1848 – 1 Φεβρουαρίου 1859 †  Νικόδημος Α΄ (Κωνσταντινίδης)  6 Φεβρουαρίου 1859 – 2 Απριλίου 1870  κατόπιν Προύσης Αγαθάγγελος Α΄ (Παπαγρηγοριάδης)  2 Απριλίου 1870 – 18 Δεκεμβρίου 1875  κατόπιν Στρωμνίτσης Ιερόθεος Α΄ (Τριανταφυλλίδης ή Χατζηπαπάς)  18 Δεκεμβρίου 1875 – 6 Απριλίου 1896 †  από Στρωμνίτσης Νικόλαος Α΄ (Σακκόπουλος)  16 Απριλίου 1896 – 1 Μαΐου 1899  από Κίτρους, κατόπιν Αγκύρας Νικόδημος Β΄ (Κομνηνός ή Ανδρέου)  1 Μαΐου 1899 – 29 Ιανουαρίου 1904  από Μυριοφύτου και Περιστάσεως, κατόπιν Βιζύης Στέφανος Α΄ (Δανιηλίδης)  29 Ιανουαρίου 1904 – 13 Μαΐου 1910  από Μυρέων, κατόπιν Πελαγονίας Τιμόθεος Β΄ (Λαμνής)  18 Μαΐου 1910 – 21 Ιουνίου 1912  από Μεσημβρίας, κατόπιν Φιλιππουπόλεως Κωνστάντιος Α΄ (Ρούσης ή Καπιτζόγλου)  26 Ιουνίου 1912 – 13 Οκτωβρίου 1922  από Μογλενών, κατόπιν ΒεροίαςΜητροπολίτες Εδέσσης και Πέλλης Αγαθάγγελος Β΄ (Παπαναστασιάδης)  20 Οκτωβρίου 1922 – 5 Φεβρουαρίου 1924  από Σαράντα Εκκλησιών, κατόπιν Σισανίου Κωνστάντιος Α΄ (Ρούσης ή Καπιτζόγλου)  5 Φεβρουαρίου 1924 – 5 Ιουνίου 1941  από Βεροίας, β΄ θητεία Παντελεήμων Α΄ (Παπαγεωργίου)  24 Οκτωβρίου 1941 – 27 Μαρτίου 1951  κατόπιν Θεσσαλονίκης Διονύσιος Β΄ (Παπανικολόπουλος)  25 Σεπτεμβρίου 1951 – 24 Ιανουαρίου 1967  από ΙερισσούΜητροπολίτες Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας Καλλίνικος (Πούλος)  25 Ιουνίου 1967 – 7 Αυγούστου 1984 †  ανακηρύχθηκε άγιος το 2020 Χρυσόστομος Α΄ (Κακουλίδης)  7 Οκτωβρίου 1984 – 20 Ιουλίου 2002 †  Ιωήλ Α΄ (Φραγκάκος)  15 Οκτωβρίου 2002 – σήμερα 

