Γιγαντιαίο πάντα

Το πάντα, η αιλουρόποδη αρκούδα γνωστό επίσης ως το γιγαντιαίο πάντα,  είναι αρκούδα που απαντάται στην κεντροδυτική και νοτιοδυτική Ασία. Αναγνωρίζεται εύκολα από τις μεγάλες, χαρακτηριστικές μαύρες κηλίδες γύρω από τα μάτια του, τα αφτιά του, και κατά μήκος του στρόγγυλου σώματός του. Αν και κατατάσσεται στην τάξη των Σαρκοφάγων τρέφεται κατά 99 τοις εκατό με μπαμπού. Τα πάντα στην φύση σποραδικά τρώνε άλλα είδη φυτών, άγριους βολβούς, ή ακόμα και κρέας στην μορφή πουλιών, τρωκτικών ή ψοφιμιών. Στην αιχμαλωσία, δηλαδή σε εθνικά πάρκα και ζωολογικούς κήπους, μερικές φορές τρώνε μέλι, αβγά, ψάρια, γλυκοπατάτες, φύλλα θάμνων, πορτοκάλια ή μπανάνες μαζί με ειδικά παρασκευασμένο φαγητό.

Το γιγαντιαίο πάντα ζει σε λίγα βουνά της κεντρικής Κίνας, κυρίως της επαρχίας Σετσουάν, αλλά και στις επαρχίες Σαανσί και Γκανσού. Ως αποτέλεσμα της εντατικής καλλιέργειας, της αποψιλώσεως των δασών και άλλων εξελίξεων, τα πάντα έχουν οδηγηθεί μακριά από τις πεδινές περιοχές όπου παλαιότερα κατοικούσαν.

Το πάντα είναι κινδυνεύον είδος. Αναφορά του 2007 έδειξε ότι ζουν 239 πάντα σε αιχμαλωσία εντός της Κίνας και άλλα 27 έξω από την χώρα. Οι εκτιμήσεις του άγριου πληθυσμού ποικίλουν. Μία εκτίμηση έδειξε ότι υπάρχουν γύρω στα 1590 μεμονωμένα πάντα στην άγρια φύση, ενώ μία μελέτη του 2006 μέσω ανάλυσης του DNA υπολόγισε ότι αυτός ο αριθμός πρέπει να είναι από 2000 μέχρι 3000. Κάποιες αναφορές επίσης δείχνουν ότι ο αριθμός των πάντα στην φύση αυξάνεται. Ωστόσο, η IUCN δεν πιστεύει ότι υπάρχει αρκετή βεβαιότητα ακόμη, για να ανακατατάξει το είδος από κινδυνεύον σε ευάλωτο.

Αν και ο δράκος χρησιμοποιείται συχνά ως εθνικό έμβλημα της Κίνας, το πάντα χρησιμοποιείται τουλάχιστον εξίσου συχνά τόσο εντός της Κίνας όσο και διεθνώς, όπως για παράδειγμα ως ένα από τα πέντε μασκότ των Ολυμπιακών αγώνων του Πεκίνου.
Είναι αρκετά αγαπητό ζώο, λόγω του φιλειρηνικού χαρακτήρα του, αλλά και της εμφάνισής του.

Περιγραφή

Το γιγαντιαίο πάντα έχει λευκόμαυρο τρίχωμα. Τα ενήλικα πάντα έχουν μήκος που κυμαίνεται από 1,5 έως 1,8 μ., συμπεριλαμβανομένης της ουράς (η οποία έχει μήκος περίπου 13 εκ.), και ύψος 60-90 εκ. ως τους ώμους. Τα αρσενικά μπορεί να ζυγίζουν μέχρι και 160 κ. Τα θηλυκά (γενικώς 10-20 τοις εκ. μικρότερα από τα αρσενικά) μπορεί να ζυγίζουν μόνο 75 κ., αλλά μπορεί να φτάσουν επίσης τα 125 κ. Το μέσο βάρος ενός ενηλίκου πάντα είναι 100-115 κ.

