Δολομίτες

Οι Δολομίτες (Dolomiti, Dolomites, Dolomiten, Dołomiti, Dolomitis) είναι οροσειρά στη βορειοανατολική Ιταλία, τμήμα των Άλπεων. Ένα εθνικό πάρκο και πολλά τοπικά πάρκα απλώνονται στην περιοχή. Τον Αύγουστο του 2009 (33η συνεδρίαση), οι Δολομίτες ανακηρύχθηκαν Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς.

 Ετυμολογία 
Το όνομα "Δολομίτες" προέρχεται από τον διάσημο Γάλλο ορυκτολόγο Ντεοντά Ντολομιέ, τον πρώτο που περιέγραψε τον δολομίτη, έναν τύπο πετρώματος που απέδωσε τα χαρακτηριστικά σχήματα και χρώματα αυτών των βουνών. Παλαιότερα ονομάζονταν "χλωμά βουνά" και απέκτησαν το όνομα με το οποίο είναι γνωστά σήμερα κατά τον 19ο αιώνα.

 Ιστορία 
Κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η γραμμή ανάμεσα στις αυστροουγγρικές και τις ιταλικές δυνάμεις διέτρεχε τους Δολομίτες. Υπάρχουν σήμερα ανοικτά πολεμικά μουσεία στο Τσίνκουε Τόρρι (Πέντε Πύργοι) και στο όρος Λαγκατζούοϊ. Πολλοί επισκέπτονται τους Δολομίτες για να σκαρφαλώσουν τη Βία Φεράτα, προστατευμένη διαδρομή ήδη από τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο. Πολλά ορεινά μονοπάτια διατρέχουν τους Δολομίτες, που ονομάζονται "alte vie" (ορεινά μονοπάτια). Αυτά τα μονοπάτια είναι αριθμημένα από το 1 έως το 8, περνούν από αρκετά καταφύγια και απαιτούν τουλάχιστον μία εβδομάδα διάσχισης. Η πρώτη και πιθανώς γνωστότερη είναι το Ορεινό μονοπάτι 1.

 Γεωγραφία 
Η περιοχή διαιρείται σε δυτικούς και ανατολικούς Δολομίτες και διαχωρίζεται από μία γραμμή που ακολουθεί τον άξονα κοιλάδα Μπάντια - Πέρασμα Καμπολόνγκο – κοιλάδα Κορντέβολλε. Σχηματίζουν τμήμα των Νότιων Ασβεστολιθικών Άλπεων και εκτείνονται από τον ποταμό Αδίγη δυτικά έως τον ποταμό Πιάβε ανατολικά. Τα βόρεια και νότια σύνορα καθορίζονται από την κοιλάδα Πούστερ και την κοιλάδα Σουγκάνα. Οι Δολομίτες μοιράζονται εξίσου μεταξύ των περιφερειών Μπελλούνο, Νότιο Τιρόλο και Τρεντίνο.

Υπάρχουν επίσης ομάδες βουνών με παρόμοια γεωλογική δομή που απλώνονται πέρα από τον ποταμό Πιάβε ανατολικά – Ντολομίτι ντ'Ολτρεπιάβε και πέρα από τον ποταμό Άντιτζε δυτικά – Ομάδα Μπρέντα (δυτικοί Δολομίτες). Υπάρχει επίσης μια μικρότερη ομάδα Piccole Dolomiti (Μικροί Δολομίτες) μεταξύ των επαρχιών του Τρεντίνο, της Βερόνα και της Βιτσέντζα.

Όσον αφορά στο κλίμα ποικίλει, εξαιτίας της αλλαγής του μέσου υψομέτρου, αλλά χαρακτηρίζεται κυρίως αλπικό με ψυχρό χειμώνα και ήπιο καλοκαίρι. Τα πρότυπα κατακρήμνισης είναι επίσης τυπικά του αλπικού κλίματος. Η προχωρημένη άνοιξη και το καλοκαίρι είναι η κύρια περίοδος βροχοπτώσεων με κορύφωση τον Ιούλιο και δευτερεύουσα το φθινόπωρο με έξαρση τον Νοέμβριο. Η χιονόπτωση στα υψίπεδα ξεκινά τον Δεκέμβριο και κρατάει μέχρι τον Απρίλιο και η μέση πυκνότητα χιονιού 50-100 cm. Η μέση ετήσια θερμοκρασία φτάνει τους 6°C.

