Νικόδημος επίσκοπος Έλους

Ο Νικόδημος επίσκοπος Έλους (-1730) ήταν επίσκοπος και δάσκαλος

Βίος
Ο Νικόδημος γεννήθηκε στη Λειβαδιά.<ref>Εσφαλμένως αναφέρεται ως ΄΄Νικόλαος Βαβατινός στον Κωνσταντίνος ΣάθαςΝεοελληνική φιλολογία: Βιογραφίαι των εν τοις γράμμασι διαλαμψάντων Ελλήνων (1453-1821), 1868,σελ. 413</ref>Ο Αντώνιος Μηλιαράκης υποθέτει την Αμοργινή καταγωγή του, επειδή «επιγραφή αυτού υπήρχε και εν τω ναώ Αγίου Αρτεμίου παρά την πόλιν, ως κτίτορος της εκκλησίας αναφερορομένου τω 1701. Επίσης εις το αρτοφόριον του ναού του Θεολόγου εν τη πόλει μνημονεύεται ως κτίτωρ του ναού τω 1703 , και ως αδελφός εις το μοναχολόγιον της Μονής τω 1712 είνε εγγεγραμμένος»Αντώνιος Μηλιαράκης, «Αμοργός», Δελτίον της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, τομ.1 (1883), σελ.588 Στη δεκαετία του 1680 μετέβη στη Βενετία και υπηρετεί ως διάκονος στο ναό του Αγίου Γεωργίου των Ελλήνων και εργαζόμενος ως διορθωτής στο τυπογραφείο του Νικόλαου Σάρου.Κωνσταντία Κεφαλά, «Περί του επισκόπου Έλους Νικοδήμου» ,Θησαυρίσματα, τομ.38 (2008),σελ.374 Εκεί επιμελήθηκε τον Θησαυρό του Δαμασκηνού, υποδιακόνου και Στουδίτη Θεσσαλονικέως. Επίσης διετέλεσε επόπτης στη Φλαγγίνειο Σχολή μεταξύ 1685-1586. Στη Βενετία παρέμενε μέχρι το 1691 και μετέβη στην Πάτρα για να διδάξει στο αθηναϊκό εκπαιδευτήριο, το οποίο είχε μετεγκατασταθεί από την Αθήνα στην Πάτρα μετά την καταστροφή της Αθήνας από τον Φραντσέσκο Μοροζίνι. Εκεί δίδαξε γραμματική και ρητορική στην ελληνική και λατινική γλώσσα μεταξύ 1691-1694.Κωνσταντία Κεφαλά, «Περί του επισκόπου Έλους Νικοδήμου» ,Θησαυρίσματα, τομ.38 (2008),σελ.375-376 Το 1694 έφυγε από την Πάτρα για άγνωστο λόγο, ίσως διότι δεν ανταποκρίθηκε στα καθήκοντά του -βάσει και της αναφοράς που συνέταξαν οι Αθηναίοι επίτροποι στην επιτροπή της ελληνικής κοινότητας της Βενετίας- και επέστρεψε στη Βενετία.Κωνσταντία Κεφαλά, «Περί του επισκόπου Έλους Νικοδήμου» ,Θησαυρίσματα, τομ.38 (2008),σελ.376-377 Στα 1697 πάντως εντοπίζεται να επιμελείται την ανατύπωση ενός ευαγγελίου στο τυπογραφείο του  Νικόλαου Σάρου.Κωνσταντία Κεφαλά, «Περί του επισκόπου Έλους Νικοδήμου» ,Θησαυρίσματα, τομ.38 (2008),σελ.377
Το 1696 ήταν υποψήφιος για την πλήρωση του χηρεύσαντος μητροπολιτικού θρόνου της Λακεδαιμονίας. Ο Νικόδημος φίλα προσκείμενος στις βενετικές αρχές προσήλθε στην τοπική συνεδρίαση για την εκλογή. Ρωτήθηκε από τους παριστάμενους για τον λόγο της εμφάνισής του και εκείνος απάντησε: όπως και υμείς. Του ζητήθηκε εν συνεχεία να παρουσιάσει ομολογία πίστεως κι εκείνος απάντησε ο αρχιερεύς δηλοί τον θεόν και πατέρα,ο ιερεύς τον υιόν και λόγον, ο δε διάκονος το πανάγιον πνεύμα. Μια τέτοια ομολογία προκάλεσε την έκπληξη των παρισταμένων και απέρριψαν την υποψηφιότητα του Νικόδημου.Τάσος Γριτσόπουλος, «Εκκλησιαστική ιστορία Κορινθίας», Πελοποννησιακά, τομ. 9 (1972), σελ. 265-266. Όμως, σύμφωνα με την αναφορά του Γενικού Προνοητού της Θάλασσας Alessandro Molin, ο Νικόδημος απέτυχε να εκλεγεί Μητροπολίτης για μία ψήφο, έναντι του ανθυποψηφίου του Κυπριανού, επισκόπου Βρεσθένης.Κωνσταντία Κεφαλά, «Περί του επισκόπου Έλους Νικοδήμου» ,Θησαυρίσματα, τομ.38 (2008),σελ.378

