Ευστάθιος (όνομα)

Ευστάθιος (γενική: Ευσταθίου), ελληνικό αντρικό όνομα προσώπου (βαφτιστικό όνομα).
Ετυμολογία του ονόματος
Το όνομα από το μεταγενέστερο Εὐστάθιος, με αρχική σημασία «σταθερός, ακλόνητος» (στις χριστιανικές αρχές και την πίστη στον Θεό), από το αρχαιοελληνικό επίθετο εὐσταθής.Γεώργιος Μπαμπινιώτης, Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας, Κέντρο Λεξικολογίας, δεύτερη έκδοση, ανατύπωση, Αθήνα 2005 Είναι επομένως σημασιολογικά παρεμφερές με τα βαφτιστικά Κωνσταντίνος, Φίρμος και Φιρμίνος. Ο σύντομος τύπος του ονόματος Στάθης (και θηλυκό Σταθού), σύμφωνα με τον Παπαζαφειρόπουλο, δίνεται σε νεογέννητο «ίνα σταθή ζων». («Επειδή νομίζουσιν οι πολλοί, ότι και το όνομα συντελεί εις την ζωήν».)Π. Παπαζαφειρόπουλος, Περισυναγωγή γλωσσικής ύλης και εθίμων του ελληνικού λαού, Πάτρα 1887, σσ. 168–169 Με αυτήν την έννοια το όνομα είναι παρεμφερές και με το σλαβικό βαφτιστικό Stojan (βουλγαρικά Стоян), από το ρήμα stoja «στέκομαι» (βλ. νεοελληνικά επώνυμα Στόιος, Στογιάνος, Στογιάνης, Στόινας κτλ.).
Διάδοση του ονόματος
Ιδιαίτερα δημοφιλές όνομα στον ελληνικό χώρο. Σε μια προσπάθεια στατιστικής αποτίμησης της συχνότητας των ελληνικών ονομάτων, το βαφτιστικό Ευστάθιος παρουσιάζεται ως το 111ο πιο συχνό όνομα (36ο ανάμεσα στα αντρικά), ενώ ο θηλυκός του τύπος, Ευσταθία, εμφανίζεται ως το 87ο πιο συχνό όνομα (57ο ανάμεσα στα γυναικεία).
Ονομαστική εορτή
Στις 20 Σεπτεμβρίου, η Ορθόδοξη Εκκλησία και η Καθολική Εκκλησία τιμούν τη μνήμη του Ευσταθίου του μεγαλομάρτυρος (και της συνοδίας αυτού, Θεοπίστης της αυτού συζύγου, Aγαπίου τε και Θεοπίστου των υιών αυτών).Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής των δώδεκα μηνών του ενιαυτού, Εκδόσεις Δόμος, Αθήνα 2005 Την ίδια ημέρα η Καθολική Εκκλησία τιμά και τη μνήμη του Ευσταθίου Αντιοχείας.Νικηφόρος Βιδάλης, Τ’ αδέλφια μας οι άγιοι, (Γραφείο καλού τύπου), Αθήνα 1990, σ. 386 
Τύποι και υποκοριστικά του ονόματος
