Οκτώηχος

Για την Οκτώηχο, λειτουργικό βιβλίο της Εκκλησίας, βλέπε Παρακλητική.

Οκτώηχος, ή Οκτάηχος, ή Οκταηχία (Διεθνώς: Octoechos, Προφορά: Oktōēchos, Νέα Ελληνικά: Οκταηχία, Αρχαία Ελληνικά: Ὀκτώηχος → από το ὀκτώ + ἦχος, Σλάβικα: Октоихъ Οκτώηχ → από το Окто οκτώ + ихъ ήχος, ή Осмогласникъ Οσμογκλάσνικ → από το о́семь οκτώ + гласъ φωνή) είναι το όνομα του μουσικού συστήματος των οκτώ ήχωνΨάχου Κωνσταντίνου, "Το Οκτάηχον σύστημα της Βυζαντινής Μουσικής", Εκδόσεις Μιχ. Ι. Πολυχρονάκης, Νεάπολις Κρήτης, 1980 που χρησιμοποιείται για την σύνθεση εκκλησιαστικών ψαλμών στην Βυζαντινή, Συριακή, Κοπτική, Αρμένικη, Λατινική και Σλάβικη εκκλησία.

 Ήχοι και Φθόγγοι 
Οι οκτώ ήχοι ή τρόποι της είναι:Ήχοι Βυζαντινής μουσικής σε εξέλιξη από την Πυθαγορική Οκτάχορδο.
ήχος α΄ήχος β΄ήχος γ΄ήχος δ΄ήχος πλάγιος του α΄ήχος πλάγιος του β΄ήχος βαρύςήχος πλάγιος του δ΄

Οι φθόγγοι ή τόνοι της οκτωήχου διακρίνονται σε επτά και ονομάζονται Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η και για ευκολία εκφέρονται ως:Φθόγγοι Βυζαντινής μουσικής.
 πΑ  Βου  Γα  Δι κΕ  Ζω  νΗ

Το απήχημα ή ενήχημα κάθε ήχου είναι μία σύντομη μουσική φράση, η οποία αποδίδει -κατά το δυνατό- τα κύρια συστατικά του: βάση, διαστήματα, δεσπόζοντες φθόγγους, μελωδικές έλξεις και καταλήξεις, δίνοντας έτσι το χαρακτηριστικό του άκουσμα, την ιδέα του. Συνήθως το απήχημα ψάλλεται από αυτόν που διευθύνει τον χορό, για να μπορέσουν και οι υπόλοιποι που θα ψάλουν να ακούσουν την ιδέα'' του ήχου. Τα απηχήματα για κάθε ήχο είναι:https://ront-ekklisiastikis-ymnodias.webnode.gr/themata-theorias/
Ήχος Απήχημαα΄β΄γ΄δ΄πλάγιος του α΄πλάγιος του β΄βαρύςπλάγιος του δ΄ΑνανέςΝεανέςΝανάΆγιαΑνέανεςΝεχέανεςΑανέςΝεάγιε

 Ονοματολογία 
Τα ονόματα που αποδίδονται στους οκτώ ήχους διαφέρουν στις μεταφράσεις της εκκλησιαστικής σλαβονικής γλώσσας. Το σλαβονικό σύστημα υπολογίζει τους πλάγιους ήχους ως Glas 5, 6, 7, και 8. Αυτές οι διαφορές που παρουσιάζονται στον πίνακα παρακάτω μαζί με τα Αρχαία Ελληνικά ονόματα των οκτάβων και σύμφωνα με τους ΑγιοπολίτεςΣύμφωνα με την πρώτη παράγραφο των Αγιοπολιτών, ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός υποτίθεται ότι είναι ο συγγραφέας της πραγματείας του 9ου αιώνα:  και τις ψαλτικές πραγματείες των Καρολίγγειων θεωρητικών, καθώς και τα αντίστοιχα αρμενικά ονόματα. Παρακαλώ σημειώστε ότι οι συνθέτες του 15ου αιώνα, όπως ο Μανουήλ Χρυσάφης, Λαμπαδάριος στην Αυλή των Παλαιολόγων της Κωνσταντινούπολης, αντάλλαξαν τη Φρυγική με τη Λυδική.

Αρχαιοελληνικός Τρόπος Βυζαντινός Ήχος Εκκλησιαστική Σλαβονική Αρμενική Καρολίγγειος ΔιεθνήςΔωρικός  Πρῶτος  гласъ а.  Tzayn 1  Tonus primus / Authentus protus  FirstΦρυγικός  Δεύτερος  гласъ в.  Tzayn 2  Tonus tertius / Authentus deuterus  SecondΛυδικός  Τρίτος  гласъ г.  Tzayn 3  Tonus quintus / Authentus tritus  ThirdΜιξολυδικός  Τέταρτος  гласъ д.  Tzayn 4  Tonus septimus / Authentus tetrardus  FourthΥποδωρικός  Πλάγιος τοῦ πρώτου  гласъ є.  Koghm 1  Tonus secundus / Plagis proti  Plagal of the FirstΥποφρυγικός  Πλάγιος τοῦ δευτέρου  гласъ ѕ.  Koghm 2  Tonus quartus / Plagis deuteri  Plagal of the SecondΥπολυδικός  Βαρύς  гласъ з.  Koghm 3  Tonus sextus / Plagis triti  GraveΥπομιξολυδικός  Πλάγιος τοῦ τετάρτου  гласъ и.  Koghm 4  Tonus octavus / Plagis tetrardi  Plagal of the Fourth

Σημειώστε ότι οι νότιοι Σλάβοι χρησιμοποιούν το βυζαντινό μουσικό σύστημα και, παρ' όλα αυτά, χρησιμοποιούν την παραλλαγή της αρίθμησης που βρίσκεται πάντα στα κείμενα της εκκλησιαστικής σλαβονικής γλώσσας.

 Περίοδοι 
Ο όρος διαχωρίζεται χρονολογικά σε τρεις περιόδους:
 Οκτώηχος  Περίοδος  Εκπρόσωπος Αγιοπολίτικη Οκτώηχος  6ος-13ος αιώνας  Ιωάννης Δαμασκηνός Παπαδική Οκτώηχος  13ος-18ος αιώνας  Ιωάννης Κουκουζέλης Νεοβυζαντινή Οκτώηχος  18ος-21ος αιώνας  Χρύσανθος εκ Μαδύτου

Δείτε επίσης
Βυζαντινή μουσική
Νεοβυζαντινή Οκτώηχος

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Αρχαία ελληνική μουσική
Κατηγορία:Βυζαντινή μουσική
Κατηγορία:Μεσαιωνική μουσική
Κατηγορία:Λειτουργίες (μουσική)
Κατηγορία:Μουσικοί τρόποι