Βραζιλιάνικο ζίου ζίτσου

To βραζιλιάνικο Ζίου Ζίτσου (Brazilian jiu-jitsu / BJJ) είναι μια πολεμική τέχνη που έλκει την καταγωγή της από την Ιαπωνία. Το βασικό χαρακτηριστικό του είναι οι εξαιρετικά επιτηδευμένες τεχνικές εδάφους (κλειδώματα, ακινητοποιήσεις, εξαρθρώσεις, πνιγμοί κ.λπ.). Αν και είναι εμφανής η καταγωγή του από το Τζούντο, οι τεχνικές ρίψεων σε αυτό έχουν μειωθεί και το πραγματικό ενδιαφέρον αρχίζει όταν και οι δύο αθλητές βρεθούν στο έδαφος, καθώς εκεί η ποικιλία των τεχνικών είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτήν που θα δει κανείς στο Τζούντο – το πιο προφανές παράδειγμα είναι οι τεχνικές κλειδωμάτων και εξαρθρώσεων στα πόδια. Κατά τα λοιπά, πρόκειται για μια πάλη (η οποία ενίοτε γίνεται και χωρίς τζουντόγκι, στους αγώνες «no-gi»), πράγμα που σημαίνει ότι περιλαμβάνει και το παιχνίδι της ανατροπής του αντιπάλου με διάφορους τρόπους. Το BJJ έχει χαρακτηριστεί ως μια απο τις καταλληλότερες πολεμικές τέχνες για την ασφαλή ακινητοποίηση του αντιπάλου, και για αυτό το λόγο προτιμάται απο τα σώματα ασφαλείας στο εξωτερικό.  

Σε αντίθεση με της πυγμαχικές πολεμικές τέχνες, χρησιμοποιώντας τεχνικές του brazilian jiu jitsu, ένας επιτιθέμενος ή αμυνόμενος μπορεί να εξουδετερώσει τον αντίπαλο του, χωρίς να του προκαλέσει μόνιμη ή σοβαρή ζημιά.

 Ιστορία 

Οι πιο γνωστοί ιδρυτές του είναι οι  αδελφοί Γκρέισι (Gracie) και ο Λουίζ Φράνσα . Αυτοί έμαθαν το Κοντοκάν Judo από τους μαθητές του ιδρυτή του, Γιαπωνέζου Τζιγκόρο Κάνο και το εξέλιξαν σε μια νέα πολεμική τέχνη, το Brazilian Jiu-Jitsu. Ο Κάνο δημιούργησε το Κοντοκάν Judo από το παραδοσιακό ιαπωνικό Ζίου Ζίτσου (jujutsu) γιατί θεωρούσε τον όρο Ζίου Ζίτσου αδύναμο να περιγράψει την τέχνη του. 

Στις αρχές του 1900, ένας Γιαπωνέζος αξιωματούχος, ο Mitsuyo Maeda, ο οποίος στάλθηκε από την κυβέρνηση του για να οργανώσει την Γιαπωνέζικη παροικία, γνωρίζεται με τον Gastao Gracie, εγγονό του George Gracie, ο οποίος ήταν πολιτικός, και τον βοήθησε χρησιμοποιώντας την επιρροή του να επιτελέσει το έργο του. Ο Maeda, ο οποίος ήταν πρώην πρωταθλητής στο Ζίου-Ζίτσου και το Judo, σε αντάλλαγμα δίδαξε τον γιο του Gastao, τον Carlos, την τέχνη αυτή. Το 1925 ο Carlos και τα αδέρφια του μετακόμισαν στο Ρίο Ντε Τζανέιρο και άνοιξαν την πρώτη Ακαδημία Brazilian jiu jitsu. Εκεί ήταν που το Ζίου Ζίτσου εξελίχθηκε στο Brazilian Jiu–Jitsu (BJJ). Πιο συγκεκριμένα ο Carlos και τα αδέρφια του, αφαίρεσαν όποια τεχνική έκριναν ότι δεν ήταν ρεαλιστική και πρακτική κάτω από συνθήκες μάχης και αυτοάμυνας, ενώ κάποιες άλλες τις τροποποίησαν ανάλογα. Στο Ρίο υπήρχε μεγάλο πρόβλημα εγκληματικότητας και κάτω από αυτές τις συνθήκες, πρώτη προτεραιότητα της οικογένειας Gracie ήταν να διδάξει στους μαθητές του BJJ ρεαλιστικές τεχνικές που θα τους βοηθούσαν να επιβιώσουν στο δρόμο, και λιγότερο τεχνικές που χρησιμοποιούνται σε αθλητικές αναμετρήσεις. Ο άνθρωπος ο οποίος όμως επηρέασε πολύ την εξέλιξη του BJJ, ήταν ο νεώτερος αδελφός του Carlos, ο Helio. Ο Helio σε αντίθεση με τα αδέρφια του ήταν ένας ασθενικός και μικροκαμωμένος, άνδρας ο οποίος δεν μπορούσε να εφαρμόσει όλες τις λαβές του Ζίου-Ζίτσου, πολλές από τις οποίες στηρίζονταν πιο πολύ στην δύναμη παρά στην τεχνική. Έτσι αναγκάστηκε να προσαρμόσει πολλές από αυτές τις τεχνικές στο δικό του σωματότυπο, χρησιμοποιώντας άλλες τοποθετήσεις του σώματος, και άλλους μοχλούς οι οποίοι τον βοήθησαν να τις εφαρμόσει με επιτυχία ακόμη και εναντίον βαρύτερων και δυνατότερων αντιπάλων. 

