Ιζαμπέλ Υπέρ

Η Ιζαμπέλ Αν Μαντλέν Υπέρ, ευρέως γνωστή ως Ιζαμπέλ Ιπέρ (γαλλικά: Isabelle Anne Madeleine Huppert, 16 Μαρτίου 1953) είναι Γαλλίδα ηθοποιός. Από την πρώτη της εμφάνιση το 1971, έχει παίξει σε περισσότερες από 100 ταινίες.

Βιογραφία
Γεννήθηκε στο Παρίσι στις 16 Μαρτίου 1953. Η Υπέρ είναι κόρη της Ανίκ Μπο, καθηγήτριας αγγλικών, και του Ραϊμόν Υπέρ, κατασκευαστή χρηματοκιβωτίων. Έχει τρεις αδελφές και έναν αδελφό. Ο πατέρας της κατάγεται από Εβραίους της Ουγγαρίας αλλά είχε προσηλυτιστεί στον Καθολικισμό. Η Υπέρ γεννήθηκε στο Παρίσι και πέρασε την παιδική της ηλικία στο δυτικό προάστιο της πόλης Βιλ Νταρβέ. Η μητέρα της την ενθάρρυνε να γίνει ηθοποιός από νεαρή ηλικία. Φοίτησε στο Ωδείο των Βερσαλλιών καθώς επίσης και στο Εθνικό Ωδείο Δραματικής Τέχνης του Παρισιού. Σπούδασε σλαβικές και ανατολικές γλώσσες στη σχολή του Κλισί, από όπου πήρε πτυχίο στη ρωσική γλώσσα.

Έκανε πρώτα το ντεμπούτο της στην τηλεόραση το 1971 και μετά ένα χρόνο στον κινηματογράφο, με την ταινία Οι πειρασμοί μιας δεκαεξάχρονης.  Για την ερμηνεία της στην ταινία Για μια νύχτα αγάπης κέρδισε το Βραβείο BAFTA, ως πρωτοεμφανιζόμενη πρωταγωνίστρια κι έτσι άρχισε η διεθνής αναγνώριση. Συνεργάστηκε με μερικούς από τους σπουδαιότερους Γάλλους σκηνοθέτες όπως ο Ζαν Λικ Γκοντάρ, ο Αντρέ Τεσινέ, ο Μπερτράν Μπλιέ, ο Μπερτράν Ταβερνιέ και ο Κλοντ Σαμπρόλ. Με τον Σαμπρόλ μάλιστα συνεργάστηκε τακτικά και στα 35 χρόνια γνωριμίας τους πρωταγωνίστησε σε 7 ταινίες του.

Η Υπέρ συνηθίζει να ενσαρκώνει αινιγματικούς και συναισθηματικά απόμακρους χαρακτήρες. Έχει υπηρετήσει όλα τα είδη της Έβδομης Τέχνης, από την κωμωδία, στο κοινωνικό δράμα και από τη λογοτεχνική μεταφορά στο φιλμ νουάρ. Διακρίνεται για τον επαγγελματισμό της και τις τολμηρές και αντισυμβατικές επιλογές της όσον αφορά ασυνήθιστες συνεργασίες με ανεξάρτητους σκηνοθέτες και δύσκολους ρόλους. Ο Τύπος την έχει συχνά χαρακτηρίσει εγκεφαλική ηθοποιό και διανοούμενη αλλά η ίδια αρνείται αυτούς τους χαρακτηρισμούςLe Journal du dimanche « Isabelle Huppert : Attention, fragile  », ανακτήθηκε στις 20 Δεκεμβρίου 2012.. Δεν είναι λίγες και οι συνεργασίες της σε διεθνείς παραγωγές με καταξιωμένους σκηνοθέτες, όπως ο Μάουρο Μπολονίνι, οι αδελφοί Ταβιάνι, ο Αντρέι Βάιντα, ο Μίχαελ Χάνεκε κ.ά.

