Βαλιδέ σουλτάνα

Η Βαλιδέ Σουλτάνα (τουρκικά: والده سلطان, προφ. Βαλιντέ Σουλτάν, κυριολεκτικά «μητέρα του σουλτάνου») αποτελούσε τίτλο που έφερε η μητέρα του εκάστοτε εν ενεργεία σουλτάνου στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.Davis, Fanny, «The Ottoman Lady: A Social History from 1718 to 1918», 1986, ISBN 0313248117, Ενότητα "The Valide". Ο όρος αποδίδεται συχνά στη δυτική βιβλιογραφία ως «βασιλομήτωρ»· ωστόσο, ακριβέστερη θεωρείται η μετάφραση «σουλτανομήτωρ», δεδομένων των ιδιαιτεροτήτων που παρουσιάζει ο θεσμός σε σύγκριση με αντίστοιχες θέσεις στον δυτικό κόσμο. 

Ο τίτλος χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά τον 16ο αιώνα για την Αϊσέ Χαφσά Σουλτάν, σύζυγο του Σελίμ Α΄ και μητέρα του Σουλεϊμάν Α΄ του Μεγαλοπρεπούς. Το «βαλιδέ» προέρχεται από τα αραβικά: είναι θηλυκό του βαλίντ (= πατέρας). Πρώτη βαλιδέ σουλτάνα ήταν η Αϊσέ Χαφσά Σουλτάν και τελευταία η Ραχιμέ Πιριστού Σουλτάν. 

Η θέση ήταν ίσως η σημαντικότερη θέση στην Οθωμανική Αυτοκρατορία μετά τον ίδιο το σουλτάνο. Η βαλιδέ σουλτάν, ως μητέρα της «Αυτού Ιεράς Αυτοκρατορικής Μεγαλειότητος Σουλτάνου και Χαλίφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας», τιτλοφορούνταν και «μητέρα πάντων των πιστών» (του Ισλάμ) ή και «μεγάλη κοινή μητέρα των πιστών» (στον σουλτάνο). Στην ιστορία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας υπήρξαν πολλές περιπτώσεις που οι βαλιδέ σουλτάνες δέσποζαν της βασιλείας των γιων τους. 

Συγκεκριμένα, κατά τη διάρκεια του 17ου αιώνα, σε μια περίοδο που είναι γνωστή ως «Σουλτανάτο των Γυναικών», μια σειρά από μη ικανούς ή ανήλικους σουλτάνους έθεσε τον ρόλο της βαλιδέ σουλτάν σε εξέχουσα πολιτική θέση. Ήταν οι μόνες γυναίκες της σουλτανικής αυλής που καταλάμβαναν ιδιαίτερες τιμητικές θέσεις σε διάφορες τελετές εκτός των θρησκευτικών.

Το Σουλτανάτο των Γυναικών ξεκίνησε με την Χουρέμ Σουλτάν, σύζυγο του Σουλεϊμάν Α΄ και μητέρα του Σελίμ Β΄, και συνεχίστηκε με την Νουρμπανού Σουλτάν. Η Νουρμπανού ήταν η ενετικής καταγωγής σύζυγος του Σελίμ Β΄, μητέρα του σουλτάνου Μουράτ Γ΄ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και ντε φάκτο συμβασιλέας ως βαλιδέ κατά την περίοδο 1574-1583. Η Νουρμπανού ηγήθηκε του κράτους από κοινού με το μεγάλο βεζίρη Σοκολού Μεχμέτ Πασά, αποτελώντας την πρώτη βαλιδέ σουλτάν που συγκυβέρνησε με σουλτάνο κατά τη διάρκεια του Σουλτανάτου των Γυναικών. 

Η ισχυρότερη βαλιδέ σουλτάν στην ιστορία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας υπήρξε η ελληνικής καταγωγής Μαχπεϊκέρ Κιοσέμ Σουλτάν. 

Από τη στιγμή που οι γυναίκες του χαρεμιού ήταν σχεδόν πάντα σκλάβες, δεν παντρεύονταν ποτέ επίσημα τους σουλτάνους. Ωστόσο τα παιδιά τους εθεωρούντο πλήρως νόμιμα από τον ισλαμικό νόμο, εφόσον τα αναγνώριζε ο πατέρας.Montgomery-Massingberd, Hugh, εκδ (1980). «The Imperial Family of Turkey. Burke's Royal Families of the World». Τόμος II: «Africa & the Middle East». Λονδίνο: Burke's Peerage. σελ. 238. ISBN 9780850110296.Οι βαλιδέ σουλτάνες ήταν, ιστορικά, κυρίως Χριστιανές και μερικές Εβραίες, που εξισλαμιζόταν μετά την αρπαγή τους.

