Μωρίς Ζαρ

Ο Μωρίς-Αλεξίς Ζαρ, ορθότερα: Μορίς Ζαρ (γαλλικά: Maurice-Alexis Jarre, 13 Σεπτεμβρίου 192428 Μαρτίου 2009) ήταν Γάλλος συνθέτης και διευθυντής ορχήστρας, που χαρακτηρίσθηκε ως «ένας από τους γίγαντες της κινηματογραφικής μουσικής του 20ού αιώνα». Είναι ο πατέρας του εξίσου διάσημου συνθέτη Ζαν-Μισέλ Ζαρ.

Παρότι συνέθεσε αρκετά συναυλιακά έργα, ο Μωρίς Ζαρ είναι περισσότερο γνωστός για τη μουσική που συνέθεσε για κινηματογραφικές ταινίες, ιδίως για τις συνεργασίες του με τον σκηνοθέτη Ντέιβιντ Λην. Ο Ζαρ συνέθεσε τη μουσική για όλες τις ταινίες του Λην από τον Λόρενς της Αραβίας (1962) και μετά. Αξιοσημείωτες συνεργασίες του με άλλους σκηνοθέτες περιλαμβάνουν τα έργα Το τρένο (1964), Ο Λέων της Αραβίας (1976), Το λιοντάρι της ερήμου (1981), Μάρτυρας εγκλήματος (1985) και Αόρατος εραστής (1990).

Τρεις από τις συνθέσεις του συμπλήρωσαν συνολικά 42 εβδομάδες στην κορυφή του βρετανικού τσαρτ, με τη μεγαλύτερη επιτυχία να είναι το τραγούδι "Somewhere My Love" («Κάπου η αγάπη μου» με τη μουσική από το «θέμα της Λάρας» της ταινίας Δόκτωρ Ζιβάγκο).

Ο Ζαρ ήταν συνολικά εννέα φορές υποψήφιος για βραβεία της Αμερικανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου («Όσκαρ»), κερδίζοντας τα τρία, για τις ταινίες του Λην Ο Λώρενς της Αραβίας (1962), Δόκτωρ Ζιβάγκο (1965) και Το πέρασμα στην Ινδία (1984). Επιπλέον, είχε κερδίσει 4 Χρυσές Σφαίρες, 2 BAFTA, και ένα Grammy.

Τα πρώτα χρόνια
Ο Μ. Ζαρ γεννήθηκε στη Λυών το 1924, ως γιος της Γκαμπριέλ Ρενέ (το γένος Μπουλί) και του τεχνικού διευθυντή ραδιοφώνου Αντρέ Ζαρ. Αρχικώς εγγράφηκε στη σχολή μηχανικών του Πανεπιστημίου του Παρισιού, αλλά αποφάσισε να ακολουθήσει μαθήματα μουσικής. Παράτησε τη Σορβόννη ενάντια στη θέληση του πατέρα του και εγγράφηκε στο Κονσερβατόριο του Παρισιού για να σπουδάσει σύνθεση και αρμονία. Νωρίς στη ζωή του έγινε διευθυντής του Εθνικού Λαϊκού Θεάτρου, ενώ συνέθεσε την πρώτη μουσική επένδυση ταινίας στη Γαλλία το 1951.

Μουσική για τον κινηματογράφο
Το 1961 η σταδιοδρομία του Ζαρ άλλαξε όταν ο Βρετανός κινηματογραφικός παραγωγός Σαμ Σπίγκελ τού ζήτησε να γράψει τη μουσική για την επική ταινία Ο Λώρενς της Αραβίας, σε σκηνοθεσία Ντέιβιντ Λην. Η μουσική του αυτή τού εξασφάλισε το πρώτο του Βραβείο Όσκαρ, με αποτέλεσμα να συνεχίσει επενδύοντας μουσικά όλες τις υπόλοιπες ταινίες του Λην. Την ίδια περίοδο έγραψε μουσική για τις ταινίες Το τρένο (1964) και Γκραν Πρι (1966) του Τζον Φρανκενχάιμερ, ενώ στο αναμεταξύ είχε μία ακόμα μεγάλη επιτυχία με την ταινία του Λην Δόκτωρ Ζιβάγκο, που περιελάμβανε και το βαλσάκι του μουσικού θέματος της Λάρα (αργότερα με την προσθήκη στίχων από τον Πολ Φράνσις Γουέμπστερ έγινε το τραγούδι "Somewhere My Love") και του χάρισε το δεύτερο Όσκαρ του. Συνεργάσθηκε με τον Άλφρεντ Χίτσκοκ σε μία από τις τελευταίες του ταινίες, το Τοπάζ (1969). Παρότι ο Χίτσκοκ δεν έμεινε ευχαριστημένος από την ταινία, ικανοποιήθηκε από τη μουσική του Ζαρ, λέγοντάς του: «Εγώ δεν σου έδωσα μια σπουδαία ταινία, όμως εσύ μου έδωσες μια σπουδαία μουσική». Η μουσική του για την Κόρη του Ράιαν (1970), με ιρλανδική υπόθεση, αποφεύγει τελείως τα παραδοσιακά ιρλανδικά μοτίβα, εξαιτίας των προτιμήσεων του Λην. Το τραγούδι "It was a Good Time," από την Κόρη του Ράιαν ηχογραφήθηκε αργότερα από μουσικούς σταρ όπως η Λάιζα Μινέλι κατά τη δεκαετία του 1970. Ο Ζαρ έκανε τη μουσική για τους Καταραμένους του Λουκίνο Βισκόντι (1969) και για τον Άνθρωπο που θα γινόταν βασιλιάς (1975) του Τζον Χιούστον.

