Δομιτιανός

Ο Τίτος Φλάβιος Δομιτιανός (Titus Flavius Domitianus, 24 Οκτωβρίου 51 - 18 Σεπτεμβρίου 96) από την Δυναστεία των Φλαβίων ήταν Ρωμαίος αυτοκράτορας από το 81 έως το 96. Ήταν ο μικρότερος αδελφός του Τίτου και γιος του Βεσπασιανού, των δύο προκάτοχών του στο θρόνο, και το τελευταίο μέλος της δυναστείας των Φλαβίων. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του, η αυταρχική του κυβέρνηση τον οδήγησε σε αιχμηρές συγκρούσεις με τη Σύγκλητο, της οποίας οι εξουσίες μειώθηκαν δραστικά.
Ο Δομητιανός είχε δευτερεύοντα ρόλο στην διάρκεια της βασιλείας του πατέρα του και του μεγαλύτερου αδελφού του, με τον θάνατο του Τίτου ανακηρύχτηκε αυτοκράτορας από την Πραιτωριανή Φρουρά. Η 15ετής περίοδος της βασιλείας του ήταν η μεγαλύτερη στην Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία από την εποχή του Τιβέριου, ενίσχυσε την άμυνα στα σύνορα και ξεκίνησε ένα οικοδομικό πρόγραμμα για την αποκατάσταση της κατεστραμμένης Ρώμης. Ο στρατηγός του Γναίος Ιούλιος Αγρικόλας πέτυχε σημαντικά κέρδη στην προσπάθεια του να κατακτήσει την Σκωτία και την Δακία απέναντι στον τοπικό βασιλιά Δεκέβαλο. Η διακυβέρνηση του ήταν σε έντονο βαθμό αυταρχική, ενθαρρύνοντας την Προσωπολατρία του, για να ελέγξει τα δημόσια και τα ιδιωτικά ήθη έβαλε υποψηφιότητα ως αιώνιος Κήνσορας. Ο Δομιτιανός ήταν δημοφιλής στον Ρωμαϊκό στρατό αλλά η Γερουσία τον θεωρούσε τύραννο, δολοφονήθηκε από αξιωματούχους της αυλής (96 μ.Χ.). Οι σύγχρονοι ιστορικοί θεωρούν τον Δομιτιανό ως αδίστακτο αλλά αποτελεσματικό αυτοκράτορα, έθεσε τα θεμέλια για την ειρήνη που ακολούθησε τον 2ο αιώνα.

Πρώτα χρόνια

Οικογενειακή καταγωγή

Ο Δομιτιανός γεννήθηκε στην Ρώμη (24 Οκτωβρίου 51 μ.Χ.) ως ο μικρότερος γιος του αυτοκράτορα Βεσπασιανού και της Δομιτίλλας της Πρεσβύτερης.Jones (1992), σ. 1 Ο μεγαλύτερος αδελφός του ήταν ο αυτοκράτορας Τίτος και η μεγαλύτερη αδελφή του η Δομιτίλλα η Νεότερη.Townend (1961), σ. 62 Οι ασταμάτητες εμφύλιες συγκρούσεις τον 1ο αιώνα μ.Χ. είχαν συμβάλει στην μεγάλη παρακμή της παλιάς αριστοκρατίας, η νέα Ρωμαϊκή αριστοκρατία επέβαλε ηγετικό ρόλο.[10] Η σημαντικότερη από αυτές τις οικογένειες ήταν οι Φλάβιοι που αναδείχτηκαν ταχύτατα σε τέσσερις μόλις γενεές, απέκτησαν χρήμα και πλούτο από τους αυτοκράτορες της δυναστείας των Κλαυδίων. 
Ο προπάππους του Δομιτινού Τίτος Φλάβιος Πέτρων είχε υπηρετήσει ως Εκατόνταρχος υπό τον Πομπήιο την εποχή που ξέσπασε ο Εμφύλιος Πόλεμος του Καίσαρα. Η στρατιωτική του θητεία έληξε ωστόσο ντροπιαστικά όταν εγκατέλειψε το πεδίο της μάχης στην Μάχη των Φαρσάλων (48 μ.Χ.). Παρά την ήττα του μπόρεσε να βελτιώσει την κοινωνική του θέση χάρη στον  γάμο του με την Τερτούλλα, με τον πλούτο της μπόρεσε να πετύχει την ταχύτατη άνοδο του γιου τους Τίτου Φλάβιου Σαβίνου, παππού του Δομιτιανού.Jones (1992), σ. 2 Ο ίδιος ο Τίτος Φλάβιος Σαβίνος συγκέντρωσε ακόμα μεγαλύτερο πλούτο χάρη στις υπηρεσίες του στην τάξη των Ιππέων, ως φοροεισπράκτορας στην Ασία και ως τραπεζίτης στην Ελβετία. Ο Τίτος Φλάβιος Σαβίνος παντρεύτηκε την Βεσπασία Πόλλα, με τον γάμο αυτό οι Φλάβιοι συμμάχησαν με το πλούσιο Γένος των Βεσπασίων. Οι γιοι τους Τίτος Φλάβιος Σαβίνος και ο μελλοντικός αυτοκράτορας Βεσπασιανός αναδείχθηκαν ταχύτατα στην Ρωμαϊκή Σύγκλητο.

Η άνοδος του Βεσπασιανού στην Cursus honorum ξεκίνησε ως Quaestor, Αιδίλης και Πραίτορας, κορυφώθηκε ως Ύπατος (51 μ.Χ.) την ίδια χρονιά που γεννήθηκε ο Δομιτιανός. Ο Βεσπασιανός κέρδισε την φήμη του σπουδαίου στρατιωτικού αρχηγού την εποχή που έγινε η Ρωμαϊκή εισβολή στην Βρετανία (43 μ.Χ.).Jones (1992), σ. 8 Οι πηγές της εποχής αναφέρουν ωστόσο ότι η Οικογένεια των Φλαβίων έπεσε σε ανυποληψία την εποχή ανατροφής του Δομιτιανού, οι αυτοκράτορες Γάιος Καλιγούλας και Νέρωνας έριξαν τον πατέρα του σε ανυποληψία.Suetonius, Life of Domitian 4 Οι σύγχρονες πηγές των Φλαβίων ωστόσο αναφέρουν ότι οι ιστορίες αυτές ήταν τμήμα της Προπαγάνδας των δύο αναξιόπιστων αυτοκρατόρων για να μειώσουν τις μεγάλες επιτυχίες του Βεσπασιανού επί του αυτοκράτορα Κλαυδίου.Jones (1992), σ. 7 Οι Φλάβιοι είχαν επιτύχει πλήρη αυτοκρατορική εύνοια τις δεκαετίες του 40 και του 60 αφού ο Βεσπασιανός είχε πετυχημένη πολιτική και στρατιωτική σταδιοδρομία, ο Τίτος ανατράφηκε από τον γιο του Κλαύδιου Βρετανικού. Μετά από μια περίοδο που αποσύρθηκε την δεκαετία του 50 ο Βεσπασιανός διορίστηκε Ανθύπατος της Ρωμαϊκής επαρχίας της Αφρικής (63 μ.Χ.), συνόδευσε τον Νέρωνα σε ταξίδι του στην Ελλάδα (66 μ.Χ.).Jones (1992), σσ. 9–11 Την ίδια εποχή η Ρωμαϊκή επαρχία της Ιουδαίας επαναστάτησε απέναντι στην Ρωμαϊκή αυτοκρατορία και ξέσπασε ο Πρώτος Ιουδαϊκός Πόλεμος. Ο Βεσπασιανός ανέλαβε την ηγεσία του Ρωμαϊκού στρατού απέναντι στους επαναστατημένους Εβραίους, ο Τίτος ανέλαβε την διοίκηση μιας από τις Λεγεώνες.Jones (1992), σ. 11

