Μανουήλ Κομνηνός Δούκας

Ο Μανουήλ Κομνηνός Δούκας (1187 - 1241) από τον Οίκο των Αγγέλων ήταν Αυτοκράτορας της Θεσσαλονίκης (1230 - 1237) και μετά την εκθρόνιση του από τον αδελφό του Θεόδωρο Κομνηνό Δούκα έγινε Κυβερνήτης της Θεσσαλίας (1239 - 1241).Polemis 1968, p. 90. Ο Μανουήλ Κομνηνός Δούκας ήταν μικρότερος γιος του Σεβαστοκράτορος Ιωάννη Δούκα και της δεύτερης συζύγου του Ζωής Δούκαινας.

Οι παππούδες του ήταν ο Κωνσταντίνος Άγγελος και η Θεοδώρα Κομνηνή κόρη του Αλεξίου Α΄ Κομνηνού του πρώτου Βυζαντινού αυτοκράτορα από την Δυναστεία των Κομνηνών. Οι αυτοκράτορες Ισαάκιος Β΄ Άγγελος και Αλέξιος Γ´ Άγγελος ήταν πρώτα του ξαδέλφια γιοι του θείου του Ανδρόνικου Άγγελου. Ο ιδρυτής του Δεσποτάτου της Ηπείρου Μιχαήλ Α΄ Κομνηνός Δούκας ήταν μεγαλύτερος ετεροθαλής αδελφός του, μεγαλύτεροι αδελφοί του ήταν ο Κωνσταντίνος Κομνηνός Δούκας και ο Θεόδωρος Κομνηνός Δούκας. 
Παντρεύτηκε μια από τις αδελφές του μεγάλου Σέρβου πρίγκιπα Στέφανου του Πρωτόστεπτου.

Πρώτα χρόνια
Μετά την δολοφονία του ετεροθαλούς αδελφού του Μιχαήλ Α΄ (1215) τον διαδέχτηκε στο Δεσποτάτο ο αδελφός του Θεόδωρος επειδή ο γιος του και μελλοντικός Δεσπότης Μιχαήλ Β΄ ήταν νόθος, ο Μιχαήλ εξορίστηκε από τον θείο του στην Πελοπόννησο μαζί με την μητέρα του. Ο Θεόδωρος έδειξε στην αρχή τεράστιες στρατιωτικές ικανότητες ανακατέλαβε από την Λατινική Αυτοκρατορία την Θεσσαλία, την Θεσσαλονίκη και την Αδριανούπολη και αιχμαλώτισε τον νεοεκλεγέντα αυτοκράτορα Πέτρο Β΄ του Κουρτεναί (1217). Την διετία 1225 - 1227 o Μανουήλ αναδείχτηκε στην αυλή του αδελφού του Δεσπότη της Ηπείρου Θεόδωρου που τον πάντρεψε (1225) με την Μαρία Ασέν κόρη του Βούλγαρου βασιλιά Ιβάν Ασέν Β΄ για να δημιουργήσει συμμαχία ανάμεσα στα δύο κράτη.

Αυτοκράτορας της Θεσσαλονίκης
Μετά την ήττα του αδελφού του στην Μάχη της Κλοκοτνίτσας (1230) και την σύλληψη του από τους Βούλγαρους ο πεθερός του Ιβάν Ασέν του επέτρεψε να κυβερνήσει την Αυτοκρατορία της Θεσσαλονίκης, την πόλη και τα περίχωρα της. Ο άλλος αδελφός τους Κωνσταντίνος ορίστηκε Διοικητής στην Αιτωλία και Ακαρνανία. Σε κάποια στιγμή προσπάθησε να κλείσει συμφωνία με τον πάπα Γρηγόριο Θ΄ αλλά στην εποχή του έληξε το μακρόχρονο σχίσμα με την εκκλησία της Νίκαιας (1232). Ο Μανουήλ κυβέρνησε ειρηνικά μέχρι την χρονιά που ο πεθερός του Ιβάν Ασέν Β΄ χήρεψε, παντρεύτηκε την κόρη του αιχμάλωτου αδελφού του Θεόδωρου τον οποίο είχε τυφλώσει και τον απελευθέρωσε (1237). Ο Θεόδωρος αν και τυφλός επιτέθηκε στην Θεσσαλονίκη και την ανακατέλαβε από τον αδελφό του με δόλο τοποθετώντας αυτοκράτορα τον μεγαλύτερο γιο του Ιωάννη. Ο Μανουήλ ζήτησε την στήριξη του ισχυρού Πρίγκιπα της Αχαΐας Γοδεφρείδου Β΄ Βιλλεαρδουίνου αλλά χωρίς αποτέλεσμα, τελικά δραπέτευσε στην Μικρά Ασία.