Ο Ζαρ πήρε μία υποψηφιότητα για Όσκαρ για την βιογραφική ταινία του Μωάμεθ Ο Λέων της Αραβίας του Μουσταφά Ακάντ το 1976. Ακολούθησαν οι επενδύσεις για τις ταινίες Μάρτυρας εγκλήματος (1985) και Ο κύκλος των χαμένων ποιητών (1989), για την οποία κέρδισε ένα BAFTA.

Μετά το 1970 ο Ζαρ έστρεψε το ενδιαφέρον του στην επιστημονική φαντασία, γράφοντας μουσική για ταινίες όπως Το νησί στη στέγη του κόσμου (1974), Ο εφιάλτης του προέδρου (1984), Ο εχθρός μου (1985) και Μαντ Μαξ: Απόδραση από το βασίλειο του κεραυνού (1985). Η μουσική για το τελευταίο έργο είναι γραμμένη για πλήρη ορχήστρα, ενισχυμένη με χορωδία, 4 πιάνα, a εκκλησιαστικό όργανο, ντιντζεριντού, φουτζάρα, εξωτικά κρουστά, και τρία οντ Μαρτενό, που τα βρίσκουμε και σε αρκετά άλλα έργα του Ζαρ, όπως στον Λώρενς της Αραβίας. Η μπαλαλάικα εξάλλου έχει εξέχουσα θέση στην ενορχήστρωση του Ζαρ για τον Δόκτορα Ζιβάγκο.

Το 1990 ο Ζαρ κέρδισε μία ακόμα υποψηφιότητα για Όσκαρ με το μεταφυσικό αισθηματικό έργο Αόρατος εραστής (Ghost). Ωστόσο, η μουσική του για την τελευταία σκηνή της ταινίας βασίζεται πάνω στο "Unchained Melody" του κινηματογραφικού συνθέτη Άλεξ Νορθ. Αξιοσημείωτες μουσικές επενδύσεις του Ζαρ είναι επίσης το παθιασμένο ερωτικό θέμα για την ταινία Ολέθρια σχέση (1987) και τα σκυθρωπά ηλεκτρονικά ηχητικά τοπία για την ταινία After Dark, My Sweet (1990).

Ο Ζαρ είχε τον σεβασμό άλλων συνθετών, όπως του Τζον Γουίλιαμς, που δήλωσε μετά τον θάνατό του: «Θα μείνει έντονα στη μνήμη για τη συνεισφορά του στην κινηματογραφική μουσική... όλοι έχουμε εμπλουτισθεί από την κληρονομιά του».

Ο Ζαρ συνέθεσε μουσική και για την τηλεόραση, όπως για τη γνωστή μίνι σειρά Ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ (1977) σε σκηνοθεσία του Φράνκο Τζεφιρέλι, καθώς και για το Σογκούν (1980).

Η τελευταία μουσική που έγραψε ο Ζαρ ήταν το 2001, για την τηλεταινία Η αντίσταση, που είχε ως θέμα την εξέγερση του γκέτο της Βαρσοβίας.

