Ξανθιώτικο Καρναβάλι

Το Ξανθιώτικο Καρναβάλι - Θρακικές Λαογραφικές Εορτές (ή Καρναβάλι Ξάνθης) είναι ο θεσμός με τη μεγαλύτερη διάρκεια ζωής στην πόλη της Ξάνθης. Ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 1966 και έχοντας διαγράψει μια πορεία 61 ετών, έφθασε έως τις μέρες μας περνώντας ποικίλες φάσεις εξέλιξης και μετάλλαξης.

Η Ξάνθη διοργανώνει το μεγαλύτερο Καρναβάλι της Βόρειας Ελλάδας και το δεύτερο μεγαλύτερο σε όλη την Ελλάδα, μετά το Καρναβάλι της Πάτρας. Αποτελεί ένα από τα πλέον φημισμένα στην Ελλάδα και στα Βαλκάνια."Ξανθιώτικο καρναβάλι". odigosxanthis.gr. Κάθε χρόνο στην περίοδο του τριωδίου διοργανώνονται δεκάδες εκδηλώσεις για μικρούς και μεγάλους. Το Ξανθιώτικο Καρναβάλι έχει να επιδείξει μια σειρά εκδηλώσεων γύρω από τη μουσική, το χορό και το θέατρο, εκθέσεις με εικαστικό ή άλλο περιεχόμενο, διαλέξεις, παρουσιάσεις βιβλίων και προβολές ταινιών καθώς και πολλές επιλογές για ψυχαγωγία, ξεφάντωμα και γλέντι. Στη διάρκεια των τριών αυτών εβδομάδων των καρναβαλικών εκδηλώσεων στην πόλη της Ξάνθης συρρέουν σπουδαίοι καλλιτέχνες για συναυλίες.

Η φήμη του Ξανθιώτικου Καρναβαλιού έχει περάσει τα τελευταία χρόνια τα σύνορα της Ελλάδας και έχει γίνει ιδιαίτερα γνωστό και αγαπητό στις γειτονικές χώρες των Βαλκανίων. Επισκέπτες από τη Βουλγαρία, την Τουρκία και τη Ρουμανία, έρχονται κάθε χρόνο για να δουν από κοντά το Καρναβάλι ενώ πολλοί είναι αυτοί που συμμετέχουν στην παρέλαση.

Ιστορία
Μέχρι και τη δεκαετία του 1950 οι αποκριάτικες εκδηλώσεις που διοργανώνονταν στην Ξάνθη είχαν κυρίως λαογραφικό χαρακτήρα, με έντονα προβεβλημένα τα παραδοσιακά θρακιώτικα στοιχεία. Συμμετείχαν κυρίως χορευτικά συγκροτήματα και όλοι οι πολιτιστικοί σύλλογοι των τριών νομών της Θράκης και κάποιοι γειτονικών περιοχών. Στα μέσα της δεκαετίας του 1960 ορισμένοι Ξανθιώτες με φαντασία, διάθεση και τόλμη προώθησαν την ιδέα των λαϊκών γιορτών κατά την περίοδο της Αποκριάς. Έτσι, το 1966 για πρώτη φορά οργανώθηκαν στη Ξάνθη οι Αποκριάτικες Θρακικές Γιορτές. Οι Γιορτές του 1966 και 1967 οργανώθηκαν από την Τοπική Επιτροπή Τουρισμού και η σύλληψη της ιδέας τους ανήκει στο γιατρό Στέργιο Στάθη. Επίσης, είναι γνωστό ότι τα πρώτα χρόνια, οι γειτονικές πόλεις ήθελαν πάση θυσία να πάρουν το Καρναβάλι στην πόλη τους. Αυτό δεν επιτεύχθηκε, καθώς, ο θεσμός είχε εδραιωθεί και οι τοπικοί άρχοντες και οι επαγγελματίες έκαναν το παν για να το διατηρήσουν.

