Σπήλαιο της Αλταμίρα

Το Σπήλαιο της Αλταμίρα 
Το Σπήλαιο της Αλταμίρα (ισπανικά: Cueva de Altamira) είναι ένα συγκρότημα σπηλαίων που βρίσκεται κοντά στην ιστορική πόλη Σαντιγιάνα δελ Μαρ, στην περιοχή Κανταβρία της Ισπανίας. Είναι διάσημο για την προϊστορική σπηλαιογραφία του, που περιλαμβάνει σχέδια με κάρβουνο και πολύχρωμες τοιχογραφίες ζώων της εποχής και ανθρώπινων χεριών. Οι παλαιότερες ζωγραφιές δημιουργήθηκαν κατά την Ανώτερη Παλαιολιθική εποχή, περίπου 36.000 χρόνια πριν.

Το σπήλαιο ανακαλύφθηκε το 1868 από τον Μοδέστο Κουμπίγιας και μελετήθηκε από τον Μαρσελίνο Σανθ δε Σαουτουόλα.

Πέρα από την εντυπωσιακή ποιότητα της πολύχρωμης τέχνης του, το Αλταμίρα έγινε διάσημο επειδή ήταν το πρώτο ευρωπαϊκό σπήλαιο όπου προτάθηκε και υποστηρίχθηκε η προϊστορική προέλευση των ζωγραφιών. Ο Σαουτουόλα δημοσίευσε την έρευνά του με τη στήριξη του Χουάν δε Βιλανόβα ι Πιέρα το 1880, με αρχικά θετική αποδοχή.

Ωστόσο, η δημοσίευση της έρευνας του Σαουτουόλα προκάλεσε έντονη διαμάχη μεταξύ των ειδικών, πολλοί από τους οποίους απέρριψαν την προϊστορική προέλευση των ζωγραφιών, υποστηρίζοντας ότι οι άνθρωποι της προϊστορικής εποχής δεν είχαν την ικανότητα της αφηρημένης σκέψης. Η διαμάχη συνεχίστηκε μέχρι το 1902, όταν πλήθυναν οι αναφορές για παρόμοιες ανακαλύψεις σπηλαιογραφιών στη Φραγκο-Κανταβρική περιοχή και η απόρριψη των αποδείξεων δεν ήταν πλέον δυνατή.

Το Αλταμίρα, που βρίσκεται στη Φραγκο-Κανταβρική περιοχή, ανακηρύχθηκε το 1985 Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO ως βασικό τμήμα του συνόλου «Σπήλαιο του Αλταμίρα και Παλαιολιθική Σπηλαιογραφία της Βόρειας Ισπανίας».

Για λόγους συντήρησης, το σπήλαιο δεν είναι πλέον επισκέψιμο, αλλά έχουν δημιουργηθεί αντίγραφα τμημάτων του επιτόπου και αλλού.

 Περιγραφή 
Το σπήλαιο έχει μήκος περίπου 270 μέτρα και αποτελείται από μια σειρά στριφογυριστών διαδρόμων και αιθουσών. Ο κύριος διάδρομος έχει ύψος από δύο έως έξι μέτρα. Δημιουργήθηκε από καρστικά φαινόμενα στο ασβεστολιθικό πέτρωμα του όρους Βισπιέρες.

Ανασκαφές στο δάπεδο του σπηλαίου αποκάλυψαν πολυάριθμα αντικείμενα από την Άνω Σολουτραία (περίπου 18.500 χρόνια πριν) και τη Κάτω Μαγδαληναία (16.590–14.000 χρόνια πριν). Και οι δύο περίοδοι ανήκουν στην Παλαιολιθική Εποχή. Για δύο χιλιετίες ανάμεσά τους, το σπήλαιο κατοικούνταν μόνο από άγρια ζώα.

Οι άνθρωποι που το χρησιμοποίησαν είχαν πρόσβαση σε πλούσια πανίδα στις γύρω κοιλάδες και θαλάσσιους πόρους από τις κοντινές ακτές. Περίπου πριν από 13.000 χρόνια, μια κατολίσθηση έκλεισε την είσοδο του σπηλαίου, διατηρώντας το περιεχόμενο ανέπαφο έως την ανακάλυψή του, που έγινε μετά την πτώση ενός δέντρου κοντά στην είσοδο.

Οι άνθρωποι κατοικούσαν κοντά στην είσοδο, αλλά οι ζωγραφιές καλύπτουν όλο το μήκος του σπηλαίου. Οι καλλιτέχνες χρησιμοποίησαν κάρβουνο, ώχρα και αιματίτη, αραιώνοντας τα χρώματα για να δημιουργήσουν διαβαθμίσεις φωτός και σκιάς και αξιοποιώντας τις φυσικές καμπύλες των τοιχωμάτων για τρισδιάστατο αποτέλεσμα.

Το πιο εντυπωσιακό τμήμα είναι η Πολύχρωμη Οροφή, όπου απεικονίζεται ένα κοπάδι βίσωνα της στέπας (Bison priscus), δύο άλογα, ένα μεγάλο ελάφι και πιθανώς ένας αγριόχοιρος.