Ηλεκτρονική σύνθεση
Ο Ζαρ συνέθεσε κυρίως για ορχήστρες, αλλά άρχισε να προτιμά την ηλεκτρονική σύνθεση τη δεκαετία του 1980. Είχε αναφέρει πάντως ότι η σύνθεση με ηλεκτρονικά μέσα της μουσικής για τον Μάρτυρα εγκλήματος ήταν στην πραγματικότητα πιο κοπιώδης, χρονοβόρα και ακριβή στην παραγωγή της από ό,τι θα ήταν μία ορχηστρική σύνθεση. Κάποιες άλλες ηλεκτρονικές συνθέσεις του Ζαρ από την ίδια δεκαετία είναι για τις ταινίες Ολέθρια σχέση, Επικίνδυνα χρόνια, Ο κατάσκοπος των δύο ηπείρων και Aδιέξοδο. Κάποια άλλα έργα από την ίδια περίοδο έχουν μίγμα ηλεκτρονικών και ακουστικών συνθέσεων, π.χ. τα Γορίλες στην ομίχλη, Ο κύκλος των χαμένων ποιητών, Η ακτή του κουνουπιού και Ξύπνημα στον εφιάλτη.

Προσωπική ζωή και θάνατος
Ο Ζαρ έκανε 4 γάμους, με τους πρώτους τρεις να καταλήγουν σε διαζύγιο. Από τον πρώτο, με τη Φρανσέτ Πεζό (Francette Pejot) τη δεκαετία του 1940, μετά τον πόλεμο, γεννήθηκε ο μετέπειτα διάσημος συνθέτης ηλεκτρονικής μουσικής Ζαν-Μισέλ Ζαρ. Το 1965, ο Μωρίς νυμφεύθηκε τη Γαλλίδα ηθοποιό Ντανί Σαβάλ και απέκτησαν μαζί μία κόρη, τη Στεφανί. Ακολούθησε το 1967 ο γάμος με την Αμερικανίδα ηθοποιό Λόρα Ντέβον, της οποίας υιοθέτησε τον γιο, τον μετέπειτα σεναριογράφο Κέβιν Ζαρ, που έγραψε την υπόθεση για ταινίες όπως το Ράμπο ΙΙ: Η αποστολή και Η μούμια. Από το 1984 μέχρι τον θάνατό του, ο Ζαρ ήταν παντρεμένος με τη Φονγκ Φ. Κονγκ.

Ο Μωρίς Ζαρ πέθανε από καρκίνο στο Μαλιμπού της Καλιφόρνιας σε ηλικία 84 ετών.

Επιλεγμένη φιλμογραφία και βραβεύσεις
 `Ετος Πρωτότυπος τίτλοςΤίτλος στα ελληνικά Βραβεύσεις-σημειώσεις1958La Tête contre les mursΤο κεφάλι κοντά στον τοίχο1959Les yeux sans visageΜάτια χωρίς πρόσωποLa bête à l'affûtΟ δολοφόνος τη βρήκε στο λουτρόVous n'avez rien à déclarer?Les étoiles de midi1960La main chaudeΚορμιά που καίει ο πόθοςCrack in the MirrorΡαγισμένος καθρέφτηςRecours en grâceΜια φωνή από το παρελθόν1961Le présidentPleins feux sur l'assassinΤο αίνιγμα των 7 κληρονόμωνLe puits aux trois véritésΤο αίνιγμα με τις τρεις αλήθειεςAmours célèbresΔιάσημοι εραστέςLe temps du ghettoΤο γκέτο της Βαρσοβίας1962Les oliviers de la justiceLawrence of ArabiaΟ Λόρενς της ΑραβίαςΌσκαρ καλύτερης πρωτότυπης μουσικήςΥποψήφια για Χρυσή Σφαίρα καλύτερης πρωτ. μουσικήςThe Longest DayΗ πιο μεγάλη μέρα του πολέμουLes dimanches de Ville d'AvrayΚυριακές με την ΣιμπέλL'oiseau de paradisLe soleil dans l'oeilΜάτια γεμάτα ήλιοThérèse DesqueyrouxΤερέζα Ντεκερού1963Mourir à MadridΠεθαίνοντας στη ΜαδρίτηLes dimanches de Ville d'AvrayΥποψηφιότητα για Όσκαρ καλύτερης μουσικής προσαρμογήςJudexUn roi sans divertissement1964Behold a Pale HorseThe Train1965The CollectorDoctor ZhivagoΔόκτωρ ΖιβάγκοΌσκαρ καλύτερης πρωτότυπης μουσικήςΧρυσή Σφαίρα καλύτερης πρωτότυπης μουσικήςΒραβείο Γκράμι για καλύτερο σάουνττρακ (1967) 1966Paris brûle-t-il ?Υποψηφιότητα για Χρυσή Σφαίρα καλύτερης πρωτότυπης μουσικήςGambitGrand PrixThe Professionals1967Η νύχτα των στρατηγών1968ΜπαρμπαρέλλαVilla Rides5 Card StudThe FixerIsadora1969The Extraordinary SeamanTopazΤοπάζΟι Καταραμένοι1970The Only Game in TownEl CondorΗ κόρη του Ράιαν1971Plaza SuiteΜονομαχία στον Κόκκινο ήλιο1972Pope JoanThe Life and Times of Judge Roy BeanΥποψηφιότητα για Όσκαρ Καλύτερου Πρωτότυπου Τραγουδιού ("Marmalade, Molasses & Honey")The Effect of Gamma Rays on Man-in-the-Moon Marigolds1973Ash WednesdayThe Mackintosh Man1974The Island at the Top of the WorldGreat Expectations1975The Man Who Would Be KingΟ άνθρωπος που θα γινόταν βασιλιάςΥποψηφιότητα για Χρυσή Σφαίρα καλύτερης πρωτότυπης μουσικήςMandingoPosse1976Shout at the DevilThe Last Tycoon1977Το μήνυμαΑρχικός τίτλος: Μωάμεθ, ο αγγελιοφόρος του Θεού - Υποψηφιότητα Όσκαρ καλύτερης πρωτότυπης μουσικήςJesus of NazarethΟ Ιησούς από τη ΝαζαρέτΜίνι σειρά για την τηλεόρασηCrossed SwordsMarch or Die1979The Magician of LublinThe Tin DrumWinter Kills1980The Last Flight of Noah's ArkThe Black MarbleΣογκούνΜίνι σειρά για την τηλεόρασηResurrection1981Το λιοντάρι της ερήμουTaps, η σάλπιγγα της ανταρσίας1982FirefoxΤρελοί γιατροί, απίθανες εγχειρήσειςΕναλλακτικός τίτλος: Νέοι, γιατροί κι ερωτευμένοιΕπικίνδυνα χρόνια1984A Passage to IndiaΤο πέρασμα στην ΙνδίαΌσκαρ καλύτερης πρωτότυπης μουσικήςΧρυσή Σφαίρα καλύτερης πρωτότυπης μουσικήςDreamscapeΆκρως τρελό κι απόρρητο1985WitnessΜάρτυρας εγκλήματοςΥποψηφιότητα για Όσκαρ καλύτερης πρωτότυπης μουσικήςΥποψηφιότητα για Χρυσή Σφαίρα καλύτερης πρωτότυπης μουσικήςMad Max Beyond ThunderdomeEnemy Mine1986Η Ακτή του ΚουνουπιούΥποψηφιότητα για Χρυσή Σφαίρα καλύτερης πρωτότυπης μουσικήςTai-PanSolarbabies1987Το αδιέξοδοFatal AttractionΟλέθρια σχέσηGaby: A True Story1988Γορίλες στην ομίχληΧρυσή Σφαίρα καλύτερης πρωτότυπης μουσικήςΥποψηφιότητα για Όσκαρ καλύτερης πρωτότυπης μουσικής1989Chances AreDead Poets SocietyΟ κύκλος των χαμένων ποιητώνBAFTA καλύτερης κινηματογραφικής μουσικήςPrancer1990GhostΑόρατος εραστήςΥποψηφιότητα για Όσκαρ καλύτερης πρωτότυπης μουσικήςJacob's LadderAlmost an AngelSolar Crisis1991Only the Lonely1992School Ties1993Σχέση ζωήςΟ Κος.Τζόουνς1994The River WildΑχρησιμοποίητη μουσική για τους τίτλους, ο Ζαρ αντικαταστάθηκε από τον Τζέρυ Γκόλντσμιθ1995A Walk in the CloudsΧρυσή Σφαίρα καλύτερης πρωτότυπης μουσικής1996The Sunchaser1999SunshineΥποψηφιότητα για Χρυσή Σφαίρα καλύτερης πρωτότυπης μουσικής2000I Dreamed of AfricaΟνειρεύτηκα την Αφρική

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 Νεκρολογία από το Associated Press στο Legacy.com
 Νεκρολογία από τον Patrick O'Connor στον Guardian
 Το «θέμα της Λάρα» από τον Δόκτορα Ζιβάγκο
 Βρες τον τάφο του 

Κατηγορία:Γάλλοι συνθέτες
Κατηγορία:Βραβευμένοι με Grammy
Κατηγορία:Βραβευμένοι με Όσκαρ Καλύτερης Πρωτότυπης Μουσικής
Κατηγορία:Γάλλοι συνθέτες μουσικής ταινιών