Ημερολόγιο των Αζτέκων

Το ημερολόγιο των Αζτέκων είναι το ημερολογιακό σύστημα που χρησιμοποιούσαν οι Αζτέκοι και άλλοι προκολομβιανοί λαοί που κατοικούσαν στο κεντρικό Μεξικό. Ανήκει στα μεσοαμερικανικά ημερολόγια και έχει δανειστεί τα βασικά χαρακτηριστικά του από διάφορα αρχαία ημερολόγια της Κεντρικής Αμερικής.

Το ημερολόγιο αυτό αποτελείτο από δύο κύκλους: έναν ημερολογιακό 365 ημερών, ο οποίος μετρούσε τα έτη και λεγόταν σιουποουάλι (xiuhpohualli), και έναν τελετουργικό 260 ημερών, ο οποίος μετρούσε τις ημέρες και λεγόταν τοναλποουάλι (tonalpohualli). Αυτά τα δύο ημερολόγια συνδυασμένα δημιουργούν έναν «αιώνα» 52 ετών, ο οποίος αναφέρεται και ως «ημερολογιακός κύκλος». Το σιουποουάλι, ηλιακό γαρ, θεωρείται πιο πρακτικό και χρησιμοποιούνταν κυρίως για αγροτικές εργασίες, σε αντίθεση με το ιερό τοναλποουάλι, το ημερολόγιο του ιερατείου και των τελετουργιών.

 Τοναλποουάλι 
Το τοναλποουάλι (σημαίνει «μέτρηση ημερών» στα Νάουατλ) ολοκληρώνει έναν πλήρη κύκλο σε 260 ημέρες και κάθε μέρα αναφέρεται με συνδυασμό δύο ψηφίων: έναν αριθμό από το 1 έως το 13 και ένα από τα είκοσι «σύμβολα ημέρας». Με κάθε καινούργια ημέρα, αυξάνεται κατά ένα τόσο ο αριθμός όσο και το σύμβολο ημέρας - η 1 Κροκόδειλος ακολουθείται από την 2 Άνεμος, την 3 Οικία, την 4 Σαύρα κ.ό.κ. μέχρι την 13 Καλαμιά, στην οποία ολοκληρώνεται ο κύκλος των αριθμών και επανεκκινεί, ενώ ο κύκλων των συμβόλων ημέρας δεν έχει ακόμα εξαντληθεί. Ως εκ τούτου, την 13 Καλαμιά διαδέχεται η 1 Ιαγουάρος, ακολουθεί η 2 Αετός και συνεχίζει αντιστοίχως. Με αυτόν το τρόπο συνεχίζεται η μέτρηση μέχρι την 20η επανεκκίνηση των αριθμών, η οποία ξεκινάει την ημέρα 1 Κουνέλι και ολοκληρώνεται την 13 Λουλούδι. Αυτή είναι η τελευταία ημέρα του τοναλποουάλι, το οποίο διαρκεί 260 ημέρες (20 επανεκκινήσεις 13 αριθμών). Η επόμενη ημέρα, η 1 Κροκόδειλος, είναι η πρώτη της νέας ευθυγράμμισης των δύο κύκλων (της λίστας των αριθμών και των συμβόλων ημέρας).

 Σύμβολα ημέρας 
Τα είκοσι σύμβολα ημέρας που χρησιμοποιούνταν στο κεντρικό Μεξικό ήταν πανομοιότυπα με αυτά που χρησιμοποιούσαν οι Μιξτέκοι, και σε μικρότερο βαθμό με τα αντίστοιχα των υπόλοιπων μεσοαμερικανικών ημερολογίων. Κάθε ένα από τα σύμβολα ημέρας φέρει επίσης συσχέτιση με μία από τις τέσσερις γεωγραφικές κατευθύνσεις.

Υπάρχει διαφοροποίηση στον σχεδιασμό ή τη χάραξη των συμβόλων, ανάλογα με την πηγή. Στη λίστα που ακολουθεί έχουν χρησιμοποιηθεί οι απεικονίσεις από τον κώδικα Magliabechiano.

