Νεορθοδοξία

Για τον όρο νεορθοδοξία στην προτεσταντική θεολογία που συνδέεται με τους Karl Barth (1886–1968) και Emil Brunner (1899–1966), δες νεορθοδοξία (προτεσταντισμός). Για τον ίδιο όρο στην Εβραϊκή θρησκεία, μέρος του ορθόδοξου Ιουδαϊσμού δες νεορθοδοξία (ιουδαϊσμός)

Νεορθοδοξία ή νεο-ορθοδοξία ονομάζεται μια πνευματική κίνηση, ένα θρησκευτικο-φιλοσοφικό ρεύμαKKE, Πλευρές της ιδεολογίας της Ορθοδοξίας στην Ελλάδα, Αποστόλης Χαρίσης (www.kke.gr) που προέκυψε μετά τη δεκαετία του 1960 και ήταν ενεργό ιδιαίτερα τη δεκαετία του 1970 και του 1980 στην ΕλλάδαΗ Ορθοδοξία και ο Ελληνισμός σήμερα, Γιώργος Καραμπελιάς, Άρδην τ. 17 (αλλού αναφέρεται ότι εμφανίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1970Επετειακή αναδρομή, Χρήστος Γιανναράς 18-11-07, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ), υποστηριζόμενο από διανοούμενους της Αριστεράς και της Ορθόδοξης Εκκλησίας, προσφέροντας διάλογο μεταξύ του μαρξισμού και της ορθοδοξίας, ώστε να συναντηθούν και να προσεγγίσουν τα δυο κινήματα.Μαρξισμός και νεοορθόδοξοι, Μερικές σκέψεις γύρω από μια συζήτηση, Δημήτρη Γ. Κασιούρα, Σύγχρονη Εποχή, 1986, ISBN 978-960-224-515-6Μαρξιστές και ορθοδοξία, διάλογος ή διαμάχη; Πέτρος Μακρής, Επικαιρότητα, Αθήνα, 1983 Εκδ.: 2η

 Ιστορικό 
Η «θεολογική κίνηση» της νεορθοδοξίας από άλλους θεωρείται ότι άρχισε στα τέλη της δεκαετίας του 1960, αναπτύχθηκε την δεκαετία του 1970 και του 1980 και άνθισε τη δεκαετία του 1990Innovation in the Orthodox Christian Tradition? the Question of Change in Greek Orthodox Thought and Practice: The Question of Change in Greek Orthodox Thought and Practice, Trine Stauning Willert, Lina Molokotos-Liederman, Ashgate Publishing, Ltd., 2012 και από άλλους τοποθετείται στη δεκαετία του 1980: Θεωρείται ότι «επανεμφανίστηκε» το 1983"New" or "Old" : Orthodoxy in the Limelight, Vassilis Xydias, Journal of the Hellenic Diaspora, Volume 11, Issue 2 (1984), σελ. 69-72 (Pella Publishing Company, Inc., NY) ή ως «ιδεολογικό ρεύμα της νεο-ορθοδοξίας» ότι προωθήθηκε από το περιοδικό «Αντί» το 1983«Αντί», τεύχος 232/1983, σύμφωνα με το άρθρο του Ηλία Κανέλλη στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ του 2012Οταν η Αριστερά λοξοκοίταζε προς την Ορθοδοξία, Ηλίας Κανέλλης, ΤΑ ΝΕΑ, 25 Αυγούστου 2012 το οποίο αυτοχαρακτηριζόμενο ως «Πολιτική και Πολιτιστική Επιθεώρηση» ήταν το κύριο μέσο έκφρασης της εκτός του ΚΚΕ αριστεράς. Εκτός από τα στελέχη της Αριστεράς, ως πόλος επηρεασμού / απαρχής της κίνησης αυτής αναφέρεται και το Άγιον Όρος (μοναχοί - στοχαστές του Αγίου Όρους).Ένα Βλέμμα: Άγιον Όρος: FAQs* , Νίκος Γ. Ξυδάκης, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 14-09-08

