Αβετζάνο

Το Αβετζάνο () (ή Αβετσάνο,avedz’dzano/ o /avets’tsano/) Canepari Sia il DOP che il DiPI accettano entrambe le pronunce (trascrizione del DOP rispettivamente aveʒʒàno e avezzàno – la prima, con la z sonora, è la pronuncia tradizionale) είναι πόλη και έδρα δήμου (comune) της Κ. Ιταλίας, στην επαρχία Λ’Άκουιλα της περιφέρειας Αμπρούτσο. 

Ο δήμος έχει έκταση 104,04 χλμ² και πληθυσμό 41.239 κατοίκους (Ιανουάριος 2013). Είναι η 2η σε πληθυσμό πόλη της επαρχίας Comuni della Provincia dell'Aquila per popolazione (ISTAT) και η 6η της περιφέρειας. Comuni dell'Abruzzo popolazione (ISTAT) Η πόλη συνδέεται οδικά με τις άλλες μεγάλες πόλεις, μέσω των αυτοκινητοδρόμων Α25 και Α24, και των εθνικών οδών SS690, SS578 και SS5.

Ονομασία
Το όνομα Αβετζάνο προέρχεται, πιθανόν, από τη φράση Ave Jane «Χαίρε Ιανέ»,
επίκληση προς τον θεό Ιανό. Υπάρχει όμως και η εκδοχή της προέλευσης από τη φράση Ad Vezzianum «προς τους Βετιανούς», μία ιστορική οικογένεια πατρικίων που υπήρχε στην περιοχή, κοντά στην αρχαία ιταλική πόλη Alba Fucens. Domenico
Γεωγραφία
240px|thumb|left|Πανοραμική άποψη του Αβετζάνο
Το Αβετζάνο βρισκόταν κάποτε κτισμένο στις όχθες μίας από τις μεγαλύτερες λίμνες στην ιταλική χερσόνησο, της Φουτσίνο (Fucino), η οποία αποξηράνθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα. Μετά την αποξήρανση της λίμνης, μεγάλες εκτάσεις διατέθηκαν προς καλλιέργεια και η περιοχή γνώρισε πολύ μεγάλη ανάπτυξη. Ο πυρήνας της παλαιάς πόλης βρίσκεται γύρω από το κάστρο Orsini-Colonna. Είναι κτισμένη σε σχετικά μεγάλο υψόμετρο και σε προνομιακή θέση, ενώ έχει ένα αποτελεσματικό οδικό δίκτυο και δύο σιδηροδρομικά δίκτυα. Απέχει από τη Ρώμη, περίπου 100 χλμ. προς τα ΒΑ.
Κλίμα
Λόγω της γεωγραφικής του θέσης και περιτριγυρισμένο από ψηλά βουνά, το Αβετζάνο χαρακτηρίζεται από έντονα ηπειρωτικό κλίμα. erg7118.casaccia.enea.it/profili/tabelle/441%20%5BAvezzano%5D%20capoluogo.Txt Tabella climatica Η μέση ετήσια θερμοκρασία είναι 11,7° C, με 78 ημέρες παγετού, ενώ το ύψος βροχόπτωσης είναι 765 χιλιοστά σε 89 βροχερές ημέρες το έτος.  Tabella climatica dati annuali ARSSA per Avezzano
Ιστορικά στοιχεία
Ο πρώτος οικισμός στην περιοχή δημιουργήθηκε μαζί με τα αρχικά έργα για την αποστράγγιση της λίμνης, από τον αυτοκράτορα Κλαύδιο κατά τον 1ο αιώνα μ.Χ. Το όνομα Avezzano καταγράφηκε για πρώτη φορά στο έργο του Λ. Μαρσικάνο Chronica monasterii Casinensis, περίπου το 873 μ.Χ. Άλλες αναφορές δείχνουν ότι, το 1156 η πόλη ήταν ήδη περιτειχισμένη και το 1181, ήταν υπό την κυριαρχία του Τζεντίλε Παλεάρα (Paleara), κόμη του Μανοπέλλο (Manoppello). Historia Marsorum di Muzio Febonio
240px|thumb|left|Το Κάστρο των Ορσίνι-Κολόννα
Κατά τον 13ο αιώνα, η πόλη αριθμούσε γύρω στους 1.200-1.400 κατοίκους, ενώ το 1331 λεηλατήθηκε και καταστράφηκε από τον Φ. Ντελ Μπάλτσο (Francesco Del Balzo), δούκα της Άντρια (Andria), επειδή είχε συνταχθεί ανοιχτά υπέρ του Φιλίππου, Πρίγκιπα του Τάραντο. Στον 15ο αιώνα, η πόλη διεκδικήθηκε στις συνεχιζόμενες διαμάχες ανάμεσα στις ρωμαϊκές οικογένειες των Ορσίνι (Orsini) και Κολόννα (Colonna). Το 1441, ο Giovanni Antonio Orsini έγινε άρχοντας του Αβετζάνο, ελέγχοντας μια πολύ μεγάλη περιοχή και προκαλώντας τους Κολόννα, νόμιμους κυβερνήτες της περιφέρειας Μάρσικα. Αργότερα ξέσπασε πόλεμος ανάμεσα στη Νάπολη και στη Ρώμη, που είχαν συμμάχους του Ορσίνι και Κολόννα, αντίστοιχα. Μετά την ειρήνη, η πόλη βρισκόταν υπό την εξουσία του Τζεντίλε Ορσίνι (Gentile Virgilio Ορσίνι), ο οποίος έκτισε το φερώνυμο κάστρο, το 1490.

