Ιερά Μητρόπολις Πέτρας και Χερρονήσου

Η Ιερά Μητρόπολις Πέτρας και Χερρονήσου είναι μία από τις οκτώ Μητροπόλεις, οι οποίες μαζί με την Αρχιεπισκοπή Κρήτης συναποτελούν την Εκκλησία της Κρήτης, ημιαυτόνομη Ορθόδοξη Εκκλησία υπαγόμενη στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. 

Η Μητρόπολη έχει έδρα της τη Νεάπολη Λασιθίου και περιλαμβάνει οικισμούς των δήμων Αγίου Νικολάου (Επαρχία Μιραμπέλλου) και Οροπεδίου Λασιθίου (Επαρχία Λασιθίου), καθώς και ορισμένους οικισμούς του Δήμου Χερσονήσου (Επαρχία Πεδιάδος).

 Ιστορικά στοιχεία 
Κατά την περίοδο της ενετοκρατίας η Μητρόπολη είχε ως έδρα το Επάνω Χωριό της Φουρνής. Μετά την επανάσταση του 1866, η έδρα τε Επισκοπής Πέτρας μεταφέρθηκε στην Νεάπολη όπου και βρίσκεται από τότε. Κατά το έτος 1900, μετά την απελευθέρωση της Κρήτης από τούς Τούρκους, αποδόθηκε στην Επισκοπή Πέτρας και η Επαρχία Βιάννου, αφού αυτή αποσπάσθηκε από την Επισκοπή Αρκαδίας. Στην Κρητική Επανάσταση (1895-1898) Επίσκοπος ήταν ο Τίτος (Ζωγραφίδης), ο οποίος βοήθησε ενεργά στην απελευθέρωση της Κρήτης. Το έτος 1932 η Επισκοπή Ιεράς και Σητείας και η Επισκοπή Πέτρας συγχωνεύτηκαν στην Επισκοπή Νεαπόλεως. Έπειτα από μία τριετία η Επισκοπή Ιεράς και Σητείας αποσπάστηκε ξανά και η Επισκοπή Νεαπόλεως επανήλθε στο αρχικό όνομα Πέτρας. Το 1962 η Επισκοπή Πέτρας, όπως και όλες οι Επισκοπές της Κρήτης, ανυψώθηκε σε κατ’ ἀξίαν Μητρόπολη τιμής ένεκεν. Το 1993 εκδόθηκε Πατριαρχικός Τόμος, με τον οποίο ανακηρύσσονται σε εν ενεργεία Μητροπόλεις οι μέχρι τότε τιμής ένεκεν Ιερές Μητροπόλεις της Κρήτης. Το 2000 αποσπάσθηκε από την Ι.Μ. Πέτρας η επαρχία Βιάννου, καθώς ιδρύθηκε η Ι.Μ. Αρκαλοχωρίου, Καστελλίου και Βιάννου και ταυτόχρονα προσαρτήθηκαν σε αυτήν οι Δήμοι Χερσονήσου και Μαλίων, της πάλαι ποτέ Επισκοπής Χερρονήσου. Με την Πατριαρχική και Συνοδική Πράξη 981/2000, η Ι.Μ. Πέτρας μετονομάστηκε σε Ιερά Μητρόπολη Πέτρας και Χερρονήσου.

 Μητροπολίτης 
Ο πλήρης τίτλος του εκάστοτε επισκόπου είναι «Μητροπολίτης Πέτρας και Χερρονήσου, Υπέρτιμος και Έξαρχος Καρπαθίου πελάγους».

Την διακονία της Ποιμαντορίας κατέχει σήμερα ο Σεβασμιώτατος κ.Γεράσιμος, ο οποίος εξελέγη στις 8 Δεκεμβρίου 2015.

