Σιδηρόδρομοι Ελληνικού Κράτους

Οι Σιδηρόδρομοι Ελληνικού Κράτους (Σ.Ε.Κ.) ήταν ένα νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου στην Ελλάδα, το οποίο ιδρύθηκε το 1920 και εκμεταλλευόταν τους ελληνικούς σιδηροδρόμους, έως το 1970.

 Ιστορικό 
Οι Σιδηρόδρομοι Ελληνικού Κράτους, ανέλαβαν την εκμετάλλευση της κανονικού εύρους σιδηροδρομικής γραμμής από τον Πειραιά στο Παπαπούλι στα σύνορα με την Οθωμανική Αυτοκρατορία, έως το 1912, και την επέκταση από το Παπαπούλι ως το Πλατύ και τις περισσότερες πρώην Οθωμανικές σιδηροδρομικές γραμμές που βρισκόταν εντός ελληνικής επικράτειας μετά το 1919. Αυτές οι γραμμές ήταν οι εξής:

 Σιδηρόδρομος Πειραιώς - Δεμερλή - Συνόρων, επίσης γνωστός ως Λαρισαϊκός.
 Τμήμα του πρώην σιδηροδρόμου Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου () 
 Τμήμα του Σιδηροδρόμου της Ανατολής (Γαλλικά: Chemins de fer Orientaux), μεταξύ Θεσσαλονίκης και Ειδομένης. Η γραμμή από την Αλεξανδρούπολη στο Ορμένιο μεταβιβάστηκε στην Γαλλοελληνική Εταιρεία Σιδηροδρόμων (Γ.Ε.Σ.) του Έβρου, η οποία απορροφήθηκε από τους Σ.Ε.Κ. πολύ αργότερα, το 1954.
 Το τμήμα του Σιδηροδρόμου Θεσσαλονίκης - Κωνσταντινούπολης () μεταξύ Θεσσαλονίκης και Αλεξανδρούπολης.
 Τη γραμμή Σαρακλή - Σταυρός, μήκους 66 χιλιομέτρων, μια πρώην στρατιωτική γραμμή εύρους 600 χιλιοστών, που κατασκευάστηκε κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.
 Τον τοπικό σιδηρόδρομο Σκύδρας, μήκους 50 χιλιομέτρων, μια πρώην στρατιωτική γραμμή, εύρους 600 χιλιοστών, που κατασκευάστηκε κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και λειτουργούσε αρχικά έως το 1936 από την εταιρεία Τοπικοί Σιδηρόδρομοι Μακεδονίας.

Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Σιδηρόδρομοι Ελληνικού Κράτους απορρόφησαν τους περισσότερους υπόλοιπους Ελληνικούς σιδηροδρόμους, συμπεριλαμβανομένων των εξής:

 Σιδηρόδρομοι Πειραιώς - Αθηνών - Πελοποννήσου το 1962, ο οποίος είχε απορροφήσει και άλλες μικρού εύρους σιδηροδρομικές γραμμές.
 Σιδηρόδρομοι Θεσσαλίας, το 1955, συμπεριλαμβανομένου του Σιδηροδρόμου του Πηλίου. 
 Τη Γαλλοελληνική Εταιρεία Σιδηροδρόμων του Έβρου το 1954.

Μόνο οι Ελληνικοί Ηλεκτρικοί Σιδηρόδρομοι (Ε.Η.Σ., αργότερα Ηλεκτρικοί Σιδηρόδρομοι Αθηνών - Πειραιώς), που εκμεταλλευόταν τη σιδηροδρομική γραμμή Πειραιά - Κηφισιάς και Πειραιά - Περάματος, καθώς και οι ιδιωτικές γραμμές ορυχείων και εργοστασίων, παρέμειναν ανεξάρτητες.

