Ορφανοτροφείο Χατζηκώνστα

Ίδρυση, ύμνος, έμβλημα και συμβολισμός 
Σύμφωνα με λεύκωμα που εκδόθηκε με αφορμή τη συμπλήρωση 75 ετών από την ίδρυση του ορφανοτροφείου, η ιδρυτική πράξη του ιδρύματος ήταν το Β.Δ. της 29 Αυγούστου του 1853 και έφερε τη σφραγίδα του βασιλιά Όθωνα. Για τη στέγαση του ορφανοτροφείου αρχικά χρησιμοποιήθηκε η οικία του Κωνσταντίνου Βράνη (τέλη 18ου αιώνα - 1850) επί της οδού Πειραιώς. Κατόπιν διαπραγματεύσεων με τους απογόνους του Βράνη, η οικία δωρίστηκε μαζί με το ποσό 3.000 δραχμών για την επισκευή της. Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, τα γραφεία του ιδρύματος στεγάζονταν, προσωρινά σε μισθωμένη οικία της οδού Κεραμεικού. Εν συνεχεία (1864), η Βουλή δώρισε στο ίδρυμα παρακείμενο της οικίας Βράνη οικόπεδο, τον επόμενο χρόνο αγοράσθηκε συνεχόμενο οικόπεδο ιδιοκτησίας Γ. Σκουζέ, το 1867 ο Π.Σ. Ομηρίδης δώρισε ένα ακόμη γειτονικό οικόπεδο και το 1870 συμπληρώθηκε η έκταση του ορφανοτροφείου (συνολικά εκ πήχεων τεκτ. τετραγωνικών 12.055) με την τελευταία προσθήκη οικοπέδου. Ο διοργανισμός (κανονισμός) του ιδρύματος εγκρίθηκε με το Β.Δ. της 5 Μαΐου του 1856 και αποτελούνταν από 43 άρθρα. Εν συνεχεία ο κανονισμός τροποποιήθηκε δις και τα άρθρα του μειώθηκαν σε 20 (παραρτήματα Εφημερίδας της Κυβέρνησης της 2-12-1921, φύλλο 286 και της 14-2-1931, φύλλο 35, τεύχος α΄)"Λεύκωμα επί τη εβδομηκονταπενταετηρίδι (1856 – 1930) Εν Αθήναις, 1931, τύποις «Πυρσού» Α.Ε. εκδόσεων & γραφικών τεχνών". Σελίδα 73. Το 1915 συνετέθη και ο ύμνος του ορφανοτροφείου, σε στίχους Ιωάννη Πολέμη και μελοποίηση του Σπυρίδωνα Καίσαρη (Λεύκωμα, ο.π., σελ. 71). Ο ύμνος ήταν αφιερωμένος στη μνήμη των ιδρυτών και των ευεργετών. Στη σφραγίδα και στη σημαία του ιδρύματος αποτυπώνεται η εικόνα του πελαργού (συμβόλου της πατρικής στοργής) που ατενίζει τα μικρά του (σελ. 89 του λευκώματος)

