Ιερά Μητρόπολις Μονεμβασίας και Σπάρτης

Η Ιερά Μητρόπολις Μονεμβασίας και Σπάρτης είναι Μητρόπολη της Εκκλησίας της Ελλάδος. Έδρα της είναι η Σπάρτη, ενώ περιλαμβάνει το μεγαλύτερο τμήμα του Νομού Λακωνίας.

Μητροπολίτης της είναι από το 1980 ο Ευστάθιος (Σπηλιώτης).

Ιστορικά στοιχεία
Η Μονεμβασιά ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα και η επισκοπή της αρχικά υπαγόταν στην Μητρόπολη Κορίνθου. Αργότερα αποσπάστηκε από αυτήν και υπήχθη στη Μητρόπολη Παλαιών Πατρών, ενώ ανεξάρτητη Μητρόπολη έγινε επί βασιλείας Ανδρόνικου Β΄ Παλαιολόγου, επί Αρχιεπισκόπου Μονεμβασίας Νικολάου. Με χρυσόβουλο του 1301, ο Ανδρόνικος παραχώρησε τότε στον Νικόλαο τα προνόμια εξαρχίας της Πελοποννήσου καθώς και τον τίτλο «Παναγιώτατος».

μικρογραφία|left|Ο Ανδρόνικος Β΄ Παλαιολόγος
Τότε κατατάχθηκε 34η, μετά τη Μητρόπολη Κορίνθου και πριν την Αθηνών, ενώ σε αυτήν υπήχθησαν οκτώ επισκοπές: Κυνουρίας, Έλους, Μαΐνης (Μάνης), Ρέοντος και Πραστού, Ζεμενού, Κορώνης, Μεθώνης, και Ανδρούσης. Αυτή η δομή διατηρήθηκε ως τα μέσα του 17ου αιώνα. Τον Νοέμβριο του 1632, επί Πατριαρχίας Κυρίλλου Λουκάρεως, υπήχθη στη Μητρόπολη Μονεμβασίας και η Επισκοπή Καλαμών.

Μετά την ίδρυση του ανεξάρτητου Ελληνικού κράτους, με διάταγμα του Βασιλιά Όθωνα (1833) η Μητρόπολη Μονεμβασίας μετονομάστηκε σε Επισκοπή Επιδαύρου Λιμηράς. Τα επόμενα χρόνια, από το 1834 ως το 1852, περιφερειακές Επισκοπές συγχωνεύθηκαν διαδοχικά στην Επισκοπή Λακεδαίμονος (η Επισκοπή Καρδαμύλης το 1834, οι Οιτύλου και Ζυγού το 1841, η Γυθείου το 1842 και η Ασίνης το 1852).

Τον Δεκέμβριο του 1841 η Επισκοπή Επιδαύρου Λιμηράς συγχωνεύτηκε στην Λακεδαίμονος και έκτοτε ο Μητροπολίτης της ενιαίας Μητρόπολης φέρει τον τίτλο «Παναγιώτατος» εντός των ορίων της επαρχίας του. Στις 9 Απριλίου 1852, ο Εκκλησιαστικός Νόμος περί Επισκοπών μετονόμασε την ως τότε επισκοπή Λακεδαίμονος σε Αρχιεπισκοπή Μονεμβασίας και Σπάρτης.

