Μάχη του Λεοντίου

Η μάχη του Λεοντίου ήταν μάχη που πραγματοποιήθηκε στο Λεόντιο Αχαΐας στις 14 και 15 Ιουλίου 1943 ανάμεσα στις ελληνικές αντάρτικες δυνάμεις του ΕΛΑΣ και σε ιταλικές δυνάμεις κατοχής, κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η μάχη έληξε με την ολοκληρωτική εξολόθρευση του ιταλικού τάγματος. Αποτέλεσμα της μάχης ήταν η ραγδαία αύξηση του αριθμού των ανταρτών του ΕΛΑΣ μέσα σε λίγες μόνο εβδομάδες, καθώς και διατύπωση κατηγοριών των Ιταλικών αρχών έναντι των Γερμανικών.

 Ευρύτερο πλαίσιο 
Η δύναμη του ΕΛΑΣ στην Πελοπόννησο είχε αυξηθεί με την αποστολή 62 εμπειροπόλεμων στελεχών από την Στερεά Ελλάδα, που αναβάθμισαν την επιχειρησιακή ικανότητα του τοπικού ΕΛΑΣ, ενώ οι Ιταλικές κατοχικές δυνάμεις προσπάθησαν να καταπολεμήσουν το αντάρτικο με την δημιουργία των ειδικών ευέλικτων δυνάμεων «Contrabande».Εθνική αντίσταση "Η αληθινή ιστορία του ελληνικού αντάρτικου"  Ιάσονας Γ. Χανδρινός σελ 48-49, εκδόσεις Περισκόπιο

 Η εξέλιξη των γεγονότων 
Οι ιταλικές διοικήσεις της Πάτρας και του Αιγίου θεωρούσαν πως ένα ισχυρό χτύπημα αρκούσε για την διάλυση των μονάδων των ανταρτών, άποψη που ενστερνιζόταν και ο ταγματάρχης Εμίλιο Γκασπάρο, γνωστός ως «ανταρτοφάγος» επειδή είχε καταφέρει πλήγματα στο αντάρτικο της Γιουγκοσλαβίας. Το πλήρες εξοπλισμένο τάγμα εκστράτευσε το τέλος της άνοιξης του 1943 στην ορεινή Αιγιαλεία θεωρώντας πως θα τρομοκρατούσε τις υποεξοπλισμένες αντάρτικες δυνάμεις. Ο Γκασπάρο έκανε πολυάριθμες εξορμήσεις οι οποίες αποσκοπούσαν στην παράσυρση ανταρτών και στη σύγκρουση με το τάγμα του. Στο μεσοδιάστημα βρετανικά αεροσκάφη πραγματοποίησαν ορισμένες ρίψεις προκειμένου να εξοπλιστούν οι αντάρτικες δυνάμεις ενώ κατέφθασαν και ενισχύσεις 40 αντρών από την Πάτρα υπό την ηγεσία του Βλάση Ανδρικόπουλου. Παρά τις ενισχύσεις, οι αντάρτικες δυνάμεις ήταν ανεπαρκείς για ευθεία αντιπαράθεση με τις κατοχικές δυνάμεις. Κατά τις εξορμήσεις, το ιταλικό τάγμα κατέστρεψε διάφορα χωριά και οι ηγέτες των ανταρτών πιεζόταν έντονα από τις οργανώσεις να τους επιτεθούν. Έπειτα από σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε στην Αράχωβα μεταξύ καπετάνιων του ΕΛΑΣ, στρατιωτικών και στελεχών των τοπικών οργανώσεων αποφασίστηκε η οργανωμένη επίθεση εναντίον του Γκασπάρο. Παράλληλα, έπειτα από αίτημα του αντάρτικου αρχηγείου οι Βρετανοί πραγματοποίησαν νέα ρίψη όπλων, η οποία ενίσχυσε υλικά τους αντάρτες. 

 Πορεία προς τη σύγκρουση 
Στις 12 Ιουλίου 1943 οι αντάρτες έστειλαν έφιππη ομάδα στο χωριό Δάφνες προκειμένου να προσελκύσουν τους Ιταλούς. Στο χωριό Παρασκευή ο επικεφαλής της τοπικής ομάδας του ΕΛΑΣ Κίμων Σπηλιόπουλος παρατήρησε τη φάλαγγα του Γκασπάρο στις 13 Ιουλίου. Η οργάνωση από τις Δάφνες ειδοποίησε τον Σπηλιόπουλο πως ο Γκασπάρο ακολουθούσε τη διαδρομή από το Μαζαράκι και το οροπέδιο της Ρακίτας προς το Λεόντιο. Στη συνέχεια, ο Σπηλιόπουλος έστειλε τον Γιώργο Ανδριουσόπουλο να ειδοποιήσει τον καπετάνιο του ΕΛΑΣ Δημήτρη Μίχου σχετικά με τα γεγονότα. 