Το σώμα του γιγαντιαίου πάντα είναι χαρακτηριστικό των αρκούδων. Έχει μαύρο τρίχωμα στα αφτιά του, στα μάτια του, στην μουσούδα, στα πόδια και στους ώμους. Το υπόλοιπο τρίχωμα του είναι λευκό. Μολονότι οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν γιατί αυτές οι ασυνήθιστες αρκούδες είναι λευκόμαυρες, υποθέτουν ότι ο έντονος χρωματισμός εξασφαλίζει αποτελεσματικό καμουφλάζ στον διάστικτο με σκιές χιονισμένο και βραχώδη βιότοπό τους. Το πάντα έχει μεγάλους τραπεζίτες και σκληρούς μασητήρες για να συνθλίβει τα σκληρά μπαμπού.thumb|160px|left|Οστό του αριστερού άνω άκρου του γιγαντιαίου πάντα στο Εθνικό Μουσείο της Φύσης και της Επιστήμης, Τόκιο, Ιαπωνία.

Το πόδι του γιγαντιαίου πάντα έχει έναν «αντίχειρα» και πέντε δάχτυλα. Ο αντίχειρας, που στην πραγματικότητα πρόκειται για τροποποιημένο σησαμοειδές οστό, βοηθά το πάντα να κρατά το μπαμπού καθώς τρώει. Ο Stephen Jay Gould πραγματεύεται αυτό το χαρακτηριστικό, τον αντίχειρα του πάντα στο φερώνυμο βιβλίο του, περιλαμβάνοντας δοκίμια σχετικά με την εξέλιξη και την βιολογία. 

Η ουρά του γιγαντιαίου πάντα, με μήκος 10-15 εκ., είναι η δεύτερη μεγαλύτερη στην οικογένεια των Αρκτιδών. Η μεγαλύτερη ανήκει στην αρκούδα του μέλιτος.

Το γιγαντιαίο πάντα ζει περίπου 20 χρόνια στην φύση και 30 χρόνια στην αιχμαλωσία. Το γηραιότερο αιχμάλωτο άτομο που κατεγράφη, ένα θηλυκό ονόματι «Basi», έφτασε τα 37 χρόνια.

Συμπεριφορά

Στην φύση το γιγαντιαίο πάντα είναι ένα χερσαίο ζώο και ζει τριγυρίζοντας και τρώγοντας στα δάση από μπαμπού των βουνών Tσινλίγκ και στην λοφώδη επαρχία Σετσουάν. Τα γιγαντιαία πάντα είναι κατά κανόνα μοναχικά, και κάθε ενήλικο άτομο έχει καθορισμένη περιοχή. Ένα θηλυκό δεν ανέχεται την παρουσία άλλων θηλυκών στην δική του περιοχή. Τα πάντα επικοινωνούν φωνάζοντας και σημαδεύοντας με οσμές τον χώρο τους, τρίβοντας τα νύχια ή τα κεφάλια τους σε δέντρα και ραντίζοντας με ούρα. Είναι ικανά να σκαρφαλώσουν και να βρουν καταφύγιο σε κούφια δέντρα ή σε ρωγμές βράχων, αλλά δεν φτιάχνουν μόνιμες φωλιές. Εξαιτίας αυτής της ικανότητας τα πάντα δεν πέφτουν σε χειμερία νάρκη, πράγμα κοινό μεταξύ άλλων υποτροπικών θηλαστικών, αλλά μετακινούνται σε υψόμετρα με υψηλότερες θερμοκρασίες. Τα πάντα βασίζονται πρωταρχικά σε μνήμη του χώρου παρά σε οπτική μνήμη.

Αντιμετωπίζουν κοινωνικά προβλήματα που λαμβάνουν χώρα κατά την διάρκεια της σύντομης περιόδου της αναπαραγωγής, όπου τα πάντα έρχονται σε φυσική επαφή. Μετά το ζευγάρωμα, το αρσενικό αφήνει το θηλυκό να αναθρέψει το νεογνό.

Το πάντα είναι κατά κανόνα ειρηνικό ζώο, ωστόσο αν ερεθιστεί γίνεται επιθετικό, ακόμα και σε ανθρώπους.

Διατροφή


Παρά την συστηματική ταξινόμησή του ως Σαρκοφάγο, η διατροφή του γιγαντιαίου πάντα είναι κατά κύριο λόγο χορτοφαγική και αποτελείται σχεδόν αποκλειστικά από μπαμπού. Ωστόσο, το γιγαντιαίο πάντα έχει το πεπτικό σύστημα των Σαρκοφάγων, όπως και άλλα ειδικά γονίδια των Σαρκοφάγων, και έτσι παίρνει λίγη ενέργεια και λίγες πρωτεΐνες από την κατανάλωση μπαμπού. Η ικανότητά του να πέπτει την κυτταρίνη αποδίδεται στα μικρόβια που βρίσκονται στο έντερό του. Το γιγαντιαίο πάντα είναι πολύ εξειδικευμένο ζώο με μοναδική προσαρμοστικότητα καθώς ζει στα δάση από μπαμπού εδώ και εκατομμύρια χρόνια. Το μέσο γιγαντιαίο πάντα τρώει περίπου 9-14 κ. βλαστών μπαμπού την ημέρα. Επειδή η διατροφή του είναι χαμηλής περιεκτικότητας σε θρεπτικά συστατικά, είναι σημαντικό να κρατά το πεπτικό του σύστημα γεμάτο. Η περιορισμένη πρόσληψη ενέργειας που του επιβάλλει η διατροφή του έχει επιπτώσεις στην συμπεριφορά του. Το γιγαντιαίο πάντα τείνει να περιορίζει τις κοινωνικές του αλληλεπιδράσεις και να αποφεύγει τα επικλινή εδάφη για να περιορίσει τις ενεργειακές του δαπάνες.

Δύο από τα πιο χαρακτηριστικά του γνωρίσματα, το μεγάλο μέγεθός του και το στρογγυλό κεφάλι, είναι προσαρμογές στην διατροφή του με μπαμπού. Ο ερευνητής των πάντα Russel Ciochon είπε «Όπως στον φυτοφάγο γορίλα, η επιφάνεια του κάτω μέρους του σώματος σε σχέση με τον όγκο του σώματος (του γιγαντιαίου πάντα) είναι μικρή λόγω χαμηλού ρυθμού μεταβολισμού. Αυτός ο χαμηλός μεταβολικός ρυθμός επιτρέπει στο γιγαντιαίο πάντα να συντηρείται από φτωχές σε θρεπτικά συστατικά πηγές όπως το μπαμπού». Παρομοίως, το στρογγυλό πρόσωπο του γιγαντιαίου πάντα είναι αποτέλεσμα των ισχυρών μασητήρων του, οι οποίοι προσφύονται στην κορυφή του κεφαλιού και φτάνουν μέχρι τα σαγόνια. Οι μεγάλοι τραπεζίτες συνθλίβουν και αλέθουν τα ινώδη υλικά που αποτελούν τα φυτά.

Τα πάντα τρώνε οποιοδήποτε από τα 25 είδη μπαμπού στην φύση, όπως τα είδη Forgesia dracocephala και Forgesia rufa. Μόνο όμως μερικά είδη μπαμπού ευδοκιμούν στα μεγάλα υψόμετρα όπου κατοικούν τα πάντα σήμερα. Τα φύλλα των μπαμπού περιέχουν πρωτεΐνες υψηλής ποιότητας ενώ οι μίσχοι χαμηλότερης. Επειδή όλα τα μπαμπού ενός είδους ανθίζουν, πεθαίνουν και ξαναφυτρώνουν συγχρόνως, το γιγαντιαίο πάντα μπορεί να έχει τελικά στην διάθεσή του, εντός της περιοχής του, μόνο 2 είδη για να μην λιμοκτονήσει. Αν και είναι κυρίως φυτοφάγο, το γιγαντιαίο πάντα τρώει και κρέας, ψάρια και αβγά όταν είναι διαθέσιμα. Στην αιχμαλωσία, αν και γενικώς τα ζωολογικά πάρκα διατηρούν την διατροφή του γιγαντιαίου πάντα με μπαμπού, κάποια δίνουν στα πάντα ειδικά κατασκευασμένα μπισκότα ή άλλα συμπληρώματα διατροφής.