Η Υπέρ ήταν η πρόεδρος της κριτικής επιτροπής του 62ου Φεστιβάλ των Καννών το 2009Jury 2009  sur le site du Festival de Cannes, ανακτήθηκε στις 20 Μαΐου 2015 ενώ είχε υπάρξει και στο παρελθόν μέλος της επιτροπής αρκετές φορές.

Σημαντική είναι και η ενασχόλησή της με το θέατρο. Έχει προταθεί 5 φορές για τα θεατρικά βραβεία «Μολιέρος» για την ερμηνεία της σε κλασικά έργα όπως η Μήδεια (2001), η Έντα Γκάμπλερ"Théâtre – Hedda Gabler" , interview, Arte TV, 29 January 2005  (2005) του Χένρικ Ίψεν κ.ά. Το 2013 συμπρωταγωνίστησε με την Κέιτ Μπλάνσετ στο έργο του Ζαν Ζενέ Οι δούλες, σε μια παραγωγή του Θεατρικού Θιάσου του Σίδνεϊ.

Έχει ανέβει το θεατρικό σανίδι και στην Αθήνα, αρχικά το 2008 με το Κουαρτέτο του Χάινερ Μίλερ, στη συνέχεια το 2010 με το Ένα λεωφορείο, διασκευή του Λεωφορείου ο Πόθος του Ουίλιαμς και το 2014 με τις Ψευδοεξομολογήσεις του Μαριβώ.

Το 1999 χρίστηκε Ιππότης της Λεγεώνας της Τιμής.

Το 2017 βραβεύτηκε με Χρυσή Σφαίρα καλύτερης ηθοποιού σε δραματική ταινία και με Βραβείο Σεζάρ Α' Γυναικείου ρόλου για το Εκείνη, ενώ έλαβε υποψηφιότητα για το Όσκαρ Α΄ Γυναικείου Ρόλου.

