Διονύσιος (όνομα)

Διονύσιος  [στα νέα ελληνικά: δionísios, δjonísios] (γενική: Διονυσίου)· καθημερινός τύπος: Διονύσης [δionísis, δjonísis], Υποκοριστικά:Διώνης, Διόνης Διονυσάκης Ντένης. ελληνικό αντρικό κύριο όνομα (βαφτιστικό όνομα).

 Ετυμολογία του ονόματος Διονύσιος 
Το αρχαιοελληνικό όνομα Διονύσιος, προέρχεται από το Διόνυσος, το όνομα του θεού του οίνου και της γονιμότητας, γιου του Δία και της θνητής Σεμέλης στην αρχαιοελληνική μυθολογία, σχηματισμένο με τρόπο ανάλογο με άλλα θεοφόρα, λ.χ. Αρτέμιος, Δημήτριος κ.ά., και σημαίνει «αφιερωμένος στον Διόνυσο». Το ίδιο το θεωνύμιο Διόνυσος, επίσης Διόννυσος και Ζόννυσος, από το *Διόσ-νυσος, είναι αβέβαιου ετύμου. Σύμφωνα με τον Γ. Μπαμπινιώτη, αν για το πρώτο συνθετικό του ονόματος είναι βέβαιο ότι προέρχεται από το Ζεύς, γενική Διός, για το δεύτερο συνθετικό, από τις πολλές υποθέσεις οι οποίες έχουν διατυπωθεί, η πιο αληθοφανής το συνδέει με το Νῦσα / Νῦσσα, όνομα νυμφών οι οποίες θεωρούνταν από τη μυθολογία ως τροφοί του Διονύσου. Η αναγωγή του θεού σε θρακικές και λυδικές πηγές δεν ευσταθεί μετά τη διαπίστωση της ύπαρξής του ήδη στη μυκηναϊκή εποχή (πβ. μυκηναϊκό di-wo-nu-so-jo, τύπος γενικής).Γεώργιος Μπαμπινιώτης, Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας, Κέντρο Λεξικολογίας, Αθήνα, δεύτερη έκδοση, ανατύπωση, 2005.

Οι Ρωμαίοι αποκαλούσαν τον Διόνυσο Bacchus (Βάκχος). Τα ίχνη της καταγωγής και αυτού του ονόματος χάνονται στο χώρο του αρχαίου μύθου. Σύμφωνα με τον Γ. Μπαμπινιώτη, το λατινικό Bacchus προέρχεται από το ελληνικό Βάκχος, και είναι άγνωστου ετύμου, πιθανό δάνειο ανατολικής προέλευσης.Γεώργιος Μπαμπινιώτης, ό.π.. (Βλ. όνομα Βάκχος.) Από το Βάκχος έρχεται το αρχαιοελληνικό Βακχυλίδης (βλ. τον χορικό ποιητή Βακχυλίδη), Βάκχος + επίθυμα -υλ- (πβ. Αισχ-ύλος, Κρατ-ύλος) + παραγωγικό επίθημα -ίδης, αλλά και ο άγιος Βάκχος, που στην Κύπρο λέγεται Βάκκος.Σίμος Μενάρδος, «Περί των ονομάτων των Κυπρίων», Αθηνά, τμ. #16 (1904), σ. 258.

Με τον Διόνυσο από πολύ νωρίς ταυτίστηκε ο Λίμπερ, αρχαία λατινική αγροτική θεότητα, που το όνομά του σημαίνει «ελεύθερος» και θυμίζει τις συνηθισμένες επωνυμίες του Διονύσου, Λυαῖος, Ἐλευθέριος «αυτός που απελευθερώνει».

Από το πρώτο συνθετικό Δίας παράγονται πολλά άλλα ονόματα, λ.χ. Διόδωρος, Διογένης, Διομήδης, Διοκλητιανός κ.ά. Τέλος, από το Διόνυσος παράγονται τα ονόματα: Διονυσοφῶν,«Διονυσοφῶν» , Θετίμα. Διονυσοφάνης,«Διονυσοφάνης» , Θετίμα. Διονυσόδωρος,«Διονυσόδωρος», Θετίμα. / Διονυσοδώρα,«Διονυσοδώρα» , Θετίμα. Διονυσόδοτος,«Διονυσόδοτος», Θετίμα. Διονυσογένης,«Διονυσογένης», Θετίμα. Διονυσιφάνης«Διονυσιφάνης», Θετίμα. κτλ.

