Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου

«Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου» είναι ποίημα του Κύπριου ποιητή, Βασίλη Μιχαηλίδη. Αναφέρεται στον απαγχονισμό του Αρχιεπισκόπου Κύπρου Κυπριανού στις 9 Ιουλίου 1821. Φαίνεται να γράφτηκε στα χρόνια 1884-1895 και εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1911.9η Ιουλίου 1821 εν Λευκωσία , «Ελληνική Αντίσταση» Το ποίημα δομείται σε 24 ραψωδίες οι οποίες περιλαμβάνουν 560 δεκαπεντασύλλαβους στίχους και είναι γραμμένο στην κυπριακή διάλεκτο.

Ιστορικό υπόβαθρο


Το 1804, οι Έλληνες της Κύπρου εξεγέρθηκαν κατά της οθωμανικής κυριαρχίας, αλλά η  εξέγερση κατεπνίγη. Ο δραγουμάνος Χατζηγεωργάκης Κορνέσιος καρατομήθηκε και το 1809, ένα χρόνο αργότερα, τη θέση του πήρε ο Κυπριανός.

Άγνωστο πότε ακριβώς, ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία, όπως συνάγεται από το γεγονός ότι το 1820, φιλοξένησε τον Φιλικό Δημήτριο Ίπατρο και του υποσχέθηκε οικονομική βοήθεια για την Επανάσταση. Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, ο Αντώνιος Πελοπίδας (υπό τις διαταγές του Αλέξανδρου Υψηλάντη), στάλθηκε να παραλάβει την εισφορά του Αρχιεπισκόπου.Ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός και το 1821 στην Κύπρο , του Πέτρου Πιτσιάκκα, φιλολόγου, Ιούλιος 2003

Η Φιλική Εταιρεία αποφάσισε να μην εμπλακεί η Κύπρος σε ένοπλο αγώνα, επειδή λόγω της γεωγραφικής θέσης της θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να κυριαρχήσουν εκεί οι ελληνικές δυνάμεις, αλλά να περιοριστεί στην υλική βοήθεια.Σύμφωνα με αφιέρωμα του Ιερού Ναού της του Θεού Σοφίας, ο Κυπριανός επίσης εξέφρασε ανησυχία για μια ένοπλη εξέγερση των Κυπρίων, καθώς θεωρούσε ότι ήταν «άοπλοι και απειροπόλεμος» (δείτε παραπομπή 4). Όταν ξεκίνησε η Ελληνική Επανάσταση, ο σουλτάνος διέταξε την αφόπλιση των Κυπρίων - κάτι που έγινε χωρίς αντίσταση. Ο Κυπριανός προσπάθησε να πείσει τους Κύπριους να υπακούσουν και διαβεβαίωσε τον Τούρκο κυβερνήτη, Κιουτσούκ Μεχμέτ, για την υπακοή των Ελλήνων.

Παρά τις προσπάθειες αυτές, ο Αρχιμανδρίτης Θεοφύλακτος Θησεύς διένειμε προκηρύξεις στη Λάρνακα, με σκοπό να ξεσηκώσει σε αγώνα τους Έλληνες της Κύπρου. Οι ενέργειές του αυτές καταγγέλθηκαν από τον Οθωμανό κυβερνήτη στην Υψηλή Πύλη. Ο σουλτάνος επέτρεψε στον Κιουτσούκ να συλλάβει και να εκτελέσει εκείνους που συμμετείχαν σε αυτό το κίνημα και να δημεύσει τις περιουσίες τους.

Το Σάββατο, 9 Ιουλίου 1821, θανατώθηκαν ο Αρχιμανδρίτης Κυπριανός και οι Μητροπολίτες Πάφου, Κιτίου και Κηρυνείας.  Μια ομάδα κληρικών, έθαψε τις σορούς του Αρχιμανδρίτη και των Μητροπολιτών την επόμενη ημέρα (Κυριακή, 10 Ιουλίου), στον περίβολο του ναού της Παναγίας Φανερωμένης (Λευκωσία), όπου κτίστηκε μαυσωλείο το οποίο υπάρχει έως σήμερα. Αργότερα έφθασαν 4.000 στρατιώτες από την Αίγυπτο, οι οποίοι τρομοκράτησαν τον πληθυσμό της Κύπρου.