Αν και η ιστορία του βραζιλιάνικου Zίου Zίτσου, αναγνωρίζει ως κύριους ιδρυτές την οικογένεια Γκρέισι, υπήρξαν και άλλοι πρωτοπόροι τής τέχνης με κυριότερους τους Λουίζ Φράνσα και Οσουάλντο Φάντα.

 Μαχητικό στύλ 

Το βραζιλιάνικο ζίου-ζίτσου επικεντρώνεται στο να ρίξει τον αντίπαλο στο έδαφος προκειμένου να εξουδετερώσει την εκρηκτική δύναμη που προέρχεται απο τα πόδια και να ακινητοποιήσει τον αντίπαλο με πάλη στο έδαφος. Εκεί χρησιμοποιεί λαβές υποταγής που περιλαμβάνουν κλειδώματα αρθρώσεων και λαβές στραγγαλισμού. Στο έδαφος, η φυσική δύναμη μπορεί να αντισταθμιστεί ή να ενισχυθεί μέσω κατάλληλων τεχνικών πάλης.

Το BJJ χρησιμοποιεί ένα ευρύ φάσμα τεχνικών κατάβασης για να φέρει έναν αντίπαλο στο έδαφος, όπως η "pulling guard", η οποία δεν χρησιμοποιείται σε άλλα μαχητικά αθλήματα όπως το τζούντο ή η πάλη. Μόλις ο αντίπαλος βρεθεί στο έδαφος, ένας αριθμός ελιγμών (και αντι-ελιγμών) είναι διαθέσιμος για να χειραγωγήσει τον αντίπαλο σε μια κατάλληλη θέση για την εφαρμογή μιας τεχνικής υποταγής. Η επίτευξη μιας κυρίαρχης θέσης στο έδαφος είναι ένα από τα χαρακτηριστικά του BJJ, το οποίο περιλαμβάνει την αποτελεσματική χρήση της θέσης guard για την άμυνα από κάτω (χρησιμοποιώντας τόσο υποχωρήσεις όσο και σκουπίσματα, με τα σκουπίσματα να οδηγούν στην πιθανότητα κυρίαρχης θέσης ή σε μια ευκαιρία να περάσει το guard), και το πέρασμα του guard για να κυριαρχήσει από την πάνω θέση με side control, mount, και back mount θέσεις. Αυτό το σύστημα ελιγμών και χειρισμού μπορεί να παρομοιαστεί με μια μορφή κινητικού ή φυσικού σκακιού όταν εκτελείται από δύο έμπειρους ασκούμενους. Μια λαβή υποταγής στο BJJ συχνά εξομοιώνεται με το ισοδύναμο του "ματ", όπου ο αντίπαλος δεν έχει άλλη επιλογή από το να υποκύψει, να τραυματιστεί ή να πνιγεί.

