Ανθολογία του Πλανούδη

Ανθολογία του Πλανούδη ή Πλανούδεια Ανθολογία, γνωστή στη διεθνή βιβλιογραφία και ως Anthologia Planudea ή σπανιότερα Ανθολογία διαφόρων επιγραμμάτων, τυπωμένη από το 1494 έως το 1822 με την ονομασία Anthologia Graeca, ονομάζεται η ανθολογία ελληνικής ποίησης και επιγραμμάτων που κατέγραψε ο Μάξιμος Πλανούδης το 1299, Βυζαντινός λόγιος μοναχός, συγγραφέας, βασιζόμενος στην Ανθολογία του Κεφαλά. Περιλαμβάνει 2.400 επιγράμματα.

Η Ανθολογία του Πλανούδη επιγράφεται: «Ανθολογία διαφόρων επιγραμμάτων, συντεθειμένων σοφοίς, επί διαφόροις υποθέσεσιν, ερμηνείας εχόντων επίδειξιν και πραγμάτων ή γενομένων ή ως γενομένων αφήγησιν» και αποτελείται από επτά βιβλία.

Σώζεται σε χειρόγραφο του ίδιου του Πλανούδη στη Μαρκιανή Βιβλιοθήκη (codex Marcianus gr. 481) στη Βενετία (με ημερομηνία 1299) αλλά και σε δυο μεταγενέστερα χειρόγραφα, το ένα σε ημιτελή έκδοση (στο Λονδίνο, BM Add. 16409) και το άλλο στην τελική έκδοση της ανθολογίας (που σώζεται όμως σε αποσπασματική μορφή, στο Παρίσι, Codex Parisinus B.N. gr. 2744), καθώς και σε μετέπειτα τυπωμένες εκδόσειςΚατσιαμπούρα Γιάννα, «Μανουήλ / Μάξιμος Πλανούδης, "Ανθολογία"», 2003, Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, Μ. Ασία.

Η Ανθολογία του Πλανούδη ήταν η μόνη γνωστή ανθολογία ελληνικών επιγραμμάτων και ποιημάτων μέχρι το 1606 που βρέθηκε το χειρόγραφο της Παλατινής Ανθολογίας και είχε εκτυπωθεί σε αρκετά αντίγραφα και ήταν λοιπόν γνωστή με το όνομα Ελληνική Ανθολογία (Anthologia Graeca ή Anthologia Graeca Planudea)

Η Ανθολογία του Πλανούδη αποτελεί μέρος της γνωστής σήμερα ως Ελληνικής ανθολογίαςΑνθολογία επιγραμμάτων από το Μάξιμο Πλανούδη, Κατσιαμπούρα Γιάννα, «Μανουήλ / Μάξιμος Πλανούδης, "Ανθολογία"», 2003, Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, Μ. Ασία,  (Ανθολογία επιγραμμάτων από το Μάξιμο Πλανούδη. Με την «Παλατινή Ανθολογία» συναποτελούν την «Ελληνική Ανθολογία»)http://www.answers.com/topic/anthology The Concise Oxford Companion to Classical Literature, edited by M.C. Howatson and Ian Chilvers, Oxford University Press: anthology, Greek "the surviving Greek Anthology, a collection of sixteen books of epigrams, is derived from two Byzantine compilations which were based on Cephalas' work but with many additions. The first and larger is the Palatine Anthology, so-called because the unique tenth-century manuscript that contains it was found in the Count Palatine's Library at Heidelberg. The second is a collection made by the scholarly Byzantine monk Maximus Planudes in about 1300". Τα 397 «The Planudean Anthology contains in all three hundred and ninety-seven epigrams, which are not in the Palatine MS. of Cephalas.»Hellenic civilization, George Willis Botsford, Ernest Gottlieb Sihler, σελ. 703, Columbia University  Press, 1929,  «The Planudean manuscript is our only source for 397 epigrams, and these are now usually printed as a supplement...» A short history of Greek literature from Homer to Julian, Wilmer Cave France Wright, American Book Company, σελ. 445, 1907 «based his work on that of Cephalas adding 397 poems and omitting many, especially the work of the older poets» επιγράμματα που δεν υπάρχουν στην Παλατινή Ανθολογία (αναφέρονται και ως 395The Classical Tradition, Anthony Grafton, Glenn W. Most, Salvatore Settis, Harvard University Press, 15 Ιαν 2010 «...Planudes drew on Cephalas' collection, but not the manuscript of the Palatine Anthology, and added 395 further epigrams....» αλλά και συχνά 388 «The 388 poems unique to this compilation usually collectively called "the Planudean Appendix" or incorrectly book 16 of the Palatine Anthology...»An Anthology of Alexandrian poetry, Jerry Clack, σελ. XXVI 1982 «while the sixteenth book is devoted to 388 poems which appear in the Planudean Anthology but are not represented in the Palatine Anthology»Byzantinische Sprachkunst, Martin Hinterberger, Elisabeth Schiffer, Walter de Gruyter, σελ. 204, 2007 «This makes a total of c.388»), περιλαμβάνονται σε εκδόσεις της Ελληνικής ανθολογίας (όπως Epigrammatum Anthologia Palatina cum Planudeis et appendice nova του Dübner, 1864-1890, The Greek anthology with an English translation του Patton, 1918, Anthologia Graeca του Beckby, 1957 και Anthologie Grecque, R. Aubreton, F. Buffière, Les Belles Lettres, 1980) και χαρακτηρίζονται ως Πλανούδειο Παράρτημα (Appendix Planudea) ή ακόμη και με τον σύντομο τίτλο «Ανθολογία του Πλανούδη».