 Επισκοπικός κατάλογος 
+ Όνομα  Έτη  ΣημειώσειςΕπίσκοποι Πέτρας Γεώργιος  1205 – 1216  Ραφαήλ  ; – 1688  Αθανάσιος  1688 – ;  Ζαχαρίας   Γεράσιμος  ~ 1703  Μελέτιος  ~ 1734  Γεράσιμος (Ραφτόπουλος)  ~ 1777  Ιωακείμ (Κλώντζας)  ~ 1790 – Ιούνιος 1821 †  Δωρόθεος (Διαμαντίδης)  Ιανουάριος 1825 – 25 Ιουλίου 1855  παραιτήθηκε λόγω γήρατος Μελέτιος (Χλαπουτάκης)  27 Ιουλίου 1855 – 2 Αυγούστου 1889 † Επίσκοποι Χερρονήσου Ραφαήλ  1645(;) – 1696 ή 1699  Άνθιμος  1696 ή 1699(;) – 1705(;)  Θεοδόσιος  1705 – 1718(;)  Νικηφόρος  1718(;) – 1731(;)  Νεκτάριος  1731(;) – 1749(;)  Μακάριος  1749(;) – 1759(;)  Νεκτάριος  1759(;) – 1777(;)  Γεράσιμος (Καλόγνωμος ή Καλογνώμων)  1777(;) – 29 Απριλίου 1806 †  από Σητείας Ιωακείμ (Τροχαλάκης)  29 Απριλίου 1806 – 23 Ιουνίου 1821 †  εκ Μοχού Πεδιάδος Ηρακλείου Γεράσιμος εκ Λασιθίου  8 Ιουλίου 1825 – Δεκέμβριος 1831 †  Μελέτιος  17 Ιανουαρίου 1843 – 11 Ιανουαρίου 1870  πρώην ηγούμενος Κεράς, παραιτήθηκε «ένεκα του βαθυτάτου γήρως» Τιμόθεος (Καστρινογιαννάκης)  20 Ιανουαρίου 1870 – 20 Σεπτεμβρίου 1882  κατόπιν Κρήτης Διονύσιος (Καστρινογιαννάκης)  20 Δεκεμβρίου 1882 – 11 Μαρτίου 1896  από Ρεθύμνης, κατόπιν εκ νέου Ρεθύμνης Αγαθάγγελος (Παπαδάκης)  17 Μαρτίου 1896 – Σεπτέμβριος 1900  κατόπιν ΛάμπηςΕπίσκοποι Πέτρας και Χερρονήσου Τίτος (Ζωγραφίδης)  23 Δεκεμβρίου 1889 – 22 Φεβρουαρίου 1922  κατόπιν Μητροπολίτης Κρήτης Διονύσιος (Μαραγκουδάκης)  20 Απριλίου/3 Μαΐου 1923 – 11 Φεβρουαρίου 1953 †  Δημήτριος (Μπουρλάκης)  19 Αυγούστου 1956 – 10 Ιουλίου 1990 †  Νεκτάριος (Παπαδάκης)  6 Οκτωβρίου 1990 – 15 Οκτωβρίου 2015 †  Γεράσιμος (Μαρματάκης)  19 Δεκεμβρίου 2015 – σήμερα 

 Μητροπολιτικός Ναός 
Ο μεγαλοπρεπής Ιερός Μητροπολιτικός Ναός της Μεγάλης Παναγίας βρίσκεται στην Νεάπολη, άρχισε να χτίζεται το έτος 1888 από τον Επίσκοπο Πέτρας Μελέτιο και εγκαινιάστηκε το 1927 από τον Επίσκοπο Πέτρας Διονύσιο. Δίπλα του βρίσκεται μια σύγχρονη, μικρή, καμαροσκεπής εκκλησία, η Παναγία η Φερμαλίνα που έχει κτιστεί στα θεμέλια παλιού τρίκλιτου ναού, στη θέση που υπήρχε παλιότερα η Μονή της Μεγάλης Παναγίας. Ο Ι. Ναός διαθέτει κιονόκρανα εξαιρετικής τέχνης. Η προτομές του Μητροπολίτου Κρήτης Τίτου Ζωγραφίδη και Μητροπολίτου Πέτρας Δημητρίου Μπουρλάκη τοποθετήθηκαν μπροστά από τον Μητροπολιτικό Ναό.