 Μάχες εδάφους 
Το Brazilian Jiu-Jitsu διαφοροποιείται από άλλες πολεμικές τέχνες κυρίως από τη μεγαλύτερη έμφαση που δίνει στην πάλη στο έδαφος. Το BJJ δίνει λιγότερη έμφαση στις τεχνικές όρθιας στάσης, όπως το χτύπημα και το  ρίψεις, αν και τα takedowns κερδίζουν πόντους και οι κανόνες επιτρέπουν ένα ευρύ φάσμα τεχνικών όπως το single, double leg takedowns, ή foot sweeps. Ορισμένοι ασκούμενοι του BJJ προπονούνται επίσης cross train με πάλη, τζούντο, και sambo.

 Μέθοδοι προπόνησης 
Καθώς το BJJ επικεντρώνεται στις υποχωρήσεις, το sparring και η ζωντανή άσκηση γίνονται το πιο ουσιαστικό μέρος του προπονητικού προγράμματος, αυτός ο τύπος προπόνησης επιτρέπει στους ασκούμενους να εξασκούνται σε πλήρη ταχύτητα και με πλήρη δύναμη, μοιάζοντας με την προσπάθεια που γίνεται σε έναν αγώνα. Οι μέθοδοι προπόνησης περιλαμβάνουν ασκήσεις στις οποίες οι τεχνικές εξασκούνται ενάντια σε έναν συνεργάτη που δεν αντιστέκεται και αντιστέκεται- σπάρινγκ απομόνωσης (που συνήθως αναφέρεται ως άσκηση θέσης) όπου χρησιμοποιείται μόνο μια συγκεκριμένη τεχνική ή σύνολα τεχνικών- και πλήρες σπάρινγκ όπου κάθε ασκούμενος προσπαθεί να υποτάξει τον αντίπαλό του μέσω της τεχνικής. Η φυσική κατάσταση είναι επίσης μια σημαντική πτυχή της προπόνησης.

 Πρωταρχικές θέσεις εδάφους 

Μόλις βρεθεί στο έδαφος, ο ασκούμενος BJJ προσπαθεί να πάρει μια κυρίαρχη ή ελεγκτική θέση από όπου θα εφαρμόσει υποβολές. Αυτές οι θέσεις παρέχουν διαφορετικές επιλογές υποταγής ή μετάβασης.

 Side control 


Στον πλευρικό έλεγχο, ο ασκούμενος καρφώνει τον αντίπαλό του στο έδαφος από την πλευρά του κορμού του. Ο κορυφαίος αρπάχτης βρίσκεται απέναντι από τον αντίπαλο με το βάρος να εφαρμόζεται στο στήθος του αντιπάλου. Ο αντίπαλος μπορεί να ελέγχεται περαιτέρω με πίεση σε κάθε πλευρά των ώμων και των γοφών από τους αγκώνες, τους ώμους και τα γόνατα του ασκούμενου. Μια μεγάλη ποικιλία υποχωρήσεων μπορεί να ξεκινήσει από τον πλευρικό έλεγχο. Αναφέρεται επίσης ως πλευρικό άλογο. Επιπλέον, το τυπικό πλευρικό κάθισμα αυξάνει την ευκαιρία για τον κορυφαίο αρπάχτη να προχωρήσει σε άλλες κυρίαρχες θέσεις. Αυτή η θέση χρησιμοποιείται συχνά στο ΜΜΑ, καθώς επιτρέπει στον κορυφαίο μαχητή να χτυπήσει ενώ ξεπερνά την άμυνα του αντιπάλου του. Υπάρχουν πολλές παραλλαγές της θέσης side control, όπως kesa gatame, τυπικό side control, αντίστροφο side control και άλλες θέσεις.

 Γόνατο στην κοιλιά 

Η θέση γόνατο στην κοιλιά είναι μια τροποποιημένη πλευρική καρφίτσα που διαχωρίζεται σαφώς από τη θέση πλευρικού ελέγχου. Η θέση γόνατο στην κοιλιά χαρακτηρίζεται κυρίως από τον έλεγχο του αντιπάλου με το ένα πόδι έξω για βάση και ισορροπία και το άλλο πόδι τοποθετημένο κατά μήκος του κορμού του αντιπάλου καρφώνοντας τον στο έδαφος. Αυτή η μορφή καρφώματος είναι ένα κινητό καρφί και όχι ένα στατικό καρφί και θεωρείται μια πιο κυρίαρχη θέση σε πολλές μορφές πάλης. Η θέση με το γόνατο στην κοιλιά αξίζει πρόσθετους πόντους επειδή παρέχει μεγαλύτερη πλατφόρμα χτυπήματος από τον παραδοσιακό πλευρικό έλεγχο και είναι πιο κοντά στην επίτευξη της πιο ιδανικής θέσης πάνω στο κεφάλι.

