Συνθήκη του Γκουλιστάν

Η συνθήκη του Γκουλιστάν (Ρωσικά: Гюлистанский договор, Περσικά: عهدنامه گلستان) ήταν συνθήκη ειρήνης που συνήφθη μεταξύ της Ρωσίας και της αυτοκρατορικής Περσίας (σύγχρονο Ιράν) στις 24 Οκτωβρίου 1813 στο χωριό Γκουλιστάν (το σύγχρονο Γκοράνμποϊ του Αζερμπαϊτζάν) ως αποτέλεσμα του πρώτου ευρείας κλίμακας ρωσοπερσικού πολέμου, που διήρκεσε από το 1804 έως το 1813. Οι ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις έγιναν εσπευσμένα μετά την ανακατάληψη του Λανκάραν από τον στρατηγό Πιότρ Κοτλιαρέφσκι την 1 Ιανουαρίου, 1813. Το κείμενο της συνθήκης προετοίμασε ο Βρετανός διπλωμάτης Sir Γκορ Ούζλι που υπηρέτησε ως διαμεσολαβητής και φέρεται ότι ασκούσε μεγάλη επιρροή στην περσική αυλή. Υπογράφηκε από τον Νικολάι Ρτίτσεφ από τη ρωσική πλευρά και από τον Μιρζά Αμπουλχασάν Χαν Ιλτσί από την περσική πλευρά.

Το αποτέλεσμα της συνθήκης ήταν η παραχώρηση του μεγαλύτερου τμήματος των εδαφών της Περσίας στην Τρανσκαυκασία. Επίσης, συνέβαλε άμεσα στο ξέσπασμα του επόμενου πολέμου του 19ου αιώνα, δηλαδή του ρωσοπερσικού πολέμου (1826-1828). Με τη επακόλουθη συνθήκη του Τουρκμεντσάι τα τελευταία εδάφη του Καυκάσου αποσπάστηκαν οριστικά από το Ιράν. Έως το 1828 η Περσία έχασε, με τις συνθήκες του Γκουλιστάν και του Τουρκμεντσάι, όλα τα τα εδάφη της στην Υπερκαυκασία και τον Βόρειο Καύκασο. Η περιοχή βόρεια του ποταμού Αράς, στην οποία ανήκουν των σύγχρονων εθνών της Γεωργίας, του Αζερμπαϊτζάν, της Αρμενίας και της Δημοκρατίας του Νταγκεστάν ήταν ιρανικό έδαφος, έως ότου κατελήφθη από τη Ρωσία κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα.

Οι όροι
Με τη συνθήκη:

«Η Ρωσία μέσω της παρούσας συνθήκης επιβεβαιώνει την κατοχή όλων των χανάτων - Καραμπάχ, Γκαντζά, Σίκιν, Σιρβάν, Ντερμπέντ, Κουμπά, και Μπακού, καθώς και μέρος του Ταλίς και του περσικού φρουρίου της Περσίας Λενκόραν, εγκαταλειποντας περαιτέρω όλες τις αξιώσεις της στο Νταγκεστάν, τη Γεωργία, τη Μινγκρελία, το Ιμερέτι και την Αμπχαζία»Baddeley, John F. (1908) The Russian Conquest of the Caucasus, London: Longman, Green and Co., σ. 90.
Αυτά τα εδάφη περιλαμβάνουν: 
Όλες τις πόλεις, κωμοπόλεις, χωριά της Γεωργίας, συμπεριλαμβανομένων και όλων των χωριών και πόλεων στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας, όπως:
Σαμεγκρέλο
Αμπχαζία
Ιμερέτι
Γκουρία
Σχεδόν όλες τις πόλεις, κωμοπόλεις και χωριά των χανάτων στον Νότιο και εν μέρει στον Βόρειο Καυκάσο, συμπεριλαμβανομένων των:
Χανάτο Μπακού (νυν πρωτεύουσα της Δημοκρατίας του Αζερμπαϊτζάν),
Χανάτο Σιρβάν
Χανάτο Ντερμπέντ
Χανάτο Καραμπάχ
Χανάτο Γκαντζά
Χανάτο Σικίν
Χανάτο Κουμπά
μέρος του Χανάτου Ταλίς
Η Περσία χάνει όλα τα δικαιώματά της στην Κασπία και η Ρωσία έχει το αποκλειστικό δικαίωμα στάθμευσης του πολεμικού στόλου της στην Κασπία Θάλασσα.
Και οι δύο χώρες συμφωνούν για τη δημιουργία του ελεύθερου εμπορίου, με τους Ρώσους να έχουν ελεύθερη πρόσβαση σε επιχειρηματική δραστηριότητα οπουδήποτε στο Ιράν.        
Στην Περσία, επίσης, δίνεται πλήρης και ελεύθερη πρόσβαση στη Ρωσία, αλλά και οι δύο χώρες πρέπει να πληρώνουν 5% κατ' αξίαν φόρο για οποιαδήποτε αγαθά εισάγονται σε κάθε αντίστοιχη χώρα, έτσι ώστε να υπάρχει μικρός φορολογικός δασμός εισαγωγών-εξαγωγώνIssawi, Charles. (1991) European economic penetration, 1872–1921. Στο From Nadir Shah to the Islamic Republic. Cambridge University Press, σσ. 192-210. 
Η Ρωσία σε αντάλλαγμα υπόσχεται να υποστηρίξει τον Αμπάς Μιρζά Κατζάρ ως κληρονόμο του περσικού θρόνου μετά τον θάνατο του Φαθ Αλί Σαχ.

Παραπομπές-σημειώσεις

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

 BBC: 200th Anniversary of Treaty of Gulistan (Περσικά)
. Το κείμενο της συνθήκης στα Αγγλικά.

Κατηγορία:Ρωσοπερσικοί πόλεμοι
Κατηγορία:Συνθήκες ανακωχής
Κατηγορία:Νεότερη ιστορία του Αζερμπαϊτζάν
Κατηγορία:19ος αιώνας στο Αζερμπαϊτζάν
Κατηγορία:Νεότερη ιστορία της Αρμενίας
Κατηγορία:Νεότερη ιστορία της Γεωργίας
Κατηγορία:19ος αιώνας στη Γεωργία