Αγγείο (αρχαιολογία)

Τα αγγεία αποτελούν ένα από τα πιο διαδεδομένα ευρήματα στην αρχαιολογία, προσφέροντας ενοράσεις σε τεχνολογικές καινοτομίες, κοινωνικές δομές και πολιτιστικές πρακτικές σε παγκόσμιο επίπεδο. Από την αρχαία Ελλάδα μέχρι την Αίγυπτο, τη Μεσοποταμία, την Κίνα, τους Μάγια, τους Ρωμαίους, τους Ίνκα και πολιτισμούς όπως ο πολιτισμός Χάλστατ, τα αγγεία χρησίμευαν για αποθήκευση, τελετουργίες και εμπόριο. Η μελέτη τους βασίζεται σε αρχαιομετρικές αναλύσεις και πειραματικές προσεγγίσεις, αποκαλύπτοντας όχι μόνο υλικά, αλλά και αισθητηριακές εμπειρίες παραγωγήςBalachandran 2019, 1.. 

Ιστορική επισκόπηση
Η ιστορία των αγγείων ξεκινά από τη νεολιθική περίοδο σε πολλούς πολιτισμούς. Στη Μεσοποταμία, κατά την 3η χιλιετία ΠΚΕ, αγγεία όπως κωνικά κύπελλα και σφαιρικά δοχεία χρησιμοποιούνταν σε οικισμούς όπως το Τελ Ζουργκούλ (Tell Zurghul}, υποδεικνύοντας μια πρώιμη αστικοποίησηNadali et al. 2024, .5. Στην Αίγυπτο, αλάβαστρα αγγεία σφραγίζονταν για ταφές, περιέχοντας υγρά ήδη από την εποχή του Παλαιού ΒασιλείουPrice et al. 2020, 4386. Στην Κίνα, πρώιμα κεραμεικά από το σπήλαιο Ξιανρέν που ανακαλύφθηκε το 1960 χρονολογούνται 18.000 χρόνια ΠΚΕ, σε θέσεις όπως το Ξιανρεντόγκ (Xianrendong)Wu et al. 2004, 32. Οι Μάγια, κατά την Πρώιμη Κλασική περίοδο (250-600), παρήγαγαν μαύρα αγγεία για τις ελίτ τάξεις, συνδεδεμένα με την ανθρωπολογική έννοια πλούτος σε ανθρώπους ("wealth-in-people")Kovac 2020, 2. Στην αρχαία Ρώμη, ύστερα αγγεία από τη Μάλτα δείχνουν μείξη τεχνικών, από τον 1ο αι. ΠΚΕFidele et al. 2024, 3. Οι Ίνκα προσαρμόσαν το στυλ του πολιτισμού Κανάρι (Cañari) στον Ισημερινό, με μιτμακούναΟμάδες ανθρώπων που μετατοπίστηκαν από τους Ίνκα, είτε αναγκαστικά είτε εθελοντικά, σε άλλες περιοχές της αυτοκρατορίας ως τεχνίτες, καλλιεργητές ή στρατιώτες. (mitmaqkuna) τεχνίτεςLara and Bray 2025, 3.. Στον πολιτισμό Χάλστατ (8ος-6ος αι. ΠΚΕ), αγγεία από την Πολωνία διακρίνονται σε ταφικά και οικιακάBarański et al. 2024, 11., μια ποικιλία που δείχνει εμπορικές σχέσεις.

