Λίμνη Τόμπα

Η λίμνη Τόμπα (ινδονησιακά: Danau Toba) είναι μεγάλη φυσική λίμνη και υπερηφαίστειο στο κεντρικό τμήμα της βόρειας Σουμάτρας, Ινδονησία. Η λίμνη έχει 100 χιλιόμετρα μήκος, 30 χιλιόμετρα πλάτος και μέγιστο βάθος 505 μέτρα. Η επιφάνειά της βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 900 μέτρων. Η λίμνη εκτείνεται από 2,88°Β - 98,52°Α έως 2,35°Β - 99,1°Α. Είναι η μεγαλύτερη λίμνη στην Ινδονησία και η μεγαλύτερη ηφαιστειακή λίμνη στον κόσμο.Worldlakes.org

Στη λίμνη Τόμπα έλαβε χώρα μια έκρηξη υπερηφαιστείου κατ' εκτίμηση 69.000 με 77.000 χρόνια πριν, ένα τεράστιο γεγονός που άλλαξε το παγκόσμιο κλίμα. Εκτιμάται ότι ήταν μια έκρηξη VEI 8, το μέγιστο επίπεδο στην κλίμακα του Δείκτη Ηφαιστειακής Εκρηκτικότητας. Είναι η μεγαλύτερη γνωστή ηφαιστειακή έκρηξη οπουδήποτε στη Γη κατά τα τελευταία 25 εκατομμύρια χρόνια. Σύμφωνα με τη θεωρία για την καταστροφή της Τόμπα, η έκρηξη είχε συνέπειες για τον παγκόσμιο ανθρώπινο πληθυσμό, καθώς σκοτώθηκαν οι περισσότεροι άνθρωποι που ζούσαν τότε, και δημιουργήθηκε ένα φαινόμενο γενετικής στενωπού (polulation bottleneck) στην Κεντρική και Ανατολική Αφρική και την Ινδία που επηρεάζει τη γενετική κληρονομιά των ανθρώπων παγκοσμίως μέχρι σήμερα. Ωστόσο, πρόσφατες μελέτες αμφισβητούν την παραπάνω θεωρία, καθώς δεν υπάρχουν αρκετά αποδεικτικά στοιχεία ουσιώδους μεταβολής του παγκόσμιου πληθυσμού.Gathorne-Hardy, F. J., and Harcourt-Smith, W. E. H., "The super-eruption of Toba, did it cause a human bottleneck?" , Journal of Human Evolution 45 (2003) 227–230. Πάρα ταύτα, έχει γίνει δεκτό ότι η έκρηξη της Τόμπα οδήγησε σε ηφαιστειακό χειμώνα με μια παγκόσμια πτώση της θερμοκρασίας μεταξύ 3 με 5°C και έως 15°C σε μεγαλύτερα γεωγραφικά πλάτη. 

Οι μέχρι τότε διαφορετικοί πληθυσμοί ανθρώπων που είχαν μόνο κοινό τον Homo (λόγω της κοινής γραμμής με τους πιθήκους, τότε παράγονταν πολλά είδη ανθρώπων) εξαφανίστηκαν και επιβίωσαν μόνο οι άνθρωποι που υπάρχουν μέχρι σήμερα. Επίσης, επιτάχυνε της διαδικασίες διαφοροποίησης μεταξύ των ήδη πολλών ανθρωπίνων ειδών.

 Γεωλογία 
Η καλδέρα (caldera) της Τόμπα στη Βόρεια Σουμάτρα, Ινδονησία, αποτελείται από τέσσερις επικαλυπτόμενους ηφαιστειακούς κρατήρες που γειτνιάζουν με το «ηφαιστειακό μέτωπο» της Σουμάτρας. Η νεότερη και η τέταρτη καλδέρα, που είναι και η μεγαλύτερη (100 επί 30 χιλιόμετρα), δημιουργήθηκε κατά την Τεταρτογενή περίοδο και τέμνει τις τρεις παλαιότερες καλδέρες. Ένας εκτιμώμενος όγκος 2.800 km³ ισοδύναμου πυκνού πετρώματος πυροκλαστικών υλικών, γνωστός ως ο νεότερος τόφφος της Τόμπα, ανατινάχθηκε από την νεότερη καλντέρα κατά τη διάρκεια μιας από τις μεγαλύτερες ηφαιστειακές εκρηκτικές εκρήξεις στη γεωλογική ιστορία. Μετά από την παραπάνω έκρηξη, ένας αναδυόμενος δόμος σχηματίστηκε μέσα στη νέα καλδέρα και ενώθηκε με δύο ημι-θόλους που χωρίζονται από μια διαμήκη τάφρο.