Σύγχρονη ταξινόμηση 
Σύμφωνα με τη σύγχρονη ταξινόμηση, οι Δολομίτες χωρίζονται στις παρακάτω ομάδες βουνών:

 Σέλλα
 Μαρμολάδα
 Τοφάνε
 Ομάδα Λανγκόφελ
 Ομάδα Γκάισλερ
 Ομάδα Πεϊτλερκόφελ
 Ομάδα Πούεζ
 Ομάδα Φάνες
 Ομάδα Σλερν

 Ομάδα Ροζενγκάρτεν
 Λατεμάρ
 Πάλα
 Όρη Λούζεν
 Τσιβέττα
 Πέλμο
 Μαρμαρόλε
 Ομάδα Καντίνο
 Ομάδα Κρίσταλλο

 Σοράπις
 Αντολάο
 Λαγκοράι
 Μποσκονέρο
 Βέττε Φελτρίνε
 Τσιάρα
 Δολομίτες Πραγκ
 Σέστο
 Δολομίτες Φριούλαν

Γεωλογία
Από γεωλογικής άποψης οι Δολομίτες ανήκουν στις νότιες Άλπεις, τμήμα του αφρικανικού ηπειρωτικού ορίου. Οι προεξέχοντες βράχοι είναι ιζηματογενείς κυρίως και προέρχονται από τα ιζήματα των θερμών θαλασσών της μέσης Τριασικής, διαμορφώνοντας και τη μέση ηλικία των πετρωμάτων της οροσειράς. Κατά τη Μέση Τριασική (Λαδίνια) η περιοχή παρουσίασε έντονη ηφαιστειακή δραστηριότητα και εκροή μάγματος, για να αρχίσει η διαμόρφωση της οροσειράς στην Ύστερη Τριασική (Νόρια) και να ολοκληρωθεί με τη διαδικασία της ορογένεσης κατά τη Μειόκαινο της Νεογενούς στο βόρειο ημισφαίριο.

 Τουρισμός 
Τουριστική Μέκκα, οι Δολομίτες είναι γνωστοί για το χειμερινό σκι και την ορειβασία, την πεζοπορία και την αναρρίχηση που προσφέρουν. Η ελεύθερη αναρρίχηση υπήρξε παράδοση στους Δολομίτες από το 1887, όταν ο 17χρονος Γκέοργκ Βίνκλερ έκανε με ελεύθερη μοναχική αναρρίχηση τη Βαγιολετούρμε. Τα μεγάλα κέντρα αναρρίχησης περιλαμβάνουν: τη Ρόκκα Πιετόρε κατά μήκος του παγετώνα Μαρμολάντα, στα σύνορα Τρεντίνο και Βένετο, τις μικρές πόλεις Αλλέγκε, Φαλκάντε, Αουρόντζο, Κορτίνα ντ'Αμπέτσο και τα χωριά Αράμπα, Ουρτίτζεϊ και Σαν Μαρτίνο ντι Καστρότσα.

Άλλοι χαρακτηριστικοί τόποι είναι:
 όρος Πασούμπιο και η Οδός με τα 55 τούνελ (στρατιωτικός δρόμος που κατασκευάστηκε στον Α' Π.Π.)
 υψίπεδο του Αζιάγκο και Καλά ντελ Σάσο, με 4444 σκαλοπάτια, η μακρύτερη σκάλα στον κόσμο ανοιχτή στο κοινό.

