Ιθάκη (Καβάφης)

Ιθάκη ονομάζεται ένα από τα διασημότερα ποιήματα του Κωνσταντίνου Καβάφη,Νέα Εστία, τεύχος 1761 Ι. Κολλάρος και Σια, 2003, σελ. 724  «the best known of all his poems» για το οποίο χαρακτηρίζεται ότι «βρίσκεται στην τέλεια ποιητική του ωριμότητα».Άπαντα τα δημοσιευμένα ποιήματα, Κωνσταντίνος Καβάφης, Ρένος Η. Αποστολίδης, Κωνσταντίνος Καβάφης, Στάντης Αποστολίδης, Ήρκος Αποστολίδης, Τα Νέα Ελληνικά, 2002, σελ. 54  Η Ιθάκη δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, στο περιοδικό Γράμματα, το 1911 και θεωρείται διδακτικό-φιλοσοφικό ποίημα. Όταν το έγραψε, ο Καβάφης ήταν 48 ετών. Το ποίημα είναι γραμμένο με αμεσότητα, σε δεύτερο πρόσωπο, όπου ο ποιητής μιλά άμεσα στον αναγνώστη.Αναλύσεις Κειμένων: Γ. Ιωάννου «Η μόνη κληρονομιά» Κ. Καβάφης «Ποιήματα», Κωνσταντίνος Μάντης, σελ. 105-108, σελ. 185Νεοελληνική Λογοτεχνία: Ποίηση, Δημ. Ι Κουκουλομάτης, Εκδ. Δ.Ν. Παπαδήμας, 1988 σελ. 134  Η έμπνευση του Καβάφη για το ποίημα είναι η Ιθάκη της Οδύσσειας του Ομήρου, η πατρίδα και ο πολυπόθητος στόχος προορισμού του Οδυσσέα και είναι το τελευταίο από τα μυθικά ποιήματά του.Ο Ελληνικός Καβάφης, Νίκος Ορφανίδης Παρουσία, 1997, σελ. 224 Η σημαντικότητα της Ιθάκης στην πρόσληψη του έργου του Καφάβη δείχνεται χαρακτηριστικά όταν ο ποιητής ταυτοποιείται από το ίδιο του το ποίημα: «ο ποιητής της Ιθάκης». Ο Ζακ Λακαρριέρ έγραψε για την Ιθάκη ότι «ποτέ ποίημα δεν έχει πει τόσα πολλά πράγματα, σε τόσες λίγες λέξεις».