Οι Σιδηρόδρομοι Ελληνικού Κράτους παρέμειναν έως τη 31 Δεκεμβρίου 1970. Την επόμενη μέρα όλοι οι σιδηρόδρομοι, με εξαίρεση τις ιδιωτικές βιομηχανικές γραμμές και τους Ε.Η.Σ. μεταβιβάστηκαν στον Οργανισμό Σιδηροδρόμων Ελλάδας, μια κρατική εταιρεία.

 Προϋπάρχοντα δίκτυα 
 Σιδηρόδρομος Πύργου - Κατακόλου
Έναρξη Λειτουργίας: 1882
Πλάτος γραμμής: 1,00 μέτρο
Μήκος γραμμής: 12 χιλιόμετρα
Ημερομηνία ένωσης με τους Σ.Π.Α.Π: 1951

 Θεσσαλικοί ΣιδηρόδρομοιΈναρξη Λειτουργίας: 03/10/1892Πλάτος γραμμής: 1,00 μέτροΜήκος γραμμής: 202 χιλιόμετραΓραμμές:
 Γραμμή 1: Βόλος - Βελεστίνο - Λάρισα
 Γραμμή 2: Βελεστίνο - ΚαλαμπάκαΗμερομηνία ενώσεως με τους Σ.Π.Α.Π.: 1951

 Σιδηρόδρομοι Πειραιά - Αθηνών - Πελοποννήσου (Σ.Π.Α.Π)Έναρξη Λειτουργίας: Δεκέμβριος 1892Πλάτος γραμμής: 1,00 μέτροΜήκος γραμμής: 726 χιλιόμετραΓραμμές:
Γραμμή 1: Αθήνα - Πειραιάς - Κόρινθος - Πάτρα - Κυπαρισσία - Ζευγολατιό - Καλαμάτα
Γραμμή 2: Κόρινθος - Άργος - Ναύπλιο
Γραμμή 3: Άργος - Τρίπολη - Ζευγολατιό
 Γραμμή 4: Διακοφτό-ΚαλάβρυταΔιακλαδώσεις:
 Διακλάδωση 1: Προς Κυλλήνη
 Διακλάδωση 2: Προς Ολυμπία
 Διακλάδωση 3: Προς Μεγαλόπολη
 Διακλάδωση 4: Προς Μεσσήνη
 Σιδηρόδρομοι Βορειο-Δυτικής Ελλάδος (Σ.Β.Δ.Ε.)Έναρξη Λειτουργίας: Δεκέμβριος 1892Πλάτος γραμμής: 1,00 μέτροΜήκος γραμμής: 61 χιλιόμετραΛήξη Λειτουργίας: 1953 (Ενοποίηση με τους Σ.Π.Α.Π.)

Σήμερα η γραμμή δεν λειτουργεί.

 Σιδηρόδρομοι Ελληνικού Κράτους (Σ.Ε.Κ.)
Το δίκτυο αποτελείται από τους παρακάτω σιδηροδρομικούς κλάδουςΚλάδος 1: Πειραιάς - Αθήνα - Λάρισα - Ελληνοτουρκικά Σύνορα (Παπαπούλι) (σήμερα: Αθήνα-Θεσσαλονίκη) με διακλαδώσεις:
 Διακλάδωση 1: Σχηματάρι - Χαλκίδα
 Διακλάδωση 2: Λιανοκλάδι - Στυλίδα
Η γραμμή άρχισε τη λειτουργία της το 1880 με την ονομασία: "Εταιρεία των Ελληνικών Σιδηροδρόμων".Έναρξις λειτουργίας (τμηματικά): 06/03/1904 - 22/07/1909.
Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους (1912 - 1913) και την Απελευθέρωση της Μακεδονίας και της Θράκης γίνονται έργα επεκτάσεως της γραμμής από το Παπαπούλι μέχρι το Πλατύ (Μάρτιος 1918) και συνδέεται με τους Σιδηροδρόμους Μακεδονίας και Θράκης που κατασκευάσθηκαν και λειτούργησαν μεταξύ 1883 και 1892.
 Γραμμή 1: Θεσσαλονίκη - Πλατύ - Φλώρινα - Γιουγκοσλαβικά Σύνορα (πρός Μοναστήρι)
 Γραμμή 2: Θεσσαλονίκη - Γιουγκοσλαβικά Σύνορα (πρός Σκόπια)
 Γραμμή 3: Θεσσαλονίκη - Ελληνοβουλγαρικά Σύνορα (προς Φιλιππούπολη)

