Κάτω Δολιανά Αρκαδίας

Τα Κάτω Δολιανά είναι χωριό το οποίο αποτελεί έδρα της κοινότητας Δολιανών στην επαρχία Βόρειας Κυνουρίας.  Η ευρύτερη διοικητική κοινότητα περιλαμβάνει επίσης τα χωριά Άνω Δολιανά, Δραγούμι, Κούβλης, Προσήλια, Ρουνέικα και Καμινάρι. Η αρχική ονομασία ήταν «Δολιανίτικα Καλύβια».

Έχουν χαρακτηριστεί παραδοσιακός οικισμός σύμφωνα με το ΦΕΚ Δ-908 α/13.11.1998 του ΥΠΕΧΩΔΕ.

 Γεωγραφία 
Βρίσκονται στην Ανατολική Αρκαδία, δίπλα στην πεδιάδα της Θυρέας και στις μεσημβρινές πλαγιές της οροσειράς Ζάβιτσα. Το χωριό διαπερνά ο χείμαρρος Τάνος καθώς και ο οδικός άξονας Τρίπολης-Άστρους. Τα σπίτια του οικισμού βρίσκονται σε υψόμετρο μεταξύ 85 και 160 μέτρων.

 Πληροφορίες 
Ο οικισμός αποτελούσε τη χειμερινή διαμονή των κατοίκων των Άνω Δολιανών, όμως πλέον και με την ατόνηση της κτηνοτροφίας, έχει καταστεί μόνιμη. Οι ασχολίες των κατοίκων είναι κυρίως η ελαιοκομία, η γεωργία, αλλά και η κτηνοτροφία. Στο χωριό λειτουργεί δημοτικό σχολείο σε κτίσμα του 1904, καθώς και παιδικός σταθμός.

Η πρώτη έγγραφη αναφορά της τοποθεσίας του οικισμού γίνεται σε «ταπί» (έγγραφο) της Τουρκοκρατίας, όπου γίνεται μνεία της θέσεως «Σπηλιές».

Στον οικισμό εδρεύει ο «Πολιτιστικός Σύλλογος Δολιανών», με έτος ίδρυσης το 1995.

Παρ' ότι ο οικισμός δεν είναι παραθαλάσσιος, οι κάτοικοι συχνά αναφέρονται σε αυτόν και με το περιγραφικό «Γιαλός» όταν θέλουν να τον διαχωρίσουν από τον ορεινό οικισμό.

Οι οικισμοί Άνω Δολιανά και Κάτω Δολιανά, αναγνωρίστηκαν διοικητικά με τις συγκεκριμένες ονομασίες για πρώτη φορά στις 16 Οκτωβρίου 1940.

 Αξιοθέατα 
μικρογραφία|Η Έπαυλη του Ηρώδη του Αττικού στα όρια της κοινότητας
Στα όρια της κοινότητας βρίσκονται η αρχαία κωμόπολη Εύα, η Έπαυλη του Ηρώδη του Αττικού, καθώς και το γυναικείο μοναστήρι της Μονής Λουκούς. Επίσης, στη θέση Τσιόροβος υπάρχουν τμήματα οχυρωματικών έργων και σπιτιών του 5ου και 4ου αιώνα π.Χ., λείψανα υδραγωγείου και τάφοι.ExploringGreece - Κάτω Δολιανά (Χωριό) ΑΡΚΑΔΙΑ, ΒΟΡΕΙΑ ΚΥΝΟΥΡΙΑ

μικρογραφία|Σπηλιές στα Κάτω Δολιανά
Αξιοσημείωτες είναι για την ιδιαιτερότητά τους και οι φυσικές σπηλιές του χωριού, οι οποίες είναι αποτέλεσμα της διάβρωσης των πετρωμάτων από τα νερά του ποταμού Τάνου και χωρίζουν τον οικισμό σε δύο γειτονιές. Η επάνω γειτονιά ονομάζεται Παλαμήδι.

 Χλωρίδα 
Η περιοχή είναι κατάφυτη από ελαιόδενδρα. Η χλωρίδα συμπληρώνεται από εσπεριδοειδή και άλλα οπωροφόρα, όπως λεμονιές, πορτοκαλιές, συκιές, ενώ υπάρχει και μακία βλάστηση με κυρίαρχο είδος το πουρνάρι.

 Πανίδα 
Στην περιοχή υπάρχουν -μεταξύ άλλων- λαγοί, τσακάλια (Canis aureus moreoticus) και αγριόχοιροι.

