Λεπροκομείο

Η ασθένεια  

Η λέπρα, αν και μεταδοτική, απαιτεί παρατεταμένη και στενή επαφή για να μεταδοθεί, και στις μέρες μας θεωρείται σχετικά δύσκολο να μεταφερθεί από άτομο σε άτομο. Η ανακάλυψη του μυκοβακτηριδίου της λέπρας από τον Νορβηγό γιατρό Gerhard Armauer Hansen το 1873 αποτέλεσε σημαντικό βήμα στην κατανόηση της ασθένειας, η οποία φέρει πλέον και το όνομά του (νόσος του Χάνσεν).

Κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, η φαρμακευτική αντιμετώπιση ήταν ακόμη περιορισμένη. Η αποστολή 10.000 δόσεων του φαρμάκου Hygranol από τον Γάλλο νομπελίστα Charles Nicolle προς τη Σπιναλόγκα αποτέλεσε μια από τις πρώτες οργανωμένες προσπάθειες θεραπείας. Ωστόσο, η κοινωνική αντιμετώπιση της λέπρας παρέμεινε στιγματιστική και τα λεπροκομεία συχνά λειτουργούσαν περισσότερο ως χώροι κοινωνικού αποκλεισμού παρά ως ιατρικές μονάδες.

Οι συνθήκες διαβίωσης ποίκιλαν ανά περίοδο και ίδρυμα, με αρκετούς ασθενείς να ζουν σε συνθήκες ανέχειας. Παράλληλα, σταδιακά, αναπτύχθηκαν κοινότητες, μορφές αυτοδιοίκησης και συλλογικής ζωής εντός των λεπροκομείων, ιδιαίτερα στη Σπιναλόγκα, όπου λειτούργησαν κοινωνικές δομές, εργαστήρια, ακόμη και θεατρικές παραστάσεις.

 Η λέπρα στην Ελλάδα 
Η λέπρα ήταν διαδεδομένη στην Ελλάδα κυρίως κατά τον 18ο και 19ο αιώνα. Στην Κρήτη, για παράδειγμα, η νόσος ήταν ιδιαίτερα εκτεταμένη, και οι ασθενείς ζούσαν σε απομονωμένες περιοχές που ονομάζονταν «μεσκηνιές». Η Κρητική Πολιτεία, ακολουθώντας τις επιταγές της ιατρικής και κοινωνικής πολιτικής της εποχής, αποφάσισε το 1903 τον υποχρεωτικό εγκλεισμό όλων των λεπρών στη νησίδα Σπιναλόγκα.

 Τοποθεσία & Συνθήκες 
Οι αποικίες ήταν συνήθως σε νησάκια-θεραπευτήρια, στα οποία γιατροί φρόντιζαν τους ασθενείς για να εξελιχθεί πιο δύσκολα η νόσος. Στα λεπροκομεία οι ασθενείς ήταν ουσιαστικά   εξόριστοι. Συνήθως το κράτος δεν νοιαζόταν αρκετά για τους Λεπρούς και έτσι οι συνθήκες διαβίωσης ήταν κακές.

 Σημαντικά λεπροκομεία στην Ελλάδα 

 Σπιναλόγκα 
Το λεπροκομείο στην νησίδα της Σπιναλόγκας ιδρύθηκε το 1903 και αποτέλεσε τον κύριο χώρο απομόνωσης των λεπρών στην Ελλάδα μέχρι το 1957. Οι συνθήκες διαβίωσης τις πρώτες δεκαετίες ήταν εξαιρετικά δύσκολες, με ελλιπή σίτιση και περίθαλψη, γεγονός που οδήγησε σε απόπειρες απόδρασης και αυτοκτονίες. Μετά το 1913, άρχισαν να μεταφέρονται ασθενείς και από άλλες περιοχές της χώρας. Το 1925 ανέλαβε διευθυντής ο ιατρός Εμμανουήλ Γραμματικάκης, και από το 1928 ξεκίνησαν συστηματικές προσπάθειες βελτίωσης των συνθηκών.