Παιδική ηλικία

Ο Δομιτιανός βασίλευσε περισσότερο από τους τρεις αυτοκράτορες της δυναστείας των Φλαβίων παρά το γεγονός ότι βρισκόταν στα νεανικά του χρόνια μόνιμα υπό την σκιά του μεγαλύτερου αδελφού του Τίτου ο οποίος είχε κερδίσει μεγάλη φήμη στον Ιουδαϊκό πόλεμο. Ο πατέρας του έγινε αυτοκράτορας όταν έληξε ο Εμφύλιος πόλεμος του Έτους των Τεσσάρων Αυτοκρατόρων (69 μ.Χ.), ο Τίτος κατείχε μεγάλα αξιώματα αλλά ο Δομιτιανός μόνο τιμές και όχι στρατιωτικές ευθύνες.McFayden, Donald (1920). The American Journal of Theology. Τομ. 24. University of Chicago Press. σ. 48 Την εποχή που ήταν 16 ετών είχαν πεθάνει προ πολλού η μητέρα του και η αδελφή του, ο πατέρας του και ο αδελφός του Τίτος απουσίαζαν συνεχώς σε εκστρατείες στην Ιουδαία και την Γερμανία.Waters (1964), σσ. 52–53 Το γεγονός αυτό δείχνει ότι ο Δομιτιανός πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της εφηβείας του χωρίς την παρουσία των στενών ανθρώπων της οικογενείας του.Jones (1992), σ. 13 Την ανατροφή του ανέλαβε την περίοδο των Ιουδαϊκών πολέμων ο θείος του Τίτος Φλάβιος Σαβίνος που διετέλεσε Πολίαρχος της Ρώμης μαζί με τον μελλοντικό αυτοκράτορα Νέρβα που ήταν στενός φίλος της οικογένειας.Murison (2003), σ. 149 Οι σπουδές του περιείχαν Ρητορική και Λογοτεχνία, ο Σουητόνιος στο έργο του Οι Δώδεκα Καίσαρες αναφέρει ότι απήγγειλε διάσημους ποιητές όπως ο Όμηρος και ο Βιργίλιος και ήταν πολύ μορφωμένος.Σουητόνιος, Οι Δώδεκα Καίσαρες, 9,12.3,20 Δεν εκπαιδεύτηκε στην αυτοκρατορική αυλή σε αντίθεση με τον αδελφό του Τίτο, παρά το γεγονός ότι δεν εκπαιδεύτηκε στρατιωτικά είχε μεγάλες ικανότητες στο βέλος και στο τόξο.Jones (1992), σ. 16Σουητόνιος, Οι Δώδεκα Καίσαρες, 19 Ο Σουετώνιος δίνει αναλυτική περιγραφή σχετικά με την προσωπικότητα του:

"Ήταν ψηλός με έντονα χρώματα, τα μάτια του μεγάλα αλλά η όραση του κάπως αμυδρή. Την εποχή που ήταν νέος ήταν πολύ χαριτωμένος σε όλο του το σώμα με εξαίρεση τα πόδια του που ήταν κάπως σφιγμένα. Με την ενηλικίωση του απέκτησε κοιλιά και φαλάκρα η οποία τον ενόχλησε έντονα και την κάλυπτε με περούκα, τα πόδια του αδυνάτησαν από μακροχρόνια ασθένεια".Σουητόνιος, Οι Δώδεκα Καίσαρες, 18

Σύμφωνα με τον Σουετώνιο τον ενόχλησε τόσο η φαλάκρα που όχι μόνο την κάλυπτε με περούκα αλλά έγραψε και βιβλίο σχετικά με την περιποίηση των μαλλιών.[27] Η προσωπικότητα του εναλλασσόταν, ο Σουετώνιος τον παρουσίαζε την εποχή που ήταν αυτοκράτορας ως τύραννο.Jones (1992), σ. 198 Ο ιστορικός Μπράιαν Τζόουνς στο βιβλίο του "Ο Αυτοκράτορας Δομιτιανός" καταλήγει στο συμπέρασμα ότι υπάρχει από τις σύγχρονες πηγές προκατάληψη σχετικά με τον χαρακτήρα του. Το πιθανότερο είχε τα χαρακτηριστικά του πατέρα του και του αδελφού του, ήταν καχύποπτος, είχε το χιούμορ του αυτοσαρκασμού και επικοινωνούσε με γρίφους.Morgan (1997), σ. 209Σουητόνιος, Οι Δώδεκα Καίσαρες, 21 Τα ελαττώματα αυτά αυξήθηκαν όταν μεγάλωσε σε ηλικία χάρη στο ότι αισθανόταν από την οικογένεια του απομονωμένος. Ο χαρακτήρας του θα επηρεαστεί έντονα από τα γεγονότα της δεκαετίας του 60 την εποχή που ήταν αυτοκράτορας ο Νέρωνας λίγο πριν ανέβει στην εξουσία η οικογένεια του.Waters (1964), σ. 54