 Ονομαστική εορτή 
 Στις 3 Οκτωβρίου, ημέρα κατά την οποία η Ορθόδοξη και η Καθολική Εκκλησία τιμούν τη μνήμη του Διονυσίου του Αρεοπαγίτου.Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής των δώδεκα μηνών του ενιαυτού, Εκδόσεις Δόμος, Αθήνα 2005.«San Dionigi l’Areopagita», Santi e Beati.Νικηφόρος Βιδάλης, Τ’ αδέλφια μας οι άγιοι, Γραφείο καλού τύπου, Αθήνα 1990, σ. 412.  Την ίδια ημέρα η Ορθόδοξη τιμά και τη μνήμη του επισκόπου Αλεξανδρείας Διονυσίου·Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής, ό.π. η Καθολική Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 3 Οκτωβρίου αλλά και στις 8 Απριλίου.«San Dionigi Vescovo di Alessandria», Santi e Beati.
 Στις 17 Δεκεμβρίου, ημέρα κατά την οποία η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του αρχιεπισκόπου Αιγίνης Διονυσίου νέου τού εκ Ζακύνθου.Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής, ό.π.Σωφρόνιος Ευστρατιάδης, Αγιολόγιον της Ορθοδόξου Εκκλησίας, Αποστολική Διακονία, Αθήνα 1995 (ανατύπωση), σ. 115.

 Γυναικείος τύπος  
 Διονυσία.

 Διάδοση του ονόματος Διονύσιος 
Ο Αθ. Μπούτουρας κατατάσσει το όνομα Διονύσιος στα «Ονόματα εξ αγίων»,Αθανάσιος Χ. Μπούτουρας, Τα νεοελληνικά κύρια ονόματα ιστορικώς καί γλωσσικώς ερμηνευόμενα, Αθήνα 1912, σ. 63. εξαιτίας της πανελλήνιας απήχησης δύο κυρίως αγίων, καταρχάς του πολιούχου Αθήνας και συνεργάτη του αποστόλου Παύλου Διονυσίου του Αρεοπαγίτου (1ος αι.) (βλ. Πράξεις των Αποστόλων, ιζ΄ 34) και ύστερα του πολιούχου Ζακύνθου αρχιεπισκόπου Αιγίνης Διονυσίου της Ζακύνθου (16ος–17ος αι.). Στη Δυτική Ευρώπη ξεχωρίζει ο πρώτος επίσκοπος του Παρισιού Διονύσιος (λατινικά: Dionysius, γαλλικά: saint Denis de Paris), που μαρτύρησε στο Παρίσι τον  (3ο αι.) μαζί με τον Ελευθέριο και τον Ρούστικο, και που η εκκλησιαστική παράδοση τον συνέχεε για αιώνες με τον Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη.Νικηφόρος Βιδάλης, ό.π., σ. 413.«San Dionigi e compagni Vescovo e martiri», Santi e Beati. Ο επίσκοπος Παρισίων διέδωσε τον χριστιανισμό στους Γαλάτες και από εκεί στη Δυτική και τη Βόρεια Ευρώπη, και μαζί διαδόθηκε και το όνομα Διονύσιος, ή Denis, Dennis, στους λαούς της Δύσης. Στην Αγγλία έφθασε με τους Νορμανδούς.

Ενδεικτικά, σήμερα στον ελλαδικό χώρο, σε μια προσπάθεια στατιστικής αποτίμησης της συχνότητας των ελληνικών ονομάτων από τον Απρίλιο του 2009, το βαφτιστικό Διονύσιος παρουσιάζεται ως το 96ο πιο συχνό όνομα (32ο ανάμεσα στα αντρικά). Το φέρουν γύρω στους 26.000 Έλληνες ή ποσοστό 2,7%.Χάρης Φουνταλής, «Ελληνικά ονόματα (και ολίγη από στατιστική)» . Ενώ, σύμφωνα με τον Νικ. Κοντοσόπουλο, το όνομα Διονύσιος είναι το πιο συνηθισμένο όνομα στη Ζάκυνθο, όπου το φέρουν το 19,5% των Ζακυνθινών.Νικόλαος Γ. Κοντοσόπουλος, Διάλεκτοι και ιδιώματα της νέας ελληνικής, Αθήνα 1994, σ. 70. Στην Κύπρο, κατά την 
απογραφή του πληθυσμού το 2011, το όνομα Διονύσιος παρουσιάζεται 280ό σε συχνότητα, με 305 εμφανίσεις σε σύνολο 145.612 ή ποσοστό 2%.«Πληθυσμός – Συχνότητα Ονομάτων, 2011», Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου.

