Απόλυτη μετοχή

Η απόλυτη μετοχή είναι το ένα από τα δύο είδη επιρρηματικής μετοχής της αρχαίας ελληνικής γλώσσας (το άλλο είδος είναι η συνημμένη μετοχή). Πρόκειται για μετοχή, το υποκείμενο της οποίας δεν έχει άλλη συντακτική θέση στην πρόταση, αλλά λειτουργεί μόνον ως υποκείμενο της μετοχής. Η απόλυτη μετοχή απαντάται συνήθως σε πτώση γενική, οπότε ονομάζεται γενική απόλυτη ή σπανιότερα σε αιτιατική, οπότε ονομάζεται αιτιατική απόλυτη.

 Γενική απόλυτη 
Με γενική απόλυτη εκφέρονται οι επιρρηματικές μετοχές των προσωπικών ρημάτων πλην της τελικής. Παραδείγματα.
 ᾿Αναχωρησάντων δὲ αὐτῶν οἱ ᾿Αθηναῖοι φυλακὰς κατεστήσαντο κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλασσανΘουκυδίδης, 2.24.1. [μτφ.: Αφού αυτοί αναχώρησαν, οι Αθηναίοι εγκατέστησαν φρουρές στη στεριά και στη θάλασσα]Το υποκείμενο αὐτῶν της μετοχής ᾿Αναχωρησάντων χρησιμεύει αποκλειστικά και μόνο ως υποκείμενο της μετοχής.
 ἀποπλεῖ οἴκαδε καίπερ μέσου χειμῶνος ὄντοςΞενοφῶν, Ἀγησίλαος, 2.31. [μτφ.: αποπλέει (ενν. ο Αγησίλαος) για την πατρίδα, αν και ήταν μεσοχείμωνο]Το υποκείμενο χειμῶνος της μετοχής ὄντος χρησιμεύει αποκλειστικά και μόνο ως υποκείμενο της μετοχής.
 Κῦρος δ᾽ οὖν ἀνέβη ἐπὶ τὰ ὄρη οὐδενὸς κωλύοντοςΞενοφῶν, Κύρου Ἀνάβασις, 1.2.22. [μτφ.: ο Κύρος λοιπόν ανέβηκε στα βουνά χωρίς να τον εμποδίζει κανείς]Το υποκείμενο οὐδενὸς της μετοχής κωλύοντος χρησιμεύει αποκλειστικά και μόνο ως υποκείμενο της μετοχής.
 ἐστράτευσαν ἐπ’ αὐτούς, οὐδεμιᾶς διαφορᾶς πρότερον πρὸς Καδμείους ὑπαρχούσηςΛυσίας, Ἐπιτάφιος τοῖς Κορινθίων βοηθοῖς, 2.8. [μτφ.: εξεστράτευσαν εναντίον τους, χωρίς να υπάρχει κανένα προηγούμενο με τους Καδμείους]Το υποκείμενο οὐδεμιᾶς της μετοχής ὑπαρχούσης χρησιμεύει αποκλειστικά και μόνο ως υποκείμενο της μετοχής.
 ναυμαχίας δὲ πρὸς σελήνην γενομένης, τέτταρας τριήρεις λαμβάνει ὁ ΓοργώπαςΞενοφῶν, Ἑλληνικά, 5.1.9. [μτφ.: όταν έγινε η ναυμαχία υπό το σεληνόφως, ο Γοργώπας κυρίευσε τέσσερις τριήρεις]Το υποκείμενο ναυμαχίας της μετοχής γενομένης χρησιμεύει αποκλειστικά και μόνο ως υποκείμενο της μετοχής.