 Ανακάλυψη, ανασκαφή και σκεπτικισμός 
Το 1879, ο ερασιτέχνης αρχαιολόγος Μαρσελίνο Σανθ δε Σαουτουόλα, καθοδηγούμενος από την οκτάχρονη κόρη του Μαρία, αναγνώρισε ότι τα σημάδια στους τοίχους ήταν ζωγραφιές.

Μαζί με τον Χουάν Βιλανόβα ι Πιέρα από το Πανεπιστήμιο της Μαδρίτης, πραγματοποίησαν ανασκαφές και δημοσίευσαν το 1880 μια μελέτη που απέδιδε τις ζωγραφιές στην Παλαιολιθική εποχή.

Οι Γάλλοι ειδικοί, με επικεφαλής τους Γκαμπριέλ ντε Μορτιγιέ και Εμίλ Καρταγιάκ, απέρριψαν με σφοδρότητα την υπόθεση, γελοιοποιώντας τους Ισπανούς στο Προϊστορικό Συνέδριο της Λισαβόνας το 1880.

Εξαιτίας της υψηλής καλλιτεχνικής ποιότητας και της εξαιρετικής διατήρησης, ο Σαουτουόλα κατηγορήθηκε για πλαστογραφία. Αργότερα διαπιστώθηκε ότι μπορούσε να είχε χρησιμοποιηθεί λίπος μυελού οστών για φωτισμό, που δεν παράγει αιθάλη.

Το 1902, μετά από πλήθος νέων ανακαλύψεων σε άλλα σπήλαια, ο Καρταγιάκ δημοσίευσε το άρθρο «Mea culpa d’un sceptique» στο περιοδικό L’Anthropologie, παραδεχόμενος το λάθος του. Δυστυχώς, ο Σαουτουόλα είχε πεθάνει 14 χρόνια νωρίτερα και δεν έζησε για να δικαιωθεί.

Μετέπειτα ανασκαφές έγιναν από τον Ερμίλιο Αλκάλδε δελ Ρίο (1902–1904), τον Χούγκο Ομπερμάιερ (1924–1925) και τον Χοακίν Γκονθάλεθ Ετσεγαράι (1968).

 Χρονολόγηση και περίοδοι 
Δεν υπάρχει απόλυτη επιστημονική συμφωνία για τη χρονολόγηση των αντικειμένων και των ζωγραφιών.

Το 2008, με χρήση της μεθόδου ουρανίου-θορίου, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι ζωγραφιές δημιουργήθηκαν σε διάστημα έως 20.000 ετών.

Το 2012, νέα μελέτη τοποθέτησε την παλαιότερη ζωγραφιά («κόκκινο σύμβολο τύπου κλεψύδρας») στα 36.160 χρόνια πριν, ενώ άλλες ζωγραφιές (π.χ. ένα περίγραμμα αλόγου) χρονολογήθηκαν στα 22.000 χρόνια πριν, αποδεικνύοντας ότι το έργο εκτείνεται σε πάνω από 10.000 χρόνια.

 Επισκέψεις και αντίγραφα 
Κατά τις δεκαετίες του 1970 και του 2000, οι ζωγραφιές υπέστησαν φθορές από το διοξείδιο του άνθρακα και την υγρασία που προέρχονταν από τους επισκέπτες. Το σπήλαιο έκλεισε το 1977, άνοιξε ξανά με περιορισμένη πρόσβαση το 1982, αλλά έκλεισε εκ νέου το 2002 όταν εμφανίστηκε πράσινη μούχλα.

Το 2001 ολοκληρώθηκε αντίγραφο σπηλαίου και μουσείο, έργο των Μανουέλ Φρανκουέλο και Σβεν Νέμπελ, που αναπαράγει την κύρια αίθουσα και επιτρέπει άνετη θέαση των τοιχογραφιών.

Άλλα αντίγραφα υπάρχουν στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Ισπανίας (Μαδρίτη), στο Γερμανικό Μουσείο του Μονάχου (1964) και στην Ιαπωνία (1993).

Παρά σχέδια για επαναλειτουργία το 2010, το Υπουργείο Πολιτισμού της Ισπανίας αποφάσισε να κρατήσει το σπήλαιο μόνιμα κλειστό, μετά από εισήγηση ειδικών που διαπίστωσαν ότι η σταθερότητα του μικροκλίματος βελτιώθηκε σημαντικά μετά το κλείσιμο.

 Πολιτιστική επίδραση 
Μερικές από τις ζωγραφιές της Αλταμίρα είναι σύμβολα της ισπανικής κουλτούρας.

Το λογότυπο της αυτόνομης κυβέρνησης της Κανταβρίας βασίζεται σε έναν από τους βίσωνες του σπηλαίου.

Η μάρκα τσιγάρων Bisonte χρησιμοποίησε επίσης μια παλαιολιθική φιγούρα βίσωνα.

Η ισπανική σειρά κόμικς Altamiro de la Cueva (1965) πήρε το όνομά της από το σπήλαιο, παρουσιάζοντας χιουμοριστικά τη ζωή προϊστορικών ανθρώπων.