Και σε αυτήν την επέκταση, λαμβάνουν το όνομα Σιδηρόδρομοι Ελληνικού Κράτους (Σ.Ε.Κ.) και ακόμη κατασκευάζονται οι διακλαδώσεις:

 Διακλάδωση 1: Προς Φλώρινα)
 Διακλάδωση 2: Προς Βουλγαρικά Σύνορα (Σόφια) (από Στρυμόνα)Πλάτος γραμμής: 1,00 μέτροΜήκος γραμμής: 726 χιλιόμετρα
Εξαίρεση αποτέλεσε η γραμμή Αλεξανδρούπολης - Ορμενίου, η οποία δεν εντάχθηκε στους ΣΕΚ, αλλά ήταν υπό τη διοίκηση των Γαλλο-ελληνικών σιδηροδρόμων έτος το 1954.

 Δίκτυο και άλλες υποδομές 
Κατά τη διάρκεια της ύπαρξης της εταιρείας, ελάχιστες επεκτάσεις δικτύου έλαβαν χώρα, με τις πιο αξιοσημείωτες να είναι οι εξής:

 Η σιδηροδρομική γραμμή Αμυνταίου - Κοζάνης, το 1955.
 Η γραμμή μήκους 15 χιλιομέτρων από τον Στρυμώνα στην Κούλατα, το 1966, συνδέοντας το ελληνικό και βουλγαρικό σιδηροδρομικό δίκτυο. 
 Ακόμη μια γραμμή μήκους 25 χιλιομέτρων από τη Νέα Ζίχνη (Μυρίνη) στην Αμφίπολη το 1931, η οποία αργότερα εγκαταλείφθηκε και η γραμμή ξηλώθηκε το 1970.
 Μετατροπή της γραμμής ανάμεσα σε Αθήνα και Οινόη, σε διπλής κατεύθυνσης.

Το 1928 υπογράφηκε σύμβαση για τη κατασκευή νέας γραμμής που θα συνέδεε την Καλαμπάκα με την Κοζάνη, αλλά το σχέδιο εγκαταλείφθηκε το 1932, λόγω έλλειψης οικονομικών πόρων.

Το ελληνικό σιδηροδρομικό σύστημα (υποδομές και τροχιαίο υλικό) υπέστη σοβαρές ζημιές κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου (ειδικά μεταξύ 1943-1944) και δεν κατέστη πλήρως λειτουργικό έως το 1950. Ωστόσο, η σιδηροδρομική γέφυρα του Αχλαδοκάμπου στην Αργολίδα, καταστράφηκε το 1944, και ανακατασκευάστηκε μόλις το 1974.

Το 1960 η γραμμή μεταξύ Λάρισας και Βόλου, των πρώην Σιδηροδρόμων Θεσσαλίας, μετατράπηκε σε κανονικού εύρους, και συνδέθηκε στη Λάρισα με τη γραμμή Αθηνών - Θεσσαλονίκης.

Νέα κτήρια σιδηροδρομικών σταθμών κατασκευάστηκαν σε Θεσσαλονίκη (γνωστός ως Νέος Σιδηροδρομικός Σταθμός Θεσσαλονίκης, ΝΕΣΘ'') το 1952, Λάρισα το 1962, Λειανοκλάδι το 1950, Σίνδο, Αιγίνιο, Πλαταμώνα, Φλώρινα, Έδεσσα, Άγρα, Άρνισσα, Πολύκαστρο, Πτολεμαΐδα και Κοζάνη.