Όρια Μητρόπολης
 Αρχιερατική Περιφέρεια  Έδρα  Αριθμός Ενοριών  Εκκλησιαστική Υποδιαίρεση Εδέσσης  Έδεσσα   Η Αρχιερατική Περιφέρεια Εδέσσης καλύπτει γεωγραφικά την πόλη της Ἔδεσσας και 21 χωριά του ομώνυμου δήμου: Αγία Φωτεινή, Άγιος Δημήτριος, Ἀγρας, Ἄρνισσα, Βρυττά, Δροσιά, Εκκλησιοχώρι, Καισαριανά, Καρυδιά, Κερασιά, Λύκοι, Μαργαρίτα, Μεσημέρι, Νησί, Ξανθόγεια, Παναγίτσα, Πλατάνη, Ριζάρι, Σάμαρι, Σωτήρα και Φλαμουριά. Αριδαίας  Αριδαία   Η Αρχιερατική Περιφέρεια Αριδαίας καλύπτει γεωγραφικά την πόλη της Ἀριδαίας, 37 χωριά του δήμου Αλμωπίας: Αετοχώρι, Αλωρος, Αρχάγγελος, Άψαλος, Βορεινό, Γαρέφι, Δωροθέα, Εξαπλάτανος, Θεοδωράκι, Θηριόπετρα, Ίδα, Κορυφή, Κωνσταντία, Λαγκαδιά, Λουτράκι, Λυκόστομο, Μεγαπλάτανος, Μηλιά, Μοναστηράκι, Νεοχώρι, Νερόμυλοι, Νότια, Ξιφιανή, Όρμα, Περίκλεια, Πιπεριά, Πολυκάρπη, Πρόδρομος, Πρόμαχοι, Ριζοχώρι, Σαρακηνοί, Σωσάνδρα, Τσάκοι Υδραία, Φιλώτεια, Φούστανη και Χρυσή και την Κρανέα του δήμου Σκύδρας. Γιαννιτσών  Γιαννιτσά   Η Αρχιερατική Περιφέρεια Γιαννιτσών καλύπτει γεωγραφικά την πόλη των Γιαννιτσών και 35 χωριά του δήμου Πέλλας: Άγιος Γεώργιος, Άγιος Λουκάς, Αγροσυκιά, Ακρολίμνη, Αμπελειές, Αξός, Αραβησσός, Αρχοντικό, Ασβεσταρείο,  Αχλαδοχώρι, Γαλατάδες, Γυψοχώρι, Δαμιανό, Δροσερό, Δυτικό, Ελευθεροχώρι, Εσώβαλτα, Καρυώτισσα, Κρύα Βρύση, Κρώμνη, Λεπτοκαρυά, Λιπαρό, Μελίσσι, Μεσιανό, Νέα Πέλλα, Νέος Μυλότοπος, Πέλλα, Παλαιός Μυλότοπος, Παλαίφυτο, Παραλίμνη, Πενταπλάτανος, Πλαγιάρι, Ποντοχώρι, Σταυροδρόμι και Τριφύλλι. Σκύδρας  Σκύδρα  Η Αρχιερατική Περιφέρεια Σκύδρας καλύπτει γεωγραφικά την κωμόπολη της Σκύδρας, 19 χωριά του ομώνυμου δήμου: Άνυδρο, Αρσένι, Άσπρο, Δάφνη, Καλή, Καλλίπολη Καλύβια, Λιποχώρι,Λουτροχώρι, Μάνδαλο, Μαυροβούνι, Νέα Ζωή, Πετρία, Πλεύρωμα, Προφήτης Ηλίας, Ριζό, Σανδάλι και Σεβαστιανά, την Λάκκα του δήμου Πέλλας και 7 χωριά του δήμου Νάουσας: Γιαννακοχώρι, Επισκοπή Νάουσας, Λευκάδια, Μαρίνα, Πολλά Νερά, Ροδοχώρι και Ροδακινιά. Κουφαλίων και Χαλκηδόνος  Κουφάλια  Η Αρχιερατική Περιφέρεια Κουφαλίων και Χαλκηδόνος καλύπτει γεωγραφικά την κωμόπολη Κουφάλια του Νομού Θεσσαλονίκης,  τα χωριά Άθυρα, Λιβαδίτσα και Ραχώνα του δήμου Πέλλας, πέντε χωριά του δήμου Χαλκηδόνος: Βαλτοχώρι, Ελεούσα, Λουδίας, Μικρό Μοναστήρι, Παρθένι και την κωμόπολη Χαλκηδόνα.


Ιερές Μονές
Στην Ιερά Μητρόπολη υπάγονται οι παρακάτω μονές:

Ανδρικές
 Ιερά Μονή Ἀρχαγγέλου Μιχαήλ (Αριδαία) - Ηγούμενος: Ἐπιφάνιος Μανταζής
 Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος (Μαρίνα) - Ηγούμενος: Φιλόθεος Παπαδόπουλος
 Ιερά Μονή Προφήτου Ηλίου (Έδεσσα) 
 Ιερά Μονή Αγίου Ἁγίας Παρασκευής (Γιαννιτσά) Σημείωση:Πλέον δεν λειτουργεί ως μοναστήρι

Γυναικείες
 Ιερά Μονή Ἁγ. Τριάδος Εδέσσης - Ηγουμένη: Φοίβη Θεοδοσίου
 Ιερά Μονή Υψώσεως Τιμίου Σταυρού Μεσημερίου
 Ιερά Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου Λάκκας Γιαννιτσών
 Ιερά Μονή Ἁγίου Ἱλαρίωνος Μογλενών, Πρόμαχοι Αριδαίας
 Ἡσυχαστήριον Ἁγ. Γρηγορίου Παλαμά Κουφαλίων - Ηγουμένη: Ξένη Κωνσταντινίδου