Οι εκτελέσεις συνεχίστηκαν ως τις 14 Ιουλίου και είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο 470 ή 486 Ελλήνων της Κύπρου και τον εξισλαμισμό 36, για να γλιτώσουν τον θάνατο.Ο Εθνο-Ιερομάρτυς Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Κυπριανός († 9-7-1821) , Ιερός Ναός της του Θεού Σοφίας, 10/7/10

 Αναφορές για την 9η Ιουλίου 

Ο Άγγλος περιηγητής John Carne γράφει ότι είχε γνωρίσει τον Αρχιεπίσκοπο Κυπριανό ο οποίος συμπέραινε από τις εξελίξεις το βίαιο τέλος που επρόκειτο να έχει. Ο Carne σημειώνει τα λόγια του Κυπριανού: «Ο θάνατός μου δεν είναι μακριά. Ξέρω πως μόνο ευκαιρία περιμένουν, για να με θανατώσουν». Ο Γάλλος πρέσβης Jérôme Méchain γράφει για τις βιότητες των Οθωμανών:Communauté en pièces : d’Europe, d’Islam et d’ailleurs, Marc Aymes, σελ. 115 (εκεί βρίσκεται ακόμα μια αναφορά του Jérôme Méchain)CCC, Larnaca, vol. 17, f. 173 vo 174 (Méchain à Portalis, n° 2, 2 juillet 1829).

Κατά τον Σουηδό Μπέργκρεν, «η Παναγία ντύθηκε παντού στα μαύρα, πολλά σπίτια ήταν πιτσιλισμένα με αίμα».

Πλοκή
«Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου» αρχίζει με την εμφάνιση ανέμων στην Τουρκία, ενώ στην Κύπρο επικρατεί ησυχία.Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου, 1-2 Μετά από σύσκεψη των Τούρκων αξιωματικών και διοικητών της Κύπρου, ο Τούρκος αξιωματούχος Κκιόρογλους επισκέπτεται τον Αρχιεπίσκοπο Κυπριανό και προσπαθεί να τον πείσει να φύγει από την Κύπρο ή τουλάχιστον να μεταμφιεστεί και να πάει στην Λάρνακα, αλλά εκείνος αρνείται.Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου, 3-7

Την επόμενη μέρα, ο Κυπριανός κατευθύνεται στην Αρχιεπισκοπή. Στην εκκλησία θρηνεί μπροστά στην εικόνα της ΠαναγίαςΗ 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου, 8. Έξω από την εκκλησία εμφανίζονται Τούρκοι στρατιώτες με σκοπό να τον συλλάβουν.Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου, 11 Ο Κυπριανός παραδίδεται, αφού καίει μερικά έγγραφα. Οι στρατιώτες τον προσάγουν στον Τούρκο διοικητή Μουσελλίμ-αγά, ο οποίος κατηγορεί τον Αρχιεπίσκοπο για προπαγάνδα κατά των Τούρκων με σκοπό να ξεσηκώσει τους Έλληνες του νησιού εναντίον τους.Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου, 12-13 Ανακοινώνει ότι θα συγκεντρώσει όλους τους Έλληνες στο ΣαράιΗ 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου, 13Το Σαράγιον αποτελεί περιοχή της Λευκωσίας και κέντρο της τουρκικής διοίκησης εκείνη την εποχή. Στο ποίημα η Λευκωσία αναφέρεται ως Χώρα. Επίσης ως Πόρτα και Πόλη αναφέρεται η Κωνσταντινούπολη. και θα θανατώσει τους επισκόπους.Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου, 14

