Ρόμπερτ Γουίλσον

Ο Ρόμπερτ Γουίλσον (, Ουέικο, 4 Οκτωβρίου 1941 - Γουότερ Μιλ, 31 Ιουλίου 2025) ήταν Αμερικανός σκηνοθέτης και συγγραφέας. 

Πολύπλευρο καλλιτεχνικό ταλέντο, είχε διακριθεί και ως σκηνογράφος, χορογράφος, εικαστικός, περφόρμερ και αρχιτέκτονας.

Βιογραφία
Γεννήθηκε στο Ουέικο (Waco) του Τέξας στις 4 Οκτωβρίου 1941 από εύπορους γονείς και μεγάλωσε σε συντηρητικό περιβάλλον. Στα νεανικά του χρόνια αντιμετώπιζε πρόβλημα στην εκφορά του λόγου (τραυλισμό) και δυσκολία στην κοινωνική προσαρμογή. Μία 70χρονη δασκάλα χορού και θεραπεύτρια, η δεσποινίς Byrd Hoffman, λειτούργησε όμως σαν μέντοράς του και τον βοήθησε να απελευθερώσει την εσωτερική του ένταση με αργές και επαναλαμβανόμενες κινήσεις. Η επίδραση της στον νεαρό τότε Γουίλσον αργότερα θα γίνει φανερή και στην κινησιολογία των σκηνοθετικών του έργων. 

Αποφοίτησε από το τοπικό πανεπιστήμιο (Διοίκηση Επιχειρήσεων) και το 1963 πήγε στη Νέα Υόρκη για να παρακολουθήσει μαθήματα αρχιτεκτονικής στο Brooklyn's Pratt Institute. Εκεί ξεκίνησε την ενασχόλησή του με το θέατρο, αρχικά ως σκηνογράφος (στο «America Hurrah» στο θέατρο La Mama) και έπειτα με την ομάδα του, που ονόμασε Byrd Hoffman School of Byrds προς τιμήν της δασκάλας του. Στα 24 του, υποφέροντας από κατάθλιψη, αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει και κατόπιν χρειάστηκε να νοσηλευτεί σε ψυχιατρικό ίδρυμα. Όταν βγήκε ωστόσο, τάραξε τα καλλιτεχνικά δρώμενα δημιουργώντας μια εικαστική εγκατάσταση από 676 τηλεφωνικούς στύλους και και μια σειρά περίπου 60 υβριδικών παραστάσεων στη Νέα Υόρκη. Με τα  πρώτα έργα του («Deafman Glance», 1971, «Το Βλέμμα του Κωφού») έδωσε το δείγμα γραφής του και κέρδισε την αναγνώριση. Επρόκειτο για μια σιωπηλή όπερα στην οποία πρωταγωνιστούσε ένας κωφάλαλος έφηβος που ο σκηνοθέτης είχε υιοθετήσει κάποια χρόνια νωρίτερα.

Το 1972 λίγο προτού αναχωρήσει για το Ιράν όπου θα σκηνοθετούσε το «KΑ MΟUNTain and GUARDenia Terrace» και ενώ έκανε διακοπές στην Κρήτη, συνελήφθη για κατοχή χασίς και φυλακίστηκε. Αποφυλακίστηκε με εγγύηση και τελικά ολοκλήρωσε την παράσταση που είχε διάρκεια 7 ημερών.

Η φήμη του εξαπλώθηκε το 1976, όταν παρουσίασε στο φεστιβάλ της Αβινιόν και σε συνεργασία με τον Φίλιπ Γκλας το έργο «Αϊνστάιν στην ακρογιαλιά» . Ακολούθησε διεθνή καριέρα στην σκηνοθεσία με λαμπερές συνεργασίες από τον χώρο της ροκ μουσικής (Τομ Γουέιτς, Λου Ριντ, Ντέι­βιντ Μπερν), της όπερας (Τζέσι Νόρμαν), του μπαλέτου (Συλβί Γκιγιέμ) και ακόμα της μόδας και της πολιτικής.

Από το 1995 έως τον θάνατό του διατηρούσε το θεατρικό εργαστήριο Γουετερμιλ Σέντερ (Watermill Center, Κέντρο του Νερόμυλου σε ελληνική απόδοση). 

