Τα 500 εκατομμύρια της Μπεγκούμ

Τα 500 εκατομμύρια της Μπεγκούμ είναι μυθιστόρημα του πολυγραφότατου Γάλλου συγγραφέα Ιουλίου Βερν, και όπως και στα περισσότερα κυριαρχεί το πνεύμα της συνεχούς ανάπτυξης των τεχνολογικών επιτευγμάτων, σε έντονο στοιχείο, που ωστόσο αρκετά φορές αναδεικνύεται προφητικό. Κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1879 και φέρει κάποια ουτοπικά στοιχεία και άλλα στοιχεία που φαίνονται σαφώς δυστοπικά. Ο Ιούλιος Βερν ενσωμάτωσε στο βιβλίο, επίσης, χαρακτηριστικά επιστημονικής φαντασίας και κατασκοπευτικού μυθιστορήματος.

 Πλοκή 
Ένας Γάλλος γιατρός ονόματι Φρανσουά Σαραζέν (François Sarrasin) και ένας Γερμανός καθηγητής στο πανεπιστήμιο της Ιένας, ο χερ Σούλτσε (Schultze) είναι οι κληρονόμοι μίας κολοσσιαίας περιουσίας, στα 500 εκατομμύρια φράγκα, ως απόγονοι ενός Γάλλου στρατιώτη που εγκαταστάθηκε στην Ινδία και παντρεύτηκε την πολυεκατομμυριούχο χήρα ενός ντόπιου πρίγκιπα, την Μπεγκούμ. Η περιουσία της, θα διανεμηθεί εξίσου μεταξύ τους, από 250 εκατομμύρια φράγκα στον καθένα. Κάθε άνθρωπος αποφασίζει να δημιουργήσει μια ουτοπική πρότυπη πόλη. Η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών παραχωρεί σε κάθε κληρονόμο την κυριαρχία της σε μια έκταση γης για τη δημιουργία της πόλης του.

Στα επόμενα 5 χρόνια, οι δύο κληρονόμοι με τα λεφτά δημιουργούν δύο αντίθετους κόσμους, την Φρανσβίλ (France-Ville) και το Στάαλσταντ (Stahlstadt). Η δράση λαμβάνει χώρα τώρα στις Ηνωμένες Πολιτείες, στο νότιο Όρεγκον. Από τη μία, ο Σαραζέν, ακολουθώντας το σχέδιό του, έχτισε πραγματικά την πόλη Φρανσβίλ («Γαλλική Πόλη», όπως την ονόμασε, προς τιμήν της πατρίδας του), η οποία είναι καλά εξοπλισμένη με την τελευταία λέξη της τεχνολογίας και διέπεται από αρχές κοντά στον σοσιαλισμό. Μια πόλη στην οποία βασιλεύει η ανθρωπιά και η δικαιοσύνη, αναπτύσσεται και ευημερεί, δίνοντας επίσης μεγάλη σημασία και στην υγιεινή, και πολλοί άνθρωποι ονειρεύονται να εγκατασταθούν σε αυτήν. Ακόμα και οι επικριτές του Σαραζέν παραδέχονται ότι το έργο του έχει γίνει πολύ επιτυχημένο, πολλαπλασιάζοντας την περιουσία του γιατρού κατά πολλές φορές. Ο ίδιος ο Δρ. Σαραζέν συνεχίζει να ζει περισσότερο από μετριοπαθώς: επενδύει όλα τα χρήματα που κερδίζει στην πόλη που δημιούργησε.

