Ελληνική απογραφή 1834-1836

Ως Ελληνική απογραφή 1834-1836 αναφέρεται από ορισμένες πηγές η συλλογή στοιχείων πληθυσμού από το ελληνικό κράτος (το Βασίλειο της Ελλάδας) που λειτουργούσε υπό την εποπτεία της Αντιβασιλείας του Όθωνα πιθανότατα το 1834 που ίσως κράτησε μέχρι το 1836 κατά τη διάρκεια του σχηματισμού των πρώτων δήμων της χώραςΗ άγνωστη πρώτη απογραφή του ελεύθερου Ελληνικού Βασιλείου, 15.5.2011, Μικρός Ρωμιός, αναφέρεται σύγγραμμα «Ελευθέριος Γ. Σκιαδάς, Ιστορικό Διάγραμμα των Δήμων της Ελλάδος 1833-1912, Υπουργείο Εσωτερικών, Αθήνα 1993.»Ανάργυρος Πετράκης: ο πρώτος Δήμαρχος Αθηναίων , 31.08.10, Μικρός Ρωμιός Δεν είναι ευρέως γνωστά στοιχεία για την απογραφή αυτή και έτσι σε μέσα μαζικής ενημέρωσης αναφέρεται ότι η διενέργειά της αμφισβητείταιΚαχυποψία και φοβίες για τις απογραφές πληθυσμού , Τ. Κατσιμάρδος, ΕΘΝΟΣ 22/5/2011, ενώ σε άλλες πηγές αναφέρεται ως η πρώτη «απαρίθμηση» στο Βασίλειο της Ελλάδας που έγινε το 1836. Στα επίσημα απογραφικά στοιχεία που δίνει η Στατιστική Υπηρεσία δεν αναφέρεται απογραφή το 1834 π.χ. Απογραφή 1991, σελ. 66, Ελληνική Στατιστική Αρχή, αναφέρονται 1821, 1828, 1838, 1839, 1840 κλπ., αναφέρεται όμως η ύπαρξη ατελών πινάκων από το 1836. Μια περιγραφή των στοιχείων αυτών αναφέρεται ως απαρίθμηση (σε αντίθεση με την απογραφή που σήμερα θεωρείται ως πληρέστερη περιγραφή του πληθυσμού από απλή απαρίθμηση) η οποία ήταν «λίγο ως πολύ λεπτομερής για το σύνολο της χώρας» και η οποία «παρουσιάστηκε διάσπαρτη μεταξύ των ετών 1834-1836». Συγκεντρωτικά στοιχεία δίνονται σε αγγλικό βιβλίο από το 1842 για την Ελλάδα.

Ίδρυση Γραφείου της Δημόσιας Οικονομίας το 1834
Στις 22 Μαΐου του 1834 το νεοσύστατο ελληνικό κράτος (Κυβέρνηση Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου 1833) ίδρυσε το «Γραφείο της Δημόσιας Οικονομίας» ως μέρος της Γραμματείας επί των Εσωτερικών (υπουργείο Εσωτερικών)ΦΕΚ A 18/1834 Σύσταση Γραφείου Δημόσιας Οικονομίας το οποίο συγκέντρωνε στα επόμενα χρόνια στοιχεία για τον πληθυσμό, βιομηχανία-βιοτεχνία και γεωργία «1834: Σύσταση Γραφείου της Δημοσίας Οικονομίας στο υπουργείο Εσωτερικών, με ευρύτερες αρμοδιότητες. Τα χρόνια που ακολούθησαν περιορίζεται στη συγκέντρωση στοιχείων για τους τομείς του υπουργείου (πληθυσμός, βιομηχανία-βιοτεχνία, γεωργία)». Αναφέρεται ότι το γραφείο αυτό συστάθηκε μετά από προσπάθειες του Γκυστάβ ντ'Εϊστάλ (Gustave d'Eichthal), οπαδού των ιδεών του Σαιν-Σιμόν (Saint-Simon) ««Επί τέλους προ δύο μηνών, [...], από διάβημα εις διάβημα, κατώρθωσα να επιτύχω την συγκρότησιν είδους Γραφείου Πολιτικής Οικονομίας, το οποίον θα αναλάβη και θα φέρη, ελπίζω, εις πέρας το επιχείρημα», γράφει στις 7 Μαΐου 1834 στον φίλο και ομοϊδεάτη του Duveyrier» βάζοντας την Ελλάδα ανάμεσα στις Ευρωπαϊκές χώρες που τότε ίδρυαν αντίστοιχα γραφεία στατιστικής «Inspired by the ideas of Saint-Simon the fledging Greek state had set up a statistical section as early as 1834».

