Θηβαΐδα

Για άλλες χρήσεις τού όρου, δείτε Θηβαΐς.

δεξιά|μικρογραφία|300x300εσ| Χάρτης της ύστερης Ρωμαϊκής Επισκοπής της Αιγύπτου, με τη Θηβαΐδα στο νότο.
H Θηβαΐδα, αρχ. ελλ.: Θηβαΐς, λατιν.: Τhebaid ή Τhebais, ήταν μία περιοχή στην αρχαία Αίγυπτο, αποτελούμενη από τους 13 νοτιότερους νομούς της Άνω (Ορεινής) Αιγύπτου, από την Άβυδο έως το Ασουάν. 

 Φαραωνική ιστορία 
μικρογραφία| Πυραμίδιο του Νεβαμούν. Πιθανώς επάνω από μία στήλη. Ασβεστόλιθος. 19η Δυναστεία. Από την Αίγυπτο. Αγοράστηκε στο Θηβαΐδα, αλλά πιθανότατα προήλθε από την Ντέιρ ελ-Μεδίνα. Μουσείο Αιγυπτιακής Αρχαιολογίας Petrie, Λονδίνο.
Η Θηβαΐδα απέκτησε το όνομά της από την εγγύτητά της με την αρχαία αιγυπτιακή πρωτεύουσα της Θήβας (σημερινό Λούξορ). Κατά τη διάρκεια των αρχαίων αιγυπτιακών δυναστειών στην περιοχή αυτή, κυριαρχούσε η Θήβα και το ιερατείο της στον ναό του Άμμωνα (Amun) στο Καρνάκ.

Στην Πτολεμαϊκή Αίγυπτο, η Θηβαΐδα σχημάτιζε μία ενιαία διοικητική περιφέρεια υπό τον επιστράτηγο της Θήβας, ο οποίος ήταν επίσης υπεύθυνος για την επίβλεψη της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα και στον Ινδικό Ωκεανό. Πρωτεύουσα της Πτολεμαϊκής Θηβαΐδας ήταν η Πτολεμαΐδα Ερμίου, μία ελληνιστική αποικία στον Νείλο που χρησίμευε ως το κέντρο τού βασιλικού πολιτικού και οικονομικού ελέγχου στην Άνω Αίγυπτο.

 Ρωμαϊκή επαρχία 
Κατά τη διάρκεια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ο Διοκλητιανός δημιούργησε την επαρχία της Θηβαΐδας, που τη φρουρούσαν οι λεγεώνες I Maximiana Thebanorum και II Flavia Constantia. Αυτή αργότερα χωρίστηκε σε Άνω Θηβαΐς (), που περιλάμβανε το νότιο μισό με πρωτεύουσά της τη Θήβα, και σε Κάτω ή Κοντινότερη Θηβαΐς (, αρχ. ), που περιλαμβάνει το βόρειο μισό με πρωτεύουσα την Πτολεμαΐδα.

Γύρω στον 5ο αι., καθώς ήταν έρημος, η Θηβαΐδα έγινε τόπος καταφυγής πολλών χριστιανών ασκητών και ήταν η γενέτειρα του Παχώμιου.  Στη χριστιανική τέχνη, η Θηβαΐδα αντιπροσωπευόταν ως ένας τόπος με πολλούς μοναχούς.

 Επισκοπικές έδρες 
Αρχαίες επισκοπικές έδρες της Thebais Prima (Thebais I) που αναφέρονται στο Annuario Pontificio ως Oρθόδοξες τιτουλάριες επισκοπές:Annuario Pontificio 2013 (Libreria Editrice Vaticana 2013 ), "Sedi titolari", pp. 819-1013

 Antaeopolis (Tjebu)
 Αντινοόπολις, η μητροπολιτική αρχιεπισκοπή
 Aπολλωνόπολις Μικρή Parva (Côm-Esfaht, τώρα Κους)
 Cusae
 Ερμούπολις Μεγάλη (Hermopolis Magna = Maior
 Υψελίς (Hypselis, Σουτμπ)
 Όασις Μεγάλη (Oasis Magna, Kharga Oasis)
 Πανόπολις (Aχμίμ)

Οι αρχαίες επισκοπικές έδρες της Thebais Secunda (Thebais II) αναφέρονται στο Annuario Pontificio ως Ορθόδοξες επισκοπές:

 Δείτε επίσης 

 Κατάλογος Ορθοδόξων επισκοπών στην Αίγυπτο

 Bιβλιογραφικές αναφορές 

 Wood, James, ed. (1907). The Nuttall Encyclopædia. London and New York: Frederick Warne. {{cite encyclopedia}}: Missing or empty |title= (help)

 Πηγές και εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 GCatholic - (Current, Titular and) Defunct sees in Egypt

Κατηγορία:Ύστερες Ρωμαϊκές επαρχίες
Κατηγορία:Γεωγραφία της Αρχαίας Αιγύπτου
Κατηγορία:Βυζαντινή Αίγυπτος
Κατηγορία:Ρωμαϊκή Αίγυπτος
Κατηγορία:Ρωμαϊκές επαρχίες στην Αφρική