 Στάθης, καθημερινός τύπος, κοινός  σε όλη την Ελλάδα. Ο Πάουλ Κρέτσμερ θεωρεί τον τύπο ευχετικό βαφτιστικό («να σταθεί στη ζωή»), ανάλογο του Σταμάτης («να σταματήσει ο θάνατος»).Paul Kretschmer (Πάουλ Κρέτσμερ), Der heutige lesbische Dialekt, 1905, σ. 383
 Σταθάκης· Σταθάκος· Σταθούλης, υποκοριστικοί τύποι, κοινοί σε όλη την Ελλάδα
 Σταθάς, στην ΉπειροΑθανάσιος Χ. Μπούτουρας, Τα νεοελληνικα κύρια ονόματα ιστορικώς και γλωσσικώς ερμηνευόμενα, Αθήνα 1912, σ. 66 
 Στάθιον [Stáθxon], στον Πόντο
 Σταθιός [Staθxós], στην ΚύμηΑθανάσιος Χ. Μπούτουρας, ό.π., σ. 67
 Στάθ’ς, Σταθάκ’ς, στη ΣκιάθοΓεώργιος Α. Ρήγας, Σκιάθου λαϊκός πολιτισμός, τχ. 3, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη 1968, σ. 215
 Στάθ’ς, Σταθός, Σταθάκ’ς, στις Σαράντα Εκκλησιές της ΘράκηςΣταμάτιος Β. Ψάλτης, Θρακικά, ή Μελέτη περί του γλωσσικού ιδιώματος της πόλεως Σαράντα Εκκλησιών, Αθήνα 1905, σ. 142
 Σταθέλιας [Staθéljas], στη ΣαμοθράκηΝίκ(ος) Αθ. Κατσάνης, Το γλωσσικό ιδίωμα της Σαμοθράκης, Δήμος Σαμοθράκης, Θεσσαλονίκη 1996, σ. 126 
 Ευτάτιος, στην Ανακού (Ένεγι/Eneyi) Καππαδοκίας· Ευτάτης, στη Σινασό Καππαδοκίας·Ι. Σαραντίδης Αρχέλαος, Η Σινασός, Αθήνα 1899, σ. 200  Ευτάτ, στα Σύλατα (Νεβσεχίρ Ζήλε) Καππαδοκίας Κωνσταντίνος Μελ. Νιγδέλης, Ιωάννης Θεοφάνους Σταματιάδης, Τα Σύλλατα της Καππαδοκίας, Πολιτιστικός Σύλλογος Γυναικών Νέων Συλλάτων, Θεσσαλονίκη χ.χ., σ. 133 και στο Αραβάνι Καππαδοκίας.Ιωακείμ Βαλαβάνης, «Η καμπάνα του χωριού μου», Παρνασσός, τμ. ΙΑ΄, τχ. Ϛ΄ και Ζ΄, Φιλολογικός σύλλογος Παρνασσός, Αθήνα 1888, σ. 326
 Στάθιος, στο Αφσάρι  Καππαδοκίας· Στάτης, στη Νεάπολη (Νεβσεχίρ) Καππαδοκίας· Ιστάτιο(ς), στο Γκέλβερι  Καππαδοκίας Φ. Δ. Αποστολόπουλος, «Τα βαπτιστικά ονόματα ανδρών και γυναικών της Καππαδοκίας», Δελτίο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, τχ. #1, Αθήνα 1997, σ. 106
Θηλυκός τύπος
Ευσταθία· Σταθούλα, υποκοριστικό
Το όνομα σε άλλες γλώσσες
 σερβικά: Јевстатије
 ρωσικά: Евстафий
 σλαβομακεδόνικα: Евстахиј
 ουκρανικά: Остап
 αγγλικά: Eustace
 γαλλικά: Eustathe
 ιταλικά: EustazioAccademia della Crusca, Dizionario della lingua italiana, τμ. VII, Tipografia della Minerva, Πάδοβα 1830, σ. 642 