 Πλήρης τοποθέτηση 


Στη θέση mount (ή full mount), ο ασκούμενος κάθεται καβάλα στον μπροστινό κορμό ή το στήθος του αντιπάλου, ελέγχοντας τον αντίπαλο με το σωματικό του βάρος και τους γοφούς του. Στην ισχυρότερη μορφή αυτής της θέσης, ο ασκούμενος δουλεύει τα γόνατά του στις μασχάλες του αντιπάλου για να μειώσει τις κινήσεις των χεριών και την ικανότητά του να κινηθεί ή να αντιμετωπίσει προσπάθειες υποταγής. Το Full Mount μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την εφαρμογή μιας ποικιλίας υποχωρήσεων, συμπεριλαμβανομένων των armlocks ή των πνιγμών.

 Back mount 


Όταν παίρνει τη θέση back mount (συχνά γνωστή στο βραζιλιάνικο ζίου-ζίτσου ως back grab ή επίθεση στην πλάτη), ο ασκούμενος προσκολλάται στην πλάτη του αντιπάλου τυλίγοντας τα πόδια του γύρω του και αγκιστρώνοντας τους μηρούς του αντιπάλου με τη φτέρνα του, ή κλειδώνοντας ένα τρίγωνο σώματος, διασχίζοντας τη μία κνήμη στη μέση σαν ζώνη και τοποθετώντας στη συνέχεια το πίσω μέρος του αντίθετου γόνατος πάνω από το πέλμα, σαν να τελειώνει έναν τριγωνικό πνιγμό. Ταυτόχρονα, το άνω μέρος του σώματος ελέγχεται με το τύλιγμα των χεριών γύρω από το στήθος ή το λαιμό του αντιπάλου. Αυτή η θέση χρησιμοποιείται συχνά για την εφαρμογή πνιγμού, καθώς και για τα arm bars και τα τρίγωνα, και εξουδετερώνει το πιθανό πλεονέκτημα μεγέθους ή δύναμης του αντιπάλου.

 Θέση Βορρά-Νότου 
Η θέση Βορρά-Νότου εμφανίζεται όταν ένας ασκούμενος είναι ξαπλωμένος ανάσκελα στο έδαφος και ο αντίπαλός του είναι ξαπλωμένος από πάνω, με το κεφάλι πάνω από την περιοχή του στήθους και ελέγχοντας τα χέρια του κάτω ασκούμενου. Όπως συμβαίνει με τις περισσότερες πάνω θέσεις ελέγχου στο BJJ, ο πάνω ασκούμενος ασκεί πίεση φέρνοντας τους γοφούς του προς τα κάτω προς το έδαφος, δημιουργώντας αυτό που αναφέρεται ως νεκρό βάρος. Υπάρχουν αρκετές υποταγές και μεταβάσεις που είναι δυνατές από τη θέση Βορρά-Νότου, με πιο συνηθισμένες τον πνιγμό Βορρά-Νότου, το κλείδωμα Βορρά-Νότου kimura, και άλλες.

 Guard 


Όταν βρίσκεται στη θέση "Guard", ο ασκούμενος είναι ανάσκελα και ελέγχει τον αντίπαλο με τα πόδια του. Ο κάτω ασκούμενος σπρώχνει και τραβάει με τα πόδια ή τα πόδια για να εξισορροπήσει και να περιορίσει τις κινήσεις του αντιπάλου του. Αυτή η θέση επιτρέπει στους ασκούμενους μια μεγάλη ποικιλία αντεπιθέσεων από τη θέση "κάτω", συμπεριλαμβανομένων των υποχωρήσεων και των σαρώσεων.

Οι τρεις πιο συνηθισμένοι τύποι φρουράς περιλαμβάνουν την Κλειστή Φρουρά, την Ημιφρουρά και την Ανοιχτή Φρουρά.