Στα πρώτα χρόνια, πριν τη δικτατορία, η Φ.Ε.Ξ. είχε αναλάβει την πραγματοποίηση των γιορτών, ενώ από τη μεταπολίτευση και μετά οι σύλ­λογοι της πόλης και των χωριών του νομού Ξάνθης, βοηθούν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Στη διοργάνωσή τους από το 1986 - 1990 κύριο λόγο παίζει η Θρακική Θεατρική Σκηνή, ενώ από το 1991 οργανώνονται σύλλο­γοι ειδικά για τη συμμετοχή στις Θρακικές Λαογραφικές Γιορτές. Οι σύλ­λογοι όλοι με τους εκπροσώπους τους αποτελούν την Οργανωτική Επιτροπή. Από το 1987 δίπλα στον τίτλο «Θρακικές Λαογραφικές Εορτές», που είναι η επίσημη ονομασία του θεσμού (από το 1969), προστίθεται και ο τίτλος «Ξανθιώτικο Καρναβάλι».
Σύλλογοι

Οι κύριοι συντελεστές του Καρναβαλιού δεν είναι άλλοι από αυτόνομους συλλόγους που έχουν ιδρυθεί από παρέες με μεράκι για δουλεία χωρίς να έχουν κάποια επιδότηση από κάποιο δημόσιο όργανο. Το μόνο έσοδο προέρχεται από τις Γιορτές Παλιάς Πόλης όπου όλοι οι σύλλογοι έχουν κάποιο στέκι με φαγητά. Κάθε σύλλογος ράβει τις στολές του με βάση το θέμα του Καρναβαλιού και τις διαθέτει στο κοινό. Οποιοσδήποτε επιθυμεί να συμμετάσχει στην παρέλαση πρέπει να κλείσει έγκαιρα τη στολή του από τον σύλλογο της αρεσκείας του. Η σειρά των συλλόγων στην παρέλαση προκύπτει πάντα μετά από κλήρωση.

+ Σύλλογοι που συμμετέχουν στηΜεγάλη Καρναβαλική Παρέλαση ΣύλλογοιΊδρυση1 Αθλητικός Μορφωτικός Σύλλογος «Άτλας Σελίνου»2Αθλητικός Σύλλογος «Κεραυνός Λευκόπετρας»19543 Αμφιτρύωνες19914 Αναποφάσιστοι 2000 (τελ. 2015)20005 Άνοιξη19926 Απαράδεκτοι19957 Ατίθασοι19928 Βάτραχοι20089 Βίστωνες199210 Διόνυσος199111ΕΔΕΜ AllStars202212ELEPHANTS202413 Θάμυρις199314 Θρακική Θεατρική Σκηνή197515 KavaLatino200916 Κάβειροι199217 Κατασκηνωτές198718 Κυπριακή Ένωση Φοιτητών και Φίλων Ξάνθης200219Λύκειο των Ελληνίδων Ξάνθης197620 Μορφωτικός Πολιτιστικός Αθλητικός Σύλλογος «Νέα Γενιά»201921 Νεολαί®α200922 Ξενιτεμένοι200823 Οδρύσσες199424 Π.Α.Σ. Αντίκας201625Πολιτιστικός Αθλητικός Μορφωτικός Σύλλογος Κεντητής26Πολιτιστικός Μορφωτικός Σύλλογος Γενισέας201627Πολιτιστικός Μορφωτικός Σύλλογος Γραβούνας Νέστου198128 Πολιτιστικός Μορφωτικός Σύλλογος «Ξάνθης Παράδοση»201829 Πολιτιστικός Σύλλογος Εργαζομένων «Πλαστικά Θράκης»201830 Πολιτιστικός Σύλλογος Ιάσμου Νομού Ροδόπης198331 Πολιτιστικός Σύλλογος Μυρωδάτου «Οι Απίθανοι»201432 Σπάρτακοι '82199633Σπήλαιο Αλιστράτης Σερρών199834 Σύλλογος Δαφνιωτών «Η Δήμητρα»199535 Σύλλογος Εργαζομένων ΣΕΚΕ200236 Σύλλογος Θρακιωτών Επαρχίας Νέστου198237 Σύλλογος Κρητών Φοιτητών «Ο Ψηλορείτης»199138 Σύλλογος ΡΟΜ Κιμμερίων «Άγιος Γεώργιος» (τελ. 2015)39 Σύλλογος Φοιτητών «Η Γέφυρα»199440 Σώμα Ελληνικού Οδηγισμού201341 Τrel@cademy.kom200842 Οι Φίλοι1986