Υπάρχουν τουλάχιστον τέσσερις κώνοι, τέσσερα στρωματοηφαίστεια και τρεις κρατήρες ορατοί στη λίμνη. Ο κώνος Τανγκουκμπενούα (Tandukbenua) στην άκρη ΒΔ της καλδέρας δεν καλύπτεται από βλάστηση, γεγονός που υποδηλώνει ότι έχει μικρή ηλικία, ίσως μόνο μερικές εκατοντάδες χρόνια. Επίσης, το ηφαίστειο Πουσουμπουκίτ (Pusubukit) στη νότια άκρη της καλντέρας έχει ενεργές σολφατάρες.

 Η έκρηξη 
Η έκρηξη του ηφαιστείου Τόμπα (συμβάν της Τόμπα) έλαβε χώρα στην περιοχή που τώρα αποτελεί τη λίμνη Τόμπα περίπου 67.500 με 75.500 χρόνια πριν. Η έκρηξη αυτή ήταν η τελευταία από μια σειρά τριών τουλάχιστον εκρήξεων που δημιούργησαν καλδέρες στην περιοχή αυτή, με παλαιότερες καλδέρες να διαμορφώθηκαν πριν περίπου 700.000 και 840.000 χρόνια. Η τελευταία έκρηξη του ηφαιστείου είχε εκτιμηθεί ότι είχε ισχύ στη κλίμακα VEI 8 (που περιγράφεται ως «μέγα-κολοσσιαία»), καθιστώντας την πιθανόν την μεγαλύτερη ηφαιστειακή έκρηξη τα τελευταία 25 εκατομμύρια χρόνια. 

Η έκρηξη αυτή ήταν εξαιρετικά σημαντική για την ιστορία της Γης, διότι μετά από αυτήν προκλήθηκε ένας μεγάλος ηφαιστειακός χειμώνας 6-10 ετών με πιθανή διάρκεις ψύξης μέχρι και 1.000 χρόνια. Θεωρείται ότι λόγω αυτής της έκρηξης δημιουργήθηκαν προβλήματα στην αναπαραγωγή του ανθρώπινου είδους σε πολλές περιοχές.

Οι Μπιλ Ρόουζ και Κρεγκ Τσέσνερ του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου του Μίτσιγκαν υπολόγισαν ότι ο συνολικός όγκος των ηφαιστειακών αναβλημάτων ήταν περίπου 2.800 km³. Υπολογίζεται ότι περίπου 2.000 km³ ιγνιμβρίτη κύλησε πάνω στο έδαφος και περίπου 800 km³ τέφρας μεταφέρθηκε με τον άνεμο δυτικά. Οι πυροκλαστικές ροές της έκρηξης κατέστρεψαν μια έκταση 20.000 km², με τις αποθέσεις τέφρας να φτάνουν τα 600 μέτρα σε πάχος.

Η ένταση της έκρηξης ήταν αρκετή ώστε να αποθέσει ένα στρώμα τέφρας πάχους περίπου 15 εκατοστών πάνω από όλη τη Νότια Ασία. Σε μια περιοχή στην κεντρική Ινδία, το στρώμα της τέφρας είναι σήμερα 6 μέτρα σε πάχος και τμήματα της Μαλαισίας καλύφθηκαν με 9 μέτρα τέφρας., noted by Weber. Επιπλέον, υπολογίζεται ότι με την έκρηξη απελευθερώθηκαν στην ατμόσφαιρα 10.000 εκατ. τόνους (1,1 × 1010 μικρών τόνων) θειικού οξέος ή 6.000 εκατ. τόνους διοξειδίου του θείου.

Με την επακόλουθη κατάρρευση σχηματίστηκε μια καλδέρα η οποία, μετά την πλήρωσή της με νερό, δημιούργησε τη λίμνη Τόμπα. Το νησί στο κέντρο της λίμνης σχηματίστηκε από ένα αναδυόμενο δόμο.