Στην κλειστή φρουρά, ο κάτω αρπάχτης έχει τα πόδια του γύρω από τους γοφούς του αντιπάλου, με τους αστραγάλους κλειστούς μαζί για να ελέγξει τον αντίπαλό του. Η κλειστή φρουρά μπορεί να είναι μια αποτελεσματική θέση. Αυτή η φρουρά επιτρέπει πολλές ρυθμίσεις για υποταγές, όπως κλειδώματα αρθρώσεων και πνιγμούς, καθώς και σκουπίσματα. Στην ανοιχτή φρουρά, τα πόδια δεν είναι αγκιστρωμένα μεταξύ τους και ο κάτω αρπάχτης χρησιμοποιεί τα πόδια ή τα πόδια του για να σπρώξει ή να τραβήξει τον αντίπαλό του.

Υπάρχουν πολλές παραλλαγές του open guard με ξεχωριστά ονόματα και τοποθετήσεις, όπως το Butterfly Guard, το De La Riva Guard, το X-Guard, το Rubber guard, το Spider Guard, το Octopus Guard, το Lapel Guard, το Worm Guard (που έγινε δημοφιλές από τον Keenan Cornelius) και άλλα. Το Butterfly guard είναι όταν ο κάτω αρπάχτης φέρνει τα πόδια του ψηλά και τα πέλματα μαζί ενάντια στο εσωτερικό των μηρών του πάνω αντιπάλου. Το όνομα προέρχεται από το σχήμα του φτερού της πεταλούδας που προκύπτει. Το Butterfly guard αυξάνει τόσο τον χώρο για ελιγμούς όσο και τη δυνατότητα αντιμετώπισης του αντιπάλου με τις κνήμες ή τα τόξα των ποδιών ενάντια στους εσωτερικούς μηρούς του αντιπάλου. Το Spider guard είναι όταν ο κάτω αρπάχτης βάζει ένα ή δύο από τα πόδια του στα χέρια του αντιπάλου του, αυτό το guard είναι αποτελεσματικό για να διατηρήσει τον έλεγχο από κάτω και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να στήσει sweeps ή υποχωρήσεις.

 Αγώνες 
Τα επόμενα χρόνια τόσο ο ίδιος ο Helio, όσο και άλλα μέλη της οικογένειας Gracie, παλεύοντας ενώπιον χιλιάδων θεατών απέδειξαν την αξία του bjj εναντίον αντιπάλων οι οποίοι ήταν γνώστες διαφορετικών πολεμικών τεχνών. Το bjj όμως έγινε παγκοσμίως γνωστό τo 1993 όταν ένας από τους νεώτερους γιους του Helio, ο Royce Gracie, εκπροσώπησε το Gracie jiu jitsu στο πολύ γνωστό πια τουρνουά UFC (Ultimate Fighting Championship). Η ιδέα ήταν να παλέψουν μεταξύ τους μαχητές διαφορετικών πολεμικών τεχνών, κάτω υπό συνθήκες οι οποίες οι οποίες μοιάζουν με αυτές του «δρόμου», προκειμένου να αποσαφηνιστεί πια από αυτές είναι πιο αποτελεσματική. Στους αγώνες αυτούς δεν υπήρχαν χρονικά όρια ή κατηγορίες βάρους ενώ το μόνο που απαγορεύονταν ήταν οι δαγκωνιές και το κτύπημα στο μάτι με το δάκτυλο. Ο αγώνας θα σταματούσε μόνο σε περίπτωση νοκ-άουτ ή οικειοθελούς εγκατάλειψης ενός εκ των δύο αντιπάλων (tap out). Ο Royce αν και ήταν ο πιο ελαφρύς κέρδισε εύκολα τους αντιπάλους του οδηγώντας την μάχη στο έδαφος αποδεικνύοντας έτσι την αξία του bjj μπροστά στα έκπληκτα μάτια πολλών χιλιάδων θεατών και τηλεθεατών στις Η.Π.Α. Από τότε, και αφού ο Royce επανέλαβε τον ίδιο άθλο σε άλλα δύο τουρνουά UFC, ο κόσμος των πολεμικών τεχνών άλλαξε αφού έγινε κατανοητό ότι η μάχη εδάφους, και συγκεκριμένα το bjj, είναι η βάση για όποιον θέλει να λέγεται ολοκληρωμένος μαχητής. Η οικογένεια Gracie καθιέρωσε πρώτη τους αγώνες χωρίς όρους (valetudo) και MMA (Mixed Martial Arts), ενώ μέχρι και σήμερα έχει στις τάξεις της μερικούς από τους καλύτερους μαχητές στον κόσμο.