Κυβερνήτης της Θεσσαλίας
Μετά από ένα μικρό διάστημα που έζησε στο Σουλτανάτο του Ρουμ και στην Αυτοκρατορία της Νίκαιας ο Μανουήλ επέστρεψε στην Ελλάδα (1239) και με την βοήθεια του αυτοκράτορα της Νίκαιας Ιωάννη Γ΄ Δούκα Βατάτζη κατέλαβε την Λάρισα και τα Φάρσαλα. Ο Θεοδωρος για να αποφύγει τον εμφύλιο πόλεμο αναγνώρισε τον Μανουήλ κυβερνήτη της Θεσσαλίας (1239) με τον όρο να συνεχίσει ο ίδιος μέσω του γιου του να κυβερνάει την Θεσσαλονίκη. Ο Μανουήλ πέθανε ωστόσο σε δυο χρόνια χωρίς απογόνους (1241) και ο ανιψιός του Δεσπότης της Ηπείρου Μιχαήλ Β΄ Κομνηνός Δούκας κατέλαβε γρήγορα την Θεσσαλία για να προλάβει τους θείους του.

Οικογένεια
Ο Μανουήλ νυμφεύτηκε πρώτα τη Γιεφιμίγια των Νεμάνιτς, αδελφή του Στεφάνου του Πρωτόστεπτου της Σερβίας, η οποία απεβίωσε γρήγορα χωρίς να αποκτήσουν παιδιά.Demetrios I. Polemis (1968). The Doukai: a contribution to Byzantine prosopography

Έπειτα ο Μανουήλ έκανε δεύτερο γάμο με τη Μαρία των Ασέν, νόθη κόρη τού Ιβάν Ασέν Β΄ της Βουλγαρίας, επισφραγίζοντας μία ειρηνική συμφωνία ανάμεσα στο δεσποτάτο της Ηπείρου και τους Βουλγάρους.François Bredenkamp (1996). The Byzantine Empire of Thessaloniki, 1224-1242 Δεν υπάρχουν πληροφορίες, ότι απέκτησε παιδιά με τον δεύτερο γάμο του.

Υπάρχουν πληροφορίες ότι είχε μια κόρη, την:
 Έλενα, που παντρεύτηκε τον Γουλιέλμο Α΄ ντα Βερόνα τριτημόριο της Εύβοιας, πατέρα του Γουλιέλμου Β΄ κυρίου του 1/3 της Εύβοιας (του φέουδου της Χαλκίδας).

Παραπομπές

Πηγές
Kazhdan, Alexander, ed. (1991). The Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford and New York: Oxford University Press. 
Polemis, Demetrios I. (1968). The Doukai: A Contribution to Byzantine Prosopography. London: The Athlone Press.
Varzos, Konstantinos (1984b). Η Γενεαλογία των Κομνηνών 
The Oxford Dictionary of Byzantium, Oxford University Press, 1991.

|-

Κατηγορία:Δυναστεία των Αγγέλων
Κατηγορία:Μεσαιωνική Θεσσαλία
Κατηγορία:Βυζαντινοί του 13ου αιώνα