Το όνομα Ευστάθιος αποδόθηκε στα λατινικά Eustasius (< εὐ + στἀσις < ἵστημι). Έτσι, στα ιταλικά Eustasio και θηλ. Eustàsia·Alfonso Burgio, Dizionario dei nomi propri di persona, Hermes Edizioni, Ρώμη 1992, σ. 158 στα ισπανικά Eustasio.Josep M. Albaigès i Olivart, Diccionario de nombres de personasEdicions Universitat, Βαρκελώνη 
1993, σσ. 107–108 

Το Ευστάθιος συχνά συγχέεται με το Ευστάχιος (από το εὐ + στάχυς) «γόνιμος, καρπερός», όνομα ανάλογο των Ευκάρπιος, Πολύκαρπος, Εφραίμ. Ο μεγαλομάρτυς Ευστάθιος φέρεται στα λατινικά ως Eustachius. Έτσι, στα ιταλικά EustachioAlfonso Burgio, ό.π., σ. 157 ή Eustacchio και θηλ. Eustàchia.

Το όνομα στο σχηματισμό επωνύμων
Ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης σημειώνει μερικούς τύπους πατρωνυμικών οικογενειακών: (α) από το Ευστάθιος, Ευσταθιάδης, Ευσταθίου, Ευσταθόπουλος· (β) από το Στάθης, Σταθακάρης, Σταθάκης, Σταθακόπουλος, Σταθάς, Σταθάτος, Στάθης.Μανόλης Τριανταφυλλίδης, Τα οικογενειακά μας ονόματα, Ι.Ν.Σ.–Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη, Θεσσαλονίκη 1995, σ. 17

Άγιοι
 Ευστάθιος ο Αντιοχείας, αρχιεπίσκοπος Αντιοχείας της μεγάλης, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 21 Φεβρουαρίου,Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου, ό.π. ενώ η Καθολική Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 20 ΣεπτεμβρίουΝικηφόρος Βιδάλης, ό.π.
 Ευστάθιος επίσκοπος Κίου της Βιθυνίας, ομολογητής, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 29 ΜαρτίουΑγίου Νικοδήμου Αγιορείτου, ό.π.
 Ευστάθιος πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως (1019–1025), η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 31 ΜαΐουΣωφρόνιος Ευστρατιάδης, Αγιολόγιον της Ορθοδόξου Εκκλησίας, Αποστολική Διακονία της Ελλάδος, Αθήνα 1995 (ανατύπωση), σ. 152
 Ευστάθιος ιερομάρτυς, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 7 ΙουλίουΑγίου Νικοδήμου Αγιορείτου, ό.π.
 Ευστάθιος μάρτυς ο εν Αγκύρα, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 28 ΙουλίουΑγίου Νικοδήμου Αγιορείτου, ό.π.
 Ευστάθιος ο νέος ο Ρωμαίος, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 28 ΣεπτεμβρίουΑγίου Νικοδήμου Αγιορείτου, ό.π.
 Ευστάθιος, μάρτυς (μαρτύρων Ευσταθίου, Θεσπεσίου και Ανατολίου), η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη τους στις 20 ΝοεμβρίουΑγίου Νικοδήμου Αγιορείτου, ό.π.
Πρόσωπα
Με το όνομα Ευστάθιος
 Ευστάθιος Αντιοχείας, επίσκοπος Αντιοχείας τον 4ο αι.
 Ευστάθιος Σεβαστείας (4ος αι.), επίσκοπος Σεβαστείας (Sivas) Αρμενίας
 Ευστάθιος Καππαδοκίας (4ος αι.), νεοπλατωνιστής φιλόσοφος
 Ευστάθιος Επιφανεύς (6ος αι.), Βυζαντινός ιστορικός
 Ευστάθιος Αλεξανδρείας, πάπας και πατριάρχης Αλεξανδρείας (813-817)
 Ευστάθιος Ρωμαίος (10ος αι./11ος αι.), Βυζαντινός δικαστής, συγγραφέας της Πείρας (Πεῖρα, ἤγουν διαδασκαλία)Καρλ Κρουμπάχερ, Ιστορία της Βυζαντινής λογοτεχνίας, τμ. β΄, σ. 403
 Ευστάθιος, πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως (1019–1025)
 Ευστάθιος Δαφνομήλης (11ος αι.), στρατηγός του Βασιλείου του Βουλγαροκτόνου στους πολέμους κατά των Βουλγάρων
 Ευστάθιος Θεσσαλονίκης (12ος αι.), επίσκοπος Θεσσαλονίκης, ιστορικός και φιλόλογος
 Ευστάθιος Μακρεμβολίτης (12ος αι.), Βυζαντινός συγγραφέας (Το καθ’ Υσμίνην και Υσμινίαν δράμα)
 Τάσσος Παπαδόπουλος (1934–2008), βαφτιστικό όνομα Ευστάθιος.«Τάσσος Παπαδόπουλος», Σαν σήμερα (Η γραφή Τάσσος/Tassos προέκυψε τα φοιτητικά του χρόνια στο Λονδίνο, καθώς όταν έγραφε το όνομά του με ένα σίγμα οι Βρετανοί το πρόφεραν «Τάζος».)
Με το όνομα Στάθης
 Στάθης Τσανακτσής (1934–2002), ποδοσφαιριστής
 Στάθης Χάιτας (1940), ποδοσφαιριστής
 Στάθης Γιαλελής (1941), ηθοποιός
 Στάθης Παναγούλης (1946), πολιτικός
 Στάθης Ψάλτης (1951), ηθοποιός
 Στάθης Λιβαθινός, σκηνοθέτης θεάτρου

Θέατρο
Στάθης, κωμωδία του κρητικού αναγεννησιακού θεάτρου

Παραπομπές

Κατηγορία:Ανδρικά ελληνικά ονόματα
Κατηγορία:Αγιωνύμια
Κατηγορία:Μεταγενέστερα ονόματα