Τσακώνικος

Ελληνικοί παραδοσιακοί χοροίΤσακώνικος χορόςΠεριοχή:ΑρκαδίαΡυθμός:5/8 (αργός) 5/4 (γρήγορος)
Ο Τσακώνικος είναι ένας πεντάσημος ελληνικός παραδοσιακός χορός με ρίζες στην αρχαία Ελλάδα. Χορεύεται από γυναίκες και άντρες και έχει προέλευση από την Πελοπόννησο, στην Τσακωνιά δηλαδή στο νοτιοανατολικό τμήμα της επαρχίας Κυνουρίας, του νομού Αρκαδίας. Οι χορευτές με την παραδοσιακή Τσακώνικη ενδυμασία τον χορεύουν στις εθνικές και τοπικές γιορτές καθώς και στα θρησκευτικά πανηγύρια. Οι χορευτές παρατάσσονται σε ανοιχτό κύκλο και χορεύουν κρατώντας ο ένας τον άλλο σφιχτά. Άρχισε να διδάσκεται το 1930 στο Λύκειο Ελληνίδων και στη Γυμναστική ΑκαδημίαΣακελλαρίου, Χ. (1940), Ελληνικοί Χοροί, Αθήνα., ενώ μέχρι και σήμερα αποτελεί μέρος της διδακτέας ύλης στο μάθημα του ελληνικού παραδοσιακού χορού σε όλα τα Τ.Ε.Φ.Α.Α. της Ελλάδας. Η Δώρα Στράτου τον επέλεξε ως εξώφυλλο για το βιβλίο Ελληνικοί Παραδοσιακοί Χοροί του Ο.Ε.Δ.Β. του Υπουργείου Παιδείας αναφέροντας τις αρχαιοελληνικές ρίζες του.Στράτου, Δ. (1979), Ελληνικοί Παραδοσιακοί Χοροί, Αθήνα: Ο.Ε.Δ.Β. Στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση διδασκόταν στο Γυμνάσιο στο μάθημα της  Φυσικής Αγωγής και από το 1999 η διδασκαλία του υπάρχει στο σχολικό βιβλίο της Γ΄ και Δ΄ τάξης του Δημοτικού σχολείου. Ο Τσακώνικος χορός είναι καταγεγραμμένος στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς από το Υπουργείο Πολιτισμού.

Ιστορία
Οι μελετητές του Τσακώνικου χορού δε μπορούν να καταλήξουν με σιγουριά σχετικά με την προέλευσή του. Οι επικρατέστερες εκδοχές είναι:
 ότι προέρχεται από τον πυρρίχιο και είναι πολεμικός χορόςΣαρρής, Θ. (1956), «Περί Τσακώνων και Τσακωνιάς», Χρονικά των Τσακώνων, Αρχείο Τσακωνιάς, τόμ. Α΄, σσ. 25-28.Μερικάκης, Σ. (1980), «Η Ελληνική και η Τσακώνικη Παράδοση», Χρονικά των Τσακώνων, Αρχείο Τσακωνιάς, τόμ. Ε, σ.85
 ότι πρόκειται για το χορό γέρανο που περιγράφει ο Πλούταρχος στο έργο του «Παράλληλοι Βίοι», που χόρεψε ο Θησέας με τους συντρόφους του στη Δήλο γύρω από τον βωμό του Απόλλωνα, αναπαριστώντας την περιπέτειά τους να βγουν από το Λαβύρινθο του Μινώταυρο στην Κρήτη. Τα στοιχεία που μαρτυρούν πως πρόκειται για έναν αρχαιοελληνικό χορό, σύμφωνα με τους μελετητές είναι τα ελικοειδή κυκλίσματά (λαβυρινθιακοί σχηματισμοί) του και ο αρχαιοελληνικός παιωνικός ρυθμός των 5/4 και 5/8, μαζί με το τοπικό γλωσσικό ιδίωμα (τσακωνική διάλεκτο).Μπίκος, Α. (1969), Ελληνικοί Χοροί-Ανάλυσις κινήσεων-Χορογράφημα- Μουσική, Αθήνα.Παπαχρήστου, Β. (1979 [1960]), Ελληνικοί Χοροί, Θεσσαλονίκη.Δήμας, Η. (1980), Ελληνικοί Παραδοσιακοί Χοροί, Αθήνα.Ρούμπης, Γ. (1990), Ελληνικοί Χοροί. Γενικό μέρος-Διδακτική- Μουσικοκινητική Ανάλυση, Αθήνα: Κ. Σμπίλιας.Λυκεσάς, Γ. (1993), Οι Ελληνικοί Χοροί. Μουσική-Πολιτιστική- Κοινωνιολογική και Μουσικοκινητική θεώρηση, Θεσσαλονίκη: University Studio Press.
 ότι είναι ένα είδος ιερού χορού που αναπαριστά την μάχη του θεού Απόλλωνα εναντίον του Πύθωνα.Καράς, Σ. (1996), «Τα τσακώνικα τραγούδια και ο τσακώνικος χορός», Χρονικά των Τσακώνων, Αθήνα, τόμος ΙΒ΄, σσ. 11-23.Μπεκύρος, Φ. & Ε. Τσαγγούρη (1996), Ο Τσακώνικος Χορός, Λεωνίδιο.

