Μονσεράτ Καμπαγιέ

Η Μονσεράτ Καμπαγιέ (Montserrat Caballé, πλήρες όνομα María de Montserrat Viviana Concepción Caballé i Folch, Βαρκελώνη 12 Απριλίου 1933 - Βαρκελώνη 6 Οκτωβρίου 2018) ήταν Ισπανίδα υψίφωνος της όπερας. 

Ερμήνευσε μια ευρεία γκάμα ρόλων, αλλά είναι περισσότερο γνωστή για τα έργα του Βέρντι, αλλά και για το ρεπερτόριο του μπελ κάντο με το οποίο ασχολήθηκε, με πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα τα έργα των Ροσίνι, Μπελίνι και Ντονιτσέττι.

Η Καμπαγιέ απέκτησε φήμη το 1987 όταν μετά από επιθυμία της ΔΟΕ ηχογράφησε το τραγούδι Barcelona, ντουέτο με τον Φρέντυ Μέρκιουρι, τραγουδιστή του βρετανικού ροκ συγκροτήματος Queen. Η πόλη καταγωγής της Καμπαγιέ αποτέλεσε έμπνευση για αυτό το τραγούδι και αργότερα χρησιμοποιήθηκε ως ένα από τα δυο επίσημα τραγούδια των Θερινών Ολυμπιακών Αγώνων του 1992.

 Βιογραφία 
Η Καμπαγιέ γεννήθηκε στη Βαρκελώνη στις 12 Απριλίου 1933. Προερχόταν από φτωχή οικογένεια. 

Σπούδασε μουσική στο Λισέου και τεχνική τραγουδιού με τους Ναπολεόνε Ανοβάτσι, Ευγενία Κεμένι και Κοντσίτα Μπαντία. Αποφοίτησε με χρυσό μετάλλιο το 1954. Μετέπειτα μετακόμισε στη Βασιλεία, όπου έκανε το επαγγελματικό ντεμπούτο της το 1956 ως Μιμή στην παράσταση της όπερας Μποέμ του Τζιάκομο Πουτσίνι. Έγινε μέλος της Όπερας της Βασιλείας από το 1957 έως το 1959, τραγουδώντας ένα ρεπερτόριο, που περιλάμβανε Μότσαρτ (Πρώτη Κυρία στην όπερα Ο Μαγικός Αυλός) και τον Στράους (Σαλώμη) στη γερμανική γλώσσα, πράγμα ασυνήθιστο για Ισπανούς τραγουδιστές, αλλά το οποίο αποδείχθηκε χρήσιμο για τις επόμενες συμμετοχές της με την Όπερα της Βρέμης (1959-1962). Το 1961 πρωταγωνίστησε ως Ιφιγένεια στη παράσταση Ιφιγένεια εν Ταύροις στο Εθνικό Θέατρο Σάο Κάρλος στη Λισαβόνα, μαζί με τους Ρέιμοντ Γουόλανσκι, Ζαν Κοξ, Πολ Σέφλερ και άλλους.

Το 1962, η Καμπαγιέ επέστρεψε στη Βαρκελώνη και έκανε το ντεμπούτο της στο Λισέου με τον ομώνυμο ρόλο στο έργο του Στράους Αραμπέλλα. Από το φθινόπωρο του 1962 μέχρι την άνοιξη του 1963 έκανε περιοδεία στο Μεξικό ερμηνεύοντας τον ομώνυμο ρόλο στο έργο του Μασενέ Μανόν στο Παλάτι των Καλών Τεχνών. Ακολούθησαν αρκετές επιτυχημένες εμφανίσεις στο Λισέου το 1963.

Στην Ελλάδα η τελευταία της εμφάνιση ήταν στις 17 Σεπτεμβρίου του 2012 στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού με την Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα της ΕΡΤ υπό τη διεύθυνση του Χοσέ Κογιάντο.

 Σταδιοδρομία 
Η διεθνής αναγνώριση της Καμπαγιέ ήρθε το 1965, όταν αντικατέστησε την άρρωστη Μέριλυν Χορν σε μια παράσταση στο έργο του Ντονιτσέττι Λουκρητία Βοργία στο Κάρνεγκι Χωλ της Νέας Υόρκης, παράσταση που της χάρισε μια 25λεπτη πανηγυρική υποδοχή από το κοινό. Καθώς αυτή ήταν η πρώτη ενασχόλησή της με την όπερα μπελ κάντο και έπρεπε να μάθει τον ρόλο της σε λιγότερο από ένα μήνα, η ερμηνεία της την έκανε διάσημη σε όλο τον κόσμο της όπερας. Αργότερα τον ίδιο χρόνο, η Καμπαγιέ έκανε την πρώτη της εμφάνιση στο φεστιβάλ Γκλίντεμπορν, όπου τραγούδησε την πρώτη της Μαρσαλλίνη στο έργο Ο Ιππότης με το Ρόδο του Στράους και όπου ενσάρκωσε τον ρόλο της κόμισσας Αλμαβίβα στο έργο Οι Γάμοι του Φίγκαρο του Μότσαρτ.

