Ζωσιμαία Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη Ιωαννίνων

Η Ζωσιμαία Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη Ιωαννίνων είναι Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου (Ν.Π.Δ.Δ.) και υπάγεται στο Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων.

Στεγάζεται σε διώροφο κτήριο, νεοκλασικού τύπου, σε σχέδια του Περικλή Μελίρρυτου, στο κέντρο της πόλης, στη συμβολή των οδών Μάρκου Μπότσαρη και Ελευθερίου Βενιζέλου.

Αποτελεί κέντρο επικοινωνίας και πληροφόρησης, με παροχή ποικίλων υπηρεσιών μέσω των αντίστοιχων τμημάτων της. Χώρος μελέτης, αλλά και καθημερινής επικοινωνίας, στοχεύει στην προώθηση της ανάγνωσης, στη διαχείριση και διάχυση της γνώσης, στη στήριξη της εκπαιδευτικής πράξης, αλλά και στη διαφύλαξη, ανάδειξη και προβολή της εκτεταμένης και σε λαμπρότητα ασύγκριτης πνευματικής παράδοσης της πόλης του «Γιαννιώτικου Διαφωτισμού».

 Ιστορία 
Η σημερινή Ζωσιμαία Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη είναι ο απότοκος της Βιβλιοθήκης του «Σχολείου των Ζωσιμάδων» [ Ιωάννης (1752-1771), Αναστάσιος (1754-1819), Νικόλαος (1758-1842), Θεοδόσιος (1760-1791), Ζώης (1764-1827) και Μιχαήλ (1766-1809)]. 

Ήδη από το 1792 αποστέλλουν τακτικότατα το λάσσο τους για τη γνωστή Μπαλαναία Σχολή, στην οποία δίδασκε η συντηρητική οικογένεια των Μπαλάνων (Μπαλάνος Βασιλόπουλος (1723-1760), Κοσμάς Μπαλάνος (1760-1799), Κωνσταντίνος Μπαλάνος ή Μπαλανίδης (1799-1818), Αναστάσιος Μπαλάνος (1818-1821)). Την Μπαλαναία, διάδοχο της Σχολής Γκίουμα (1676), συντηρούν αποκλειστικώς, μετά την κατάρρευση της Βενετικής Δημοκρατίας και τη δέσμευση των καταθέσεων των εν Βενετία Ηπειρωτών, το 1797, ενώ παράλληλα την πλουτίζουν με Βιβλιοθήκη και φροντίζουν για την έκδοση και δωρεάν διανομή βιβλίων. 

Mετά την ολοσχερή καταστροφή των Ιωαννίτικων Σχολών και των πλούσιων Βιβλιοθηκών τους, από την μεγάλη πυρκαγιά του 1820-22, και την αποκατάσταση της τάξης στην πόλη, οι Νικόλαος και Ζώης Ζωσιμάς, συστήνουν εκ νέου, το Δημόσιον Γενικό Ελληνικό Σχολείο, το πρώτο Ανώτερο Σχολείο στα Ιωάννινα. Στο νεοσυσταθέν Σχολείο στεγάστηκε και Βιβλιοθήκη, όπου συγκεντρώθηκαν όλα τα διασωθέντα βιβλία από τις δύο προϋπάρχουσες βιβλιοθήκες των Σχολών Καπλανείου και Μπαλαναίας, αλλά και τα βιβλία που εκδίδονταν ή αγοράζονταν δαπάνη Ζωσιμάδων. 

Η Σχολή, η οποία με το πέρασμα των χρόνων μετονομάστηκε σε Ζωσιμαία Σχολή, προς τιμήν των ευεργετών της,  μαζί με τη Βιβλιοθήκη της μετακινήθηκαν σε διάφορα κτήρια των Ιωαννίνων .

Με τον Αναγκαστικό Νόμο 1161/38 "Περί ιδρύσεως Ζωσιμαίας εν Ηπείρω Βιβλιοθήκης" (31/03/1938), ιδρύεται η ανεξάρτητη Ζωσιμαία Βιβλιοθήκη (Ν.Π.Δ.Δ.), που υπάγεται στη δικαιοδοσία της Εκπαιδευτικής Επιτροπής Ζωσιμαδών και διέπεται υπό τον ανώτατο έλεγχο και εποπτεία του Υπουργείου Θρησκευμάτων και Εθνικής Παιδείας. Η ανεξάρτητη πλέον Βιβλιοθήκη βρίσκει τη στέγη της στο κτήριο της νεότευκτης Παιδαγωγικής Ακαδημίας . 

Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα βιβλία και άλλα αντικείμενα της ανεξάρτητης Ζωσιμαίας εν Ηπείρω Βιβλιοθήκης μεταφέρονται, λόγω επίταξης της Ακαδημίας, στο Ορφανοτροφείο Γεωργίου Σταύρου και στην οικία της Βιβλιοφύλακα Ευτυχίας Πρίντζου, για να ανακαλυφθούν, το 1943, στο Γηροκομείο Ιωαννίνων.  H εγκατάσταση της Ζωσιμαίας, στην Παλιά Συναγωγή Kahal Kadosh Yashan, μετά την αιφνιδιαστική εφαρμογή της «Τελικής Λύσης» για τους Εβραίους των Ιωαννίνων, τον Μάρτιο του 1944 οδήγησε στη σωτηρία της.

Μεταπολεμικά, από το 1945, τα τεκμήρια επιστρέφουν από τα διάφορα σημεία «περιπλάνησής» τους στη Ζωσιμαία Παιδαγωγική Ακαδημία, χωρίς να είναι εύκολο να προσδιοριστεί ο αριθμός των διασωθέντων και η κατάστασή τους. Το 1949 η Βιβλιοθήκη υπάγεται στον Α.Ν .1362/1949 (ΦΕΚ 337 Α΄/29.11.1949) «Περί ιδρύσεως, ανασυγκροτήσεως και ενιαίας οργανώσεως των ανά το Κράτος Βιβλιοθηκών», τον  πρώτο Νόμο για τις Δημόσιες Βιβλιοθήκες, που υπάγονται στην αρμοδιότητα του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας.  

Η κακή κατάσταση διατήρησής του «θησαυρού της Ζωσιμαίας», χωρίς να εξυπηρετούν τον σκοπό για τον οποίο προορίστηκαν, η πίεση από την τοπική κοινωνία για εξεύρεση λύσης αλλά και οι φιλονικίες μεταξύ των εμπλεκομένων φορέων, μαρτυρείται έως και το 1953, όταν επιτέλους παραχωρείται το Μέγαρο του Υποκαταστήματος της Εθνικής Τράπεζας Ελλάδος για στέγαση της Ζωσιμαίας εν Ηπείρω Βιβλιοθήκης ως «… ελάχιστην εξόφλησιν του ηθικού χρέους της Τραπέζης προς την πόλιν αυτήν, εκ της οποίας προήλθεν ο Γεώργιος Σταύρου και η πλείας των μεγάλων εκείνων ευεργετών (ανάμεσά τους και οι Ζωσιμάδες, μέτοχοι και οι ίδιοι της Εθνικής)».

Τα εγκαίνια της Ζωσιμαίας εν Ηπείρω Βιβλιοθήκης, στο τέως κτίριο της Ε.Τ.Ε., πραγματοποιήθηκαν στις 21/2/1962. Το 1978, με τον Ν.1168/1978 προστίθεται ο όρος «Δημόσια» στον τίτλο της Βιβλιοθήκης και ονομάζεται πλέον Ζωσιμαία Δημόσια Βιβλιοθήκη Ιωαννίνων.

Οι συνεχείς προσπάθειες  ματαίωσης της εγκατάστασης της Ζωσιμαίας Βιβλιοθήκης στο δωρηθέν Μέγαρο της Ε.Τ.Ε., με σκοπό να στεγαστούν εκεί οι Δημοτικές Υπηρεσίες, συνεχίζονται (από το 1957) και κορυφώνονται το 1979. Μετά από χρόνιες διαβουλεύσεις και αντιδικίες, προκρίνεται η λύση της στέγασης της Ζωσιμαίας Βιβλιοθήκης, στη συμβολή των οδών Μ. Μπότσαρη & Ελ. Βενιζέλου, στο κτίριο των πρώην Δημοτικών Λουτρών. Ο Ιωάννης Καμπέρης ανέλαβε τις δαπάνες για την προσθήκη ορόφου και τη διαμόρφωση του χώρου στο κτίριο των πρώην Δημοτικών Λουτρών που προοριζόταν αρχικώς για στέγαση Πινακοθήκης.[1]  O Ιωάννης Καμπέρης γεννήθηκε το 1924 στη Τζοντίλα (Ζωοδόχο), λίγο έξω από τα Ιωάννινα. Παρακολούθησε τις πρώτες τάξεις του Δημοτικού Σχολείου του χωριού του, ενώ από την Δ' τάξη φοίτησε στο Δημοτικό Σχολείο Βαλάνειο Ιωαννίνων, στο Αρχιμανδρειό. Το 1937 έφυγε στην Αθήνα και παρακολούθησε μαθήματα σε Τεχνική Σχολή. Κατά τη διάρκεια της θητείας του στο Στρατό, αναλαμβάνει και εκτελεί διάφορα τεχνικά έργα. Η οξυδέρκεια και η αποτελεσματικότητα του, του προσέδωσε την απαραίτητη πείρα για την ανάληψη, μικρών εργολαβιών. Αρχικά εργάστηκε ως οδηγός στο έργο κατασκευής του Ιεροδιδασκαλείου Βελλάς και στη συνέχεια ως εργολάβος. Έτσι κατόρθωσε να συγκεντρώσει το απαραίτητο οικονομικό κεφάλαιο για να ξεκινήσει στα Ιωάννινα Γιάννενα, ως υπεργολάβος σε διάφορα έργα οδοποιίας, όπως στην κατασκευή των επαρχιακών δικτύων Ιωαννίνων-Τρικάλων, Ιωαννίνων Ηγουμενίτσας και στο λιμάνι της Αμφιλοχίας. Κατασκεύασε δικές του μηχανές παραγωγής τσιμεντόλιθων και δημιούργησε την πρώτη Βιοτεχνία με την επωνυμία «Επροτσιμέντ», αγόρασε το 1960 την Ηπειρωτική Κεραμουργία , η οποία έμελλε να είναι και το κύριο επαγγελματικό του αντικείμενο. Από το 1966 επιδόθηκε και σε οικοδομικές επιχειρήσεις, χτίζοντας πολυκατοικίες στην πόλη των Ιωαννίνων.  Οι ευεργεσίες του Ι. Καμπέρη υπηρετούν την πολιτιστική ζωή των Ιωαννίνων, τα Γράμματα, την Παιδεία και τη Θρησκευτική πίστη. Τρεις είναι οι μεγάλες χορηγίες του: Το Καμπέρειο Πνευματικό Ίδρυμα, η Ζωσιμαία Βιβλιοθήκη και η αναστήλωση της εκκλησίας του Αρχιμανδρειού. Επίσης, με χορηγία του, το 1975, ιδρύεται, στο Κρατικό Νοσοκομείο Χατζηκώστα, Καρδιολογική Μονάδα Εντατικής Θεραπείας, ενώ παράλληλα αγωνίστηκε πολλά χρόνια για την ίδρυση της Ιατρικής Σχολής στα Ιωάννινα.  Στις 25 Απριλίου 1988, με εισήγηση του Δημάρχου Φίλιππα Φίλιου, του απονεμήθηκε το Μετάλλιο της πόλης, κατά την τελετή των επισήμων εγκαινίων της Ζωσιμαίας Βιβλιοθήκης στο νέο κτίριο. Απεβίωσε στις 22 Ιουλίου του 1996.  

Στις 25-04-1988 πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια, της Ζωσιμαίας Δημόσιας Κεντρικής (λόγω παραχώρησης  Βιβλιαυτοκινήτου) Βιβλιοθήκης, Ν.Π.Δ.Δ. του Υπουργείου Παιδείας & Θρησκευμάτων, στο κτήριο όπου στεγάζεται μέχρι σήμερα.