Το έτος των τεσσάρων αυτοκρατόρων

Ο Νέρων αυτοκτόνησε (9 Ιουνίου 68 μ.Χ.) με αποτέλεσμα να τερματίσει η δυναστεία των Κλαυδίων. Την επόμενη χρονιά (69 μ.Χ.) που έμεινε γνωστή ως Έτος των Τεσσάρων αυτοκρατόρων ακολούθησε χάος με αποτέλεσμα να ανέβουν στον αυτοκρατορικό θρόνο διαδοχικά 4 αυτοκράτορες: Γάλβας, Μάρκος Σάλβιος Όθων, Βιτέλλιος και ο πατέρας του Δομιτιανού Βεσπασιανός. Η είδηση σχετικά με την αυτοκτονία του Νέρωνα έφτασε στον Βεσπασιανό την εποχή που πολιορκούσε την Ιερουσαλήμ, νέος αυτοκράτορας ανακηρύχτηκε ο κυβερνήτης της Ταρρακωνησίας, σημερινής Ισπανίας Γάλβας. Ο Βεσπασιανός περίμενε οδηγίες και έστειλε τον γιο του Τίτο να δηλώσει τα σέβη του στον νέο αυτοκράτορα.Sullivan (1953), σ. 69 Την εποχή που έφτασε ο Τίτος στην Ιταλία ο Γάλβας είχε δολοφονηθεί, τον διαδέχθηκε ο κυβερνήτης της Λουζιτανίας, σημερινής Πορτογαλίας Όθων. Την ίδια εποχή ο Βιτέλλιος που βρισκόταν στην Γερμανία βάδισε με στρατό ενάντια στην Γερμανία για να ανατρέψει τον Όθων, ο Τίτος φοβήθηκε να περιπλακεί περισσότερο και επέστρεψε στον πατέρα του στην Ιουδαία.Wellesley (2000), σ. 44
Ο Όθων και ο Βιτέλλιος αντιλήφθηκαν σύντομα τον κίνδυνο που παρείχε για την εξουσία τους οι Φλάβιοι. Ο Βεσπασιανός είχε 80.000 στρατιώτες και η θέση του στην Ιουδαία βρισκόταν δίπλα στην ζωτικής σημασίας Ρωμαϊκή Αίγυπτο που τροφοδοτούσε την Ρώμη με σιτάρι. Ο αδελφός του Βεσπασιανού Τίτος Φλάβιος Σαβίνος Β΄ ήταν Έπαρχος της Ρώμης και διοικούσε ολόκληρη την φρουρά της πόλης. Οι εντάσεις ανάμεσα στα στρατεύματα των Φλαβίων ήταν μεγάλες αλλά την εποχή της εξουσίας του Όθωνα και του Βιτέλλιου ο Βεσπασιανός δεν ανέλαβε δράση.Wellesley (2000), σ. 45 Ο Όθων ηττήθηκε από τον Βιτέλλιο στην 1η μάχη του Καλβατόνε και αναγκάστηκε να αυτοκτονήσει, οι στρατοί της Ιουδαίας και της Αιγύπτου ανέλαβαν δράση και ανακήρυξαν αυτοκράτορα τον Βεσπασιανό (1 Ιουλίου 69 μ.Χ.).Sullivan (1953), σ. 68 Ο Βεσπασιανός έκανε συμμαχία εναντίον του Βιτέλλιου με τον κυβερνήτη της Συρίας Γάιο Λικίνιο Μουκιανό.

Μια ισχυρή δύναμη από τις Λεγεώνες της Συρίας και της Ιουδαίας βάδισε στην Ρώμη υπό την ηγεσία του Μουκιανού, ο Βεσπασιανός βάδισε στην Αλεξάνδρεια αφήνοντας τον Τίτο να τερματίσει την Εβραϊκή εξέγερση.Wellesley (2000), σ. 126 Ο Δομιτιανός παρέμεινε από τον Βιτέλλιο στην Ρώμη σε αποκλεισμό κατ΄οίκον για να προστατέψει τον εαυτό του από τους Φλαβίους. Η υποστήριξη στον Βιτέλλιο σταδιακά μειώθηκε, όλο και περισσότερες Λεγεώνες ορκίστηκαν πίστη στον Βεσπασιανό. Οι δυνάμεις του Βιτέλλιου και του Βεσπασιανού υπό τον Μάρκο Αντώνιο Πρώτο συναντήθηκαν στην δεύτερη μάχη του Καλβατόνε με την οποία ο Βιτέλλιος συνετρίβη ολοκληρωτικά.Tacitus, Histories III.34 Ο Βιτέλλιος προσπάθησε να διαπραγματευτεί την παράδοση του, συναντήθηκε και έκανε συνθήκη με τον Τίτο Φλάβιο Σαβίνο Β΄ αλλά η 
Πραιτωριανή Φρουρά τον εμπόδισε να την εφαρμόσει.Wellesley (2000), σσ. 166, 189 Ο Βιτέλλιος εμφανίστηκε να παραδώσει τα αυτοκρατορικά διακριτικά στον Ναό της Ομόνοιας (18 Δεκεμβρίου 69 μ.Χ.) αλλά την τελευταία στιγμή αρνήθηκε και επέστρεψε στα ανάκτορα. Οι κορυφαίοι άνδρες συναντήθηκαν στο σπίτι του Σαβίνου και ανακήρυξαν αυτοκράτορα τον Βεσπασιανό αλλά οι δυνάμεις του Βιτέλλιου ανάγκασαν τον Σαβίνο να δραπετεύσει στον Καπιτωλίνο λόφο.Jones (1992), σ. 14 Οι δυνάμεις του Σαβίνου ενώθηκαν με αυτές των συγγενών του ανάμεσα τους και του Δομιτιανού. Ο στρατός του Μουκιανού έφτασε στην Ρώμη αλλά οι πολιορκητές Φλάβιοι δεν άντεξαν περισσότερο από μια μέρα, οι δυνάμεις του Βιτέλλιου εισέβαλαν στο Καπιτώλιο όπου ο Σαβίνος συνελήφθη και εκτελέστηκε. Ο Δομιτιανός δραπέτευσε μεταμφιεσμένος σε λάτρη της Ίσις, πέρασε την επόμενη νύχτα στο σπίτι ενός από τους οπαδούς του πατέρα του, του Κορνήλιου Πρίμου. Ο στρατός του Βιτέλλιου ηττήθηκε ωστόσο την επόμενη μέρα (20 Δεκεμβρίου 69 μ.Χ.) και ο ίδιος σκοτώθηκε, ο Δομιτιανός χαιρετίστηκε ως Καίσαρας και οδηγήθηκε στο σπίτι του πατέρα του. Την επόμενη μέρα (21 Δεκεμβρίου 69 μ.Χ.) ο Βεσπασιανός ανακηρύχτηκε επίσημα αυτοκράτορας.Wellesley (1956), σ. 213