Το 1875-6 αποξηράνθηκε εντελώς η λίμνη Φουτσίνο, που είχε έκταση 14.775 εκταρίων. Το έργο εξακολουθεί ακόμη και σήμερα να θεωρείται κολοσσιαίο, καταλαμβάνοντας εκείνη την εποχή τη δεύτερη θέση μετά τα έργα στο φράγμα του Ασουάν. Χρειάστηκαν δεκαετίες προετοιμασίας από ειδικευμένους εργαζόμενους και τεχνικούς. Η λίμνη αποστραγγίστηκε σιγά-σιγά προς τον ποταμό Λίρι (Liri), ακόμη και μέσα από τις σήραγγες του αυτοκράτορα Κλαύδιου που χρησιμοποιήθηκαν υποβοηθητικά.

Το Αβετζάνο υπέστη δύο μεγάλες καταστροφές, μία φυσική από το μεγάλο σεισμό του 1915 και μία από τους βομβαρδισμούς του 1944. Χάρη στις προσπάθειες του ιταλικού κράτους και των ιδίων των κατοίκων άρχισε να ανακάμπτει μέσα σε λίγα χρόνια, έχοντας σημαντική αύξηση του πληθυσμού -από 1.500 άτομα που επιβίωσαν του μεγάλου σεισμού το 1915, σε 42.000 κατοίκους το 2013- και μια εξέχουσα θέση στους παραγωγικούς τομείς. Σήμερα, χάρη στην εξέλιξή του, είναι μια πόλη σε άνοδο μεταξύ των πλέον δυναμικών του Αμπρούτσο. Έχει ενισχύσει τους τοπικούς πόρους, την αγροτική επιχειρηματικότητα και έχει μεγεθύνει τον οικονομικό και βιομηχανικό ιστό, με παράλληλη ανάπτυξη της πολιτιστικής και φοιτητικής ζωής, ενώ εξελίσσεται και ως τουριστικό κέντρο.
Ο σεισμός του 1915
240px|thumb|left|Το Κάστρο μετά τον μεγάλο σεισμό του 1915
Το πρωί της 13ης Ιανουαρίου 1915 το Αβετζάνο, όπως και η ευρύτερη περιφέρεια Αμπρούτσο και μέρος του Λατίου, κτυπήθηκε από μεγάλης έντασης σεισμό που, με τις σημερινές εκτιμήσεις, πρέπει να ξεπέρασε τους 7 βαθμούς της κλίμακας Ρίχτερ. Συμπτωματικά, εκείνες τις ημέρες η Ιταλία έμπαινε στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, και τα θύματα ήταν 30.000, περίπου, από τους 120.000 κατοίκους της ευρύτερης περιοχής. Το ίδιο το Αβετζάνο θρήνησε 9.238 νεκρούς. 
Το επίκεντρο ήταν η λεκάνη της πρώην λίμνης Φουτσίνο και, η δόνηση έγινε αισθητή μέχρι και τη Ρώμη, όπου κάποια κτήρια υπέστησαν ζημιές. Προκλήθηκαν μεγάλα εδαφικά ρήγματα, ηφαίστεια λάσπης, κατολισθήσεις, αλλαγές στην τοπογραφία και φυσικο-χημικές αλλαγές του νερού. Τα αποστραγγιστικά έργα της λίμνης Φουτσίνο που ήταν σε λειτουργία κάποιες δεκαετίες, έπαθαν ζημιές και αποφασίστηκε η κατασκευή υποβοηθητικών σηράγγων νέας τεχνολογίας για αποφυγή μεγαλύτερων βλαβών στο μέλλον. Οι επιζήσαντες -ως επί το πλείστον τραυματίες- έμειναν άστεγοι, γιατί όλα τα κτίρια κατέρρευσαν, εκτός από ένα, στο οποίο τοποθετήθηκε αναμνηστική πλάκα για το γεγονός.

Το Αβετζάνο έχασε σημαντικά μνημεία: Το Κάστρο Ορσίνι, την Εκκλησία του Αγίου Βαρθολομαίου, το Palazzo Torlonia, το Θέατρο Ruggeri, το δημαρχείο και στα χρόνια που ακολούθησαν υπέστη, όπως και όλη η περιοχή, απότομη μείωση του πληθυσμού. Μία από τις αιτίες ήταν και ο πόλεμος, που απορρόφησε τους εθνικούς πόρους για μεγάλο χρονικό διάστημα με αποτέλεσμα την έλλειψη υλικών και εργατικού δυναμικού. Μετά από μια σύντομη ανάκαμψη στη δεκαετία 1920, η ανοικοδόμηση σταμάτησε και πάλι λόγω της οικονομικής κρίσης. Ορισμένα από τα κτήρια που κατέρρευσαν έχουν μετατραπεί σε στάβλους ή καταφύγια σήμερα, ενώ μερικά ερείπια του σεισμού έχουν αφεθεί ακόμα ορατά, για να απεικονίζουν την ιστορική μνήμη του συμβάντος. 