 Διατελέσαντες πρόεδροι της κοινότητας Δολιανών 
 Μεταπολιτευτικά 
 1975-1978 Ιωάννης Μητρομάρας†
 1978-1982 Γεώργιος Κωλέττης†
 1982-1994 Γεώργιος Λαλιώτης† εφ. Η Καθημερινή, Ψήφισμα Κοινοτικού Συμβουλίου για το θάνατο του Γιώργου Λαλιώτη, 27 Σεπτεμβρίου 1995, δημοσίευση στις 29 Σεπτεμβρίου 1995, σελ. 14.
 1995-1996 Αγγελής Αγγελίδης† 
 1996-1998 Παναγιώτης Μπουζιόπουλος† 
 1998-2006 Σταύρος Δεληγιάννης
 2006-2010 Ιωάννης Σπανός† 
 2011-2014 Ιωάννης Κοντογιαννόπουλος
 2014-2019 Δημήτριος Καζάς
 2019-2023 Δημήτριος Μεγκλής† 
 2024-σήμερα Στυλιανός Ανδριανίδης

 Δημογραφική εξέλιξη 
Στην απογραφή του 1940, καταγράφηκαν για πρώτη φορά ξεχωριστοί αριθμοί πληθυσμού για τα δύο κεφαλοχώρια (Άνω και Κάτω Δολιανά) και τους γύρω οικισμούς. Η απογραφή του 1940 πραγματοποιήθηκε στις 16 Οκτωβρίου, όταν οι κάτοικοι ακόμα βρίσκονταν στον ορεινό οικισμό, ενώ του 1951 πραγματοποιήθηκε στις 7 Απριλίου και του 1971 στις 14 Μαρτίου, όταν οι κάτοικοι βρίσκονταν στον πεδινό. Κατά τη διάρκεια εκείνων των δεκαετιών όμως συντελέστηκε παράλληλα και η αλλαγή χρήσης των οικισμών ως προς το ποιος είναι ο βασικός. Αυτό εξηγεί και την μεγάλη αντιστροφή πληθυσμών στις απογραφές από το 1951 και έπειτα.

Βλ. επίσης: Τοπική Κοινότητα Δολιανών
 Απογραφή  Οικισμός  Κοινότητα  Διάγραμμα εξέλιξης πληθυσμού κοινότητας 1834  -  893ΓΟΡΤΥΝΙΑΚΑ - Απογραφή Αρκαδίας (1834) 1861  -  1.336Στατιστική της Ελλάδος - Πληθυσμός του έτους 1861 1870  -  1.323 1879  -  1.682 1889  -  1.577 1896  -  1.649 1907  -  1.627 1920  -  1.849 1928  -  1.796 1940  82  1.680 1951  1.246  1.650 1961  1.081  1.497 1971  1.099  1.404 1981  1.075  1.338 1991  933  1.283 2001  780  1.097 2011  595  846 2021  503  723Απογραφή 2021: Ο Δήμος Βόρειας Κυνουρίας αναλυτικά ανά δημοτική κοινότητα - Arcadia Portal

 Παραγωγή και Απασχόληση 
Κύρια ασχολία των κατοίκων στον πεδινό οικισμό σήμερα είναι η καλλιέργεια ελαιόδενδρων και η συγκομιδή της ελιάς (η οποία αποτελεί σχεδόν μονοκαλλιέργεια), με σκοπό την παραγωγή ελαιολάδου στο μεγαλύτερο ποσοστό. Επίσης καλλιεργούνταν δημητριακά, ενώ από το 1937 και μετά, λίγα εσπεριδοειδή και λίγα αμπέλια για κρασί.

Παλαιότερα υπήρχε εκτεταμένη κτηνοτροφία στο χωριό. Μάλιστα πολύ συχνά υπήρχε κοινός βοσκός, ονομαζόμενος «μαναρτζής». Σχεδόν όλοι οι κάτοικοι είχαν οικόσιτα ζώα και παρήγαγαν γαλακτοκομικά προϊόντα. Επίσης υπήρχε εκτεταμένη εκτροφή πουλερικών. Με την παρέλευση όμως των ετών οι δύο αυτές ασχολίες μειώθηκαν δραστικά. 