 Τροχαίο Υλικό 
Μέχρι το 1962, οι Σιδηρόδρομοι Ελληνικού Κράτους, χρησιμοποιούσαν πληθώρα ατμομηχανών από διάφορους κατασκευαστές. Μερικές από αυτές ανήκαν στα δίκτυα πριν το 1920, ενώ ένα μέρος τους αποκτήθηκε ως τμήμα διεθνών προγραμμάτων βοήθειας μετά τον πόλεμο και ένας μικρός αριθμός προμηθεύτηκε από την εταιρεία

Η μετατροπή σε πετρελαιοκίνητες μηχανές ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1960. Οι πρώτες πετρελαιοκίνητες μηχανές παραδόθηκαν στην εταιρεία το 1962, και περιλαμβανόταν 30 μηχανές ελιγμών Krupp V60 (Κλάσης A-101), 10 ALCo DL532B (Κλάσης A-201) και 10 ALCo DL500C (Κλάσης A-301). Ακολουθήθηκαν από μηχανές σειράς A-221, A-321, A-351, A-401 και A-411 για τα δίκτυα κανονικού εύρους και κλάσης A-9101, A-9201 και A-9401 για τα δίκτυα μετρικού εύρους.

Οι πετρελαιοκίνητες πολλαπλές μονάδες (DMU) εισήχθησαν για πρώτη φορά το 1936 και άρχισαν να χρησιμοποιούνται περισσότερο κατά τις δεκαετίες 1950 και 1960. Οι ατμομηχανές καταργήθηκαν σταδιακά, αλλά βρισκόταν σε περιορισμένη χρήση έως το Δεκέμβριο του 1970.

 Ατμομηχανές 

Ο ακόλουθος πίνακας δείχνει τις ατμομηχανές που αποκτήθηκαν από τους Σιδηροδρόμους Ελληνικού Κράτους μεταξύ 1920 και 1969. Επίσης, συνέχισαν να χρησιμοποιούν μια ποικιλία παλαιότερων τύπων μηχανών που αποκτήθηκαν από τις προηγούμενες Ελληνικές και Οθωμανικές σιδηροδρομικές εταιρείες.

