Τραμ Θεσσαλονίκης

Το Τραμ Θεσσαλονίκης (ή αλλιώς Τροχιόδρομος Θεσσαλονίκης) ήταν μέσο μαζικής μεταφοράς που λειτούργησε στην Θεσσαλονίκη από το 1893 έως το 1957.

 Το ιππήλατο τραμ 

Την πρωτοβουλία για την κατασκευή και λειτουργία του ιππήλατου τραμ είχε ένας δραστήριος κτηματίας, ο Αχμέτ Χαμντί Μπέης (τουρκικά: Ahmet Hamdi Bey), που στη συνέχεια εκλέχθηκε και Δήμαρχος. Η κύρια γραμμή ήταν 5,5 χλμ. (Εξοχών-Πλατεία Ολύμπου)To Tραμ ένα κινητό τενεκετζίδικο στις ράγες της παλιάς Θεσσαλονίκης και άλλες δύο διακλαδώσεις (η μία Λιμήν-Παλαιός Σιδηροδρομικός Σταθμός) γύρω στα 4,5 χλμ. . Το τραμ αρχίζει να λειτουργεί στις 8 Μαΐου 1893 ενώ τα επίσημα εγκαίνια γίνονται στις 28 Μαΐου 1893.

Το 1895 η γραμμή θα φτάσει μέχρι το Ντεπώ (Βασιλίσσης Όλγας 231, Νέστορος Τυπά και Μερκουρίου, Στάση ΟΑΣΘ Γέφυρα), όπου και θα μεταφερθούν οι εγκαταστάσεις, η αποθήκη των οχημάτων, οι στάβλοι και τα γραφεία της εταιρείας. Ο σχεδιασμός τους αποδίδεται στον αρχιτέκτονα Πιέτρο Αρριγκόνι (ιταλικά: Pietro Arrigoni).

Οι βασικές γραμμές των ιππηλατών τραμ αφορούσαν τις διαδρομές 1.Αποθήκη - Λευκός Πύργος - Νίκης - Τελωνείον (Πλατεία Ελευθερίας) και 2 Σιδηροδρομικός Σταθμός Ανατολικών Σιδηροδρόμων ή Μπεχτσινάρι - Εγνατία - Λευκός Πύργος - Αποθήκη, υπήρχε η γραμμή σύνδεσης Εγνατίας με Νίκης και η γραμμή Τελωνείου με 26ης Οκτωβρίου.

 Το ηλεκτροκίνητο τραμ 

Στις 14 Απριλίου 1908 ξεκινούν να λειτουργούν τα ηλεκτροκίνητα τραμ. Πρόκειται για τραμ αμερικανικής και βελγικής κατασκευής για 35 επιβάτες το καθένα: 30 οχήματα Westinghouse και 25 οχήματα της Ateliers Métallurgiques, με δύο κινητήρες της ACEC το καθένα.

Στις 16 Απριλίου 1912, η οθωμανική κυβέρνηση υποχρεώνει την Εταιρεία Ηλεκτροφωτισμού να ενοποιηθεί με την Εταιρεία Τροχιοδρόμων, για να δημιουργηθεί η Εταιρίας Τροχιοδρόμων Ηλεκτροφωτισμού Θεσσαλονίκης (Ε.Τ.Η.Θ.). Τα κεφάλαια της Εταιρείας είναι βελγικά και έδρα της οι Βρυξέλλες. Ήδη οι τροχιοδρομικοί έχουν αρχίσει να αναπτύσσουν συνδικαλιστική δράση. Οι κινητοποιήσεις των τροχιοδρομικών στην Θεσσαλονίκη θα αποτελέσουν πρότυπο και για άλλους κλάδους, αφού θα καταφέρουν να εξασφαλίσουν την υλοποίηση πολλών αιτημάτων τους.

Το δίκτυο των γραμμών που χρησιμοποίησε τελικά το ηλεκτροκίνητο τραμ δεν ξεπερνά εκείνο του ιππήλατου. Έτσι, οι βασικές γραμμές για αρκετά χρόνια θα παραμείνουν οι εξής: α)  Ντεπώ - Βασιλίσσης Όλγας - Λευκός Πύργος - Παραλία - Πλατεία Ελευθερίας β)  1. Ντεπώ - Βασιλίσσης Όλγας - Εθνικής Αμύνης - Εγνατία - Βαρδάρη/Πύλη Αξιού/Πλατεία Ιωάννου Μεταξά, που διακλαδωνόταν μετά για Παλαιό Σταθμό ή συνέχιζε για Μπεχτσινάρι.