Τεχνικές κατασκευής και κόσμησης
Οι τεχνικές ποικίλλουν ανά πολιτισμό. Στην αρχαία Ελλάδα, η όπτηση περιελάμβανε τρεις φάσεις (οξείδωση, αναγωγή, επανοξείδωση), παράγοντας χρώματαBalachandran 2019, 14. Στη Μεσοποταμία, πηλός με προσμείξεις χρησιμοποιείτο για κωνικά αγγεία, με διαδικασίες γρήγορης παραγωγήςNadali et al. 2024, 7.. Αιγυπτιακά αλάβαστρα διαμορφώνονταν από λίθο, σφραγισμένα με κερίPrice et al. 2020, 4387 Κινεζικά πρώιμα αγγεία ψήνονταν σε ανοιχτές φωτιές, με χονδροειδή πηλόWu et al. 2004, 35.. Οι Μάγια στα μαύρα αγγεία χρησιμοποιούσαν επίχρισμα για γυάλισμα, συνδεδεμένο με κοινωνικές ιεραρχίεςKovac 2020,  5.. Ρωμαϊκά αγγεία από τη Μάλτα αναλύθηκαν με Φθορισμό ακτίνων Χ (XRF), ανάλυση που έδειξε ότι κατασκευάστηκαν από τοπικό πηλόFidele et al. 2024, 6.. Οι Ίνκα συνδύαζαν τεχνική περιέλιξης και χτύπημα με εργαλεία χουακτάναΠρόκειται για εργαλεία από ψημένο πηλό, σε σχήμα μανιταριού, με κυλινδρική λαβή και ημισφαιρική ενεργή επιφάνεια, που χρησιμοποιούνται για τη διαμόρφωση, λέπτυνση και λείανση των τοιχωμάτων αγγείων μέσω της τεχνικής του golpeado (χτύπημα) (huactana)Lara and Bray 2025, 4.. Τα αγγεία του πολιτισμού Χάλστατ περιείχαν ρητίνες, ανιχνευόμενες με φασματομετρία μάζας αέριας χρωματογραφίας (Gas Chromatography-Mass Spectrometry) GC-MSBarański et al. 2024, 5..

Εικονογραφία και ερμηνεία
Η εικονογραφία αποκαλύπτει μύθους, πρακτικές και πολιτισμικές προκαταλήψεις. Τα ελληνικά αγγεία απεικονίζουν συνήθως συμπόσια ή μύθουςBalachandran 2019, 10.. Τα μεσοποταμιακά αγγεία είναι σπάνια διακοσμημένα, αλλά ο τρόπος κατασκευής υποδηλώνει διάφορες φάσειςNadali et al. 2024, 10.. Τα αιγυπτιακά αγγεία περιείχαν έλαια, ερμηνευόμενα ως ταφικάPrice et al. 2020, 4389.. Τα κινεζικά πρώιμα αγγεία, απλά υποδεικνύουν καθημερινή χρήσηWu et al. 2004, 40.. Τα  μαύρα αγγεία των Μάγια συνδέονται με πλούτο και τελετέςKovac 2020, 8.. Τα ρωμαϊκά αγγεία από Μάλτα δείχνουν πολιτιστική μετάβασηFidele et al. 2024, 12. Τα αγγεία των Ίνκα συνδέονται με τον ιμπεριαλισμό του συγκεκριμένου πολιτισμούLara and Bray 2025, 11., ενώ τα αγγεία Χάλστατ περιείχαν ποτά για τελετέςBarański et al. 2024, 12..

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
Balachandran, S. 2019. "Bringing Back the (Ancient) Bodies: The Potters’ Sensory Experiences and the Firing of Red, Black and Purple Greek Vases." Arts 8(2):70. https://doi.org/10.3390/arts8020070
Barański, M.Z., et al. 2024. "Funerary vs. domestic vessels from the Hallstatt period. A study on ceramics from Milejowice and Domasław." Scientific Reports 14: 70219. https://doi.org/10.1038/s41598-024-70219-7
Lara, C., Bray, T.L. 2025. "New insights from Ecuador into Inca-style pottery production in the Cañari region." Journal of Anthropological Archaeology 77: 101636. https://doi.org/10.1016/j.jaa.2024.101636
Price, C., et al. 2020. "Identifying the Unknown Content of an Ancient Egyptian Sealed Alabaster Vase." Journal of Chemical Education 97(12): 4385-4391. https://doi.org/10.1021/acs.jchemed.0c00386
Kovac, M. 2020. "Paint it black: Wealth-in-people and Early Classic Maya blackware pottery." Archaeological and Anthropological Sciences 12: 99. https://doi.org/10.1007/s12520-020-01048-8
Wu, L., et al. 2004. "The discovery of early pottery in China." Antiquity 78(301): 31-47. https://doi.org/10.1017/S0003598X00112910
Fidele, T., et al. 2024. "An archaeological and archaeometric study of Late Punic–Roman Pottery from the Tas-Silġ Sanctuary and the Zejtun Villa, Malta." Libyan Studies 55: 1-22. https://doi.org/10.1017/lis.2024.8
Nadali, D., et al. 2024. "The Third Millennium B.C.E. Pottery Sequence of Southern Mesopotamia: Pottery Chronology as Seen from Tell Zurghul/Nigin, Mound A." Cambridge Archaeological Journal 34: 1-22. https://doi.org/10.1017/S0959774323000192

Κατηγορία:Κεραμική