Καστρί Σερρών

Το Καστρί είναι πρώην οικισμός στον σημερινό Δήμο Βισαλτίας της Περιφερειακής Ενότητας Σερρών της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Βρίσκεται σε υψόμετρο 60 μέτρων στις βορειοανατολικές παρυφές του Κερδυλίου όρους, σε απόσταση 3 χλμ. νότια από την Ευκαρπία Σερρών και 5 χλμ. ανατολικά από το Αηδονοχώρι Σερρών.

 Ιστορία 
 Αρχαίοι χρόνοι 
Η ονομασία Καστρί οφείλεται στον απόκρημνο βραχώδη λοφίσκο που υπάρχει εκεί και εικάζεται ότι χρησίμευε ως οχυρό κατά την αρχαιότητα. Υψώνεται ανάμεσα στις κοίτες δύο ρεμάτων, οι οποίοι τον προστατεύουν ως φυσικοί τάφροι. Στις ανατολικές υπώρειες του λόφου, έχει εντοπιστεί το στόμιο αρχαίου μαρμάρινου φρεατίου. Άλλες αρχαιότητες, όπως απλοί λακκοειδείς τάφοι, κιβωτιόσχημοι και μακεδονικού τύπου τάφοι και ταφικοί τύμβοι, εντοπίζονται σε μεγάλη έκταση στη γύρω περιοχή. Αυτά τα ευρήματα δίνουν την εντύπωση μιας μεγάλης νεκρόπολης, που λειτουργούσε από τα τέλη του 4ου έως το δεύτερο μισό του 2ου αιώνα π.Χ. Για το λόγο αυτό, η περιοχή έχει χαρακτηριστεί ως το νεκροταφείο της αρχαίας Αμφίπολης.