Τοπικοί άγιοι
Αγία Χρυσή η νεομάρτυς, μαρτυρήσασα το 1795 εις Χρυσήν Αλμωπίας (13 Οκτωβρίου)
Αγία Βάσσα η Εδεσσαία και τα τρία τέκνα αυτής, Θεόγνιος, Αγάπιος και Πιστός μαρτυρήσαντες εν Προποντίδα το 304. (21 Αυγούστου)
Αγία Παρθένα η Εδεσσαία, μαρτυρήσασα εις Έδεσσαν το 1373. (Κυριακή μετά τα Φώτα)
Άγιος Ιλαρίων Επίσκοπος Μογλενών, ακμάσας περί το 1200. (21 Οκτωβρίου)
Άγιος Καλλίνικος Μητροπολίτης Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας (+1984). (8 Αυγούστου)(15 Οκτωβρίου ανακομιδή των λειψάνων)

Εορτές
1η Ιουλίου, Αγίων Αναργύρων, στον Μητροπολιτικό ναό Έδεσσας.
29η Ιουνίου, Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, στον ομώνυμο ναό Γιαννιτσών.
26η Ιουλίου, Αγίας Παρασκευής , Χρύσας Αριδαίας Δήμου Αλμωπίας στον ομώνυμο ναό του κοινοτικού διαμερίσματος Χρύσας.
13η Οκτωβρίου, Αγίας νεομάρτυρος Χρυσής, στον ομώνυμο ναό εις Χρυσήν Αλμωπίας.
8η Αυγούστου, Αγίου Καλλινίκου Μητροπολίτου Εδέσσης, στον Μητροπολιτικό ναό Έδεσσας.
15η Οκτωβρίου, ανακομιδή λειψάνων Αγίου Καλλινίκου Μητροπολίτου Εδέσσης, στον Μητροπολιτικό ναό Έδεσσας.
21η Οκτωβρίου, Αγίου Ἱλαρίωνος επισκόπου Μογλενών, στην ομώνυμη Ιερά Μονή στους προμάχους Αλμωπίας.
21η Αυγούστου, Αγίας Βάσσης της Εδεσσαίας και των τριών τέκνων αυτής, στον ομώνυμο ναό της Έδεσσας.

Προσκυνήματα
Αγίου Παντελεήμονος - Δαμιανό Πέλλας
Το 2023 εγκαινιάσθηκε στο καππαδοκικό χωρίο Δαμιανό Πέλλας ο Ναός του Αγίου Παντελεήμονος ως αντίγραφο και σε ανάμνηση του ομωνύμου ιστορικού ναού στην Αριανζό (Σιβριχισάρ) της Καππαδοκίας (5ος αι./Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς), που ονομάζεται «Κόκκινη Εκκλησία» λόγω της κατασκευής του από πέτρες με κόκκινη απόχρωση.Εγκαινιάσθηκε το Παρεκκλήσιο του Αγίου Παντελεήμονος στο Δαμιανό Πέλλας
Ιερό Ίδρυμα Ελλήνων Ανατολικής Ρωμυλίας - Η Αγία Τριάδα
Στη Λιβαδίτσα κτίσθηκε και λειτουργεί το προσκύνημα Ιερό Ίδρυμα Ελλήνων Ανατολικής Ρωμυλίας - Η Αγία Τριάδα όπου εγκαταστάθηκε η εικόνα της Αγίας Τριάδος που μεταφέρθηκε το 1990 από το μοναστήρι της Αγίας Τριάδας του Καβακλίου.ΤΟ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΟΣ, ΣΤΟ ΚΑΒΑΚΛΗ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΡΩΜΥΛΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΤΗΣ ΜΕΣΣΟΥΝΗΣ, paratiritis-news.grΙερό Ίδρυμα Ελλήνων Ανατολικής Ρωμυλίας «Η ΑΓΙΑ ΤΡΙΑΔΑ»
Υποσημειώσεις και παραπομπές
Υποσημειώσεις

Παραπομπές

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 imepa.gr

Εδεσσης