Ο Κυπριανός του υπενθυμίζει ότι οι Κύπριοι δεν έχουν όπλα, καθώς οι Τούρκοι τους είχαν αφοπλίσει.Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου, 16 και 19 Ο Τούρκος διοικητής αναφέρει ότι έχει επαναστατικά κείμενα που μοίραζαν οι καλόγεροι για να ξεσηκώσουν τον λαό, αλλά ο Αρχιεπίσκοπος αντιτείνει ότι αυτό μπορεί να έγινε κρυφά από την Εκκλησία.Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου, 17 Ο Μουσελλίμ-αγάς δηλώνει ότι θα αφανίσει ολόκληρο τον ελληνισμό. Ο Κυπριανός του απαντά ότι η Ρωμιοσύνη θα χαθεί μόνο όταν χαθεί ο κόσμος.Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου, 18

Ο Μουσελλίμ-αγάς δίνει την ευκαιρία στον Κυπριανό να γλιτώσει, αλλά εκείνος αρνείται.Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου, 20 Ο Τούρκος διοικητής καλεί τότε τον βοσκό Δημήτριο, ο οποίος προσπαθεί να πείσει τον Μουσελλίμ-αγά ότι η δολοφονία του Κυπριανού αποτελεί αμαρτία και θα είναι άδικη.Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου, 22-28

Ο Κυπριανός οδηγείται στη φυλακή, όπου βρίσκονται και άλλοι τέσσερεις επισκόποι.Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου, 31-32 Εκεί εμφανίζεται ο γιος του Κκιόρογλου και προσπαθεί να πείσει τον Κυπριανό να δραπετεύσει. Ο Αρχιεπίσκος αρνείται.Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου, 33-35 Οι φυλακισμένοι ιερείς προσεύχονται και ζητούν από τον Θεό να συγχωρέσει τους Τούρκους, να δώσει επιτέλους ελευθερία στη φυλή τους, στους Ρωμιούς, και, τέλος, να συγχωρέσει τους ίδιους τους μελλοθάνατους ιερείς και να τους δεχτεί.Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου, 40

Ο Μουσελλίμ-αγάς επισκέπτεται τη φυλακή και ανακοινώνει στους φυλακισμένους Έλληνες ότι έφτασε η ώρα του θανάτου τους.Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου, 42 Ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός τον προειδοποιεί ότι οι θάνατοι τους δεν θα ωφελήσουν τους Τούρκους, αλλά αντιθέτως θα τους προκαλέσουν προβλήματα.Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου, 43 Ο Κκιόρογλους προσπαθεί να πείσει τον Μουσελλίμ-αγά ότι ο απαγχονισμός του Κυπριανού μπορεί να προκαλέσει ταραχές και ότι θα πρέπει να ερευνήσουν στα σπίτια των Κυπρίων, μήπως πράγματι υπάρχουν ακόμη όπλα, αλλά ο Μουσελλίμης του απαντά ότι δεν φοβάται τους Κύπριους.Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου, 48-52

Οι Τούρκοι στρατιώτες («Τζελλάττηδες») αποκεφαλίζουν τους τρεις επισκόπους και τον βοσκό Δημήτριο και απαγχονίζουν τον Κυπριανό.Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου, 54-55 Μερικοί Έλληνες παρουσιάζονται στον Τούρκο διοικητή, ζητώντας να παραλάβουν τις σορούς των αρχιερέων για να κηδευτούν.Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου, 55 Το ποίημα κλείνει με την άρνηση του Μουσελλίμ-αγά να ικανοποιήσει το αίτημά τους.Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου, 56

Παραθέματα

Κατά το Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού, δώδεκα παραθέματα του Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου αποτελούν από τα σημαντικότερα της ποίησης του Βασίλη ΜιχαηλίδηΣπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού, 29 Παραθέματα του Βασίλη Μιχαηλίδη - αυτά είναι:

{{απόσπασμα|«Δεν θέλω, Κκιόρ-ογλου, εγιώ να φύω που την Χώραν,
γιατί αν φύω, το κακόν εν' να γινή περίτου.
Θέλω να μείνω, Κκιόρ-ογλου, τζι ας πα' να με σκοτώσουν,
ας με σκοτώσουσιν εμέν τζι οι άλλοι να γλυτώσουν.
Δεν φεύκω, Κκιόρ-ογλου, γιατί, αν φύω, ο φευκός μου
εν' να γενή θανατικόν εις τους Ρωμιούς του τόπου.
Να βάλω την συρτοθηλειάν εις τον λαιμόν του κόσμου;
Παρά το γαίμαν τους πολλούς εν' κάλλιον του πισκόπου'.Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου, 5}}

