Λεξικό Λίντελ-Σκοτ

Το Μέγα λεξικόν τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης (τίτλος πρωτοτύπου: A Greek–English Lexicon ή LSJ), γνωστό επίσης και ως το Λεξικό Λίντελ–Σκοτ, αποτελεί το καθιερωμένο λεξικογραφικό έργο αναφοράς για την αρχαία ελληνική γλώσσα (από το 1200 π.Χ. έως το 600 μ.Χ.). Εκδόθηκε πρώτη φορά στη Μεγάλη Βρετανία το 1843 και έκτοτε, έως τα μέσα του 20ού αιώνα, ακολούθησαν συνολικά εννέα εκδόσεις και ένα συμπλήρωμα. Αποτέλεσε έργο αναφοράς για παρόμοια λεξικά της Αρχαίας Ελληνικής σε άλλες γλώσσες, όπως το ελληνοϊσπανικό Diccionario Griego–Español (DGE).

Περιγραφή
Το έργο βασίστηκε στο γερμανο-ελληνικό λεξικό με τίτλο Handwörterbuch der griechischen Sprache (Εγχειρίδιο της ελληνικής γλώσσας) από τον Γερμανό λεξικογράφο  το οποίο είχε εκδοθεί το 1819 και το οποίο με τη σειρά του βασίζονταν σε παλαιότερο γερμανικό έργο του 1797 από τον  με τίτλο Kritisches griechisch-deutsches Handwörterbuch (Κριτικό ελληνο-γερμανικό εγχειρίδιο). Το έργο του Πάσοβ είχε βασιστεί στο λεξιλόγιο των πρώιμων αρχαίων επικών έργων του Ομήρου και του Ησίοδου, και κατόπιν το λεξικό των Λίντελ και Σκοτ ενσωμάτωσε τις λέξεις των λυρικών ποιητών, τα έργα του Ηροδότου και του Ιπποκράτη, καθώς και τους Αττικούς δραματουργούς και συγγραφείς. Άλλη σημαντική πηγή του λεξικού ήταν επίσης και το γραμμένο στα λατινικά γαλλικό Thesaurus Linguae Graecae (Θησαυρός της Ελληνικής Γλώσσας) του 16ου αιώνα από τον .

Οι αρχικοί επιμελητές του έργου ήταν οι Χένρι Λίντελ και , και μετέπειτα οι  και Ρόμπερτ Μακένζι, και το έργο εκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο Oxford University Press.  Σύμφωνα με την εισαγωγή του Στιούαρτ Τζόουνς στην 9η έκδοση (1925), η δημιουργία του λεξικού είχε αρχικά προταθεί στον Ρόμπερτ Σκοτ από τον , εκδότη ο οποίος δραστηριοποιούνταν στην Οξφόρδη, και ο Σκοτ αποδέχθηκε με την προϋπόθεση πως θα συμμετείχε και ο Χένρι Λίντελ στη δημιουργία του λεξικού. Τελικά εκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο Clarendon Press (θυγατρική του Oxford University Press) στην Οξφόρδη αντί για αυτόν του Τάλμποϋ καθώς ο τελευταίος πέθανε πριν ολοκληρωθεί η πρώτη έκδοση το 1843. Κατά την αλληλογραφία που διατηρούσε ο Χένρι Λίντελ ωστόσο, αναφέρεται πως η πρόταση για το λεξικό είχε γίνει από τον Ουίλλιαμ Σίουελ (William Seewell), εξεταστή του πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Οι επόμενες εκδόσεις του έργου κατά τον 19ο αιώνα έγιναν το 1845, 1849, 1855, 1861, και 1869, ενώ η 8η έκδοση του 1897 ήταν η τελευταία που δημοσιεύτηκε κατά τη διάρκεια όπου ο Λίντελ βρισκόταν εν ζωή, και ενώ ο Σκοτ είχε ήδη αποβιώσει από το 1887.

