Χριστουγεννιάτικη ιστορία

Η Χριστουγεννιάτικη Ιστορία () αποτελεί νουβέλα του Καρόλου Ντίκενς, η οποία δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο Λονδίνο το 1843 από τον εκδοτικό οίκο Chapman & Hall και εικονογραφήθηκε από τον Τζον Λιτς. Η ιστορία πραγματεύεται τη βαθμιαία ιδεολογική, ηθική και συναισθηματική μεταστροφή του Εμπενίζερ Σκρούτζ, ενός φιλάργυρου ηλικιωμένου με συναισθηματική αποστασιοποίηση, έπειτα από την επίσκεψη του φαντάσματος του πρώην συνεταίρου του, Τζέικομπ Μάρλεϊ, καθώς και των Πνευμάτων των Χριστουγέννων: του Παρελθόντος, του Παρόντος και του Μέλλοντος.

Η συγγραφή της νουβέλας πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία στη Βρετανία παρατηρείτο αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για τα τοπικά παραδοσιακά χριστουγεννιάτικα έθιμα, όπως τα κάλαντα, παράλληλα με την εδραίωση νεότερων πρακτικών, όπως η αποστολή χριστουγεννιάτικων καρτών και ο στολισμός χριστουγεννιάτικων δέντρων. Ο Ντίκενς άντλησε υλικό από προσωπικά βιώματα της παιδικής του ηλικίας, αλλά και από εξωκειμενικές πηγές, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται χριστουγεννιάτικες αφηγήσεις συγγραφέων όπως ο Ουάσινγκτον Ίρβινγκ και ο Ντάγκλας Τζέραλντ. Πριν από τη συγγραφή της Χριστουγεννιάτικης Ιστορίας, ο Ντίκενς είχε ήδη δημοσιεύσει τρία χριστουγεννιάτικα κείμενα, ενώ καθοριστική υπήρξε η εμπειρία του από επισκέψεις σε σχολεία για άπορα παιδιά, ένα ιδιαίτερα διαδεδομένο φιλανθρωπικό πλαίσιο στο Λονδίνο του 19ου αιώνα. Κεντρικά θεματικά ζητήματα της νουβέλας αποτελούν η κοινωνική μεταχείριση των φτωχών και η δυνατότητα υπαρξιακής και ηθικής αναμόρφωσης ενός εγωκεντρικού ατόμου προς μια πιο αλτρουιστική και συμπονετική στάση ζωής. Στη σχετική βιβλιογραφία έχει αναπτυχθεί συζήτηση αναφορικά με το εάν το έργο θα πρέπει να ερμηνεύεται πρωτίστως ως κοσμική αφήγηση κοινωνικού προβληματισμού ή ως χριστιανική αλληγορία.

Η πρώτη έκδοση της νουβέλας κυκλοφόρησε στις 19 Δεκεμβρίου 1843 και εξαντλήθηκε έως την παραμονή των Χριστουγέννων· έως το τέλος του 1844 είχαν δημοσιευθεί δεκατρείς επανεκδόσεις. Η αρχική κριτική υποδοχή υπήρξε σε μεγάλο βαθμό ευνοϊκή. Τον Ιανουάριο του 1844 το έργο αναπαράχθηκε παράνομα, γεγονός που οδήγησε τον Ντίκενς σε δικαστική διεκδίκηση κατά των υπευθύνων εκδοτών· η χρεοκοπία τους περιόρισε περαιτέρω τα ήδη μικρά οικονομικά οφέλη του συγγραφέα από τη νουβέλα. Στο πλαίσιο αυτό, ο Ντίκενς συνέχισε τη σχετική θεματολογία συγγράφοντας τέσσερις ακόμη χριστουγεννιάτικες ιστορίες. Το 1849 εγκαινίασε δημόσιες αναγνώσεις της Χριστουγεννιάτικης Ιστορίας, οι οποίες σημείωσαν εξαιρετική επιτυχία και συνεχίστηκαν με 127 επιπλέον παραστάσεις έως τον θάνατό του το 1870. Η Χριστουγεννιάτικη Ιστορία δεν έχει πάψει να εκδίδεται και έχει μεταφραστεί σε πληθώρα γλωσσών διεθνώς. Το έργο έχει αποτελέσει τη βάση για πολυάριθμες διασκευές στον κινηματογράφο, στο θέατρο, στην όπερα και σε άλλα καλλιτεχνικά μέσα. Αποτυπώνει χαρακτηριστικά το πνεύμα της πρώιμης βικτωριανής αναβίωσης του χριστουγεννιάτικου εορτασμού. Ο Ντίκενς αναγνώριζε την επίδραση της σύγχρονης δυτικής χριστουγεννιάτικης παράδοσης στο έργο του, ενώ με τη σειρά του συνέβαλε στη διαμόρφωση πολλών από τις σημερινές κοινωνικές πρακτικές των εορτών, όπως οι οικογενειακές συναθροίσεις, τα εποχιακά εδέσματα και ποτά, ο χορός και τα ομαδικά παιχνίδια, όλα ενταγμένα σε ένα πλαίσιο καλλιέργειας γενναιοδωρίας και κοινωνικής αλληλεγγύης.