Αν και το έτος δεν μπορεί να προσδιοριστεί επακριβώς, η εποχή μπορεί: μόνο οι καλοκαιρινοί μουσώνες θα μπορούσαν να έχουν αποθέσει ηφαιστειακή στάχτη στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας, πράγμα που σημαίνει ότι η έκρηξη έλαβε χώρα κάποια στιγμή κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού του βορείου ημισφαιρίου. Η έκρηξη κράτησε ίσως δύο εβδομάδες, αλλά ο επακόλουθος ηφαιστειακός χειμώνας οδήγησε σε πτώση της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας κατά 3,0 με 3.5°C για αρκετά χρόνια, ισοδυναμούσε δηλαδή με μια εποχή παγετώνων μικρής διάρκειας. Πυρήνες πάγου στη Γροιλανδία καταδεικνύουν μια περίοδο με έντονα μειωμένα επίπεδα οργανικής δέσμευσης του άνθρακα. Πολύ λίγα φυτά ή ζώα στη νοτιοανατολική Ασία επιβίωσαν, και είναι πιθανό ότι η έκρηξη προκάλεσε το θάνατο μεγάλου αριθμού οργανισμών σε όλο το πλανήτη.

Ορισμένα στοιχεία με βάση το μιτοχονδριακό DNA, υποδεικνύουν ότι η έκρηξη προκάλεσε ένα φαινόμενο γενετικής στενωπού (polulation bottleneck), μείωσης, δηλαδή, της γενετικής ποικιλότητας σε σύγκριση με την αναμενόμενη λόγω της ηλικίας του είδους. Σύμφωνα με τη θεωρία για την καταστροφή της Τόμπα που πρότεινε το 1998 ο Stanley H. Ambrose από το Πανεπιστήμιο του Ιλλινόις στο Ουρμπάνα-Σαμπέιν, η έκρηξη του ηφαιστίου της Τόμπα ενδεχομένως να προκάλεσε μείωση του ανθρώπινου πληθυσμού μόνο κατά μερικές δεκάδες χιλιάδες άτομα. Ωστόσο, η υπόθεση αυτή δεν είναι ευρέως αποδεκτή, καθώς δεν παρατηρήθηκαν παρόμοιες συνέπειες σε άλλα είδη ζώων και σύμφωνα με την παλαιοανθρωπολογία, δεν προκληθηκε κάποιο τέτοιο φαινόμενο.

 Πρόσφατη δραστηριότητα 
Έκτοτε, έχουν σημειωθεί στην Τόμπα ικρότερης κλίμακας εκρήξεις. Ο μικρός κώνος του Πουσουρμπουκίτ έχει σχηματιστεί στο νοτιοδυτικό άκρο της καλδέρας και των δόμων λάβας. Μια πιο πρόσφατη έκρηξη μπορεί να έλαβε χώρα στο Τανγκουκμπενούα στην βορειοδυτική άκρη της καλδέρας, δεδομένου ότι η έλλειψη βλάστησης θα μπορούσε να οφείλεται σε μια έκρηξη κατά τα τελευταία εκατό χρόνια.

Ορισμένα τμήματα της καλδέρας έχουν ανυψωθεί λόγω μερικής πλήρωσης του μαγματικού θαλάμου, όπως η ανάδυση της νήσου Σαμοσίρ και της χερσόνησο Ουλουάν πάνω από την επιφάνεια της λίμνης. Τα λιμναία ιζήματα στο νησί Σαμοσίρ δείχνουν ότι αυτό έχει ανυψωθεί κατά τουλάχιστον 450 μετρά μετά την κατακλυσμιαία έκρηξη. Τέτοιου είδους ανύψωση είναι κοινή σε πολύ μεγάλες καλδέρες, προφανώς λόγω της ανοδικής πίεσης που ασκεί το υπόγειο μάγμα. Η Τόμπα είναι ίσως η μεγαλύτερη αναδυόμενη καλδέρα στη Γη. Ισχυροί σεισμοί έχουν λάβει χώρα στην περιοχή του ηφαιστείου πιο πρόσφατα, όπως το 1987 κατά μήκος της νότιας ακτής της λίμνης με εστιακό βάθος 11 χλμ.