Περιεχόμενο
Παρόλο που είναι φανερό ότι η Ανθολογία του Πλανούδη βασίζεται στην Ανθολογία του Κεφαλά, η σύγκριση με την Παλατινή Ανθολογία δείχνει ότι αφενός παραλείφθηκαν αρκετά ποιήματα, αφετέρου σε άλλα έχουν γίνει λάθη και έχουν συμπληρωθεί από τον ίδιο. Συγκεκριμένα, ενώ στην αρχή η μεταγραφή έχει γίνει καλά, από ένα σημείο και πέρα οι παραλείψεις γίνoνται περισσότερες σαν να έχασε το ενδιαφέρον του ο συντάκτης ή σαν να πιεζόταν να τελειώσει. Ως αποτέλεσμα, όταν ανακαλύφθηκε η Παλατινή Ανθολογία, η Ανθολογία του Πλανούδη έχασε το ενδιαφέρον των ερευνητών. Μόνο σημαντικό στοιχείο της από τότε ήταν τα 397 επιγράμματα, τα οποία θεωρείται ότι ήταν μέρος της Ανθολογίας του Κεφαλά, αλλά άγνωστο γιατί δεν είχαν καταγραφεί στην Παλατινή Ανθολογία.

Ο Πλανούδης είχε αλλάξει τη σειρά στα επιγράμματα των προηγούμενων ανθολογιών και τα εξέδωσε με εννοιολογική σειρά (Εις αγώνας, εις άμπελον, εις αναθήματα κλπ.).

Η Ανθολογία του Πλανούδη αποτελείται από επτά κεφάλαια («βιβλία») (σε μορφή κειμένου και στο Project Gutenberg , κεφ. IV]:
1 Επιδεικτικά
2 Σκωπτικά
3 Επιτύμβια
4 Επιγράμματα από μνημεία κλπ
5 Χριστοδώρου περιγραφή αγαλμάτων από το γυμνάσιο του Ζεύξιππου και επιγράμματα από τον Ιππόδρομο της Κωνσταντινούπολης
6 Αναθεματικά
7 Ερωτικά

Χειρόγραφα
Τα χειρόγραφα της Ανθολογίας του Πλανούδη είναι τα εξής (σε παρένθεση αναφέρεται όπου υπάρχουν πληροφορίες ο λόγιος στην κατοχή του οποίου ήταν το χειρόγραφο ή ο οποίος έχει κάνει σχόλια πάνω στο χειρόγραφο, όχι απαραίτητα ο γραφέας)The Neo-Latin Epigram:A Learned and Witty Genre, Susanna De Beer, K. A. E. Enenkel, David Rijser, Universitaire Pers Leuven, 2009, σελ. 64 αναφερόμενο στον E. Mioni, "L'Antologia Greca da Massimo Planude a Marco Musuro", Scritti in onore di Carlo Diano, εκδ. Pàtron, Bologna, 1975, 263-307 De Beer, Enenkel, Rijser, (2009), σελίδα 48

«Παράδοση D του Πλανούδη»
Marc. Gr. 481 (1299-1301), αυτόγραφο του Πλανούδη
Χειρόγραφο d, Χαμένο χειρόγραφο της σχολής του Πλανούδη (πριν το 1305)
Par. gr. 2739 (1464-1468) (Μιχαήλ Αποστόλης)