Εν τω μεταξύ, ο χερ Σούλτσε, πρώην καθηγητής χημείας, εφαρμόζει με επιτυχία τα δικά του σχέδια. Η δίψα του για αντιπαλότητα, τον οδήγησε να δημιουργήσει την εργοστασιακή πόλη του Στάαλσταντ (Stahlstadt, «Ατσάλινη Πόλη»), η οποία φιλοξενεί 30.000 εργάτες που ασχολούνται με την παραγωγή εξοπλισμών πυροβολικού. Ο Σούλτσε κερδίζει πολλά χρήματα προμηθεύοντας όπλα σε όλο τον κόσμο. Το κλειστό σε κάθε διαρροή πληροφοριών προς τα έξω εργοστάσιο έχει κακή φήμη, καθώς φημολογείται ότι ο Σούλτσε εργάζεται σε μια τερατώδη πολεμική μηχανή ανήκουστης ισχύος, ικανή να εξασφαλίσει τη νίκη της Γερμανίας επί όλων των άλλων στρατών και πραγματικά ονειρεύεται μια φυλετική εκκαθάριση του πλανήτη. Στα πλαίσια αυτής της νοοτροπίας, ο Σούλτσε δημιουργεί και ένα τεράστιο κανόνι, με το οποίο επιχειρεί να καταστρέψει τη Γαλλική Πόλη. Τη λύση θα δώσει ο Μαρσέλ Μπρούκμαν (Marcel Bruckmann), οικογενειακός φίλος του γιατρού και μέλλων γαμπρός του, με την βοήθεια του Οκτάβιου, του γιου του γιατρού, καθώς και μία... μαθηματική απροσεξία, με αποτέλεσμα το βλήμα του κανονιού να μην βρει στόχο.

Δύο ειδών όπλα παράγονται στο Στάαλσταντ: ένα τεράστιο υπερ-κανόνι ικανό να εκτοξεύσει μαζικά εμπρηστικά φορτία στη Γαλλική Πόλη και οβίδες γεμάτες με αέριο. Το αέριο του Σούλτσε έχει σχεδιαστεί όχι μόνο για να προκαλέσει ασφυξία στα θύματά του, αλλά ταυτόχρονα και να τα παγώσει στους μείον 100 βαθμούς Κελσίου (ο ίδιος αναφέρει ότι η μέγιστη ακτίνα θανατηφόρας καταστροφής του καθενός ίσως να φτάνει έως και τα 100 με 200 μέτρα από το κέντρο της έκρηξης της οβίδας). Δυστυχώς για τον Σούλτσε, η εμπρηστική επίθεση που εκτοξεύεται από το υπερ-κανόνι με στόχο τη Γαλλική Πόλη όχι μόνο καθιστά το κανόνι άχρηστο, αλλά επίσης χάνει και τον στόχο του. Το φορτίο πιάνει τέτοια ταχύτητα που πετάει πάνω από την πόλη και στο διάστημα, και έγινε έτσι ο πρώτος τεχνητός δορυφόρος της Γης.

Λίγες μέρες αργότερα, το Χρηματιστήριο του Σαν Φρανσίσκο ανακοίνωσε ότι το Στάαλσταντ δεν πληρώνει πλέον τους πιστωτές του λόγω έλλειψης χρημάτων. Επιπλέον, ανακοινώνεται ότι ο καθηγητής έχει εξαφανιστεί. Ο Μαρσέλ Μπρούκμαν, συνοδευόμενος από τον Οκτάβιο, πηγαίνει στο Στάαλσταντ, τώρα άδειο, για να προσπαθήσει να καταλάβει τι έχει γίνει με τον καθηγητή. Παρατηρώντας από έναν γυάλινο θόλο που έτυχε να είναι στο ταβάνι μιας αίθουσας, ανακαλύπτουν τον τελευταίο νεκρό μέσα στο γραφείο του, και αντιλαμβάνονται ότι καθώς ο Σούλτσε ετοίμαζε γραπτές εντολές για την τελική επίθεση (έχοντας μάλιστα σημειώσει και ότι του χρειαζόταν μια σύγχρονη Πομπηία), ένα βλήμα αερίου στο γραφείο εξερράγη κατά λάθος και τον σκότωσε, λόγω ασφυξίας και χαμηλής θερμοκρασίας.

