Κορακιστικά

Τα Κορακιστικά με υπότιτλο ή Διόρθωσις της Ρωμαίκης Γλώσσας (sic) είναι γλωσσική σάτιρα του Ιάκωβου Ρίζου Νερουλού που εκδόθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1812 και τη Λειψία το 1816. Είναι γραμμένη με μορφή θεατρικού έργου (στο ίδιο το βιβλίο αναφέρεται: Κωμωδία εις τρεις πράξαις διαιραιμένη και σατιρίζει την προσπάθεια του Κοραή να διορθώσει την ελληνική γλώσσα.

Υπόθεση
Η υπόθεση του έργου διαδραματίζεται σε μια φανταστική πόλη, την Κλαδούπολη, όπου μιλιέται μόνο η κορακιστική γλώσσα.Θόδωρος Γραμματάς, «Δύο αντικοραϊκά κείμενα: τα Κορακιστικά του Ιάκ. Ρίζου Νερουλού και το Όνειρο του Αθ. Χριστόπουλου», Δωδώνη, Επιστημονική Επετηρίδα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, τομ.12 (1983), σελ.292 Στην αρχή του έργου δύο φίλοι, ο Σωτήριος και ο Αύγουστος, συζητούν για τη νέα εφεύρεση του ΚορακισμούΣημείωση στην πρώτη σελίδα του κειμένου της κωμωδίας : «Η Κορακιστική νέα γλώσσα μεταμόρφωσε:» και συνεχίζει με παραδείγματα αλλαγών: «1 προπατώ και προβατώ αντίς περιπατώ, 2 κορμός αντίς κορμί, 3. γοργορυτά αντίς γουργουρυτά...». Το πλήρες βιβλίο είναι διαθέσιμο στην Ψηφιακή βιβλιοθήκη Ανέμη στη διεύθυνση: . Στο έργο παρελαύνουν διάφορα πρόσωπα, Γιαννιώτες, Χιώτες, Μυτιληνιοί και Κύπριοι, ο καθένας με την ντοπιολαλιά του. Κι ενώ οι δυο φίλοι αποσύρονται για να βρουν την ετυμολογία της λέξης γάδαρος η κόρη του Σωτήριου, η Ελένη, ζητά από τον υπηρέτη του σπιτιού να της κανονίσει ένα ραντεβού με τον εραστή της, αφού κι αυτή τον βοήθησε να τα φτιάξει με τη δική του φίλη. Ο Σωτήρης θέλει να παντρέψει την κόρη του με τον γερο-Αύγουστο. Ο εραστής της Ελένης έρχεται και διαβάζει ένα ποίημα γραμμένο στα κορακιστικά για να τον συμπαθήσει ο πατέρας της. Γιαννιώτες, Χιώτες, Μυτιληνιοί, Κύπριοι έρχονται για να μάθουν τη νέα αυτή γλώσσα. Οι δύο φίλοι κρίνουν το ποίημα του φίλου της Ελένης και διαβάζουν μεγαλόφωνα ετυμολογίες που δημοσιεύει το (μοναδικό) λογοτεχνικό περιοδικό της εποχής ο Ερμής ο Λόγιος.

Πληροφορίες
Η συγγραφή της τοποθετείται γύρω στα 1811 και πρωτομνημονεύεται στο Λόγιο Ερμή . Το έργο υπήρχε αρχικά σε χειρόγραφη μορφή. Έφτασε στο τυπογραφείο χωρίς την επιμέλεια του δημιουργού του, από τους φίλους τουΒάλτερ Πούχνερ, «Κορακιστικά», 2006, σελ.420.