Αναφερόμενα στοιχεία
Η πρώτη χρονιά που δημοσιεύτηκαν αποτελέσματα απογραφής ήταν το 1846, οπότε συμπεριλήφθηκαν και στοιχεία μόνο των απογραφών του 1839, 1840, 1841, 1842, 1843, 1844 και όχι του 1836, 1837 και 1838. Επίσημη πηγή, ο Α. Μανσόλας, Τμηματάρχης της Δημόσιας Οικονομίας στο Υπουργείο Εσωτερικών (στο ίδιο γραφείο που ετέλεσε την απογραφή), αναφέρει το 1867 (23 χρόνια αργότερα) ότι σχετικά με πίνακα πληθυσμών των ετών 1837 και 1836 δεν βρήκε παρά ατελείς πίνακες των οποίων δεν μπόρεσε να κάνει καμιά χρήση, για το λόγο αυτό παρουσίασε συγκεντρωτικό πίνακα πληθυσμού από το 1838 και μετά «Περί δέ τών δύο προγενεστέρων ετών 1837 και 1836 δεν εύρομεν ειμή ατελείς τινας πίνακας, ών δέν δυνάμεθα νά κάμωμεν ουδεμίαν χρήσιν».

Ως αποτέλεσμα της απογραφής αναφέρονται
156.823 οικογένειες με συνολικά 693.592 κατοίκους,  
ενώ αλλού αναφέρονται τα στοιχεία: 
1834 651.233
1835 674.185
1836 751.077
Στην ίδια πηγή αναφέρονται στοιχεία πληθυσμού του 1836 ανά επαρχία.

Σημειώνεται ότι η Ελληνική απογραφή 1828 του Καποδίστρια (η οποία είναι περισσότερο γνωστή, αλλά δεν υπάρχουν αναλυτικά στοιχεία) έδινε 753.400 κατοίκους (60.000 περισσότερους), ενώ η επόμενη απογραφή (που αναγνωρίζεται από το ελληνικό κράτος μετά από αυτήν του Καποδίστρια) ήταν αυτή του 1838 που έδινε 752.077 κατοίκους.

Στο Φύλλο Εφημερίδας της Κυβέρνησης ΦΕΚ A 80/1836ΦΕΚ A 80/1836 υπάρχουν στοιχεία (ονομασία Δήμου, τάξη Δήμου, χωριά που απαρτίζουν το Δήμο, έδρα του Δήμου, ονομασία του προσωπικού των Δήμων και Δημοτικές Θέσεις) που δείχνουν ότι το 1836 η τότε κρατική οργάνωση είχε καταγράψει όλους τους Δήμους και τα χωριά της τότε επικράτειάς της, ενώ στο συγκεκριμένο στοιχείο δεν υπάρχει ένδειξη πληθυσμού.