 Λίστα των Βαλιδέ Σουλτάνων 
Οι περισσότερες που κατείχαν τον τίτλο της βαλιδέ σουλτάν ήταν οι βιολογικές μητέρες των σουλτάνων. Οι μητέρες που πέθαναν πριν από την άνοδο των γιων τους στο θρόνο, δεν έλαβαν ποτέ τον τίτλο Βαλιδέ σουλτάν, όπως η Χουρέμ Σουλτάν, η Χατιτζέ Μουαζέζ Σουλτάν, η Εμινέ Μιχρισάχ Σουλτάν, η Ράμπια Σέρμι Σουλτάν, η Τιριμουτζγκάν Σουλτάν, η Γκιουλτζεμάλ Σουλτάν και η Γκιουλουστού Σουλτάν. Σε ειδικές περιπτώσεις υπήρχαν αδελφές, γιαγιάδες και μητριές των σουλτάνων που έλαβαν τον τίτλο της Βαλιδέ σουλτάν, όπως η Μιχριμάχ Σουλτάν, η Κιοσέμ Σουλτάν και η Ραχιμέ Πιριστού Σουλτάν. 
Όνομα Πατρικό όνομαΚαταγωγήΈγινε Βαλιδέ Έπαψε να είναι Βαλιδέ ΘάνατοςΣουλτάνος(οι)Αϊσέ Χαφσά Σουλτάνعایشه حفصه سلطانΆγνωστο  Κριμαϊκή 30 Σεπτεμβρίου 1520άνοδος του γιου της στο θρόνο 19 Μαρτίου 1534  Σουλεϊμάν Α΄ (γιος)Μιχριμάχ Σουλτάνمهر ماه سلطان  Οθωμανή πριγκίπισσα, κόρη του Σουλτάνου Σουλεϊμάν Α΄ και της Χουρέμ Σουλτάν.7 Σεπτεμβρίου 1566άνοδος του αδελφού της στο θρόνο15 Δεκεμβρίου 1574θάνατος του αδελφού της25 Ιανουαρίου 1578 Σελίμ Β΄ (αδελφός)Νουρμπανού Σουλτάνنور بانو سلطان Σεσίλια Βενιέρ ΜπάφοGodfrey Goodwin, The Private World of Ottoman Women, Saqi Book, , , 2001. page 128 ή ΡαχήλValeria Heuberger, Geneviève Humbert, Geneviève Humbert-Knitel, Elisabeth Vyslonzil (ed.), Cultures in Colors, page 68. , 2001 ή Καλέ Καρτάνου?  Ιταλική ή Ιουδαϊκή ή Ελληνική 15 Δεκεμβρίου 1574άνοδος του γιου της στο θρόνο 7 Δεκεμβρίου 1583  Μουράτ Γ΄ (γιος)Σαφιγιέ Σουλτάνصفیه سلطان Σοφία Μπελικούι Μπάφο? Ιταλική ή Αλβανική 15 Ιανουαρίου 1595άνοδος του γιου της στο θρόνο  22 Δεκεμβρίου 1603θάνατος του γιου της  10 Νοεμβρίου 1618  Μωάμεθ Γ΄ (γιος) Χαντάν Σουλτάνخندان سلطان  Ελένη  Ελληνική ή Βοσνιακή 22 Δεκεμβρίου 1603άνοδος του γιου της στο θρόνο 9 Νοεμβρίου 1605  Αχμέτ Α΄ (γιος)Χαλιμέ ΣουλτάνAccording to Yavuz Bahadıroğlu, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları (Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications), 15th Ed., 2009, page 245, , Mustafa I's mother is Handan Sultan.حلیمه سلطان Χαλιμέ Αλτουνσάχ  Αμπχαζιανή 22 Νοεμβρίου 1617άνοδος του γιου της στο θρόνο  26 Φεβρουαρίου 1618εκθρόνιση του γιου της  1623  Μουσταφά Α΄ (γιος) 19 Μαΐου 1622επαναθρόνιση του γιου της  10 Σεπτεμβρίου 1623εκθρόνιση του γιου της  Κιοσέμ Σουλτάνكوسم صولتان  Αναστασία Ελληνική  10 Σεπτεμβρίου 1623άνοδος του γιου της στο θρόνο 2 Σεπτεμβρίου 1651  Μουράτ Δ΄ (γιος)Ιμπραήμ Α΄ (γιος)Μωάμεθ Δ΄ (εγγονός)Τουρχάν Χατιτζέ Σουλτάν
ترهان خديجة سلطان  Νάντια Ρωσική 2 Σεπτεμβρίου 1651θάνατος της πεθεράς της 4 Αυγούστου 1683  Μωάμεθ Δ΄ (γιος)Σαλιχά Ντιλασούμπ Σουλτάν
صالحة دل آشوب سلطان Καταρίνα  Σερβική  8 Νοεμβρίου 1687άνοδος του γιου της στο θρόνο 4 Δεκεμβρίου 1689  Σουλεϊμάν Β΄ (γιος) Εμετουλάχ Ραμπιά Γκιουλνούς Σουλτάν 
رابعة كلنوش سلطان Ευμανία Βόρια Ελληνική 6 Φεβρουαρίου 1695άνοδος του γιου της στο θρόνο 6 Νοεμβρίου 1715  Μουσταφά Β΄ (γιος)Αχμέτ Γ΄ (γιος) Σαλιχά Σουλτάν 
صالحة سبكتي سلطان ΑλεξάνδραA. D. Alderson, The Structure of the Ottoman Dynasty, Oxford: Clarendon, 1956, p.83  Ελληνική  20 Σεπτεμβρίου 1730άνοδος του γιου της στο θρόνο 21 Σεπτεμβρίου 1739  Μαχμούτ Α΄ (γιος) Σεχσουβάρ Σουλτάν 
سيسوفار سلطان Μαρία Σερβική  13 Δεκεμβρίου 1754άνοδος του γιου της στο θρόνο Απρίλιος 1756  Οσμάν Γ΄ (γιος) Μιχρισάχ Σουλτάν
مہر شاہ والدہ سلطان Αγκνέσα Γεωργιανή  7 Απριλίου 1789άνοδος του γιου της στο θρόνο 16 Οκτωβρίου 1805  Σελίμ Γ΄ (γιος) Αϊσέ Σενιγιεπερβέρ Σουλτάν 
سینه پرور سلطان  Σόνια Βουλγαρική 29 Μαΐου 1807άνοδος του θετού γιου της στο θρόνο  28 Ιουλίου 1808εκθρόνιση του θετού γιου της  11 Δεκεμβρίου 1828  Μουσταφά Δ΄ (θετός γιος)Yavuz Bahadıroğlu, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları (Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications), 15th Ed., 2009, page 387 & 395,  Νακσιντίλ Σουλτάν 
نقشديل سلطان Εϊμί Ντου Βουκ Ντε Ριβερί? Γαλλική ή Γεωργιανή 28 Ιουλίου 1808άνοδος του γιου της στο θρόνο 22 Αυγούστου 1817 Μαχμούτ Β΄ (γιος) Μπεζμιαλέμ Σουλτάν 
بيزميالم سلطان Σούζι Γεωργιανή ή Ρωσική 2 Ιουλίου 1839άνοδος του γιου της στο θρόνο 2 Μαΐου 1853  Αμπντούλ Μετζίτ Α΄ (γιος) Περτεβνιγιάλ Σουλτάν 
بيرتفنيال سلطان Χασνά Κατέρ Ρουμάνικη 25 Ιουνίου 1861άνοδος του γιου της στο θρόνο  30 Μαΐου 1876εκθρόνιση του γιου της  5 Φεβρουαρίου 1883  Αμπντούλ Αζίζ (γιος) Σεβκεφζά Σουλτάνشوق افزا سلطان  Βίλμα Γεωργιανή   30 Μαΐου 1876άνοδος του γιου της στο θρόνο  31 Αυγούστου 1876εκθρόνιση του γιου της  17 Σεπτεμβρίου 1889  Μουράτ Ε΄ (γιος) Ραχιμέ Πιριστού Σουλτάνراهيم بيريستو سلطان Ραχιμέ Γκόγκεν  Κιρκασική 31 Αυγούστου 1876άνοδος του θετού γιου της στο θρόνο 11 Δεκεμβρίου 1904  Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ (θετός γιος)Brookes, Douglass Scott, The Concubine, the Princess, and the Teacher, p.287. University of Texas Press, 2008. 