 Σύμβολο Νάουατλ όνομα  Ελληνική μετάφραση  Γεωγραφική κατεύθυνση x50px  Cipactli (σιπάτσλι)  ΚροκόδειλοςΑλιγάτορας  Ανατολή x50px  Ehēcatl (εέκατλ)  Άνεμος  Βοράς x50px  Calli (κάλι)  Οικία  Δύση x50px  Cuetzpalin (κετσπάλιν)  Σαύρα  Νότια x50px  Cōātl (κόατλ)  ΕρπετόΦίδι  Ανατολή x50px  Miquiztli (μικίστλι)  Θάνατος  Βοράς x50px  Mazātl (μασάτλ)  Ελάφι  Δύση x50px  Tōchtli (τόστλι)  Κουνέλι  Νότια x50px  Ātl (άτλ)  Νερό  Ανατολή x50px  Itzcuintli (ιτσκουίντλι)  Σκύλος  Βοράς Σύμβολο Νάουατλ όνομα  Ελληνική μετάφραση  Γεωγραφική κατεύθυνση x50px  Ozomahtli (ουσουμάτλι)  Πίθηκος  Δύση x50px  Malīnalli (μαλινάλι)  Γρασίδι  Νότος x50px  Ācatl (ακάτλ)  Καλαμιά  Ανατολή x50px  Ōcēlōtl (οσελότλ)  Ιαγουάρος  Βοράς x50px  Cuāuhtli (κουαούτλι)  Αετός  Δύση x50px  Cōzcacuāuhtli (κουσκακουάτλι)  Γύπας  Νότος x50px  Olīn (ολίν)  ΚίνησηΣεισμός  Ανατολή x50px  Tecpatl (τεκπάτλ)  ΠυρόλιθοςΜαχαίρι πυρόλιθου  Βοράς x50px  Quiyahuitl (κιγιαούιτλ)  Βροχή  Δύση x50px  Xōchitl (σοτσίτλ)  Λουλούδι  Νότος
Ο Άνεμος και η Βροχή απεικονίζονται με τις μορφές των θεοτήτων που τους κυβερνούν, τον Εέκατλ (Ehēcatl) και τον Τλάλοκ.

Στην Πέτρα του Ηλίου των Αζτέκων βρέθηκαν επίσης πληροφορίες για τον τρέχοντα κόσμο καθώς και όσους προηγήθηκαν. Κάθε κόσμος αποκαλούνταν ήλιος, και κάθε ήλιος είχε ένα δικό του γένος κατοίκων. Οι Αζτέκοι πίστευαν πως βρίσκονταν στον πέμπτο ήλιο και στο τέλος θα καταστρέφονταν κι εκείνοι, προδομένοι από τις ατέλειές τους, όπως ακριβώς και όλοι όσοι προηγήθηκαν. Για τους Αζτέκους κάθε 52 χρόνια (το διάστημα που χρειάζονταν τα δύο ημερολόγια για αν συγχρονιστούν) έκλεινε ένας ημερολογιακός κύκλος, και πίστευαν ότι στο τέλος κάθε κύκλου οι θεοί μπορούσαν να τους πάρουν ό,τι έχουν και να καταστρέψουν τον κόσμο.

 Τρεθένας 
Οι 260 ημέρες του ιερού ημερολογίου είχαν μοιραστεί σε 20 περιόδους 13 ημερών. Οι ερευνητές συνήθιζαν να αποκαλούν αυτές τις «εβδομάδες» των 13 ημερών τρεθένας (trecenas), από την ισπανική ονομασία του αριθμού δεκατρία (τρέθε, trece) (ο όρος σημαίνει δεκατριάδες στα ισπανικά). Η αρχική ονομασία της στα νάουατλ είναι άγνωστη.