(Πηγή: Η Νύχτα του Avezzano, Raphael Di Domenico ντοκιμαντέρ που προβλήθηκε την 13η Ιανουαρίου 2010 και το 2011 στην πόλη).

Η πόλη ξανακτίστηκε εκ του μηδενός, με παράλληλη ρυμοτομία και μεγάλα πάρκα. Δεν υπάρχει ιστορικό κέντρο και τα περισσότερα από τα κτήρια αποτελούνται μόνον από ισόγειο και πρώτο όροφο, λόγω της εξαιρετικά μεγάλης σεισμικότητας της περιοχής. Η πόλη υπέστη ελαφρές μόνον ζημιές από τον σεισμό της Λ'Άκουιλα το 2009. Η εδαφική επιτάχυνση μετράται από ένα επιταχυνσιόμετρο τοποθετημένο στο Κάστρο της πόλης.
Οικονομία
Εργοστάσια παραγωγής ζάχαρης και εξόρυξης βωξίτη.Πάπυρος Λαρούς Είναι το κύριο εμπορικό, βιομηχανικό και γεωργικό κέντρο της περιοχής Μάρσικα (Marsica), με βιομηχανίες υψηλής τεχνολογίας, όπως το εργοστάσιο ημιαγωγών LFoundry GmbH και το μεγάλο δορυφορικό πάρκο της Telespazio.
Αξιοθέατα
309x309px|thumb|Η εκκλησία του Αγ. Βαρθολομαίου στο Αβετζάνο
Η Εκκλησία του Αγ. Βαρθολομαίου (La cattedrale di San Bartolomeo), αφιερωμένη στον προστάτη της πόλης. Στη θέση του σημερινού κτίσματος, υπήρχαν πολλά παλαιότερα που, όλα τους, καταστράφηκαν από σεισμούς. Η αρχική εκκλησία κτίστηκε πριν από το 1000 και καταστράφηκε το 1349, ενώ το νέο κτίσμα επανακαταστράφηκε το 1703. Η τρίτη εκκλησία διαλύθηκε από τον μεγάλο σεισμό του 1915 και το τελευταίο κτίσμα, επισήμως εγκαινιάστηκε το 1942. Βομβαρδίστηκε από τους Συμμάχους το 1944, αλλά διασώθηκε στο σύνολό του και, αποτελεί το σημερινό σύμβολο της πόλης. Διαθέτει εξαιρετική πρόσοψη, ψηλό καμπαναριό και ένα μεγάλο εκκλησιαστικό όργανο που κατασκευάστηκε το 1975.
Το Κάστρο των Ορσίνι-Κολόννα (Il castello Orsini-Colonna): κτίστηκε το 1490 από τον Τζεντίλε Βιρτζίνιο Ορσίνι, γύρω από τα ερείπια του κατεστραμμένου πύργου του Τζεντίλε ντα Παλεάρια, άρχοντα του Μανοπέλλο (Manoppello). Έπαθε σοβαρότατες ζημιές από τον σεισμό του 1915. Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών αποκατάστασης που πραγματοποιήθηκαν στη δεκαετία του 1990, το ισόγειο χρησιμοποιείται για διεξαγωγή συνεδριάσεων και εκδηλώσεων, ενώ στον πρώτο όροφο στεγάζεται το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της πόλης. Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του κάστρου είναι ότι οι τέσσερις πύργοι του, είναι απόλυτα ευθυγραμμισμένοι με τα σημεία του ορίζοντα της γης.

Προσωπικότητες
Αντόνιο Γκαντίν, στρατιωτικός.
Πάολα Κόνσια, πολιτικός.
Φελίσε Ορλάντι, ηθοποιός.
Άντα Τζεντίλε, πιανίστρια και συνθέτρια.
Λίνο Τζουαντσιάλε, ηθοποιός.
Τζιάνι Λέτα, πολιτικός.
Μάριο Πεσκάντε, πολιτικός.
Βίτο Τακόνε, ποδηλάτης.

Παραπομπές

Πηγές
Πάπυρος Λαρούς, εκδ. 1963 
Luciano Canepari, Il DiPI - Dizionario di pronuncia italiana, Bologna, Zanichelli, 1999.
"Comune di Avezzano (AQ)". Prometheo Srl. Archived from the original on 18 March 2008. Retrieved 2008-02-16.
ISTAT
Raffaello Di Domenico, Il castello Orsini - Colonna, Ed. Di Censo - Avezzano 2002.
Historia Marsorum di Muzio Febonio
 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

http://www.avezzanodigitale.it/ 

Κατηγορία:Πόλεις του Αμπρούτσο