 Χρήσεις 
Το αρχικό κτιριακό συγκρότημα του ιδρύματος στεγαζόταν επί της οδού Πειραιώς 68 (περικλειόμενο από τις οδούς Μυλέρου, Αγησιλάου, Θερμοπυλών), έως το έτος 1963 οπότε κατεδαφίσθηκε. Προηγουμένως, επιτάχθηκε από το ελληνικό κράτος και λειτούργησε επίσης σαν στρατόπεδο για τη Χωροφυλακή (1941), έδρα της Ιταλικής κατοχικής φρουράς των Αθηνών (1942), αλλά και ως φυλακήΜενέλαος Χαραλαμπίδης: "Τα ίχνη της κατοχής και των Δεκεμβριανών στην πόλη", για περισσότερα από δέκα χρόνιαΝίκος Γ. Σταθάτος, στην εφημερίδα "Έθνος", φύλλο της 15 Οκτωβρίου
 1949: "Μία επίταξις που στιγματίζει την Ελλάδα, το τέως ορφανοτροφείον Χατζηκώνστα εξακολουθεί να χρησιμεύη ως φυλακή!" Φύλλο εφημερίδας "Εμπρός" της 18 Μαρτίου 1951, σελ. 5: "Σημειώσεις-Εις τα ορφανά". Κατά την περίοδο των Δεκεμβριανών το κτίριο υπέστη σημαντικές φθορές"Αφιερώματα: Ίδρυμα Χατζηκώνστα". Μετά το τέλος της περιόδου επίταξης (1953), το κτίριο παρουσιάσθηκε σε κατάσταση διάλυσης και με αχρηστευμένο σχεδόν ολόκληρο τον εξοπλισμό τουΦύλλο εφημερίδας 'Έθνος" της 12 Φεβρουαρίου 1953, σελ. 3: "Μετά δώδεκα έτη, ελύθη η επίταξις του Ορφανοτροφείου Χατζηκώνστα". Δέκα χρόνια αργότερα (1963) το ίδρυμα κατεδαφίστηκε και στη θέση του ανεγέρθηκε ένα πολυχρηστικό κτιριακό συγκρότημαΝίκος Μαγουλιώτης, Τάκης Περδίκης: "Πειραιώς 68. Ένα πολυχρηστικό συγκρότημα στο Μεταξουργείο". Από το παλαιό ορφανοτροφείο στο χώρο υπάρχει μόνο το παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου κτισμένο στη διασταύρωση των οδών Πειραιώς και ΘερμοπυλώνΦύλλο εφημερίδας "Ελευθερία" της 1 Οκτωβρίου 1963, σελ. 7: "Και άλλη ιεροσυλία" το οποίο κατασκευάσθηκε μεταξύ των ετών 1899 έως και 1900 δαπάναις της Ελένης Δημητρίου-Χατζηκώνστα (που ήταν η σύζυγος του εγγονού του δωρητή Γ. ΧατζηκώνσταΝίκος Βατόπουλος,
 στο ένθετο με τίτλο "Αθήνα τα κτίρια μιας πρωτεύουσας" του φύλλου της εφημερίδας "Η Καθημερινή" της 28 Μαΐου 2017, σελ. 62: "Άγιος Γεώργιος") και είναι έργο του Τσίλερ. Τα δε επίσημα εγκαίνια του Ι.Ν. τελέσθηκαν στις 8 Απριλίου του 1901. Στο σημερινό κτιριακό συγκρότημα του Ορφανοτροφείου στο Χαλάνδρι, έχουν δημιουργηθεί χώροι ψυχαγωγίας και άθλησης για τους τροφίμους, όπως και θεατρική σκηνή. Υπάρχει επίσης μικρό βοτανικό κηπάριο για βιολογικές καλλιέργειες.

 Ευεργέτες και προστάτες 
Ως πρώτοι μεγάλοι ευεργέτες του ιδρύματος αναφέρονται (σελ. 17 λευκώματος) οι Γεώργιος Σταύρου, Κωνσταντίνος Βράνης, Ιωάννης Δούμας, Γεώργιος Μπήκας, Ιωάννης Παπάφης, Μαρία Κασιμάτη, Ανδρέας Συγγρός, Ελένη Χατζηκώνστα, Άγγελος Ηλιάδης, Κωνσταντίνος Σεβαστόπουλος, Κωνσταντίνος Μπερτζοβίτης, Σπυρίδων Τζιούτης, Άγγελος Τσιτσιμπάκος, Χαράλαμπος Σπηλιόπουλος, Κυριακούλα Λουκάκου, Πολύβιος Σκένδερ (1866 - 1923, ζωγράφος και κτηματίας, δώρισε, μεταξύ άλλων κτήμα 24,5 στρεμμάτων στην τότε περιοχή Κηφισιάς επί της οδού Λεβίδου, όπου βρίσκονται οι παρούσες εγκαταστάσεις του ορφανοτροφείου), Ελένη Σπηλιοπούλου και Νικόλαος Πλούμος. Προστάτης του ιδρύματος είχε ανακηρυχθεί ο ίδιος ο βασιλιάς Όθων (σελ. 57 λευκώματος).