 Πολιτιστικοί Σύλλογοι 
μικρογραφία|Η σφραγίδα του «Κεντρικού Πατριωτικού Συλλόγου Δολιανών»
Τα Δολιανά ανακηρύχθηκαν Δήμος για πρώτη φορά στις 24 Μαΐου του 1835 (ΦΕΚ 16Α - 24/05/1835), με δήμαρχο τον Λ. Κωνσταντίνου. Η σφραγίδα του Δήμου των Δολιανών απεικόνιζε ένα τσοπανόπουλο να παίζει τη φλογέρα του κάτω από ένα δέντρο, κατά πάσα πιθανότητα στην αυλή της εκκλησίας της Παναγίας της Κουβλιώτισας. Η σφραγίδα αυτή πέρασε στον Κεντρικό Πατριωτικό Σύλλογο «Δολιανά Κυνουρίας» ως συνέχεια της ιστορίας του Δήμου και αποτελεί μέχρι και σήμερα τη σφραγίδα του Συλλόγου. Ο Κ.Π.Σ. «Δολιανά Κυνουρίας» συνεδρίασε για πρώτη φορά στις 12 Μαρτίου 1879 στην Αθήνα όταν και ιδρύθηκε, αρχικά ως «Πατριωτικός Σύλλογος τα "ΔΟΛΙΑΝΑ"». Αναγνωρίστηκε επίσημα στις 23 Ιουνίου 1893, όντας ο αρχαιότερος στην Ελλάδα. Έχει βραβευθεί από την Ακαδημία Αθηνών.

Στην κοινότητα δραστηριοποιείται και ο «Πολιτιστικός Σύλλογος Δολιανών», ο οποίος ιδρύθηκε το 1995 και έχει την έδρα του στα Κάτω Δολιανά.

 Εκδηλώσεις 
 Μεταφορά εικόνας Αϊ-Γιώργη 
Την πρώτη Κυριακή του Νοεμβρίου, ακολουθώντας τη «Γιορτή Κάστανου», η εικόνα του προστάτη του χωριού Αγίου Γεωργίου, μεταφέρεται -μαζί με τους τελευταίους κατοίκους- στον πεδινό οικισμό.astros-kynourianews.gr - Η μεταφορά της εικόνας του Άη Γιώργη των Δολιανών ,από τα Άνω στα Κάτω ΔολιανάDiscoverKynouria.gr - Μεταφορά της εικόνας του Αγίου Γεωργίου από τα Άνω στα Κάτω Δολιανά Κατά την κάθοδο, η μεταφορά γίνεται από τους κατοίκους, αρχικά με τα χέρια και στη συνέχεια κουβαλώντας την στους ώμους τους, σε μια τελετουργική πεζοπορία που κρατάει περί τις οκτώ ώρες και περνάει μέσα από το παλαιό μονοπάτι που χρησιμοποιείτο για να συνδέει τους δύο οικισμούς πριν τη δημιουργία αυτοκινητοδρόμων. Στις 23 Απριλίου, παράλληλα με την επιστροφή μέρους των κατοίκων για τις θερμές ημέρες του έτους, η εικόνα μεταφέρεται ξανά από τα Κάτω Δολιανά στον ορεινό οικισμό με λεωφορείο. Υπολογίζεται ότι το πατροπαράδοτο έθιμο της μεταφοράς ξεκίνησε για πρώτη φορά λίγο μετά το 1850.

Στις 10 Αυγούστου 2020, ανακοινώθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού ότι το έθιμο ενεγράφη στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας, με απόφαση της Υπουργού Λίνας Μενδώνη, αποτελώντας ένα από τα μόλις 16 έθιμα της συγκεκριμένης λίστας, κατά τη στιγμή της ένταξης.

 Αθλητισμός 
μικρογραφία|upright=0.80|Το λογότυπο του Νικηταρά Δολιανών
Στο χωριό εδρεύει το ποδοσφαιρικό σωματείο Αθλητικός Πολιτιστικός Σύλλογος Νικηταράς Δολιανών.ΕΠΣ Αρκαδίας - ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ Εν συντομία Α.Π.Σ. Νικηταράς Δολιανών ή και σκέτο «Νικηταράς», όπως αποκαλείται από τους κατοίκους. Η ονομασία του προέρχεται από το όνομα με το οποίο ήταν γνωστός ο Νικήτας Σταματελόπουλος, οπλαρχηγός της Ελληνικής Επανάστασης, ο οποίος πρωτοστάτησε στη Μάχη των Δολιανών. Πρόκειται για ένα από τα παλαιότερα σωματεία της Αρκαδίας, με έτος ιδρύσεως το 1921. Αγωνίζεται στις τοπικές κατηγορίες της ΕΠΣ Αρκαδίας και χρώματά του είναι το κόκκινο και το λευκό.