Φιλμογραφία
 Έτος Επίσημος τίτλος της ταινίας Ελληνικός τίτλοςΡόλος Σκηνοθέτης 1972 Faustine et le bel été Οι πειρασμοί μιας δεκαεξάχρονηςφοιτήτρια  Νίνα Κομπανέζ Le bar de la fourche Άνι Σμιθ Αλέν Λεβάν César et Rosalie Σεζάρ και ΡοζαλίΜαρίτ Κλοντ Σοτέ 1974 Glissements progressifs du plaisir φοιτήτρια Αλέν Ρομπ-Γκριγιέ Les Valseuses Ο χορός των διεφθαρμένωνΖακλίν Μπερτράν Μπλιέ  L'ampélopède κοντέσσα Ρέιτσελ Βάινμπεργκ 1975 Sérieux comme le plaisir κοπέλα Ρομπέρ Μπεναγιούν Dupont Lajoie Μπριζίτ Κολέν Ιβ Μπουασέ Rosebud Επιχείρηση: Μαύρος ΣεπτέμβρηςΕλέν Νικόλαος Ότο Πρέμινγκερ Aloïse ΑλοΐζΑλοΐζ Λιλιάν ντε Κερμαντέκ Le grand délireΜαρί Ντένις Μπέρι  1976 Docteur Françoise Gailland Δρ Φρανσουάζ ΓκαλάντΕλιζαμπέτ Γκαϊγιάν Ζαν-Λουί Μπερτουτσελί Le juge et l'assassin Ο ανακριτής και ο δολοφόνοςΡόουζ Μπερτράν Ταβερνιέ Le petit Marcel  Ιβέτ Ζακ Φανστέν Je suis Pierre RivièreΕγώ, ο Πιερ ΡιβιέρΕμέ Κριστίν Λιπινσκά 1977 La dentellière   Για μια νύχτα αγάπηςΜπεατρίς Πομ Κλοντ Γκορετά Les indiens sont encore loin Τζένυ Κερν Πατρίσια Μοράζ Des enfants gâtésγραμματέας Μπερτράν Ταβερνιέ 1978 Violette NozièreΒιολέτ ΝοζιέρΒιολέτ Νοζιέρ Κλοντ Σαμπρόλ 1979 Les soeurs Brontë Οι αδελφές ΜπροντέΑν Μπροντέ Αντρέ Τεσινέ Retour à la bien-aimée Ζαν Κερν Ζαν Φρανσουά Αντάμ 1980 Sauve qui peut (la vie) Ο σώζων εαυτόν σωθήτωΙζαμπέλ Ριβιέρ Ζαν Λικ Γκοντάρ Loulou Το αγόρι που αγαπούσαν τα κορίτσιαΝέλι Μορίς Πιαλά Örökség Οι κληρονόμοιιρέν Μάρτα Μεζάρος Heaven's Gate Η πύλη της ΔύσεωςΈλλα Μάικλ Τσιμίνο 1981 Les ailes de la colombe Οι αντίζηλεςΜαρί Μπενουά Ζακό Coup de torchon Το ξεκαθάρισμαΡοζ Μαρκεγιού Μπερτράν Ταβερνιέ La storia vera della signora dalle camelie Η αληθινή ιστορία μιας ελεύθερης γυναίκαςΑλφονσίν Πλεσί Μάουρο Μπολονίνι Eaux profondes Μελανί Μισέλ Ντεβίλ 1982 La truite  Η πέστροφαΦρεντερίκ Ζοζέφ Λοζέ PassionΤο πάθοςΙζαμπέλ Ζαν Λικ Γκοντάρ 1983 La femme de mon poteΒιβιάν Μπερτράν Μπλιέ Coup de foudre Λίνα Βέμπερ Νταϊάν Κουρί Storia di Piera Η ιστορία της Πιέρα Marco Ferreri 1984 La garce Αλίν Καμινκέ Κριστίν Πασκάλ 1985 Sac de noeuds Ροζμαρί Μαρτίν Ζοζιάν Μπαλασκό Signé Charlotte Σαρλότ Καρολίν Ιπέρ 1986 CactusΚολό Πολ Κοξ 1987 The Bedroom Window Παράθυρο στην κρεβατοκάμαραΣίλβια Γουέντγουορθ Κέρτις Χάνσον 1988 Les possédésΟι δαιμονισμένοιΜαρία Σάτοβ Αντρέι Βάιντα Milan noirΣάρα Ρολάν Σαμά Une affaire de femmes Μια υπόθεση γυναικώνΜαρί Κλοντ Σαμπρόλ 1989 Seobe ΜεταναστεύσειςΝταφίνα Αλεξαντάρ Πέτροβιτς 1990 La vengeance d'une femme Σεσίλ Ζακ Ντοϊγιόν  1991 MalinaΜαλίναΚυρία Βέρνερ Σρέτερ Madame Bovary Μαντάμ ΜποβαρίΈμα Μποβαρί Κλοντ Σαμπρόλ 1992 Après l'amour Λόλα Νταϊάν Κουρί 1994 La séparationΑν Κριστιάν Βινσάν AmateurΙζαμπέλ Χαλ Χάρτλεϊ NavodneniyeΣοφία Ιγκόρ Μιναγιέβ 1995 La cérémonie Η τελετήΖαν Κλοντ Σαμπρόλ 1996 Le affinità elettive Εκλεκτικές συγγένειες Καρλότα Αδερφοί Ταβιάνι 1997 Les palmes de M. SchutzΤα βραβεία του κυρίου ΣουλτςΜαρία Κιουρί Κλοντ Πινοτό Rien ne va plus Τέρμα τ' αστείαΕλιζαμπέτ / Μπετί Κλοντ Σαμπρόλ 1998 L'école de la chair Η σχολή της σάρκας Μπενουά Ζακό 1999 Pas de scandaleΑνιές Ζανκούρ Μπενουά Ζακό 2000 La vie moderneΚλερ Λοράνς Φερέιρα Μπαρμπόζα La fausse suivanteκοντέσσα Μπενουά Ζακό Saint-CyrΦρανσουάζ Ντομπινιέ Πατρισιά Μαζουί Les destinées sentimentalesΝαταλί Μπαρνερί Ολιβιέ Ασαγιάς Merci