Η ηγεσία των ανταρτών μαζί με ορισμένους αντάρτες υποχώρησαν στο χωριό Δεμέστιχα ενώ ορισμένοι εφεδρικοί μαχητές του χωριού έμειναν στη Κουδουνόβρυση, έξω από το Λεόντιο. Η ιταλική φάλαγγα συγκρούστηκε με την εφεδρεία του ΕΛΑΣ νικώντας την εύκολα ενώ παράλληλα κατά το πέρασμα της έκαιγαν τις θημωνιές. Αντιμέτωποι με τον κίνδυνο της πυρπόλησης του Λεοντίου από τους Ιταλούς, η ηγεσία του ΕΛΑΣ αποφάσισε να πολεμήσει με τα υπάρχοντα τμήματα, απόφαση που ενέκρινε και ο Δημήτρης Μίχου.  

 Η μάχη 
Το ιταλικό τάγμα υπό την ηγεσία του Γκασπάρο εκτελούσε αναγνωριστική πορεία προς το Λεόντιο. Υπό την ηγεσία του Παντελή Λάσκα, του Γιάννη Μιχαλόπουλου, του Νίκου Πολυκράτη και του Ανδρέα Ράλλη, εξήντα αντάρτες του ΕΛΑΣ κατέλαβαν τα υψώματα του χωριού. Όντας στα απέναντι υψώματα, έβαλλαν ενάντια των Ιταλών χρησιμοποιώντας πολυβόλα Fiat. Με την πρώτη εμφάνιση της ιταλικής εμπροσθοφυλακής ξεκίνησε η επίθεση του ΕΛΑΣ. Τμήμα του ιταλικού πεζικού κατέλαβε τη νότια πλευρά του χωριού, τον περίβολο της εκκλησίας, το σχολείο καθώς και μερικά σπίτια ενώ έστησε δύο πολυβόλα προκειμένου να αμυνθεί. Η αμυντική παράταξη των Ιταλών άφησε εκτεθειμένα τα μεταγωγικά της φάλαγγας με αποτέλεσμα να υποστούν ισχυρές απώλειες από τα πολυβόλα των ανταρτών όπου έβαλλαν από τον Άγιο Ανδρέα. Καθώς σκοτείνιαζε, ομάδα τριανταπέντε Ιταλών με επικεφαλής μελανοχίτωνα προσπάθησε να διαφύγει αλλά εμποδίστηκε από εξήντα εφεδρικούς ΕΛΑΣίτες που είχε συγκεντρώσει ο Σπηλιόπουλος από τα χωριά της περιοχής στη θέση Μπουχουμέρα· οι εφεδρείες του ΕΛΑΣ συνέλαβαν δέκα Ιταλούς χωρίς να υποστούν καμία απώλεια.

Έχοντας πετύχει τον αρχικό του στόχο, ο ΕΛΑΣ προσπάθησε να εντοπίσει τους κρυπτόμενους μαχόμενους Ιταλούς. Η άφιξη περαιτέρω δυνάμεων του ΕΛΑΣ υπό την ηγεσία του Βλάση Ανδρικόπουλου οδήγησε στην ολοκληρωτική κύκλωση των Ιταλών. Η μάχη συνεχίστηκε έως το βράδυ όπου χάθηκε η ορατότητα των μαχητών. Κατά τη διάρκεια της νύχτας δε σημειώθηκαν συγκρούσεις. Το πρωί της 14ης Ιουλίου ιταλικό οπλοπολυβόλο έβαλλε εναντίον των ανταρτών αλλά γρήγορα χτυπήθηκε από τους αντάρτες. Η τελευταία ιταλική αντίσταση στο ύψωμα σταμάτησε έπειτα από έφοδο του ΕΛΑΣ.  

 απώλειες 
Ο Παντελής Μούτουλας αναφέρει πως απώλειες των Ιταλών ήταν 26 νεκροί, 39 τραυματίες και 200 αιχμάλωτοι. Ο Χέρμαν Φρανκ Μάγερ υπολογίζει τις ιταλικές απώλειες σε 20 νεκρούς 17 τραυματίες και 92 αιχμαλώτους. Οι απώλειες του ΕΛΑΣ ήταν δύο νεκροί και πέντε τραυματίες.  

