Βωλίτης ο εδώδιμος

Ο Βωλίτης ο εδώδιμος διεθνώς γνωστός ως Boletus edulis είναι ένας βασιδιομύκητας, που ανήκει στο γένος των Βωλιτών. Ευρέως διαδεδομένος στο Βόρειο ημισφαίριο σε όλη την Ευρώπη, την Ασία και τη Βόρεια Αμερική· δεν υπάρχει στη φύση στο Νότιο ημισφαίριο, αν και έχει εισαχθεί στη Νότια Αφρική, την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία. Ο μύκητας αναπτύσσεται σε φυλλοβόλα και κωνοφόρα δάση, σχηματίζοντας με τις ρίζες των δένδρων συμβιωτικές ενώσεις. Ο βωλίτης ο εδώδιμος κοινά ονομάζεται βασιλομανίταρο ή βασιλικό.

Ταξινόμηση και ονοματολογία
Για πρώτη φορά περιγράφεται το 1782 από τον Γάλλο βοτανολόγο Πιερ Μπυλιάρ  και έκτοτε εξακολουθεί να ονομάζεται στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία Boletus edulis. Οι λέξεις boletus και edulis συντίθενται από το αρχαιοελληνικό βωλίτις (= κομμάτι γης) και από το λατινικό edulis που προέρχεται από το ρήμα edō (τρώω) και έχει κοινή ινδοευρωπαϊκή ρίζα με το μέλλοντα του αρχαίου ελληνικού ρήματος εσθίω (τρώγω):< έδομαι και από το οποίο προέρχονται οι λέξεις «έδεσμα» και «εδώδιμον». Ο πρώτος όμως που τον ονόμασε Βωλίτη είναι ο Γαληνός που το θεωρεί ως ιδιαίτερο είδος στο βασίλειο των μυκήτων και το ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα μανιτάρια.

Στη Αγγλία ονομάστηκε αρχικά Boletus solidus (Βωλίτης ο έμπεδος δηλ. ο στερεός) από τον φυσιοδίφη James Sowerby το 1809, ωστόσο είναι γνωστός ως king bolete, penny bun και cep (cèpe de Bordeaux των Γάλλων), ενώ στη Γερμανία ονομάζεται Steinpilz – δηλ. «μανιτάρι πέτρα» – από τη σφιχτή σάρκα του. Στην Ελλάδα είναι γνωστό με την κοινή ονομασία «βασιλομανίταρο» και σε νεαρή ηλικία ως «καλογεράκι», αυτό που αποκαλούν οι Ιταλοί "πορτσίνo" ή "πορτσίνι" (porcino, πληθ. porcini).

Μορφολογία
Διαθέτει πιλίδιο 6 -20 εκ σε διάμετρο, ελαφρά γλοίωδες στην αφή σε υγρό περιβάλλον, με ανοικτό καφές έως φουντουκί χρώμα με υπόλευκο περιθώριο. Η σάρκα είναι λευκή, χωρίς να αλλοιώνεται χρωματικά με ευχάριστη οσμή και γεύση φουντουκιού. Η επιφάνεια είναι πορώδης και ξεκινά λευκή και στη συνέχεια κατά την ωριμότητα γίνεται κίτρινη ως λαδιά. Το κάτω μέρος του πιλιδίου έχει πόρους και σωληνίσκους. Ο στύπος έχει ύψος 6- 15 εκ με διάμετρο 2-8 εκ είναι αρχικά ροπαλοειδής και στη συνέχεια κυλινδρικός, λευκός έως ανοικτό καφετί και καλύπτεται από δίκτυο, ευδιάκριτο στην κορυφή. Εμφανίζεται τέλος καλοκαιριού έως φθινόπωρο σε δάση κωνοφόρων και πλατύφυλλων ειδών. Θεωρείται ένα από τα ασφαλέστερα μανιτάρια, καθώς δεν υπάρχουν δηλητηριώδη πανομοιότυπα είδη με αυτό.

Συγγενικά είδη

Στην πραγματικότητα καλογεράκια, ceps, porcini, steinpilz κλπ είναι η κοινές ονομασίες μιας ομάδας βωλιτών με επικεφαλής τον B.Edulis και την οποία συμπληρώνουν τα άλλα τρία είδη:

 Boletus aereus (βωλίτης ο χαλκόχρους) πίλο με σοκολατί σχεδόν μαύρο χρώμα, φυτρώνει αποκλειστικά σε δάση πλατύφυλλων καλοκαίρι-φθινόπωρο.
 Boletus Pinophilus (βωλίτης ο πευκόφιλος) πίλο με καστανοκόκκινο χρώμα, φυτρώνει σε πευκοδάση αλλά και σε ανάμικτα δάση το φθινόπωρο.
 Boletus reticulatus (βωλίτης ο δικτυωτός ή ο καλοκαιρινός) πίλο με ωχρό-φουντουκί ή και καστανο-κοκκινωπό χρώμα, φυτρώνει σε δάση πλατύφυλλων κατά τους ζεστούς μήνες.

Μαγειρικές χρήσεις

Οι πρώτες συνταγές μανιταριών συγκεντρώνονται στο "Mετρίως εψηθέντων" του γιατρού της ρωμαϊκής εποχής Γαληνού. Στη σύγχρονη εποχή οι φρέσκοι βωλίτες συνήθως τηγανίζονται με σκόρδο και μαϊντανό, ενώ οι αποξηραμένοι προορίζονται για μανιταρόπιτες. Τα κατεψυγμένα χάνουν το άρωμά τους μετά παρέλευση περίπου δυο μηνών.Δημήτριος Γκολίτσης, Ηδύγαιον, σ.32-Εκδ. Αποστόλου Δούκη, Καστοριά 1989 Ο Βωλίτης ο εδώδιμος είναι κατάλληλος για αποξήρανση γιατί είναι εύκολο να ανασυσταθεί με την εμβάπτιση σε ζεστό, όχι βραστό νερό, για περίπου 20΄ το οποίο δεν πετάμε γιατί είναι εμπλουτισμένο με το άρωμα και μπορεί το περίσσευμα να χρησιμοποιηθεί σε μεταγενέστερο μαγείρεμα. 
Γενικότερα όμως η κατανάλωση σε μεγάλες ποσότητες προκαλεί ελαφρές γαστρεντερικές διαταραχές, που μπορεί να οφείλoνται ακόμα και στο υψηλό ποσοστό μυκοχιτίνης Γαληνός,«μεθ΄υσσώπω» (ματζουράνας) μαγειρεμένη. Η ματζουράνα χρησιμοποιείται σήμερα στη φαρμακευτική ως αναλγητικό, αντισπασμωδικό, χωνευτικό, τονωτικό, Εγκλ. Δομή. σ.240 τόμ. 18 που περιέχουν και είναι δύσπεπτη σε μεγάλες ποσότητες κατανάλωσης. Γι΄αυτό προφανώς ο Γαληνός συνιστούσε να μαγειρεύονται αναμεμιγμένα με ματζουράνα που ενεργεί κυρίως ως χωνευτικό.

Φωτογραφίες

Δείτε επίσης
Μανιταρόπιτα

Παραπομπές


Εξωτερικοί σύνδεσμοι


Κατηγορία:Αγαρικομύκητες
Κατηγορία:Μανιτάρια
Κατηγορία:Εδώδιμοι μύκητες