Άλλα παρόμοια μεγάλα λεξικά αποτελούν το A Latin Dictionary για τη λατινική γλώσσα, καθώς και τα Bauer lexicon και το Πατριστικό Λεξικό τα οποία βασίζονται στα θεολογικά ελληνικά κείμενα.

 Σύνοψη εκδόσεων 
μικρογραφία|Φωτογραφία του Χένρι Λίντελ, 1870
Κατά τις πληροφορίες που παρείχε ο Στιούαρτ Τζόουνς στο εισαγωγικό σημείωμα για την έκδοση του 1925, οι λεπτομέρειες των εκδόσεων είναι όπως παρακάτω:
ΈκδοσηΈτοςΕπιμέλειαΣελίδεςΑντίτυπαΤιμήΣημειώσεις1η1843Χένρι Λίντελ, Ρόμπερτ Σκοτ1.5836.00042 σελίνιαΚυρίως ομηρικές λέξεις (από το έργο του Φραντς Πάσο) + προσθήκες με λέξεις
από έργα του Ηροδότου και Ιπποκράτη και  Αθηναίους συγγραφείς. 2η1845Χένρι Λίντελ, Ρόμπερτ ΣκοτΕνσωμάτωση καταχωρήσεων από το Λεξικό της Ελληνικής γλώσσας (1842) του Γουλιέλμου Πάπε3η1849Χένρι Λίντελ, Ρόμπερτ ΣκοτΔιορθώσεις και διάφορες μικροπροσθήκες4η1855Χένρι Λίντελ, Ρόμπερτ Σκοτ8.00030 σελίνιαΠολλές νέες καταχωρήσεις. Ο Πάσο δεν αναφέρεται πλέον ως συντάκτης στην 1η σελίδα (πέθανε το 1833)5η1861Χένρι Λίντελ, Ρόμπερτ Σκοτ1.64410.00031 σελίνια και 6 πένεςΚαταχωρήσεις από την 5η έκδοση του λεξικού του Πάσο, και το Griechische Etymologie του G.Curtius6η1869Χένρι Λίντελ, Ρόμπερτ Σκοτ1.68515.00036 σελίνιαΝέες καταχωρήσεις, και ενσωμάτωση καταχωρήσεων από το Greek Verbs irregular and defective (2η ε. 1866). 7η1882Χένρι Λίντελ, Ρόμπερτ Σκοτ1.776Μεγαλύτερες διαστάσεις σελίδων. Ενσωμάτωση καταχωρήσεων από το Index to Aristotle (Boniz 1870), Index to CIG (Roehl 1877), όροι Αττικού δικαίου. Αρκετές μετέπειτα ανατυπώσεις.8η1897Χένρι ΛίντελΕνσωμάτωση καταχωρήσεων από το Journal of Hellenic studies. Οι νέες καταχωρήσεις και διορθώσεις μπαίνουν ως παράρτημα.9η1925Στιούαρτ Τζόουνς, Ρόντρικ ΜακένζιΙατρικοί όροι, Μαθηματικοί όροι, Αστρονομία, λέξεις από παπύρους και όστρακα, λέξεις από καινή διαθήκη και βίβλο της μετάφρασης των εβδομήκοντα9η (αναθεωρημένη)1940Στιούαρτ Τζόουνς, Ρόντρικ ΜακένζιΣύντομα μετά τον θάνατο των Τζόουνς και ΜακένζιΣυμπλήρωμα1968Έντουαρντ ΜπάρμπερΑφαίρεση των παραρτημάτων σχετικά με συγγραφείς και διορθώσεις/προσθήκες και ενσωμάτωση στον ξεχωριστό τόμο του συμπληρώματος9η (αναθεωρημένη με συμπλήρωμα)1996Πίτερ Γκλέαρ, Αν Τόμσον2042Μυκηναϊκές και αρκαδοκυπριακές καταχωρήσεις. Ενσωμάτωση του συμπληρώματος ως παράρτημα του κυρίως έργου. Μαζί με τις 320 σελίδες καταχωρήσεων του συμπληρώματος, το σύνολο των σελίδων είναι 2362.