Άνοδος των Φλαβίων

Ο πόλεμος είχε τελειώσει επίσημα αλλά τις πρώτες μέρες μετά τον θάνατο του Βιτέλλιου επικρατούσε κατάσταση αναρχίας, ο Γάιος Λικίνιος Μουκιανός αποκατέστησε στις αρχές του 70 μ.Χ. την τάξη και ο Βεσπασιανός εισήλθε στην Ρώμη τον Σεπτέμβριο. Ο Δομιτιανός έγινε εκπρόσωπος των Κλαυδίων στην Ρωμαϊκή Γερουσία, πήρε τον τίτλο του Καίσαρα και διορίστηκε Πραίτορας με Υπατική εξουσία.Jones (1992), σ. 15 Ο ιστορικός Τάκιτος περιγράφει την πρώτη του ομιλία ως σύντομη, είχε την ικανότητα να αποφεύγει τις δύσκολες ερωτήσεις.Tacitus, Histories IV.40 Η εξουσία του Δομιτιανού που ήταν τότε 18 ετών ήταν μόνο διακοσμητική, την εποχή που έλλειπε ο πατέρας του την ασκούσε ο Μουκιανός. Ο εμφύλιος πόλεμος οδήγησε σε τοπικές εξεγέρσεις όπως αυτή των Βατάβιων στην Γαλατία, ο Κόιντος Πέτιλιος Κεριάλης με επτά Λεγεώνες απεστάλη από την Ρώμη για να την αντιμετωπίσει. H εξέγερση κατεστάλη εύκολα και ο Δομιτιανός αναζήτησε την ευκαιρία να αποκτήσει στρατιωτική δόξα με στόχο να διοικήσει την δική του Λεγεώνα, ο Μουκιανός αντέδρασε και προσπάθησε να τον κρατήσει μαζί του στην Ρώμη.Tacitus, Histories IV.68 Με την επιστροφή του Βεσπασιανού στα τέλη του Σεπτεμβρίου ο Δομιτιανός αποσύρθηκε και αφοσιώθηκε στις τέχνες και την λογοτεχνία.Jones (1992), σ. 17

Στην προσωπική του ζωή ο Βεσπασιανός προσπάθησε να πετύχει έναν δυναστικό γάμο με την κόρη του Τίτου Ιουλία Φλαβία αλλά ο ίδιος ο Δομιτιανός επέμενε να παντρευτεί την Δομιτία Λογγίνα. Το πάθος του απέναντι της ήταν τόσο μεγάλο που έπεισε τον σύζυγο της Πλαύτιο Αιλιανό να την χωρίσει για να την παντρευτεί ο ίδιος.Jones (1992), σ. 33 Η συμμαχία αποδείχτηκε πετυχημένη αφού η Δομιτία Λογγίνα ήταν κόρη του στρατηγού Γναίου Δομιτίου Κορβούλων που είχε διακριθεί στις στρατιωτικές επιχειρήσεις στην Αρμενία, η γιαγιά της Ιουνία Λεπίδα ήταν επίσης απόγονος του Οκταβιανού Αυγούστου. Ο μοναδικός γιος του Δομιτιαού και της Δομιτίας γεννήθηκε (80 μ.Χ.), δεν είναι γνωστό το όνομα του αγοριού αφού πέθανε σε βρεφική ηλικία (83 μ.Χ.). Αμέσως μετά την άνοδο του στον θρόνο ο Δομιτιανός απέμεινε στην σύζυγο του τον τίτλο της Αυγούστας, ο γιος τους θεοποιήθηκε και εμφανίζεται στην οπίσθια όψη των νομισμάτων.Jones (1992), σσ. 161–162 Ο γάμος ωστόσο αντιμετώπισε σημαντική κρίση μετά τον θάνατο του γιου τους, ο Δομιτιανός την εξόρισε αλλά σύντομα την ανακάλεσε. Ο Τζόουνς υποστηρίζει ότι τα έκανε επειδή δεν κατάφερε να αποκτήσει κληρονόμο.Jones (1992), σ. 36 Η Δομιτία επέστρεψε την επόμενη χρονιά στα ανάκτορα (84 μ.Χ.) και έζησε σε αυτά μέχρι το τέλος της βασιλείας του συζύγου της.Varner (1995), σ. 200Jones (1992), σσ. 34–35 Δεν είναι γνωστές οι δραστηριότητες της Δομιτίας και ο ρόλος της στην εξουσία, σίγουρα πολύ περιορισμένος. Ο γνωστός Εβραίος ιστορικός Ιώσηπος Φλάβιος έγραψε για οφέλη που είχε από την ίδια.Jones (1992), σ. 37 Ο Δομιτιανός δεν απέκτησε άλλα παιδιά και δεν ξαναπαντρεύτηκε, ο γάμος παρά τα προβλήματα παρέμεινε μέχρι το τέλος.Jones (1992), σ. 35

Διάδοχος του θρόνου

Ο ρόλος του Δομιτιανού πριν γίνει αυτοκράτορας ήταν τυπικός στην Οικογένεια των Φλαβίων. Ο Τίτος επέστρεψε τον Ιούνιο του 71 μ.Χ. από τον θρίαμβο στην Ιουδαία όπου θανάτωσε δεκάδες ή και εκατοντάδες χιλιάδες Εβραίους επαναστάτες.Jonathan J. Price (2011). "The Jewish Population of Jerusalem". In Mladen Popovic (ed.). The Jewish Revolt Against Rome: Interdisciplinary Perspectives. Brill. σσ. 410–411James J. Bloom (2014). The Jewish Revolts Against Rome, A.D. 66–135: A Military Analysis. McFarland. σ. 247 Ο Δεύτερος Ναός της Ιερουσαλήμ ισοπεδώθηκε, οι πολύτιμοι θησαυροί μεταφέρθηκαν στην Ρώμη με τον στρατό μαζί με 100.000 ανθρώπους που υποδουλώθηκαν και αιχμαλωτίστηκαν.Josephus, The Wars of the Jews VI.9.3 Η Γερουσία επέτρεψε στον Τίτο να τελέσει έναν Ρωμαϊκό θρίαμβο, η Οικογένεια των Φλαβίων μπήκε στην πόλη έφιππη παρουσιάζοντας τα λάφυρα του πολέμου.Josephus, The Wars of the Jews VII.5.5 Η οικογενειακή πομπή εισήλθε στον θρίαμβο με επικεφαλής τον Βεσπασιανό και τον Τίτο, ακολούθησε από πίσω ο Δομιτιανός με ένα ωραίο λευκό άλογο.Σουητόνιος, Οι Δώδεκα Καίσαρες, 2 Οι ηγέτες της Εβραϊκής εξέγερσης εκτελέστηκαν στο Ρωμαϊκό Φόρουμ, ακολούθησαν θρησκευτικές θυσίες στον Ναό του Γιούπιτερ. Μια Θριαμβική αψίδα η Αψίδα του Τίτου ανηγέρθη στην νοτιοανατολική είσοδο του Φόρουμ για να τιμήσει τον θρίαμβο.Jones (1992), σ. 93 Η επιστροφή του Τίτου από τον θρίαμβο έδειξε για άλλη μια φορά ότι ο Δομιτιανός ήταν ασήμαντος μπροστά του τόσο στρατιωτικά όσο και πολιτικά. Ο Τίτος έγινε Τριβούνιος μαζί με τον πατέρα του, έλαβε επτά Υπατικές θέσεις, έγινε Κήνσορας και ανέλαβε την διοίκηση της Πραιτωριανής φρουράς, αναμφισβήτητα ήταν ο κληρονόμος της αυτοκρατορίας.Jones (1992), σ. 18 Ο Δομιτιανός είχε δευτερεύοντες τίτλους ιδιαίτερα θρησκευτικούς αλλά σε καμιά περίπτωση αυτοκρατορικούς.Jones (1992), σ. 19 Από τους έξι τίτλους Υπάτου που κατείχε την εποχή του Βεσπασιανού (71, 73, 75, 76, 77, 79) οι πέντε ήταν διακοσμητικοί και μόνο η μία (73 μ.Χ.) κανονική Υπατία.

Τα αξιώματα του Δομιτιανού παρά το γεγονός ότι ήταν διακοσμητικά του είχαν προσφέρει διοικητική εμπειρία η οποία θα αποδειχτεί πολύτιμη αργότερα με την άνοδο του στον θρόνο. Με τον Βεσπασιανό και τον Τίτο όλοι όσοι δεν ανήκαν στην Οικογένεια των Φλαβίων είχαν απομακρυνθεί από τα δημόσια αξιώματα. Ο Μουκιανός εξαφανίστηκε από όλα τα δημόσια αξιώματα και φαίνεται ότι πέθανε κάποια στιγμή την περίοδο 75/77 μ.Χ.Crook, John A. (1951). "Titus and Berenice". The American Journal of Philology. 72 (2): 162–175 Οι εξουσίες της Συγκλήτου είχαν ελαττωθεί σημαντικά από τον Οίκο των Φλαβίων, παρέμειναν μόνο διακοσμητικές.Jones (1992), σ. 163 Ο Τίτος ήταν Συναυτοκράτορας με ίσες εξουσίες με τον πατέρα του, συνεπώς δεν υπήρχε πραγματική αλλαγή από την ημέρα που ανέβηκε στον θρόνο (24 Ιουνίου 79 μ.Χ.). Ο Τίτος του υποσχέθηκε ότι θα είναι σύντομα ο διάδοχος του αλλά δεν πήρε καμιά εξουσία περισσότερο ούτε αυτή του Τριβούνου την σύντομη περίοδο που έμεινε ο αδελφός του μόνος.Jones (1992), σ. 20
Την εποχή του Τίτου δύο δραματικά γεγονότα συγκλόνισαν την Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, το σημαντικότερο η Έκρηξη του Βεζούβιου το 79 μ.Χ. στην οποία δύο μεγάλες πόλεις η Πομπηία και το Ερκολάνο τάφηκαν κάτω από μέτρα λάσπης και τέφρας. Το επόμενο έτος ξέσπασε μεγάλη πυρκαγιά στην Ρώμη, διατηρήθηκε τρεις μέρες και καταστράφηκαν πολλά δημόσια κτίρια.Jones (1992), σ. 80 Ο Τίτος πέρασε τον περισσότερο χρόνο της μοναρχίας του προσπαθώντας να παρηγορήσει τους κατοίκους και να αποκαταστήσει τις ζημιές.

Αυτοκράτορας

Άνοδος στον θρόνο

Σε δύο χρόνια μετά την άνοδο του (13 Σεπτεμβρίου 81 π.Χ.) ο Τίτος πέθανε αιφνίδια από πυρετό ενώ βρισκόταν σε ταξίδι στην ιδιαίτερη πατρίδα του της περιοχής των Σαβίνων. Οι αρχαίοι συγγραφείς έχουν εμπλέξει έντονα τον Δομιτιανό στον πρόωρο θάνατο του Τίτου αναφέροντας ότι είτε τον δηλητηρίασε είτε σκόπιμα επιτάχυνε τον θάνατο του όταν ήταν άρρωστος.Suetonius, Life of Domitian 2https://web.archive.org/web/20160303165942/http://www.livius.org/ap-ark/apollonius/life/va_6_31.html#%A732Cassius Dio, Roman History LXVI.26 Ο Δομιτιανός έχει αποδειχτεί πραγματικά ότι συνωμότησε τα δύο χρόνια πολλές φορές εναντίον της ζωής του Τίτου. Είναι δύσκολο να προσδιορίσουμε τον βαθμό εμπλοκής του αφού υπάρχει μεγάλη Μεροληψία στις σύγχρονες πηγές. Η αδελφική αλληλεγγύη ήταν ανύπαρκτη, αυτό είναι δεδομένο αφού οι συναντήσεις ανάμεσα στα δύο αδέλφια μετά τα επτά τους έτη ήταν ελάχιστη. Ο Δομιτιανός δεν έδειξε καμιά θλίψη πήγε περιχαρής στους 
Στρατώνες των Πραιτωριανών όπου ανακηρύχτηκε αυτοκράτορας. Την επόμενη μέρα (14 Σεπτεμβρίου 71 μ.Χ.) η Γερουσία τον επιβεβαίωσε ως αυτοκράτορα, πήρε τα αξιώματα του Pontifex Maximus, του Αυγούστου και του "Πατέρα του Έθνους".Jones (1992), σ. 21
Αμέσως ο Δομιτιανός φανέρωσε την πρόθεσή του να μετατρέψει το πολιτικό καθεστώς της Ρώμης σε απόλυτη μοναρχία. Συγκέντρωσε στο πρόσωπό του πολλά αξιώματα και τίτλους, διέθετε ακολουθία 24 ραβδούχων και, μετά τη νίκη του στο γερμανικό μέτωπο το 83 μ.Χ., συνήθιζε να παρουσιάζεται στη σύγκλητο με στολή θριαμβευτή.