 Προσωπικότητες 
 Έζησαν στα Δολιανά 
 Ιωάννης Καλοστύπης (1851-1918), φιλόλογος, δημοσιογράφος, εκδότης εφημερίδας και θεατρικός συγγραφέας. Διετέλεσε Νομάρχης Άρτας (1896; 1910;), Φθιωτιδοφωκίδος και Κοζάνης.
 Γιάννης Καραμήτρος (1 Ιανουαρίου 1914 - 22 Σεπτεμβρίου 2004), του Νικολάου και της Σοφίας, αρχιτεχνίτης αρχαιολογικών ανασκαφών και ο άνθρωπος που ανακάλυψε την τοιχογραφία «Ο Ψαράς», στο Ακρωτήρι Θήρας.
 Κώστας Λαλιώτης (γεν. 1951), πολιτικός και μέλος του ΠΑ.ΣΟ.Κ. από την ίδρυσή του.
 Γιώργος Ταλιούρης (γεν. 23 Αυγούστου 1941), τραγουδιστής.
 Κωνσταντίνος Βέμμος, ιατρός.
 Αλέξανδρος Παπαηλιού, σκηνοθέτης.
 Στέλιος Κατσιάνης, οργανοπαίχτης (λαούτο, ταμπουράς κ.ά.).
 Κώστας Βούλγαρης (γεν. 1958), πεζογράφος, κριτικός λογοτεχνίας και επιμελητής εκδόσεων.
 Νίκος Δούλος, στιχουργός.

 Κατάγονται από τα Δολιανά 
 Άγγελος Τερζάκης (16 Φεβρουαρίου 1907 – 3 Αυγούστου 1979), λογοτέχνης της γενιάς του ’30 και δοκιμιογράφος, με καταγωγή από την πλευράς της μητέρας του, Αγγελικής Πανοπούλου.
 Γιάννης Γαΐτης (1923–1984), ζωγράφος, χαράκτης και γλύπτης, γνωστός για τα «Ανθρωπάκια» του, με καταγωγή από την πλευρά της μητέρας του, Παναγιώτας Καραμήτρου.
 Θάνος Βερέμης (γεν. 26 Αυγούστου 1943), ιστορικός και πανεπιστημιακός, με καταγωγή από την πλευρά της μητέρας του, το γένος Σταυροπούλου.
 Γιάννης Πάνου (Παναγιωτόπουλος) (1943-1998), πεζογράφος, συγγραφέας του βιβλίου «…από το στόμα της παλιάς Remington…».
 Σπύρος Λάμπρου (γεν. 31 Μαρτίου 1975), δημοσιογράφος, παρουσιαστής ειδήσεων και ραδιοφωνικός παραγωγός.
 Βάσω Μητρομάρα, δημοσιογράφος και παρουσιάστρια ειδήσεων.
 Μάριος - Μιχαήλ Τουρούτσικας (1993 - 30 Ιανουαρίου 2023), πιλότος Πολεμικής Αεροπορίας.
 Λευτέρης Καρχιμάκης (γεν. 1995), νομικός, πολιτικός επιστήμονας και πολιτικός του ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής.
 Τζέιμς Παντέμης (γεν. 21 Φεβρουαρίου 1997), Ελληνοκαναδός τερματοφύλακας διεθνής με την Εθνική Καναδά, με καταγωγή από το χωριό.

 Δείτε επίσης 
 Άνω Δολιανά Αρκαδίας
 Έπαυλη του Ηρώδη του Αττικού
 Μονή Λουκούς Αρκαδίας
 Κατάλογος παραδοσιακών οικισμών της Ελλάδας

 Παραπομπές 

 Πηγές 




 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Κεντρικός Πατριωτικός Σύλλογος Δολιανά Κυνουρίας
 Πολιτιστικός Σύλλογος Δολιανών
 Μίνι ντοκιμαντέρ για το έθιμο της μεταφοράς της εικόνας του Αϊ Γιώργη στα Δολιανά
 Μετεωρολογικός σταθμός Δολιανών «Ελαίας Γη»
 ΔΗΜΟΣ ΒΟΡΕΙΑΣ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ - Μετεωρολογικός σταθμός Δολιανά



Κατηγορία:Δήμος Βόρειας Κυνουρίας
Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Αρκαδίας
Κατηγορία:Παραδοσιακοί οικισμοί της περιφερειακής ενότητας Αρκαδίας