 Αρχιερατικές περιφέρειες 
Η εκκλησιαστική περιφέρεια της Ιεράς Μητροπόλεως διαιρείται στις ακόλουθες τέσσερις περιφέρειες, που φέρουν ελληνική κεφαλαιογράμματη αρίθμηση:

Α΄ Αρχιερατική Περιφέρεια Μεραμβέλλου. Περιλαμβάνει 24 ενορίες.
Β΄ Αρχιερατική Περιφέρεια Μεραμβέλλου. Περιλαμβάνει 23 ενορίες.
Γ΄ Αρχιερατική Περιφέρεια Λασιθίου. περιλαμβάνει 18 ενορίες.
Δ΄ Αρχιερατική Περιφέρεια Χερρονήσου. περιλαμβάνει 17 ενορίες.

Ενορίες και Ιεροί Ναοί
Στην περιφέρεια της Ιεράς Μητροπόλεως υφίστανται 81 Ενοριακοί ναοί, 78 Παρεκκλήσια, 170 Εξωκλήσια, 14 Ναοί κοιμητηρίων, 3 Μετόχια, που υπηρετούνται από 94 περίπου κληρικούς. Περιλαμβάνει πλήθος ιστορικών Ιερών Μονών και Βυζαντινών Ναών.
+Ενορίες Ιεράς Μητροπόλεως Πέτρας και ΧερρονήσουΑρχιερατική περιφέρειαΕνορίαΚοινότηταΔήμοςΕπαρχίαΑ΄ Αρχιερατική ΠεριφέρειαΝεάπολις - Μητροπολιτικός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου (Μεγάλη Παναγία)ΝεαπόλεωςΑγίου ΝικολάουΜιραμπέλλουΝεάπολις - Ναός Αγίου ΓεωργίουΆγιος Αντώνιος - Ενορία Αγίου ΑντωνίουΑγίου ΑντωνίουΒουλισμένη - Ενορία Μεταμορφώσεως ΣωτήροςΒουλισμένηςΒραχάσιον - Ενορία της του Θεού ΣοφίαςΒραχασίουΒραχάσιον - Ενορία Κοιμήσεως της ΘεοτόκουΒρύσαι - Ενορία Μεταμορφώσεως ΣωτήροςΒρύσωνΔωριαί - Ενορία Αγίου ΚωνσταντίνουΦουρνήςΖένια - Ενορία Αγίου Ιωάννου ΘεολόγουΖενίωνΚαρύδιον - Ενορία Προφήτου ΗλιούΚαρυδίου ΜιραμπέλλουΚαστέλλιον - Ενορία Τιμίου ΠροδρόμουΚαστελλίου ΦουρνήςΚουρούναι - Ενορία Τιμίου ΠροδρόμουΝεαπόλεωςΛατσίδα - Ενορία Αγίου ΓεωργίουΛατσίδαςΛίμναι - Ενορία Αγίας ΜαρίνηςΛιμνώνΜίλατος - Ενορία Κοιμήσεως της ΘεοτόκουΒραχασίουΝικηθιανός - Ενορία Αγίων Αναργύρων ΝικηθιανούΝοφαλιάς - Ενορία Τιμίου ΣταυρούΝεαπόλεωςΣίσιον - Ενορία Αγίου Ιωάννου ΘεολόγουΒραχασίουΦινοκαλιάς - Ενορία Τιμίου ΣταυρούΝεαπόλεωςΦουρνή - Ενορία Αγίας ΤριάδοςΦουρνήςΧουμεριάκος - Ενορία Αγίου ΝικολάουΧουμεριάκουΒ΄ Αρχιερατική ΠεριφέρειαΆγιος Νικόλαος - Ενορία Αγίας ΤριάδοςΑγίου ΝικολάουΆγιος Νικόλαος - Ενορία Αγίου ΓεωργίουΆγιος Νικόλαος - Ενορία Αγίου Μύρωνος ΠίσσηδωνΆγιος Νικόλαος - Ενορία Τιμίου ΣταυρούΆγιος Νικόλαος - Ενορία ΕυαγγελιστρίαςΑμμουδάρα - Ενορία Προφήτου ΗλιούΚριτσάςΑγία Πελαγία - Ενορία Ευαγγελισμού της ΘεοτόκουΕλούνταςΒρουχάς - Ενορία Μεταμορφώσεως ΣωτήροςΒρουχάΕλληνικά - Ενορία Αγίου ΝικολάουΑγίου ΝικολάουΕλούντα - Ενορία Ζωοδόχου ΠηγήςΕλούνταςΈξω Λακκώνια - Ενορία Αγίου ΓεωργίουΈξω ΛακκωνίωνΚριτσά - Ενορία Παναγίας ΟδηγητρίαςΚριτσάςΚριτσά - Ενορία Αγίου ΓεωργίουΚριτσά - Ενορία Αγίου ΠαντελεήμονοςΚρούστας - Ενορία Ευαγγελισμού της ΘεοτόκουΚρούσταΛούμα - Ενορία ΠαναγίαςΛούμαΜαρδάτιον - Ενορία Αγίου ΔημητρίουΚριτσάςΜέσα Λακκώνια - Ενορία Αγίας ΤριάδοςΜέσα ΛακκωνίωνΠιναί - Ενορία Μεταμορφώσεως ΣωτήροςΕλούνταςΠλάκα - Ενορία Αγίας ΜαρίνηςΒρουχάΠρίνα - Ενορία Μεταμορφώσεως ΣωτήροςΠρίναςΣέλλαι - Ενορία Αγίου ΓεωργίουΛούμαΣκινιάς - Ενορία Αγίου ΔημητρίουΣκινιάΤάπαι - Ενορία Αγίου ΓεωργίουΚριτσάςΓ΄ Αρχιερατική ΠεριφέρειαΑβρακόντες - Ενορία Ευαγγελισμού της ΘεοτόκουΑβρακόντεΟροπεδίου ΛασιθίουΛασιθίουΆγιος Γεώργιος - Ενορία Αγίου ΓεωργίουΑγίου Γεωργίου ΛασιθίουΆγιος Κωνσταντίνος - Ενορία Αγίου ΚωνσταντίνουΑγίου ΚωνσταντίνουΆγιος Χαράλαμπος - Ενορία Αγίου ΧαραλάμπουςΚάτω ΜετοχίουΈξω Ποτάμοι - Ενορία Τιμίου ΣταυρούΈξω ΠοτάμωνΑγίου ΝικολάουΚαμινάκιον - Ενορία Αγίας ΠαρασκευήςΚαμινακίουΟροπεδίου ΛασιθίουΚάτω Μετόχιον - Ενορία Ευαγγελισμού ΘεοτόκουΚάτω ΜετοχίουΚουδουμαλιά - Ενορία Αγίων ΔέκαΑβρακόντεΛαγού - Ενορία Αγίου ΠαντελεήμονοςΛαγούΜαγουλάς - Ενορία Αγίου ΣπυρίδωνοςΨυχρούΜαρμακέτον - Ενορία Αγίου Ιωάννου ΘεολόγουΜαρμακέτουΜέσα Λασιθάκιον - Ενορία Αγίων ΑναργύρωνΜέσα ΛασιθίουΜέσα Λασίθιον - Ενορία Ευαγγελιμού της ΘεοτόκουΜέσα Ποτάμοι - Ενορία Γενεσίου ΘεοτόκουΈξω ΠοτάμωνΑγίου ΝικολάουΠινακιανόν - Ενορία Εισοδίων της ΘεοτόκουΛαγούΟροπεδίου ΛασιθίουΠλάτη - Ενορία Αγίου ΓεωργίουΠλάτηςΤζερμιάδον - Ενορία Αγίας ΆννηςΤζερμιάδουΨυχρόν - Ενορία Αγίων Τριών ΙεραρχώνΨυχρούΔ΄ Αρχιερατική ΠεριφέρειαΑβδού - Ενορία Αγίου ΔημητρίουΑβδούΧερσονήσουΠεδιάδοςΑγριανά - Ενορία Αγίας ΤριάδοςΧερσονήσουΑνάληψις - Ενορία Αναλήψεως ΣωτήροςΑνισσαράς - Ενορία Ζωοδόχου ΠηγήςΛιμένος ΧερσονήσουΓωνιαί - Ενορία Αγίου ΓεωργίουΓωνιών ΠεδιάδοςΚερά - Ενορία Προφήτου ΗλιούΚεράςΚουτουλουφάριον - Ενορία Αγίου ΒασιλείουΛιμένος ΧερσονήσουΚράσιον - Ενορία Μεταμορφώσεως ΣωτήροςΚρασίουΛιμήν Χερσονήσου - Ενορία Αγίας ΠαρασκευήςΛιμένος ΧερσονήσουΜάλια - Ενορία Αγίου ΔημητρίουΜαλίωνΜοχός - Ενορία Ευαγγελισμού της ΘεοτόκουΜοχούΠισκοπιανόν - Ενορία Εισοδίων της ΘεοτόκουΛιμένος ΧερσονήσουΠοταμιαί - Ενορία Αγίου ΙωάννουΠοταμιώνΣταλίς - Ενορία Αγίου Ιωάννου ΧρυσοστόμουΜοχούΣφενδύλιον - Ενορία Αγίων ΘεοδώρωνΠοταμιώνΧερσόνησος - Ενορία Κοιμήσεως της ΘεοτόκουΧερσονήσου