Γύρω στο 1930 οι γραμμές ήταν:

 Ντεπώ-Ανδρούτσου-Βενιζέλου-Τσιμισκή
 Νοσοκομείου Χιρς-Σιδηροδρομικού Σταθμού
 Νοσοκομείου Χιρς-Κήπου Πριγκίπων
 25ης Μαρτίου-Συνοικισμού Χαριλάου
 Πλατείας Λευκού Πύργου-ΣυντριβάνιΟδηγός της Ελλάδος 1930 Εκδόσεις Πυρσού Α.Ε.

Οι εστρωμένες οδοί όπου κινήθηκε το τραμ ήταν οι εξής: Αγίου Μηνά, Δημοκρατίας (μετέπειτα Βασιλίσσης Όλγας), Εθνικής Αμύνης, Εγνατία, Βενιζέλου, Τσιμισκή, 25ης Μαρτίου, Νίκης.

 Η κρατικοποίηση και η συρρίκνωση δρομολογίων 

 Από τις 2/2/1917 έως το 1925 λειτούργησε η στρατιωτική γραμμή Μίκρας, η οποία ξεκινούσε από το Λιμάνι και μέσω Νίκης, Στρατού, Κωνσταντινουπόλεως, Αλλατίνι, ΟΑΣΘ Φοίνικα, ΑΣΠ κατέληγε στην Μίκρα.

 Το Ελληνικό Κράτος αναγκάζεται δύο φορές (1919 και 1924) να επιτάξει την Ε.Τ.Η.Θ., μιας και τα παράπονα των πολιτών διογκώνονται. Τα κινητήρια οχήματα που κυκλοφορούσαν και με δεύτερο ρυμουλκούμενο όχημα αυξάνονται σε 50.

 Το 1924 η εταιρεία αναλαμβάνει την εκμετάλλευση της νέας γραμμής Ντεπώ - 25ης Μαρτίου - Χαριλάου.

 Υποχρεώνεται, ακόμη, να κατασκευάσει μια νέα γραμμή 2,5 χιλιομέτρων από το Σιντριβάνι στο Ιπποκράτειο νοσοκομείο, που λειτουργεί από την 1/7/1926Mακεδονία 1/7/1926 σελίς 2. Την ίδια χρονιά καταργείται η γραμμή της παραλίας και το τραμ μεταφέρεται μέσω Διαγωνίου στην Τσιμισκή (6 Μαρτίου 1927, εγκαίνια γραμμής Τσιμισκή) και μέχρι τη Βενιζέλου.

 Εν τέλει, στις 27 Σεπτεμβρίου 1940, ο Ιωάννης Μεταξάς αναγκάζεται να εξαγοράσει την εταιρεία. Στο κράτος παραδίδονται 102 οχήματα τραμ (τα 51 ρυμουλκά) και η Κρατική Εκμετάλλευση Τροχιοδρομικών Θεσσαλονίκης (Κ.Ε.Τ.Θ.) είναι γεγονός, ενώ ο τομέας φωτισμού περιέρχεται στη Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού (Δ.Ε.Η.).

 Στις 8 Μαΐου 1954 η πρώτη γραμμή τραμ ξηλώθηκε από τον ίδιο τον τότε Υπουργό Δημ. Έργων Κ. Καραμανλή ο οποίος κατήργησε τη γραμμή Ντεπώ-Τσιμισκή. Ακολούθως ο άξονας Όλγας - Γεωργίου αποδόθηκε εξ ολοκλήρου στα τροχοφόρα οχήματα.29.10.2019, Από το ξήλωμα του τραμ μέχρι τα αρχαία του μετρό Θεσσαλονίκης, Γιάννης Α. Μυλόπουλος, efsyn.grΤα συνεργεία του Υπουργείου Δημοσίων Έργων ξηλώνουν τις γραμμές του τραμ και ασφαλτοστρώνουν τη λεωφόρο Βασιλίσσης Όλγας, ενώ προχωρούν και σε έργα εξωραϊσμού της πλατείας Βαρδαρίου.