Ο Γκασπάρο συνελήφθη μαζί με άλλους δύο Ιταλούς αξιωματικούς. Σε ανταρτοδικείο που πραγματοποιήθηκε στα Δεμέστιχα απο τον Δημήτρη Μίχου και τον Βλάση Ανδρικόπουλο, ο Γκασπάρο και οι αξιωματικοί καταδικάστηκαν σε θάνατο και εκτελέστηκαν στον Σελινούντα. Οι υπόλοιποι Ιταλοί αιχμάλωτοι αφέθηκαν ελεύθεροι έπειτα από λίγες μέρες μεταξύ Καλαβρύτων και Φτέρης. 

Σημασία
Η μάχη αυτή φανέρωσε την ισχύ και την ικανότητα του ΕΛΑΣ να καταβάλλει ισχυρές κατοχικές δυνάμεις (μεγέθους τάγματος) που δρούσαν απομονωμένες σε ορεινό ανάγλυφο, αξιοποιώντας τις δυνατότητες του ανταρτοπόλεμου αλλά και χωρίς την αποφυγή της διεξαγωγής μάχης σε παράταξη, στη μάχη του Λεοντίου μάλιστα εξουδετερώθηκε πλήρως η εχθρική δύναμη. 

Η νίκη αυτή προστέθηκε σε μια μακρά σειρά επιτυχιών των ανταρτών κατά των ιταλικών δυνάμεων κατοχής που τόνωσε το ηθικό των ανταρτών κι ενίσχυσε την εμπειρία τους. Με τα λάφυρα της μάχης αυτά ενισχύθηκε αποφασιστικά η μαχητική ικανότητα του ΕΛΑΣ της βόρειας Πελοποννήσου και ώθησε πολλούς νέους εθελοντές στις τάξεις του. 

Στον αντίποδα, αντιμετωπίζοντας τη μάχη ως συντριβή, ο διοικητής του ιταλικού 8ού Σώματος Στρατού Μάριο Μαργκινόττι κατηγόρησε τον Χέλμουτ Φέλμυ πως απέσυρε τις μονάδες του πρόωρα και πως δεν κυνήγησε τους αντάρτες.

 Ιταλικά αντίποινα 
Σχεδόν δύο μήνες μετά από την μάχη, στις αρχές του Σεπτέμβρη, οι φασιστικές ιταλικές αρχές ξεκίνησαν την επιχείρηση «Χιονίστρα» κατά του ΕΛΑΣ. Έτσι στις 8-9 του Σεπτέμβρη του 1943 έφθασε στην περιοχή μία φάλαγγα τουλάχιστον χιλίων Ιταλών στρατιωτών καθοδηγούμενοι από τους απελευθερωθέντες Ιταλούς αιχμαλώτους της μάχης του Λεοντίου, καίγοντας τα σπίτια των Λαπαναγών και στη συνέχεια του Λεοντίου, εκτελώντας στο διάβα τους όσους κατοίκους των χωριών δεν είχαν κρυφτεί στα βουνά της περιοχής (ανάμεσά τους και τουλάχιστον δέκα χωρικούς του Λεοντίου). Το βράδυ της 9ης του μήνα έφθασε η είδηση ότι ήδη στις 8 Σεπτέμβρη η Ιταλία συνθηκολόγησε άνευ όρων και οι Ιταλοί στρατιωτικοί ζήτησαν από την ηγεσία του ΕΛΑΣ να δεχτεί την παράδοσή τους, όπου και παραδόθηκαν με τον οπλισμό τους στις τοπικές αντάρτικες μονάδες.3

 Παραπομπές 

 Πηγές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Ιστοσ. Kalavryta-News.com: «Η μάχη της Γουρζούμισας Λεοντίου (16-17/7/1943)»
 Εφημ. Ριζοσπάστης: «"Παρών" από αυτούς που τσάκισαν τον Γκασπάρο»
 Ιστοσ. ΕRT.gr (ΕΡΤ): «Η Μάχη του Λεοντίου στις 14/7/1943 - Το Βατερλώ των Ιταλών στην Αχαΐα»  Επιμέλεια αφιερώματος: Νάσος Μπράτσος.

Κατηγορία:Ιστορία της Αχαΐας
Λεοντ