Το τραγούδι «The Caves of Altamira» περιλαμβάνεται στο άλμπουμ The Royal Scam (1976) των Steely Dan.

Επίσης, η σειρά κεραμικών Primitive του Viktor Schreckengost βασίστηκε στα ζώα του σπηλαίου.

Το εμβληματικό σχέδιο του βίσωνα έχει χρησιμοποιηθεί στο εξώφυλλο της ποιητικής συλλογής Songs for the Devil and Death του Hal Duncan.

Ο σκηνοθέτης Σατιαζίτ Ρέι ανέφερε ότι η ζωγραφιά του βίσωνα ενέπνευσε τον ήρωα της ταινίας του Agantuk να αφιερωθεί στη μελέτη των φυλών.

Το 2007, το σπήλαιο αναδείχθηκε ένα από τα 12 Θησαυρούς της Ισπανίας σε διαγωνισμό των Antena 3 και COPE.

Το 2016, ο Βρετανός σκηνοθέτης Χιου Χάντσον παρουσίασε την ταινία Altamira (γνωστή και ως Finding Altamira εκτός Ισπανίας), με πρωταγωνιστή τον Αντόνιο Μπαντέρας και μουσική του Mark Knopfler.

Το σπήλαιο της Αλταμίρα βρίσκεται στην Κανταβρία, στην Ισπανία και συγκεκριμένα 33 χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα Σανταντέρ, ανάμεσα στους λόφους πέρα από τη Santillana del Mar και ανακαλύφθηκε τυχαία από έναν βοσκό το 1868. Περιέχει σημαντικές προϊστορικές σπηλαιογραφίες.

Αρχικά οι ειδικοί υπέθεσαν ότι οι ζωγραφισμένες οροφές ήταν ψεύτικες, γιατί δεν μπορούσαν να πιστέψουν ότι οι πρωτόγονοι άνθρωποι είχαν την ικανότητα να υλοποιήσουν καλλιτεχνικά έργα αυτού του τύπου και ότι αυτά είχαν διατηρηθεί σε τόσο καλή κατάσταση.

Μόνο η ανακάλυψη άλλων σπηλαίων της λίθινης εποχής, των οποίων τα σκίτσα χρονολογήθηκαν με μεγαλύτερη ακρίβεια, και διαδοχικές έρευνες πιστοποίησαν την αυθεντικότητα των ευρημάτων.

Το σπήλαιο, μήκους περίπου 270 μ., μετά από ένα είδος προθαλάμου διαθέτει μια μεγάλη φυσική αίθουσα με τοίχους και οροφές καλυμμένους με σκίτσα τα οποία απεικονίζουν βουβάλους, ελάφια και άλογα, ακίνητα ή σε κίνηση, και σκηνές κυνηγιού.

Τα μοναδικά σχέδια φτάνουν ακόμη και τα 2,20 μ., είναι χρωματιστά και μερικά από αυτά χαραγμένα στην πέτρα. Τα χρώματά τους προέρχονται από ώχρα και είναι σε καφέ, κίτρινες και κόκκινες αποχρώσεις.

Χρησιμοποιήθηκε επίσης μαύρο χώμα πλούσιο σε μαγνήσιο και άνθρακα. Ειδικά οι βίσονες είναι ζωγραφισμένοι με πολλές διαβαθμίσεις χρωμάτων οι οποίες καθιστούν τις εικόνες πλαστικές και ρεαλιστικές.

Η γενική εντύπωση που αποπνέει η αίθουσα έδωσε στο σπήλαιο το προσωνύμιο «Καπέλα Σιξτίνα της λίθινης εποχής». Σύγχρονες μελέτες απέδειξαν ότι τα σχέδια ανάγονται στην παλαιολιθική εποχή, σε περίπου 16.000 χρόνια πριν, πρόκειται επομένως για μια από τις πιο σημαντικές μαρτυρίες της προϊστορικής εποχής.

Επειδή οι υδρατμοί που εκπέμπει το ανθρώπινο σώμα μπορούν να βλάψουν τα σχέδια, το αυθεντικό σπήλαιο έκλεισε για το κοινό και κατασκευάστηκε ένα όμοιο σπήλαιο, πιστή αναπαράσταση του αυθεντικού, στην οποία υπάρχει ένα μουσείο.

Όποιος ωστόσο επιθυμεί να επισκεφτεί το αυθεντικό σπήλαιο, στο οποίο μπορούν να εισέλθουν μόνο 25 άτομα την ημέρα, πρέπει να κάνει αίτηση στο Museo y Centro de Investigación de Altamira της Santillana del Mar. Ο χρόνος αναμονής είναι τρία χρόνια.

Το 1924 το σπήλαιο της Αλταμίρα ανακηρύχθηκε "εθνικό μνημείο", ενώ από το 1985 περιλαμβάνεται στα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

 Επίσημη ιστοσελίδα

Κατηγορία:Σπήλαια
Κατηγορία:Γεωγραφία της Ισπανίας
Κατηγορία:Τουρισμός στην Ισπανία
Κατηγορία:Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς στην Ισπανία
Κατηγορία:Κανταβρία