Ιδιαίτερα συχνό ήταν στην αρχαιότητα το όνομα Διονύσιος. Σύμφωνα με τον  Βρετανό λεξικογράφο William Smith, ο πρώτος που κατάρτισε έναν κατάλογο με τα πρόσωπα που ονομάζονταν Διονύσιος στην ιστορία της ελληνικής φιλολογίας ήταν ο Μέρσιος στο Thesaurus antiquitatum Graecarum, έκδ. Gronovius, 1697–1702  (x. σ. 577, κ.ε.), ακολούθησε ο Ιόνσιος (Johannes Jonsius) στο De scriptoribus historiae philosophiae, 1659 (iii. 6, σ. 42, κ.ε.), και τέλος ο Φαβρίκιος (Fabricius) στο Bibliotheca Graeca, 1705–1728 (iv. σ. 405). Συνολικά πάνω από εκατό πρόσωπα στρατηγοί, συγγραφείς, φιλόσοφοι που ονομάζονταν Διονύσιος καταλογραφήθηκαν.William Smith, Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, τμ. #1, Βοστώνη 1870), σ. 1037.

Σύμφωνα με τη Θετίμα, το όνομα Διονύσιος εμφανίζεται στο Lexicon of Greek Personal Names (LGPN) να το φέρουν 4.762 διαφορετικά πρόσωπα, αριθμός που το αναδεικνύει ως ένα από τα πιο συχνά αν όχι το πιο συχνό όνομα στην αρχαία και ελληνιστική εποχή. Η πρωιμότερη βέβαιη μαρτυρία του ονόματος προέρχεται από τη Θράκη την αρχαϊκή περίοδο και γεωγραφικά απλώνεται, εκτός από τον ελλαδικό και κυπριακό χώρο, στη Δαλματία, Ιλλυρία, τη σημερινή Βόρεια Μακεδονία, τον Κιμμερικό Βόσπορο, τον Πόντο, την Ταυρίδα, την Κολχίδα, τη Σκυθία, την Τρωάδα, τη Λυκία, τη Λυδία, την Κιλικία, τη Βιθυνία, την Ιωνία, την Παμφυλία, τη Μυσία, την Καρία, τη Σικελία, τις Συρακούσες, τη Λουκανία, την Καμπανία, την Καλαβρία, την Απουλία και την Κυρήνη.«Διονύσιος», Θετίμα.

Στο LGPN καταχωρίζονται και οι τύποι:
 Διονύσις (= Διονύσης)· με παράλληλους τύπους: Δινυσις (3ος αι. μ.Χ., Κως), Δειονύσις (2ος–3ος αι. μ.Χ., Λητή), Διονύσεις (2ος–3ος αι. μ.Χ., Μυσία), Διονυσίου (γεν., 1ος–2ος αι. μ.Χ., Θάσος), Dionisis (αυτοκρατορική περίοδος, Θράκη). Με 74 καταγραφές (προσώπων) στο LGPN. Πρωιμότερη βέβαιη μαρτυρία του ονόματος στη Σικελία τον 5ο αι. π.Χ., τελευταία μαρτυρία στη Θεσσαλονίκη τον 5ο–6ο αι. μ.Χ. και γεωγραφική διασπορά, εκτός από τον ελλαδικό και κυπριακό χώρο, στη Λυκία, τη Λυδία, τον Κιμμερικό Βόσπορο, τη Βιθυνία, την Ιωνία, Καρία, τη Μικρά Σκυθία, τη Μυσία, την Παμφυλία, τη Σικελία και τις Συρακούσες.«Διονύσις», Θετίμα.
 Διονυσᾶς· με παράλληλους τύπους: Διονοισάς (2ος αι. π.Χ., Λυδία), Διονυσᾶδος (γεν., 4ος αι. π.Χ., Θράκη / ελληνιστική περίοδος, Ιωνία). Με 34 καταγραφές (προσώπων) στο LGPN. Πρωιμότερες βέβαιες μαρτυρίες στη Θράκη και την Ταυρίδα τον 4ο αι. π.Χ. και τελευταία μαρτυρία στο Δίον τον 2ο–3ο αι. μ.Χ.«Διονυσᾶς», Θετίμα.
 Διονῦς· με παράλληλους τύπους: Διονῦδος (γεν., 5ος–4ος αι. π.Χ., 4ος αι. π.Χ., 3ος/2ος αι. π.Χ., Ιωνία), Dionus (2ος/3ος αι. μ.Χ., Θράκη). Με 29 καταγραφές (προσώπων) στο LGPN. Πρωιμότερη βέβαιη μαρτυρία στην Ιωνία τον 5ο–4ο αι. π.Χ. και τελευταίες μαρτυρίες στη Μικρά Σκυθία και τη Θράκη τον 2ο–3ο αι. μ.Χ.«Διονῦς», Θετίμα.