1894: «Δευτέρα Οδύσσεια» - το ποίημα πρόπλασμα και η μελέτη «Τέλος του Οδυσσέως»
Με παρόμοιο θέμα ο Καβάφης είχε γράψει το 1894 το ποίημα «Δευτέρα Οδύσσεια»,Δευτέρα οδύσσεια, Κωνσταντίνος Καβάφης, ποίημα του 1894, στη Βικιθήκη, Κρυμμένα, Κ. Π. Καβάφης, Από τα Κρυμμένα Ποιήματα 1877;-1923, Ίκαρος 1993 το οποίο δεν είχε δημοσιεύσει και ανήκει στα αποκαλούμενα «κρυμμένα ποιήματα», τα οποία είτε βρέθηκαν «κρυμμένα» στο αρχείο του Καβάφη, είτε σε αρχεία φίλων και συγγενών,Εισαγωγή του εκδότη στο βιβλίο «Καβάφης: Κρυμμένα ποιήματα (1877-1923)» Καβάφης Π. Κωνσταντίνος, επιμέλεια Γιώργος Π. Σαββίδης, Κωστούλα Σκλαβενίτη, Ίκαρος, 2000, ISBN 9789607233622 ενώ η Ιθάκη ανήκει στα αναγνωρισμένα ποιήματά του.Το σώμα των Καβαφικών ποιημάτων περιλαμβάνει: 154 ποιήματα που αναγνώρισε ο ίδιος (τα λεγόμενα Αναγνωρισμένα), 37 ποιήματα, τα περισσότερα νεανικά, σε ρομαντική καθαρεύουσα, τα οποία αργότερα αποκήρυξε (τα Αποκηρυγμένα), και 75 ποιήματα που βρέθηκαν τελειωμένα στα χαρτιά του (τα λεγόμενα Κρυμμένα), καθώς και τα 30 Ατελή, τα οποία βρέθηκαν στα χαρτιά του χωρίς να έχουν πάρει την οριστική τους μορφή. Η «Ιθάκη» ανήκει στα αναγνωρισμένα ποιήματά του Σε εκείνο το ποίημα ο Οδυσσέας εγκαταλείπει εκούσια την Ιθάκη, αφού την βρήκε, για νέα ταξίδια, αφού η Ιθάκη αποδεικνύεται εσφαλμένος και απατηλός προορισμός, «όλη του η Ιθάκη ήτο μικρά».Αισθητική της Πρόσληψης. Θεωρία και Πράξη στη "Δευτέρα Οδύσσεια" του Καβάφη, Θεολογίδου Χαρίκλεια, Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου, Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Ελληνική γλώσσα και λογοτεχνία, 23-2-2014   Σε αντίθεση με αυτό το ρομαντισμό της νεότητας του Καβάφη των 31 ετών,Η «Δευτέρα Οδύσσεια» στο Ιδρυμα Κακογιάννη, Γιάννης Ζουμπουλάκης, 23/11/2013, εφημερίδα Το Βήμα στην Ιθάκη, ο ωριμότερος Καβάφης, στα 48 του χρόνια, πιο ρεαλιστής, παρουσιάζει τον Οδυσσέα, σοφό, να γυρίζει σε αυτήν γνωρίζοντας «η Ιθάκες τι σημαίνουν».Από τους τελευταίους στίχους του ποιήματος «Ιθάκη»: «Έτσι σοφός που έγινες, με τόση πείρα,  ήδη θα το κατάλαβες η Ιθάκες τι σημαίνουν.»

Τον ίδιο χρόνο που ο Καβάφης έγραψε αυτό το πρόδρομο ποίημα, το 1894, έγραψε επίσης και μια μελέτη (την οποία δεν δημοσίευσε) με τίτλο «Τέλος του Οδυσσέως»,Hellenism and the Postcolonial Imagination: Yeats, Cavafy, Walcott, Martin McKinsey Fairleigh Dickinson Univ Press, 2010, σελ. 177 στην οποία αναλύονται και συγκρίνονται οι απόψεις και οι οδυσσειακές εκδοχές της ιστορίας, αυτή του ομηρικού προτύπου (της οριστικής επιστροφής του Οδυσσέα στην Ιθάκη) με αυτές του Δάντη και του Τέννυσον (της νέας αναχώρησης από την Ιθάκη, για ένα τυχοδιωκτικό ταξίδι), την εκδοχή που ακολούθησε στο ποίημα της Δευτέρας Οδύσσειας.