 Οι όροι «νεορθοδοξία» - «νεορθόδοξοι» 
Οι ίδιοι άλλωστε οι φερόμενοι ως υποστηρικτές του νεορθόδοξου ρεύματος δεν αποδέχονται τον όρο, θεωρώντας τον εαυτό τους απλά ορθόδοξο, αποδίδοντάς τον σε όσους διαφωνούν μαζί τους. Πράγματι, αναφέρεται ότι ο όρος εισήχθη στο ελληνικό λεξιλόγιο από το αριστερό έντυπο ΣχολιαστήςΌ «νεορθόδοξος» σκοταδισμός, «Σχολιαστής», τεϋχ. 6 (Σεπτ. 1983) και χαρακτηρίζεται ξεκάθαρα ως «δημοσιογραφική κατασκευή».Η ερμηνευτική του ελληνισμού, Στέλιος Ράμφος, ΤΟ ΒΗΜΑ, 11/08/1996 Όμως ο όρος εμφανίζεται μάλλον για πρώτη φορά σε κείμενο του Νικόλαου Νησιώτη με τίτλο, Remarques sur le renouveau de la theologie systimatique<ref>στο περιοδικό Pensee orthodoxe, τομ. 12 (1966), σελ.127, 134 Χρυσόστομος Σταμούλης, «Ορθόδοξη πίστη και ζωή σε μια σύγχρονη εκκοσμικευμένη κοινωνία», στο: του ιδίου, Η γυναίκα του Λωτ και η σύγχρονη θεολογία, εκδ. Ίνδικτος, Αθήνα, 2008, σελ.65, υποσ.53</ref> Ένας μάλιστα από τους γνωστότερους διανοούμενους που χαρακτηρίζονται ως «νεορθόδοξοι» αναφέρει ότι αυτοί «ήταν σκόρπιες μονάδες ή παρέες, άγνωστοι συχνά μεταξύ τους». Πράγματι, ο χαρακτηρισμός «νεορθόδοξος» περιλαμβάνει και διανοητές με ριζικά διαφορετικές θεωρήσεις. Ενώ ο Γιανναράς και ο Ράμφος αναφέρονται συχνά ως νεορθόδοξοι, έχουν ιδιαίτερα διαφορετικές αποτιμήσεις για το ρόλο του Ορθόδοξου Χριστιανισμού στο παρελθόν της Ελλάδας.Eastern Orthodox Christianity and the Uses of the Past in Contemporary Greece, Victor Roudometof, Religions 2011, 2, 95-113; doi:10.3390/rel2020095, ISSN 2077-1444
Οι θεολόγοι που εντάσσονται σε αυτήν την ομάδα θα μπορούσαν να ονομαστούν νεοπαλαμικοί, νεοησυχαστικοί και νεοπατερικοί, επειδή εκφέρουν τον πατερικό λόγο με τρόπο καινούργιο.Χρυσόστομος Σταμούλης, «Ορθόδοξη πίστη και ζωή σε μια σύγχρονη εκκοσμικευμένη κοινωνία», στο: του ιδίου, Η γυναίκα του Λωτ και η συγχρονη θεολογία, εκδ.Ίνδικτος, Αθήνα, 2008, σελ.65
Η εκ νέου ανακάλυψη του Γρηγόριου ΠαλαμάΜια περιοδολόγηση στο: Χρυσόστομος Σταμούλης, «Ο Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς στη σύγχρονη Ελληνική θεολογία», στο: του ιδίου,Η γυναίκα του Λωτ και η συγχρονη θεολογία, εκδ.Ίνδικτος, Αθήνα, 2008, σελ.85-113 εκλαμβάνεται ως η ορθοδοξία και ως σημαία του κινήματος των νεοορθοδόξων.Ιωάννης Πέτρου, «Η αλλαγή παραδείγματος στην Ορθόδοξη Θεολογία», Καθ' Οδόν τχ.13 (1997), σελ.17