Κάθε τρεθένα παίρνει το όνομά της πρώτη ημέρα της περιόδου, και κάθε μία από τις 20 τερθένας είχε τη δική της θεότητα προστάτη, όπως φαίνεται αναλυτικά στον πίνακα που ακολουθεί:

 Περίοδος  Θεότητα 1 Κροκόδειλος  Ομετέοτλ (Ometeotl) 1 Ιαγουάρος  Κετζαλκόατλ (Quetzalcoatl) 1 Ελάφι  Τεπεγιόλοτλ (Tepeyollotl) 1 Λουλούδι  Ουεουεκόγιοτλ (Huehuecoyotl) 1 Καλαμιά  Τσαλτσιουτλίκουε (Chalchiuhtlicue) 1 Θάνατος  Τονατίου (Tonatiuh) 1 Βροχή  Τλάλοκ (Tlaloc) 1 Γρασίδι  Μαγιαούελ (Mayahuel) 1 Φίδι  Σιουτεκούτλι (Xiuhtecuhtli) 1 Πυρόλιθος  Μικτλαντεκούτλι (Mictlantecuhtli) Trecena  Deity 1 Πίθηκος  Πατέκατλ (Patecatl) 1 Σαύρα  Ιτζτλακολιούκι (Itztlacoliuhqui) 1 Σεισμός  Τλαζολτέοτλ (Tlazolteotl) 1 Σκύλος  Σίπε Τότεκ (Xipe Totec) 1 Οικία  Ιτζπαπάλοτλ (Itzpapalotl) 1 Γύπας  Σόλοτλ (Xolotl) 1 Νερό  Τσαλτσιουτοτόλιν (Chalchiuhtotolin) 1 Άνεμος  Τσαντίκο (Chantico) 1 Αετός  Σοτσικέτζαλ (Xochiquetzal) 1 Κουνέλι  Σιουτεκούτλι (Xiuhtecuhtli)

 Σιουποουάλι 
 Veintena (εικοσάδα)· metzli (σελήνη)

Το σιουποουάλι είναι το αζτέκικο ετήσιο ημερολόγιο. Στα Νάουατλ σιούιτλ (xihuitl) σημαίνει έτος, ενώ ποουάλι (pohualli) μέτρηση. Σύμφωνα με αυτή τη μέτρηση, το έτος αποτελείται από 360 «ονομασμένες» ημέρες και 5 χωρίς όνομα (νεμοντέμι, Nemontemi), οι οποίες θεωρούνταν ιδιαίτερα άτυχες. Το έτος διαιρούνταν σε 18 περιόδους των 20 ημερών. Οι Αζτέκοι αποκαλούσαν τη Σελήνη μέτζλι, αλλά δεν γνωρίζουμε την ονομασία των 20-μερων αυτών περιόδων. Αντιθέτως, έχει επικρατήσει η ισπανική περιγραφή τους, εξ ου και η ονομασία βεϊντένα (εικοσάδα στα ισπανικά).

«Στις παλιότερες εποχές το έτος αποτελούνταν από δεκαοκτώ μήνες, και έτσι το μετρούσαν και οι ιθαγενείς. Αφού οι μήνες τους δεν είχαν πάνω από είκοσι ημέρες ο καθένας, αυτές ήταν όλες οι μέρες σε έναν μήνα, επειδή [οι Αζτέκοι] δεν ακολουθούσαν τη Σελήνη αλλά τις ημέρες· επομένως, το έτος είχε δεκαοκτώ μήνες. Οι μέρες του έτους μετριούνταν σε εικοσάδες.» Από το βιβλίο του Ντιέγκο Ντουράν (1537 - 1588), Book of the Gods and Rites and the Ancient Calendar (1579).