 Συλλογές 
Οι Συλλογές της σήμερα περιλαμβάνουν χειρόγραφα,  από το 10/11ο έως τον 19ο αι. αιώνα, περί τα 320.000 τεκμήρια (η αναδρομική καταλογογράφηση συνεχίζεται), εκ των οποίων πλέον των 40.000 αφορούν παλαιότυπα. Στα Αποθετήρια της φιλοξενούνται Περιοδικός Τύπος ( εφημερίδες & περιοδικά, παλαιότυπα & σύγχρονα), χάρτες, δίσκοι μουσικής βινυλλίου, φωτογραφικό υλικό, video κασέτες, CD-Roms και DVDs.

Ξεχωρίζουν ανάμεσα στο έντυπο υλικό οι Εκδόσεις Δαπάνη Ζωσιμαδών & η Βιβλιοθήκη Κοραή  καθώς και των Γιαννιώτικων Εκδοτικών Οίκων στη Βενετία Γλυκύδων και Θεοδοσίου.

Σήμερα στη Ζωσιμαία θησαυρίζονται τεκμήρια και αντικείμενα από τις ιδιωτικές βιβλιοθήκες Σπυρίδωνα Λάμπρου, Χρίστου & Γεωργίου Σούλη (Γυμνασιάρχη της Ζωσιμαίας & Καθηγητή Βυζαντινής Ιστορίας στο Παν/μιο Harvard & Columbia της Αμερικής αντίστοιχα) , του Γιαννιώτη λόγιου ιατρού Βασιλείου Βοΐλα, του Αρχιμανδίτη Ευαγγέλου Αντωνιάδη (Διευθυντή της Ριζαρείου Εκκλησιαστικής Σχολής & του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου), του Κωνσταντίνου Β. Οικονόμου (ηπειρώτη εμπόρου), του Αλεξάνδρου Αλεξάνδρου Πάλλη ((1883-1975) γιού του Αλεξάνδρου Πάλλη, απόφοιτο  Πολιτικών Επιστημών της Οξφόρδης, Πληρεξούσιου Υπουργού στην Ελληνική Πρεσβεία του Λονδίνου, τον οποίο , μετά τους Βαλκανικούς πολέμους η Ελληνική Κυβέρνηση προσκάλεσε προκειμένου να βοηθήσει στην οργάνωση των εδαφών που απελευθερώθηκαν), των μη χρηζόντων συστάσεις για το πλούσιο έργο τους Χρήστου Χρηστοβασίλη, Κώστα Κρυστάλλη, Λέανδρου Βρανούση, κ.α. 

Στη συλλογή της περιλαμβάνονται επίσης, ως δωρεές, και αντικείμενα, όπως έπιπλα, χαρακτικά, έργα τέχνης κλπ από τις ιδιωτικές συλλογές. 

Για την περιγραφική καταλογογράφηση του υλικού της, το προσωπικό της χρησιμοποιεί τους Αγγλοαμερικάνικους Κανόνες Καταλογογράφησης (AACR2) και για τη θεματική ευρετηρίαση χρησιμοποιεί τον Κατάλογο Θεματικών Επικεφαλίδων της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου (LCSH) .

 Παραπομπές 

 Πηγές 
 Η επίσημη ιστοσελίδα της Βιβλιοθήκης
 Ε.Κ.Τ. – Ζωσιμαία Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη Ιωαννίνων 
 Δημόσιες Βιβλιοθήκες - Ζωσιμαία Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη Ιωαννίνων
 Περί Βιβλιοθηκών 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Επίσημη ιστοσελίδα
 Αναζήτηση Βιβλίων
 e-Βιβλιοθήκη

Κατηγορία:Κτίρια και κατασκευές στα Ιωάννινα
Κατηγορία:Εκπαίδευση στα Ιωάννινα
Κατηγορία:Ιστορικές βιβλιοθήκες στην Ελλάδα