Μέρος των προτάσεων των νεορθόδοξων είναι ότι η πνευματική κληρονομιά της Βυζαντινής Ορθοδοξίας μπορεί να συνεισφέρει στην μεταμοντέρνα ελληνική ταυτότητα.Political practices and multiculturalism (ch. 7) , Georgios Agelopoulos, στο Macedonia, The politics of identity and difference, edit. J. Cowan, Pluto Press, London and NY, 2000Θεόδωρος Ζιάκας, Το νόημα του θεσμού, Εντευκτήριον, 1998, 42-3, 48-52 Ο Χρήστος Γιανναράς συνέδεσε την νεο-ορθοδοξία με τη βυζαντινή παράδοση, και αναφερόταν σε παρακμή της Δύσης, δημιουργώντας με τα κείμενα του Ζουράρι κριτική στον ορθολογισμό και την Ευρώπη. Αυτές οι αναζητήσεις κατέληξαν σε κοινό σημείο σύγκλισης των νεορθόδοξων αντιδυτικών ιδεών και ιδιαίτερα μεταξύ Δυτικού και Ανατολικού Χριστιανισμού.Studying Eastern Orthodox Anti-Westernism: The need for a comparative research agenda , Vasilios N. Makrides and Dirk Uffelmann στο Orthodox Christianity and Contemporary Europe: Selected Papers of the International Conference Held at the University of Leeds, England, in June 2001, Jonathan Sutton, William Peter Van Den Bercken, Peeters Publishers, 2003, σελ 87-120 Αναφέρεται ότι οι νεορθόδοξοι θεωρούν την μοντέρνα ελληνική ιστορία σα μια αέναη σύγκρουση ανατολής και δύσης,Modernism: Representations of National Culture, edited by Ahmet Ersoy, Maciej Górny, Vangelis Kechriotis, Central European University Press, 2010, σελ. 186 ότι υπάρχει ένας αντιθετικός άξονας Ανατολής-Δύσης.Η θεωρία για την αδιάσπαστη συνέχεια του έλληνος λόγου από τον Ηράκλειτο έως τον Γρηγόριο Παλαμά: μια νεορθόδοξη παραλλαγή της ελληνοχριστιανικής συνέχειας, Παντελής Καλαϊτζίδης, Διεθνές Συμπόσιο Οι μεταμορφώσεις του ελληνοχριστιανισμού (19ος-20ος αιώνας) Βόλος, 12-14 Μαρτίου 2010

Για νεο-ορθόδοξους συγγραφείς, όπως ο Μεταλληνός και ο Γιανναράς, η ίδρυση αυτοκέφαλης ελληνικής Εκκλησίας είναι αποτέλεσμα προτεσταντικών επιρροών και για την επιστροφή σε μία πραγματική Ορθοδοξία απαιτείται η υπέρβαση των εθνικών εκκλησιών.

 Πρόσωπα 
Είτε ως διανοητές, στοχαστές ή ως αποκαλούμενοι εκπρόσωποι ή θεωρούμενοι υποστηρικτές της νεορθοδοξίας, με το κίνημα αυτό συνδέθηκαν τα ονόματα των: Χρήστος Γιανναράς, θεολόγος, καθηγητής φιλοσοφίας, Στέλιος Ράμφος, φιλόσοφος ενταγμένος στην Αριστερά όταν ήταν νέος, Κώστας Ζουράρις, στέλεχος του ΚΚΕ εσωτ., Κωστής Μοσκώφ, στέλεχος του ΚΚΕ, Παναγιώτης Νέλλας, θεολόγος, αλλά και του καλλιτέχνη Διονύση Σαββόπουλου καλλιτέχνη-σύμβολο της γενιάς του 1960Ο Σαββόπουλος στην Ιταλική , εδώ πανεπιστήμιο* (*Το Καποδιστριακό), Μηνιαία έκδοση του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, 12-07-2012 που φυλακίστηκε δυο φορές επί Χούντας, του Θεόδωρου Ζιάκα, συγγραφέα, του Ζήσιμου Λορεντζάτου, συγγραφέα, καθώς και άλλων.‘Τρέχουν ειδήσεις σαν παραισθήσεις/ Του Φερραίου οι τόποι, στην Ευρώπη στην Ευρώπη.’: Ξαναδιαβάζοντας τον ελληνικό κόσμο του Διονύση Σαββόπουλου , Δημήτρης Παπανικολάου, Ευρωπαϊκή Εταιρεία Νεοελληνικών Σπουδών, Γ΄ συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Νεοελληνικών Σπουδών, Βουκουρέστι, 2-4 Ιουνίου 2006