Δημοσίευση το 1911 στην Αλεξάνδρεια και πρώτη μετάφραση το 1924 στα αγγλικά
Η Ιθάκη γράφτηκε τον Οκτώβριο του 1910 και δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο περιοδικό Γράμματα, στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, στο τεύχος Οκτωβρίου - Νοεμβρίου του 1911. Η πρώτη μετάφραση του ποιήματοςIthaca, translated by George Valassopoulo. The Criterion 2/8, July 1924, η πρώτη μετάφραση του ποιήματος στα Αγγλικά έγινε στα αγγλικά και δημοσιεύθηκε στο περιοδικό The Criterion του ποιητή Τ.Σ. Έλιοτ το 1924, με την υποστήριξη του συγγραφέα Ε.Μ. Φόρστερ. Το ποίημα (όπως και άλλα) είχε μεταφράσει ο κοινός φίλος του Φόρστερ και του Καβάφη, ο σπουδασμένος στην Αγγλία Αλεξανδρινός δικηγόρος Γεώργιος Βαλασόπουλος (George Valassopoulo, Ιαν 1890-Οκτ 1972),Letters to George Valassopoulo, E. M. Forster, PN Review 33, Volume 10 Number 1, September - October 1983 με την επίβλεψη του ίδιου του Καβάφη. Κατά την περίοδο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Φόρστερ υπηρετούσε στον Ερυθρό Σταυρό στην Αλεξάνδρεια ως αντιρρησίας συνείδησης την περίοδο 1916-18 και εκεί είχε γνωρίσει τον Καβάφη.The Cambridge connection, Randal Couch, jacket2.org, ανακτήθηκε στις 8/1/2017Cavafy and Forster, G.P. Savidis,  (1975). από τα Μικρά καβαφικά, Α΄, Ερμής, 1985

Γλώσσα, μορφολογία και δομή

Η Ιθάκη είναι ποίημα γραμμένο στη δημοτική γλώσσα, με κάποια λογιότερα στοιχεία.Δευτέρα Οδύσσεια και Ιθάκη. Η ποιητική εξέλιξη του θέματος της «Δεύτερης Οδύσσειας» στην ποίηση του Κ.Π. Καβάφη, Νίκος Κακκούφα, musae, Περιοδικό ομίλου Π.Ε.Δ.Ε. (Πειραματικό Εργαστήρι Δημιουργικής Έκφρασης Πανεπιστημίου Κύπρου), Φεβρουάριος 2008, Τεύχος 2ο, σσ. 16-19 

Η Ιθάκη κατατάσσεται στα διδακτικά ποιήματα του Καβάφη με χαρακτηριστικά τη χρήση του β΄ ενικού, τον επιστολικό χαρακτήρα με αποδέκτη τον αναγνώστη, τον συμβουλευτικό και παραινετικό χαρακτήρα, τον υποβλητικό διδακτισμό.Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων, λήμμα Διδακτική ποίηση, Παρίσης Ιωάννης, Παρίσης Νικήτας, Εκδόσεις Πατάκη, Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων, Διαδραστικά σχολικά βιβλία

Στο ποίημα αναγνωρίζονται οι εξής νοηματικές ενότητες:ΙΘΑΚΗ  (Κ.Καβάφης) , ανακτήθηκε στις 7/1/2017Ιθάκη, υπηρεσία Οδύσσεια, εκπαιδευτικό και εγκυκλοπαιδικό βοήθημα, odyssey.com.cy, ανακτήθηκε στις 7/1/2017
Στίχοι 1-3: «Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη» - η ευχή «να είναι μακρύς ο δρόμος»
Στίχοι 4-12: «Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας» - ψυχική προετοιμασία του ταξιδιού
Στίχοι 13-23: «Να εύχεσαι νάναι μακρύς ο δρόμος» - περιγραφή των αγαθών του ταξιδιού («με τι ευχαρίστησι, με τι χαρά, θα μπαίνεις σε λιμένας πρωτοειδωμένους»)
Στίχοι 24-30: «Πάντα στον νου σου νάχεις την Ιθάκη» - παραίνεση «χρόνια πολλά να διαρκέσει» το ταξίδι
Στίχοι 31-33: «Η Ιθάκη σ’ έδωσε τ’ ωραίο ταξείδι» - αυτό που πραγματικά έδωσε η Ιθάκη, το ταξίδι
Στίχοι 34-36: «Κι αν πτωχική την βρεις, η Ιθάκη δεν σε γέλασε» - «η Ιθάκες»-σύμβολο, «ήδη θα το κατάλαβες η Ιθάκες τι σημαίνουν».