 Εξαιρετικές περιπτώσεις 
Κανονικά, όντας ζωντανή και ως μητέρα του σουλτάνου θα έπρεπε να λάβει τον τίτλο της Βαλιδέ σουλτάν. Αλλά σε εξαιρετικές περιπτώσεις, υπήρχαν γυναίκες που δεν κατείχαν αυτόν τον τίτλο όταν οι γιοί τους έγιναν σουλτάνοι.
ΌνομαΠατρικό όνομα και ΚαταγωγήΠερίοδοςΗ περίοδος που έπρεπε να είναι Βαλιδέ σουλτάνΓιοςΣημείωση Μαχφιρούζ Χατιτζέ Σουλτάνماهفيروز هاتيس سلطان ΕυδοξίαΣερβική 26 Φεβρουαρίου 1618 (άνοδος του γιου της στο θρόνο) – 26 Οκτωβρίου 1620 (πέθανε) Οσμάν Β΄ Σύμφωνα με το Privy Purse δεν υπάρχει καταχωρημένη βαλιδέ σουλτάν κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Οσμάν. Προφανώς, η Μαχφιρούζ Χατιτζέ έπεσε σε δυσμένεια, και είχε εξοριστεί από το παλάτι πριν από την άνοδο του Οσμάν στο θρόνο, και δεν κατάφερε ποτέ να βγει από αυτήν την κατάσταση. Η εξορία θα μπορούσε να εξηγήσει τόσο την απουσία της Μαχφιρούζ Χατιτζέ από το παλάτι όσο και την ταφή της στο κοιμητήριο Εγιούπ και όχι στον τάφο του συζύγου της. Ο Βενετός πρεσβευτής Κονταρίνι ανέφερε το 1612 ότι ο σουλτάνος είχε χτυπήσει μια γυναίκα που είχε ενοχλήσει την Κιοσέμ, ίσως αυτή η γυναίκα ήταν η Μαχφιρούζ Χατιτζέ.

 Δείτε επίσης 
Σουλτάνα
Χασεκί Σουλτάνα

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Οθωμανικοί τίτλοι