pour le chocolat Μερσί για τη σοκολάταΜαρί Κλερ (Μίκα) Κλοντ Σαμπρόλ Comédie de l'innocence Η κωμωδία της αθωότηταςΑριάν Ραούλ Ρουίς 2001 La pianiste Η δασκάλα του πιάνουΈρικα Κοχούτ Μίχαελ Χάνεκε 2002 8 femmes 8 γυναίκεςΟγκαστίν Φρανσουά Οζόν La vie promise Χωρίς ελπίδαΣιλβιά Ολιβιέ Νταχάν DeuxΜαγκνταλένα / Μαρία Βέρνερ Σρέτερ 2003 Le Temps du loup Η ώρα του λύκουΑν Λοράν Μίχαελ Χάνεκε 2004 Ma mère Η μητέρα μουΕλέν Κριστόφ Ονορέ Les soeurs fâchées Οι τσακωμένες αδελφέςΜαρτίν Ντεμουτί Αλεξάντρα Λεκλέρ I Heart Huckabees Το νόημα της ζωής και πώς να το χάσετεΚατερίν Βομπάν Ντέιβιντ Ο. Ράσελ 2005 Gabrielle ΓκαμπριέλΓκαμπριέλ Πατρίς Σερό 2006 L'ivresse du pouvoir Η γοητεία της εξουσίαςΖαν Σαρμάν-Κίλμαν Κλοντ Σαμπρόλ Nue propriété Η ιδιοκτησίαΠασκάλ Ζοακίμ Λαφός 2007 Médée miracleΙρέν / Μήδεια Τορίνο ντε Μπερνάρντι 2007 L'amore nascostoΝτανιέλ Αλεσάντρο Καπόνε 2008 Un barrage contre le Pacifique Ένα φράγμα στον Ειρηνικόμητέρα Ρίτι Παν Home Σπίτι με θέαΜαρτ Ούρσουλα Μάγιερ 2009 Villa Amalia Νέα ζωήΑν Μπενουά Ζακό White Material Λευκή υπεροχήΜαρία Βιάλ Κλερ Ντενί 2010 CopacabanaΚοπακαμπάναΕλιζαμπέτ Ντελμό Μαρκ Φιτουσί Sans queue ni têteΑλίς / ψυχολόγος Ζαν Λαμπρίν 2011 My Little Princess Η μικρή μου πριγκίπισσα Χάνα Γκιούργκιου Εύα Ιονέσκο Mon pire cauchemar Ούτε στον εχθρό μουΑγκάτ Νόβιτς Αν Φοντέν 2012 Captive Σε κατάσταση ομηρίαςΤερέζ Μπουρζουάν Μπριγιάντ Μεντόζα Amour ΑγάπηΕύα Μίχαελ Χάνεκε In Another Country Στη χώρα των άλλωνΑν Χονγκ Σανγκ Σου Linhas de WellingtonΚόζιμα Πία Βαλέρια Σαρμιέντο Bella addormentata Η ωραία κοιμωμένημητέρα Μάρκο Μπελόκκιο 2013 The NunΗ μοναχήηγουμένη Γκιγιόμ Νικλού Dead Man Down Νιλς Άρντεν Όπλεβ Tip TopΕστέρ Λαφάρζ Σερζ Μποζόν Abus de faiblesseΜοντ Κατρίν Μπρεγιά The Disappearance of Eleanor RigbyΗ εξαφάνιση της Έλενορ ΡίγκμπιΜαίρη Ρίγκμπι Νεντ Μπένσον 2014 La ritournelleΜπριζίτ Λεκανού Μαρκ Φιτουσί 2015 Louder Than Bombs Ο ήχος της σιωπήςΙζαμπέλ Ζοακίμ Τριέρ The Valley of Love Η κοιλάδα της αγάπηςΙζαμπέλ Γκιγιόμ Νικλού AsphalteΆσφαλτοςΖαν Μεγιέ Σαμουέλ Μπενσετρί 2016 L'Avenir  Το μέλλονΝαταλί Σαζό Μία Χάνσεν-Λεβ  Elle  ΕκείνηΜισέλ Πολ Βερχόφεν  Tout de suite maintenantΣολβάιγκ Πασκάλ Μπονιτζέρ Souvenir ΣουβενίρΛιλιάν Σεβερνί Μπαβό Ντεφίρν 2017Happy EndΑν ΛοράνΜίχαελ Χάνεκε BarrageΕλιζαμπέτ Λόρα Σρέντερ La caméra de ClaireΚλερ Σανγκ-σου Χονγκ Madame Hyde Κυρία ΧάιντΜαρί Ζεκίλ / κυρία Χάιντ Σερζ Μποζόν Marvin ou la belle éducationΙζαμπέλ Ιπέρ Αν Φοντέν 2018 EvaΕύαΕύα Μπενουά Ζακό Greta Η χήραΓκρέτα Χίντεγκ Νιλ Τζόρνταν 2019 Une jeunesse doréeΛουσίλ Εύα ΙονέσκοBlanche comme neigeΛευκή σαν το χιόνιΜοντ Αν Φοντέν FrankieΦράνκιΦράνκι Άιρα Σακς2020 La daronneΗ νονά της νύχταςΠασιάνς Πορτφό Ζαν Πολ Σαλομέ2021 Les promesses ΥποσχέσειςΚλεμάνς Κολομπέ Τομάς Κρουτόφ 2022 À propos de JoanΤζόαν Βέρα Λοράν Λατριβιέρ EΟκοντέσσα Γιέρζι Σκολιμόφσκι Mrs. Harris Goes to Paris Η κυρία Χάρις πάει στο ΠαρίσιΚλοντίν Κολμπέρ Άντονι Φάμπιαν La syndicaliste Εύκολος στόχοςΜορίν Κίρνι Ζαν Πολ Σαλομέ L'ombra di Caravaggio Στη σκιά του ΚαραβάτζιοΚοστάντσα Σφόρτσα Κολόνα Μικέλε Πλασίντο 2023 Mon crime Το έγκλημά μουΟντέτ Σομέτ Φρανσουά Οζόν Sidonie au Japon Η Σιντονί στην ΙαπωνίαΣιντονί Περσεβάλ Ελίζ Ζιράρ MarianneΜαριάνΜαριάν  Μίχαελ Ρόζεν2024Les gens d'à côtéΛισίΑντρέ ΤεσινέYeohaengjaui PilyoΧονγκ Σανγκ-Σου

