Ρωμιοί

Ο όρος Ρωμιοί (τουρκικά: Rumları) λειτουργούσε ως ενδώνυμο των ελληνικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οι Ρωμιοί εντάσσονταν διοικητικά στο Ρουμ μιλλέτ· ωστόσο, οι δύο έννοιες δεν ταυτίζονται, καθώς η πρώτη παραπέμπει σε εθνοϊστορική ταυτότητα, ενώ η δεύτερη συνιστά ευρύτερο θρησκευτικό προσδιορισμό των Ορθόδοξων Χριστιανών, όρο που απαντά και στο Κοράνιο. 

Οι Ρωμιοί κατοικούσαν σε εκτεταμένες περιοχές του οθωμανικού χώρου, οι οποίες περιλαμβάνουν τον ελλαδικό χώρο, την Κύπρο, την Ανατολική Θράκη, ιδίως την Κωνσταντινούπολη και τα περίχωρά της, τη δυτική Μικρά Ασία, με επίκεντρο την Σμύρνη, την κεντρική Μικρά Ασία, κυρίως την Καππαδοκία, καθώς και τη βορειοανατολική Μικρά Ασία, ιδίως την περιοχή του Πόντου. Σημαντικές ρωμαίικες κοινότητες απαντούσαν επίσης στα βόρεια Βαλκάνια, στην Αρμενία, στην Συρία και στον Καύκασο.

Μετά την ίδρυση του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους το 1830, οι εθνικά ελληνικοί πληθυσμοί που κατοικούσαν εκτός των ορίων του, ιδίως στη Θεσσαλία, την Ήπειρο, τη Μακεδονία, τα νησιά του Βορείου Αιγαίου, τη Θράκη και τη Μικρά Ασία, αυτοπροσδιορίζονταν ως «Ρωμιοί». Ο όρος αυτός παρέπεμπε στη βυζαντινορωμαϊκή ιστορική τους κληρονομιά και συνδεόταν άρρηκτα με την ελληνορθόδοξη ταυτότητά τους. Αντιθέτως, ο όρος «Έλληνες» χρησιμοποιούνταν κατά κύριο λόγο για να δηλώσει τους υπηκόους του Βασιλείου της Ελλάδας. Στις αρχές του 20ού αιώνα, μετά την ενσωμάτωση μεγάλου μέρους του ηπειρωτικού ελληνικού χώρου στην ελληνική επικράτεια, η σημασιολογική χρήση του όρου «Ρωμιοί» περιορίστηκε στους ελληνικούς πληθυσμούς της Μικράς Ασίας και της Θράκης, οι οποίοι εξακολουθούσαν να διαβιούν υπό οθωμανική κυριαρχία, διατηρώντας την ιδιαίτερη ιστορική και πολιτισμική τους ταυτότητα.

 Ιστορία 
Στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, σύμφωνα με το μουσουλμανικό σύστημα των Ζιμμήδων, στους Έλληνες χριστιανούς εγγυόνταν ορισμένες ελευθερίες (όπως το δικαίωμα άσκησης θρησκείας), αλλά στο σύνολό τους αντιμετωπίζονταν ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Χριστιανοί και Εβραίοι δεν θεωρούνταν ίσοι με τους Μουσουλμάνους, και αυτό αποδεικνύονταν μέχρι και στις δικαστικές υποθέσεις. Τους απαγορευόταν να φέρουν όπλα, να ιππεύουν άλογα, να χτίζουν ψηλότερα σπίτια από αυτά των Μουσουλμάνων, να τελούν πρακτικές και έθιμα αντίθετα με την μουσουλμανική κουλτούρα, και άλλοι νομικοί περιορισμοί, των οποίων η παραβίαση μπορούσε να οδηγήσει σε τιμωρίες που κυμαίνονταν από την επιβολή προστίμων μέχρι εκτέλεση. Στην ευνοϊκή μεταχείριση αυτών μπορούσε μερικές φορές να συμβάλλει ο Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, αναγνωρισμένος ως ο ανώτατος θρησκευτικός και πολιτικός ηγέτης (millet-bashi) όλων των Ορθόδοξων Χριστιανών υπηκόων του Σουλτάνου.

Οι τρεις ισχυρότερες ευρωπαϊκές δυνάμεις, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και η Ρωσία (γνωστές ως Μεγάλες Δυνάμεις), διαφώνησαν με τον τρόπο που η Οθωμανική Αυτοκρατορία μεταχειριζόταν τον χριστιανικό πληθυσμό της και άσκησαν ολοένα και μεγαλύτερη πίεση στην κυβέρνησή της, την Υψηλή Πύλη, να επεκτείνει τα ίσα δικαιώματα σε όλους τους πολίτες της. Αρχής γενομένης από το 1839, η οθωμανική κυβέρνηση εφάρμοσε τις μεταρρυθμίσεις του Τανζιμάτ για να βελτιώσει την κατάσταση των μη μουσουλμάνων, αν και αυτές αποδείχθηκαν σε μεγάλο βαθμό αναποτελεσματικές. Το 1856, το Χάτ-ι Χουμαγιούν υποσχέθηκε ισότητα για όλους τους Οθωμανούς πολίτες, ανεξάρτητα από την εθνικότητα και την ομολογία τους, διευρύνοντας το πεδίο εφαρμογής του Χατ-ι Σερίφ του Γκιουλχανέ του 1839. Η μεταρρυθμιστική περίοδος κορυφώθηκε με το Σύνταγμα (Kānûn-ı Esâsî), το οποίο δημοσιεύθηκε στις 23 Νοεμβρίου 1876. Καθιέρωσε την ελευθερία της πίστης και την ισότητα όλων των πολιτών ενώπιον του νόμου.