Τον Δεκέμβριο του 1965, επέστρεψε στο Κάρνεγκι Χωλ για τη δεύτερη συμμετοχή της στην όπερα μπελ κάντο, όπου ενσάρκωσε τον ρόλο της Βασίλισσας Ελισάβετ Α' στο έργο Ρομπέρτο Ντέβερο του Ντονιτσέττι. Η Καμπαγιέ ολοκλήρωσε τη χρονιά 1965 με την πρώτη της εμφάνιση στη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης στις 22 Δεκεμβρίου 1965, όπου εμφανίστηκε ως Μαργαρίτα στο έργο του Σαρλ Γκουνώ Φάουστ μαζί με τον Τζον Αλέξαντερ στον ομώνυμο ρόλο, τον Χουστίνο Ντίαθ ως Μεφιστοφελή και τον Σέριλ Μιλνς ως Βαλεντίν στη πρώτη του εμφάνιση στη Μητροπολιτική Όπερα.

Το 1966, η Καμπαγιέ έκανε την πρώτη της εμφάνιση στη Λυρική Όπερα της Φιλαδέλφειας ως Μανταλένα ντι Κοινί στο Αντρέα Σενιέ του Τζορντάνο και την πρώτη της εμφάνιση μπροστά στο ιταλικό κοινό στο Μάτζιο Μουζικάλε Φιορεντίνο ως Λεονώρα στο έργο του Βέρντι Ιλ Τροβατόρε, ενώ ακολούθησε το έργο του Μπελίνι Ο Πειρατής το 1967. Επέστρεψε στη Φιλαδέλφεια το 1967, όπου ερμήνευσε τους ομώνυμους ρόλους στα έργα του Πουτσίνι Τόσκα και Μαντάμα Μπατερφλάϊ. Επέστρεψε επίσης στη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης, όπου ερμήνευσε τρεις ηρωίδες του Βέρντι : τη Λεονώρα μαζί με τον Ρίτσαρντ Τάκερ ως Μάνρικο, τη Δεισδαιμόνα στον Οθέλλο μαζί με τον Τζέιμς Μακράκεν στον ομώνυμο ρόλο και τη Βιολέτα στη Λα Τραβιάτα μαζί με τους Τάκερ και Τζορτζ Σίρλεϊ, οι οποίοι εναλλάσσονταν στον ρόλο του Αλφρέντο. Ο τελευταίος ρόλος τής χάρισε ακόμα μεγαλύτερη αναγνώριση στους κριτικούς και στο κοινό των ΗΠΑ. Το 1968 συνέχισε στη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης με τον ομώνυμο ρόλο από το έργο Λουίζα Μίλλερ του Βέρντι και το 1969 με τον ρόλο της Λιου στο έργο του Πουτσίνι Τουραντότ, με τη Μπίργκιτ Νίλσον στον ομώνυμο ρόλο και τον Τζέιμς Κινγκ στον ρόλο του Καλάφ. Επέστρεψε στη Φιλαδέλφεια όπου ερμήνευσε τον ρόλο της Ιμογένης στο έργο του Μπελίνι Ο Πειρατής (1968) και τον ομώνυμο ρόλο στο έργο Λουκρητία Βοργία (1969).