 Φωτογραφία Κλάση Αρίθμηση Τύπος Ποσότητα Κατασκευαστής Έτος
Κατασκευής Ισχύς Σημειώσεις Αα 1–4 0-4-0T 4   Πρώην Ανατολικών Σιδηροδρόμων 403–408 Βα 11–; 2-4-0T    Πρώην Ανατολικών Σιδηροδρόμων σειρές 321–328 Γα 21–22 4-4-0T 2 Neilson & Co. 1892 Πρώην Σ.Ε.Κ. 301–302, αρχικά Σ.Π.Α.Π. Γβ 31–34 4-4-0 4   Πρώην Ανατολικών Σιδηροδρόμων  Δα
(1η) 51 0-6-0ST 1 Manning Wardle 1892  Πρώην Σ.Π.Α.Π. 120x120px Δα
(2η) 51–70 0-6-0T 20 Davenport Locomotive Works,
Vulcan Iron Works,
H. K. Porter, Inc. 1945–1946 730 άλογα
(544 kW) USATC S100; μερική ανακατασκευή ως 0-6-0  Δβ 61-; 0-6-0     Πρώην της Railway Operating Division  Δγ 71-75 0-6-0 5    Πρώην του Σιδηροδρόμου Θεσσαλονίκης - Κωνσταντινούπολης 50–54 120x120px Δγ 76 4-4-0 1 StEG 1888  Πρώην της Γ.Ε.Σ. 102, προηγουμένως των Ανατολικών Σιδηροδρόμων  Δδ 81–87 0-6-0 7    Πρώην Ανατολικών Σιδηροδρόμων 4–10  Δε 88–103 0-6-0     Πρώην σειρά των Ανατολικών Σιδηροδρόμων 11–54  Δζ 111–114 0-6-0 4    Πρώην Ανατολικών Σιδηροδρόμων 502–506  Εα 201–223 2-6-0T 23 Batignolles (13)
St. Léonard (10) 1903–1907  Πρώην των Σ.Ε.Κ. 101–123  Εβ 231–232 2-6-0 2    Πρώην Ανατολικών Σιδηροδρόμων 509–510  Εγ 241–243 2-6-0 3    Πρώην Ανατολικών Σιδηροδρόμων 521–523  Ζα 301–307 4-6-0 7 Batignolles 1906  Πρώην Σ.Ε.Κ. 201–207; μίξη τεσσάρων κυλίνδρων de Glenn, βασισμένο στην κλάση Midi 1400  Ζβ 311 4-6-0 1    Πρώην Σ.Ε.Κ. 221  Ζγ 321–330 4-6-0 10    Πρώην Σιδηροδρόμων Θεσσαλονίκης - Κωνσταντινούπολης 101–110  Ζδ 341–350 4-6-0 10    Πρώην Prussian P 8  Ζε 331–333 2-6-2 3    Πρώην Γ.Ε.Σ. Ηα 401 0-8-0 1    Πρώην Σιδηροδρόμων Θεσσαλονίκης - Κωνσταντινούπολης, αρχικά Prussian G 7 Ηβ 411–423 0-8-0 13    Πρώην Σιδηρορόμων Θεσσαλονίκης - Κωνσταντινούπολης 1–16 Ηγ 431–432 0-8-0 2    Πρώην SBB 4105, 4112 Ηδ 441–443 0-8-0 3    Πρώην SBB 4130, 4134, 4135  Ηε 444–446 2-8-0 3 Batignolles 1924 903 άλογα (673 kW)  Πρώην Γ.Ε.Σ., προηγουμένως Ανατολικών Σιδηροδρόμων 260–262 Θα 501 2-8-0 1    Πρώην Σ.Ε.Κ. 601 Θβ 511–512 2-8-0 2    Πρώην Σ.Ε.Κ. 621–622 Θγ 521–537
551–560
571–595 2-8-0 27+25 Baldwin Locomotive Works, American Locomotive Works, Lima Locomotive Works 1947 1.200 άλογα (895 kW) USATC S160 521–537 με καύση άνθρακα, 551–560 με καύση πετρελαίου, 571–595 από την Ιταλία το 1959 (FS Class 736) Ια 701–720 2-8-2 20 American Locomotive Company 1915  Πρώην Σ.Ε.Κ. 401–420 Κα 801–802 0-10-0 2    Πρώην Σ.Ε.Κ. 521–522  Κβ 811–860 0-10-0 60 StEG 1922–1926 1.200 άλογα (895 kW) kkStB / BBÖ κλάση 80.900 (ÖBB κλάση 57)  Κβ 809 0-10-0 1   1.200 άλογα (895 kW) kkStB / BBÖ κλάση 80.900 (ÖBB κλάση 57); Πρώην Γ.Ε.Σ. 120x120px Κγ 861–880 0-10-0 20 Ateliers de Tubize,
Haine St Pierre,
St. Léonard
La Meuse 1929 1.200 άλογα (895 kW)  Κδ 881–891 0-10-0 11 Henschel   Πρώην της Deutsche Reichsbahn 57.10-35 (Prussian G 10), χρησιμοποιήθηκε από τις Γερμανικές δυνάμεις κατοχής και αφέθηκε όταν αυτές αποχώρησαν το 1944 Λα 901–940 2-10-0 40 StEG (10),
Škoda Works (30) 1925–1927 1.550 άλογα (1.156 kW) Südbahn κλάση 580  Λβ 951–966 2-10-0 16 North British Locomotive Company 1946 1.530 άλογα (1.141 kW) WD Austerity 2-10-0 Λγ 991–998 2-10-0 8 Baldwin Locomotive Works 1947 1.703 άλογα (1.270 kW)  120x120px Μα 1001–1020 2-10-2 20 Ansaldo (10)
Breda (10) 1953–1954 2.920 άλογα (2.920 kW) 