 Εξοπλισμός 
Λευκή, μπλέ ή μαύρη φόρμα τύπου Τζούντο (τζουντόγκι). Σορτς ή παλαιστικό μαγιό για συμμετοχή σε αγώνες «no-gi». 

 Ζώνες και προαγωγές 
+Black belt grades(19 and over) Black 0–6  75px Black/Red 7  75px Red/White 8  75px Red 9–10  75px

+Senior belt colours(16 and over) White  75px Blue  75px Purple  75px Brown  75px

+Junior belt colours(16 and under) White  75px Grey  75px Yellow  75px Orange  75px Green  75px
Το σύστημα κατάταξης του βραζιλιάνικου ζίου-ζίτσου απονέμει στον ασκούμενο διάφορες χρωματιστές ζώνες για να υποδηλώσει αυξανόμενα επίπεδα τεχνικών γνώσεων και πρακτικών δεξιοτήτων. Ενώ η δομή του συστήματος μοιράζεται τις ρίζες του με το σύστημα κατάταξης του τζούντο και την προέλευση όλων των χρωματιστών ζωνών, περιέχει πλέον πολλές δικές του μοναδικές πτυχές και θέματα. Ορισμένες από αυτές τις διαφορές είναι σχετικά μικρές, όπως ο διαχωρισμός μεταξύ ζωνών νέων και ενηλίκων και το σύστημα λωρίδων/βαθμών. Άλλες είναι αρκετά διακριτές και έχουν γίνει συνώνυμες με την τέχνη, όπως η έντονη ανεπισημότητα στα κριτήρια προαγωγής, συμπεριλαμβανομένης της εστίασης στην ανταγωνιστική επίδειξη δεξιοτήτων, και η συντηρητική προσέγγιση στην προαγωγή γενικά.

Παραδοσιακά, ισχύει η έννοια της επίδειξης ανταγωνιστικών δεξιοτήτων ως ταχύτερη και κερδισμένη οδός προαγωγής. Ορισμένες σχολές έχουν τοποθετήσει μια πράσινη ζώνη για ενήλικες μεταξύ των βαθμών της λευκής και της μπλε ζώνης λόγω των μεγάλων περιόδων μεταξύ των προαγωγών. Επιπλέον, η χρήση μιας γκρίζας ζώνης έχει θεσπιστεί για πολλά παιδικά προγράμματα για να σηματοδοτεί την πρόοδο μεταξύ των κατατάξεων της λευκής και της κίτρινης ζώνης.

Σε αντίθεση με ορισμένες πολεμικές τέχνες όπως το ταεκβοντό και το καράτε, η μαύρη ζώνη στο βραζιλιάνικο ζίου-ζίτσου συνήθως απαιτεί περισσότερα χρόνια για να κερδηθεί και ο βαθμός θεωρείται γενικά επίπεδο εμπειρογνωμόνων. Το χρονικό διάστημα που απαιτείται για την επίτευξη του βαθμού της μαύρης ζώνης ποικίλλει ανάλογα με τον ασκούμενο. Μερικά αξιόλογα άτομα που είχαν προηγούμενο υπόβαθρο σε άλλες πολεμικές τέχνες έχουν προαχθεί απευθείας στον βαθμό της μαύρης ζώνης χωρίς να περάσουν από ενδιάμεσο βαθμό, αν και αυτό έχει πέσει σε δυσμένεια τον τελευταίο καιρό. Άλλοι έχουν επιτύχει τον βαθμό σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα.  Εκτός από εξαιρέσεις όπως αυτές, ο μέσος χρόνος είναι περίπου 10 χρόνια με ένα σταθερό πρόγραμμα προπόνησης. Ωστόσο, ο Ryron Gracie (εγγονός/εγγονός των ιδρυτών Hélio και Carlos Gracie) έχει δηλώσει ότι ο μέσος όρος των 10-12 ετών είναι μεγαλύτερος από τον απαραίτητο, υποδεικνύοντας ότι το εγώ του ασκούμενου συχνά εμποδίζει την πρόοδο, και ότι η ανέλιξη στη μαύρη ζώνη θα έπρεπε να διαρκεί περίπου 7 χρόνια. 

Παραπομπές

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 https://web.archive.org/web/20120624233613/http://www.brazilianjiujitsu.gr/ Η επίσημη αντιπροσωπεία για το BJJ στην Ελλάδα
https://fazforca.gr/

Κατηγορία:Πολεμικές τέχνες