Το 1969, η Καμπαγιέ εμφανίστηκε στην Αρένα της Βερόνας σε μια παραγωγή του έργου του Βέρντι Δον Κάρλος. Ενσάρκωσε την Ελισάβετ Βαλουά μαζί με μια ομάδα μεγάλων ηθοποιών, μεταξύ των οποίων ο Πλάθιντο Ντομίνγκο και ο Πιέρο Καπουτσίλι. Σε εκείνες τις παραστάσεις εμφανίστηκε στη σκηνή με πατερίτσες εξαιτίας ενός ατυχήματος που είχε νωρίτερα την ίδια χρονιά στη Νέα Υόρκη. Την ίδια περίοδο εμφανίστηκε επίσης σε ένα ρεσιτάλ στο Τεάτρο Κοράλο στη Βερόνα. Το 1970, η Καμπαγιέ έκανε τη πρώτη επίσημη εμφάνιση στη Σκάλα του Μιλάνου με τον ομώνυμο ρόλο στη Λουκρητία Βοργία. Στη Φιλαδέλφεια εμφανίστηκε ως Λεονόρα και επέστρεψε στη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης στη δημοφιλή από τους κριτικούς παραγωγή του έργου του Βέρντι Χορός Μεταμφιεσμένων μαζί με τον Ντομίνγκο ως Ρικάρντο και τον Ρέρι Γκρις ως Όσκαρ.

Το 1972, έκανε τις πρώτες εμφανίσεις της στο Κόβεντ Γκάρντεν και στη Λυρική Όπερα του Σικάγο, όπου και στις δυο περιπτώσεις ενσάρκωσε τον ρόλο της Βιολέτας. Την ίδια χρονιά επέστρεψε στη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης ως Ελισαμπέτα στο έργο Δον Κάρλος μαζί με τον Φράνκο Κορέλι στον ομώνυμο ρόλο και ερμήνευσε τον ομώνυμο ρόλο στο έργο Νόρμα του Μπελίνι στη Φιλαδέλφεια. Το 1973 επέστρεψε στο Σικάγο για να ερμηνεύσει τον ομώνυμο ρόλο στο έργο Μαρία Στούαρτ του Ντονιτσέττι μαζί με τη Βιορίτσα Κορτέζ και εμφανίστηκε ως Βιολέτα στη Φιλαδέλφεια. Ερμήνευσε τη Νόρμα του Μπελίνι στη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης, μαζί με τον Κάρλο Κοσούτα στην πρώτη του εμφάνιση στη Μητροπολιτική Όπερα ως Πολιόνε και τη Φιορένζα Κοσότο ως Ανταλγίζα.

Τον Ιανουάριο του 1974, η Καμπαγιέ εμφανίστηκε στον ομώνυμο ρόλο στο έργο του Βέρντι Αΐντα στο Λισέου και τον Μάρτιο του ίδιου έτους εμφανίστηκε στο έργο του Βέρντι Σικελικοί Εσπερινοί στη Μητροπολιτική Όπερα και στο έργο Παριζίνα στο Κάρνεγκι Χωλ. Τον Απρίλιο του 1974 εμφανίστηκε ως Νόρμα στο θέατρο Μπολσόι στη Μόσχα και στον ομώνυμο ρόλο στο έργο Αντριάνα Λεκουβρέρ στη Σκάλα του Μιλάνου. Τον Ιούλιο του 1974 μαγνητοσκοπήθηκε η Νόρμα με τον Πιέρ Ζουρντέν και η Αΐντα με τον Ρικάρντο Μούτι, ενώ τον Αύγουστο ηχογράφησε κάποια ντουέτα με τον Τζουζέπε ντι Στέφανο. Τον Σεπτέμβριο του 1974, υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση για να βγάλει μια καλοήθη μάζα από την κοιλιακή χώρα. Ανάρρωσε και στις αρχές του 1975 επέστρεψε στο θέατρο. Το 1976 η Καμπαγιέ εμφανίστηκε για μια ακόμα φορά ως Νόρμα στη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης και ερμήνευσε τον ρόλο της Αΐντα μαζί με τους Ρόμπερτ Νάγκι ως Ρανταμές και την Μέριλυν Χορν ως Αμνέρις. Εμφανίστηκε στον ομώνυμο ρόλο στο έργο Αριάδνη στη Νάξο του Στράους και ως Μιμή στο έργο του Πουτσίνι Λα Μποέμ μαζί με τον Λουτσιάνο Παβαρότι ως Ροδόλφο.

Το 1977 η Καμπαγιέ έκανε την πρώτη της εμφάνιση με την Όπερα του Σαν Φρανσίσκο στον ομώνυμο ρόλο στο έργο του Πουτσίνι Τουραντότ. Επέστρεψε σε αυτήν την όπερα δέκα φορές μέσα στην επόμενη δεκαετία και ερμήνευσε παρόμοιους ρόλους όπως της Ελβίρας στο έργο του Βέρντι Ερνάνης και των ομώνυμων ρόλων στα έργα του Πονκιέλι Τζοκόντα, του Ροσίνι Σεμίραμις και του Πουτσίνι Τόσκα, μεταξύ άλλων.

