Ρωμύλος Αυγουστύλος

Ο Ρωμύλος Αυγουστύλος (Flavius Romulus Augustus, 461 – μετά το 511) ήταν Αυτοκράτορας (εικάζεται ως σφετεριστής) της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας από τις 31 Οκτωβρίου του 475 έως τις 4 Σεπτεμβρίου του 476. Η εκθρόνισή του από τον Οδόακρο παραδοσιακά σηματοδοτεί το τέλος της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, την πτώση της αρχαίας Ρώμης, καθώς και τη λήξη της Αρχαίας Ιστορίας και την έναρξη του Μεσαίωνα στη Δυτική Ευρώπη.

Πολύ λίγα αρχεία σώζονται από τη βασιλεία του Ρωμύλου. Δεν υπάρχουν γνωστές πολιτικές, νόμοι ή επιγραφές σημασίας του Αυτοκράτορα, γεγονός που αφήνει την εντύπωση ότι ήταν μία σκιώδης και σχετικά ασήμαντη φιγούρα. Το παρωνύμιο «Augustulus» σημαίνει «μικρός Αύγουστος» και ήταν μία χλευαστική αναφορά στο νεαρό τής ηλικίας του. Είναι κυρίως γνωστός με το ειρωνικό παρωνύμιό του, «Ρωμύλος Αυγουστύλος», αν και βασίλευσε επίσημα ως «Ρωμύλος Αύγουστος».Η παλαιότερη βιβλιογραφία (μέχρι τα μέσα του 19ου αι., γύρω στο 1850) αναφέρεται σε αυτόν και με τα ονόματα Ρωμύλος Μομύλλος, Μομύλλος Αυγουστύλος, κ.ά., όπου το «Μομύλλος» (Momyllus) είναι παραφθορά του «Ρωμύλος». Βλ. Gibbon, Decline and Fall, 4.36. Η λατινική κατάληξη -ulus είναι υποκοριστική: έτσι, το «Αυγουστύλος» σημαίνει ουσιαστικά «Μικρός Αύγουστος». Πολλοί ιστορικοί έχουν σημειώσει τη σύμπτωση, ότι ο τελευταίος Δυτικός Αυτοκράτορας έφερε τα ονόματα τόσο του Ρωμύλου, του θρυλικού ιδρυτή και πρώτου βασιλιά της Ρώμης, όσο και του Αυγούστου, του πρώτου Αυτοκράτορα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Τα ιστορικά αρχεία περιέχουν λίγες λεπτομέρειες για τη ζωή του Ρωμύλου. Ανακηρύχθηκε Αυτοκράτορας από τον πατέρα του Φλάβιο Ορέστη, αρχηγό των στρατιωτών του ρωμαϊκού στρατού, αφού ανάγκασε τον Αυτοκράτορα Ιούλιο Νέπωτα να εγκαταλείψει την Ιταλία. Ο Ρωμύλος, λίγο μεγαλύτερος από παιδί, ενήργησε ως φαινομενικός αρχηγός της κυβέρνησης τού πατέρα του, και βασίλευσε μόνο για δέκα μήνες. Η νομιμότητά του και η εξουσία του αμφισβητήθηκαν πέρα από την Ιταλία, και ο Ρωμύλος σύντομα καθαιρέθηκε από τον Οδόακρο, ο οποίος νίκησε και εκτέλεσε τον Φλάβιο Ορέστη. Ο Οδόακρος έστειλε τον Ρωμύλο να ζήσει στο Καστέλουμ Λουκουλάνουμ στην Καμπανία (Ιταλία), γεγονός μετά από το οποίο ο Ρωμύλος εξαφανίζεται από τα ιστορικά αρχεία.