Αυτοκρατορική πολιτική

Ο Δομιτιανός ως αυτοκράτορας απέρριψε έντονα το δημοκρατικό τυπικό προσωπείο που έδειξαν ο πατέρας του και ο αδελφός του, μετέφερε το κέντρο στην αυτοκρατορική αυλή και αφαίρεσε τις εξουσίες από την Γερουσία.Jones, Brian W. (1994). Pallas. Presses Universitaires du Midi, σ. 331 Ο Πλίνιος ο Νεότερος έγραψε για την πίστη του Δομιτιανού ότι η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία θα έπρεπε να κυβερνηθεί ως θεϊκή μοναρχία και με τον ίδιο ως Δεσπότη.Brunt, P. A. (1979). The Journal of Roman Studies. Vol. 69. Society for the Promotion of Roman Studies, Cambridge University Press, σ. 173 Ο αυτοκράτορας σύμφωνα με τον Δομιτιανό θα έπρεπε να επεμβαίνει σε κάθε πτυχή της καθημερινής ζωής και να καθοδηγεί τον λαό ως πολιτιστική και ηθική αρχή.Jones (1992), σ. 99 Τα προγράμματα του είχαν στόχο να αποκαταστήσουν την λαμπρότητα της αυτοκρατορίας από την εποχή που ήταν αυτοκράτορας ο Οκταβιανός Αύγουστος.Jones (1992), σ. 72 Ο Δομιτιανός ήταν επιπλέον αποφασισμένος να κυβερνήσει δίκαια, ασχολήθηκε με όλους τους κλάδος της διοίκησης εκδίδοντας διατάγματα που καθόριζαν λεπτομερώς τον νόμο, την φορολογία και τα δημόσια ήθη με αυστηρή εφαρμογή.Jones (1992), σ. 107 Ο Σουετώνιος έγραψε ότι ποτέ δεν λειτούργησε η αυτοκρατορική γραφειοκρατία τόσο αποτελεσματικά, τα αυστηρά του πρότυπα μείωσαν σημαντικά την διαφθορά ανάμεσα στους Ρωμαίους επάρχους και τους αιρετούς αξιωματούχους.Jones (1992), σ. 109Suetonius, Life of Domitian 8 Οι Γερουσιαστές που θεωρήθηκαν ανάξιοι καθαιρέθηκαν, σπάνια ευνοούσε μέλη της οικογένειας του σε αντίθεση με τον Νεποτισμό που έδειξαν ο Βεσπασιανός και ο Τίτος.Jones (1992), σ. 164 Ο Δομιτιανός εκτιμούσε ωστόσο έντονα την αφοσίωση που του είχαν δείξει οι αξιωματούχοι που διόριζε, ανήκαν περισσότερο στην ιππική τάξη παρά στην Γερουσία ή σε μέλη της οικογένειας του, καθαιρούσε όλους όσους έδειχναν ύποπτοι ή διαφωνούσαν μαζί του.Jones (1992), σσ. 178–179 Η απολυταρχία του Δομιτιανού έφτασε στον βαθμό της εποχής του Τιβέριου, πέρασε μεγάλα χρονικά διαστήματα μακριά από την πρωτεύουσα.Jones (1992), σ. 150 Η Γερουσία η οποία είχε δραστικά μειωμένες εξουσίες δεν έμενε μόνιμα στην Ρώμη, μετακινήθηκε πολλές φορές μαζί με τον αυτοκράτορα μακριά από την πρωτεύουσα.Jones (1992), σ. 22 Μέχρι την εποχή που ολοκληρώθηκε το Φλαβιανό Μέγαρο στον Παλατίνο λόφο η αυτοκρατορική αυλή βρισκόταν στην Έπαυλη του Δομιτιανού. Ο Δομιτιανός έκανε συνέχεια περιοδείες σε όλη την αυτοκρατορία, πέρασε τρία χρόνια στην Γερμανία και το Ιλλυρικό με στόχο στρατιωτικές εκστρατείες στα σύνορα της αυτοκρατορίας.Jones (1992), σσ. 26–28

Τα έργα του

Το 86 μ.Χ. ίδρυσε στη Ρώμη τα "Καπιτώλια προς τιμή του Δία" (Αγών Καπιτωλίνος), που επιβίωσαν έως την εποχή του Διοκλητιανού, στις αρχές του 4ου αι. μ.Χ. Οι αγώνες αυτοί είχαν ως πρότυπο τα Ολύμπια και έτσι περιλάμβαναν στάδιο, δίαυλο, δόλιχο και οπλητοδρομία, πένταθλο, τα τρία βαρέα αγωνίσματα, καθώς και αγώνα δρόμου γυναικών. Για τη διεξαγωγή των αθλητικών αγώνων ο Δομιτιανός έκτισε στη Ρώμη στάδιο ελληνικού τύπου, στο Πεδίο του Άρεως, ενώ για τους μουσικούς αγώνες έκτισε Ωδείο. Τα θεμέλια αυτών των κτισμάτων έχουν βρεθεί κάτω από την Πιάτσα Ναβόνα της σύγχρονης πόλης. Ο ίδιος εμφανιζόταν ως πρόεδρος των αγώνων και φορούσε ελληνική ενδυμασία. Ακόμη ευνόησε τους αγώνες μονομάχων και τη λατρεία της Μινέρβας (Αθηνάς), που τη θεωρούσε προστάτιδά του. Όσον αφορά την οργάνωση της δημόσιας ζωής, ο Δομιτιανός προσέδωσε τυπικό χαρακτήρα στη Σύγκλητο και συζητούσε τα ουσιαστικά θέματα σχεδόν αποκλειστικά με το αυτοκρατορικό συμβούλιο, γεγονός που δυσαρέστησε τους συγκλητικούς. Επιπλέον, οι άνθρωποι του πνεύματος και των γραμμάτων αντιτάχθηκαν στην αυταρχικότητά του και στην αυτοκρατορική λατρεία. Ο Δομιτιανός αντέδρασε με διώξεις, εξορίες και εκτελέσεις των αντιφρονούντων. Οι φιλόσοφοι κάθε είδους διατάχθηκαν να εγκαταλείψουν πρώτα τη Ρώμη (89 μ.Χ.) και ύστερα το ιταλικό έδαφος (95 μ.Χ.), ενώ μεγάλη δίωξη υπέστησαν και οι χριστιανοί.