Αναλυτικά στοιχεία σε επίπεδο επαρχίας
Στο βιβλίο του Strong του 1842 δίνονται αναλυτικά στοιχεία σε επίπεδο επαρχίας για το 1836:

Αργολίς 26.720
Ερμιόνη 8.527
Κόρινθος 25.960
Αχαΐα 16.536
Αιγειαλία 8.215
Ηλίς 32.513
Κυλλήνη 34.587
Μαντίνεια 53.169
Μεγαλόπολη 9,055
Γορτυνία 35.118
Κυνουρία 19.582
Τριφυλία 15.630
Ολυμπία 15.418
Πυλία 10.143
Μεσσηνία 28.546
Λακεδαίμων 26.314
Επίδαυρος Λιμηρά 9.622
Λακωνία 22.697
Γύθειο 8.312
Συγκεντρωτικά Μοριάς (Πελοπόννησος) 406.664

Αττική 23.300
Μέγαρα 7.238
Θήβαι 11.869
Βοιωτία 16.122
Φθιώτιδα 19.493
Λοκρίδα 8.504
Φωκίδα 16.616
Δωρίς 12.582
Αιτωλία 8.814
Ναύπακτος 12.287
Ακαρνανία 3.044
Ξηρόμερος 6.923
Βάλτος 8.197
Τριχωνία 6.057
Ευρυτανία 18.856
Συγκεντρωτικά Ηπειρωτική Ελλάδα 178.902

Αίγινα 3.447
Ύδρα 13.744
Σπέτσες 7.620
Εύβοια 36.779
Σκιάθος 6.642
Σύρα 17.572
Κύθνος 7.245
Θήρα 17.848
Τήνος 14.146
Άνδρος 15.113
Νάξος 16.758
Μήλος 8.597
Συγκεντρωτικά Νησιά 165.511

Συγκεντρωτικά Ελληνικό Βασίλειο (1836) 751.077

Αναλυτικά στοιχεία σε επίπεδο οικισμού
Την περίοδο 1835-1836, Βασιλικά Διατάγματα, κάποια από τα οποία δημοσιεύτηκαν σε Φύλλα Εφημερίδων Κυβερνήσεως (ΦΕΚ), ανακοινώθηκε η νέα διοικητική διαίρεση του κράτους. Στο αρχείο αυτό παρουσιάζεται, ο νομός, η επαρχία, οι επιμέρους δήμοι, οι οικισμοί («τα χωρία») που απαρτίζουν τους δήμους και η απόστασή τους σε ώρα και λεπτά από την επαρχία καθώς και από την πρωτεύουσα του Δήμου, ο πληθυσμός του κάθε οικισμού, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο αποκαλούνται οι κάτοικοι του κάθε οικισμού, στο αρσενικό και το θηλυκό. Για παράδειγμα, στο νομό Αρκαδίας, επαρχία Μαντίνειας, ο Δήμος Καφυών, εμφανίζεται να έχει πρωτεύουσα τις Καφυές (Καφυαί) (Κανδύλα), σε 7 ώρες από την (πρωτεύουσα της) επαρχία(ς), με 121 οικογένειες και 650 άτομα («Καφυάτης, και η γυνή Καφυάτις») και επιμέρους χωριά την (Ήμιλο) Βενδένι, σε απόσταση 1 ώρας και 30 λεπτών, με 11 οικογένειες και 58 άτομα, τη Μονή Κανδύλας με 9 άτομα και τα γειτονικά με τις Καφυές («Καφυαί πλησία») με 3 οικογένειες και 15 άτομα, σε σύνολο για το Δήμο Καφυών 135 οικογένειες και 732 άτομα (ΦΕΚ A 16/1835 Διάταγμα περί σχηματισμού των Δήμων του Νομού Αρκαδίας, 9(21) Νοεμβρίου 1834, Εν ονόματι του Βασιλέως, η Αντιβασιλεία).