Σχολές της Μητροπόλεως
 Σχολή Βυζαντινής Μουσικής
 Σχολή Βυζαντινής Αγιογραφίας
 Σχολή ξυλογλυπτικής
 Σχολή Γονέων

Φιλανθρωπική Διακονία
 Γενικό φιλόπτωχο ταμείο Ι. Μητροπόλεως Πέτρας και Χερρονήσου
 Ενοριακά φιλόπτωχα ταμεία
 Μονάδα Φροντίδος ηλικιωμένων «Παναγία η Γερόντισσα» στο Οροπέδιο Λασιθίου
 Μονάδα Φροντίδος ηλικιωμένων «Ο Άγιος Παντελεήμων» της Πόλεως του Αγίου Νικολάου»
 Μονάδα Φροντίδος ηλικιωμένων «Η Μεγάλη Παναγία» στη Λατσίδα Μεραμβέλλου
 Εκκλησιαστική Στέγη Αγάπης Νεαπόλεως
 Κέντρο Ποιμαντικής και Κοινωνικής Διακονίας Ενορίας Αγίας Τριάδος πόλεως Αγίου Νικολάου

 Ιερές Μονές 
Στην περιφέρεια της Ιεράς Μητρόπολης στην οποία και υπάγονται φέρονται οι ακόλουθες Ιερές Μονές:
 Ανδρώες Μονές  
 1. Ιερά Μονή Αγίας Τριάδος Αρετίου.
 2. Ιερά Μονή Αγίου Γεωργίου Σελληνάρι.
 3. Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου Κρουσταλλένιας.
 4. Ιερά Μονή Αγίου Ανδρέα Φινοκαλιά.
 5. Ιερά Μονή Ζωοδόχου Πηγής Βιδιανής.

 Γυναικείες Μονές 
 1. Ιερά Μονή Παναγίας Θεογγενήτορος Μοχού.
 2. Ιερά Μονή Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Κουφής Πέτρας.
 3. Ιερά Μονή Μιχαήλ και Γαβριήλ Ταξιαρχών Κρεμαστών.
 4. Ιερά Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή Γενεσίου της Θεοτόκου Κεράς Καρδιωτίσσης.