Στην Ελλάδα η νουβέλα έχει κυκλοφορήσει σε πολλαπλές εκδόσεις και έχει αποδοθεί, πέραν του καθιερωμένου τίτλου, και ως Τα Κάλαντα των Χριστουγέννων ή Το Πνεύμα των Χριστουγέννων. Έχει αποκτήσει σταθερή παρουσία στη θεατρική παραγωγή, ενώ το 2025 προβλήθηκε η κινηματογραφική ταινία Τα Κάλαντα των Χριστουγέννων, η οποία αναπλάθει την κλασική αφήγηση του Ντίκενς προσαρμοσμένη στο ελληνικό κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο.

 Πλοκή 
Το βιβλίο χωρίζεται σε πέντε κεφάλαια· ωστόσο ο Ντίκενς τα ονόμασε «πεντάγραμμα» (staves).

 Κεφάλαιο πρώτο 
Η ιστορία ανοίγει ένα ζοφερό, παγερό πρωί παραμονής Χριστουγέννων στο Λονδίνο, επτά χρόνια μετά τον θάνατο του συνεταίρου του Εμπενίζερ Σκρούτζ, Τζέικομπ Μάρλεϊ. Ο Σκρούτζ, ένας ηλικιωμένος επιχειρηματίας με αδυναμία στο χρήμα, απεχθάνεται τα Χριστούγεννα και απορρίπτει την πρόσκληση σε δείπνο από τον ανιψιό του, Φρεντ. Αποστρέφεται επίσης δύο άντρες που ζητούν δωρεές για τροφή και θέρμανση των απόρων και παραχωρεί στον υπερκοπιασμένο και κακοπληρωμένο υπάλληλό του, Μπομπ Κράτσιτ, άδεια για την ημέρα των Χριστουγέννων μόνο και μόνο επειδή το επιβάλλει το κοινωνικό έθιμο.

Εκείνο το βράδυ, ο Σκρούτζ δέχεται στο σπίτι του επίσκεψη από το φάντασμα του Μάρλεϊ, το οποίο περιπλανιέται στη Γη φορτωμένο με βαριές αλυσίδες και σεντούκια χρημάτων που σφυρηλατήθηκαν από μια ζωή γεμάτη απληστία και ιδιοτέλεια. Ο Μάρλεϊ λέει στον Σκρούτζ πως έχει μία και μοναδική ευκαιρία να αποφύγει το ίδιο τραγικό πεπρωμένο: θα τον επισκεφθούν τρία πνεύματα και πρέπει να τα ακούσει· αλλιώς θα καταδικαστεί να σέρνει πολύ βαρύτερες αλυσίδες από τις δικές του.

 Κεφάλαιο δεύτερο 
Το πρώτο πνεύμα, το Πνεύμα των Χριστουγέννων του Παρελθόντος, οδηγεί τον Σκρούτζ σε χριστουγεννιάτικες σκηνές της παιδικής του ηλικίας, υπενθυμίζοντάς του την εποχή που ήταν πιο αθώος. Οι εικόνες αποκαλύπτουν τη μοναχική παιδική του ζωή σε οικοτροφείο, τη σχέση του με την αγαπημένη αδελφή του, Φαν, την αποβιώσασα πια μητέρα του Φρεντ, και μια χαρούμενη χριστουγεννιάτικη γιορτή που είχε οργανώσει ο πρώτος εργοδότης του, ο κ. Φέζιγουιγκ, ο οποίος του φερόταν σαν γιος του. Η ξεχασμένη μνηστή του, Μπελ, εμφανίζεται να διαλύει τον αρραβώνα τους, καθώς αντιλαμβάνεται ότι ο Σκρούτζ δεν θα την αγαπήσει ποτέ όσο αγαπά το χρήμα. Τέλος, επισκέπτονται τη Μπελ παντρεμένη, με τη μεγάλη και ευτυχισμένη οικογένειά της, την παραμονή Χριστουγέννων που πέθανε ο Μάρλεϊ. Συγκλονισμένος από τα λόγια που ακούει για τον άνθρωπο που τελικά έγινε, ο Σκρούτζ απαιτεί από το πνεύμα να τον βγάλει από το σπίτι.