 Βυζαντινή περίοδος 
Το 1085, ο πρεσβύτερος του χωριού Νικόλαος, υπέγραψε σε έγγραφο του επισκόπου Εζεβών και Στεφανιανών Θεόδουλου, μαρτυρώντας την ύπαρξη του οικισμού. Η περιοχή επηρεάστηκε από την εξάπλωση του Χριστιανισμού και την ίδρυση μοναστηριών κατά τη Βυζαντινή περίοδο. Το Καστρί έγινε μετόχι της μονής Χελανδαρίου το 1271, όταν ο αυτοκράτορας Μιχαήλ Η´ Παλαιολόγος επικύρωσε τη δωρεά του χωριού στη σερβική μονή. Ωστόσο, το 1299 δεν αναφέρεται μεταξύ των κτήσεων της μονής, υποδηλώνοντας πιθανώς την απώλειά του πριν από αυτή την ημερομηνία. Το 1300, οι Βυζαντινοί αυτοκράτορες Ανδρόνικος Β΄ και Μιχαήλ Θ΄ το παραχώρησαν στον Στέφανο Δουσάν, βασιλιά της Σερβίας, ο οποίος το επανεκχώρησε στη μονή Χελανδαρίου. Το 1314 αναφέρεται αμπελώνας στην περιοχή του Καστρίου, ενώ το 1348, σύμφωνα με χρυσόβουλο του Δουσάν, το χωριό περιλαμβάνεται στις κτήσεις της μονής. Στη βόρεια και βορειοανατολική άκρη του λόφου, σώζεται βυζαντινός περίβολος μήκους 35 μέτρων, ο οποίος πιθανόν σχημάτιζε έναν τετράπλευρο πύργο. Στην κορυφή του λόφου βρισκόταν το καθολικό του μετοχίου, πάνω στο οποίο αργότερα ανοικοδομήθηκε νεότερος ναός.
 Οθωμανική περίοδος 
Κατά την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, το Καστρί ανήκε διοικητικά στον Καζά των Σερρών του Σαντζακίου των Σερρών του Βιλαετίου της Θεσσαλονίκης. Σε οθωμανικά φορολογικά κατάστιχα του δεύτερου μισού του 15ου αιώνα καταγράφεται ως Καστρί με πληθυσμό 180 περίπου κατοίκων. Το 1854 ανεγέρθηκε ο ναός Μεγάλων Ταξιαρχών, σε ρυθμό τρίκλιτης βασιλικής, εγκιβωτίζοντας τον προγενέστερο υστεροβυζαντινό ναό. Το 1872 χτίστηκε εξάπλευρο τριώροφο κωδωνοστάσιο, στο οποίο εντοιχίστηκαν αρχαίες ελληνικές επιγραφές που βρέθηκαν στην περιοχή.
αριστερά|μικρογραφία|300x300εσ|Το κωδωνοστάσιο στο Καστρί, το οποίο χτίστηκε το έτος 1872.
Στη δημογραφική μελέτη «Εθνογραφία των Βιλαετίων Αδριανούπολης, Μοναστηρίου και Θεσσαλονίκης» που εκδόθηκε το 1878 στην Κωνσταντινούπολη, εκτιμάται ότι το 1873 αποτελούνταν από 23 σπίτια και 75 Έλληνες κατοίκους, ενώ στη μελέτη «Οι Έλληνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Στατιστική και Εθνογραφική Μελέτη» του Αλεξάντρ Συνβέ που εκδόθηκε το 1878 στην Κωνσταντινούπολη, εκτιμάται ότι αποτελούνταν από 168 κατοίκους. Ο οικισμός αναφέρεται στις οδοιπορικές σημειώσεις του Νικολάου Σχινά, ο οποίος στα μέσα της δεκαετίας του 1880 περιόδευσε ολόκληρη σχεδόν την επικράτεια της Μακεδονίας. Σε πορεία του από τον λιμένα Τσάγεζι προς τις Σέρρες, σημείωσε το Καστρί ως ένα χωριό με 40 οικογένειες χριστιανών. Σύμφωνα με το άρθρο «Η επαρχία Σερρών κατά την εκκλησιαστικήν διαίρεσιν και την εκπαιδευτικήν κίνησιν» που δημοσιεύθηκε στο «Ημερολόγιο της Ανατολής» του 1886, το Καστρίον είχε εκείνη την εποχή 165 κατοίκους και ελληνικό σχολείο με 10 μαθητές. Το έτος 1891, ο Γκεόργκι Στρέζοφ έγραψε σχετικά: «Καστρί, χωριό βορειοδυτικά του Άνω Κρουσόβου, 1 ώρα. Δίπλα στο χωριό βρίσκεται η περίφημη εκκλησία του Αγίου Αρχαγγέλου, που φημίζεται για τη θαυματουργή εικόνα της. 20 σπίτια».

Ο Πέτρος Παπαγεωργίου, στη μελέτη «Αι Σέρραι και τα προάστεια, τα περί Σέρρας και η Μονή Ιωάννου του Προδρόμου» που εκδόθηκε το 1894, αριθμεί πληθυσμό 165 χριστιανών κατοίκων, σημειώνοντας, επίσης, την παρουσία αρχαίων ελληνικών επιγραφών. Ο Γάλλος αρχαιολόγος Πολ Περτριζέ, κατά την επίσκεψη του το 1894, ανέφερε για τον οικισμό: «Ελληνικό χωριό με 30 περίπου σπίτια, 10 χλμ. ΒΔ του Γενίκιοϊ και 7 χλμ. από τον Ταχινό, στη δεξιά όχθη. Είναι τοποθετημένο σε μια σκιερή χαράδρα όπου κυλάει το ποτάμι [...] Στη μέση της χαράδρας δεσπόζει ένας απομονωμένος, απότομος τύμβος, μια πραγματική μικρή ακρόπολη που πρέπει να χρησίμευε ως οχυρό στην αρχαιότητα. Η κορυφή περιβάλλεται από αρκετά πρόσφατα τείχη, στη μέση των οποίων βρίσκεται η εκκλησία. Το καμπαναριό, που είναι ολοκαίνουργιο, φέρει τη χρονολογία 1872». Στη στατιστική μελέτη του Βούλγαρου γεωγράφου Βασίλ Κάντσωφ, «Μακεδονία, Εθνογραφία και Στατιστική», εκτιμάται ότι το 1900 υπήρχαν 150 Έλληνες κάτοικοι, ενώ σύμφωνα και με τη μελέτη «La Macédoine et sa Population Chrétienne» του Βούλγαρου Ντίμιταρ Μπρανκόφ, το 1904 ζούσαν εκεί 150 κάτοικοι. Στην «Εθνολογική Στατιστική των Βιλαετίων Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου» του Αθανάσιου Χαλκιόπουλου, που εκδόθηκε το 1910 στην Αθήνα, ο πληθυσμός του οικισμού εκτιμάται σε 150 Έλληνες. Τέλος, σε υπολογισμούς που εξέδωσε το 1919 η Επιτελική Υπηρεσία του Ελληνικού Στρατού, προ του 1912 αναφέρονται 114 Έλληνες κάτοικοι.