Αξίζει να σημειωθεί πως το νησάκι είχε θέση στην τέχνη. Η συγγραφέας Βικτώρια Χίσλοπ έγραψε ένα βιβλίο με τίτλο "Το Νησί", που έγινε μπεστ σέλλερ πάρα πολύ γρήγορα. Έπειτα δημιουργήθηκε μία ελληνική σειρά 26 επεισοδίων, βασισμένη στο βιβλίο. Η σειρά αποτελεί μια από της πιο ακριβές παραγωγές της ελληνικής τηλεόρασης.

 Χίος 
Το λεπροκομείο της Χίου, γνωστό ως Λωβοκομείο Χίου, θεωρείται το αρχαιότερο στην Ελλάδα, καθώς ιδρύθηκε το 1378 από τους Γενουάτες κατακτητές του νησιού. Λειτούργησε συνεχώς μέχρι το 1957, όταν οι τελευταίοι τρόφιμοι μεταφέρθηκαν στο ίδρυμα της Αγίας Βαρβάρας στην Αττική.

 Λέρος 
Στη Λέρο, η λέπρα έπληξε σοβαρά τον πληθυσμό από τις αρχές του 19ου αιώνα. Οι ασθενείς αρχικά απομονώνονταν σε πρόχειρο καταφύγιο στο ρωμαϊκό φρούριο κοντά στη θάλασσα. Αργότερα, με την υποστήριξη Ελλήνων Αιγυπτιωτών, κατασκευάστηκε νέο λεπροκομείο στην περιοχή Μπρούτζι.

 Σάμος 
Στη Σάμο, το λεπροκομείο θεμελιώθηκε το 1887 στη θέση Παναγίτσα Καρλοβάσου και λειτούργησε έως το 1966. Μετά την κατάργησή του, οι ασθενείς μεταφέρθηκαν στο νοσοκομείο Αγίας Βαρβάρας στην Αθήνα.

 Αγία Βαρβάρα (Αθήνα) 
Το Νοσοκομείο Λοιμωδών Νοσημάτων στην Αγία Βαρβάρα Αττικής φιλοξένησε λεπρούς ήδη από το 1930, με σταδιακή μεταφορά ασθενών από τη Σπιναλόγκα και άλλα ιδρύματα. Από το 1929 λειτουργούσε εκεί και Αντιλεπρικός Σταθμός, ο οποίος αποτέλεσε κέντρο εφαρμογής θεραπευτικών πρακτικών και ερευνών.

 Βιβλιογραφία 

Σαββάκης, Μ. (2010). Οι λεπροί της Σπιναλόγκας. Ιατρική, εγκλεισμός, βιωμένες εμπειρίες (1903-1957). Αθήνα.

Bertoliatti, F. (2013). Σπιναλόγκα. Ένα λεπροκομείο στην Ελλάδα από το 1904 ως το 1957. Ελούντα.

Ζεϋφάρτ (1993). «Μία επίσκεψη εις το Λεπροκομείο της Σπιναλόγκας εν Κρήτη», Μύσων Β’, σ. 74-82.

Καθημερινή – Τα λεπροκομεία της Ελλάδας και οι ζωές των χανσενικών σε μια έκθεση (2019)

Ψηφιακό ταξίδι στην Σπιναλόγκα

Σταυρακάκης, Ν. "Οι συνθήκες διαβίωσης και περίθαλψης των λεπρών στη νησίδα της Σπιναλόγκας." Archives of Hellenic Medicine 39.3 (2022).

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Νοσοκομεία στην Ελλάδα
Κατηγορία:Ιστορία της ιατρικής
Κατηγορία:Λοιμώδεις ασθένειες
Κατηγορία:Κοινωνική ιστορία της Ελλάδας
]
Κατηγορία:Απομόνωση λόγω ασθενειών
Κατηγορία:Νόσος του Χάνσεν
Κατηγορία:Κτίρια και κατασκευές ανά είδος