Έχοντας χάσει κάποια από την πρώιμη λάμψη της και την καθαρότητα της φωνής της, η Καμπαγιέ ανέλαβε πιο δραματικούς ρόλους. Το 1978, ήταν η Τόσκα στο Σαν Φρανσίσκο με τον Παβαρότι, η Νόρμα στη Μαδρίτη και η Αδριάνα Λεκουβρέρ στη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης με τον Καρέρας. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '80 συνέχισε να εμφανίζεται συχνά στη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης, σε ρόλους όπως της Τόσκα (1980, 1985) και της Ελιζαμπέτα (1985), αλλά και σε συναυλίες το 1981 και το 1983. Η τελευταία εμφάνισή της στη Μητροπολιτική Όπερα ήταν στις 10 Οκτωβρίου 1985 στο έργο Τόσκα μαζί με τον Παβαρότι ως Καβαραντόσσι και τον Κορνέλ Μακ Νιλ ως Σκάρπια.

Η φωνή της ήταν χαρακτηριστική για την καθαρότητά της, τον έλεγχό της και τη δυναμική της. Τη θαύμαζαν λιγότερο για το δραματικό ύφος και τις δραματικές υποκριτικές της ικανότητες, ενώ τη θαύμαζαν περισσότερο για την εξαιρετική τεχνική της, τις φωνητικές σκιάσεις της και την απαλή ερμηνεία της, στοιχεία που είχε εμπνευστεί από τον Μιγκέλ Φλέτα.

 Μετέπειτα χρόνια 
Η Καμπαγιέ ηχογράφησε τον ομώνυμο ρόλο στην όπερα του Μπελίνι Νόρμα (για την εταιρεία παραγωγής RCA Red Seal το 1972, μαζί με τον Πλάθιντο Ντομίνγκο ως Πολιόνε) και έπειτα τον ρόλο της Ανταλγίζα (στην όπερα Νόρμα) στην ηχογράφηση του 1984 για την εταιρεία παραγωγής Decca. Παρόλο που ο ρόλος απευθυνόταν αρχικά σε σοπράνο, σήμερα τραγουδιέται συχνά από μια τραγουδίστρια μέτζο σοπράνο. Η Καμπαγιέ ήταν μια από τις ελάχιστες σοπράνο που έχουν ηχογραφήσει τον ρόλο και θεωρείται ως μια από τις πιο νεανικές, παρόλο που την εποχή που ηχογράφησε τον ρόλο αυτό ήταν πάνω από 50 ετών.

Το 1987, η Καμπαγιέ έκανε ένα σπάνιο πέρασμα από την ποπ μουσική, όταν κυκλοφόρησε ένα ντουέτο με τον Φρέντι Μέρκιουρι, τραγουδιστή του ροκ συγκροτήματος Queen, που είχε τον τίτλο Barcelona. Ο Μέρκιουρι ήταν μεγάλος θαυμαστής της Καμπαγιέ και θεωρούσε ότι η φωνή της ήταν «η καλύτερη στον κόσμο». Το single αυτό ακολούθησε ένας ομώνυμος δίσκος, που κυκλοφόρησε τον επόμενο χρόνο και περιλάμβανε επιπλέον συνεργασίες μεταξύ των δυο ερμηνευτών. Το ίδιο κομμάτι αργότερα έγινε ο ύμνος στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 1992, οι οποίοι έλαβαν χώρα στη Βαρκελώνη, τόπο καταγωγής της Καμπαγιέ, και εμφανίστηκε στα charts της ποπ μουσικής σε όλη την Ευρώπη. Η Καμπαγιέ ερμήνευσε το τραγούδι live, συνοδευόμενη από την ηχογράφηση του Μέρκιουρι, ο οποίος είχε πεθάνει το 1991, πριν τον τελικό του UEFA Champions League το 1999 στο στάδιο Καμπ Νόου.

Το 1995, συνεργάστηκε με τον Βαγγέλη Παπαθανασίου στον δίσκο El Greco, ο οποίος αφιερώθηκε στον ομώνυμο Έλληνα ζωγράφο. Το 1997, ο Μάικ Μόραν έκανε την παραγωγή στον δίσκο Friends For Life, ο οποίος περιλαμβάνει ντουέτα με την Καμπαγιέ και άλλους τραγουδιστές όπως οι Μπρους Ντίκινσον, Τζόνι Χαλιντέι, Τζόνι Λόγκαν, Τζίνο Βανέλι και Χέλμουτ Λόττι.

