Σαράντης (όνομα)

Σαράντης, ελληνικό αντρικό κύριο όνομα (όνομα βαφτιστικό).
Ετυμολογία του ονόματος
Από τη γιορτή των αγίων Τεσσαράκοντα (καθημ. άγιοι Σαράντα).Γεώργιος Μπαμπινιώτης, Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας, Κέντρο Λεξικολογίας, Αθήνα 2005 Σύμφωνα με τον Τριανταφυλλίδη, κατ’ ανάλογο τρόπο προς το βαφτιστικό Λαμπρινός/Λαμπρινή από τη Λαμπρή.Μανόλης Τριανταφυλλίδης, Τα οικογενειακά μας ονόματα, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη 1995, σ. 15 Το αριθμητικό σαράντα από το μεσαιωνικό σαράκοντα, από το αρχαιοελληνικό τεσσαράκοντα, με αποκοπή της πρώτης συλλαβής, η οποία το Μεσαίωνα θεωρήθηκε άρθρο: τές σαράκοντα, ενώ η αποβολή της συλλαβής -κο- απαντά σε πολλά αριθμητικά, λ.χ. τριάκοντα - τριάντα, ἑξήκοντα - ἑξῆντα κτλ.Γεώργιος Μπαμπινιώτης, ό.π.
Ονομαστική εορτή
Στις 9 Μαρτίου, των αγίων Σαράντα, οι οποίοι μαρτύρησαν στη Σεβάστεια (Sivas) της Μικράς Ασίας κατά τους χρόνους του Λικινίου (307–323). Την ημέρα αυτή, η οποία κατά το παλαιό ημερολόγιο (Ιουλιανό ημερολόγιο) έπεφτε πάντοτε μέσα στη Μεγάλη Σαρακοστή, η Εκκλησία, προς τιμήν των, διατάσσει αργία και παραγγέλνει κατάλυση οίνου και ελαίου. Βάσει της εκκλησιαστικής αυτής επιεικούς παραγγελίας είχε καθιερωθεί το δίστιχο, το οποίο ίσως να ακούγεται και σήμερα:

Διάδοση του ονόματος
Σε μια απόπειρα στατιστικής αποτίμησης της συχνότητας των ελληνικών ονομάτων, το όνομα Σαράντης/Σαράντος παρουσιάζεται ως το 111ο πιο συχνό όνομα ανάμεσα στα αντρικά.«Συχνότητα ονομάτων» (Πέμπτη 26 Αυγούστου 2010), ανακτήθηκε 3 Μαρτίου 2015 Το όνομα οφείλει την ιδιαίτερη διάδοσή του στη Λακωνία στη βυζαντινή μονή των αγίων Σαράντα, που, σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή η οποία σώζεται, κτίστηκε το έτος 1305 επί βασιλείας του αυτοκράτορα Ανδρόνικου του πρεσβύτερου (1283–1328)«Μονή Αγίων Τεσσαράκοντα Μαρτύρων»
Τύποι και υποκοριστικά του ονόματος
Το όνομα εμφανίζεται με 2 παράλληλους ισότιμους τύπους Σαράντης/Σαράντος, όπως πολλά άλλα, λ.χ. Γιώργος/Γιώργης, Στράτος/Στράτης κτλ., κοινούς σε όλη τη χώρα
Σαράντης, στη Σινασό (Mustafapaşa) ΚαππαδοκίαςΙ. Σαραντίδου Αρχελάου, Η Σινασός, Αθήνα 1899, σ. 200
Σαράντος, στον Οινούντα (Βρέσθενα Λακωνίας)
Σαάντους, Σααντέλιας, Σααντούδ, στη ΣαμοθράκηΝίκ(ος) Αθ. Κατσάνης, Το γλωσσικό ιδίωμα της Σαμοθράκης, Δήμος Σαμοθράκης, Θεσσαλονίκη 1996, σ. 128
Σαραντέλος, και με αφαίρεση Τέλ(λ)ος
Σαραντινός — ως επίθετο, δεν αποκλείεται να δηλώνει καταγωγή από τους Αγίους Σαράντα (Saranda) της Αλβανίας 
Σαραντάκης, Σαραντάκι· Σαραντάκος· Σαραντούλης, Σαραντουλάκης, Σαραντουλάκι, υποκοριστικοί τύποι 
Νταντούλης, Νταντούλι, χαϊδευτικοί τύποι, ίσως από τη γλώσσα των νηπίων

Θηλυκός τύπος
Σαραντία· υποκοριστικός τύπος: Σαραντούλα 
Σαραντινή, στο Αϊβαλί (Κυδωνίες/Ayvalık) Αθανάσιος Χ. Μπούτουρας, Τὰ νεοελληνικὰ κύρια ὀνόματα ἱστορικῶς καὶ γλωσσικῶς ἑρμηνευόμενα, Αθήνα 1912, σ. 83
Ως επώνυμο
Στον τηλεφωνικό κατάλογο, σημειώνει ο Τριανταφυλλίδης, αναγράφονται τα επώνυμα: Σαραντάρης, Σαραντέας, Σαράντης, Σαραντίδης, Σαραντίτης, Σαραντόπουλος, Σαραντινός.Μανόλης Τριανταφυλλίδης, ό.π., σ. 58

Άγιοι
Μάρτυρες τεσσαράκοντα ἐν Σεβαστείᾳ τῇ πόλει μαρτυρήσαντες, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη τους στις 9 ΜαρτίουΑγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής των δώδεκα μηνών του ενιαυτού, Εκδόσεις Δόμος, Αθήνα 2005
Μαρτύρων τεσσαράκοντα τῶν ἐν Σεβαστείᾳ, ναοῦ ἐγκαίνια πλησίον τοῦ Χαλκοῦ Τετραπύλου, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά την ανάμνηση του γεγονότος στις 29 ΔεκεμβρίουΑγίου Νικοδήμου Αγιορείτου, ό.π.
Σαράντης, μάρτυς (ἕνας ἀπό τούς ἕξ ἐν Μεγάροις ἀναιρεθέντες μάρτυρες), η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 16 ΑυγούστουΣωφρόνιος Ευστρατιάδης, Αγιολόγιον της Ορθοδόξου Εκκλησίας, Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος, Αθήνα 1995 (ανατύπωση), σσ. 416 και 313
 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
«Οι Σαράντα, ο γαμπρός, το γεφύρι και η αρμυρόκ’λουρα!», 9 Μαρτίου 2012, μπλογκ Φιρίκι (ανακτήθηκε 4/3/2015)

Πρόσωπα
Σαραντέλλος Αγαπηνός (1880–1907), ο γνωστός μακεδονομάχος Τέλλος Άγρας (βλ. Καπετάν Άγρας).

Σημειώσεις

Κατηγορία:Ανδρικά ελληνικά ονόματα
Κατηγορία:Αγιωνύμια
Κατηγορία:Μεσαιωνικά ονόματα