 Τύποι και υποκοριστικά του Διονύσιος 
 Διονύσης, κοινός τύπος σε όλο τον ελληνόφωνο χώρο.
 Νιόνιος [ñóños], κοινός τύπος σε όλο τον ελληνόφωνο χώρο.
 Νύσης, με αποκοπή από Διονύσης.
 Διονυσάκης, υποκοριστικό, κοινό σε όλο τον ελληνόφωνο χώρο. Σάκης, σύντομος τύπος, κοινός σε όλο τον ελληνόφωνο χώρο.
 Διαλεκτικοί τύποι 
 Διονύης [δjon(íi)s], Δονέης [δon(éi)s], στον Πόντο.Αθανάσιος Χ. Μπούτουρας, ό.π. 
 Διόνης [δjónis], στην Καππαδοκία,Φ. Δ. Αποστολόπουλος, «Τα βαπτιστικά ονόματα ανδρών και γυναικών της Καππαδοκίας», Δελτίο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, τχ. #1, Αθήνα 1997, τχ. #1, σ. 104. Διονής [δjonís], στην Κύπρο.Σίμος Μενάρδος, ό.π., σ. 280. 
 Διανής [δjanís], στη Μακεδονία. Το Διανής ωστόσο παρουσιάζεται στα ακριτικά άσματα ως σύντομος τύπος του Διγενής.
 Βγενύσιος [vjenísẋos],Παναγιώτης Παπαζαφειρόπουλος, Περισυναγωγή γλωσσικής ύλης και εθίμων του ελληνικού λαού ιδία δε του της Πελοποννήσου, παραβαλλομένων εν πολλοίς προς τα των αρχαίων Ελλήνων, Πάτρα 1887, σ. 171. στον Πόντο και στην Τριφυλία, σύμφωνα με τον Αθ. Μπούτουρα, από παρετυμολόγηση πιθανώς προς τα ευγενής, βγαίνω.Αθανάσιος Χ. Μπούτουρας, ό.π., σ. 63.
 Νύσιος· Βγενύσιος, στην Πελοπόννησο, «εκ συσχετισμού ψευδούς προς το ευγενής».Τάσος Γριτσόπουλος, «Βαπτιστικά ονόματα εκ Πελοποννήσου των χρόνων της Τουρκοκρατίας», ανάτυπο από τη Λαογραφία, τομ. 16, Αθήνα 1956, σ. 353.
 Διουνύης, Διουνυσάκ’ς, στη Σκιάθο.Γεώργιος Α. Ρήγας, Σκιάθου λαϊκός πολιτισμός, τχ. 3, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη 1968, σ. 214.
 Τύποι από επίδραση άλλων γλωσσών 
 Ντένης, Ντέννης, Ντένις, από το αγγλικό Dennis ή Denis. 
 Το όνομα σε σύνθεση με άλλα ονόματα 
 Νικοδιονύσιος κτλ.