+ Σύλλογοι που συμμετέχουν στις εκδηλώσεις τωνΘρακικών Λαογραφικών Εορτών ΣύλλογοιΊδρυση1 Αρμένικη Κοινότητα Ξάνθης19232 Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός18773 Ενοριακός Σύλλογος Πηγαδίων «Χατζηγυριώτες»20114Επιμορφωτικός Σύλλογος Τέχνης και Παράδοσης Σταυρούπολης20155Θάμυρις19936 Ίδρυμα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης19987Κοινωνικό Κέντρο «Σταύρος Χαλιορής»20108 Κρητική Αδελφότητα Ξάνθης19349 Λύκειο των Ελληνίδων Ξάνθης197610Μορφωτικός Πολιτιστικός Σύλλογος Νέας Κεσσάνης «Αγία Παρασκευή»201711Πολιτιστική Στέγη Νέου Ερασμίου «Γεώργιος Βιζυηνός»198212 Πολιτιστικός Λαογραφικός Σύλλογος «Η Θράκη»200913 Πολιτιστικός Μορφωτικός Σύλλογος Γενισέας201614 Πολιτιστικός Σύλλογος Αβάτου «Άβαντες»195815Πολιτιστικός Σύλλογος Γυναικών Μαγγάνων198616Πολιτιστικός Σύλλογος Διομήδειας198617 Πολιτιστικός Σύλλογος Ευμοίρου196918 Πολιτιστικός Σύλλογος Κιμμερίων «Ο Αμφέραος»199619Πολιτιστικός Σύλλογος Κρητών Χορευτών Ξάνθης «Αποσπερίτες»202320Πολιτιστικός Σύλλογος Λεύκης «Οι Πρωτοπόροι»198721Πολιτιστικός Φυσιολατρικός Σύλλογος Τοξοτών198222 Σύλλογος Εβριτών Ν. Ξάνθης199623Σύλλογος Θρακιωτών Επαρχίας Νέστου198224 Σύλλογος Κυπρίων Ν. Ξάνθης198925 Σύλλογος Μικρασιατών Ν. Ξάνθης «Αλησμόνητες Πατρίδες»199226 Σύλλογος Ποντίων Ν. Ξάνθης197427 Σύλλογος Ποντίων Χορευτών «Τραντέλλενες»200928 Σύλλογος Σαρακατσάνων Ν. Ξάνθης «Ο Λεπενιώτης»197829 Σώμα Ελλήνων Προσκόπων1919-2030 Φιλοπρόοδη Ένωση Ξάνθης195231 Χορευτικός Όμιλος Ξάνθης2011

Πρόγραμμα

Οι εκδηλώσεις ξεκινούν 3 βδομάδες πριν τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με την Τελετή Έναρξης. Το σύνθημα της έναρξης των γιορτών δίνεται από τον Δήμαρχο της πόλης στην Κεντρική Πλατεία, κάτω από τη λάμψη των πυροτεχνημάτων. Από εκείνη την ημέρα ξεκινάει μια σειρά από εκδηλώσεις στην Κεντρική Πλατεία, στο Δημοτικό Αμφιθέατρο και σε διάφορα σημεία της πόλης.

Το πρόγραμμα των εκδηλώσεων χωρίζεται σε τρεις θεματικές εβδομάδες:

Η πρώτη εβδομάδα είναι αφιερωμένη στη λαογραφία. Το πρώτο Σάββατο των γιορτών γίνεται η Γιορτή της Λαογραφίας. Οι Λαογραφικοί Σύλλογοι ξεκινώντας από διάφορα σημεία της πόλης, παρελαύνουν χορεύοντας και ανταμώνουν στην Κεντρική Πλατεία για να χορέψουν όλοι μαζί. Στο Δημοτικό Αμφιθέατρο, κάθε βράδυ, γίνονται οι Βραδιές Λαογραφίας, όπου οι Λαογραφικοί Σύλλογοι χορεύουν παραδοσιακούς χορούς και δίνουν παραστάσεις, παρουσιάζοντας διάφορα δρώμενα, ήθη και έθιμα από όλη την Ελλάδα. Το δεύτερο Σάββατο αναβιώνει το λαογραφικό δρώμενο του «Καλόγερου της Βιζύης». Ένα εμβληματικό θρακικό δρώμενο που καταγράφεται από τον Γεώργιο Βιζυηνό και πραγματοποιείται με τη συνεργασία των Λαογραφικών Συλλόγων της πόλης, τιμώντας τη μνήμη και την παράδοση των προσφύγων, ενώ ταυτόχρονα δίνει την ευκαιρία στους κατοίκους και τους επισκέπτες της πόλης να γνωρίσουν από κοντά ένα αυθεντικό κομμάτι της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της Θράκης. Την Τσικνοπέμπτη, στον χώρο του κλειστού αθλητικού κέντρου «Φίλιππος Αμοιρίδης», πραγματοποιείται η Βραδιά Παραδοσιακών Γεύσεων, όπου οι Λαογραφικοί Σύλλογοι της πόλης προσφέρουν τα τοπικά τους εδέσματα, ενώ παράλληλα στήνεται ένα μεγάλο γλέντι με χορούς και μουσικές από διάφορες περιοχές της Ελλάδας.

Η δεύτερη εβδομάδα είναι αφιερωμένη στην οικογένεια. Την εβδομάδα αυτή πραγματοποιείται το έθιμο με τα γαϊτανάκια όπου μικροί και μεγάλοι αναβιώνουν όλοι μαζί το αποκριάτικο έθιμο, χορεύοντας με πολύχρωμα γαϊτανάκια στους δρόμους της Ξάνθης. Επίσης, διοργανώνεται το Κυνήγι του Χαμένου Θησαυρού και η πόλη της Ξάνθης μετατρέπεται σε πεδίο δράσης με γρίφους, συνεργασία και διασκέδαση ενώ κάθε βράδυ της εβδομάδας αυτής, οι μικροί χορευτές των Λαογραφικών Συλλόγων χορεύουν στο Δημοτικό Αμφιθέατρο. Η εβδομάδα ολοκληρώνεται με την Παιδική Καρναβαλική Παρέλαση με τη συμμετοχή των μαθητών των νηπιαγωγείων και των δημοτικών σχολείων της πόλης. Έχει καθιερωθεί πλέον τα τελευταία χρόνια ως το μεγαλύτερο παιδικό αποκριάτικο ξεφάντωμα. Πρόκειται για την κορυφαία στιγμή όχι μόνο της Αποκριάς, αλλά και όλης της χρονιάς για τα παιδιά και τους γονείς.

Η τρίτη εβδομάδα είναι η εβδομάδα του Καρναβαλιού. Το βράδυ του τελευταίου Σαββάτου διοργανώνεται η Βραδινή Καρναβαλική Παρέλαση, που αποτελεί ουσιαστικά το προοίμιο κι αναπόσπαστο μέρος για την κορύφωση των εορτών. Σ' αυτή συμμετέχουν ελεύθερα οι καρναβαλιστές, ντυμένοι με παλαιότερες στολές. Η παρέλαση καταλήγει στην Κεντρική Πλατεία όπου στήνεται ένα μεγάλο πάρτι. Αργότερα το πάρτι μεταφέρεται στα σοκάκια, τις πλατείες και τα μπαράκια της Παλιάς Πόλης μέχρι το πρωί. Την επόμενη μέρα, τελευταία Κυριακή της Αποκριάς, γίνεται η Μεγάλη Καρναβαλική Παρέλαση, το αποκορύφωμα των Θρακικών Λαογραφικών Εορτών. Άρματα, χιλιάδες καρναβαλιστές, μικροί και μεγάλοι ξεχύνονται στους δρόμους της πόλης σε ξέφρενους ρυθμούς, σε μία πανδαισία χρωμάτων, ήχων και γλεντιού. Η παρέλαση ξεκινάει από την είσοδο της πόλης και καταλήγει στο Γήπεδο του Α.Ο. Ξάνθης διασχίζοντας μια διαδρομή 3 χλμ. και τελειώνει με ένα υπαίθριο πάρτι των συλλόγων.