Επισκοπικός κατάλογος
+  Όνομα  Έτη  Σημειώσεις Πέτρος  τέλη 8ου αιώνα  άγιος – συμμετείχε στην Ζ´ Οικουμενική Σύνοδο Θεοφάνης  τέλη 8ου με αρχές 9ου αιώνα  άγιος Ιωάννης  9ος αιώνας  Γεώργιος  τέλη 9ου αιώνα  Παύλος  αρχές 10ου αιώνα  επί αυτοκρατόρων Λέοντος και Αλεξάνδρου Γεώργιος  τέλη 10ου αιώνα  Αθανάσιος  τέλη 10ου αιώνα  Νικόλαος  μέσα 11ου αιώνα  Ιωάσαφ  11ος αιώνας  Γρηγόριος  ~ 1261  Πέτρος  13ος αιώνας  Παύλος  13ος αιώνας  Ιωάννης   13ος αιώνας  Νικόλαος  1282 – 1300  ο Ανδρόνικος Β΄ Παλαιολόγος προήγαγε την Μονεμβάσια από επισκοπή σε μητρόπολη και τίμησε τον Νικόλαο ως «έξαρχο Πελοποννήσου» Σωφρόνιος  ~ 1315  Ιωάννης ή Ιωάσαφ  1326 – 1329  Ισίδωρος  1341 – 21 Οκτωβρίου 1344  φίλος του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, μετέπειτα Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Ιωάννης  ~ 1344  Ιάκωβος Κουκουνάρης  4 Νοεμβρίου 1344 – 1348  Μητροφάνης Ιωσήφ  1348 – ;  από Παλαιών Πατρών Ιωάσαφ  ~ 1387  Κλήμης  ~ 1393  Ακάκιος  1396 – 1405  Ισίδωρος  ~ 1426  Δοσίθεος  1426 – 1438  από Τραπεζούντος. Ως Μονεμβασίας υπέγραψε την ενωτική Σύνοδο Φερράρας-Φλωρεντίας (6 Ιουλίου 1439) Θεοδόσιος ή Θεόδωρος  ~ 1438  Σίλβεστρος  ~ 1439  Σωφρόνιος  ~ 1445  Μονεμβασίας και Καλαμάτας Ιωσήφ  ~ 1483  Κύριλλος  1500 – 1506  Αρσένιος Αποστόλης  1506  Φράγκος - Καθαιρέθηκε από τον Πατριάρχη Παχώμιο Α´ Μάρκος Μουσούρος  1516  Φράγκος-Λατίνος Μανίλιος (Εμμανουήλ)  1517  Φράγκος-Λατίνος Filippo Arrivabene   Φράγκος-Λατίνος Αρσένιος  ~ 1531  Μητροφάνης  ~ 1540  μετά την κατάληψη από τους Τούρκους, επανήλθαν οι Ορθόδοξοι Ιωάσαφ  ~ 1541  Ιερεμίας  ~ 1561  Ιγνάτιος  ~ 1570  Μακάριος Μελισσηνός  1571 – 1572  Ιερεμίας  ~ 1574  Μητροφάνης  ~ 1578  Δωρόθεος  1580 – 1591  Γεννάδιος  1591 – 1593  Λαυρέντιος  ~ 1593  Λεόντιος  ; – 1604  καθαιρέθηκε Ιωάσαφ  9 Μαρτίου 1604 – Δεκέμβριος 1607  από Ρέοντος, καθαιρέθηκε Γερμανός  1608 – 1610  Αχίλλιος  1611 – 1617  Χρύσανθος Λάσκαρης  1617 – 1620  Μητροφάνης  ~ 1620 – μετά τον Δεκέμβριο 1625  κατόπιν Καλαμών Νεόφυτος ο Καρακάλλας  1626 – 1649 †  Σωφρόνιος  2 Μαΐου 1649 – Φεβρουάριος 1654  από Γαρδικίου, καθαιρέθηκε Λαυρέντιος  Φεβρουάριος 1654  κατόπιν Ευρίπου (1659) Δαμασκηνός  ~ 1653  Γαβριήλ   Ζωσιμάς  ~ 1661  Σωφρόνιος  ~ 1669  Παρθένιος  ~ 1672  Λαυρέντιος  ~ 1672 – μετά τον Μάιο 1675  Νικηφόρος  ~ 1680  Γρηγόριος  1689 – 1714  Καλλίνικος  ~ 1714  Γεράσιμος Πετίτζης  ~ 1721  Παΐσιος  ~ 1723  Γρηγόριος Σωτήρης  ~ 1725  Γεράσιμος  ~ 1727  Διονύσιος  ~ 1728  Νικηφόρος  1729 – 1749  από Παλαιών Πατρών Άνθιμος  25 Φεβρουαρίου 1749 – Απρίλιος 1771  επαύθη Ιγνάτιος (Τζαμπλάκος)  Απρίλιος 1771 – Απρίλιος ή Μάιος 1801 †  Αμβρόσιος  Μάιος 1801  παραιτήθηκε το 1801, το 1805 έγινε Αιγίνης, Πόρου και Ύδρας Χρύσανθος (Παγώνης)  1801 – 15 Σεπτεμβρίου 1821  Πρωτοσύγκελλος Γεράσιμος Πωγώνης   ανηψιός του Χρυσάνθου Πωγώνη Χρύσανθος (;)  ; – 1823  Δανιήλ (Κουλουφέκης)  1823 – 4 Δεκεμβρίου 1844 †  από το 1823 τοποτηρητής, από 21 Νοεμβρίου 1833 επίσκοπος Λακεδαίμονος Διονύσιος (Σασανάς)  30 Νοεμβρίου 1852 – 4 Ιουλίου 1876 †  Θεόκλητος (Μηνόπουλος)  4 Δεκεμβρίου 1892 – 4 Νοεμβρίου 1902  Ακάκιος (Αθανασιάδης)  1906  παραιτήθηκε στις 27 Μαΐου 1907 πριν χειροτονηθεί Γερμανός (Τρωϊάνος)  16 Ιουλίου 1907 – 31 Δεκεμβρίου 1935 †  Διονύσιος (Δάφνος)  14 Ιανουαρίου 1936 – 3 Φεβρουαρίου 1959  παραιτήθηκε Κυπριανός (Πουλάκος)  3 Φεβρουαρίου 1959 – 1970  αποχώρησε δυνάμει του Ν.Δ. 126/1969 Ιερόθεος (Κυριαζόπουλος)  14 Μαρτίου 1971 – 2 Μαρτίου 1980 †  Ευστάθιος (Σπηλιώτης)  31 Αυγούστου 1980 – σήμερα 