 Πετρελαιομηχανές (κανονικού εύρους) 
 Φωτογραφία Κλάση Τύπος Ποσότητα Κατασκευαστής Έτος
Κατασκευής Μοντέλο Ισχύς 120x120px A-101 0-6-0 dh 30 Krupp 1962–1967 Y60 641 άλογα (478 kW) 120x120px A-201 Bo-Bo de 10 ALCo 1962 DL532B 1.035 άλογα (772 kW) A-301 Co-Co de 10 ALCo 1962 DL500C 1.971 άλογα (1.470 kW) 120x120px A-321 Co-Co de 7 ALCo 1967 DL543 1.971 άλογα (1.470 kW) 120x120px A-351 Co-Co de 26 Alsthom 1967 CC AD 2100C1 2.071 άλογα (1.544 kW) A-401 Co-Co de 10 Siemens-Jung 1966  1.971 άλογα (1.470 kW) 120x120px A-411 B-B dh 20 Krauss-Maffei 1963 V200 2.170 άλογα (1.618 kW)

 Πετρελαιομηχανές (μετρικού εύρους) 

 Φωτογραφίες Κλάση Τύπος Ποσότητα Κατασκευαστής Έτος Μοντέλο Ισχύς 120x120px A-9101 Co-Co de 12 ALCo 1965 DL537 1.332 άλογα (993 kW) 120x120px A-9201 Co-Co de 10 Alsthom 1967 CC AD 1600A1 1.576 άλογα (1.175 kW) 120x120px A-9401 B-B dh 20 Mitsubishi 1967 48-BB-HI 641 άλογα (478 kW)

 Πετρελαιοκίνητες Πολλαπλές Μονάδες (DMU) ή Πετρελαυτοκινητάμαξες 

Οι Σιδηρόδρομοι Ελληνικού Κράτους αγόρασαν τις πρώτες τους Πετρελαιοκίνητες Πολλαπλές Μονάδες το 1936, και απέκτησαν ένα μεγαλύτερο αριθμό τη δεκαετία του 1950. Επιπλέον μηχανές αυτού του είδους αποκτήθηκαν με την απορρόφηση άλλων δικτύων από τους Σ.Ε.Κ.

 Φωτογραφία Κλάση Τύπος Ποσότητα Κατασκευαστής Έτος
Κατασκευής (AA11) 2-Bo de 2 Floridsdorf 1936 AA11-AA26
A111-A118 A1-1A+2-2 16 FIAT 1950 120x120px AA27-AA36
A119-A128 A1-1A+2-2 10 FIAT 1958 AA41 2-B 9 Renault 1950 AA61 B-B 3 MAN 1955 120x120px AA71 2-B 20 Ferrostaal-Esslingen 1962

 Δυστυχήματα 
 Νεμέα: 17/8/1954: 4 νεκροί από πυρκαγιά σε 2 βαγόνια της αμαξοστοιχίας 202 Καλαμών - Αθηνών.Εφημερίς Ελευθερία 21/8/1954
 Δερβένι: 30/9/1968: Σε σύγκρουση αμαξοστοιχιών, 34 νεκροί επιβάτες.Ένα από τα πλέον πολύνεκρα δυστυχήματα, στην ιστορία των ελληνικών σιδηροδρόμωνΠρωτοσέλιδο Έθνους 1/10/1968October 1, 1968 – Greece – Two trains carrying people returning to Athens after voting in their home towns in a constitutional referendum collide at Corinth, killing 34 people and injuring 150

 Δείτε επίσης 
 Σιδηροδρομικές Μεταφορές στην Ελλάδα
 Οργανισμός Σιδηροδρόμων Ελλάδας
 Hellenic Train (πρώην ΤΡΑΙΝΟΣΕ)

 Παραπομπές 

 Επιπλέον ανάγνωση 
  Contains brief history, simple line maps and extensive list of rolling stock until 1997.





Κατηγορία:Σιδηροδρομικές επιχειρήσεις στην Ελλάδα