Μητροπολίτης Έλους
Μετά από απόφαση του Δόγη της Βενετίας τον Ιούνιο του 1699 και αντίθετα προς το Κανονικό Δίκαιο της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, οι υποψήφιοι Έλους και Δαμαλών θα εκλέγονταν από τον Γενικό Προνοητή της Θάλασσας, τον ανώτερο βενετό αξιωματούχο των κτήσεων της Ανατολής και αρμόδιο για την εκλογή των ορθοδόξων επισκόπων στην Πελοπόννησο.  Συνυποψήφιοί του ήταν ο πρωτόπαππας Αντρέας Αρταβάνης από την Κεφαλλονιά, ο Νεόφυτος Πελεκάνος, ο Μακάριος Κουτούφαρης και ο Νικόδημος Βαβατένης. Στην αναφορά του Γενικού προνοητή ο Νικόδημος εγκωμιάζεται για το ήθος και τη μόρφωσή του, αλλά και για την συνεργασία του στη συλλογή φόρων από τους κατοίκους της Μάνης. Τελικά ο Νικόδημος εκλέγεται επίσκοπος Έλους στις 5 Σεπτεμβρίου 1700.Κωνσταντία Κεφαλά, «Περί του επισκόπου Έλους Νικοδήμου» ,Θησαυρίσματα, τομ.38 (2008),σελ.378-379 και ευχαριστεί τον Μονεμβασίας Γρηγόριο και τους υπ' αυτόν επισκόπους για την εκλογή του.Νικόλαος Βέης, «Έκφρασις κώδικος της Μητροπόλεως Μονεμβασίας και Καλαμάτας», Δελτίον της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, τομ.6 (1901),σελ.187-188 Από τις πρώτες ενέργειές του μετά την ανάληψη των καθηκόντων του ήταν να πληροφορηθεί σχετικά με την κατάσταση των ναών της περιφέρειας της ευθύνης του και ποια τα ακριβή όρια της δικαιοδοσίας του. Επιθυμεί επίσης να επισκεφθεί τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως κάτι όμως που οι Βενετικές αρχές δεν του το επέτρεψαν.Κωνσταντία Κεφαλά, «Περί του επισκόπου Έλους Νικοδήμου» ,Θησαυρίσματα, τομ.38 (2008),σελ.381 
Η φυγή από την Πελοπόννησο
Από την Πελοπόννησο έφυγε μετά την επικράτηση των Τούρκων στην περιοχή περί τα 1718 και αναζήτησε μεγαλύτερη ασφάλεια στα νησιά του Αιγαίου.Κωνσταντία Κεφαλά, «Περί του επισκόπου Έλους Νικοδήμου» ,Θησαυρίσματα, τομ.38 (2008),σελ.383
Την περίοδο αυτή πραγματοποιεί το ταξίδι στην Κωνσταντινούπολη με το πρόσχημα της ζητείας και εφοδιασμένος με συστατικές επιστολές της Μονής της Πάτμου.Κωνσταντία Κεφαλά, «Περί του επισκόπου Έλους Νικοδήμου» ,Θησαυρίσματα, τομ.38 (2008),σελ.382

Το έτος θανάτου του
Σύγχυση υπάρχει σχετικά με το ακριβές έτος θανάτου του,αφού σε κώδικα της Μητρόπολης Μονεμβασιάς που μας έχει σωθεί και περιγράφει την εκλογή του διαδόχου του αναγράφεται ως ημερομηνία την 16η Αυγούστου 1718, ωστόσο μας έχει σωθεί συμφωνητικό έγγραφο στη βιβλιοθήκη της Μονής του Αγίου Ιωάννου Θεολόγου της Πάτμου με ημερομηνία 16 Αυγούστου 1719 με το οποίο πακτώνει ισοβίως το μετόχι του Αγίου Ιωάννου Θεολόγου της Πάτμου στη βορεινή πλευρά του Κάστρου της Χώρας της Αμοργού: σύμφωνα με αυτή τη συμφωνία ο Νικόδημος θα μεριμνούσε για την ανακαίνισή του μόλις του παραχωρείτο το μετόχι.Κωνσταντία Κεφαλά, «Περί του επισκόπου Έλους Νικοδήμου» ,Θησαυρίσματα, τομ.38 (2008),σελ.381-382
Στην Αμοργό υπάρχει ο τάφος του και συγκεκριμένα στο πλακόστρωτο δάπεδο ναϋδρίου αφιερωμένου στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος φέροντος ανάγλυφη διακόσμηση.Αντώνιος Μηλιαράκης, «Αμοργός», Δελτίον της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, τομ.1 (1883), σελ.588
Στην επιγραφή που φέρει αναφέρεται ως έτος θανάτου του 1 Αυγούστου 1730, όμως πιθανότατα η ημερομηνία αυτή σχετίζεται με την ανακομιδή των οστών του και την τοποθέτηση επιτυμβίου.

Παραπομπές

Πηγές
Νικόλαος Βέης, «Έκφρασις κώδικος της Μητροπόλεως Μονεμβασίας και Καλαμάτας», Δελτίον της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, τομ. 6 (1901), σελ. 186-208.
Τάσος Γριτσόπουλος, «Εκκλησιαστική ιστορία Κορινθίας», Πελοποννησιακά, τομ. 9 (1972), σελ. 7-354.
Κωνσταντία Κεφαλά, «Περί του επισκόπου Έλους Νικοδήμου», Θησαυρίσματα, τομ. 38 (2008), σελ. 371-385. 
Αντώνιος Μηλιαράκης, «Αμοργός», Δελτίον της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, τομ. 1 (1883), σελ. 569-656.
Κωνσταντίνος Σάθας, Νεοελληνική φιλολογία: Βιογραφίαι των εν τοις γράμμασι διαλαμψάντων Ελλήνων (1453-1821)'', 1868

Κατηγορία:Έλληνες λόγιοι του 17ου αιώνα