 Σύγχρονη ιστορία 
μικρογραφία|273x273εσ|Ιστορική φωτογραφία από το Καστρί. Διακρίνεται ο ιερέας Κωνσταντίνος Στεργιανίδης (1886-1946), δίπλα του κάποιος επισκέπτης ή περιηγητής, καθώς και κάτοικοι του χωριού.Με το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων, ο οικισμός περιήλθε στην ελληνική επικράτεια και κατά την ελληνική απογραφή του 1913 είχε πληθυσμό 114 κατοίκων. Κάτοψη του οικισμού και της ευρύτερης περιοχής αποτυπώθηκε σε βρετανικούς στρατιωτικούς χάρτες χαρακωμάτων κατά την περίοδο του Μακεδονικού Μετώπου του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Το 1920 προσαρτήθηκε στη νεοσυσταθείσα κοινότητα Κουτσίου (Ευκαρπία) της Υποδιοίκησης Νιγρίτης του Νομού Σερρών.

Την περίοδο των μεγάλων εγγειοβελτιωτικά έργων της πεδιάδας των Σερρών, τη δεκαετία του 1930, κατασκευάστηκαν στο Καστρί δύο αντιπλημμυρικά φράγματα, στις κοίτες των χειμάρρων Γιαννιλί και Μεζίνιτσας. Βορειοανατολικά του οικισμού βρισκόταν η λίμνη Αχινού, η οποία αποξηράνθηκε την ίδια περίοδο.μικρογραφία|Το Καστρί σε χάρτη του 1914.|266x266εσ

Στις 17 Οκτωβρίου 1941, στα γειτονικά χωριά Άνω και Κάτω Κερδύλιο, έλαβε χώρα ένα από τα πιο τραγικά επεισόδια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ελλάδα, γνωστό ως Σφαγή των Κερδυλίων. Πάνω από 200 άμαχοι εκτελέστηκαν από τα γερμανικά στρατεύματα και στη συνέχεια τα δύο χωριά πυρπολήθηκαν και καταστράφηκαν ολοσχερώς. Όσα γυναικόπαιδα και γέροντες διασώθηκαν της σφαγής, περιθάλφτηκαν και στεγάστηκαν προσωρινά στο Καστρί και την Ευκαρπία.

Κατά τη διάρκεια της Βουλγαρικής Κατοχής (1941-1944), το Καστρί, που βρισκόταν στα όρια της γερμανοκρατούμενης ζώνης, προσέφερε καταφύγιο σε πολλούς κατοίκους της περιοχή του Παγγαίου. Η μετακίνησή τους οφειλόταν στη σκληρή βουλγαρική κατοχή ανατολικά του Στρυμόνα, η οποία επέβαλε εκβουλγαρισμό, κατασχέσεις και διώξεις, ιδιαίτερα μετά την εξέγερση της Δράμας το 1941. Αντίθετα, η γερμανική διοίκηση, αν και αυστηρή, δεν επεδίωκε την αλλοίωση της εθνικής ταυτότητας, καθιστώντας κατά θλιβερή ειρωνεία τη διαβίωση πιο ανεκτή.