Ο διωγμός του Δομιτιανού ξέσπασε στο τέλος της βασιλείας του. Από τη μαρτυρία του Ευσέβιου Καισαρείας, στο βιβλίο του Εκκλησιαστική Ιστορία,  γίνεται γνωστό ότι την εποχή των Φλαβίων, η χριστιανική διδασκαλία έλαμπε τόσο πολύ ώστε ακόμη και οι Εθνικοί συγγραφείς να κάνουν αναφορές στα έργα τους για το διωγμό του Δομιτιανού και τα μαρτύρια που υπέστησαν οι χριστιανοί, αναφέροντας πως ανάμεσα σε αυτούς που τιμωρήθηκαν ήταν και επίσημα πρόσωπα της ρωμαϊκής κοινωνίας. «Εἰς τοσοῦτον δὲ ἄρα κατὰ τοὺς δηλουμένους ἡ τῆς ἡμετέρας πίστεως διέλαμπεν διδασκαλία, ὡς καὶ τοὺς ἄποθεν τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς λόγου συγγραφεῖς μὴ ἀποκνῆσαι ταῖς αὐτῶν ἱστορίαις τόν τε διωγμὸν καὶ τὰ ἐν αὐτῷ μαρτύρια.» (Εκκλησιαστική Ιστορία, Βιβλίον Γ΄ ΙΗ).

Η δολοφονία

Ο Δομιτιανός δολοφονήθηκε ύστερα από συνομωσία αυλικών του αξιωματούχων (18 Σεπτεμβρίου 96 μ.Χ.).Σουητόνιος, Οι Δώδεκα Καίσαρες, 17 Ο Σουετώνιος παρέχει αναλυτικές περιγραφές σχετικά με την συνομωσία και την κατάληξη της, ισχυρίζεται ότι ο κύριος δολοπλόκος ήταν ο θαλαμηπόλος του Δομιτιανού Παρθένιος. Ο ιστορικός Τζον Γκρέιντζερ αναφέρει ότι ο Παρθένιος φοβήθηκε για την ζωή του επειδή είχε εκτελεστεί πρόσφατα από τον Δομιτιανό ο Επαφρόδιτος, πρώην γραμματέας του Νέρωνα.Grainger (2003), σ. 16Σουητόνιος, Οι Δώδεκα Καίσαρες, 14,16 Η πράξη της δολοφονίας έγινε από κάποιον απελεύθερο του Παρθένιου Μάξιμο και τον Στέφανο, οικονόμο της ανεψιάς του Δομιτιανού Φλαβίας Δομιτίλας.Grainger (2003), σ. 19 Ο Σουετώνιος έγραψε επιπλέον ότι την δολοφονία του Δομιτιανού είχαν προβλέψει πολλοί οιωνοί. Μια προφητεία που γνώριζε ο ίδιος ο Δομιτιανός είχε προβλέψει ότι θα πέθαινε μεσημέρι με αποτέλεσμα εκείνη την ώρα να είναι καθημερινά ανήσυχος. Την ημέρα της δολοφονίας ο Δομιτιανός ρώτησε κάποιον υπηρέτη του τι ώρα είναι, ο υπηρέτης ο οποίος ήταν ένας από τους συνωμότες τον καθησύχασε ότι είναι απόγευμα.

Ο Δομιτιανός χαλάρωσε και πήγε στο γραφείο του να υπογράψει διατάγματα, ο Στέφανος εισήλθε τότε φορώντας έναν επίδεσμο αφού παρίστανε τον τραυματισμένο, πίσω από τον επίδεσμο είχε το μαχαίρι του. Την ώρα της επίθεσης ο Δομιτιανός και ο Στέφανος πάλευαν στο πάτωμα, ο Δομιτιανός σκοτώθηκε όταν οι υπόλοιποι που δεν συμμετείχαν στην επίθεση όρμησαν εναντίον του.Cassius, Dio. Roman History, Vol. 8, Book 67. Loeb. σ. 357 Το σώμα του αυτοκράτορα μεταφέρθηκε σε ένα κοινό φέρετρο και αποτεφρώθηκε από την νοσοκόμα του Φυλλίς, αργότερα ανακάτεψε τις στάχτες του με εκείνες της ανεψιάς του Ιουλίας. Ο Δομιτιανός ήταν τότε 44 ετών και ο θάνατος του έγινε μεσημέρι όπως είχαν προβλέψει όλες οι προφητείες.Jones (1992), σ. 38 Ο Δίων Κάσσιος που έγραψε 100 χρόνια μετά περιγράφει ότι η δολοφονία ήταν αυτοσχέδια από τον ίδιο τον Στέφανο. Ο Σουετώνιος αντίθετα έγραψε ότι ήταν καλά οργανωμένη συνομωσία με τον ψεύτικο τραυματισμό του Στέφανου, τις καλά κλειδωμένες πόρτες και το γεγονός ότι το σπαθί που κρατούσε ο Δομιτιανός κάτω από το μαξιλάρι του για προστασία είχε αφαιρεθεί.Grainger (2003), σσ. 1–3 Ο Δίων Κάσσιος προσθέτει και την Δομιτία Λογγίνα ανάμεσα στους συνωμότες αλλά οι ιστορικοί το απορρίπτουν χάρη στην μεγάλη αφοσίωση που είχε απέναντι του. Η ακριβής εμπλοκή της Πραιτωριανής φρουράς στην δολοφονία είναι ασαφής, ένας από τους διοικητές της φρουράς ο Τίτος Πετρώνιος Σεκούνδος είναι βέβαιο ότι γνώριζε την πλεκτάνη.

Η διαδοχή

Το "Ημερολόγιο των Οστίων" καταγράφει ότι την ημέρα της δολοφονίας του Δομιτιανού η Σύγκλητος ανακήρυξε αυτοκράτορα τον Νέρβα.Murison (2003), σ. 153 Η πολιτική του εμπειρία ήταν μεγάλη αλλά ο Νέρβας ήταν ηλικιωμένος, άτεκνος και χωρίς μεγάλη προβολή, αυτό ώθησε τους ιστορικούς στην άποψη ότι ήταν ο οργανωτής της δολοφονίας του Δομιτιανού.Murison (2003), σ. 151Grainger (2003), σσ. 4–27 Σύμφωνα με τον Δίων Κάσσιο οι δολοφόνοι ήρθαν σε επαφή με τον Νέρβα λίγο πριν την πράξη τους υποδηλώνοντας ότι θα είναι ο ίδιος ο διάδοχος του θρόνου.Jones (1992), σ. 194Cassius Dio, Roman History LXVII.15 Ο Νέρβας δεν εμφανίζεται στο έργο του Σουετώνιου, αυτό θεωρείται φυσιολογικό αφού τα εξέδωσαν οι δικοί του διάδοχοι Τραϊανός και Αδριανός. Η υπόνοια ότι ο γενάρχης της δυναστείας τους ανέβηκε στον θρόνο χάρη σε έναν φόνο προηγούμενου αυτοκράτορα θα ήταν υποτιμητικό και για τους ίδιους. Ο Νέρβας σε κάθε περίπτωση ήταν μισητός στην αυτοκρατορία επειδή ήταν πιστός σύμμαχος των προηγούμενων Φλαβίων οπότε δεν υπήρχε υποψία ότι βρισκόταν πίσω από τους συνωμότες αλλά τα ακριβή γεγονότα είναι άγνωστα.Syme, Ronald (1983). "Domitian: The Last Years". Chiron. 13: 121–146 Το μόνο βέβαιο είναι ότι ο Νέρβας ανακηρύχτηκε νέος αυτοκράτορας από την Γερουσία λίγες ώρες μετά την δολοφονία του Δομιτιανού. Η απόφαση της Γερουσίας ήταν πολύ βιαστική για να αποφύγουν τον εμφύλιο αλλά δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι συμμετείχε ο Νέρβας στην συνομωσία.Jones (1992), σ. 196