 Αντιδράσεις 
Οι θέσεις των νεορθοδόξων συνάντησαν σημαντικότατη αντίδραση από ιδεολογικούς αντιπάλους: Από τον Χ. Γιανναρά, κύριο υποστηρικτή της νεορθοδοξίας, αναφέρεται ως παράδειγμα «απόπειρας εξουδετέρωσης» πρωτοσέλιδο με «εμπάθεια» του δημοσιογράφου Γιάννη Πρετεντέρη στην εφημερίδα Το Βήμα με τίτλο: «Νεο-ορθόδοξοι ή Νεο-φασίστες;». Ο Δημήτρης Κασιούρας, χαρακτηριζόμενος ως «εκ μέρους του ΚΚΕ, επίσημος μελετητής του νεορθόδοξου φαινομένου», δημοσιεύει το 1986 το βιβλίο «Μαρξισμός και Νεορθόδοξοι», όπου επιτίθεται και ανασκευάζει τις θέσεις των νεορθόδοξων.Ο Αντίχριστος σταυρώνει, Τι ψηφίζει ο Σατανάς;, Ελευθεροτυπία, 9/4/2000 (αναδημοσίευση από iospress.gr) Σε κείμενο του Αποστόλη Χαρίση, ερευνητή και μέλους του ΔΣ του Κέντρου Μαρξιστικών Ερευνών, που δημοσιεύεται στην ιστοσελίδα του ΚΚΕ, στοιχεία που κατ' αυτόν συνθέτουν την νεορθοδοξία, όπως ο κοινοτισμός και η εξιδανίκευση της δήθεν «ελληνορθόδοξης» κοινότητας του παρελθόντος χαρακτηρίζονται «ψευδεπίγραφο κάλεσμα επιστροφής στο παρελθόν» και «κάλεσμα επιστροφής στις πνευματικές στάσεις και τρόπους ζωής του Μεσαίωνα». Στο ίδιο κείμενο, αναφέρεται και κείμενο από το βιβλίο του Κασιούρα σύμφωνα με το οποίο «οι νεοορθόδοξοι ό,τι είναι δυτικό το θεωρούν αντιδραστικό και απορριπτέο». Το 2009 η νεορθοδοξία αναφέρεται στην αριστερή εφημερίδα Η Αυγή από τον Γιώργο Κοροπούλη «ως η «αριστερή» και «υψηλή» (sublime) μαζί πλευρά τού νεοεθνικισμού».Σκέψεις ενός σχολιαστή που αυτολογοκρίθηκε (πάλι), Η ΑΥΓΗ, 14/04/2009

 Αναφορές 

 Πηγές 
Χρυσόστομος Σταμούλης, «Ορθόδοξη πίστη και ζωή σε μια σύγχρονη εκκοσμικευμένη κοινωνία», στο: του ιδίου, Η γυναίκα του Λωτ και η συγχρονη θεολογία, εκδ.Ίνδικτος, Αθήνα, 2008, σελ63-82
Μαρξισμός και νεοορθόδοξοι, Μερικές σκέψεις γύρω από μια συζήτηση, Δημήτρη Γ. Κασιούρα, Σύγχρονη Εποχή, 1986
Ιωάννης Πέτρου, «Η αλλαγή παραδείγματος στην Ορθόδοξη Θεολογία», Καθ' Οδόν τχ.13 (1997), σελ.13-22
Δημήτρης Αγγελής, «Η πρόσληψη των νεορθοδόξων από τα περιοδικά λόγου και στοχασμού»

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 Νεορθοδοξία , λήμμα στη Livepedia
 Δημήτρης Κασσιούρας, Μαρξισμός και νεοορθοδοξία'' (βιβλιοκρισία)

Κατηγορία:Ορθοδοξία
Κατηγορία:Κοινωνική φιλοσοφία