Την περίοδο του ελληνικού εμφυλίου πολέμου (1946-1949), οι Καστριώτες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το χωριό τους ύστερα από εντολή του κυβερνητικού Ελληνικού Στρατού, ο οποίος επιδίωξε να αποκλείσει τη δυνατότητα τροφοδότησης των ανταρτών. Πολλές οικογένειες εγκαταστάθηκαν στην κοντινή Ευκαρπία, οπότε το Καστρί άρχισε να ερημώνεται. Αν και ο οικισμός καταργήθηκε τυπικά το 1951, μερικές οικογένειες επέστρεψαν και συνέχισαν να κατοικούν εκεί έως τις αρχές της δεκαετίας του 1960. Κάτοψη του οικισμού πριν την καταστροφή του, είναι ορατή σε αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού από την περίοδο 1945-1960.

Σήμερα, στη θέση του πρώην οικισμού εντοπίζονται σε λιθοσωρούς τα ερείπια των σπιτιών που υπήρχαν κάποτε εκεί, ενώ στέκουν ακόμη όρθια ελάχιστα τμήματα πέτρινων τοιχοποιιών από νεότερα κτίρια. Στον γύρω χώρο, υπάρχουν εγκαταλελειμμένες σταβλικές εγκαταστάσεις, παραπήγματα και μια ποτίστρα για ζώα. Στην κορυφή του λόφου και εντός ομώνυμης μονής, διασώζεται ο μεταβυζαντινός ναός των Ταξιαρχών, με το κωδωνοστάσιό του. Στο Καστρί συμβάλλουν έως σήμερα τα ρέματα Καμένο (Γιαννιλί) και Ψάλτου (Μεζίνιτσας), σχηματίζοντας το ρέμα Καστρί ή Καστρόλακκας που εκβάλλει στον ποταμό Στρυμόνα.
 Θρησκεία 
μικρογραφία|273x273εσ|Ο ναός Παμμεγίστων Ταξιαρχών που ανεγέρθηκε το έτος 1854.

 Ιερός Ναός Παμμεγίστων Ταξιαρχών 
Στο Καστρί βρίσκεται η Μονή Αγίων Ταξιαρχών και ο ναός Παμμεγίστων Ταξιαρχών. Κτισμένος σε ύψωμα, είναι ορατός από την είσοδο του χωριού. Πανηγυρίζει δυο φορές τον χρόνο, στις 8 Νοεμβρίου, ανήμερα της σύναξης των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ, και στις 6 Σεπτεμβρίου, ανήμερα της ανάμνησης του εν Χώναις θαύματος του Αρχαγγέλου Μιχαήλ. Κατά το βράδυ από την παραμονή προς την ημέρα της εορτής, πιστοί κοιμούνται στο μοναστήρι, ενώ τελείται Θεία Λειτουργία ανήμερα της εορτής. Από το 1990, ο ναός είναι χαρακτηρισμένος ως κτίριο που χρειάζεται ειδική κρατική προστασία, με ζώνη προστασίας ολόκληρο τον λόφο επί του οποίου είναι κτισμένος, επειδή αποτελεί ενδιαφέρον δείγμα μοναστηριακής αρχιτεκτονικής του 19ου αιώνα και σημείο αναφοράς του ερειπωμένου οικισμού Καστρί. 

 Τέχνη 
Στο Καστρί κινηματογραφήθηκαν σκηνές από την ταινία «Χώμα και Νερό» (1999) του σκηνοθέτη Πάνου Καρκανεβάτου. Η ταινία προβλήθηκε στο 40ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης το 1999, αποσπώντας το βραβείο Β΄ Γυναικείου Ρόλου (Δήμητρα Χατούπη). Την πρωτότυπη μουσική σύνθεση της ταινίας επιμελήθηκε ο Γιάννης Αγγελάκας.

 Πληθυσμός 
ΑπογραφήΟνομασίαΚάτοικοιΆνδρεςΓυναίκεςΣύνολο1913Καστρί59551141915Καστρί76741501920Καστρί56461021928Καστρί107901971940Καστρίον104107211

 Φωτογραφίες 

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Εγκαταλελειμμένα χωριά της περιφερειακής ενότητας Σερρών
Κατηγορία:Δήμος Βισαλτίας