Βραβεία και υποψηφιότητες

Κινηματογραφικά φεστιβάλ
 Έτος  Φεστιβάλ  Ταινία  Βραβείο 1978  Κάννες   Violette Nozière  Καλύτερης ηθοποιού 1988  Βενετία   Μια υπόθεση γυναικών  Καλύτερης ηθοποιού (Bραβείο Volpi)1991  Μόσχα   Η κυρία Μποβαρύ  Καλύτερης ηθοποιού 1995  Βενετία  Η τελετή  Καλύτερης ηθοποιού (Bραβείο Volpi)  2001  Κάννες  Η δασκάλα του πιάνου  Καλύτερης ηθοποιού2002  Βερολίνο  8 γυναίκες Αργυρή Άρκτος στο σύνολο του γυναικείου καστ

Βραβεία César 
 Έτος  Ταινία   1976  Aloïse (Β΄Γυναικείου ρόλου)  Προτάθηκε 1978  Για μια νύχτα αγάπης  Προτάθηκε 1979  Violette Nozière  Προτάθηκε 1981  Το αγόρι που αγαπούσαν τα κορίτσια  Προτάθηκε 1982  Το ξεκαθάρισμα  Προτάθηκε 1989  Μια υπόθεση γυναικών Προτάθηκε 1995  La Séparation  Προτάθηκε 1996  Η τελετή Βραβεύτηκε 1999  Η σχολή της σάρκας Προτάθηκε 2001  Saint-Cyr  Προτάθηκε 2002  Η δασκάλα του πιάνου Προτάθηκε 2003  8 γυναίκες Προτάθηκε 2006  Γκαμπριέλ  Προτάθηκε 2013  Αγάπη (Β΄Γυναικείου ρόλου)  Προτάθηκε2017Εκείνη (Α' Γυναικείου ρόλου)Βραβεύτηκε