Γονιδιωματική

Τα γονίδια του γιγαντιαίου πάντα ταξινομήθηκαν το 2009 με την χρήση τεχνολογίας νέας γενιάς. Το γονιδίωμά του είναι οργανωμένο σε 20 ζεύγη αυτοσωμικών και ένα ζεύγος φυλετικών χρωμοσωμάτων.

Ταξινόμηση και εξέλιξη

Για πολλές δεκαετίες, η ακριβής ταξινόμηση ήταν υπό αμφισβήτηση, καθώς είχε κοινά στοιχεία τόσο με τις αρκούδες όσο και με τα ρακούν. Εν τούτοις μοριακές μελέτες έδειξαν ότι το γιγαντιαίο πάντα είναι είδος αρκούδας και ανήκει στην οικογένεια των Αρκτιδών, αν και διαφοροποιήθηκε ιστορικά νωρίς από τον κύριο κορμό της οικογένειας. Ο πλησιέστερος επιζών συγγενής του γιγαντιαίου πάντα είναι η διοπτροφόρος αρκούδα που ζει στην Νότια Αμερική. Το γιγαντιαίο πάντα έχει χαρακτηριστεί ως ζωντανό απολίθωμα.

Το κόκκινο πάντα, παρόλο που επίσης αποκαλείται πάντα, ζει στο ίδιο περιβάλλον, έχει την ίδια διατροφή, και παράλληλα απαντάται στην ίδια χώρα, πρόκειται για πολύ μακρινό συγγενή.

Υποείδη

Έχουν αναγνωριστεί δύο υποείδη του γιγαντιαίου πάντα επί τη βάσει των διαστάσεων του κρανίου, του χρωματισμού και της γενετικής του πληθυσμού.

 Το υποείδος Ailuropoda melanoleuca melanoleuca, το οποίο περιλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του ζώντος πληθυσμού των πάντα. 
 Το υποείδος Ailuropoda melanoleuca quinligensis, κοινώς πάντα του όρους Τσινλιγκ, το οποίο ζει στο όρος Τσινλίγκ, στην επαρχία Σαανσί, σε ύψη 1300-3000 μέτρα. Το κρανίο του υποείδους αυτού είναι μικρότερο και έχει μεγαλύτερους γομφίους.

Λεπτομερής μελέτη της γενετικής ιστορίας του γιγαντιαίου πάντα, που πραγματοποιήθηκε το 2012, βεβαίωσε ότι ο διαχωρισμός του πληθυσμού του Τσινλίγκ συνέβη περίπου 300.000 χρόνια πριν και απεκάλυψε ότι και ο υπόλοιπος πληθυσμός χωρίστηκε σε δύο ομάδες περίπου 2800 χρόνια πριν.

 Απειλή με εξαφάνιση 
Το γιγαντιαίο πάντα είναι ένα απο τα είδη τα οποία κινδυνεύουν με αφανισμό. Ανάμεσα στα διάφορα μέτρα που έχουν ληφθεί για την διατήρηση και προστασία του είδους, περιλαμβάνεται και η χρήση πορνογραφίας για πάντα.

Στις 6 Σεπτεμβρίου του 2016 το γιγάντιο πάντα αφαιρείται από την Κόκκινη λίστα των επαπειλούμενων ειδών της IUCN, όμως αντικαθίσταται από τον γορίλα της Ανατολής.

Το πάντα είναι το πιο προστατευόμενο ζώο στην Κίνα, καθώς το κυνήγι του τιμωρείται με θάνατο.

Παραπομπές

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 



Κατηγορία:Αρκτίδες
Κατηγορία:Θηλαστικά της Ασίας