 Λεπτομέρειες 

 Μεταφορές και συμβολισμοί 
Ενώ άλλα μυθολογικά ποιήματα του Καβάφη περιγράφουν στιγμές από το ιστορικό παρελθόν, η Ιθάκη αποδίδεται όχι ως το ομηρικό ταξίδι του Οδυσσέα, αλλά ως μια μεταφυσική και ψυχολογική αναζήτηση του κάθε αναγνώστη, στον οποίο απευθύνεται άμεσα ο ποιητής, με σκοπό τις εμπειρίες της ζωής και την σοφίαModernism and Homer: The Odysseys of H.D., James Joyce, Osip Mandelstam, and Ezra Pound, Leah Culligan Flack, Cambridge University Press, 2015, σελ. 16. Μάλιστα, σε αντίθεση με την Οδύσσεια όπου ο ήρωας θέλει να επιστρέψει όσο το δυνατόν πιο γρήγορα στην πατρίδα του την Ιθάκη, ο Καβάφης προσφέρει μια άλλη οπτική: Εύχεται στον αναγνώστη να «είναι μακρύς ο δρόμος» και τον προτρέπει: «μη βιάζεις το ταξίδι διόλου».Poetry for Students, τομ. 19, σελ. 113-128 (σελ. 116, κεφάλαιο The Odyssey)  

 Συμβολισμοί 
Οι Λαιστρυγόνες και οι Κύκλωπες, ο άγριος Ποσειδώνας – που συμβολίζουν στις εσωτερικές μας αναζητήσεις τις φοβίες μας, ότι μας σταματά και μας τρομάζει. 
η Ιθάκη, η ίδια, η μετουσίωση του ομηρικού ταξιδιού της επιστροφής στο καβαφικό ταξίδι αναζήτησης εμπειριών και σοφίας συμβολισμός που ενισχύεται από την αντισυμβατική χρήση του πληθυντικού, «η Ιθάκες» (το άρθρο «η» στην παλαιά ορθογραφία γραφόταν έτσι και στο πληθυντικό) στο τέλος του ποιήματος.
οι «καλές πραγμάτειες», τα σεντέφια και κοράλλια, κεχριμπάρια κ' έβενοι και ηδονικά μυρωδικά κάθε λογής, σύμβολα των πόθων μας, σύμβολα της ηδονής που ύμνησε ο Καβάφης στο ποιητικό του έργο.Pinchin, Jane Lagoudis, Alexandria Still: Forster, Durrell, and Cavafy, Princeton University Press, 1977, μελέτη της Pinchin των διαφορετικών μεταφράσεων της Ιθάκης στα αγγλικά, όπως αναφέρεται στο Poetry for Students, τομ. 19, σελ. 113-128 (σελ. 119, κεφάλαιο Critical Overview)
τα Φοινικικά εμπορεία και οι Αιγυπτιακές πόλεις, σε μια ακριβή περιγραφή των προορισμών που θα έβρισκε ο Οδυσσέας στο ταξίδι της εποχής του, χρησιμεύουν ως σύμβολα των προορισμών του κάθε ταξιδιού.
Τέλος, σημαντικό συμβολικό ρόλο έχει η παντελής έλλειψη αναφοράς στον Οδυσσέα, κάτι που μετουσιώνει την Ιθάκη από προορισμό του ταξιδιού του ομηρικού Οδυσσέα σε προορισμό του κάθε αναγνώστη ως δικαιολογία για να κάνει κανείς το ταξίδι της ζωής.