 Περιγραφή 
Οι χορευτές παρατάσσονται σε σχήμα ανοιχτού κύκλου και ο πρωτοχορευτής/τρια που κρατάει μαντήλι, ξεκινάει το χορό προς τα δεξιά, με τους υπόλοιπους χορευτές να έχουν δώσει κλίση στα σώματά τους κατά ¾ προς τα δεξιά. Τα χέρια είναι ενωμένα με τέτοιο τρόπο ώστε το δεξί χέρι του δεύτερου χορευτή να είναι κάτω από το αριστερό του πρώτου χορευτή. Έτσι μειώνεται η ελευθερία κινήσεων των χορευτών, μιας και τα χέρια τους βρίσκονται ακινητοποιημένα περίπου στο ύψος της μέσης τους, ενώ τα σώματά τους είναι σε στενή επαφή χωρίς να μπορούν να κάνουν γρήγορα και μεγάλα βήματα. Τα σώματα κινούνται με κυματοειδή κίνηση, σε συνδυασμό με αργά βήματα πίσω-εμπρός, δίνοντας την εικόνα ενός τεράστιου αργού φιδιού.

 Τσακώνικες Περιοχές 
Νότια Κυνουρία:

 Λεωνίδιο 
 Τυρό 

 Σαπουνακαίικα,
 Πέρα Μέλανα,
 Πραγματευτής 
 Βασκίνα.

Βόρεια Κυνουρία:

 Άγιος Ανδρέας.

 Σίταινα,
 Πραστός,
 Καστάνιτσα

 Τραγούδια 

Τα τραγούδια του Τσακώνικου χορού είναι:
 «Σου ‘πα, μάνα,…», 
 «Κινήσαν τα τσανόπουλα…», 
 «Πάν’ στου Άι-Λια τη ράχη…», 
 «Μπιρμπιλομάτα», 
 «Απατζά το Μαρασία…», 
 «Αμπέλι μου πλατύφυλλο…» 
 και «Στάζουν τα κεραμίδια σου…».

 Βήματα 
 Αναλυτικά βήματα χορού

 Βίντεο 
 Βίντεο επίδειξης του χορού από ένα χορευτή. 
 Βίντεο επίδειξης του χορού από ομάδα.

 Δείτε ακόμα 
 Τσακωνική διάλεκτος
 Γέρανος
 Πυρρίχιος
 Τσακώνικη ενδυμασία
 Τσάκωνες
 Κυνουρία
 Δήμος Νότιας Κυνουρίας
 Δήμος Βόρειας Κυνουρίας

 Παραπομπές 


Κατηγορία:Ελληνικοί χοροί
Κατηγορία:Εγγραφές στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας