Ιερά Μητρόπολις Εφέσου

Η Ιερά Μητρόπολις Εφέσου είναι πρώην επαρχία του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Η επισκοπή υπήρχε από το 325 έως το 1922 με έδρα της την Έφεσο και αργότερα την Μαγνησία. 

Μετά την Μικρασιατική Καταστροφή η περιοχή αποψιλώθηκε από ποίμνιο και ο τίτλος του Μητροπολίτη Εφέσου, Υπερτίμου και Εξάρχου πάσης Ασίας δίνεται έκτοτε σε τιτουλάριους επισκόπους και από το 2006 χηρεύει.

 Ιστορικά στοιχεία 
Η Έφεσος ιδρύθηκε τον 13ο αιώνα π.Χ. και τον 11ο αιώνα π.Χ. εγκαταστάθηκαν εκεί Έλληνες. Στην αρχαία Έφεσο φέρονταν να είχαν εγκατασταθεί από προ Χριστού πολλοί Ιουδαίοι έχοντας δημιουργήσει εβραϊκή συναγωγή. Έτσι, όταν άρχισε η διάδοση του Χριστιανισμού, την πόλη αυτή επισκέφθηκαν μαθητές του Ιωάννη του Βαπτιστή οι οποίοι κατόρθωσαν να προσηλυτίσουν πολλούς Ιουδαίους και όχι μόνο, εκμεταλλευόμενοι ασφαλώς τις ελευθερίες διακίνησης ιδεών που επικρατούσαν στην πόλη και στην ευρύτερη περιοχή. Μεταξύ δε αυτών ήταν και ο από Αλεξανδρείας Απελλής.

Λίγο αργότερα, το 54, έφθασε στην Έφεσο ο Απόστολος Παύλος συνοδευόμενος από τον Ακύλα και τη σύζυγό του Πρίσκιλλα και άρχισε να κηρύττει τη χριστιανική θρησκεία στην συναγωγή της Εφέσου. Παραμένοντας στην Έφεσο αρχικά για λίγο διάστημα, κατόρθωσε να καταστήσει την πόλη κέντρο κηρύγματος της νέας θρησκείας και του Ευαγγελίου σε όλη την Μικρά Ασία. Επανερχόμενος δε στη πόλη παρέμεινε σε αυτή μέχρι το 57, οπότε αναγκάστηκε να την εγκαταλείψει μετά από εξέγερση που είχε συνεγείρει και οργανώσει ο εθνικός Δημήτριος. Αργότερα, ο απόστολος Παύλος όρισε ως προϊστάμενο της εκκλησίας της Εφέσου (επίσκοπο) τον Τιμόθεο. Η Επιστολή προς Εφεσίους, του Αποστόλου Παύλου, συμπεριλαμβάνεται ως ένα από τα 27 κανονικά βιβλία της Καινής Διαθήκης και θεωρείται μία από τις πρώτες επιστολές που έστειλε ο Παύλος. Σήμερα στην Έφεσο σώζονται πολλά μνημεία που υπενθυμίζουν την διέλευση του Αποστόλου Παύλου από την περιοχή καθώς και διάφορα χριστιανικά γεγονότα. Μεταξύ αυτών είναι οι λεγόμενες «φυλακές του Παύλου» καθώς και η πλατεία του αρχαίου θεάτρου, όπου το πλήθος της πόλης, υποκινούμενο από τον Δημήτριο κραύγαζε την ιστορική φράση «Μεγάλη είναι η Άρτεμις η Εφεσία», εξοβελίζοντας έτσι οποιαδήποτε άλλη διδασκαλία και προσηλυτισμό.

Μετά την καταστροφή της Ιερουσαλήμ το 70, η Έφεσος κατέστη μέγα κέντρο του Χριστιανισμού και της εξ αυτού δράσης όταν ήλθαν και εγκαταστάθηκαν πολλοί μαθητές των Αποστόλων καθώς και κάποιοι επιζώντες από τους πρώτους εξ αυτών, όπως και ο λεγόμενος επιστήθιος μαθητής του Ιησού Χριστού, ο Απόστολος Ιωάννης συνοδεύοντας, κατά την τοπική παράδοση, την Παναγία. Κατά τους διωγμούς του Δομιτιανού που ακολούθησαν, ο Ιωάννης εξορίσθηκε το 96 στην Πάτμο, όπου και συνέγραψε την Αποκάλυψη. Μετά από ένα έτος, όταν πέθανε ο Δομιτιανός, ο Ιωάννης επέστρεψε στην Έφεσο όπου και συνέγραψε το Ευαγγέλιό του. Αναφέρεται ότι ο Ιωάννης πέθανε στην Έφεσο και ετάφη εκεί το 98 ή κατ΄ άλλους το 100. Οι δε Χριστιανοί της Εφέσου ανήγειραν στη συνέχεια επί του τάφου του ναό, τον οποίο αργότερα ο Αυτοκράτορας Ιουστινιανός ανοικοδόμησε μεγαλοπρεπέστερο.

Σύμφωνα με την χριστιανική εκκλησιαστική ιστορία, η Εκκλησία της Εφέσου είναι μία από τις πρώτες «επτά εκκλησίες», τις αποκληθείσες επτά Εκκλησίες της Αποκάλυψης. Βαθμηδόν κατέστη Μητρόπολη πολλών άλλων εκκλησιών - πρώην συναγωγών της Μικράς Ασίας καθώς και γειτονικών νήσων του Αιγαίου. Η Έφεσος έγινε Μητρόπολη το 325, έχοντας τιμητική υπεροχή έναντι των άλλων ασιατικών επισκοπών. Το 431 συνήλθε στην Έφεσο η Γ΄ Οικουμενική Σύνοδος. Μετά την Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο του 451, όλες οι δικαιοδοσίες στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένης της Εφέσου, υπήχθησαν στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Τον 7ο αιώνα η Ιερά Μητρόπολις Εφέσου είχε 37 επισκοπές, οι οποίες μέχρι τον 9ο αιώνα είχαν γίνει 40, και τον 12ο 33.

Το 1402 η πόλη καταστράφηκε από τον Ταμερλάνο και εγκαταλείφθηκε και άρχισε να αναπτύσσεται το σημερινό Κουσάντασι, 10 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Εφέσου. Μετά την οθωμανική κατάκτηση, ο αριθμός των επισκοπών μειώθηκε σταδιακά και μέχρι τον 16ο αιώνα δεν έμεινε ούτε μία. Εκείνη την εποχή, η έδρα της Μητρόπολης μετακινήθηκε 110 χλμ βόρεια, στην Μαγνησία. Το 1774 ιδρύθηκε η υπαγόμενη στην Μητρόπολη Εφέσου επισκοπή Ηλιουπόλεως και Θυατείρων, και το 1806 η επισκοπή Ηλιουπόλεως και Θείρων, η οποία το 1883 διαιρέθηκε σε επισκοπή Κρήνης και επισκοπή Ανέων. Στις αρχές του 20ού αιώνα, οι τρεις επισκοπές προήχθησαν σε Μητροπόλεις, με την Έφεσο να παραμένει στην επικράτεια της Ηλιούπολεως και Νέας Εφέσου στην Έφεσο. Μετά το 1900 ο Μητροπολίτης κατοικούσε στο Κορδελιό, σημερινό βόρειο προάστιο της Σμύρνης. 

Μετά την ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας το 1923 δεν απέμεινε καθόλου Ορθόδοξος πληθυσμός στην επικράτεια της Μητρόπολης.

 Επισκοπικός κατάλογος
+ Όνομα  Έτη  Σχόλια Τιμόθεος 57 μ.Χ. – ;  πρώτος επίσκοπος Γάιος  ; – 60  δεύτερος επίσκοπος Ιωάννης Α΄  60 – 103 Ονήσιμος  104 – 110  Δημάς Μαγνήσιος  ~ 116  Πολυκράτης  ~ 130 ~ 196  Απολλώνιος  203 ~ 220  Ισάκ 3ος αιώνας  Ανανίας 3ος αιώνας  Σολομών  3ος ή αρχές 4ου αιώνα Μηονόφαντος  ~ 325  πήρε μέρος στην Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο Μητροφάνης  4ος αιώνας Αγάπιος  340 – 350  Θεόδοτος  ~ 350  Αβράμιος Α΄  360 – 380  Ευήθιος  380 – 381  Μαρτίνος  4ος αιώνας Αγαπητός  4ος αιώνας Μακάριος  ~ 391  Αντωνίνος  391 – 400  Ηρακλείδης  401 – 403  Κότινος  ~ 403  Μαρίνος  ~ 408  Μέμνων  ; – 431  φιλοξένησε την Γ΄ Οικουμενική Σύνοδο Βασίλειος Α΄  431 – 435  Βασσιανός  435 – 439 και 451  Στέφανος  439 – 451  συμμετείχε στη Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο ΔημέαςΕγκυκλοπαίδεια Μείζωνος Ελληνισμού, Παλαιοθόδωρος Δημήτρης, Μεχτίδης Πέτρος, «Άρτεμις Εφεσία (Λατρεία)», 2005,  440    Ιωάννης Β΄  451 – 457  Παύλος  ~ 475  μονοφυσίτης Ιωάννης (Γ΄;) 5ος αιώνας (αιρετικός) Αιθέριος  ~ 531  άγιος Αβράμιος  μετά το 533  Υπάτιος Α΄ 532 και 536 – 552  Προκόπιος  μέσα 6ου αιώνα  Ανδρέας  μέσα 6ου αιώνα  Θεοσέβιος  553 – 558  μονοφυσίτης Ιωάννης Γ΄  559 – 565  Αβράμιος Β΄  566 – 600  Ρουφίνος  ~ 597  Θεόδωρος Α΄ 680/681 συμμετείχε στην ΣΤ' Οικουμενική Σύνοδο Στέφανος Β΄  691/692  Υπάτιος Β΄  7ος αιώνας  άγιος Θεοδόσιος  ~ 754  γιος του Αυτοκράτορα Τιβέριου Γ΄ Ιωάννης Δ΄  787  πήρε μέρος στην Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδο Θεόφιλος  ~ 816  Μάρκος Α΄  ~ 833  Θεόδωρος Β΄  9ος αιώνας  Βασίλειος Β΄  ~ 869  πήρε μέρος σε Σύνοδο το 869 Γρηγόριος  ~ 879  πήρε μέρος στην Φωτειανή σύνοδο Κωνσταντίνος  ; – Ιούνιος 912  Ιωάννης  912 – ;  Στέφανος Γ΄  ; – 945  Θεόδωρος Γ΄  ~ 1019  Κυριακός  πριν τον Νοέμβριο 1027 – μετά τον Σεπτέμβριο 1039  αδελφός του Πατριάρχη Αλεξίου Θεοφάνης   Θεόδωρος Δ΄  ~ 1050  Θεόδωρος Ε΄  ~ 1066  Θεοφύλακτος   Νικηφόρος Σύγγελλος  ~ 1071  πήρε μέρος στην Σύνοδο του 1071 Θεόδωρος ΣΤ΄  ~ 1073  Ευθύμιος  τέλη 11ου αιώνα  διάδοχος του  Θεόδωρου ΣΤ΄ Μιχαήλ Ζ΄ Δούκας  τέλη 11ου αιώνα  πρώην Βυζαντινός Αυτοκράτορας Νικηφόρος Α΄  τέλη 11ου – αρχές 12ου αιώνα  Λεόντιος  ~ 1143  Ιωάννης ΣΤ΄ Κολπότης  ~ 1144/1147  Κωνσταντίνος Α΄  μέσα 12ου αιώνα  Γεώργιος Τορνίκιος  ; – 1156/7 †  Νείλος  ~ 1166  Νικόλαος Α΄  ~ 1167 – μετά τον Μάρτιο 1171  Γεώργιος  ~ 1191  Ιωάννης Ζ΄  ~ 1195  Νικόλαος Μεσαρίτης  τέλη 12ου – αρχές 13ου αιώνα  Ιασίτης  1217 – 1224  Ν. Μοναστηριώτης   μέλος της Συνόδου το 1224 Ιωάννης Η΄  1227 – 1229  Νικηφόρος Β΄  ~ 1230  Ν. Μανασσής  1233 – 1237/1238  Κωνσταντίνος Β΄  1237 – 1239  από Κλαυδιουπόλεως Μανουήλ  ; – 1243  μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης Νικηφόρος Γ΄  ; – 1260  μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης Ισαάκ  1278 – 1283  πνευματικός του Αυτοκράτορα Μιχαήλ Η΄ Ιωάννης Θ΄ ο Χειλάς  1285 – 1289  Νεόφυτος Β΄  14ος αιώνας  Ματθαίος Γαβαλάς  1329 – 1359/60  Ιωάννης ΙΑ΄ ~ 1340  Ματθαίος Α΄ 1346 – 1351 καθαιρέθηκε Νεόφυτος Γ΄  ; – 1368  Θεοδώρητος  1368 – 1388  Μάξιμος  1390 – 1393  Μύρων  1393  Ιωσήφ Α΄  1393 – 1416  Ματθαίος Β΄  1426/1427  Μανουήλ  1431 – 1437  Ιωάσαφ  ~ 1437  Μάρκος ο Ευγενικός  1437 – 1444  Άγιος Νεόφυτος Δ΄ 1467/8 – 1477  Δανιήλ Α΄  1483/4  Ιωσήφ ή Ιωάσαφ Β΄ ~ 1522  Λουκάς  ~ 1561  Γρηγόριος  ~ 1564   Αθανάσιος  ~ 1575  Σωφρόνιος  πριν το 1583 – μετά τον Φεβρουάριο 1585  Διονύσιος Α΄ ο Στρογγύλιος  1583 – 1585  από Κυθήρων Σωφρόνιος  1585 – 1606  β΄ θητεία Γαβριήλ Α΄   ~ 1613 – 1625  α΄ θητεία, καθαιρέθηκε, στη συνέχεια αθωώθηκε Ιγνάτιος Α΄  1625 – 1626 †  από Γάνου και Χώρας Γαβριήλ Α΄  Δεκέμβριος 1626 – ;  β΄ θητεία, κατόπιν αποκατάστασης Σίλβεστρος  1 Οκτωβρίου 1627 – Μάιος 1630 καθαιρέθηκε Μελέτιος Ποντόγαλος ο Κρης  28 Απριλίου 1631 – 1639  α΄ θητεία, καθαιρέθηκε Άνθιμος Α΄ Μάιος 1639 – ;  από Σάμου Μελέτιος Ποντόγαλος ο Κρης  ; – Φεβρουάριος 1642  β΄  θητεία Παΐσιος Α΄  16 Φεβρουαρίου 1642 – 12 Απριλίου 1645  κατόπιν Λαρίσης, μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης Ιγνάτιος Β΄ 10 Σεπτεμβρίου 1645 – 1655  Παΐσιος Α΄  μετά το 1655  πρώην Οικουμενικός Πατριάρχης, εις ζωαρκείαν Ιωακείμ Α΄  ~ 1668  Διονύσιος Β΄  ~ 1668  Θεοφάνης Α΄  αρχές 18ου αιώνα  Μακάριος Α΄  ~ 1697  Θεοφάνης Β΄  1698 – 12 Ιανουαρίου 1704  Κωνστάντιος  ~ 1704  Κύριλλος  1 Μαΐου 1712 – μετά το 1725  Γαβριήλ Β΄  1746  κατόπιν Χαλκηδόνος Ιωακείμ Β΄  1746 – ;  από Βεροίας (κατ' άλλους από Θεσσαλονίκης) Διονύσιος  προ του Μαρτίου 1752 – ; Τιμόθεος  ~ 1753  Ναθαναήλ (Καλλονάρης)  πριν τον Φεβρουάριο 1754 – μετά τον Απρίλιο 1756  Διονύσιος Γ΄ (Σαρμουκάσης)  πριν το 1762 – 24 Μαΐου 1763  από Χίου, κατόπιν Δέρκων Μελέτιος Β΄ (Πετροκόκκινος)  24 Μαΐου 1763 – 1780  από Βιδύνης Σαμουήλ (Χαντζερής)  Φεβρουάριος 1780 – Ιούνιος 1801 †  από Φιλιππουπόλεως, ανηψιός του Πατριάρχη Σαμουήλ Μακάριος Β΄ (Βαλασάκης)  Ιούνιος 1801 – 1803 †  από Δέρκων Διονύσιος (Καλλιάρχης)  Σεπτέμβριος 1803 – 10 Απριλίου 1821 †  από Λαρίσης, εκτελέστηκε από τους Τούρκους Μακάριος Γ΄  Απρίλιος 1821 – 22 Δεκεμβρίου 1830 †  από Νικαίας Χρύσανθος  Δεκέμβριος 1830 – 11 Σεπτεμβρίου 1836 †  από Καισαρείας Γεράσιμος (Δομνηνός)  Σεπτέμβριος 1836 – Απρίλιος 1837†  από Αγκύρας Άνθιμος Α΄ (Ιωαννίδης ή Κουταλιανός)  1 Απριλίου 1837 – 4 Δεκεμβρίου 1845  από Προύσης, μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης Άνθιμος Β΄  Δεκέμβριος 1845 – 14 Ιουλίου 1853  από Μαρωνείας, παραιτήθηκε, απεβίωσε 12 Απριλίου 1879 Παΐσιος Β΄ 14 Ιουλίου 1853 – 25 Μαΐου 1872  από Σόφιας, επαύθη, απεβίωσε 12 Ιανουαρίου 1877 Αγαθάγγελος (Γαβριηλίδης)  25 Μαΐου 1872 – 26 Απριλίου 1893 †  από Δράμας Κωνσταντίνος (Βαλιάδης)  30 Απριλίου 1893 – 8 Απριλίου 1897  από Μυτιλήνης, μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης Ιωακείμ (Ευθυβούλης)  10 Μαΐου 1897 – 15 Ιανουαρίου 1920 †  από Χαλκηδόνος Χρυσόστομος (Χατζησταύρου)  19 Φεβρουαρίου 1922 – 5 Φεβρουαρίου 1924  από Φιλαδελφείας, μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Καλλίνικος (Φωτιάδης)  8 Μαΐου 1924 – 16 Ιανουαρίου 1926 †  από Δέρκων Αγαθάγγελος (Κωνσταντινίδης)  28 Ιουνίου 1932 – 16 Αυγούστου 1935 †  από Χαλκηδόνος Μάξιμος (Βαπορτζής)  18 Οκτωβρίου 1948 – 1 Ιανουαρίου 1972 †  από Οικουμενικός Πατριάρχης Χρυσόστομος (Κωνσταντινίδης)  10 Δεκεμβρίου 1991 – 13 Οκτωβρίου 2006 †  από Μύρων

 Δείτε επίσης 
 Επιστολή προς Εφεσίους

 Υποσημειώσεις και παραπομπές 
Υποσημειώσεις

Παραπομπές

 Πηγές 

 Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ηλίου, τόμ. 8ος, σελ. 583
















Εφεσος
Εφεσου