 Μηχανισμοί τους οποίους χρησιμοποιεί ο ποιητής 
Ο Καβάφης χρησιμοποιεί αφενός την επανάληψη, αφετέρου την αντισυμβατική σύνταξη και ορθογραφία:
την επανάληψη για να δοθεί έμφαση:Poetry for Students, τομ. 19, σελ. 113-128 (σελ. 117, κεφάλαιο The Odyssey)  
η ευχή να είναι το ταξίδι μακρύ, και στην αρχή του ποιήματος αλλά και στην αρχή της δεύτερης στροφής
οι δυσκολίες – συμβολισμοί του ταξιδιού, οι Λαιστρυγόνες και οι Κύκλωπες, ο θυμωμένος Ποσειδώνας, επαναλαμβάνονται δυο φορές στην πρώτη στροφή, το ίδιο και
τα ηδονικά μυρωδικά στη δεύτερη στροφή επαναλαμβάνονται επίσης δυο φορές – σύμβολα του ερωτισμού που διατρέχει αρκετά ποιήματα του ΚαβάφηCapri-Karka, C., Love and the Symbolic Journey in the Poetry of Cavafy, Eliot, and Seferis, Pella Publishing Company, 1982, όπως αναφέρεται στο Poetry for Students, τομ. 19, σελ. 113-128 (σελ. 119, κεφάλαιο Critical Overview)
το ίδιο το όνομα της Ιθάκης, που στις τελευταίες στροφές του ποιήματος επαναλαμβάνεται τρεις φορές αυτούσιο και μια σε (αντισυμβατικό) πληθυντικό
την μη συμβατική ορθογραφία / σύνταξη:
«αν δεν τους κουβανείς μες στην ψυχή σου», αντί για «κουβαλείς»
«η Ιθάκες» με την αντισυμβατική χρήση του πληθυντικού.

Καβαφικά Αυτοσχόλια
Στο βιβλίο του Γ. Λεχωνίτη Kαβαφικά Aυτοσχόλια, ο ίδιος ο Καβάφης αναφέρει για το ποίημα αυτό:Γ. Λεχωνίτης, Kαβαφικά Aυτοσχόλια. Mε Eισαγωγικό Σημείωμα Tίμου Mαλάνου. Aλεξάνδρεια 1942 (Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας)

«Το νόημα του ποιήματος τούτου είναι απλούν και σαφές. Ο άνθρωπος εις την ζωήν του επιδιώκει ένα σκοπόν "Ιθάκην", αποκτά πείραν, γνώσεις και ενίοτε αγαθά ανώτερα του σκοπού του ιδίου. Κάποτε δε την Ιθάκην, όταν φθάνει στο τέρμα των προσπαθειών του, την ευρίσκει πτωχικήν, κατωτέρα των προσδοκιών του. Εντούτοις η Ιθάκη δεν τον γέλασε».

Μεταφράσεις
Στην αγγλική γλώσσα, σημαντικότατες μεταφράσεις είναι αυτή του Γεωργίου Βαλασόπουλου (η πρώτη μετάφραση στα αγγλικά, το 1924 του φίλου και μεταφραστή του Καβάφη), του Ιωάννη Μαυρογορδάτου το 1952,The Poems of C. P. Cavafy, translated by John Mavrogordato, 1952 αλλά και της Ρέι Ντάλβεν το 1961,The Complete Poems of C. P. Cavafy, translated by Rae Dalven, introduction by W. H. Auden, Harcourt (New York, NY), 1961 και αυτή των Έντμουντ Κίλι και Φίλιπ Σέραρντ (το 1975 και το 1995)C.P. Cavefy Collected Poems, translated by Edmund Keely and Philip Sherrard, edited by George Savvidis, Prinston University Press, 1975 (και 1992) που έγιναν μεταξύ 1951 και 1975 αλλά και αρκετές μεταφράσεις που έγιναν αργότερα όπως της Αλίκης Μπάρνστοουν το 2006, του Στρατή Χαβιαρά το 2004 (Αθήνα) και το 2007 (Ουάσινγκτον),The canon: the original one hundred and fifty-four poems / C.P. Cavafy ; translated by Stratis Haviaras ; edited by Dana Bonstrom; foreword by Seamus Heaney; introduction by Manuel Savidis, Cambridge, MA: Harvard Center for Hellenic Studies, 2007, ISBN 9780674025868 Konstantina Georganta, Translation and Literature, Volume 17 Issue 2, Page 267-270, ISSN 0968-1361 Available Online Mar 2009 (DOI: http://dx.doi.org/10.3366/E0968136108000332) του Ευάγγελου Σαχπέρογλου το 2008The Collected Poems with parallel Greek text, C.P. Cavafy, Translated by Evangelos Sachperoglou, Edited by Anthony Hirst, and Peter Mackridge, Oxford World's Classics, 2008, ISBN 9780199555956 και του Ντάνιελ Μέντελσον το 2009.