 Η κατάργηση του τραμ 
Το 1957 καταργείται και ξηλώνεται το τραμ με απόφαση του τότε πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Καραμανλή, στα πλαίσια της παγκόσμιας αντί-τραμ τάσης της τότε εποχής. Στις 21 Ιουλίου 1957Eφημερίς Μακεδονία Τρίτη 23 Ιουλίου 1957 Kατηργήθησαν τα τραμ εις όλας τας γραμμάς εκτελούνται τα τελευταία δρομολόγια των γραμμών Ντεπώ (Αποθήκη)-Χαριλάου-Λεωφόρος Στρατού-Εγνατία-Πλατεία Βαρδαρίου και 25ης Μαρτίου-Χαριλάου. Οι γραμμές ξηλώθηκαν και προκρίθηκε η μονοπωλιακή διαχείριση των συγκοινωνιών από τα λεωφορεία του ΟΑΣΘ, επί κυβερνήσεως Κ. Γ. Καραμανλή, χωρίς να δρομολογηθούν τα τρόλεϊΥπήρξε μελέτη του 1957 για τη Θεσσαλονίκη, για τις εξής γραμμές τρόλεϊ: Γραµµή Ι (Νέος Σιδηροδροµικός Σταθµός – Χαριλάου) και Γραµµή ΙΙ (Νέος Σιδηροδροµικός Σταθµός – Αποθήκη). Επίσης, προέβλεπε οχήµατα 100 θέσεων και δροµολόγια με συχνότητα µικρότερης των 3 λεπτών, ωστόσο το αρμόδιο υπουργείο μεταφορών υπήρξε αρνητικό για την προοπτική αυτή στη θέση των τραμ, όπως έγινε στην Αθήνα.

 Προτάσεις επαναφοράς 
300px|μικρογραφία|Ράγες του τραμ Θεσσαλονίκης στην Οδό Αγίου Μηνά.
Από τη δεκαετία του 2000 και μετά, έχουν εκφραστεί αρκετές σκέψεις για την επαναφορά του τραμ στη Θεσσαλονίκη, είτε μέσω του Στρατηγικού Σχεδίου Υποδομών-Μεταφορών (2011), είτε μέσω της Γενικής Κυκλοφοριακής Μελέτης Θεσσαλονίκης (2000), χωρίς να έχει ξεκαθαριστεί ποιες γραμμές θα πραγματοποιηθούν. Μεγάλες πιθανότητες έχει η υλοποίηση μέσω ΣΔΙΤ.Προγραμματισμός στα μεγάλα έργα μεταφορών της επόμενης δεκαετίας Ορισμένες επίσημες προτάσεις:

Πρόταση Δήμου Θεσσαλονίκης 2024: Διαδρομή συμπληρωματική με το μετρό, με όχημα guided bus (λαστιχοφόρο τραμ χωρίς κίνηση σε ράγες) με χρηματοδότηση από τον επίτροπο μεταφορών της ΕΕ Απόστολο Τζιτζικώστα: ΚΤΕΛ Μακεδονία-Μυτιληναίικα-Κωλέττη-ΝΣΣΘ (εναλλακτικά ΚΤΕΛ-Μουσείο Ολοκαυτώματος-ΠΣΣΘ)-Δικαστήρια-Αριστοτέλους-Ιερά Μητρόπολη-ΧΑΝΘ-Γεωργίου-Νομαρχία-Βυζάντιο-Μίκρα-ΑΣΠ-Γεωργική Σχολή-Αεροδρόμιο Μακεδονία με πρώτο τμήμα προς χρηματοδότηση το Μίκρα-Αεροδρόμιο Σπύρος Βούγιας: Ως τέλος του χρόνου το σχέδιο για το τραμ Θεσσαλονίκης - Πού θα κινείται Ο Δήμος θα αναζητήσει κονδύλια και από την EEΔΕΘ, Μετρό και τραμ στη συνάντηση των Πράσινων-Οικολογία με τον δήμαρχο Θεσσαλονίκης

