Flora Graeca

Το Flora Graeca αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έργα της ευρωπαϊκής βοτανικής κατά την ύστερη νεωτερικότητα. Πρόκειται για μνημειώδη έκδοση δέκα τόμων, η οποία συγκέντρωσε και αποτύπωσε τη χλωρίδα του ελλαδικού χώρου με απαράμιλλη ακρίβεια και καλλιτεχνική δεξιοτεχνία. Η σπανιότητα του έργου και η επιστημονική του αξία το έχουν καταστήσει σημείο αναφοράς τόσο στη βοτανική έρευνα όσο και στην ιστορία των επιστημώνLack 1999.

Ο Τζον Σίμπθορπ και οι ελληνικές αποστολές

Ο Τζον Σίμπθορπ (John Sibthorp) (1758–1796), καθηγητής βοτανικής στην Οξφόρδη, υπήρξε η κινητήρια δύναμη πίσω από τη σύλληψη και συλλογή του υλικού του Flora Graeca. Μεταξύ 1786 και 1787 πραγματοποίησε εκτεταμένο ταξίδι στην Ελλάδα και τη Μικρά Ασία, καταγράφοντας συστηματικά φυτικά δείγματαStafleu & Cowan 1986.. Το έργο του εντάσσεται σε μια εποχή έντονου ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος για την Ανατολική Μεσόγειο, η οποία συνδυάζει την επιστημονική περιέργεια με τον φιλελληνισμό.

Στο έργο αυτό περιγράφονται και εικονίζονται 966 αυτοφυή φυτά της Ελλάδας τα οποία μελέτησε ο Τζον Σίμπθορπ (John Sibthorp) κατά τη διάρκεια των δυο ταξιδιών του στην Ελλάδα. Ο Σίμπθορπ (1758-1796) ήταν καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης (1784-1796). Το πρώτο ταξίδι του στην Ελλάδα έγινε το 1786-1787 και το δεύτερο το 1794-1795. Ο Σίμπθορπ γνώριζε το έργο του Θεόφραστου (372-287 π.Χ.) για την χλωρίδα της Ελλάδας και του Διοσκουρίδη (40-90 μ.Χ.) για τη φαρμακευτική χρήση φυτών. Δυστυχώς πέθανε νέος σε ηλικία 37 ετών και δεν πρόφτασε να δει ολοκληρωμένο το έργο του, το οποίο συνέχισαν συνάδελφοί του και μαθητές του.

Το δεκάτομο έργο της Flora Graeca ολοκληρώθηκε από μια ομάδα συνεργατών 44 χρόνια μετά τον θάνατό του Σίμπθορπ και τυπώθηκε σε 25 αντίτυπα στο Λονδίνο σε διάρκεια 34 ετών (1806-1840). Το πιο αξιοπρόσεκτο στοιχείο του έργου είναι οι υδατογραφίες του Αυστριακού Φέρντιναρντ Μπάουερ (Ferdinard Bauer) (1760-1828) που θεωρείται ο μεγαλύτερος ζωγράφος φυτών όλων των εποχών.

Ο Φέρντιναντ Μπάουερ και η εικονογράφηση
Η συμβολή του Φέρντιναντ Μπάουερ (Ferdinand Bauer} υπήρξε καθοριστική. Οι λεπτομερείς υδατογραφίες του, που απεικονίζουν με απαράμιλλη ακρίβεια τα φυτά, αποτελούν όχι μόνο επιστημονικά τεκμήρια αλλά και έργα τέχνης. Η χρήση κωδικοποιημένου συστήματος χρωμάτων στο πεδίο του επέτρεψε να αποδώσει πιστά τα χρώματα των φυτών μετά την επιστροφή του στην ΑγγλίαLack 2008.

Η έκδοση και η σπανιότητα
Η εκτύπωση του Flora Graeca υπήρξε χρονοβόρα και δαπανηρή. Οι τόμοι εκδίδονταν σταδιακά από το 1806 έως το 1840, με τη φροντίδα συνεργατών του Σίμπθορπ, καθώς ο ίδιος είχε πεθάνει νωρίτερα. Μόνο 25 πλήρη σετ τυπώθηκαν, γεγονός που κατέστησε το έργο εξαιρετικά σπάνιο και περιζήτητοNelson 2015. Η σπανιότητα αυτή, σε συνδυασμό με την αισθητική ποιότητα, ανέβασε το Flora Graeca σε συμβολικό αντικείμενο κύρους για συλλέκτες και ιβλιοθήκες.

Επιστημονική και πολιτιστική σημασία
Πέραν της καλλιτεχνικής του αξίας, το Flora Graeca υπήρξε πρωτοποριακό για τη βοτανική. Παρείχε εκτενή και αξιόπιστα δεδομένα για την ελληνική χλωρίδα, τα οποία αποτέλεσαν βάση για μελλοντικές ταξινομικές και οικολογικές μελέτεςStrid & Tan 1997). Παράλληλα, το έργο διαμόρφωσε μια εικόνα της ελληνικής φύσης που συνδέεται με τον ευρωπαϊκό ρομαντισμό και τον φιλελληνισμό.

Ακολούθησε δεύτερη έκδοση της Flora Graeca και τυπώθηκαν 40 αντίτυπα τον 19ο αιώνα, ένα από αυτά κοσμεί την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος. Ένα αντίτυπο υπάρχει στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη και ένα στην Ιστορική Βιβλιοθήκη του Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη.

Το Flora Graeca αποτελεί συνάντηση επιστήμης και τέχνης. Αποτέλεσε προϊόν της ευρωπαϊκής επιστημονικής περιέργειας για τον ελληνικό χώρο, και ταυτόχρονα έργο αισθητικής υπεροχής που συνεχίζει να συναρπάζει. Η αξία του δεν περιορίζεται στην ιστορία της βοτανικής αλλά αγγίζει και την ιστορία των ιδεών, της τέχνης και της πολιτισμικής πρόσληψης της Ελλάδας.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
Lack, H. W. (1999). The Flora Graeca Story: Sibthorp, Bauer, and Hawkins in the Levant. Oxford University Press. ISBN 9780198502165
Lack, H. W. (2008). Ferdinand Bauer: The Nature of Discovery. Prestel. ISBN 9783791339430
Nelson, E. C. (2015). A Heritage of Beauty: The Garden Plants of Ireland. Collins Press. ISBN 9781848892469
Stafleu, F. A., & Cowan, R. S. (1986). Taxonomic Literature: A Selective Guide to Botanical Publications and Collections. Vol. VI. Bohn, Scheltema & Holkema. ISBN 9789031308361
Strid, A., & Tan, K. (1997). Flora Hellenica. Vol. 1. Koeltz Scientific Books. ISBN 9783874293917

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 The Digital Flora Graeca. Bodleian Library, Oxford University
 Flora Graeca digitized. Biodiversity Heritage Library

Κατηγορία:Ελληνική χλωρίδα