Καθ' όλη την διάρκεια των τριών εβδομάδων, πραγματοποιούνται στην Κεντρική Πλατεία όλες οι συναυλίες, με τη συμμετοχή γνωστών τραγουδιστών μέχρι σήμερα, όπως: Ελεωνόρα Ζουγανέλη, Onirama, Goin' Through, Stavento, Locomondo, Δέσποινα Βανδή, Γιώργος Τσαλίκης, Koza Mostra, Γιώργος Σαμπάνης, Νίκος Κουρκούλης, VEGAS, Ελένη Φουρέιρα, Demy, Γιώργος Γιαννιάς, Μιχάλης Χατζηγιάννης, Πέγκυ Ζήνα, Josephine, Τριαντάφυλλος, Λένα Ζευγαρά, Ήβη Αδάμου, Ανδρομάχη, Τόνι Σφήνος, Alcatrash, Rack, Σάκης Ρουβάς, Θοδωρής Φέρρης, Πάνος Μουζουράκης, ΘΡΑΞ ΠΑΝΚC, Underhill West, Μαρίνα Σάττι κ.α.

Τελετή λήξης

Ο θεσμός κλείνει με την Τελετή Λήξης και το έθιμο της καύσης του ομοιώματος του Τζάρου στον ποταμό Κόσυνθο.

Ο «Τζάρος» ή «Τζάρους» κατά τους κατοίκους της Ανατολικής Θράκης, ήταν ένα κατασκευασμένο ανθρώπινο ομοίωμα, τοποθετημένο πάνω σε έναν σωρό από πουρνάρια. Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς, ο Τζάρος καιγόταν στο κέντρο μιας αλάνας, πλατείας ή σε υψώματα, για να μην έχουν το Καλοκαίρι ψύλλους. Το έθιμο αυτό το έφεραν οι πρόσφυγες από το Σαμακώβ της Ανατολικής Θράκης και αναβιώνει κάθε χρόνο από τους κατοίκους του ομώνυμου συνοικισμού, ο οποίος βρίσκεται κοντά στη γέφυρα του ποταμού Κόσυνθου. Η ονομασία «Τζάρος» προέκυψε από τον ιδιόρρυθμο ήχο (τζ,τζ,τζ) που δημιουργούσε η καύση του θάμνου. Ένα φαντασμαγορικό σόου πυροτεχνημάτων ολοκληρώνει την τελετή.

Θέμα Καρναβαλιού
Κάθε χρόνο ένα διαφορετικό θέμα επιλέγεται από το Κέντρο Πολιτισμού του Δήμου Ξάνθης και βάσει αυτού οι σύλλογοι δημιουργούν τις καρναβαλικές στολές. Η Βασίλισσα του Καρναβαλιού επιλέγεται μετά από διαγωνισμό και ψηφοφορία από τους Συλλόγους και το Κέντρο Πολιτισμού ή με απευθείας ανάθεση από το Κέντρο Πολιτισμού.