Master Plan 2020: Διαδρομές και στάσεις: Σταθμός Υπεραστικών Λεωφορείων Μακεδονία - Επταπύργιο: Η διαδρομή θα έχει αφετηρία το Σταθμό Μακεδονία και κατευθυνόμενη μέσω των οδών Δενδροποτάμου-28ης Οκτωβρίου-Ακριτών-Δαβάκη-Διγενή-Επταπυργίου θα καταλήγει στο Επταπύργιο. Θα ενώνει το Σταθμό των υπεραστικών λεωφορείων με τους μελλοντικούς σταθμούς του προαστιακού σιδηροδρόμου στην αερογέφυρα της Δενδροποτάμου, και του μετρό: Μενεμένη και Παύλου Μέλα. Κορδελιό - Ευκαρπία: Εναλλακτικά του τραμ Δυτικού τόξου, αναφέρθηκε η διαδρομή που θα ενώνει τους μελλοντικούς σταθμού μετρό σε Εύοσμο/Κορδελιό και Ευκαρπία, εξυπηρετώντας της περιοχές Κορδελιού, Ευόσμου, Ηλιούπολης, Σταυρούπολης και Ευκαρπίας. ΝΣΣ - Φοίνικας:Τα ΝΕΑ: τραμ και θαλάσσια συγκοινωνία στη Θεσσαλονίκη Η διαδρομή θα εκτελείται στους άξονες Τσιμισκή-Βασ. Όλγας και/ή Μητροπόλεως-Μεγ. Αλεξάνδρου και μέσω της Εθνικής Αντιστάσεως θα καταλήγει στον Φοίνικα.

Μελέτη ΣΑΣΘ 2014: Τον Ιούνιο του 2014 διαμορφώθηκε η τελική πρόταση του ΣΑΣΘ που προέβλεπε τρεις γραμμές με (μελλοντικές) ανταποκρίσεις με άλλα μέσα σταθερής τροχιάς: Γραμμή Α. ΚΤΕΛ Μακεδονία (Προαστιακός 2027) - Μυτιληναίικα - Κωλέττη (Προαστιακός 2027) - ΝΣΣΘ (Μετρό/Προαστιακός) - Δικαστήρια - Σαλαμίνος - Αριστοτέλους -Ι.Μητρόπολη - ΧΑΝΘ - Γ'ΣΣ - Πανεπιστήμιο (Μετρό) - Παπάφη (Μετρό) - Άνω Τζουμαγιάς - Γήπεδο Τούμπας - Πολυγνώτου-Σταγειρίτη - Κωνσταντινοπολίτικα - Ελαιώνες.Στην Α' φάση διαβούλευσης του ΣΒΑΚ Θεσσαλονίκης προβλεπόταν το τμήμα από Παπάφη έως Ελαιώνες Γραμμή Β. ΧΑΝΘ - Δημαρχείο - Φάληρο - Σχολή Τυφλών - Μπότσαρη - Ανάληψη - Γεωργίου - Μαρτίου - Γέφυρα - Νομαρχία (Μετρό) -Βυζάντιο - Στρατόπεδο - Στρατόπεδο 2 - Νοσοκομείο Άγιος Παύλος - Αμαξοστάσιο ΟΑΣΘ - Μίκρα (Μετρό). Γραμμή Γ. ΝΣΣΘ (Κοινός Σταθμός με Γραμμή 1, Μετρό/Προαστιακός) - Νεάπολη (Δραγουμάνου) - Καφαντάρη - ΥΜΑΘ - Άγιος Δημήτριος -Νοσοκομείο Γ.Γεννηματάς - ΑΧΕΠΑ - Ιβανώφειο - Πανεπιστήμιο (Μετρό). Η Θεσσαλονίκη θα αποκτήσει και τραμ - Όλες οι στάσεις και οι διαδρομές που θα κάνει

Χρηματοδότηση Τραμ από ειδικό ταμείο το 2005: σε εξαγγελία του το 2001 ο τότε υπουργός ΥΠΕΧΩΔΕ Κώστας Λαλιώτης προσδιόρισε την έλευση του μετρό στην Θεσσαλονίκη το 2005, καθώς και την δημιουργία ειδικού ταμείου για τις επεκτάσεις της βασικής γραμμής του μετρό, καθώς και για την συμπλήρωση του μετρό με το τραμ Eλεύθερη Ώρα Παρασκευή 19/1/2001 