Το Στάαλσταντ έχει ήδη ερημώσει, αφού ο Σούλτσε είχε κρατήσει όλες τις εξουσίες στα χέρια του και δεν διόρισε ποτέ αναπληρωτή. Χρεοκοπεί και γίνεται πόλη φάντασμα. Τότε ο Μαρσέλ Μπρούκμαν πρότεινε να αναλάβει το Στάαλσταντ και να το κάνει κέντρο παραγωγής για χρήσιμες βιομηχανίες, τις οποίες θα διαχειριζόταν. Ο ίδιος και ο φίλος του, γιος του Δρ Σαραζέν, το αναλαμβάνουν. Ο Σούλτσε θα παρέμενε για πάντα στον αυτοδημιούργητο τάφο του, εκτεθειμένος όπως είχε σχεδιάσει να κάνει στους εχθρούς του, ενώ οι καλοί Γάλλοι αναλαμβάνουν τη διεύθυνση του Στάαλσταντ για να το αφήσουν να «υπηρετήσει έναν καλό σκοπό από τώρα και στο εξής», με την παραγωγή όπλων του να χρησιμοποιείται για την υπεράσπιση της Γαλλικής Πόλης.

Ο Μαρσέλ τελικά παντρεύεται την κόρη του γιατρού και έτσι γίνεται πλήρες μέλος της οικογένειας.

 Προφητικότητα του έργου 
Στο έργο περιγράφεται η κατασκευή ενός γιγάντιου κανονιού διά χειρός ενός Γερμανού καθηγητή, του δρ. Σούλτσε. Το κύριο νόημα πίσω από αυτή την επιλογή είναι ο ερχομός ενός νέου «τεχνολογικού» πολέμου από τους Γερμανούς, προφητεία που τελικώς επαληθεύτηκε, αρχικά με τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και 2 δεκαετίες μετά και με τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το βιβλίο θεωρήθηκε ως ένα πρώιμο προαίσθημα της ανόδου της ναζιστικής Γερμανίας, με τον κύριο κακό του να περιγράφεται από τους κριτικούς ως «πρωτο-Χίτλερ».

Ειδικότερα αυτό το μυθιστόρημα είχε ως στόχο να αποκαταστήσει το ηθικό των Γάλλων μετά τον χαμένο Γαλλοπρωσικό πόλεμο μόλις λίγα χρόνια νωρίτερα. Αντικατοπτρίζει, επίσης, τη νοοτροπία που επικράτησε στη Γαλλία μετά την ήττα της στον Γαλλοπρωσικό πόλεμο του 1870-1871, επιδεικνύοντας μια πικρή αντιγερμανική προκατάληψη που απουσιάζει εντελώς από τα έργα του Βερν πριν από το 1871, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα το Ταξίδι στο Κέντρο της Γης του 1864, όπου όλοι οι πρωταγωνιστές (εκτός από έναν Ισλανδό οδηγό) είναι Γερμανοί και μάλιστα αρκετά συμπαθητικοί. Στην εκτενή ανασκόπηση των έργων του Βερν, ο Walter A. McDougall σχολίασε σχετικά με το μυθιστόρημα Τα 500 εκατομμύρια της Μπεγκούμ: «Μετά τον Γαλλοπρωσικό πόλεμο, ο Βερν άρχισε να εφευρίσκει τρελούς επιστήμονες και κακές ιδιοφυΐες»."Journey to the Center of Jules Verne… and Us"  

 Αναφορές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Εκδοχές
 The Begum's Fortune, scanned book via Internet Archive, illustrated. Translated by W. H. G. Kingston. Considered a poor translation.

Πηγές
 Review by Michael Dirda
 Review by Cheryl Morgan
 Review by Paul Kincaid
 Advertisement for the new translation by Stanford Luce

Κατηγορία:Μυθιστορήματα του Ιουλίου Βερν