Κάθε μία από αυτές τις εικοσαήμερες περιόδους ξεκινούσε την ημέρα σιπάτσλι (κροκόδειλος) με τη διοργάνωση γιορτής. Στον κάτωθι πίνακα παρουσιάζονται οι 18 βεϊντένας. Οι ημερομηνίες που αναφέρονται είναι σχετικές και καταγράφηκαν από τους πρώτους αυτόπτες μάρτυρες των αζτέκικων τελετών. Οι μαρτυρίες του Μπερναδίνο ντε Σααγκούν (Bernardino de Sahagún, 1499 - 1590) προηγούνται των αντίστοιχων του Ντιέγκο Ντουράν κατά μερικών δεκαετιών και θεωρούνται περισσότερο αξιόπιστες, μίας και ήταν πιο κοντά στην πτώση της Τενοτστιτλάν. Και οι δύο φαίνεται να στέκονται στο γεγονός ότι η αρχή του έτους έπαψε να είναι κοινή για τους ιθαγενείς ως αποτέλεσμα της απουσίας της ενωτικής δύναμης που προσέφεραν οι Μεσίκα.

Α/Α  Ημερομηνίες του Ντουράν  Ημερομηνίες του Σααγκούν  Ονομασία εορτής  Σύμβολο   1.  01 - 20 Μαρτίου  02 - 21 Φεβρουαρίου  Atlcahualo, Cuauhitlehua (Ατλκαουάλο, Κουαουιτλεούα)  Image:MetzliAtlca.jpg  2. 21 Μαρτίου - 9 Απριλίου 2. FEB 22 - MAR 13  Tlacaxipehualiztli  Image:MetzliTlaca.jpg   3. APR 10 - APR 29  3. MAR 14 - APR 02  Tozoztontli  Image:MetzliToz.jpg  Small Perforation 4. APR 30 - MAY 19  4. APR 03 - APR 22  Huey Tozoztli  Image:MetzliToz2.jpg  Great Perforation 5. MAY 20 - JUN 08  5. APR 23 - MAY 12  Toxcatl  Image:MeztliToxcatl.jpg  Dryness 6. JUN 09 - JUN 28  6. MAY 13 - JUN 01  Etzalcualiztli  Image:MeztliEtzal.jpg  Eating Maize and Beans 7. JUN 29 - JULY 18  7. JUN 02 - JUN 21  Tecuilhuitontli  Image:MeztliTecu.jpg  Feast for the Revered Ones 8. JULY 19 - AUG 07  8. JUN 22 - JUL 11  Huey Tecuilhuitl  Image:MeztliHTecu.jpg  Feast for the Greatly Revered Ones 9. AUG 08 - AUG 27  9. JUL 12 - JUL 31  Miccailhuitontli   Image:MeztliMicc.jpg  Feast to the Revered Deceased 10. AUG 28 - SEP 16  10. AUG01 - AUG 20  Huey Miccailhuitontli   Image:MeztliMiccH.jpg Feast to the Greatly Revered Deceased 11. SEPT 17 - OCT 06  11. AUG 21 - SEPT 09  Ochpaniztli  Image:MeztliOch.jpg  Sweeping and Cleaning 12. OCT 07 - OCT 26  12. SEPT10 - SEPT 29  Teotleco  Image:MeztliTeo.jpg  Return of the Gods 13. OCT 27 - NOV 15  13. SEPT 30 - OCT 19  Tepeilhuitl  Image:MeztliTep.jpg Feast for the Mountains 14. NOV 16 - DEC 05  14. OCT 20 - NOV 8  Quecholli  Image:MeztliQue.jpg  Precious Feather 15. DEC 06 - DEC 25  15. NOV 09 - NOV 28  Panquetzaliztli  Image:MeztliPanq.jpg  Raising the Banners 16. DEC 26 - JAN 14  16. NOV 29 - DEC 18  Atemoztli  Image:MetzliAtem.jpg  Descent of the Water 17. JAN 15 - FEB 03  17. DEC 19 - JAN 07  Tititl  Image:MeztliTitl.jpg  Stretching for Growth 18. FEB 04 - FEB 23  18. JAN 08 - JAN 27  Izcalli  Image:MeztliIzcalli.jpg  Encouragement for the Land & People 18u. FEB 24 - FEB 28  18u.JAN 28 - FEB 01  nemontemi (5 day period)  Image:MeztliNem.jpg Empty days (no specific activities or holidays)

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Κατηγορία:Αζτέκοι
Αζτεκων