Στις 24 Ιουλίου 1908, οι ελπίδες των Ελλήνων για ισότητα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία επιβεβαιώθηκαν με την απομάκρυνση του Σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ (βασιλεύοντας 1876–1909) από την εξουσία και την αποκατάσταση της χώρας σε συνταγματική μοναρχία. Η Επιτροπή Ένωσης και Προόδου (Νεότουρκοι), ένα πολιτικό κόμμα που αντιτίθετο στην απόλυτη κυριαρχία του Αμπντούλ Χαμίτ, είχε ηγηθεί μιας εξέγερσης εναντίον του ηγεμόνα τους. Οι φιλομεταρρυθμιστές Νεότουρκοι καθαίρεσαν τον Σουλτάνο και τον αντικατέστησαν με τον αναποτελεσματικό Μωάμεθ Ε΄ (βασιλεύοντας 1908–1918).

Πριν από τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ζούσαν περίπου 1,8 εκατομμύρια Έλληνες. Μερικοί εξέχοντες Οθωμανοί Έλληνες υπηρέτησαν ως κοινοβουλευτικοί βουλευτές. Στη Βουλή του 1908, υπήρχαν είκοσι έξι Έλληνες βουλευτές, αλλά ο αριθμός τους μειώθηκε σε δεκαοκτώ μέχρι το 1914. Υπολογίζεται ότι ο ελληνικός πληθυσμός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στη Μικρά Ασία είχε 2.300 κοινοτικά σχολεία, 200.000 μαθητές, 5.000 δασκάλους, 2.000 ελληνορθόδοξες εκκλησίες και 3.000 Έλληνες ορθόδοξους ιερείς.

Από το 1914 έως το 1923, οι Έλληνες της Θράκης και της Μικράς Ασίας υπέστησαν μια αιματηρή εκστρατεία διωγμών και απελάσεων, αναγνωρισμένη επίσημα ως γενοκτονία από την Διεθνή Ένωση Μελετητών Γενοκτονιών.

 Διάσημοι Ρωμιοί 
Αλέξανδρος Καραθεοδωρής (1833–1906), πασάς, διπλωμάτης.
Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή (1873-1950), μαθηματικός.
Βασίλης Ζαχάρωφ (1850–1936), επιχειρηματίας.
Χρηστάκης Ζωγράφος (1820–1896), τραπεζίτης και ευεργέτης.
Ελία Καζάν (1909–2003), σκηνοθέτης, παραγωγός, συγγραφέας και ηθοποιός.
Ηλίας Βενέζης (1904–1973), συγγραφέας.
 Ευγγελινός Μισαηλίδης (1820–1890), συγγραφέας και δημοσιογράφος.
Μιχαήλ Βασιλείου, έμπορος και ευπατρίδης.
Αλέξανδρος Βασιλείου, έμπορος και διαφωτιστής.
Νικόλαος Μαυροκορδάτος (1670–1730) Φαναριώτης, ηγεμόνας της Μολδοβλαχίας.
Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος (1791–1865), Φαναριώτης, πολιτικός.
Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος (ο εξ απορρήτων) (1641-1709), Φαναριώτης, γιατρός.
Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος ο Φιραρής (1754-1819), Φαναριώτης, ηγεμόνας της Μολδοβλαχίας
Γεώργιος Ζαρίφης (1810–1884), τραπεζίτης και ευεργέτης.
Αριστοτέλης Ωνάσης (1906–1975), εφοπλιστής και ευεργέτης.
Αντώνης Χριστοφορίδης (1918–1985), πυγμάχος ελαφρών βαρών.
Σερ Άλεκ Ισιγόνης (1906–1988), σχεδιαστής αυτοκινήτων, σχεδιαστής του αυτοκινήτου Mini.
Σπυρίδων Βρυώνης (1928-2019), βυζαντινολόγος, ιστορικός.
Αδαμάντιος Κοραής (1748–1833), διαφωτιστής και λόγιος.
Ρόζα Εσκενάζυ (1890–1980), διάσημη τραγουδίστρια.
Ρίτα Αμπατζή (1914–1969), διάσημη τραγουδίστρια.
Γιώργος Σεφέρης (1900–1971), διάσημος ποιητής, κάτοχος βραβείου Νόμπελ.
Μαρίκα Νίνου (1918–1957), διάσημη τραγουδίστρια.
 Γιάννης Παπαϊωάννου (1913–1972), διάσημος τραγουδιστής.
Κώστας Σκαρβέλης (1880–1942), διάσημος τραγουδιστής.
Ματθαίος Κωφίδης (1855-1921), επιχειρηματίας και βουλευτής του οθωμανικού κοινοβουλίου.
Αθανάσιος Αγνίδης (1889 - 1984), διπλωμάτης.

 Επιπλέον βιβλιογραφία 





Δείτε επίσης
Βυζαντινοί
Ρουμ μιλλέτ
Έλληνες στην Τουρκία
Συνθήκη της Λωζάνης
Σεπτεμβριανά

Υποσημειώσεις

Κατηγορία:Τουρκοκρατία
Κατηγορία:Χριστιανοί της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας
Κατηγορία:Έλληνες