 Το ιστορικό υπόβαθρο 

Από την εποχή που ήταν Αυτοκράτορας ο Διοκλητιανός, είχε γίνει πλέον κατανοητό ότι η αχανής Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ήταν αδύνατον να κυβερνηθεί από έναν Αυτοκράτορα. Η ιδέα αυτή όσο περνούσαν τα χρόνια κυριάρχησε, μέχρι την χρονιά που απεβίωσε ο Θεοδόσιος Α΄ (395) και η Αυτοκρατορία χωρίστηκε στα δύο ανάμεσα στους γιους του.Corning 2015, σ. 32 Οι σύγχρονοι ιστορικοί χρησιμοποιούν τους όρους Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και Ανατολική/Βυζαντινή Αυτοκρατορία με στόχο να διαχωρίσουν τα δύο κράτη. Οι δύο Αυτοκρατορίες ήταν, ωστόσο, πάντοτε ενιαίες, και μέχρι την κατάρρευση της Δυτικής, οι δύο ηγεμόνες είχαν στην πραγματικότητα κοινή εξουσία και στις δύο Αυτοκρατορίες.Bury 2015, σ. 278 Τον 5ο αι. η Δυτική Αυτοκρατορία άρχισε να παρακμάζει, ενώ η Ανατολική παρέμεινε ακμαία πολλούς ακόμη αιώνες. Η έλλειψη γης, η κατάρρευση της παραγωγής και του εμπορίου και η έλλειψη πληθυσμού, είχαν ως αποτέλεσμα να ξεκινήσει η παρακμή στο Δυτικό κράτος. Τα βάρβαρα Γερμανικά φύλα ξεκίνησαν σκληρές επιδρομές στους μεγάλους οικισμούς της Δυτικής Αυτοκρατορίας, με αποτέλεσμα να την οδηγήσουν στην κατάρρευση. Το αποκορύφωμα ήταν η Άλωση της Ρώμης (410), όταν την λεηλάτησε  ο βασιλιάς των Βησιγότθων Αλάριχος Α΄. Οι Βάνδαλοι της Αφρικής λεηλάτησαν την Ρώμη για δεύτερη χρονιά με πρόφαση μία εκδίκηση, επειδή δολοφονήθηκε ο σύμμαχός τους Αυτοκράτορας Ουαλεντινιανός Γ΄ (455). Ο πανίσχυρος στρατηγός των βαρβάρων Ρικίμερος έγινε ο πραγματικός κύριος της Ιταλικής χερσονήσου, ανεβάζοντας στον θρόνο δικούς του Αυτοκράτορες, που χρησιμοποιούσε ως μαριονέτες.Herrin 2019, σ. 77

Από την εποχή που δολοφονήθηκε ο Ουαλεντινιανός Γ΄ μέχρι την άνοδο του Ρωμύλου Αυγουστύλου, 8 αυτοκράτορες μαριονέτες του Ρικίμερος ανέβηκαν στον θρόνο, οι περισσότεροι δολοφονήθηκαν από τον ίδιο.Gibbon 1872, σ. 99 Ο Ρικίμερος απεβίωσε (472), αλλά η κατάσταση δεν άλλαξε σημαντικά, καθώς οι βάρβαροι είχαν την εξουσία. Η περιοχή που διοικούσαν περιοριζόταν στην Ιταλική χερσόνησο και σε ελάχιστες έξω από αυτήν, όπως η Ραιτία και τμήματα της Γαλατίας.Mathisen 1997 Ο Ιούλιος Νέπως παρέμεινε στον αυτοκρατορικό θρόνο λιγότερο από έναν χρόνο (475): τον υποστήριξαν οι Ανατολικοί Αυτοκράτορες Λέων Α΄ και Ζήνων, αλλά όχι τα Γερμανικά φύλλα της Δύσης.McEvoy 2012 Ο Φλάβιος Ορέστης κατά το ήμισυ Γερμανικής καταγωγής, πρώην γραμματέας του Αττίλα, ορίστηκε από τον Ιούλιο Νέπωτα ως πατρίκιος και μάγιστρος του στρατού. Οι Βησιγότθοι και οι Βουργουνδοί φοιδεράτοι επαναστάτησαν, και ο Ιούλιος Νέπως έστειλε τον Ορέστη να τους αντιμετωπίσει.Kos 2008, σ. 439 Ο Φλάβιος Ορέστης πρόδωσε, ωστόσο, την εμπιστοσύνη που τού έδειξε ο Αυτοκράτορας, και αντί να αντιμετωπίσει τους εχθρούς, βάδισε στη Ραβέννα για να ανατρέψει τον ίδιο. Ο Φλάβιος Ορέστης εισήλθε στην Ραβέννα, και ο Ιούλιος Νέπως διέφυγε στις ακτές της Αδριατικής και τη Δαλματία.

 Η βασιλεία του Ρωμύλου 

Μετά από ένα κενό τουλάχιστον δύο μηνών, ο Ρωμύλος ανακηρύχθηκε βασιλιάς, αν και ανήλικος (10 ετών), στις 31 Οκτωβρίου 475.Jones et al 1980, σ. 950 Ο Ρωμύλος ήταν ο τελευταίος Αυτοκράτορας της Δυτικής Αυτοκρατορίας, που έγινε η στέψη του στην Δύση. Στο διάστημα αυτό, ο πατέρας του περίμενε να δεχτεί αναγνώριση από τον Ανατολικό Αυτοκράτορα Ζήνωνα, αλλά αυτό δεν έγινε, και αναγκάστηκε να στέψει τον μικρό του γιο. Τη σύντομη (10μηνη) περίοδο που παρέμεινε Αυτοκράτορας, πιθανότατα πραγματικός κυβερνήτης ήταν ο κηδεμόνας και πατέρας του. Ο Ζήνων δεν τον αναγνώρισε ποτέ, επειδή υποστήριζε μόνιμα τον Ιούλιο Νέπωτα, που τον είχε ενθρονίσει ο προκάτοχός του Λέων Α΄, και μετά την ανατροπή του ζούσε εξόριστος στην Δαλματία. Τα προβλήματα για τη Δυτική Αυτοκρατορία ξεκίνησαν τη δεκαετία του 470, με την επίθεση που δέχτηκε από τους βάρβαρους φοιδεράτους: ο Ορέστης βρήκε την ευκαιρία να εκθρονίσει τον Νέπωτα.