Η Μητρόπολη σήμερα
μικρογραφία|Ο ναός της Αγίας Σοφίας, Μονεμβασιά
Αρχιερατικές Περιφέρειες
Η Ιερά Μητρόπολις Μονεμβασίας και Σπάρτης αποτελείται από 12 Αρχιερατικές Περιφέρειες:
Αρχιερατική Περιφέρεια Σπάρτης
Αρχιερατική Περιφέρεια Καστορείου
Αρχιερατική Περιφέρεια Σκάλας
Αρχιερατική Περιφέρεια Βλαχιώτη
Αρχιερατική Περιφέρεια Μολλών
Αρχιερατική Περιφέρεια Ασώπου
Αρχιερατική Περιφέρεια Μονεμβασίας
Αρχιερατική Περιφέρεια Έλικας
Αρχιερατική Περιφέρεια Νεαπόλεως
Αρχιερατική Περιφέρεια Ξηροκαμπίου
Αρχιερατική Περιφέρεια Γερακίου
Αρχιερατική Περιφέρεια Βρεσθένων

Ιερές Μονές
Ιερά Μονή Αγίων Τεσσαράκοντα Μαρτύρων
Ιερά Μονή Αγίων Αναργύρων Πάρνωνος
Ιερά Μονή Παναγίας Ζερμπίτσης
Ιερά Μονή Ζωοδόχου Πηγής Καστρίου
Ιερά Μονή Ζωοδόχου Πηγής Γόλας
Ιερά Μονή Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Ιέρακος
Ιερά Μονή Οσίου Θωμά του εν Μαλεώ

Ιδρύματα
Άσυλο Ανιάτων Σπάρτης
Κέντρο Αποκατάστασης και Αποθεραπείας
Γηροκομείο Νεαπόλεως
Γηροκομείο και Άσυλο Ανιάτων Μολάων
Γηροκομείο και Άσυλο Ανιάτων Ελίκας
Κοινωνικό Πρόγραμμα “Βοήθεια στο Σπίτι”
Κατασκηνώσεις
Κατασκηνώσεις ΑμΕΑ Νεαπόλεως
Σχολή ΚΑΜΕΑ
Βρεφονηπιακός Σταθμός Σπάρτης
Βρεφονηπιακός Σταθμός Μονεμβασίας
Εκκλησιαστική Βιβλιοθήκη
Μουσείο Εκκλησιαστικής Τέχνης. Ιδρύθηκε το 1991, με πρωτοβουλία του μητροπολίτη Ευσταθίου και στεγάζεται στο δεύτερο όροφο του Μητροπολιτικού Μεγάρου. Η πλούσια συλλογή του, που μαρτυρεί το υψηλό επίπεδο της θρησκευτικής καλλιτεχνικής παραγωγής των τελευταίων αιώνων, αποτελείται από αξιόλογες φορητές εικόνες, δείγματα χρυσοκεντητικής και αργυροχρυσοχοΐας, λειτουργικά και ιερατικά άμφια, καθώς και από μία σειρά χειρόγραφων εικονογραφημένων κωδίκων. Στις εικόνες που εκτίθενται είναι εμφανείς οι επιρροές από την Κρητική Σχολή, τα πρότυπα της εποχής των Παλαιολόγων, λαϊκότροπα στοιχεία, καθώς και από τη δυτική τέχνη. Ιδιαίτερης αξίας κειμήλια είναι οι έξι εικόνες ρωσικής τέχνης του 17ου, 18ου και 19οα αι. και ορισμένα εικονίδια τέμπλου. Τα εικονογραφημένα χειρόγραφα του μουσείου προέρχονται από δύο σπουδαία βιβλιογραφικά εργαστήρια της εποχής, τα οποία λειτουργούσαν στη μονή των Αγίων Τεσσαράκοντα Μαρτύρων και στη μονή Ζερμπίτσης αντίστοιχα.

Περιοδικό
Η Ιερά Μητρόπολις Μονεμβασίας και Σπάρτης από το 1972 εκδίδει περιοδικό ποικίλης ύλης υπό την ονομασία Περιοδικό “Όσιος Νίκων, ο Μετανοείτε”. Ο Όσιος Νίκων ο «Μετανοείτε» είναι προστάτης της πόλεως της Σπάρτης.

Παραπομπές

Πηγές




Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Επίσημος ιστότοπος Ιεράς Μητροπόλεως Μονεμβασίας και Σπάρτης

Μονεμβασιας
Κατηγορία:Ιερά Μητρόπολις Μονεμβασίας και Σπάρτης