 Μείζονες κορυφές 
 Όνομα μέτρα πόδια Όνομα μέτρα πόδια Μαρμολάντα 3.343 10.968 Πάλα ντι Σαν Μαρτίνο 2.982 9.831 Αντελάο 3.264 10.706 Ροζενγκαρτενσπίτσε / Κατινάτσιο 2.981 9.781 Τοφάνα ντι Μέτζο 3.241 10.633 Μαρμαρόλε 2.961 9.715 Πούντα Σοράπις 3.229 10.594 Τσίμα ντι Φραντούστα 2.941 9.649 Μόντε Τσιβέττα 3.220 10.564 Μόντε Ανιέρ 2.872 9.416 Βερνέλ 3.145 10.319 Φερμεντάτουρμ 2.867 9.407 Όρος Κρίσταλλο 3.221 10.568 Τσίμα ντ'Άστρα 2.848 9.344 Τσίμα ντι Βετσάνα 3.192 10.470 Τσίμα ντι Κανάλι 2.846 9.338 Τσίμον ντέλλα Πάλα 3.184 10.453 Κρόντα Γκράντε 2.839 9.315 Λανγκόφελ / Σασολούνγκο 3.181 10.427 Βαγιολέτουρμ / Τόρρι ντελ Βαγιολέτ  2.821 9.256 Πέλμο 3.169 10.397 Σας Μαόρ 2.816 9.239 Ντραϊσουστερσπίτζε 3.162 10.375 Τσίμα ντι Μπαλ 2.783 9.131 Πιτζ Μποέ (Ομάδα Σέλλα) 3.152 10.342 Τσίμα ντέλλα Μαντόνα  2.751 9.026 Κρόντα Ρόσα  3.148 10.329 Ροζέττα 2.741 8.993 Πιτζ Ποπένα 3.143 10.312 Κρόντα ντα Λάγκο 2.716 8.911 Γκρομανσπίτσε (Λανγκόφελ) 3.126 10.256 Σέντραλ Γκρασλαϊτενσπίτσε 2.705 8.875 Ζβελφερκόφελ 3.094 10.151 Σλερν 2.,562 8.406 Ελφερκόφελ 3.092 10.144 Σάσο ντι Μουρ 2.554 8.380 Σας Ριγκέ  3.025 9.925 Τσίμα ντέλλε Ντόντιτσι 2.338 7.671 Κεσελκόγκελ (Ροζενγκάρτεν) 3.004 9.856 Πόντε Παβιόνε 2.336 7.664 Τρε Τσίμε ντι Λαβαρέντο  2.999 9.839 Τσίμα Παλόν 2.239 7.346 Φουνφινγκερσπίτσε 2.997 9.833 Τσίμα ντι Πόστα 2.235 7.333

 Μείζονα Περάσματα 

 Όνομα  μέτρα  πόδια Πέρασμα Ομπρέττα (Καμπιτέλλο > Καπρίλε), πεζοπορικό μονοπάτι  2.738  8.983 Λανγκόφελγιοχ (Κοιλάδα Γκρέντεν > Καμπιτέλλο), πεζοπορικό μονοπάτι  2.683 8.803 Τσάγκεργιοχ (Καρέρσι > Χαράδρα Βάγιολετ), πεζοπορικό μονοπάτι  2.644  8.675 Πέρασμα Γκρασλάιτεν (Χαράδρα Βάγιολετ > Χαράδρα Γκρασλάιτεν), πεζοπορικό μονοπάτι  2.597  8.521 Πέρασμα Πραβιτάλε (Υψίπεδο Ροζέττα > Πραβιτάλε Γλεν), πεζοπορικό μονοπάτι  2.580  8.465 Πέρασμα Κομέλλε (Υψίπεδο Ροζέττα > Τσεντσενίγκε), πεζοπορικό μονοπάτι  2.579  8.462 Πέρασμα Ροζέττα (Σαν Μαρτίνο ντι Καστρότσα > Υψίπεδο Ροζέττα), πεζοπορικό μονοπάτι  2.573  8.442 Πέρασμα Βαγιολέτ (Τιρς > Χαράδρα Βαγιολέτ), πεζοπορικό μονοπάτι  2.549  8.363 Πέρασμα Κανάλι (Πριμιέρο > Αγκόρντο), πεζοπορικό μονοπάτι  2.497  8.193 Τιερσέραλπλιοχ (Καμπιτέλλο > Τιρς), πεζοπορικό μονοπάτι  2.455  8.055 Πέρασμα Μπαλ (Σαν Μαρτίνο ντι Καστρότσα > Χαράδρα Πραβιτάλε), πεζοπορικό μονοπάτι  2.450  8.038 Φορτσέλλα ντι Τζιράλμπα (Σέστο > Αουρόντζο), πεζοπορικό μονοπάτι  2,436  7,992 Κολ ντέι Μπος (Χαράδρα Φαλτζαρέγκο > Χαράδρα Τραβερνάτζες), πεζοπορικό μονοπάτι  2.313  7.589 Φορτσέλλα Γκράντε (Σαν Βίτο > Αουρόντζο), πεζοπορικό μονοπάτι  2.262  7.422 Πέρασμα Πορντόι (Αράμπα > Βαλ ντι Φάσα), δρόμος  2.250  7.382 Πέρασμα Σέλλα (Βαλ Γκαρντένα > Βαλ ντι Φάσα), δρόμος  2.244  7.362 Πέρασμα Τζιάου (Κορτίνα ντ'Αμπέτσο > Βαλ Φιορεντίνα), δρόμος  2.236  7.336 Πέρασμα Τρε Σάσι (Κορτίνα ντ'Αμπέτσο > Σεντ Κάσιαν), πεζοπορικό μονοπάτι  2.199 7.215 Πέρασμα Βαλπαρόλα (Κορτίνα ντ'Αμπέτσο > Σεντ Κάσιαν), δρόμος  2.168  7.113 Μαλνετγιόχ (Κοιλάδα Άνω Ντούρον > Σάισερ Αλπ), πεζοπορικό μονοπάτι  2.168  7,113 Πέρασμα Γκαρντένα (Βαλ Γκαρντένα > Κόλφουσγκ), δρόμος  2.121  6.959 Πέρασμα Φαλτζαρέγκο (Καπρίλε > Κορτίνα ντ'Αμπέτσο), δρόμος  2.117  6.946 Πέρασμα Φεντάγια (Βαλ ντι Φάσα > Καπρίλε), μονοπάτι ιππασίας  2.046  6.713 Πέρασμα; Βάλλες (Πανεβέγκιο > Φαλκάντε), δρόμος  2.032  6.667 Βούρτσγιοχ (Άισακταλ > Βαλ Μπάντια), δρόμος  2.003  6.572 Πέρασμα Ρολ (Πρεντάτσο > Σαν Μαρτίνο ντι Καστρότσα και Πριμιέρο), δρόμος  1.984  6.509 Φορτσέλλα Φοράντα (Καπρίλε > Σαν Βίτο), μονοπάτι ιππασίας  1.975  6.480 Πέρασμα Σαν Πελεγκρίνο (Μοένα > Τσεντσενίγκε), δρόμος  1.910  6.267 Πέρασμα Καμπολόνγκο (Κορβάρα > Αράμπα), δρόμος  1.875  6.152 Φορτσέλλα ντ'Αλλέγκε (Αλέγκε > Χαράδρα Ζόλντο), πεζοπορικό μονοπάτι  1.820  5.971 Πέρασμα Τρε Κρότσι (Κορτίνα > Αουρόντζο), δρόμος  1.808  5.932 Πέρασμα Φούρκελ (Μαρέο > Βαλντάορα), δρόμος  1.759  5.771 Κάρερπας ή Πέρασμα Κοσταλούνγκα (Βελσχνόφεν > Βίγκο ντι Φάσσα), δρόμος  1.753  5.751Σέστο > Κοιλάδα Πιάβε και Μπελλούνο), δρόμος  1.638  5.374 Πέρασμα Αμπέτσο (Τόμπλαχ > Κορτίνα και Μπελλούνο), πεζοπορικό μονοπάτι  1.544  5.066 Πέρασμα Τσερέντα (Πριμιέρο > Αγκόρντο), δρόμος  1.372  4.501 Πέρασμα Τόμπλαχ (Μπρούνεκ > Λινζ), σιδηρόδρομος  1.209  3.967