Η Γερουσία φαίνεται δέχτηκε με μεγάλη χαρά την δολοφονία και ψήφισε εναντίον του την Damnatio memoriae σύμφωνα με την οποία τα νομίσματα και τα αγάλματα του έλιωσαν και το όνομα του έσβησε από όλα τα δημόσια αρχεία.Grainger (2003), σ. 49 Ο Δομιτιανός και έναν αιώνα αργότερα ο Γέτας ήταν οι μόνοι αυτοκράτορες για τους οποίους εφαρμόστηκε εις βάρος τους η Damnatio memoriae αν και δεν αποκλείεται να έχει γίνει και με άλλους. Οι μαρμάρινες προτομές του Δομιτιανού σκαλίστηκαν και αναπαράχθηκαν με την μορφή του Νέρβα, αυτό επέφερε γρήγορη αναπαραγωγή νέων εικόνων με υλικά ανακύκλωσης.Last, Hugh (1948). "On the Flavian Reliefs from the Palazzo della Cancelleria". The Journal of Roman Studies. 38 (1–2): 9–14 Η απόφαση της Γερουσίας φαίνεται ότι εφαρμόστηκε μόνο στην ίδια την Ρώμη, την αγνόησαν οι επαρχίες της αυτοκρατορίας. 
Ο λαός της Ρώμης δέχτηκε σύμφωνα με τον Σουετώνιο την είδηση της δολοφονίας με αδιαφορία αλλά ο στρατός οργίστηκε, ζήτησε την θεοποίηση του και ξέσπασαν ταραχές.Grainger (2003), σσ. 32–33 Η Πραιτωριανή φρουρά ζήτησε την εκτέλεση των δολοφόνων του Δομιτιανού αλλά ο Νέρβας το αρνήθηκε, αντίθετα απέλυσε τον Τίτο Πετρώνιο Σεκούνδο και τον αντικατέστησε με τον Κάσπεριο Αιλιανό.Grainger (2003), σ. 40 Η δυσαρέσκεια του στρατού οδήγησε τον Οκτώβριο του 97 σε κρίση, η Πραιτωριανή φρουρά υπό την ηγεσία του Κάσπερου Αιλιανού εισέβαλε στα ανάκτορα και συνέλαβε όμηρο τον ίδιο τον Νέρβα.Grainger (2003), σσ. 94–95 Ο Νέρβας αποφάσισε να υποκύψει στα αιτήματα τους και να τους παραδώσει τους δολοφόνους του Δομιτιανού. Ο Τίτος Πετρώνιος Σεκούνδος και ο Παρθένιος αναζητήθηκαν, συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν. Το κύρος του Νέρβα έπεσε σημαντικά μετά από αυτό, υιοθέτησε τον Τραϊανό, τον ανακήρυξε διάδοχο και ουσιαστικά του παρέδωσε την εξουσία.Syme, Ronald (1980). "Guard Prefects of Trajan and Hadrian". The Journal of Roman Studies. 70: 64–80

Τα πολιτικά του επιτεύγματα

Ωστόσο, ο Δομιτιανός, παρά την τυραννικότητά του, παρουσίαζε σημαντικά θετικά στοιχεία: μερίμνησε για τη βελτίωση της διοίκησης των επαρχιών, άσκησε δυναμική εξωτερική πολιτική, ενδιαφέρθηκε προσωπικά για την απονομή της δικαιοσύνης, προσπάθησε να ενισχύσει την ιταλική γεωργία προστατεύοντας τους μικροκαλλιεργητές, πήρε μέτρα για τη βελτίωση των ρωμαϊκών ηθών και, τέλος, κόσμησε τη Ρώμη με μεγαλοπρεπή οικοδομήματα, όπως για παράδειγμα ο ναός του Δία στο λόφο του Καπιτωλίου και η Νέα Αγορά.

Παραπομπές

Πηγές

Εκκλησιαστική Ιστορία, Βιβλίον Γ΄ Ευσέβειου Καισαρείας
Grainger, John D. (2003). Nerva and the Roman Succession Crisis of AD 96–99. London: Routledge. 
Jones, Brian W. (1992). The Emperor Domitian. London: Routledge. 
Levick, Barbara (2002). "Corbulo's Daughter". Greece & Rome. 49 (2): 199–211. 
Morgan, Llewelyn (1997). "Achilleae Comae: Hair and Heroism According to Domitian". The Classical Quarterly. New Series. 47 (1): 209–214. 
Murison, Charles Leslie (2003). "M. Cocceius Nerva and the Flavians". Transactions of the American Philological Association. 133 (1): 147–157. 
Suetonius (1979). The Twelve Caesars. Translated by Graves, Robert. Ontario, Canada: Penguin Books Canada LTD. 
Sullivan, Philip B. (1953). "A Note on the Flavian Accession". The Classical Journal. 49 (2): 67–70.
Syme, Ronald (1930). "The Imperial Finances under Domitian, Nerva and Trajan". The Journal of Roman Studies. 20: 55–70.
Townend, Gavin (1961). "Some Flavian Connections". The Journal of Roman Studies. 51 (1 & 2): 54–62. 
Waters, K. H. (1964). "The Character of Domitian". Phoenix. 18 (1): 49–77. 
Wellesley, Kenneth (1956). "Three Historical Puzzles in Histories 3". The Classical Quarterly. 6 (3/4): 207–214. 
Wellesley, Kenneth (2000) [1975]. The Year of the Four Emperors. Roman Imperial Biographies. London: Routledge. σ. 272.

Κατηγορία:Ρωμαίοι αυτοκράτορες
Κατηγορία:Φλάβιοι