 Το όνομα σε άλλες γλώσσες 
 αγγλικά:  Dennis, Denis· σύντομος τύπος: Den· υποκοριστικός τύπος: Denny.Patrick Hanks και Flavia Hodges, A Concise Dictionary of First Names, Oxford Univesity Press, αναθεωρημένη έκδοση, 1997, ISBN 0-19-860094-1, σ. 63. Dion.«Dion», Online Etymology Dictionary .
 βουλγαρικά: Дионисий (Ντιονίσι), Денис (Ντένις)
 γαλλικά: Denis· (moyen français:) Denis, Denys.
 γερμανικά: Dionysius, Dionys· σύντομος τύπος: Dion.Rosa και Volker Kohlheim,  Duden Lexikon der Vornamen, Duden Verlag, τρίτη έκδοση, 1998, ISBN 3-411-04943-X, σ. 83.
 δανέζικα: Dines.«Dines», Nordic Names.
 ισπανικά: Dionisio, Denis. καταλανικά: Dionisi, Dionís, Denís. βασκικά: Dunixi, Denis.Josep M. Albaigès i Olivart, Diccionari dels noms de noi, Persona masculins, Edicions 62, Βαρκελώνη 1995, ISBN 84-297-3992-0, σ. 9.
 ιταλικά: Dionisio, Dionigio, Dioniso, Deonisio, Donizio, Addnizio, Dionigio, Dionisi, Denisio, Denis.Emidio De Felice, Dizionario dei nomi italiani, Mondadori, Μιλάνο 1986, ISBN 978-88-04-42791-9, σ. 128.
 λατινικά: Dionysius.
 κροατικά: Dionizije (Ντιονίζιε), Denis.
 ολλανδικά: Dennis.
 ουγγρικά: Dénes, Gyenes (Ντένες).
 ουκρανικά: Денис (Ντένις)
 πολωνικά: Dionizjusz, Dionyzy.
 πορτογαλικά: Dionísio· Dinis, Diniz (Τζινίς).
 ρουμανικά: Dionisie, Denis
 ρωσικά: Дионисий (Ντιονίσι)· Денис (Ντενίς).«Дионисий», Gramota
 τσεχικά: Diviš, Dionýz, Dionýsos· σλοβακικά: Dionýz, Denis, Dino.Milan Mataján και Matei Považaj, Vyberte si meno pre svoje dieťa, Art Area, Μπρατισλάβα 1998, ISBN 80-88879-48-5, σ. 83.
 σουηδικά: Dionysius, σύντομος τύπος: Dion. Dennis. Dinius.«Dinius», Nordic Names. Dynius.«Dynius», Nordic Names.