 Σημειώσεις στη γενική απόλυτη 
Α. Σπάνια μια γενική απόλυτη μπορεί να έχει ως υποκείμενό της το υποκείμενο ή το αντικείμενο του ρήματος, αλλά πάντα σε πτώση γενική, όπως στα παρακάτω παραδείγματα:
 βοηθησάντων ὑμῶν προθύμως πόλιν προσλήψεσθε ναυτικὸν ἔχουσαν μέγαΘουκυδίδης, 3.13. [μτφ.: αν μας βοηθήσετε, θα προσθέσετε στη συμμαχία σας μια πόλη με ισχυρό ναυτικό]Ισοδύναμη πρόταση: βοηθήσαντες ὑμεῖς...Υποκείμενο μετοχής βοηθησάντων (γενική απόλυτη): ὑμῶν. Υποκείμενο ρήματος προσλήψεσθε: ὑμεῖς (εννοείται).
 ἐπεὶ δὲ μεταγνόντες πως οἱ ἔφοροι ἤδη ἔξω ὄντος ἀποστρέφειν αὐτὸν ἐπειρῶντο ἐξ ἸσθμοῦΞενοφῶν, Κύρου Ἀνάβασις, 2.6.3. [μτφ.: επειδή άλλαξαν γνώμη οι έφοροι, όταν πια αυτός είχε απομακρυνθεί, προσπαθούσαν να τον γυρίσουν πίσω απ' τον Ισθμό]Ισοδύναμη πρόταση: ... μεταγνόντες πως οἱ ἔφοροι ἤδη ἔξω ὄντα αὐτὸν ἀποστρέφειν ἐπειρῶντο...Υποκείμενο μετοχής ὄντος (γενική απόλυτη): αὐτοῦ (εννοείται). Αντικείμενο απαρεμφάτου ἀποστρέφειν: αὐτὸν.

Β. Το υποκείμενο της απόλυτης μετοχής παραλείπεται όταν εύκολα εννοείται, όταν είναι γενικό, όταν η μετοχή είναι ρήματος που δηλώνει φυσικό φαινόμενο και όταν τη μετοχή ακολουθεί ειδική πρόταση, οπότε ως υποκείμενό της εννοείται το τούτου ή τούτων:

 οὕτω δ’ ἐχόντων εἰκὸς τοῖς μὲν πολεμίοις ἐναντίους εἶναι τοὺς θεούς, ἡμῖν δὲ συμμάχουςΞενοφῶν, Κύρου Ἀνάβασις, 3.2.10. [μτφ.: Αφού έτσι έχουν τα πράγματα, οι θεοί φυσικά θα είναι εχθροί στους αντιπάλους μας και σύμμαχοι δικοί μας]Υποκείμενο της μετοχής ἐχόντων είναι το εννοούμενο πραγμάτων.  
 μετὰ δὲ τὴν ἐκκλησίαν παρασκευασάμενος ὡς ἐπὶ ναυμαχίαν ἀνηγάγετο ἐπὶ τὴν Κύζικον ὕοντος πολλῷΞενοφῶν, Ἑλληνικά, 1.1.16. [μτφ.: μετά τη συνέλευση, προετοιμάστηκε για ναυμαχία και ξεκίνησε με τον στόλο του εναντίον της Κυζίκου, ενώ έβρεχε καταρρακτωδώς]Η μετοχή ὕοντος δηλώνει φυσικό φαινόμενο και το υποκείμενό της παραλείπεται.