 Χρονιά  Θέμα Βασίλισσα Καρναβαλιού Παρουσιαστής2026Ξάνθη Reloaded:
Η Πόλη που δεν σταματά να ΓιορτάζειΕιρήνη ΠαπαδοπούλουΗλίας Μελέτης 202560 Χρόνια DeluluΚόνι ΜεταξάΘέμης Γεωργαντάς 2024Ιδού η Ξάνθη, Ιδού και το ΧοροπήδημαΚωνσταντίνα ΑδαμίδουΝίνα Μαζάνη 2023Όνειρα, Χρώματα, Μυρωδιές, ΑρώματαΆννα ΠαυλίδουΧρήστος Νέζος2022Αποκριές με Λάθος Μάσκα: Κεφάλαιο ΙΙ - -2021Αποκριές με Λάθος Μάσκα - -2020Όνειρα, Χρώματα, Μυρωδιές, ΑρώματαΤζούλια ΝόβαΕλένη Τσολάκη2019Έρως Ανίκατε ΜάχανΔήμητρα ΜπαλιάκαΔημήτρης Ουγγαρέζος2018Καρναβάλι των ΧρωμάτωνΜαρία ΔαλακούραΔημήτρης Ουγγαρέζος20174 ΕποχέςΒάγια Χρυσού ΖέρβαΘέμης Γεωργαντάς2016Σαν Παλιό ΣινεμάΚωνσταντίνα ΚαρκάνηΤάσος Ριζόπουλος201550 Χρόνια Ξανθιώτικο ΚαρναβάλιΆξια ΑνδρεαδάκηΓιώργος Λιανός2014Mundial ΚαρναβαλιούΕυαγγελία ΑραβανήΧρήστος Νέζος2013Έτσι γλεντάμε κι ας λεν ότι χρωστάμεΛάουρα Νάργες Χρήστος Νέζος2012Τσίρκο η ΕλλάςΕμινέ ΓεσίρΧρήστος Νέζος2011ΔΝΤ (Διεθνής Νομισματική Τρέλα)Σάσα ΜπάσταΧρήστος Νέζος2010Καρναβάλι ΕρωτευμένωνΔήμητρα ΑλεξανδράκηΧρήστος Νέζος, Ματθίλδη Μαγγίρα2009Τα Παραμύθια της Γιαγιάς... Μια φορά και έναν καιρόΚατερίνα ΣτικούδηΧρήστος Νέζος

 Από το 2018 το Καρναβάλι της Ξάνθης, εκτός από την καθιερωμένη Βασίλισσα, έχει και Βασιλιά, τον «πειρατή» Παναγιώτη Γεωργίου.
Στις 27 Φεβρουαρίου 2020, τρεις μέρες πριν τη Μεγάλη Καρναβαλική Παρέλαση, ο υπουργός Υγείας Βασίλης Κικίλιας, ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη Μιχάλης Χρυσοχοΐδης και ο υπουργός Εσωτερικών Τάκης Θεοδωρικάκος υπέγραψαν Κοινή Υπουργική Απόφαση για τη ματαίωση των καρναβαλικών εκδηλώσεων σε όλη τη χώρα, «λόγω άμεσου κινδύνου της δημόσιας υγείας», έπειτα από τρίτο επιβεβαιωμένο κρούσμα του κορωνοϊού στην Ελλάδα. Ως εκ τούτου, το Καρναβάλι της Ξάνθης για το 2020 ακυρώθηκε, προκαλώντας ποικίλες αντιδράσεις στην τοπική κοινωνία και ένα σοβαρό πλήγμα στην οικονομία της πόλης.
Η πανδημία του κορωνοϊού δεν επέτρεψε να πραγματοποιηθεί το Ξανθιώτικο Καρναβάλι και τις δύο επόμενες χρονιές, 2021 και 2022. Οι εκδηλώσεις για το 2021 μεταδόθηκαν διαδικτυακά και περιελάμβαναν: συναυλίες, εκθέσεις, ομιλίες, μηνύματα από τους συλλόγους και τα σχολεία, καθώς και το κάψιμο του «Τζάρου» την τελευταία Κυριακή. Το 2022 επιτράπηκαν μόνο 3 δια ζώσης συναυλίες, ενώ το κάψιμο του «Τζάρου» μεταδόθηκε διαδικτυακά. Το Ξανθιώτικο Καρναβάλι επέστρεψε το 2023 στους κανονικούς του ρυθμούς, μετά από τρία χρόνια αναβολής, με το θέμα και τις στολές του 2020.

 Δείτε επίσης 
Ξάνθη
Απόκριες

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
Επίσημη ιστοσελίδα Θρακικών Λαογραφικών Εορτών - Ξανθιώτικο Καρναβάλι 
Το Ξανθιώτικο Καρναβάλι
Κέντρο Πολιτισμού Δήμου Ξάνθης
Ιστοσελίδα Δήμου Ξάνθης
Επίσημη σελίδα στο Facebook
Επίσημη σελίδα στο Instagram

Κατηγορία:Ξάνθη
Κατηγορία:Απόκριες
Κατηγορία:Διοργανώσεις στην Ελλάδα
Κατηγορία:Καρναβάλια στην Ελλάδα