 Άγιοι με το όνομα Διονύσιος 
 Μαρτύρων Ευφρασίας, Λουκιανού, Παύλης και των νηπίων Κλαυδίου, Υπατίου, Παύλου και Διονυσίου, η Εκκλησία της Ελλάδος τιμά τη μνήμη τους στις 19 Ιανουαρίου.Συναξαριστής , Εκκλησία της Ελλάδος.
 Διονύσιος ο εν τω Ολύμπω, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 24 Ιανουαρίου.Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής, ό.π.Σωφρ. Ευστρατιάδης, ό.π., σ. 116. Στον ιστότοπο της Εκκλησίας της Ελλάδος αναφέρεται ως ημερομηνία μνήμης του η 23η Ιανουαρίου.Συναξαριστής , ό.π.
 Των επτά οσίων της μονής Φιλοθέου, Φιλόθεου πρωτίστου δομήτορος αυτής, Θεοδοσίου ηγουμένου και μητροπολίτου Τραπεζούντας, Διονυσίου και Συμεώνος, Δομετίου του ησυχαστού, Δαμιανού και ιερομάρτυρος Κοσμά του ισαποστόλου, η Εκκλησία της Ελλάδος τιμά τη μνήμη τους στις 24 Ιανουαρίου.
 Κοδράτος, Ανεκτός, Παύλος, Διονύσιος, Κρήσκος και Κυπριανός οι εν Κορίνθω, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη τους στις 10 Μαρτίου.Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής, ό.π.Σωφρ. Ευστρατιάδης, ό.π., σ. 254.
 Αγάπιος μάρτυς και οι συν αυτώ Πλησίος, Ρωμύλος, Τιμόλαος, Αλέξανδροι δύο και Διονύσιοι δύο, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη τους στις 15 ΜαρτίουΑγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής, ό.π.Σωφρ. Ευστρατιάδης, ό.π., σ. 8. και η Καθολική στις  24 Μαρτίου.«Santi Timolao, Dionigi, Pauside, Alessandro, Romolo e Alessandro Martiri», Santi e Beati.
 Σωκράτης και Διονύσιος μάρτυρες, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 19 Απριλίου.Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής, ό.π.Σωφρ. Ευστρατιάδης, ό.π., σ. 443.
 Πέτρος, Παύλος, Διονύσιος, Ανδρέας και Χριστίνα, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη τους στις 18 ΜαΐουΑγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής, ό.π.Σωφρ. Ευστρατιάδης, ό.π., σ. 388.  και η Καθολική στις 15 Μαρτίου. «Santi Pietro, Andrea, Paolo e Dionisia Martiri», Santi e Beati.
 Οσίων Εράσμου, Πύρρου, του παρθένου, Διονυσίου του θαυματουργού και μακαρίου Αγαπητού, αμίσθου, των Ρώσων, η Εκκλησία της Ελλάδος τιμά τη μνήμη τους την 1 Ιουνίου.Συναξαριστής , ό.π.
 Λουκιλιανός, Παύλη και τα συν αυτοίς νήπια, Κλαύδιος, Υπάτιος, Παύλος και Διονύσιος, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη τους στις 3 Ιουνίου.Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής, ό.π.Σωφρ. Ευστρατιάδης, ό.π., σ. 280.
 Διονύσιος όσιος ο Κτίτωρ τής εν τω Άθω μονής Προδρόμου, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 25 Ιουνίου.Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής, ό.π.
 Οσίων Φωτίου κτίτορος της εν Θεσ/νίκη ιεράς μονής Ακαπνίου, Διονυσίου του ρήτορος και Μητροφάνους, των εν Άθω, η Εκκλησία της Ελλάδος τιμά τη μνήμη τους στις 9 Ιουλίου.Συναξαριστής , ό.π.
 Μαξιμιλιανός, Ιάμβλιχος, Μαρτινιανός, Διονύσιος, Αντωνίνος, Κωνσταντίνος και Εξακουστοδιανός, οι εν Εφέσω επτά παίδες, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη τους στις 4 Αυγούστου.Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής, ό.π. Ο Σωφρ. Ευστρατιάδης διορθώνει στις 22 Οκτωβρίου·Σωφρ. Ευστρατιάδης, ό.π., σ. 289. την ίδια ημερομηνία αναφέρει και η Εκκλησία της Ελλάδος.
 Κυριακός, Διονύσιος και Ανδρόνικος, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη τους στις 6 Σεπτεμβρίου.Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής, ό.π.Σωφρ. Ευστρατιάδης, ό.π., σ. 262.
 Διονύσιος, επίσκοπος Αλεξανδρείας, και οι οκτώ μαθητές του, Φαύστος, Γάιος, Πέτρος, Παύλος, Ευσέβιος, Χαιρήμων, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη τους στις 3 ΟκτωβρίουΣωφρ. Ευστρατιάδης, ό.π., σ. 115. αλλά και στις 4 Οκτωβρίου,Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής, ό.π. και η Καθολική στις 3 Οκτωβρίου«Santi Dionigi, Fausto, Caio, Pietro, Paolo e compagni», Santi e Beati. αλλά και στις 8 Απριλίου.
 Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης, ιερομάρτυς, η Ορθόδοξη και η Καθολική Εκκλησία τιμούν τη μνήμη του στις 3 Οκτωβρίου.Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής, ό.π.Νικηφόρος Βιδάλης, ό.π, σ. 412.
 Διονύσιος, επίσκοπος Παρισίων, η Καθολική Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 9 Οκτωβρίου.
 Ιάκωβος οσιομάρτυς, μετά των δύο μαθητών αυτού Ιακώβου διακόνου και Διονυσίου μοναχού, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη τους την 1 Νοεμβρίου.Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής, ό.π. Ο Σωφρ. Ευστρατιάδης σημειώνει την 2α Νοεμβρίου.Σωφρ. Ευστρατιάδης, ό.π., σ. 208.
 Διονύσιος πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 23 Νοεμβρίου.  Στον ιστότοπο της Εκκλησίας της Ελλάδος αναφέρεται ως ημερομηνία μνήμης του Διονυσίου πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, του «Σοφού» η 23η Νοεμβρίου,Συναξαριστής , ό.π. αλλά και των οσίων Κυριακού του Αναχωρητού (†556) και Διονυσίου Α΄ πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως η 29η Σεπτεμβρίου.Συναξαριστής , ό.π.
 Διονύσιος επίσκοπος Κορίνθου, η Ορθόδοξη και η Καθολική Εκκλησία τιμούν τη μνήμη του στις 29 Νοεμβρίου.Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής, ό.π.«San Dionigi di Corinto Vescovo», Santi e Beati.Νικηφόρος Βιδάλης, ό.π., σ. 138.
 Διονύσιος νέος ο εκ Ζακύνθου, αρχιεπίσκοπος Αιγίνης, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 17 Δεκεμβρίου. Η ανακομιδή του λειψάνου του τιμάται στις 24 Αυγούστου.Συναξαριστής , ό.π.
 Για το πλήθος των αγίων της Καθολικής Εκκλησίας βλ.  «Διονύσιος», στον ιστότοπο Santi e Beati.