Στη γαλλική γλώσσα, γνωστότερες είναι η πρώτη μετάφραση της Γαλλίδας ακαδημαϊκού Μαργκερίτ Γιουρσενάρ του 1940 (σε πεζό λόγο), την οποία επεξεργάστηκε ξανά το 1954 και το 1958 και του ελληνιστή Ζακ Λακαρριέρ σε μορφή ποιήματος.Le chemin vers Ithaque par Jacques Lacarrière , Cles, ανακτήθηκε στις 8 janvier 2017Jacques Lacarrière, Magazine littéraire, n° 427, janvier 2004ITHAQUE de Constantin CAVAFY (dans les traductions de Lacarrière et Yourcenar) , Éric Allard, Les Belles Phrases, 30 Ιουλίου 2012 (ανακτήθηκε στις 8/1/2017)

Στην ιταλική γλώσσα σημαντική μετάφραση της Ιθάκης έχει γίνει το 1961 από τον νεοελληνιστή Φιλίππο Μαρία Ποντάνι.Kostantinos Kavafis, Poesie. Μιλάνο: Mondadori (σειρά: Oscar), 1961. Πρβ. Kavafis, 53 poesie. Μιλάνο: Mondadori (σειρά: I miti poesia), 1996. ISBN 88-04-41716-1.

Στα ισπανικά, έχουν δημοσιευτεί μεταφράσεις και το 1982 από τον Χοσέ Μαρία Αλβάρεζ,Konstantino Kavafis (1863-1933) Traducción de José María Álvarez Publicado en ‘Poesías Completas’, Ediciones Hiperión, Madrid 1982   αλλά και το 1999 από τον Πέδρο Μπαδένας ντε λα Πένια.C. P. Cavafis. Antología poética. Alianza Editorial, Madrid 1999.  Edición y traducción, Pedro Bádenas de la Peña  

Μετάφραση στα πορτογαλικά έχει γίνει από τους Χόρχε ντε Σένα,Jorge de Sena, "90 e mais quatro poemas", de Constantino Cavafy - ed. por Fora do Texto, Coimbra, 1970 Χοσέ Πάουλο Παές και Ísis Borges da Fonseca.

Στα γερμανικά το ποίημα μεταφράστηκε από τον Βόλφγκανγκ Γιόσινγκ με τη συμμετοχή της Ντόρις Γκούντερτ και εκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο Romiosini στην Κολωνία το 1983.Brichst Du Auf Gen Ithaka. Sämtliche Gedichte, Übersetzt von Wolfgang Josing und Doris Gundert. Mit Anmerkungen und einem Nachwort, Konstantinos Kavafis, Romiosini Verlag, ISBN 9783923728039 .

Στα ρωσικά το ποίημα αποδόθηκε από διάφορους μεταφραστές. Μερικές από τις πιο αξιόλογες μεταφράσεις είναι αυτές του Γκενάντι Σμάκοφ, Η Ιθάκη στα ρωσικά σε μετάφραση του Γκεννάντι Σμάκοφ της Σοφίας Ιλίνσκαγια,, (μετάφραση από τη Σοφία Ιλγίνσκαγια) του Αλεξάντρ Βελιτσάνσκι,, , (μετάφραση από τον Αλεξάντρ Βελιτσάνσκι) του Γιεβγκένι Κολέσοφ (μετάφραση του Γιεβγκένι Κολέσοφ) και του Βλαντισλάβ Νεκλιάγιεφ). (μετάφραση του Βλαντισλάβ Νεκλιάγιεφ)