Μορφή
Τρίπρακτη κωμωδία διαιρεμένη σε περισσότερες σκηνές.Θόδωρος Γραμματάς, «Δύο αντικοραϊκά κείμενα: τα Κορακιστικά του Ιάκ. Ρίζου Νερουλού και το Όνειρο του Αθ. Χριστόπουλου», Δωδώνη, Επιστημονική Επετηρίδα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, τομ.12 (1983), σελ.298 Πρόκειται για διαλογική σάτιρα που προοριζόταν για «τους μυημένους στις λεπτομέρειες του γλωσσικού αγώνα φαναριώτικους κύκλους της εποχής»Βάλτερ Πούχνερ, «Κορακιστικά», 2006, σελ.425 και όχι για θεατρική παράσταση. Η πλοκή και η δράση είναι είναι άνισα καταμερισμένες. Οι χαρακτήρες είναι πλασματικοί και οι συγκρούσεις συμβατικές.Θόδωρος Γραμματάς, «Δύο αντικοραϊκά κείμενα: τα Κορακιστικά του Ιάκ. Ρίζου Νερουλού και το Όνειρο του Αθ. Χριστόπουλου», Δωδώνη, Επιστημονική Επετηρίδα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, τομ.12 (1983), σελ.293

Εκδοτική απήχηση
Στη Λειψία σημειώνει δεύτερη έκδοση το 1816, μια κλεψίτυπη στη Βιέννη ίσως το 1819, στην Αθήνα το 1835, το 1889 και σε γαλλική μετάφραση στο Παρίσι το 1928Βάλτερ Πούχνερ, «Κορακιστικά», 2006, σελ.420-421 από την Π.Λάσκαρη.Κωνσταντίνος Άμαντος,«Αδαμάντιος Κοραής»,Ελληνικά, τομ.6 (1933), σελ26,υποσ.3 Δες και ελληνική βιβλιοκρισία Διονύσιος Ζακυθηνός, «Βιβλιοκρισία: Lascaris P.A. Rizos Neroulos, Les Korakistiques,texte et tradition par-.Paris Agor, 1928», Ελληνικά, τομ.2 (1929), σελ244