 Διοίκηση του Ιδρύματος 
Η Διοίκηση του Ορφανοτροφείου ασκείται, βάσει Καταστατικού κανονισμού, από έξι πρόσωπα εκ των οποίων τα τρία είναι αιρετά μέλη (με ψηφοφορία που διενεργείται από το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Αθηναίων) και τα άλλα τρία μέλη είναι διορισμένα με απόφαση της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αττικής.

 Πρόεδροι Δ.Σ. 
Γεώργιος Σταύρου (1853 – 1869), Γεώργιος Βασιλείου (1869 – 1889), Παύλος Καλλιγάς (1889 – 1893), Μιχαήλ Μελάς (1893 – 1897), Κωνσταντίνος Κωστής (1897 – 1899), Ιωάννης Αντωνόπουλος (1899 – 1900), Λάμπρος Καλλιφρονάς (1900 – 1902), Σπυρίδων Μερκούρης (1902 – 1914), Κωνσταντίνος Κυριακός (1914 – 1939), Ιωάννης Θεολόγης (1939 - 1941), Νικόλαος Οικονομόπουλος (1941 - 1943), Επαμεινώνδας Παπαστράτος (1943 - 1954), Χ. Παναγιωτόπουλος (1954 - 1968), Ηλίας Στεργιόπουλος (1968 - 1969), Κωνσταντίνος Παπαγιάννης (1970 - 1975), Δημήτριος Μπουρλογιάννης (1975), Δημήτριος Κοντομηνάς (1975 - 1977), Γεώργιος Μακρής (1977 - 1980), Δημήτριος Γέροντας (1980), Σπύρος Πέτροβας (1981), Γιάννης Ιασονίδης (1982 - 1986), Γεώργιος Βερνίκος (1986 - 1989), Αρτέμιος Αναπλιώτης (1989 - 1994), Χαράλαμπος Δούμας (1994 - 1995), κυρία Ξηρουχάκη (1995), Δήμητρα Αυδικού - Παπαδάκη (1995), Πρόδρομος Ασημιάδης (1995 - 1997), Ιωάννης Ντελάκης (1998), Βασίλειος Κουλούρης (1998 - 1999), Βέρα Μεσσήνη (1999 - 2000), Βασίλειος Κουλούρης (2000 - 2001), Αντώνιος Ανδρικόπουλος (2001 - 2003), Αλέξανδρος Πανεθυμιτάκης (2003 - 2012), Γεώργιος Ιωαννίδης (2012 - 2016), Νικόλαος Κουρέτας (2016 - έως σήμερα).

 Διευθυντές 
Στη σελ. 90 του λευκώματος και έως το 1931 αναφέρονται οι Αριστείδης Γρηγοριάδης (1855 - 1868), Γεώργιος Λυμπεράκης (1868 - 1869), Δημήτριος Γραφειάδης (1869 - 1899), Αριστοτέλης Γραφειάδης (1899 - 1903), Άγγελος Κουτσογιάννης (1902), Μίνως Λάππας (1902 - 1915), Φίλιππος Γεωργαντάς (1903 - 1914), Δημήτριος Μπαλάνος (1915 - 1931), ... Χαρ. Παναγιωτόπουλος (1958Φύλλο εφημερίδας "Έθνος" της 18 Ιουνίου 1958: "Το κτήμα του Ορφανοτροφείου θα γίνη οικόπεδα!" Ανακτήθηκε στις 18/6/2018) κ.α.

 Πηγές 

 Ιστοσελίδα Συλλόγου Φίλων ιδρύματος Χατζηκώστα Αθηνών 
 Παραπομπές 

Κατηγορία:Σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην Αθήνα
Χατζηκωστα