 Πρόσωπα 
 Με το όνομα Διονύσιος, Διονύσης 
 Διονύσιος Κόκκινος (1884–1967), ιστορικός και ακαδημαϊκός.
 Διονύσιος Ζακυθηνός (1905–1993), ιστορικός  και ακαδημαϊκός.
 Διονύσιος Ταβουλάρης (1840–1928), ηθοποιός του θεάτρου.
 Διονύσιος Ρώμας (1906–1981), λογοτέχνης και πολιτικός.
 Διονύσιος Σολωμός (1798–1857), ο εθνικός ποιητής της Ελλάδας.
 Διονύσης Χαριτόπουλος (1947), λογοτέχνης.
 Διονύσης Παπαγιαννόπουλος (1912–1984), ηθοποιός του κινηματογράφου.
 Διονύσης Τσακνής (1954), τραγουδιστής και συνθέτης.
 Διονύσης Σαββόπουλος (1944), τραγουδιστής και συνθέτης.
 Διονύσης Ηλιάδης (1983), πρωταθλητής του τζούντο.
 Διονύσης Σιμόπουλος (1943), φυσικός και αστρονόμος, επίτιμος διευθυντής του Ευγενιδείου Πλανηταρίου.
 Μητροπολίτης Διονύσιος (Митрополит Дионисий, 1300–1385), Ρώσος μητροπολίτης της Μόσχας.
 Με το όνομα Νύσης 
 Νύσης Μεσσηνέζης (1902–1992), λογοτέχνης.
 Με το όνομα Ντένις (Dennis), Ντενί (Denis) 
 Ντενί Παπέν (Denis Papin, 1647–1712), Γάλλος φυσικός.
 Ντενί Ντιντερώ (Denis Diderot, 1713–1784), Γάλλος φιλόσοφος, εγκυκλοπαιδιστής.
 Ντένις Χόπερ (Dennis Hopper, 1936–2010), Αμερικανός ηθοποιός και σκηνοθέτης.
 Ντένις ο τρομερός (Dennis the Menace), τίτλος σειράς κόμικς, αμερικανικών και βρετανικών, ταινιών κινηματογραφικών και τηλεοπτικών, και βίντεο γκέιμ με τον ομώνυμο ήρωα.
 Ντένις Ρόντμαν (Dennis Rodman, 1961), Αμερικανός καλαθοσφαιριστής.
 Ντένις Κουέιντ (Dennis Quaid, 1954), Αμερικανός ηθοποιός.
 Ντένις Μπέργκαμπ (Dennis Bergkamp, 1969), Ολλανδός ποδοσφαιριστής.
 Τζινίς της Πορτογαλίας (Dinis ή Diniz, 1261–1325), βασιλιάς της Πορτογαλίας.

 Δείτε επίσης 
 Διόνυσος, στην αρχαιοελληνική μυθολογία, γιος του Δία και της Σεμέλης, θεός του οίνου και της γονιμότητας.
 Διονύσιος, για άλλα πρόσωπα με το όνομα Διονύσιος.
 Ντενίζ, αντρικό και γυναικείο όνομα της τουρκικής γλώσσας, που σημαίνει «θάλασσα» (Μαύρη Θάλασσα, τουρκικά: Καρά-Ντενίζ). Με το όνομα αυτό είναι γνωστοί στην Ελλάδα ο Τούρκος πολιτικός Ντενίζ Μπαϊκάλ, η Τούρκισσα ηθοποιός Ντενίζ Τσακίρ.

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

Παραπομπές

Κατηγορία:Ανδρικά ελληνικά ονόματα
Κατηγορία:Αγιωνύμια
Κατηγορία:Αρχαία ελληνικά ονόματα
Κατηγορία:Θεοφόρα ονόματα