Η πρόσληψη του έργου
Στους αριστοκρατικούς κύκλους των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών το έργο ήταν γνωστό πριν από τη δημοσίευσή του. Ο Αθανάσιος Χριστόπουλος σε επιστολή προς τον Ψαλίδα στα 1811 την χαρακτηρίζει αξιόλογον κωμωδία που όταν τη στείλει στον Ψαλίδα εκείνος θα πεθάνει από τα γέλια.Εμμανουήλ Μοσχονάς, εισαγωγή-επιμέλεια, Βηλαράς Χριστόπουλος κ.ά. Η δημοτικιστική αντίθεση στην Κοραϊκή μέση οδό, εκδ.Οδυσσέας, Αθήνα, 1981, σελ.μθ' Ο Αδαμάντιος Κοραής αντέδρασε, όπως σημειώνει ο Μοσχονάς, νευρικά και επειδή ο Παναγιώτης Κοδρικάς είχε υιοθετήσει τον τίτλο Κορακιστικά, σχολίασε δεικτικά: Εάν τις, καθ' υπόθεσιν, ετόλμα να του παρωδήση τ' όνομα, μεταβάλλων εις το Π το τρίτον στοιχείον.Εμμανουήλ Μοσχονάς, εισαγωγή-επιμέλεια, Βηλαράς Χριστόπουλος κ.α, Η δημοτικιστική αντίθεση στην Κοραϊκή μέση οδό,εκδ.Οδυσσέας, Αθήνα, 1981, σελ.μθ', υποσ. 137 Αναζητεί  τον τρόπο που αυτή διαδίδεται: τυπωμένη ή σε αντίγραφα  και σε επιστολή του το 1814 χαρακτηρίζει τον συντάκτη της παχύδερμο τσελέπη που θέλει από τους απαιδεύτους δόξαν.Εμμανουήλ Μοσχονάς, εισαγωγή-επιμέλεια, Βηλαράς Χριστόπουλος κ.α, Η δημοτικιστική αντίθεση στην Κοραϊκή μέση οδό,εκδ.Οδυσσέας, Αθήνα, 1981, σελ.νβ Στα Επτάνησα οι γύρω από τον Σολωμό την θεωρούν νόστιμην κωμωδίαν όπως μαρτυρεί ο Αντώνιος Μάτεσις.Εμμανουήλ Μοσχονάς, εισαγωγή-επιμέλεια, Βηλαράς Χριστόπουλος κ.α, Η δημοτικιστική αντίθεση στην Κοραϊκή μέση οδό,εκδ.Οδυσσέας, Αθήνα, 1981, σελ.μθ' Στον ελλαδικό χώρο στην αλληλογραφία των λογίων (στην αλληλογραφία μεταξύ Χρήστου Κονομάτη και Νικόλαου Λογοθέτη, στα  1816 και 1819), υπάρχουν διάσπαρτα χωρία από την κωμωδία του Νερουλού σαν κοινοί τόποι.Εμμανουήλ Μοσχονάς, εισαγωγή-επιμέλεια, Βηλαράς Χριστόπουλος κ.α, Η δημοτικιστική αντίθεση στην Κοραϊκή μέση οδό,εκδ.Οδυσσέας, Αθήνα, 1981, σελ.μθ-ν Έγινε πρότυπο για την έκδοση άλλου σατιρικού δημοτικιστικού κειμένου στην Κωνσταντινούπολη και τη Λειψία και μιας τρίτης συναφούς έκδοσης μετά τον θάνατο του Κοραή. Το έργο δεν έμεινε ανεκμετάλλευτο από τους οπαδούς τους αρχαϊσμού που το ενέταξαν στην φαρέτρα των επιχειρήματων τους κατά του Κοραή.Εμμανουήλ Μοσχονάς, εισαγωγή-επιμέλεια, Βηλαράς Χριστόπουλος κ.α, Η δημοτικιστική αντίθεση στην Κοραϊκή μέση οδό,εκδ.Οδυσσέας, Αθήνα, 1981, σελ.ν Ωστόσο ο Ιάκωβος Ρίζος Νερουλός έσπευσε σε επιστολή του προς τον Βάμβα το 1815 να μετριάσει τον πολεμικό χαρακτήρα του έργου του σε βάρος του Κοραή: "δεν εσυγγράφη επί σκοπώ να εκδοθή ή να βλάψη την υπόληψιν του σοφού Κοραή".Το παράθεμα στο: Εμμανουήλ Μοσχονάς, εισαγωγή-επιμέλεια, Βηλαράς Χριστόπουλος κ.α, Η δημοτικιστική αντίθεση στην Κοραϊκή μέση οδό,εκδ.Οδυσσέας, Αθήνα, 1981, σελ.να Ο Κοραής εκτίμησε την διευκρινιστική μεταστροφή του Νερουλού που τη θέωρησε ευγενούς ψυχής επιθυμίαν να λησμονηθή η κωμωδία. Το Όνειρον είναι ένα σύντομο κείμενο που συνοδεύει τα Λυρικά του Χριστόπουλου (1811) και αποδίδεται στον Στέφανο Κανέλλο ο οποίος παραδέχεται πως αντλεί και από το σκωπτικό ύφος του Νερουλού.Εμμανουήλ Μοσχονάς, εισαγωγή-επιμέλεια, Βηλαράς Χριστόπουλος κ.α, Η δημοτικιστική αντίθεση στην Κοραϊκή μέση οδό,εκδ.Οδυσσέας, Αθήνα, 1981, σελ.νγ Στα 1818 στον Λόγιο Ερμή δημοσίευσε ο Κοραής με ψευδώνυμο στιχούργημα κατά του Νερουλού.Κωνσταντίνος Άμαντος,«Ποιήματα και άλλα δημοσιεύματα του Αδαμάντιου Κοραή», Ελληνικά, τομ.6 (1933), σελ.169 Ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος γράφει ένα επίγραμμα για την έκδοση των Κορακιστικών του 1835.