Απεβίωσε στις 31 Ιουλίου 2025, σε ηλικία 83 ετών.Умер Роберт Уилсон — известный театральный режиссер, работавший с эстетикой сюрреализма 

 Διακρίσεις 
Είχε τιμηθεί με πολλές διακρίσεις. Ενδεικτικά:
Βραβείο Όμπι για σκηνοθεσία
 Χρυσό λιοντάρι στη Μπιενάλε της Βενετίας για γλυπτική 
 Μέλος της Αμερικανικής Ακαδημίας Γραμμάτων και Τεχνών (American Academy of Arts and Letters)

 Θεατρικά έργα που σκηνοθέτησε 
 The King of Spain, 1969
 The Life and Times of Sigmund Freud, 1969
 Deafman Glance (με τον Raymond Andrews), 1971
 KA MOUNTain and GUARDenia Terrace, 1972
 The Life and Times of Joseph Stalin, 1973
 A Letter from Queen Victoria, 1974
 Αϊνστάιν στην ακρογιαλιά (με τον Φίλιπ Γκλας), 1976
 I Was Sitting On My Patio This Guy Appeared I Thought I Was Hallucinating (με την Lucinda Childs), 1977
 Death Destruction & Detroit, 1979
 Edison, 1979
 The Golden Windows (Die Goldenen Fenster), 1979
 The Civil Wars: A Tree Is Best Measured When It Is Down|the CIVIL warS: a tree is best measured when it is down, 1984
 Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, Βασιλιάς Ληρ, 1985
 Χάινερ Μύλλερ, Μηχανή Άμλετ, 1986
 Ευριπίδη, Άλκηστις, 1986-1987
 Death Destruction & Detroit II, 1987
 Χάινερ Μύλλερ, Κουαρτέτο, 1987
 Le Martyre De Saint Sébastien, 1988
 Ορλάντο (από το ομώνυμο μυθιστόρημα της Βιρτζίνια Γουλφ), 1989
 Louis Andriessen, De Materie, 1989
 Ουίλιαμ Μπάροουζ, ο Μαύρος καβαλάρης σε μουσική του Tom Waits, (προσαρμογή Paul Schmidt) 1990
 Ρίχαρντ Βάγκνερ, Πάρσιφαλ, Αμβούργο, 1991
 Αλίκη σε μουσική του Τομ Γουέιτς (προσαρμογή Paul Schmidt) 1992
 Γερτρούδη Στάιν, Doctor Faustus Lights the Lights, Hebbel Theatre (Berlin) 1992
 Skin, Meat, Bone 1994
 The Meek Girl (βασισμένο σε έργο του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι), 1994
 Timerocker σε μουσική του Λου Ριντ, 1997
 Ο Corvo Branco, σε μουσική του Φίλιπ Γκλας, Teatro Camões (Lisbon), 1998
 Monsters of Grace σε μουσική του Φίλιπ Γκλας, 1998
 Lohengrin για την Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης, 1998
 Μπέρτολτ Μπρεχτ, Η Πτήση πάνω απ' τον ωκεανό με το Μπερλίνερ Ανσάμπλ, 1998
 The days before - Death Destruction & Detroit III, 1999
 Ρίχαρντ Βάγκνερ, Το Δαχτυλίδι των Νιμπελούνγκεν, Όπερα της Ζυρίχης
 POEtry, (σε μουσική του Λου Ριντ), 2000
 Hot Water (πολυμεσική συναυλία), 2000
 Περσεφόνη, 2001
 Γκέοργκ Μπύχνερ, Βόυτσεκ σε μουσική του Τομ Γουέιτς, 2002
 Ρίχαρντ Στράους, Die Frau ohne Schatten, Opéra National de Paris (Opéra Bastille), 2002
Isamo Noguchi exhibition, 2003
Ο πειρασμός του Αγίου Αντωνίου, Opéra National de Paris, 2003
I La Galigo, 2004
 Λα Φονταίν,Οι μύθοι, 2005
 Ερρίκος Ίψεν, Πέερ Γκυντ, 2005 (στη Νορβηγία)
 Γκέοργκ Μπύχνερ, Λεόντιος και Λένα
 VOOM Portraits, έκθεση, 2007, ACE Gallery, Λος Άντζελες
 Μπέρτολτ Μπρεχτ Όπερα της Πεντάρας, Μπερλίνερ Ανσάμπλ, 2007
 Σάμιουελ Μπέκετ, Χαρούμενες ημέρες, 2008
 Rumi, Εθνική όπερα της Πολωνίας, 2008
 Φάουστ,  Εθνική όπερα της Πολωνίας, 2008
 Σονέτα (βασισμένο στα σονέτα του  Σαίξπηρ σε μουσική του Rufus Wainwright, Μπερλίνερ Ανσάμπλ, 2009
 KOOL - Dancing in my mind, (περφόρμανς-πορτραίτο της Suzushi Hanayagi), 2009
 Καρλ Μαρία φον Βέμπερ,Der Freischütz, Festspielhaus Baden-Baden, 2009
 Σάμιουελ Μπέκετ, Τελευταία μαγνητοταινία του Κραπ, 2009
 Ορφέας, του Κλάουντιο Μοντεβέρντι, Σκάλα του Μιλάνου, 2009
 Káťa Kabanová, Πράγα, 2010
 Věc Makropulos, Πράγα, 2010
 Σάμιουελ Μπέκετ, Ω οι ωραίες μέρες, Théâtre de l'Athénée Louis-Jouvet
 Η Ζωή και ο θάνατος της Μαρίνας Αμπράμοβιτς, με την Μαρίνα Αμπράμοβιτς, Διεθνές Φεστιβάλ του Μάντσεστερ, 9–16 Ιουλίου 2011, The Lowry
 Κλάουντιο Μοντεβέρντι, Η Επιστροφή του Οδυσσέα στη Πατρίδα, στη Σκάλα του Μιλάνου, 2011
 Κλωντ Ντεμπυσί, Πελλέας και Μελισσάνθη, Βασιλικό θέατρο της Μαδρίτης, 2011

