Αρχαιοελληνική πυγμαχία

Απαρχές
Υπάρχουν αρχαιολογικά και καλλιτεχνικά ευρήματα τα οποία χρονολογούνται στη Μινωική και Μυκηναϊκή περίοδο, και πολλοί θρύλοι μνημονεύουν τις απαρχές του αθλήματος. Ένας από αυτούς αναφέρει πως ο Θησέας, ήρωας από την Αθήνα, εφηύρε ένα τύπο πυγμαχίας στον οποίο οι διαγωνιζόμενοι βρίσκονταν σε καθιστή θέση ο ένας απέναντι στον άλλο και αντάλλασσαν γροθιές μέχρι ένας από αυτούς να μη μπορεί να συνεχίσει ή να πεθάνει. Με την πάροδο του χρόνου, οι πυγμάχοι μαχόταν πλέον σε όρθια θέση και άρχισαν να καλύπτουν τα χέρια τους, καθώς και να τυλίγουν την περιοχή των χεριών τους κάτω από τους αγκώνες με ύφασμα, ωστόσο πέρα από αυτό τον εξοπλισμό κατά τα άλλα μαχόταν γυμνοί.

Σύμφωνα με την Ιλιάδα, οι Μυκηναίοι πολεμιστές συμπεριελάμβαναν και την πυγμαχία ανάμεσα στα αθλήματα που τελούσαν προκειμένου να τιμήσουν τους νεκρούς τους, ωστόσο είναι πιθανό τα Ομηρικά έπη απλώς να αντικατοπτρίζουν συνθήκες που υπήρξαν κατά την ύστερη ελληνική εποχή μετά τη μυκηναϊκή περίοδο. Αναφέρεται πως ο Αχιλλέας για να τιμήσει τον νεκρό Πάτροκλο διοργάνωσε διάφορους αγώνες ανάμεσα σε αυτούς και πυγμαχίας. 

Η πρώτη γνωστή διοργάνωση πυγμαχίας στους ολυμπιακούς αγώνες της αρχαιότητας αναφέρεται πως υπήρξε το 688 π.Χ., με τους συμμετέχοντες να προπονούνται χτυπώντας τους σάκους της πυγμαχίας -τους  κώρυκους- και να τυλίγουν δερμάτινους ιμάντες γύρω από τα χέρια και στήθος τους ως προστασία, αφήνοντας όμως τα δάκτυλα ελεύθερα και χωρίς προστασία για το πρόσωπο και κεφάλι.

Ο ιστορικός του 3ου αιώνα μ.Χ. Φιλόστρατος ανέφερε πως η πυγμαχία αρχικά αναπτύχθηκε στην Σπάρτη, όπου σύμφωνα με τους αρχαίους Σπαρτιάτες -αρχαίους ως προς την εποχή του ίδιου του Φιλόστρατου- οι περικεφαλαίες ήταν περιττές και η πυγμαχία τους προετοίμαζε για τα χτυπήματα που θα δεχόντουσαν στη μάχη.Swaddling, Judith.  The Ancient Olympic Games.  2nd ed.  Austin: University of Texas
Press, 1999.Ωστόσο οι Σπαρτιάτες δε μετείχαν στο διαγωνιστικό μέρος της πυγμαχίας, θεωρώντας πως το να ηττηθούν θα ήταν ατιμωτικό.Craig, Steve.  Sports and Games of the Ancients.  Sports and Games Through History
Series.  Series Advisor Andrew Leibs.  Westport, Connecticut and London: Greenwood Press, 2002

Εξοπλισμός

Έως και το 500 π.Χ. οι ιμάντες χρησιμοποιούνταν ως προστασία για το χέρι και τις αρθρώσεις. Ήταν λωρίδες δέρματος από βόδι, με μήκος 3 με 3.7 μέτρα και περιτυλίγονταν πολλές φορές γύρω από το χέρι. Κατά το 400 π.Χ. εμφανίστηκαν οι σφαίραι οι οποίες ήταν παρόμοιες με τους ιμάντες, ωστόσο είχαν επένδυση στο εσωτερικό τους ενώ η εξωτερική τους υφή ήταν αρκετά σκληρότερη και τραχιά.

Σύντομα μετά την υιοθέτηση των σφαιρών στην πυγμαχία εμφανίστηκαν και οι οξείς ιμάντες. Οι οξείς αποτελούνταν από διάφορα επίπεδα δερμάτινων λωρίδων που τυλίγονταν γύρω από το χέρι, καρπό, και μέρος του χεριού κάτω από τον αγκώνα. Συνήθως τοποθετούνταν και ένα απορροφητικό ύφασμα στην κορυφή της επένδυσης ώστε οι αθλητές να σκουπίζουν τον ιδρώτα από το μέτωπο τους. Η στήριξη που παρείχαν κατά τα λακτίσματα ήταν καλύτερη ενώ και οι αρθρώσεις της γροθιάς ενισχυθήκαν με δερμάτινες επικαλύψεις.Miller, Stephen G.  Ancient Greek Athletics.  New Haven and London: Yale University
Press, 2004.

Ο κώρυκος ήταν ο αντίστοιχος εξοπλισμός των σύγχρονων σάκων πυγμαχίας, και χρησιμοποιούνταν για εξάσκηση στην παλαίστρα. Γεμίζονταν με άμμο, αλεύρι ή κεχρί.

Κανονισμοί

Η κατανόηση των κανονισμών της αρχαιοελληνικής πυγμαχίας καθορίζεται από τις σωζόμενες ιστορικές αναφορές καθώς και ερμηνείες των παραστάσεων στα αρχαία αγγεία και τοιχογραφίες, χωρίς ωστόσο να υπάρχει βεβαιότητα για τον απόλυτο προσδιορισμό τους.Craig, Swaddling, Miller, op. cit.
Απαγορεύονταν τα κρατήματα ή η πάλη
Επιτρέπονταν όποιοδήποτε χτύπημα με το χέρι, εκτός από το να προσπαθήσει κάποιος να βγάλει τα μάτια του αντιπάλου
Δεν υπήρχε αρένα
Δεν υπήρχαν γύροι ή χρονικά όρια
Ο νικητής αναδεικνύονταν όταν ο αντίπαλος παραιτούνταν ή δεν μπορούσε πλέον να συνεχίσει
Δεν υπήρχαν κατηγοριοποιήσεις ανάλογα με το βάρος, τα ζεύγη των αντιπάλων επιλέγονταν τυχαία
Οι ελλανοδίκες επέβαλαν την τήρηση των κανονισμών στέλνοντας τους ραβδούχους οι οποίοι χτυπούσαν με ραβδί ή μαστίγιο τους παραβάτες
Οι μαχόμενοι είχαν την επιλογή να ανταλλάξουν χτυπήματα χωρίς να αμύνονται (κλίμαξ) εάν ο αγώνας διαρκούσε πολύ ώρα

Πυγμάχοι ολυμπιονίκες

Οι γνωστοί ολυμπιονίκες της πυγμαχίας στους αρχαίους ολυμπιακούς αγώνες είναι όπως παρακάτω:

ΟλυμπιάδαΈτος ΟλυμπιονίκηςΠεριοδονίκης Πόλη Ολυμπιονίκη23η688 π.Χ.ΟνόμαστοςΣμύρνη27η672 π.Χ.ΔάιπποςΚρότωνας32η652 π.Χ.ΚομαίοςΜέγαρα48η588 π.Χ. Πυθαγόρας ο ΣάμιοςΣάμος52η572 π.Χ.ΤίσανδροςΝάξος Σικελίας53η568 π.Χ.ΤίσανδροςΝάξος Σικελίας54η564 π.Χ.ΤίσανδροςΝάξος Σικελίας55η560 π.Χ.ΤίσανδροςΝάξος Σικελίας59η544 π.Χ.ΠραξιδάμαςΑίγινα65η520 π.Χ.Γλαύκος✓Κάρυστος70η500 π.Χ.ΦίλωνΚέρκυρα71η496 π.Χ.ΦίλωνΚέρκυρα72η492 π.Χ.ΚλεομήδηςΑστυπάλαια73η488 π.Χ.ΔιόγνητοςΚρήτη74η484 π.Χ.ΕύθυμοςΛοκροί75η480 π.Χ.Θεαγένης (ή Θεογένης)Θάσος76η476 π.Χ.ΕύθυμοςΛοκροί77η472 π.Χ.ΕύθυμοςΛοκροί78η468 π.Χ.ΜενάλκηςΟπούς (Λοκρίδα)79η464 π.Χ.ΔιαγόραςΡόδος81η456 π.Χ.Άνθρωποςάγνωστη82η452 π.Χ.Αρίστωνάγνωστη83η448 π.Χ.ΑκουσίλαοςΡόδος84η444 π.Χ.ΑλκαίνετοςΛέπρεο89η424 π.Χ.ΚλεόμαχοςΜαγνησία του Μαιάνδρου94η404 π.Χ.ΕυκλήςΡόδος95η400 π.Χ.Δάμαρχος (Το ΙΜΕ αναφέρει Δήμαρχος)Παρρασία96η396 π.Χ.[...]υ[...]οςάγνωστη97η392 π.Χ.ΦορμίωνΑλικαρνασσός98η388 π.Χ.ΕύπωλοςΘεσσαλία99η384 π.Χ.ΔαμοξενίδαςΜαίναλο100η380 π.Χ.άγνωστοςΣάμος101η376 π.Χ.ΛάβαξΛέπρεο103η368 π.Χ.ΑριστίωνΕπίδαυρος105η360 π.Χ.ΦιλάμμωνΑθήνα110η340 π.Χ.ΑσάμωνΗλεία111η336 π.Χ.ΜυςΤάραντας112η332 π.Χ.ΣάτυροςΗλεία113η328 π.Χ.ΣάτυροςΗλεία120η300 π.Χ.Άρχιππος✓Λέσβος121η296 π.Χ.ΚάλλιπποςΡόδος135η240 π.Χ.Κλεόξενος✓Αλεξάνδρεια142η212 π.Χ.ΚλειτόμαχοςΘήβα149η184 π.Χ.Επιθέρσης✓Ερυθραία150η180 π.Χ.Επιθέρσης✓Ερυθραία155η160 π.Χ.Δ[...]γονοςάγνωστη156η156 π.Χ.Δ[...]γονοςάγνωστη159η144 π.Χ.Ξενόθεμις✓Μίλητος165η120 π.Χ.Αγήσαρχος ή Αιμόστρατος 
ή Δαιμόστρατος ή Αρχέστρατος 