 Μείζονα Πάρκα 

 Πάρκο Νατσιονάλε ντέλλε Ντολομίτι Μπελουνέζι 77.865 τ. χλμ.
 Φυσικό περιφερειακό πάρκο των Δολομιτών του Αμπέτσο 27.675 τ. χλμ.
 Νατούρπαρκ Φάνες-Σένες-Πραγκς 25.680 τ. χλμ.

 Φυσικό πάρκο του Πανεβέγκιο – Πάλε ντι Σαν Μαρτίνο 48.680 τ. χλμ.
 Νατούρπαρκ Σλερν-Ρόζενγκάρτεν 6.796 τ. χλμ.
 Σέστοερ Ντολομίτεν 

 Νατούρπαρκ Πούεζ-Γκάισλερ 10.196 τ. χλμ.
 Περιφερειακό φυσικό πάρκο του Ανταμέλλο-Μπρέντα 15.3320 τ. χλμ.
 Περιφερειακό φυσικό πάρκο των Ντολομίτι Φριουλάνε


Σημειώσεις παραπομπές

Βιβλιογραφία
 Provincia di Belluno, Provincia Autonoma di Bolzano-Alto Adige Autonome Provinz Bozen-Südtirol, Provincia di Pordenone, Provincia Autonoma di Trento, Provincia di Udine, Regione Autonoma Friuli Venezia Giulia, 2008. Nomination of the Dolomites for inscription on the World Natural Heritage List UNESCO. Nomination Document. 363 pp. https://web.archive.org/web/20131225070444/http://fondazionedolomitiunesco.org/documentazione-2/01_DOLOMITES_nomination_document_jan2008_1236608233_1294933181.pdf

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Χάρτες
 Ιταλική επίσημη χαρτογραφία (Istituto Geografico Militare - IGM); on-line έκδοση: www.pcn.minambiente.it
 Teambuilding Dolomiten


Κατηγορία:Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς στην Ιταλία