Βάιος (όνομα)

Βάιος (δισύλλαβο: v(ái)os, του Βάιου· τρισύλλαβο: váios, του Βαΐου), ελληνικό αντρικό κύριο όνομα (βαφτιστικό όνομα).
Ετυμολογία του ονόματος
Μεταγενέστερο όνομα από την Κυριακή των Βαΐων, την τελευταία Κυριακή πριν από το Πάσχα. Η λέξη βάιον (μεσαιωνικό βαγί) προέρχεται από το μεταγενέστερο βαΐον/βάιον, υποκοριστικό του βάϊς (ἡ), βαΐδος «φύλλο φοινικιάς» (< αρχαίο αιγυπτιακό b’j, κοπτικό bai).Γεώργιος Μπαμπινιώτης, Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας, Κέντρο Λεξικολογίας, Αθήνα 2005 Στη ΣύμηΣωτήριος Αλ. Καρανικόλας, Συμαϊκόν ονοματολόγιον, Σύλλογος Συμαίων Πειραιώς «Ο Πανορμίτης», Αθήνα 1971, σ. 18 κ.α. η εβδομάδα του Λαζάρου λέγεται βαγιανή.

Σχετικό με το φοίνικα είναι το όνομα της Παλμύρας, της πόλης της σημερινής Συρίας, και το γυναικείο βαφτιστικό Παλμύρα.
Ονομαστική εορτή
Την Κυριακή των Βαΐων, την τελευταία Κυριακή πριν από το Πάσχα, κινητή εορτή κατά την οποία γιορτάζεται η θριαμβευτική είσοδος του Χριστού στην Ιερουσαλήμ, όπου τον υποδέχτηκε ο λαός της πόλης με κλαδιά φοίνικα (μετά βαΐων και κλάδων).

Η γιορτή καθιερώθηκε από την εκκλησία τον 9ο αιώνα και ονομάζεται στη Θεσσαλία και την Ήπειρο τα βάγια, στην Κύθνο Βαγιοτσυριατσή, στον Πόντο τη Βαγιού, στην Αμμόχωστο Κύπρου Τσερκατζή της ελιάς κτλ.  Τα βάγια, κλαδάκια από διάφορα φυτά ή δέντρα, κυρίως δάφνης, φοίνικα, μυρτιάς κτλ., στην Αιτωλία και την Ήπειρο από δάφνη, στην Ανατολική Θράκη από ιτιά,<ref>Γεώργιος Α. Μέγας, Ζητήματα ελληνικής λαογραφίας, Ακαδημία Αθηνών, Αθήνα, ανατύπωση, 1975, κεφ. #12, σ. 26</ref> που μοιράζονται στους εκκλησιαζομένους κατά την Κυριακή των Βαΐων,«βάγια», Λεξικό Τριανταφυλλίδη, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών λέγονται στην Κεφαλλονιά τάταλο, στη Σύμη ματσίδι κτλ. και πιστεύεται ότι έχουν σπουδαίες και θαυματουργές ιδιότητες.Κ. Ρωμαίος (1959). Κοντά στις ρίζες. Έρευνα στον ψυχικό κόσμο του ελληνικού λαού. Αθήνα: Βιβλιοπωλείο της Εστίας, σσ. 54–56.

Η Κυριακή των Βαΐων, ως γιορτή της Άνοιξης, που προεικονίζει την Πρωτομαγιά,Ρωμαίος (1959), σσ. 54-55. περνάει στα βουλγαρικά ως Nedelja Vaja και Връбница (Βραμπνίτσα < Върба, βαρμπά, «βάιον, ιτιά»), Cvétnica και Cvétna Nedélja (< cvéten «ανθοστόλιστος»). Κατά τα ελληνικά βαφτιστικά Βάιος, Βαΐα, Βάγια κτλ., έτσι και στα βουλγαρικά, λ.χ. Vájo αλλά και Vъrbo, Vъrbio, Върба (η Βάγια), Върбан και Vъrbén (ο Βαγιανός), Върбина, Върбана (Βαρμπάνια και Βαρμπένια, η Βαγιανή) κτλ.Χαράλαμπος Συμεωνίδης, «Παλαιοσλαβικά και βουλγαρικά προσωπωνύμια ως απλά μεταφραστικά δάνεια με βάση τον οργανωμένο και φυσικό χρόνο», Fragmenta Hellenoslavica, #1 Θεσσαλονίκη (2014)

Καθώς η Κυριακή των Βαΐων συμπίπτει με την έναρξη της Άνοιξης και μεταφέρονται λουλούδια για να ευλογηθούν στην εκκλησία, ο Βάιγκαντ πιστεύει ότι στην Κυριακή των Βαΐων ανήκουν οργανικά και τα βαφτιστικά που συνδέονται με το άνθος:Gustav Weigand, «Die bulgarischen Rufnamen, ihre Herkunft, Kürzungen und Neubildungen», Jahresbericht des Instituts für rumänische Sprache zu Leipzig, XXVI-XXIX, 1921, σσ. 104-192, στο Χαράλαμπος Συμεωνίδης, ό.π. Гладиола, Гюла, Лилия, Маргарит(а), Невен(а), Роза, Розалин(а) κτλ.«Цветните български имена изчезват», Vesti (ανακτήθηκε 13.iv.2015)