Ορισμένα από τα Βασιλικά Διατάγματα (κάποιοιμε αναλυτικά στοιχεία είναι τα εξής:
ΦΕΚ 19/1834, Ναύπλιο 26 Μαίου (7 Ιουνίου) 1834, σελ. 146-156, Διάταγμα περί της οροθεσίας και της εις Δήμους Διαιρέσεως του Νομού Αργολίδος και Κορινθίας, 28 Απριλίου (10 Μαΐου) 1834 (ο πίνακας με τα στοιχεία)
ΦΕΚ A 4/1835, 26 Φεβρουαρίου 1835 Διάταγμα περί σχηματισμού των Δήμων του Νομού των Κυκλάδων, 1 (13ης) Οκτωβρίου 1834
“Περί σχηματισμού των δήμων της επαρχίας Λεβαδείας” (ΦΕΚ 18(;)/18.10.1835)Η Άσκρη-Εισαγωγή, ανακτήθηκε στις 29/6/2012
ΦΕΚ A 16/1835, 12 Μαΐου 1835 Διάταγμα περί σχηματισμού των Δήμων του Νομού Αρκαδίας, 9 (21 Νοεμβρίου 1834)
Βασιλικό διάταγμα 1835, 8 (20) Απριλίου για τους δήμους της Επαρχίας Θηβών. Το διάταγμα δεν δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.Ιστορικό Διάγραμμα Δήμων της Ελλάδας 1833 - 1912, Ελευθερίου Γ. Σκιαδά. / ΓΑΚ.Οθ αρχ.Υπ.Εσ.Φ113, Ad N.23801
ΦΕΚ A 18/1835 18.9.1835, Βασιλικό Διάταγμα περί σχηματισμού των Δήμων Βοιωτίας, Απόφαση 1 (13) Οκτωβρίου 1835 υπ αριθμ. 3318Αναφέρεται στο ΦΕΚ 11/1836 - 28 Μαρτίου 1836, σελ. 46, 20 Μαρτίου 1836, (1 Απριλίου 1836) σε συμπληρωματικό Διάταγμα με τίτλο Περί διαιρέσεως των Δήμων Βοιωτίας
ΦΕΚ 17/1835 11 Νοεμβρίου 1835) Διάταγμα περί σχηματισμού των Δήμων της Επαρχίας Αττικής, 1 Οκτωβρίου 1835
ΦΕΚ A 19/1835 7 Δεκεμβρίου 1835 Διάταγμα περί σχηματισμού των Δήμων εις τας Επαρχίας Ναυπάκτου, Μεσολογγίου και Αγρινίου, 1 (13) Οκτωβρίου 1835
Βασιλικό Διάταγμα της 12ης (24) Νοεμβρίου 1835 για τους δήμους του νομού Ευβοίας (δε δημοσιεύθηκε στην Ε.τ.Κ.) και Βασιλικό Διάταγμα της 16ης (28) Μαρτίου 1835, (δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης) Νέα κατάτμηση των επαρχιών και των δήμων του νομού Ευβοίας
Β.Δ. της 18ης Σεπτεμβρίου 1836, σχηματισμός των Δήμων της Επαρχίας Ευρυτανίας, δεν δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.Όταν οι δήμοι ήταν επτά , Ευρυτανικά Νέα, 14 Μαΐ 2010, Αρ. φυλ. 391/12-5-10, ανακτήθηκε 29/6/2012Οι 7 παλιοί δήμοι , «Ευρυτανικές Σελίδες», με τη συμβολή του «Πολιτιστικού Συλλόγου Καρπενησίου»]

Από τον παραπάνω κατάλογο λείπουν τα διατάγματα σχηματισμού των Δήμων των υπολοίπων νομών:
Αχαΐας και Ήλιδος
Λακωνίας και
Μεσσηνίας

Σημειώνεται ότι κάποια από αυτά τα Φύλλα της Εφημερίδας Κυβερνήσεως, έχουν την ίδια αρίθμηση με άλλα, διαφορετικής ημερομηνίας και διάταξης (π.χ. το τελευταίο, αρχικά εμφανίζεται ως Αριθμού 19, 15 Μαΐου 1835 και δίγλωσσο ελληνικά-γερμανικά, ενώ υπάρχει και το τεύχος αριθμού 19, 7 Δεκεμβρίου 1835 που αφορά το σχηματισμό των Δήμων εις τας Επαρχίας Ναυπάκτου, Μεσολογγίου και Αγρινίου.

Αναφορές

1834