Η Καμπαγιέ αφιερώθηκε σε φιλανθρωπικές οργανώσεις. Ήταν Πρέσβειρα Καλής Θελήσεως της ΟΥΝΕΣΚΟ και ίδρυσε μία οργάνωση στη Βαρκελώνη για παιδιά με αναπηρία. Το 2003, πρωταγωνίστησε στο δικό της ντοκιμαντέρ με τίτλο Caballé Beyond Music, στο οποίο συμμετείχαν πολλοί δημοφιλείς τραγουδιστές της όπερας.

Το 2002, ενσάρκωσε την Αικατερίνη της Αραγωνίας σε παράσταση της όπερας Ερρίκος Η΄ του Σεν-Σανς. Το 2004, ενσάρκωσε τον ομώνυμο ρόλο στην όπερα του Μασνέ Κλεοπάτρα. Και οι δυο παραστάσεις ανέβηκαν στο Λισέου. Εμφανίστηκε ως Δούκισσα του Κράκενθορπ στην όπερα Η Κόρη του Συντάγματος του Ντονιτσέττι στην Κρατική Όπερα της Βιέννης τον Απρίλιο του 2007.

Το 2003, η Καμπαγιέ βραβεύτηκε με τον Μεγαλόσταυρο του Τάγματος της Τιμής της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας). Ήταν υποψήφια για το βραβείο του Ιππότη του Τάγματος της Ισαβέλλας της Καθολικής το 1966.

Στις 2 Ιουλίου 2008, η Καμπαγιέ έλαβε επίτιμο διδακτορικό (Honoris Causa) από το Διεθνές Πανεπιστήμιο Μενέντεζ Πελάγιο στο Σανταντέρ. Η Καμπαγιέ ηχογράφησε εκτενώς κατά τη διάρκεια της μεγάλης καριέρας της και πραγματοποίησε αρκετές σημαντικές ηχογραφήσεις πλήρους όπερας και ρεσιτάλ. Μετά από έναν αριθμό ηχογραφήσεων στην αρχή της καριέρας της για την RCA Victor Red Seal, η Καμπαγιέ ηχογράφησε επίσης για τις εταιρείες παραγωγής EMI, Decca και Philips.

Στις 6 Ιουνίου 2013, η Καμπαγιέ έγινε persona non grata στο Αζερμπαϊτζάν μετά από επίσκεψή της στο de facto ανεξάρτητο Ναγκόρνο Καραμπάχ και τις συναντήσεις με τοπικούς ηγέτες, παρόλο που είχαν προηγηθεί επίσημες προειδοποιήσεις από την πρεσβεία του Αζερμπαϊτζάν στην Ισπανία.

 Φοροδιαφυγή 
Το 2015 ασκήθηκε δίωξη στην Καμπαγιέ μετά από ισχυρισμούς περί φοροδιαφυγής ή απάτης. Η ίδια παραδέχτηκε ότι, παρόλο που το 2010 διέμενε στην Ισπανία, είχε δηλώσει ως τόπο μόνιμης κατοικίας την Ανδόρα, προκειμένου να αποφύγει να πληρώσει φόρο στην Ισπανία. Τον Δεκέμβριο του 2015, το δικαστήριο της Ισπανίας την έκρινε ένοχη για απάτη και της επέβαλε ποινή φυλάκισης έξι μηνών και χρηματικό πρόστιμο 254.231 ευρώ. Της απαγορεύτηκε επίσης η δυνατότητα να λάβει οποιοδήποτε δημόσιο επίδομα επί μια περίοδο 18 μηνών.

 Προσωπική ζωή 
Η Καμπαγιέ παντρεύτηκε τον Ισπανό τενόρο Μπερναμπέ Μαρτί το 1964. Απέκτησαν δυο παιδιά. Η κόρη τους, Μονσεράτ Μαρτί, είναι επίσης σοπράνο της όπερας.

 Θάνατος 
Η Καμπαγιέ απεβίωσε στις 6 Οκτωβρίου 2018 σε ηλικία 85 ετών, αφού νοσηλεύθηκε ένα μήνα στο νοσοκομείο Σαντ Πάου της Βαρκελώνης.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

 Montserrat Caballé fan site (Unofficial)
 Montserrat Caballé – in German
 Discography at SonyBMG Masterworks
 Caballé in the Fundación Príncipe de Asturias webpage


Κατηγορία:Υψίφωνοι
Κατηγορία:Ισπανοί τραγουδιστές όπερας
Κατηγορία:Καταλανοί