Διεθνή βραβεία
 Έτος  Θεσμός  Βραβείο  Ταινία  Result 1978  Βραβεία BAFTA  Καλύτερης Πρωτοεμφανιζόμενης ηθοποιού   Για μια νύχτα αγάπης || Βραβεύτηκε "Most Promising Newcomer to Leading Film Roles 1977", BAFTA database page.
|-
| 1978 || Βραβεία Ιταλικής Ακαδημίας Κινηματογράφου David di Donatello || Καλύτερης ηθοποιού || Για μια νύχτα αγάπης || Βραβεύτηκε
|-
| 1989 || Βραβεία Ιταλικής Ακαδημίας Κινηματογράφου David di Donatello || Καλύτερης ηθοποιού || Μια υπόθεση γυναικών  Προτάθηκε1991  Βραβεία Γερμανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου  Καλύτερης ηθοποιού  Malina  Βραβεύτηκε2001  Βραβεία Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου  Καλύτερης ηθοποιού  Η δασκάλα του πιάνου  Βραβεύτηκε2002  Βραβεία Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου  Καλύτερης ηθοποιού  8 γυναίκες  Βραβεύτηκε2002  Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου του Λος Άντζελες  Καλύτερης ηθοποιού Η δασκάλα του πιάνου || Προτάθηκε
|-
|2002 || Αμερικανική Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου || Καλύτερης ηθοποιού || Η δασκάλα του πιάνου  Προτάθηκε2003  Βραβεία Ιταλικής Ακαδημίας Κινηματογράφου David di Donatello  Βραβείο για το σύνολο της καριέρας της  2005  Φεστιβάλ Βενετίας  Χρυσός Λέων για το σύνολο της καριέρας της  2008  Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Μόσχας  Βραβείο Στανισλάφσκι για το σύνολο της καριέρας της  2012  Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Μαρακές  Βραβείο για το σύνολο της καριέρας της  2014  Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Μονάχου  Βραβείο για το σύνολο της καριέρας της  2017Χρυσές ΣφαίρεςΚαλύτερης ηθοποιού σε δραματική ταινίαΕκείνηΒραβεύτηκε

 Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης 
Το 2004, το 45ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης έκανε μίνι αφιέρωμα στην Ιζαμπέλ Υπέρ με τίτλο Οι μεταμορφώσεις μίας σταρ. Στο πλαίσιο αυτού του αφιερώματος, προβλήθηκαν οι ταινίες Οι τσακωμένες αδελφές (2004), Η μητέρα μου (2004). 

Προσωπική ζωή
Η Υπέρ είναι παντρεμένη με τον παραγωγό και σκηνοθέτη Ρονάλ Τσαμά από το 1982. Απέκτησαν μαζί δυο γιους και μια κόρη, την ηθοποιό Λολίτα Τσαμά, η οποία έπαιξε μαζί με την μητέρα της στην ταινία Κοπακαμπάνα.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Γάλλοι παραγωγοί ταινιών
Κατηγορία:Βραβευμένοι με BAFTA
Κατηγορία:Γαλλίδες ηθοποιοί κινηματογράφου
Κατηγορία:Γαλλίδες ηθοποιοί θεάτρου
Κατηγορία:Βραβευμένες με Χρυσή Σφαίρα Α΄ Γυναικείου Ρόλου (Δράμα)
Κατηγορία:Βραβευμένες με Σεζάρ Α' Γυναικείου Ρόλου
Κατηγορία:Νικήτριες Κυπέλλου Βόλπι Καλύτερης Ηθοποιού