 Παραστάσεις του στην Ελλάδα 

Σύμφωνα με δημοσίευμα της Ελευθεροτυπίας οι μέχρι τώρα παραστάσεις του που παρουσιάστηκαν στην Ελλάδα είναι οι ακόλουθες:
 1995: «Περσεφόνη», αρχαίο στάδιο των Δελφών
 1999: «Monsters of Grace», τρισδιάστατη ψηφιακή όπερα, Φεστιβάλ Αθηνών
 2001: «Προμηθέας», Μέγαρο Μουσικής
 2007: «In the blink of the eye - Δερβίσηδες σε Εκσταση» στο «Παλλάς»
 2007: «Κουαρτέτο» του Χάινερ Μίλερ με την Ιζαμπέλ Ιπέρ στο Φεστιβάλ Αθηνών
 2010: «Οπερα της Πεντάρας» με το Berliner Ensemble στο «Παλλάς» 
 2010: «Τελευταία μαγνητοταινία του Κραπ» του Μπέκετ, με τον ίδιο ερμηνευτή, στο «Θέατρον» του ελληνικού Κόσμου 
 2012: «Οδύσσεια» σε συμπαραγωγή του Εθνικού Θεάτρου και του Piccolo Teatro του Μιλάνου
 2019: «Οιδίπους» στο Φεστιβάλ Αθηνών 
 2022: «Οθέλλος» του Τζουζέπε Βέρντι στην Εθνική Λυρική Σκηνή
 2023-2024: «Τρεις ψηλές γυναίκες», του Έντουαρντ Άλμπι

 Πηγές 
 Επίσημη ιστοσελίδα του Ρόμπερτ Γουίλσον
 Ιλειάνα Δημάδη, Ρόμπερτ Ουίλσον, Νεωτεριστής ή καπιταλιστής; Ιδού η απορία!, Αθηνόραμα, 14/1/2010 (ανακτήθηκε στις 5/1/12)

 Σημειώσεις 

Κατηγορία:Αμερικανοί θεατρικοί σκηνοθέτες
Κατηγορία:Αμερικανοί σκηνοθέτες
Κατηγορία:Αμερικανοί χορογράφοι