Σημασία και Κριτική

Όπως σημειώνει ο δοκιμιογράφος και λογοτέχνης Νικόλαος Ορφανίδης σε άρθρο του στη «Μακεδονία»,  «χωρίς το ποίημα θα γνωρίζαμε αλλιώτικα αυτό το ιστορικό γεγονός».«Κύπρος, ο τραγικός μήνας Ιούλιος», «Μακεδονία», σελ. 24 Ο Μιχαηλίδης περιγράφει με «τρόπο ποιητικώς άρτιο» τα γεγονότα.«Κύπρος, ο τραγικός μήνας Ιούλιος», «Μακεδονία», στην πρώτη σελίδα της δημοσίευσης Αλλού ο Ορφανίδης αναδεικνύει τον «δραματικό» διάλογο του Κυπριανού με τον Μουσελλίμ-αγά.Μ.Κ.Ο. «Ρωμηοσύνη», 1ο Διεθνὲς Συνέδριο μὲ θέμα «Ἡ Ρωμηοσύνη διαμέσου τῶν αἰώνων», Σάββατο 30 & Κυριακὴ 31 Μαΐου 2009 Ο Κώστας Π. Κουρτελλάρης αναφέρει ότι ο Μιχαηλίδης «μας μεταφέρει παραστατικά και γλαφυρά τα γεγονότα» και χαρακτηρίζει το έργο «επικό».Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Κυπριανός καί ἡ 9η Ἰουλίου 1821, Ομιλία του Κώστα  Π. Κουρτελλάρη, 28/5/2009

Το ποίημα έχει συμπεριλιφθεί στο Ετυμολογικό λεξικό της ομιλούμενης κυπριακής διαλέκτου. Ιστορία, ερμηνεία και φωνητική των λέξεων'' του Κυριάκου Χατζηϊωάνου, ως δείγμα της κυπριακής διαλέκτου.Ιδιωματικά Λεξικά και Γλωσσάρια, Κ. Μυτούλα - περιγραφή του Ετυμολογικό λεξικό της ομιλούμενης κυπριακής διαλέκτου. Ιστορία, ερμηνεία και φωνητική των λέξεων. (Χατζηϊωάννου Κυριάκος), ενότητα 4, ΠΙΝΑΚΕΣ/ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 

«Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου» έχει μελοποιηθεί από τον Κύπριο συνθέτη και μουσικολόγο Λάρκο Λάρκου και από τον Κύπριο συνθέτη Ευαγόρα Καραγιώργη, όπως επίσης και άλλα έργα του Βασίλη Μιχαηλίδη.Λάρκος Λάρκου , βιογραφικό σημείωμα Το ποίημα ενέπνευσε τον Κύπριο ζωγράφο Γιώργο Μαυρογένη να φιλοτεχνήσει τον πίνακα «Απαγχονισμός του Εθνομάρτυρα Κυπριανού», ο οποίος φυλάσσεται σήμερα στο Ίδρυμα Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ'.Απαγχονισμός του Εθνομάρτυρα Κυπριανού, 20ός αιώνας, Ακρυλογραφία σε ξύλο, 114 Χ 158 εκ. (με πλαίσιο), Πολιτιστικό Κέντρο Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄

Σημειώσεις

Παραπομπές

Πηγές

Συλλογή Ποιήματα - η αρχική έκδοση, γραμμένο (χειρόγραφο) από τον Βασίλη Μιχαηλίδη
Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού, 29 Παραθέματα του Βασίλη Μιχαηλίδη
9η Ιουλίου 1821 εν Λευκωσία , «Ελληνική Αντίσταση»
Ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός και το 1821 στην Κύπρο, του Πέτρου Πιτσιάκκα, φιλολόγου, Ιούλιος 2003

Κατηγορία:Κυπριακή λογοτεχνία