Διάδοση του ονόματος
Σε μια προσπάθεια στατιστικής αποτίμησης της συχνότητας των ελληνικών ονομάτων, το Βάιος παρουσιάζεται ως το 214ο πιο συχνό όνομα (74ο ανάμεσα στα αντρικά ονόματα), το Βάια ως το 74ο πιο συχνό όνομα (48ο ανάμεσα στα γυναικεία), το Βάγια ως το 258ο πιο συχνό όνομα (170ο ανάμεσα στα γυναικεία), το Βαΐτσα ως το 359ο πιο συχνό όνομα (251ο ανάμεσα στα γυναικεία), το Βαγιούλα ως το 829ο πιο συχνό όνομα (606ο ανάμεσα στα γυναικεία).Χάρης Φουνταλής, «Ελληνικά ονόματα (και ολίγη από στατιστική)» . 
Τύποι και υποκοριστικά του ονόματος
Βάιος (v(ái)os), Βάγιος  (vájos), Βαγιανός (vajanós). Βαγιάνος (vajános), στη Ζαγορά ΠηλίουΑ. Κ. Χούμης, «Βαπτιστικά ονόματα», Δελτίο της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρίας της Ελλάδος τμ. #4 (1892), σ. 349
Βαϊοφόρος (βαϊοφόρος η «Κυριακή των Βαΐων»)Βάης· Βαής, στην Αίνο (Enez)·Αθανάσιος Χ. Μπούτουρας, Τα νεοελληνικά κύρια ονόματα ιστορικώς και γλωσσικώς ερμηνευόμενα, Αθήνα 1912, σ. 88 Βαΐτσης, υποκοριστικός τύποςΒαγής, βυζαντινό, σφακιανό βαπτιστικό· Βαγιονάκης, υποκοριστικός τύποςΒαγιανός, στη ΣάμοΕπαμεινώνδας Ι. Σταματιάδης, Σαμιακά #5: Λαογραφία, Μτφρ Ι. Ζαφείρης, Ν. Μύτικας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Τμήμα Μαθηματικών, Σάμος 1965/2010, σ. 179 και στη ΣύμηΣωτήριος Αλ. Καρανικόλας, ό.π.Βάιος, Βαϊανός (v(ai)anós), Βαγιανός, στην ΚύπροΣίμος Μενάρδος, Περί των ονομάτων των Κυπρίων, Αθηνά, τμ. #16 (1904), σ.  200Βαϊάνος (v(ai)ános), στη Ζαγορά Πηλίου·Αθανάσιος Χ. Μπούτουρας, ό.π. Βαϊάνης (v(ai)ánis), στην Αίνο (Enez) της Θράκης

Θηλυκός τύπος του ονόματος
Βάγια, Βαγιούλα, ΒαΐτσαΒαΐαΒαϊάναΒαΐτσα, υποκοριστικός τύπος, στη Σάμο·Επαμεινώνδας Ι. Σταματιάδης, Μτφρ Ι. Ζαφείρης, Ν. Μύτικας, Λαογραφία, Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Τμήμα Μαθηματικών, Σάμος 1965, σ. 179 ΒαϊτσούλαΒάγια (vája), στη Βόρεια Ελλάδα·Νικόλαος Γ. Κοντοσόπουλος, Διάλεκτοι και ιδιώματα της νέας ελληνικής, Αθήνα, ανανεωμένη έκδοση, 1994, σ. 104 Βαγίτσα, υποκοριστικός τύπος, στις Σαράντα Εκκλησιές (Kırklareli) της Θράκης·Σταμάτιος Β. Ψάλτης, Θρακικά, ή Μελέτη περί του γλωσσικού ιδιώματος της πόλεως Σαράντα Εκκλησιών, Αθήνα 1905, σ. 144 ΒαγιούλαΒάια και υποκοριστικοί τύποι Βαϊούλι, Βαϊούλα  (>Βάλια), Βαϊούλου, Βαϊούλω, στο ΒελβεντόΕυθύμιος Μπουντώνας, Μελέτη περί του γλωσσικού ιδιώματος Βελβεντού και των περιχώρων αυτού, Αρχεία Κοραή #1, [1932], σ. 68Βαγιανή και υποκοριστικοί τύποι Βαγιανό, Βαγιό, Βαγιούδι, στη Σύμη

ΟικογενειακόΒαγιανός, Βαϊάνος, Βαϊανέλης, ΒάοςΜανόλης Τριανταφυλλίδης, Τα οικογενειακά μας ονόματα, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη 1995, σ. 13. ISBN 960-231-010-3Βαΐτσης κτλ.Βάγιας, αποδίδει το αλβανικό Μπούας''Κωνσταντίνος Δημ. Ντίνας, ''Κοζανίτικα επώνυμα (1759–1916), Δήμος Κοζάνης 1995, σ. 104)

Παραπομπές

Κατηγορία:Ανδρικά ελληνικά ονόματα
Κατηγορία:Ονόματα από γιορτές
Κατηγορία:Μεταγενέστερα ονόματα