Οι βάρβαροι φοιδεράτοι της Ιταλίας, ανάμεσα τους και Έρουλοι, ζήτησαν γη για να εγκατασταθούν, αλλά ο Ορέστης αρνήθηκε. Ο αρχηγός τους ήταν ο Οδόακρος, βαρβαρικής καταγωγής.Nathan 1997 Ο Ορέστης και ο πατέρας τού Οδόακρου είχαν υπηρετήσει μαζί τον Αττίλα.Kos 2008, σ. 441 Ο Οδόακρος νίκησε στην "μάχη του Τικινού" τον Ορέστη, τον συνέλαβε και τον εκτέλεσε (28 Αυγούστου 476). Ο Οδόακρος κατέλαβε την Ραβέννα στις 4 Σεπτεμβρίου 476 και κατά τη διάρκεια της μάχης θανάτωσε και τον Παύλο, αδελφό του Ορέστη. Ο μικρός Ρωμύλος εκθρονίστηκε, και ο Οδόακρος ανακηρύχθηκε ο πρώτος βασιλιάς σε ολόκληρη την Ιταλία. Μετά ο Οδόακρος έστειλε τα αυτοκρατορικά σύμβολα του Ρωμύλου στον Ανατολικό Αυτοκράτορα Ζήνωνα, ορκίστηκε υποταγή σε αυτόν, και του ζήτησε να μείνει μόνος συναυτοκράτορας στη Δύση. Ο ιστορικός Μάλχος έγραψε ότι τα αυτοκρατορικά σύμβολα τα έστειλε στον Ζήνων ο ίδιος ο Ρωμύλος ύστερα από πίεση του Οδόακρου. Ο Ζήνων αναγνώρισε τον Οδόακρο ως πατρίκιο, αλλά του ζήτησε επίσης να επαναφέρει στον θρόνο τον νόμιμο Αυτοκράτορα Ιούλιο Νέπωτα. Ο Οδόακρος νομιμοποίησε τον Ιούλιο Νέπωτα σαν συναυτοκράτορα, έκοψε νομίσματα με το όνομά του, αλλά ο Νέπωτας δεν επέστρεψε ποτέ στην Ιταλία.

 Τα τελευταία χρόνια 

Ο Οδόακρος χάρισε τη ζωή στον νεαρό Ρωμύλο λόγω "της νεότητας και της ομορφιάς του". Ο Ρωμύλος πήρε μία μεγάλη σύνταξη, που έφτανε τους 7.000 σολίδους και του παραχωρήθηκε μία βίλα στην Ιταλική Καμπανία κοντά στην Νάπολη, την γνωστή Καστέλ ντελ'Όβο. Τη βίλα είχε οικοδομήσει τη δεκαετία του 60 π.Χ. ο ύπατος Λούκουλλος, και ο δεύτερος Αυτοκράτορας Τιβέριος την είχε χρησιμοποιήσει ως παραθεριστική κατοικία. Στην Μετέπειτα αρχαιότητα οχυρώθηκε, και έγινε το διοικητικό και στρατιωτικό κέντρο της Ιταλικής Καμπανίας. Τον Ρωμύλο συνόδευσε στην νέα του κατοικία μία μεγάλη συνοδεία, στην οποία συμμετείχαν οι επιζήσαντες συγγενείς του.

 Σημειώσεις 

 Πηγές 
 Bryce, James B.: The Holy Roman Empire, Schocken Books, 1961.
 Gibbon, Edward: The History of the Decline and Fall of the Roman Empire, τόμος 3, επιμέλεια David Womersley, Λονδίνο, Penguin Books, 1994.
 Heather, Peter. The fall of the Roman Empire, 2005.
 Hollister, C. Warren, Medieval Europe: A Short History. Νέα Υόρκη. McGraw Hill, 1995.
 Murdoch, Adrian, The Last Roman: Romulus Augustulus and the Decline of the West, Stroud; Sutton, 2006.
 Norwich, John Julius. Byzantium: A Short History. Νέα Υόρκη, Vintage, 1997.
 Sandberg, Kaj. "The So-Called Division of the Roman Empire. Notes On A Persistent Theme in Western Historiography", Arctos 42 (2008), 199-213.
 Ralph & Geoffrey Nathan, "Romulus Augustulus (475–476 A.D.) - Two Views", De Imperatoribus Romanis 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Project Gutenberg: Cassiodorus, Variae 

Κατηγορία:Ρωμαίοι αυτοκράτορες