 Μετόχια έτερων Ιερών Μονών 
 1. Ι.Μ. Αγίου Γεωργίου Ξηρών Ξύλων, της  Ιεράς Μονής Αγίου Γεωργίου Επανωσήφη .
 2. Ι.Μ. Κυρίας Ελεούσας, της Ιεράς Μονής Κοιμήσεως της Θεοτόκου Αγκαράθου.
 3. Ι.Ν. Κοιμήσεως της Θεοτόκου Γκουβερνιώτισσας του Παναγίου Τάφου.

 Ιερά Προσκυνήματα 
Ιερός Προσκυνηματικός Ναός Αγίου Ιωάννου Μεσοκαμπίτη Οροπεδίου Λασιθίου
Ιερός Προσκυνηματικός Ναός Αγίων Αναργύρων Πόλεως Αγίου Νικολάου.

 Εκκλησιαστική Τέχνη 
Μουσείο Εκκλησιαστικής Τέχνης της Ι.Μ. Αγίου Γεωργίου Σελληνάρι.
Μουσείο Εκκλησιαστικής Τέχνης της Ι.Μ. Παναγίας Κεράς Πεδιάδος.
Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Ι.Μ. Ζωοδόχου Πηγής Βιδιανής.

 Τοπικοί Άγιοι 
 1. Η Αγία Νεομάρτυς Μαρία η Μεθυμοπούλα
 2. Ο Άγιος Νεομάρτυς Νικηφόρος εκ Κριτσάς
 3. Ο Άγιος Ιωακείμ Επισκόπου Πέτρας
 4. Ο Άγιος Ιωακείμ Επισκόπου Χερρονήσου
 5. Ο Άγιος Νεόφυτος Επισκόπου Κνωσσού

 Εικόνες Περίπυστοι 
 1. Ιερού Ναού Αγίου Κωνσταντίνου Δωριών.
 2. Ιερού Ναού Αγίου Ιωάννου Θεολόγου Κριτσάς.
 3. Ιεράς Μονής Κοιμήσεως Θεοτόκου Γκουβερνιωτίσσης.
 4. Ιεράς Μονής Αγίας Τριάδος Αρετίου.
 5. Ιεράς Μονής Εισοδίων Θεοτόκου Γαλατιανής Μαλίων.
 6. Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Κρούστα.

 Ιστορικά Μνημεία  
 1. Σπήλαιον Μιλάτου, τιμώμενο την Κυριακή του Θωμά.
 2. ­Σπήλαιον Αγίας Φωτεινής Σαμαρείτιδος στο Αβδού Πεδιάδος, τιμώμενο την Κυριακή τής Σαμαρείτιδος.

Περιοδικές εκδόσεις
Από το έτος 2007 ξεκίνησε η επανακυκλοφορία του εντύπου Χειραψία, το οποίο εκδίδεται σε τριμηνιαία βάση. Από του έτους 2010 εκδίδεται το έντυπο Επιστημονική Επετηρίδα της Μητροπόλεως Πέτρας καί Χερρονήσου με ποικίλο επιστημονικό περιεχόμενο καθώς και το Εκκλησιαστικό Ημερολόγιο κατ' έτος.

Υποσημειώσεις και παραπομπές
Υποσημειώσεις

Παραπομπές

Πηγές
 Κονιδάρης Γ. Ι., Αι επισκοπαί της Κρήτης μέχρι του ι΄ αιώνος, Κρητικά Χρονικά, τομ. 7 (1953),σελ.462-478
 Παπαγεωργίου Κωνσταντίνος, Δικαιϊκές πηγές του καθεστώτος της Εκκλησίας Κρήτης, εκδ. Επέκταση, Κατερίνη, 2004


Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 Ιστοσελίδα της Ιεράς Μητροπόλεως Πέτρας καί Χερρονήσου
 Ιστολόγιο της Σχολής Βυζαντινής Μουσικής της Μητροπόλεως

Πετρας

Κατηγορία:Περιφερειακή ενότητα Λασιθίου