Τραμ Νοσταλγίας: Υπάρχει πρόθεση της ΓΑΙΑΟΣΕ σε συνεργασία με κίνηση πολιτών με επικεφαλής τον πρώην ευρωβουλευτή και δημοτικό σύμβουλο Θεσσαλονίκης Μιχάλη Τρεμόπουλο, περί συντήρησης των δύο εναπομείναντων συρμών του τραμ στο αμαξοστάσιο του Ντεπώ που μπορεί να γίνει μουσείο Τραμ και ενδεχόμενη ενεργοποίηση τους σε γραμμή νοσταλγικού ενδιαφέροντος, κατά τα πρότυπα του Πέραν Κωνσταντινουπόλεως.Ιστορικά τραμ «παραδομένα» στην εγκατάλειψη

 Συμπληρωματικά μέσα μεταφοράς 

Τελεφερίκ (2034): Κατά το 2015 υπήρξε ανεπιτυχής συνεργασία του Δήμου Θεσσαλονίκης με πρωτοβουλία του αντιδήμαρχου Ανδρέα ΚουράκηΤελεφερίκ ανήγγειλε ο Ανδρέας Κουράκης και της ΔΕΘ για την ανάπτυξη συστήματος τελεφερίκ με την εξής γραμμή:  1. Πάρκο ΧΑΝΘ - Θέατρο Δάσους.ΠΟΙΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΠΡΟΚΡΙΝΕΤΑΙ ΓΙΑ ΤΟ ΤΕΛΕΦΕΡΙΚ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Το 2024 επαναφέρθηκε το σενάριο αυτό για την ίδια σύνδεση με ορίζοντα το 2034.Μπορεί στη Θεσσαλονίκη να γίνει τελεφερίκ; Οι δυσκολίες του εγχειρήματος

Θαλάσσια συγκοινωνία: Στο ΣΒΑΚ Θεσσαλονίκης προβλέπεται η επαναλειτουργία μέχρι το 2028 της θαλάσσιας συγκοινωνίας με την εξής διαδρομή: (Πιερία-Καλοχώρι)-Λιμάνι - Δημαρχείο - Φάληρο (Ιστιοπλοϊκός Όμιλος Θεσσαλονίκης, στάση που καταργήθηκε στον σχεδιασμό το 1997) - Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης - Αρετσού - Αεροδρόμιο Μακεδονία - Νέοι Επιβάτες- (Νέα Μουδανιά).

 Χάρτες 
 Οι καταργηθέντες τροχιόδρομοι.
 Μελέτη ΣΑΣΘ το 2014 για επαναλειτουργία τριών γραμμών τραμ από το 2020 έως το 2030.

 Δείτε επίσης 
 Μετρό Θεσσαλονίκης
 Οργανισμός Αστικών Συγκοινωνιών Θεσσαλονίκης
 Προαστιακός Θεσσαλονίκης
 Τραμ Αθήνας

 Παραπομπές 

 Πηγές 
 Μιχάλης Τρεμόπουλος, Το τραμ της Σαλονίκης, Εφημ. Καθημερινή, Ένθετο "7 Ημέρες", 06/03/2005.
 Ιστολ. Urban Politics, Δημόσιες Συγκοινωνίες και Αστικές Εξαρτήσεις, 15/10/2010.
 Ιστοσ. Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης-Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, Ιστορία της πόλης της Θεσσαλονίκης, 1870-1920: Εξωραϊστικά έργα της πόλης, [Σημειώσεις μαθήματος: Νέες τεχνολογίες και διδακτική της ιστορίας, Διδάσκουσα: Μαρία Ρεπούση, Περίοδος: 1999-2000.]
 Ιστοσ. Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης-Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, Ιστορία της πόλης της Θεσσαλονίκης, 1870-1920: Συγκοινωνίες στην πόλη, [Σημειώσεις μαθήματος: Νέες τεχνολογίες και διδακτική της ιστορίας, Διδάσκουσα: Μαρία Ρεπούση, Περίοδος: 1999-2000.]

Θεσσαλονικη
Τραμ