Πολύαινος ο ρήτορας

Ο Πολύαινος (2ος αι. μ.Χ.) ήταν Μακεδόνας ρήτορας και συγγραφέας που έζησε στη Ρώμη, γνωστός κυρίως για το έργο του Στρατηγήματα. Γεννημένος πιθανώς στη Βιθυνία, ήταν επαγγελματίας ρήτορας, και (μαθαίνουμε από τον ίδιο ότι) είχε συνηθίσει να υπερασπίζεται υποθέσεις ενώπιον του αυτοκράτορα. Το σωζόμενο έργο του αποτελεί μια εκτενή συλλογή ιστορικών ανεκδότων και στρατιωτικών τεχνασμάτων, γραμμένο με διδακτικό ύφος. Παρά τις ιστορικές του ανακρίβειες, το κείμενο παραμένει πολύτιμο, καθώς διασώζει αποσπάσματα από χαμένες σήμερα πηγές της αρχαιότητας.

Ιστορικό πλαίσιο
Ο Πολύαινος συνέταξε τα Στρατηγήματα κατά τη διάρκεια του Παρθικού πολέμου (162–166 μ.Χ.). Λόγω της προχωρημένης ηλικίας του, δεν μπορούσε να ακολουθήσει την εκστρατεία, γιʼ αυτό και αφιέρωσε το έργο του στους αυτοκράτορες Μάρκο Αυρήλιο και Λεύκιο Βέρο ως ένα πρακτικό εγχειρίδιο στρατηγικής. Στόχος του ήταν να προσφέρει στους ηγεμόνες τη γνώση των επιτυχημένων μεθόδων που χρησιμοποίησαν διοικητές του παρελθόντος, συνδυάζοντας την ιστορική παράδοση με την άμεση στρατιωτική ανάγκη της εποχής του.
Δομή και περιεχόμενο του έργου
Το έργο αποτελείται από οκτώ βιβλία, τα οποία αρχικά περιελάμβαναν 900 στρατηγήματα, από τα οποία σώζονται σήμερα τα 833. Η οργάνωση της ύλης ακολουθεί μια γεωγραφική και εθνολογική διάταξη:
 Βιβλία Αʹ–Γʹ: Στρατηγήματα από την ελληνική ιστορία.
 Βιβλίο Δʹ: Πράξεις των Μακεδόνων βασιλέων και των Διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
 Βιβλίο Εʹ: Τεχνάσματα από την ιστορία της Σικελίας και των ελληνικών αποικιών.
 Βιβλίο Ϛʹ: Στρατηγήματα λαών (Καρχηδόνιοι, Λακεδαιμόνιοι) και προσωπικοτήτων όπως ο Πύρρος και ο Αννίβας.
 Βιβλίο Ζʹ: Πράξεις των «βαρβάρων» (Περσών, Αιγυπτίων, Σκυθών κ.ά.).
 Βιβλίο Ηʹ: Στρατηγήματα των Ρωμαίων και διασήμων γυναικών.

Πηγές και αξιοπιστία
Αν και ο Πολύαινος δεν κατονομάζει ρητά τις πηγές του, είναι φανερό ότι άντλησε υλικό από σπουδαίους ιστορικούς όπως ο Ηρόδοτος, ο Θουκυδίδης, ο Ξενοφών και ο Πολύβιος, καθώς και από χαμένα έργα του Εφόρου και του Φυλάρχου. Η κριτική του προσέγγιση θεωρείται συχνά ελλιπής, καθώς υποπίπτει σε συγχύσεις προσώπων —όπως μεταξύ του Διονυσίου του Πρεσβυτέρου και του Νεοτέρου— και παρουσιάζει ορισμένα γεγονότα με μυθοπλαστικά στοιχεία. Παρά ταύτα, η σαφήνεια του ύφους του και η χρήση της αττικής διαλέκτου κατέστησαν το έργο του ιδιαίτερα δημοφιλές.

Η βυζαντινή επιβίωση
Η αξία των Στρατηγημάτων αναγνωρίστηκε ιδιαίτερα κατά τη βυζαντινή περίοδο. Το έργο χρησιμοποιήθηκε ως βάση για τουλάχιστον πέντε βυζαντινές διασκευές και επιτομές. Σημαντικοί λόγιοι και αυτοκράτορες, όπως ο Λέων ΣΤ´ ο Σοφός στα Τακτικά του και ο Κωνσταντίνος Ζ΄, μελέτησαν και αξιοποίησαν το κείμενο, θεωρώντας το απαραίτητο εφόδιο για την αυτοκρατορική βιβλιοθήκη και τη στρατιωτική εκπαίδευση.

Λοιπά έργα
Εκτός από τα Στρατηγήματα, η Σούδα και άλλες πηγές τού αποδίδουν και άλλα συγγράμματα που δυστυχώς έχουν χαθεί:
 Περὶ Θηβῶν
 Τακτικά (σε τρία βιβλία)
 Ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ τῶν Μακεδόνων
 Ὑπὲρ τοῦ Συνεδρίου
 Ο Πολύαινος αναφέρει την πρόθεσή του να συγγράψει ένα έργο σχετικά με τις αξιομνημόνευτες πράξεις (Ἀξιομνημόνευτα) τών Μάρκου Αυρήλιου και Λεύκιου Βέρου.

Βιβλιογραφία






Παραπομπές

Κατηγορία:Αρχαίοι Έλληνες ιστορικοί
Κατηγορία:Αρχαίοι Μακεδόνες