Άλλες εκδόσεις
Υπάρχουν 2 μικρότερες εκδόσεις του λεξικού οι οποίες παραμένουν σε κυκλοφορία.

 Επίτομο 
Το 1843 όταν και έγινε αρχικά  διαθέσιμο το λεξικό, εκδόθηκε παράλληλα και η επίτομη έκδοση του με τίτλο A Lexicon:  Abridged from Liddell and Scott's Greek–English Lexicon, ή Little Liddell όπως έγινε γνωστό στην αγγλική γλώσσα, το οποίο επίσης επανεκδόθηκε αρκετές φορές.

 Ενδιάμεση έκδοση 
Το 1889 κυκλοφόρησε μια ενδιάμεση έκδοση του λεξικού με τίτλο An Intermediate Greek–English Lexicon -αποκτώντας παράλληλα το προσωνύμιο Middle Liddle-, το οποίο βασίστηκε στην 7η έκδοση (1882) του πλήρους λεξικού. Σε σχέση με την επίτομη έκδοση η ενδιάμεση περιέχει περισσότερες καταχωρήσεις οι οποίες καλύπτουν το βασικό λεξιλόγιο της κύριας αρχαίας ελληνικής βιβλιογραφίας, καθώς και παρέχει παραπομπές συγγραφέων -χωρίς να επισημαίνει τα εδάφια- και προσφέρει περισσότερη βοήθεια με τις ανώμαλες μορφές. Στην ελληνική γλώσσα κυκλοφόρησε ως Ἐπιτομή τού Μεγάλου Λεξικού τῆς Ἐλληνικής Γλῶσσης και είναι διαθέσιμο στο διαδίκτυο.

Συμπληρώματα
Μετά την διάθεση της 9ης έκδοσης το 1940, σύντομα μετά τον θάνατο του Στιούαρτ και του Μακένζι, ο εκδοτικός οίκος Oxford University Press ξεκίνησε να διατηρεί ένα κατάλογο προσθηκών και διορθώσεων -addenda et corrigenda- οι οποίες και διατίθονταν συνοδευτικά με το κυρίως έργο. Το 1968, οι περίπου 20.000 καταχωρήσεις αυτές ενσωματώθηκαν στον συμπληρωματικό τόμο -Supplement- του λεξικού. Τα περιεχόμενα αυτά δεν ενσωματώθηκαν ποτέ ανάμεσα στις καταχωρήσεις του κυρίως έργου, το οποίο παραμένει όπως συντάχθηκε από τους παλαιότερους συντάκτες του. Αποτελεί το προϊόν συνεργασίας πολλών συντακτών, ενώ ως επιμελητές του έργου εργάστηκαν οι Π. Γκλαιρ (P. G. W. Glare) -επιμελητής του Oxford Latin Dictionary-  και από το 1988 η Ανν Τόμπσον (Anne A. Thompson).

Το συμπλήρωμα έχει την μορφή προσθηκών και διορθώσεων με παραπομπές στο κυρίως μέρος του έργου, ταξινομημένων ανά την καταχώριση που αφορούν, και με τις αντίστοιχες τυπογραφικές ενδείξεις ως προς τη φύση των αλλαγών και χρονολογία της προσθήκης ή διόρθωσης. Έως το 2016, η πιο πρόσφατη έκδοση του συμπληρώματος ήταν αυτή του 1996 η οποία αποτελείται από 320 σελίδες διορθώσεων στο κυρίως έργο και κάποιο επιπρόσθετο υλικό. Η αναθεωρημένη έκδοση του 1996 περιέχει επίσης προσθήκες σχετικά με τα κείμενα των Μυκηναϊκών επιγραφών, καθώς κατά την πρώτη έκδοση του συμπληρώματος το 1968 η αποκρυπτογράφηση της Γραμμικής Β´  (1951-1953) από τον Βέντρις θεωρήθηκε ως ακόμα αρκετά πρώιμη.