Η λίμνη βρίσκεται κοντά στο μεγάλο ρήγμα της Σουμάτρας, το οποίο αποτελεί μέρος μιας σειράς ρηγμάτων που διέρχονται κάτω από τη Σουμάτρα. Η λίμνη Τόμπα, όπως και τα ηφαίστεια της Σουμάτρας και της Ιάβας αποτελούν το ηφαιστειακό τόξο της Σούνδης, το οποίο σχηματίζεται από τη μετακίνησης της Ινδοαυστραλιανής πλάκας βοριοανατολικά, η οποία ολισθαίνει κάτω από την Ευρασιατική πλάκα η οποία μετακινείται ανατολικά. Η ζώνη καταβύθισης στην περιοχή αυτή παρουσίαζει μεγάλη σεισμικότητα. Το επίκεντρο τόσο του σεισμού του Ινδικού Ωκεανού (2004), μεγέθους 9,1 ρίχτερ, και του σεισμού της Σουμάτρας (2005), μεγέθους 8,5 ρίχτερ, ήταν περίπου 300 χιλιόμετρα από την λίμνη Τόμπα.

 Κάτοικοι 
Οι περισσότεροι άνθρωποι που κατοικούν γύρω από τη λίμνη Τόμπα εθνοτικά είναι Μπατάκ (Bataks). Τα παραδοσιακά σπίτια τους είναι γνωστά για τις χαρακτηριστικές στέγες τους, οι οποίες καμπυλώνουν προς τα επάνω στα δύο άκρα τους μοιάζοντας με το κύτος ενός σκάφους, καθώς και για την πολύχρωμη διακόσμησή τους.

 Συγκοινωνία 
Η μικρή πόλη και λιμάνι Παραπάτ (Parapat) βρίσκεται στην άκρη της λίμνης και αποτελεί το σημείο διέλευσης για να ταξιδέψει κανείς στη λίμνη και στο νησί Σαμοσίρ. Η πόλη Μεντάν, πρωτεύουσα της Βόρειας Σουμάτρας, απέχει οδικώς περίπου 173 χλμ από την Παραπάτ και συνδέεται με την πόλη Pematang Siantar με δρόμο μήκους 48 χλμ. μέσω της εθνικής οδού Trans-Sumatran. Το Διεθνές Αεροδρόμιο Sisingamangaraja XII βρίσκεται περίπου 76 χλμ. από το Παραπάτ.

 Χλωρίδα και πανίδα 
Η χλωρίδα της λίμνης περιλαμβάνει διάφορα είδη φυτοπλαγκτόν, μακρόφυτα με επιπλέοντα στο νερό φύλλα, βυθισμένα μακρόφυτα και ελεύθερα πλέοντα μακρόφυτα. Η ύπαιθρος που περιβάλλει τη λίμνη είναι τροπικό δάσος ενώ οι ψηλότερες βουνοπλαγιές περιλαμβάνουν περιοχές τροπικών πευκοδασών της Σουμάτρας.

Η πανίδα περιλαμβάνει διάφορα είδη ζωοπλαγκτόν και βενθικούς οργανισμούς. Επειδή η λίμνη είναι ολιγοτροφική (φτωχή σε θρεπτικά συστατικά), η ιθαγενής ιχθυοπανίδα είναι σχετικά σπάνια και τα μόνα ενδημικά είδη είναι το Rasbora tobana (για την ακρίβεια σχεδόν ενδημικό, καθώς βρίσκεται επίσης σε ορισμένους παραποτάμους που εκβάλλουν στη λίμνη) και το Neolissochilus thienemanni, τοπικά γνωστό ως ψάρι Μπατάκ. Το τελευταίο είδος απειλείται από την αποψίλωση των δασών (η οποία προκαλεί συσσώρευση ιλύος), τη ρύπανση, τις αλλαγές στη στάθμη του νερού και τα πολυάριθμα είδη ψαριών που έχουν εισαχθεί στη λίμνη. Άλλα ιθαγενή ψάρια περιλαμβάνουν είδη όπως Aplocheilus panchax, Nemacheilus pfeifferae, Homaloptera gymnogaster, Channa gachua, Channa striata, Clarias batrachus, Barbonymus gonionotus, Barbonymus schwanenfeldii, Danio albolineatus, Oste. jacobsoni, Tor tambra, Betta imbellis, Betta taeniata και Monopterus albus. Μεταξύ των πολλών ειδών που έχουν εισαχθεί είναι τα Anabas testudineus, Oreochromis mossambicus, Oreochromis niloticus, Ctenopharyngodon idella, Cyprinus carpio, Osphronemus goramy, Trichogaster pectoralis, Trichopodus trichopterus, Poecilia reticulata και Xiphorus hellerii.

 Παραπομπές 

Τομπα
Κατηγορία:Ηφαίστεια της Ινδονησίας
Κατηγορία:Υπερηφαίστεια