Στην «Παράδοση C» (του Τρικλινίου) ανήκει ένας σημαντικός αριθμός χειρογράφων:
BM Add. 16409 (περίπου 1300), χειρόγραφο πριν την τελική έκδοση
Par. gr. 2744 (περίπου 1315 -1320), χειρόγραφο της σχολής του Τρικλινίου
καθώς και τα
Ambros. A 161 sup (περίπου 1370-1380) - το μόνο βυζαντινό απόγραφο, όλα τα άλλα είναι ιταλικά Biblioteca Pinacoteca Accademia Ambrosiana A 161 sup.
Vat. gr. 62 (περίπου 1430-1440)
Ravennas 210 (1447) (Βασίλειος Βησσαρίων)
Matrit. N 24 1464 (Κωνσταντίνος Λάσκαρις)
Laur. XXXI 28 (1466) (Δημήτριος Χαλκοκονδύλης) CALCONDILA (Calcocondila, Χαλκονδύλης Χαλκοκανδύλης), Demetrio, Dizionario Biografico degli Italiani - Volume 16 (1973), di Armando Petrucci «Giano Lascaris, Giovanni Lorenzi, insieme con il quale rivide nel 1466 un codice dell'Antologia Planudea (oggi Laur. 31.28)»
Par. gr. 2740 (περίπου 1460-1472) Μάξιμος ο Αγιορείτης (Μιχαήλ Τριβώλης)
Marc. Gr. 521 (1472) (Τριβόλης Trivoles) - Μάξιμος ο Αγιορείτης (Μιχαήλ Τριβώλης)
Vat. gr. 1373 (περίπου 1472) (Poliziano)
Vat. Urb. gr. 110 (περίπου 1473-1474) (Poliziano;)
Vat. Ottob. gr. 388 (1484) (Bartolommeo CompariniThe Greek anthology in Italy to the year 1800, James Hutton - 1935 BARTOLOMMEO COMPARINI (fl. 1484) Bartolommeo Comparini of Prato was living in Florence about 1484. He is known only as a copyist of Greek MSS.; and three of the MSS. he is known to have copied are selections from the Anthology — Vat)
Par. gr. 2864 (περίπου 1480-1490)

Εκδόσεις
Το παλαιότερο διαθέσιμο χειρόγραφο βρίσκεται στη Βρετανική Βιβλιοθήκη, με αριθμό 16409 και είναι διαθέσιμο στο διαδίκτυο:
Ανθολογία διαφόρων επιγραμμάτων ΒM Add. 16409 , περίπου 1300 μ.Χ.

Η Ανθολογία του Πλανούδη εκδόθηκε πολλές φορές από το 1494 (πρώτη έκδοση) μέχρι τον 19ο αιώνα.
Η πρώτη έντυπη έκδοση της Ανθολογίας του Πλανούδη (editio princeps) έγινε από τον Ιανό Λάσκαρη (Φλωρεντία, 1494) με τον τίτλο «Anthologia Graeca», τυπωμένη με κεφαλαία γράμματα:
Anthologia Graeca, Janus Lascaris, Florentia, 11 VIII, 1494Ψηφιακό αντίγραφο όλου του βιβλίου Anthologia Graeca της συλλογής του Μάξιμου Πλανούδη από την Biblioteca Digital Hispanica (Η περιγραφή του έργου)

Αντίτυπα από αυτή την έκδοση και άλλες μετέπειτα, υπάρχουν σε πολλές βιβλιοθήκες σε όλο τον κόσμο όπως φαίνεται από σχετικό κατάλογο της Βρεταννικής ΒιβλιοθήκηςBritish Library, Incunabula Short Title Catalogue, ανακτήθηκε 29/12/2011.

Την Ανθολογία του Πλανούδη εξέδωσαν και οι : Άλδος Μανούτιος (Βενετία 1503, 1521, 1551), Badius Ascensius ή Josse Bade (Παρίσι 1531):
Ανθολογία διαφόρων επιγραμμάτων παλαιών, εις επτά βιβλία διηρημένη, Florilegium diversorum epigrammatum in septem libros (a Maximo Planude collectorum) solerti nuper repurgatum cura: nunc exit castigatius quam alias unquam pristinis elustratum erroribus, multisque adauctum adiectis epigrammatibus, Εκδ. Josse Bade (Sub Prelo Ascensiano, mense Maio, 1531) (έκδοση με μικρά γράμματα)Περιγραφή της έκδοσης της Ανθολογίας του Πλανούδη από τον Josse Bade, Παρίσι 1531 και στο σύνδεσμο  και 

Στη συνέχεια την Ανθολογία εκτύπωσαν οι P. και J.-M. Nicolini (Βενετία 1550):

Ανθολογία διαφόρων επιγραμμάτων αρχαίοις συντεθειμένων σοφοίς επί διαφόροις υποθέσεσιν, εις επτά τμήματα διηρημένη, Petrus et Joan. Maria Nicolini Sabienses, imp. Melchioris Sessae, 1550Anthologia diaphorôn epigrammatôn archaiois suntethimenôn sophois uthi diaphorois hupothesesin, eis hepta tmêmata diêrêmenê, Petrus et Joan. Maria Nicolini Sabienses, imp. Melchioris Sessae, 1550Florilegium diversorum epigrammatum in septem libros distinctum: CVI. nonnulla nuper inventa epigrammata in fine adjecta, cum indice, Petrus de Nicolinis (de Sabio), Johannes Maria de Nicolinis, P. and J. M. Nicolinus, 1550