Ηλεκτρονικές εκδόσεις
Η 9η έκδοση του λεξικού στην αγγλική γλώσσα είναι ελεύθερα διαθέσιμη από το 2007 με τα περιεχόμενα της να έχουν ψηφιοποιηθεί από το εγχείρημα του Perseus Project του πανεπιστημίου Ταφτς (με αναζήτηση λέξης ή μορφήματος) και από το ΛΟΓΕΙΟΝ του πανεπιστημίου του Σικάγου.  Η ανάγνωση των καταχωρήσεων μπορεί να γίνει και χωρίς πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω ελεύθερα διαθέσιμων εφαρμογών οι οποίες επιτρέπουν την ανάγνωση τους σε διαφόρου είδους λειτουργικά συστήματα επιτραπέζιων και φορητών υπολογιστών ή κινητών συσκευών.Lexiphanes , David Finucane, iPhone Apps 

Μια νέα διαδικτυακή έκδοση του λεξικού έγινε διαθέσιμη το 2011 από το πρόγραμμα Thesaurus Linguae Graecae (TLG) του πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στις ΗΠΑ, η οποία διαθέτει πολλές διορθώσεις τυπογραφικών σφαλμάτων και το κείμενο διαθέτει συνδέσμους προς τα αρχαία κείμενα και πηγές από όπου προέρχονται οι λέξεις.

Ελληνική μετάφραση
Οι ερμηνείες των αρχαίων ελληνικών λέξεων, «εκ της επιτεθεωρημένης και απαυξημένης εβδόμης εκδόσεως» του λεξικού, μεταφράστηκαν για πρώτη φορά στη νέα ελληνική γλώσσα από τον Ξενοφώντα Π. Μόσχο, με «τας αναγκαίας μεταβολάς, διορθώσεις και προσθήκας» από τον Μιχαήλ Κωνσταντινίδη και γενική επιμέλεια του εγχειρήματος από τον εκδότη Ανέστη Κωνσταντινίδη. Το λεξικό ολοκληρώθηκε σε συνολικά οκτώ (διπλούς) τόμους (με αρίθμηση Α' έως Δ΄) μεταξύ 1901 και 1906, με τίτλο Μέγα λεξικόν τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης. Έφερε ως εισαγωγή ειδική μελέτη του Γ.Ν. Χατζηδάκι.Βλ. Μέγα λεξικόν της Ελληνικής γλώσσης, Α΄, σελ. α΄-η΄, «Σύντομος επιθεώρησις της ιστορίας της Ελληνικής γλώσσης». Επανεκδόθηκε αρκετές φορές έκτοτε, ως συνολικό έργο καθώς και στην επίτομη μορφή του. Συχνά συγχέεται με το Μέγα λεξικόν ὅλης τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης του Δημήτριου Δημητράκου.

Παραπομπές

Δείτε επίσης
 Πατριστικό Ελληνικό Λεξικό

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

 Έντυπη έκδοση 
 Επίσημη ιστοσελίδα της τρέχουσας αγγλικής έντυπης έκδοσης

 Ηλεκτρονικές εκδόσεις 

 Ελληνική και Αγγλική 
lsj.gr αγγλική και ελληνική έκδοση σε περιβάλλον wiki. Επιπλέον, παρέχονται αποδόσεις αρχαιοελληνικών όρων σε γαλλικά, ισπανικά, ρωσικά, ολλανδικά καθώς και λατινικά λεξικά.

 Ελληνική 
 Η ελληνική έκδοση (Κωνσταντινίδη)- Πανεπιστήμιο Αιγαίου
 Η ελληνική έκδοση (επίτομη) (εκδ. Πελεκάνος) στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας

 Αγγλική 
Η αγγλική έκδοση στο εγχείρημα Thesaurus Linguae Graecae
Η αγγλική έκδοση στο εγχείρημα Perseus Project
Η αγγλική έκδοση στο εγχείρημα Philologus online

Οπτικά αντίγραφα / Σάρωση
7η έκδοση του 1883 (archive.org)
Αμερικανική έκδοση του 1853 (archive.org)
8η έκδοση του 1901 (archive.org)

Κατηγορία:Ελληνικά λεξικά
Κατηγορία:Αρχαία ελληνική γλώσσα