 Κεφάλαιο τρίτο 
Το δεύτερο πνεύμα, το Πνεύμα των Χριστουγέννων του Παρόντος, μεταφέρει τον Σκρούτζ σε μια πολυσύχναστη αγορά, όπου οι άνθρωποι αγοράζουν τα υλικά για το χριστουγεννιάτικο δείπνο, και σε εορτασμούς σε μια καλύβα μεταλλωρύχων και σε έναν φάρο. Ο Σκρούτζ και το πνεύμα επισκέπτονται επίσης τη δεξίωση του Φρεντ. Το μεγαλύτερο μέρος του κεφαλαίου όμως αφιερώνεται στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι της οικογένειας Κράτσιτ, όπου ο Σκρούτζ δείχνει επιτέλους λίγη ευαισθησία, προς τον μικρότερο γιο του υπαλλήλου του, τον μικρό Τιμ, ένα αγόρι που, αν και η σοβαρή ασθένεια από την οποία πάσχει τον αναγκάζει να μετακινείται με πατερίτσα, παραμένει ακόμη χαρούμενο. Το πνεύμα πληροφορεί τον Σκρούτζ ότι ο Τιμ θα πεθάνει αν δεν αλλάξει η πορεία των γεγονότων. Πριν εξαφανιστεί, δείχνει στον Σκρούτζ δύο φρικτά, λιπόσαρκα παιδιά ονόματι «Άγνοια» και «Ανάγκη». Το πνεύμα τον προειδοποιεί να φοβάται περισσότερο την «Άγνοια» και περιγελά την ξαφνική του ανησυχία για την τύχη τους, μιας και μέχρι τώρα δεν έδειχνε κανένα ενδιαφέρον για τον βιοπορισμό των απόρων παιδιών.

 Κεφάλαιο τέταρτο 
Το τρίτο πνεύμα, το Πνεύμα των Χριστουγέννων του Μέλλοντος, παρουσιάζει στον Σκρούτζ μια μελλοντική ημέρα Χριστουγέννων. Το αμίλητο πνεύμα αποκαλύπτει σκηνές σχετικές με τον θάνατο ενός αντιπαθούς άντρα, του οποίου η κηδεία παρακολουθείται μόνο από μερικούς επιχειρηματίες, και αυτοί υπό τον όρο ότι θα προσφερθεί γεύμα. Η οικονόμος του νεκρού, η πλύστρα και ο τοπικός νεκροθάφτης κλέβουν τα υπάρχοντά του για να τα πουλήσουν. Όταν ο Σκρούτζ ζητά να δει ένα άτομο που να νιώθει έστω κάποιο συναίσθημα για τον θάνατο του άντρα αυτού, το πνεύμα του δείχνει μόνο την ανακούφιση ενός φτωχού ζευγαριού που χαίρεται επειδή ο θάνατος τούς δίνει χρόνο να τακτοποιήσουν τα οικονομικά τους. Όταν ζητά να δει τρυφερότητα συνδεδεμένη με οποιονδήποτε θάνατο, το πνεύμα τον οδηγεί στην οικογένεια Κράτσιτ που θρηνεί τον θάνατο του μικρού Τιμ. Τέλος, το πνεύμα του επιτρέπει να δει έναν παραμελημένο τάφο, με την ταφόπετρα να φέρει το όνομα «Εμπενίζερ Σκρούτζ». Λυγίζοντας από συγκίνηση, ο Σκρούτζ υπόσχεται να αλλάξει.

 Κεφάλαιο πέμπτο 
Ο Σκρούτζ ξυπνά το πρωί των Χριστουγέννων αναγεννημένος. Κάνει μια μεγάλη δωρεά στην αγαθοεργία που είχε απορρίψει την προηγούμενη ημέρα, στέλνει ανώνυμα μια τεράστια γαλοπούλα στο σπίτι των Κράτσιτ για το χριστουγεννιάτικο δείπνο και περνά το απόγευμα στην χριστουγεννιάτικη δεξίωση του Φρεντ. Την επόμενη ημέρα δίνει στον Κράτσιτ αύξηση μισθού και αρχίζει να γίνεται πατρική φιγούρα για τον μικρό Τιμ. Από τότε και στο εξής ο Σκρούτζ αντιμετωπίζει όλους με καλοσύνη, γενναιοδωρία και συμπόνια, ενσαρκώνοντας το αληθινό πνεύμα των Χριστουγέννων.

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Μετάφραση

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Νουβέλες
Κατηγορία:Μυθιστορήματα του Κάρολου Ντίκενς
Κατηγορία:Χριστούγεννα στη μυθοπλασία