Συμφωνίες Θερίσσου - Τρομάρισσας

Η Εθνική Αντίσταση στην Κρήτη 
Η αντίσταση στην Κρήτη ξεκίνησε παράλληλα με τη γερμανική εισβολή στο νησί, στα τέλη Μαΐου του 1941, όταν ο τοπικός πληθυσμός ξεσηκώθηκε κατά των εισβολέων. Μετά την ολοκλήρωση της κατάληψης του νησιού από τους Γερμανούς ξεκίνησε η αντίσταση με την ίδρυση διάφορων οργανώσεων.

Οι σημαντικότερες από αυτές ήταν το ΠΑΜ (Παγκρήτιο Απελευθερωτικό Μέτωπο ή Πατριωτικό Μέτωπο Κρήτης) που ιδρύθηκε αμέσως μετά την κατάληψη της Κρήτης και προήλθε από τη σύμπραξη ντόπιων βενιζελικών παραγόντων και κομμουνιστών, αποτελώντας τον προπομπό του ΕΑΜ στο νησί. Ακολούθησε λίγες μέρες αργότερα (μέσα Ιουνίου του 1941) η βραχύβια ΑΕΑΚΤάσος Βουρνάς, Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας, εκδόσεις Πατάκη, 2012, 9η έκδοση, τόμος Γ΄, σελ. 73. (Ανωτάτη Επιτροπή Αγώνος Κρήτης) και αργότερα η ΕΟΚ (Εθνική Οργάνωση Κρήτης), η οποία στην πορεία κατάφερε να συνασπίσει υπό τη στέγη της σχεδόν όλους τους μη κομμουνιστικούς αντάρτικους σχηματισμούς της Κρήτης.

 Η Συμφωνία 
Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Σταύρου Μπίρη, «Την πρωτοβουλία για την συνάντηση ΕΟΚ-ΕΑΜ [...] την είχε ο αντιπρόσωπος του Συμμαχικού Στρατηγείου στο Νομό Χανίων ταγματάρχης Αλέκος (Σαν Φίλντινγκ)»Δημήτρης Δημητράκος, Κώστας Μητσοτάκης. Πολιτική βιογραφία,τομ. Α, εκδ.Παπαζήση, Αθήνα, χ.χ., σελ.147 ο οποίος παραβρέθηκε στην υπογραφή της συμφωνίας.Δημήτρης Δημητράκος, Κώστας Μητσοτάκης. Πολιτική βιογραφία,τομ. Α, εκδ.Παπαζήση, Αθήνα, χ.χ., σελ.150 

Προς την κατεύθυνση της συνεννόησης των αντιστασιακών οργανώσεων, για την αποφυγή κατοχικών εμφύλιων συρράξεων, την 7 Νοεμβρίου 1943 στο χωριό Μεσκλά, λίγο μακρύτερα από το Θέρισσο υπεγράφη η γνωστή ως συμφωνία του Θερίσσου μεταξύ των οργανώσεων ΕΟΚ και ΕΑΜ. Μεταξύ των αντιπροσώπων των δύο οργανώσεων συγκαταλεγόταν και ο μετέπειτα πρωθυπουργός της Ελλάδας, Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, ο οποίος και συνέταξε το σχετικό χειρόγραφο.ΣΑΝΟΥΔΑΚΗΣ, ΑΝΤΩΝΙΟΣ (1993, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ)), Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΙΑΚΩΝ  ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ ΣΧΕΣΕΙΣ. ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Τη συμφωνία  διαπραγματεύθηκαν και υπέγραψαν οι Νίκος Σκουλάς και Κωνσταντίνος Μητσοτάκης από την πλευρά της ΕΟΚ και οι Μιλτιάδης Πορφυρογένης και Εμμανουήλ Μάντακας από την πλευρά του ΕΑΜCrete: The Battle And The Resistance (History & Warfare) 1991, Anthony Beevor John Murray σελ 155 . Η συμφωνία του Θερίσσου συμπληρώθηκε με την συμφωνία της Τρομάρισσας, η οποία υπεγράφη την 15 Σεπτεμβρίου 1944. 

Οι συμφωνίες του Θερίσσου και της Τρομάρισσας  συντέλεσαν στη συνεννόηση μεταξύ των δύο αντιστασιακών οργανώσεων και στην αποφυγή μιας γενικευμένης εμφύλιας σύγκρουσης, παρόμοιας με αυτές που είχαν αρχίσει στην ηπειρωτική Ελλάδα. Η διαπραγμάτευση αυτή στάθηκε αφορμή να δημιουργηθεί μια αμοιβαία εκτίμηση ανάμεσα στους Μητσοτάκη και Πορφυρογένη, παρά τις ιδεολογικές τους διαφορές. Μάλιστα, αναφέρεται πως αργότερα ο Μητσοτάκης έκρυψε τον Πορφυρογένη και τον βοήθησε να διαφύγει στην ηπειρωτική Ελλάδα.Δημήτρης Δημητράκος, Κώστας Μητσοτάκης. Πολιτική βιογραφία,τομ. Α, εκδ.Παπαζήση, Αθήνα, χ.χ., σελ. 150-151.

Παραπομπές

Πηγές
 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης. Μνήμες Αντίστασης στην Κρήτη (Αρχείο ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ)  http://www.ert-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=0000020114&tsz=0&autostart=0
 Αρχείο Κωνσταντίνου Κ. Μητσοτάκη, Ίδρυμα Κωνσταντίνος Μητσοτάκης https://web.archive.org/web/20120302235805/http://www.ikm.gr/default.aspx
 Δημητράκος, Δημήτριος, Κώστας Μητσοτάκης,. Πολιτική βιογραφία, τόμος Α΄(1918-1961). Από την αντίσταση στην πολιτική, Αθήνα 1989, εκδ. Παπαζήση
 Beevor,  Antony, Κρήτη - Η μάχη και η Αντίσταση, (μετάφραση: Παναγιώτης Μακρίδης - επιμέλεια: Αριστείδης Πλ. Προκοπίου), Αθήνα 2004, εκδ. Γκοβόστη

Κατηγορία:Εθνική Αντίσταση
Κατηγορία:Ιστορία της Κρήτης κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο