Δήμητρα (όνομα)

Δήμητρα, ελληνικό γυναικείο κύριο όνομα (βαφτιστικό όνομα) το οποίο προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό όνομα της θεάς Δήμητρας.  

 Ετυμολογία 
Το όνομα Δήμητρα είναι θηλυκός τύπος του νεοελληνικού αντρικού ονόματος Δημήτρης, το οποίο προέκυψε από το αρχαιοελληνικό Δημήτριος. Το αρχαιοελληνικό αντίστοιχο θηλυκό, που βρίσκεται ακόμη σε χρήση, είναι Δημητρία «αφιερωμένη στη Δήμητρα», τη θεά των γεωργικών εργασιών, της γονιμότητας και του γάμου στην αρχαιοελληνική μυθολογία.

Το ίδιο το θεωνύμιο Δήμητρα παράγεται από το αρχαιοελληνικό Δημήτηρ / Δαμάτηρ / Δωμάτηρ, που είναι αβέβαιου ετύμου, αν και, σύμφωνα με το Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας του Μπαμπινιώτη, είναι βέβαιο ότι το δεύτερο συνθετικό του ονόματος περιέχει τη λέξη μήτηρ / μάτηρ, ενώ το πρώτο συνθετικό πρέπει να ταυτίζεται με τη λέξη δᾶ «γη», οπότε το όνομα θα εσήμαινε «μητέρα γη».Γεώργιος Μπαμπινιώτης, Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας, Κέντρο Λεξικολογίας, Αθήνα, δεύτερη έκδοση (ανατύπωση) 2005Online Etymology Dictionary , «Demeter»«Δημήτηρ», H.G. Liddell και R. Scott, Επιτομή του Μεγάλου Λεξικού της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας

Σύντομος τύπος του θεωνυμίου Δήμητρα είναι το Δημώ, όνομα με το οποίο είναι γνωστά τρία πρόσωπα της ελληνικής μυθολογίας και η Αθηναία εταίρα Δημώ (3ος αι. π.Χ.). Το νεοελληνικό όνομα Δήμος σχηματίστηκε ανεξάρτητα από το Δημώ.

Διάδοση του ονόματος
Όνομα σήμερα ιδιαίτερα δημοφιλές στον ελληνικό χώρο. Σε μια προσπάθεια στατιστικής αποτίμησης της συχνότητας των ελληνικών ονομάτων, το βαφτιστικό Δήμητρα παρουσιάζεται ως το 15ο πιο συχνό όνομα (10ο ανάμεσα στα γυναικεία) και το Δημητρία ως το 438ο πιο συχνό όνομα (316ο ανάμεσα στα γυναικεία). Αντίστοιχα, το Δημήτριος εμφανίζεται ως το 6ο πιο συχνό όνομα (2ο ανάμεσα στα αντρικά).

Το αρχαιοελληνικό όνομα Δήμητρα φαίνεται ότι ήταν σπάνιο, όπως γενικώς συνέβαινε με τα ονόματα που επαναλάμβαναν αυτούσια τα θεωνύμια. Μαρτυρείται τρεις φορές, μιας ΡοδίαςLexicon of Greek Personal Names, τμ. I και μιας ιέρειας της πόλης των ΣιδητώνLexicon of Greek Personal Names, τμ. V.A στο Lexicon of Greek Personal Names, και μιας  Αμφιπολίτισσας στην ελληνιστική περίοδο.

Περισσότερο συχνό ήταν το αρχαιοελληνικό θεοφόρο Δημητρία, που, σύμφωνα με το Θετίμα, εμφανίζεται στο Lexicon of Greek Personal Names (LGPN, τμ. IV) 207 φορές, με πρωιμότερη βέβαιη μαρτυρία στην Αθήνα τον 5ο αι. π.Χ. και τελευταίες μαρτυρίες στη Θεσσαλονίκη, την Έδεσσα και τη Βέροια τον 5ο-6ο αι. μ.Χ. Παράλληλοι τύποι: Δημετρία (4ος αι. π.Χ., Αθήνα),  Διμιτρία (αυτοκρατορική περίοδος, Κυρηναϊκή),  Δημητρήα (αυτοκρατορική περίοδος, Βιθυνία· 2ος αι. μ.Χ., Μυσία), Δεμετρία (2ος-3ος αι. μ.Χ., Κύπρος), Demetria (αυτοκρατορική περίοδος, Κάτω Ιταλία· 1ος αι. μ.Χ., Κόρινθος· 2ος-3ος αι. μ.Χ., Κάτω Ιταλία· 3ος αι. μ.Χ., Θράκη), Δημιτρία (βυζαντινή περίοδος, Μεγαρίδα).«Δημητρία», Θετίμα

Αντρικός τύπος
Δημήτριος, Δημήτρης
Ονομαστική εορτή
Στις 26 Οκτωβρίου, Δημητρίου μεγαλομάρτυρος.Δημητρίου μεγαλομάρτυρος, [http://www.snhell.gr/references/index.html Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής των δώδεκα μηνών του ενιαυτού], Εκδόσεις Δόμος, Αθήνα 2005