ο Ζαν Μπροντό (Jean Brodeau) (Βασιλεία 1549) εξέδωσε το 7ο βιβλίο:
Epigrammatum Graecorum libri VII Annotationibus Joannis Brodaei Toronensis illustrati. Quibus additus est in calce operis rerum acuocum explicatarum Index diligentissimi conscriptus, Froben, Basiliae, 1549Epigrammatum Graecorum libri VII, Annotationibus Joannis Brodaei Toronensis illustrati. Quibus additus est in calce operis rerum acuocum explicatarum Index diligentissimi conscriptus, Froben, Basiliae, 1549 Εκδότης αναφέρεται ο Froben. Αφορά τον εκδοτικό οίκο των (Hieronymus) Froben (and Nicolaus Episcopus)

που επανεκδόθηκε το 1600 .

Ο Ερρίκος Στέφανος εκτύπωσε το Epigrammata Graeca, selecta ex Anthologia στο Παρίσι το 1566:
Epigrammata Graeca, selecta ex Anthologia, Henri Estienne, 1570, Excudebat Henricus Stephanus (τυπώθηκε από τον Ενρίκο Στέφανο) (και στο σύνδεσμο: )

Μεταξύ 1795 και 1822 τυπώθηκε η έκδοση του Ιερώνυμου ντε Μπος στην Ουτρέχτη 1795-1822 σε πέντε τόμους με λατινική μετάφραση του Γκρότιους με τίτλο «Anthologia Graeca cum versione Latina Hugonis Grotii». Η έκδοση αυτή, εκτός από τα κείμενα του χειρογράφου του Πλανούδη είχε και άλλα κείμενα μετά το μέσον του τρίτου βιβλίου και σήμερα είναι διαθέσιμη για ανάγνωση στο διαδίκτυο.

Anthologia Graeca cum versione Latina Hugonis Grotii, Τόμος 1, Hieronymo de Bosch, Ultrajecti e Τypographia B. Wild & J. Altheer, 1795 Εξώφυλλο του τόμου 1 και αρχή του κειμένου της Πλανούδειας Ανθολογίας, Βιβλία 1-2
Anthologia Graeca cum versione Latina Hugonis Grotii editae Ab Hieronymo de Bosch, Τόμος 2, Jeronimo de Bosch, Hugo Grotius, Ultrajecti e typographia Wild & Altheer, 1797 Εξώφυλλο του τόμου 2 και κείμενο της Πλανούδειας Ανθολογίας - Βιβλία 3-4
Anthologia Graeca cum versione Latina Hugonis Grotii editae Ab Hieronymo de Bosch, Τόμος 3, Ultrajecti  e typographia B. Wild & J. Altheer, 1798 (αφιερωμένο στους Cornellio van Lennep και Danieli Hooft) Εξώφυλλο του τόμου 3 και κείμενο της Πλανούδειας Ανθολογίας - Βιβλίο 5-7 και Mantissa Vetus, σελ. 288, Mantissa secunda de Graecis heriobus adjecta ab Henrico Stephano, σελ. 399, μέχρι 4η και μετά κείμενα του Θεοκρίτου (Ειδύλλια) μέχρι τη σελίδα 469.
Observationes et notae in Anthologiam Graecam quibus accetum Cl. Salmasii, Notae ineditae, Τόμος 4, Hieronymi de Bosch, David Jacob van Lennep, Claude Saumaise, Ultrajecti  e typographia B. Wild & J. Altheer, 1810, Εξώφυλλο τόμου 4 και Περιεχόμενα
Hieronymi de Bosch Observationum et Notarum in Anthologiam Graecam volumen alterum quod indices continet, opus Boschii morte interruptum David Jacobus van Lennep aboluit, Ultrajecti e typographia J. Altheer, 1822, Εξώφυλλο τόμου 5 και Κατάλογος ποιητών (σελ. 439)

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Φωτογραφίες του τυπωμένου βιβλίου της Ανθολογίας του Πλανούδη: Anthologia Graeca Planudea, Janus Lascaris. Florence: Laurentius (Francisci) de Alopa, Venetus, 11 August. 1494.  Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου της Γλασκώβης
Η ανθολογία του Πλανούδη σε έκδοση του 1494 και το αντίστοιχο pdf

Δείτε επίσης

Κατάλογος ανθολογιών επιγραμμάτων ελληνικής γραμματείας

Επιπλέον βιβλιογραφία
Η. Καλλέργης, Η Πλανούδεια Ανθολογία, Παρνασσός 34 (1992), 366‐384.

Αναφορές

Κατηγορία:Ανθολογίες

Κατηγορία:Βιβλιογραφία
Κατηγορία:Χειρόγραφα
Κατηγορία:Βυζαντινή γραμματεία