ή ΑμέστρατοςΤριταία Φωκίδας177η72 π.Χ.ΑτυάναςΑδραμύττιο187η32 π.Χ.ΘαλλίαρχοςΗλεία193η8 π.Χ.ΝικοφώνΜίλητος201η25 μ.Χ.Δημοκράτης✓Μαγνησία του Μαιάνδρου202η29 μ.Χ.Δημοκράτης✓Μαγνησία του Μαιάνδρου203η33 μ.Χ.Δημοκράτης✓Μαγνησία του Μαιάνδρου207η49 μ.Χ.ΜελανκόμαςΚαρία218η93 μ.Χ.ΗρακλείδηςΑλεξάνδρεια Τρωάς226η125 μ.Χ.ΔείδαςΑρσινόη230η141 μ.Χ.Μάρκος ΤύλλιοςΑπάμεια (Βιθυνίας)231η145 μ.Χ.Μάρκος ΤύλλιοςΑπάμεια (Βιθυνίας)238η173 μ.Χ.ΦωτίωνΈφεσος244η197 μ.Χ.άγνωστοςΈφεσος245η201 μ.Χ.άγνωστοςΈφεσος246η205 μ.Χ.Πλούταρχοςάγνωστη266η369 μ.Χ.ΒαρασδάτηςΑρμενία
Ολυμπιονίκες στην πυγμαχία παίδων:
ΟλυμπιάδαΈτοςΟλυμπιονίκηςΠόλη Ολυμπιονίκη41η616 π.Χ.ΦιλύταςΣύβαρις60η540 π.Χ.ΛεωκρέωνΚέα 70η500 π.Χ. ΑγαμήτωρΜαντίνεια Αρκαδίας 73η488 π.Χ.ΑγιάδαςΗλεία74η484 π.Χ.ΕπικράδιοςΜαντίνεια Αρκαδίας75η480 π.Χ.[...]φάνηςΗραία76η476 π.Χ.ΑγησίδαμοςΛοκροί77η472 π.Χ.ΤέλλωνΟρέσθειο (Αρκαδία)78η468 π.Χ.[...]νηςΠελοπόννησος, Τίρυνθα 79η464 π.Χ.ΠρωτόλαοςΜαντίνεια Αρκαδίας80η460 π.Χ.ΚυνίσκοςΜαντίνεια Αρκαδίας 81η456 π.Χ.ΑλκαίνετοςΛέπρεο82η452 π.Χ.Απολλόδωροςάγνωστη83η448 π.Χ.Αρίστωνάγνωστη84η444 π.Χ.ΧαρμίδηςΗλεία85η440 π.Χ.ΓνάθωνΔίπαια (Αρκαδία)86η436 π.Χ.ΦίλιπποςΑρκαδία87η432 π.Χ.ΛυκίνοςΗλεία89η424 π.Χ. ΕλλάνικοςΛέπρεο90η420 π.Χ.Θέαντος ή ΘέαςΛέπρεο94η404 π.Χ.ΠεισίρροδοςΘούριοι 95η400 π.Χ. ΞενόδικοςΚως96η396 π.Χ.ΒύκελοςΣικυώνα97η392 π.Χ.Νεολαΐδας Φενεός98η388 π.Χ.ΑντίπατροςΜίλητος99η384 π.Χ.ΆλκετοςΚλείτωρ100η380 π.Χ. ΊπποςΗλεία 101η376 π.Χ.ΚριτόδαμοςΚλείτωρ102η372 π.Χ.ΘερσίλοχοςΚέρκυρα107η352 π.Χ.ΑθήναιοςΈφεσος109η344 π.Χ.ΔαμάρετοςΜεσσηνία110η340 π.Χ.ΤελέσταςΜεσσηνία114η324 π.Χ.ΔούριςΣάμος115η320 π.Χ.ΠύτταλοςΗλεία 116η316 π.Χ.ΧοιρίλοςΗλεία118η308 π.Χ.ΘεότιμοςΗλεία 119η304 π.Χ.ΚάλλωνΗλεία 120η300 π.Χ.ΙππόμαχοςΗλεία121η296 π.Χ.Μυρκεύςάγνωστη122η292 π.Χ.Φίλιππος Αρκαδία145η200 π.Χ.ΜόσχοςΚολοφώνα177η72 π.Χ.ΣωτήριχοςΗλεία185η40 π.Χ.ΘαλλίαρχοςΗλεία217η89 μ.Χ.ΣαραπίωνΑλεξάνδρεια

 Δείτε επίσης 
 Παγκράτιο
 Ελληνορωμαϊκή πάλη

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

Κατηγορία:Αρχαία ελληνικά αγωνίσματα συμπλοκής
Κατηγορία:Αρχαίοι Ολυμπιακοί Αγώνες
Κατηγορία:Μαχητικά αθλήματα