Τύποι και υποκοριστικά του ονόματος
 Δήμητρα, Δημητρία, συνηθισμένοι τύποι, κοινοί σε όλη την Ελλάδα· το Δημητρία θεωρείται χαρακτηριστικό ζακυνθινό
 Δημητρούλα, Τούλα, Τρούλα, υποκοριστικοί τύποι, κοινοί σε όλη την Ελλάδα
 Μημή, Μιμή, Μιμίκα, Μίμα, από τους υποκοριστικούς αντρικούς σύντομους τύπους Μήμης, Μημής, Μίμης
 Δήμη, από τον αντρικό σύντομο τύπο Δήμος
 Μήτση, από τον αντρικό σύντομο τύπο Μήτσος
 Ντίμη, από τον αντρικό τύπο Ντίμης
 Ντέμη, με επίδραση του ξενικού Demi
Διαλεκτικοί τύποι
 Δημήτρω, στην Κυνουρία, τη Λευκάδα και την Τριφυλία,Αθανάσιος Χ. Μπούτουρας, Τα νεοελληνικά κύρια ονόματα ιστορικώς καί γλωσσικώς ερμηνευόμενα, Αθήνα 1912, σ. 63 στη Νεάπολη (Νεβσεχίρ) ΚαππαδοκίαςΦ. Δ. Αποστολόπουλος, «Τα βαπτιστικά ονόματα ανδρών και γυναικών της Καππαδοκίας», Δελτίο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, τχ. #1, Αθήνα 1997, τχ. #1, σ. 104
 Δημητρού, στην ΚύπροΑθανάσιος Χ. Μπούτουρας, ό.π., σ. 63
 Δημητρινιώ, στις Σαράντα Εκκλησιές (Kırklareli) της ΘράκηςΣταμάτιος Β. Ψάλτης, Θρακικά, ή Μελέτη περί του γλωσσικού ιδιώματος της πόλεως Σαράντα Εκκλησιών, Αθήνα 1905, σ. 154
 Δημή,Α. Κ. Χούμης, «Βαπτιστικά ονόματα», Δελτίο της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρίας της Ελλάδος τμ. #4 (1892), σ. 351 στις Καρυές (Αράχωβα) Λακωνίας και στον Οινούντα (Βρέσθενα) Λακωνίας· Δήμω, στην πρόθεση 215 της μονής Βαρλαάμ των Μετεώρων,Κώστας Σπανός, «Οι δυτικομακεδονικοί οικισμοί και τα ονόματα των αφιερωτών τους στην Πρόθεση 215 της Μονής του Βαρλαάμ των Μετεώρων (17.–19. αι.)», Μακεδονικά #28, Θεσσαλονίκη 1991-92, σσ. 148, 149 από τον αντρικό σύντομο τύπο Δήμος
 Μήτρω, από τον αντρικό σύντομο τύπο Μήτρος, στη Μακεδονία
 Μυρτίνα, Μυλτίνη, από Μήρτος, στο ΣιδηρόκαστροΝικόλαος Ταχινοσλής,   «Μορφές του Δημήτριος στο νομό Σερρών», Ελληνικά #43, τχ 1, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη 1993, σ. 194
 Μπίτσα, από τον αντρικό σύντομο τύπο Μπίτσιος, στην Αθήνα
 Μητρούδα, από τον αντρικό σύντομο τύπο Μητρούδας,  στο νομό ΣερρώνΝικόλαος Ταχινοσλής, ό.π., σ. 192
 Μητούλα, από τον αντρικό σύντομο τύπο Μήτος,  στην Αίνο (Enez) της Θράκης· Μήτω στους τουρκόφωνους πρόσφυγες στη Νέα Ζίχνη από το Σογιούτ της ΠρούσαςΝικόλαος Ταχινοσλής, ό.π., σ. 191
 Μητορή, Μουτουρή στους τουρκόφωνους πρόσφυγες στα Σέρρας από το Εϊνεσί της Προύσας, από τον αντρικό σύντομο τύπο ΜουτούρηςΝικόλαος Ταχινοσλής, ό.π., σ. 195

Αγίες
 Δημητρία η Ρωμαία (Santa Demetria di Roma), αγία της Καθολικής Εκκλησίας (μαρτύρησε τον 4ο αι.), η μνήμη της οποίας τιμάται στις 21 Ιουνίου«Santa Demetria di Roma», Santi e Beati
 Στα μαρτυρολόγια της Ορθόδοξης Εκκλησίας δεν καταγράφονται άγιες, για τους άγιους βλ. στο βαφτιστικό Δημήτριος

Το όνομα σε άλλες γλώσσες
 αγγλικά: Demetria (Ντεμέτρια), Demi (Ντεμί)
 ιταλικά: Demetria (Ντεμέτρια), DimitraEmidio De Felice, Dizionario dei nomi italiani, Mondadori, Μιλάνο 1986, ISBN 978-88-04-42791-9, σ. 125

Παραπομπές

Κατηγορία:Γυναικεία ελληνικά ονόματα
Κατηγορία:Αγιωνύμια
Κατηγορία:Αρχαία ελληνικά ονόματα
Κατηγορία:Θεωνύμια
Κατηγορία:Θεοφόρα ονόματα