Στα ολλανδικά μεταφράστηκε από τον Χανς Βάρεν και τον Μάριο Μόλενγκρααφ το 1984.Gedichten in de vertaling van Hans Warren en Mario Molengraaf, Kavafis, K.P,  Amsterdam, Bert Bakker, 1984, ISBN 903510028X   

Επίδραση
Στην Ελλάδα, η Ιθάκη είναι ένα από τα κείμενα της νεοελληνικής λογοτεχνίας τα οποία διδάσκονται στα σχολεία, στην Α΄ Λυκείου.

Σημαντική επίδραση στη διάδοση του ποιήματος αλλά και της ποίησης του Καβάφη, είχε η ανάγνωσή του από τον Μορίς Τέμπλσμαν, σύντροφο της Ζακλίν Κένεντι Ωνάση, στην κηδεία της στη Νέα Υόρκη των ΗΠΑ το 1994, κάτι που είχε σαν αποτέλεσμα την εξάντληση της μετάφρασης σε έκδοση των Κίλι/Σέραρντ και την επανέκδοσή της δυο ακόμη φορές.Poetry for Students, τομ. 19, σελ. 113-128 (σελ. 119)  

Το 2004, ο Σον Κόνερι απήγγειλε την Ιθάκη, σε μουσική επένδυση του Βαγγέλη Παπαθανασίου, Αυτή η εκτέλεση κυκλοφόρησε σε CD και συμπεριλήφθηκε στο βιβλίο Ithaca - A Journey in Colour της Μισελίν Ροκμπρίν Κόνερι.

Οι πρώτοι στίχοι του ποιήματος (Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη, να εύχεσαι νάναι μακρύς ο δρόμος), σε μετάφραση των Κίλι και Σέραρντ στην αγγλική γλώσσα έχουν καταγραφεί στο The Yale Book of Quotations, στην έκδοση 2006.

Σημειώσεις

Αναφορές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Το ποίημα Ιθάκη, στην πρώτη του έκδοση: περιοδικό Γράμματα, Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, τεύχος 9-10 (Οκτωβρίου - Νοεμβρίου 1911, σελ. 286-287 
Το ποίημα Ιθάκη και τέσσερα ηχητικά αρχεία ανάγνωσής του
Ithaca by C.P.Cavafy, αφήγηση στην αγγλική γλώσσα από τον Σον Κόνερι, μουσική επένδυση από τον Βαγγέλη Παπαθανασίου - youtube.com
Το ποίημα «Οδυσσέας» (συγγραφή 1833, έκδοση για πρώτη φορά το 1842) του Άλφρεντ Τέννυσον που αποτέλεσε έμπνευση για το πρόδρομο ποίημα της Ιθάκης, τη Δευτέρα Οδύσσεια: στο πρωτότυπο (αγγλικά, στην Βικιθήκη στην αγγλική γλώσσα, Wikisource) και σε μετάφραση του Μαρίνου Σιγούρου
Το ποίημα του 1894 Δευτέρα οδύσσεια του Κωνσταντίνου Καβάφη στη Βικιθήκη, πρόδρομος της «Ιθάκης», το οποίο είχε σαν έμπνευση το ποίημα «Οδυσσέας» του Τέννυσον και στροφές από την Κόλαση του Δάντη
Ítaca, antiwarsongs.org: Μεταφράσεις της «Ιθάκης» σε πολλές γλώσσες (ιταλικά, γαλλικά, ισπανικά, (καστιλιάνικα και καταλανικά), πολωνικά, τσέχικα και αγγλικά, σε κάποιες περιπτώσεις σε δυο διαφορετικές μεταφράσεις)
Η Ιθάκη του Καβάφη σε κόμικ

Ιθακη
Κατηγορία:Ιθάκη