 Αιτιατική απόλυτη 
Με αιτιατική απόλυτη εκφέρεται η μετοχή των απρόσωπων ρημάτων ή απρόσωπων εκφράσεων. Η μετοχή αυτή απαντάται στην αιτιατική του ουδετέρου γένους συνήθως ενικού αριθμού. Η αιτιατική απόλυτη είναι κατά κανόνα εναντιωματική και σπανιότερα αιτιολογική, χρονική ή υποθετική. Αφού η αιτιατική απόλυτη προέρχεται από απρόσωπα ρήματα ή απρόσωπες εκφράσεις, το υποκείμενό της είναι απαρέμφατο. Σπάνια ως υποκείμενό της τίθεται αντωνυμία ουδετέρου γένους.
 οἵ τε γὰρ Συρακόσιοι καὶ οἱ ξύμμαχοι ὡς κρατοῦντες παρεκελεύοντο κραυγῇ οὐκ ὀλίγῃ χρώμενοι, ἀδύνατον ὂν ἐν νυκτὶ ἄλλῳ τῳ σημῆναιΘουκυδίδης, 7.44.4. [μτφ.: γιατί οι Συρακούσιοι και οι σύμμαχοί τους, καθώς νικούσαν, ενθάρρυναν ο ένας τον άλλον με δυνατές κραυγές, γιατί ήταν αδύνατον να συνεννοηθούν με κάποιον άλλο τρόπο μέσα στη νύχτα]Υποκείμενο της μετοχής ἀδύνατον ὂν (= ἐπεὶ ἀδύνατον ἦν) είναι το απαρέμφατο σημῆναι.
 προσταχθὲν γὰρ αὐτῷ ἀναγράψαι τοὺς νόμους τοὺς Σόλωνος, ἀντὶ μὲν Σόλωνος αὑτὸν νομοθέτην κατέστησενΛυσίας, Κατὰ Νικομάχου (γραμματέως εὐθυνῶν κατηγορία), 30,2. [μτφ.: ενώ δόθηκε σ' αυτόν η εντολή να καταγράψει τους νόμους του Σόλωνος, όρισε τον εαυτό του ως νομοθέτη αντί του Σόλωνος]Υποκείμενο της μετοχής προσταχθὲν είναι το απαρέμφατο ἀναγράψαι.
 ἡμῖν δὲ ἐξὸν ζῆν μὴ καλῶς, καλῶς αἱρούμεθα μᾶλλον τελευτᾶνΠλάτων, Μενέξενος 246d. [μτφ.: εμείς, αν και θα μπορούσαμε να ζούμε χωρίς τιμή, προτιμούμε να πεθάνουμε τιμημένα]Υποκείμενο της μετοχής ἐξὸν είναι το απαρέμφατο ζῆν.
 ὅταν ἀναγκασθῇ (ενν. τὶς) δυοῖν κακοῖν τὸ ἕτερον αἱρεῖσθαι, οὐδεὶς τὸ μεῖζον αἱρήσεται ἐξὸν τὸ ἔλαττον (ενν. αἱρεῖσθαι)Πλάτων, Πρωταγόρας, 358d. [μτφ.: όταν αναγκαστεί κανείς να επιλέξει ανάμεσα σε δύο κακά το ένα, κανείς δεν θα προτιμήσει το μεγαλύτερο κακό, ενώ θα ήταν δυνατό να επιλέξει το μικρότερο]Υποκείμενο της μετοχής ἐξὸν είναι το εννοούμενο απαρέμφατο αἱρεῖσθαι.

Οι πιο συνηθισμένες αιτιατικές απόλυτες είναι οι εξής:

ἐξὸν (ἔξεστι)=επειδή, ενώ, μολονότι είναι/ήταν/θα ήταν δυνατόὂν (ἔστιν)=επειδή, ενώ, μολονότι είναι/ήταν/θα ήταν δυνατόδέον/δεῆσον (δεῖ)=επειδή, ενώ, μολονότι είναι/ήταν/θα ήταν αναγκαίομετὸν (μέτεστι)=επειδή, ενώ, μολονότι υπάρχει συμμετοχή ή υπάρχει δικαίωμαπαρὸν (πάρεστι)=επειδή, ενώ, μολονότι είναι/ήταν/θα ήταν δυνατόμέλον (μέλει)=επειδή, ενώ, μολονότι υπάρχει φροντίδα/σκέψηχρεὼν (χρή)=επειδή, ενώ, μολονότι είναι/ήταν/θα ήταν αναγκαίοπρέπον (πρέπει)=επειδή, ενώ, μολονότι είναι/ήταν/θα ήταν πρέπονπροσῆκον (προσήκει)=επειδή, ενώ, μολονότι είναι/ήταν/θα ήταν πρέποντυχὸν (=ἐὰν τύχῃ· τυγχάνει· ίσως)=επειδή, ενώ, μολονότι έτυχεὑπάρχον (ὑπάρχει)=επειδή, ενώ, μολονότι είναι/ήταν/θα ήταν δυνατό/επιτρέπεταιπαρασχὸν (παρέχει)=επειδή, ενώ, μολονότι είναι/ήταν/θα ήταν στην εξουσία κάποιου ή επειδή, ενώ, μολονότι μπορούσε/είχε μπορέσειδοκοῦν/συνδοκοῦν ή δόξαν/δόξαντα (δοκεῖ)=επειδή, ενώ, μολονότι είναι/ήταν/θα ήταν αποφασισμένοπαρατυχόν=ενώ ήταν στην εξουσία κάποιου/αφού μπορούσεδυνατὸν ὂν=επειδή, ενώ, μολονότι είναι/ήταν/θα ήταν δυνατόἀδύνατον ὂν=επειδή, ενώ, μολονότι είναι/ήταν/θα ήταν αδύνατοοἷόν τε ὂν=επειδή, ενώ, μολονότι είναι/ήταν/θα ήταν δυνατόδίκαιον ὂν=επειδή, ενώ, μολονότι είναι δίκαιο ή υπάρχει το δικαίωμα/η υποχρέωσηῥᾴδιον ὂν=επειδή, ενώ, μολονότι είναι/ήταν/θα ήταν εύκολο/απλό ή απαιτεί λίγη σκέψηαἰσχρὸν ὂν=επειδή, ενώ, μολονότι είναι/ήταν/θα ήταν επονείδιστοἄδηλον ὂν=επειδή, ενώ, μολονότι είναι/ήταν/θα ήταν άγνωστογεγραμμένον (γέγραπται)=επειδή, ενώ, μολονότι έχει προταθεί στο κατηγορητήριοεἰρημένον (εἴρηται)=επειδή, ενώ, μολονότι είχε συμφωνηθεί/δοθεί υπόσχεση/αναφερθείπροσταχθὲν/προστεταγμένον=επειδή, ενώ, μολονότι είχε δοθεί ως διαταγήδεδογμένον=επειδή, ενώ, μολονότι είναι/ήταν/θα ήταν αποφασισμένο

 Σημειώσεις στην αιτιατική απόλυτη 
Α. Ενίοτε με αιτιατική απόλυτη εκφέρεται η μετοχή και προσωπικών ρημάτων, σε οποιοδήποτε γένος και αριθμό, όμως στην περίπτωση αυτή συνοδεύεται από το ὡς ή ὣσπερ. Αυτός ο τρόπος εκφοράς φανερώνει υποκειμενική γνώμη ή υπόθεση:
 φίλους κτῶνται, ὡς βοηθῶν δεόμενοι, τῶν δ᾽ ἀδελφῶν ἀμελοῦσιν, ὥσπερ ἐκ πολιτῶν μὲν γιγνομένους φίλους, ἐξ ἀδελφῶν δὲ οὐ γιγνομένουςΞενοφῶν, Ἀπομνημονεύματα, 2.3.3. [μτφ.: αποκτούν φίλους, επειδή έχουν ανάγκη από βοηθούς, αλλά παραμελούν τους αδελφούς τους, σαν να γίνονται φίλοι από τους πολίτες, από τους αδελφούς όμως να μη γίνονται]
 τοὺς υἱεῖς οἱ πατέρες, κἂν ὦσι σώφρονες, ὅμως ἀπὸ τῶν πονηρῶν ἀνθρώπων εἴργουσιν, ὡς τὴν μὲν τῶν χρηστῶν ὁμιλίαν ἄσκησιν οὖσαν τῆς ἀρετῆς, τὴν δὲ τῶν πονηρῶν κατάλυσινΞενοφῶν, Ἀπομνημονεύματα, 1.2.20. [μτφ.: οι πατέρες τους υιούς των, και αν ακόμη είναι σώφρονες, τους εμποδίζουν να συναναστρέφονται κακούς ανθρώπους, γιατί νομίζουν ότι η συναναστροφή με ενάρετους ανθρώπους είναι άσκηση της αρετής, ενώ με φαύλους καταστροφή της]