Ιδεολογικά χαρακτηριστικά
Πρόκειται για σάτιρα των γλωσσικών θεωριών του Κοραή. Έχοντας ως μέσα την παρωδία, τη σάτιρα, την υπερβολή, την υποβάθμιση και την ειρωνεία, την πυκνή χρήση των ιδιωμάτων με υπονοούμενα και τα λογοπαίγνια,Εμμανουήλ Μοσχονάς, εισαγωγή-επιμέλεια, Βηλαράς Χριστόπουλος κ.α, Η δημοτικιστική αντίθεση στην Κοραϊκή μέση οδό,εκδ.Οδυσσέας, Αθήνα, 1981, σελ.μη ο Νερουλός επιδιώκει να καταξιώσει στη συνείδηση της κοινής γνώμης την ιδεολογία της τάξης του. Θέλει, όπως σημειώνει ο γλωσσολόγος Γεώργιος Χατζιδάκις σε βιβλιοκρισία του 1914, «να χλευάση τούς την μέσην οδόν χωρούντας, τους φεύγοντας και την αρχαίαν και την όλως δημώδη, Κοραϊστάς».Γεώργιος Χατζιδάκις, «Βιβλιοκρισία: Untersuchungen zu den neugriechischen Sprachkomodien Babylonia von D. K. Byzantios und Korakistika von K. I. Rhizos von Gustav Soyter, Munchen 1912 = Έρευναι εις τας γλωσσικάς κωμωδίας, Βαβυλωνίαν του Δ. Κ. Βυζαντίου και Κορακίστικα του Κ. Ι. Ρίζου υπό Gustav Soyter», Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών, Επιστημονική Επετηρίς, εν Αθήναις, 1913, τομ.θ', σελ.61

Πρωτότυπο κείμενο
Το κείμενο έχει επανεκδοθεί το 1981.Εμμανουήλ Μοσχονάς, εισαγωγή-επιμέλεια, Βηλαράς Χριστόπουλος κ.α, Η δημοτικιστική αντίθεση στην Κοραϊκή μέση οδό,εκδ.Οδυσσέας, Αθήνα, 1981, σελ.8-72 Είναι διαθέσιμο σε ψηφιακή μορφή , στην έκδοση του 1835.

Παραπομπές

Πηγές
Διονύσιος Ζακυθηνός, «Βιβλιοκρισία: Lascaris P.A. Rizos Neroulos, Les Korakistiques,texte et tradition par-.Paris Agor, 1928», Ελληνικά, τομ.2 (1929), σελ244
Κωνσταντίνος Άμαντος,«Αδαμάντιος Κοραής»,Ελληνικά, τομ.6 (1933), σελ.7-36
Κωνσταντίνος Άμαντος,«Ποιήματα και άλλα δημοσιεύματα του Αδαμάντιου Κοραή», Ελληνικά, τομ.6 (1933), σελ.161-188
Κορακιστικά ή διόρθωσις της ρωμαίικης γλώσσας. Κωμωδία εις τρεις πράξαις διαιρεμένη, στο: Εμμανουήλ Μοσχονάς, εισαγωγή-επιμέλεια, Βηλαράς Χριστόπουλος κ.α, Η δημοτικιστική αντίθεση στην Κοραϊκή μέση οδό, εκδ.Οδυσσέας, Αθήνα, 1981, σελ.8-72
Εμμανουήλ Μοσχονάς, εισαγωγή-επιμέλεια, Βηλαράς Χριστόπουλος κ.α, Η δημοτικιστική αντίθεση στην Κοραϊκή μέση οδό, εκδ.Οδυσσέας, Αθήνα, 1981, σελ.ζ-πβ
Βάλτερ Πούχνερ, «Κορακιστικά», Ανθολογία Νεοελληνικής Δραματουργίας, τομ. Α', Από την Κρητική Αναγέννηση ως την Επανάσταση του 1821, εκδ. Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα 2006, σελ. 420-432
Θόδωρος Γραμματάς, «Δύο αντικοραϊκά κείμενα: τα Κορακιστικά του Ιάκ. Ρίζου Νερουλού και το Όνειρο του Αθ. Χριστόπουλου», Δωδώνη, Επιστημονική Επετηρίδα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, τομ.12 (1983), σελ.291-303
Γεώργιος Χατζιδάκις, «Βιβλιοκρισία: Untersuchungen zu den neugriechischen Sprachkomödien Babylonia von D. K. Byzantios und Korakistika von K. I. Rhizos von Gustav Soyter, München 1912 = Έρευναι εις τας γλωσσικάς κωμωδίας, Βαβυλωνίαν του Δ. Κ. Βυζαντίου και Κορακίστικα του Κ. Ι. Ρίζου υπό Gustav Soyter», Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών, Επιστημονική Επετηρίς, εν Αθήναις, 1913, τομ.θ', σελ.60-64

Κορακιστικα