Β. Η αιτιατική απόλυτη δόξαν ή δόξαντα δέχεται ως υποκείμενό της ουδέτερο αντωνυμίας πληθυντικού αριθμού. Απαντάται και ως γενική απόλυτη, οπότε το δοκεῖ λαμβάνεται ως προσωπικό:
 δόξαν δὲ ταῦτα ἐκήρυξαν οὕτω ποιεῖνΞενοφῶν, Κύρου Ἀνάβασις, 4.1.13. [μτφ.: αφού αποφασίστηκαν αυτά, δήλωσαν ότι έτσι θα πράξουν]
  δοξάντων δὲ καὶ τούτων, ἐκπέμπουσιν οἱ Λακεδαιμόνιοι ΕὐδαμίδανΞενοφῶν, Ἑλληνικά, 5.2.24. [μτφ.: όταν και αυτό το σχέδιο  εγκρίθηκε, στέλνουν οι Λακεδαιμόνιοι τον Ευδαμίδα]

 Ονομαστική απόλυτη 
Σπάνια η απόλυτη μετοχή προσωπικού ρήματος τίθεται σε ονομαστική πτώση αντί γενικής και ονομάζεται ονομαστική απόλυτη (Σχήμα ανακόλουθο):
 ἐκεῖνοι δὲ εἰσελθόντες σὺν τοῖς ὑπηρέταις (...) εἶπε μὲν ὁ ΚριτίαςΞενοφῶν, Ἑλληνικά, 5.3.54. [μτφ.: κι όταν εκείνοι μπήκαν με τους υπηρέτες τους, είπε ο Κριτίας]Κανονικά η διατύπωση θα ήταν: ἐκείνων δὲ εἰσελθόντων... (γενική απόλυτη).

 Σημειώσεις στην ονομαστική απόλυτη 
Σε κάποιες περιπτώσεις και μια συνημμένη μετοχή απαντάται σε ονομαστική πτώση, ενώ το υποκείμενό της βρίσκεται σε πλάγια πτώση (Σχήμα ανακόλουθο):
 ἀποβλέψας γὰρ πρὸς τοῦτον τὸν στόλον οὗ πέρι διαλεγόμεθα, ἔδοξέ μοι πάγκαλός τε εἶναιΠλάτων, Νόμοι, 686d.Κανονικά η διατύπωση θα ήταν: ἀποβλέψαντι...

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 
 Ασωνίτης, Ν. Σ., Αναγνωστόπουλος, Β. Δ. χ. χ. Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας (σε 66 ενότητες). Αθήνα: "Φιλολογικές εκδόσεις Εμμ. Αναστασάκη".
 Liddell, H. G., Scott, R. 1940. A Greek-English Lexicon. Revised and augmented throughout by Sir Henry Stuart Jones with the assistance of Roderick McKenzie. Oxford: Clarendon Press
 Μανδηλαράς, Β. 1990³. Η δομή της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας. Αθήνα: Εκδόσεις Καρδαμίτσα.
 Μουμτζάκης, Α. Β. 2004. Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής. Α΄, Β΄, Γ΄ Ενιαίου Λυκείου. Αθήνα: ΟΕΔΒ.
 Μπαχαράκης, Μ. Ι. 1987. Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής. Θεσσαλονίκη: Μπαχαράκης.
 Μπίλλα, Π. 2007. Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας. Α΄, Β΄, Γ΄ Γυμνασίου. Αθήνα: ΟΕΔΒ.
 Rydberg-Cox, J. A. 2000. Overview of Greek Syntax. Text created electronically:http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3atext%3a1999.04.0052
 Σταματάκος, Ι. Δ. 1972. Λεξικόν τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Γλώσσης. Αθήνα: Βιβλιοπρομηθευτική.
 Smyth, H. W. 1920. A Greek Grammar for Colleges: American Book Company
 Χαιρόπουλος, Π. 2011. "Αρχές Σύνταξης της Αρχαιοελληνικής Γλώσσας", στην Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα:Το έργο είναι διαθέσιμο στον σύνδεσμο: http://www.greek-language.gr/greekLang/ancient_greek/tools/composition/page_045.html

Κατηγορία:Αρχαία ελληνική γλώσσα
Κατηγορία:Γραμματική