Πεπτωκώς άγγελος

Ένας πεπτωκώς άγγελος είναι ένας άγγελος που έχει εκδιωχθεί από τον Παράδεισο. Ο κυριολεκτικός όρος «πεπτωκώς άγγελος» δεν απαντάται σε κανένα από τα ιερά κείμενα των Αβρααμικών θρησκειών, αλλά χρησιμοποιείται για να περιγράψει αγγέλους που έχουν αποπεμφθεί από τον ουρανό. Τέτοιοι άγγελοι περιγράφονται συχνά ως εκείνοι που διαφθείρουν την ανθρωπότητα, είτε διδάσκοντάς της απαγορευμένες γνώσεις είτε παρασύροντάς την στην αμαρτία. Συνήθη μοτίβα για την πτώση τους είναι η λαγνεία, η υπερηφάνεια, ο φθόνος ή η προσπάθεια να σφετεριστούν τη θεϊκή εξουσία.

Στη νεότερη ελληνική γλώσσα ο όρος αποδίδεται συνήθως ως «έκπτωτος άγγελος», ο οποίος χρησιμοποιείται ευρύτερα στη θεολογική και λαϊκή παράδοση με το ίδιο νόημα.

Η αρχαιότερη εμφάνιση της έννοιας του πεπτωκότος αγγέλου μπορεί να εντοπιστεί στις Καναανιτικές δοξασίες σχετικά με τους bənē hāʾĔlōhīm («υιούς του Θεού»), οι οποίοι εκδιώχθηκαν από τη θεία αυλή. Ο Χελέλ μπεν Σαχάρ (Hêlêl ben Šāḥar) ρίχνεται από τον ουρανό επειδή διεκδίκησε ισότητα με τον ʻElyōn. Τέτοιες αφηγήσεις συγκεντρώθηκαν αργότερα στην Εβραϊκή Βίβλο (την Παλαιά Διαθήκη των Χριστιανών) και εμφανίζονται επίσης στην ψευδεπίγραφη ιουδαϊκή αποκαλυπτική γραμματεία. Η έννοια του πεπτωκότος αγγέλου προέρχεται από την υπόθεση ότι οι «υιοί του Θεού» (בני האלוהים‎) που αναφέρονται στη Γένεση 6:1–4 ή στο Βιβλίο του Ενώχ είναι άγγελοι. Κατά την περίοδο λίγο πριν από τη συγγραφή της Καινής Διαθήκης, ορισμένες ομάδες του Ιουδαϊσμού της Περιόδου του Δευτέρου Ναού ταύτιζαν αυτούς τους «υιούς του Θεού» με πεπτωκότες αγγέλους.

Κατά την ύστερη περίοδο του Δευτέρου Ναού, οι Νεφιλείμ θεωρούνταν τα τερατώδη τέκνα των πεπτωκότων αγγέλων και των ανθρώπινων γυναικών. Σε τέτοιες αφηγήσεις, ο Θεός στέλνει τον Μεγάλο Κατακλυσμό για να αφαιρέσει αυτά τα πλάσματα από τον κόσμο. Τα σώματά τους καταστρέφονται, αλλά οι ψυχές τους επιβιώνουν και έκτοτε περιπλανώνται στη γη ως δαίμονες. Ο ραβινικός Ιουδαϊσμός και οι πρώιμες χριστιανικές αρχές μετά τον τρίτο αιώνα απέρριψαν τα Ενωχικά κείμενα και την έννοια μιας άνομης ένωσης μεταξύ αγγέλων και ανθρώπινων γυναικών.

Η χριστιανική θεολογία διδάσκει ότι οι αμαρτίες των πεπτωκότων αγγέλων συνέβησαν πριν από την απαρχή της ανθρώπινης ιστορίας. Κατά συνέπεια, οι πεπτωκότες άγγελοι ταυτίστηκαν με εκείνους που ακολούθησαν τον Εωσφόρο στην ανταρσία του εναντίον του Θεού και εξισώθηκαν με τους δαίμονες. Η αγγελική προέλευση των δαιμόνων υπήρξε σημαντική για τον Χριστιανισμό, καθώς ο χριστιανικός μονοθεϊσμός θεωρεί ότι το κακό είναι διαφθορά του αγαθού και όχι ανεξάρτητη οντολογική αρχή. Καθώς οι άγγελοι νοούνται ως καθαρά πνευματικά όντα, τόσο οι αγαθοί όσο και οι πεπτωκότες άγγελοι θεωρήθηκαν λογικές υπάρξεις χωρίς σωματικούς περιορισμούς. Έτσι, η πτώση των αγγέλων χρησιμοποιήθηκε στη δυτική χριστιανική φιλοσοφία ως «νοητικό πείραμα» για το πώς η κακή βούληση θα μπορούσε να προκύψει μέσα στον νου χωρίς εξωτερικές επιρροές, διερευνώντας ζητήματα που αφορούν την ηθική και τη φύση της ελεύθερης βούλησης.

Το Κοράνι αναφέρεται σε μοτίβα που θυμίζουν τους πεπτωκότες αγγέλους των παλαιότερων Αβρααμικών γραφών, αν και η ερμηνεία αυτών των όντων παραμένει αντικείμενο διαφωνίας. Ορισμένοι μουσουλμάνοι ερμηνευτές θεωρούν τον Σατανά (Ίμπλις) άγγελο, ενώ άλλοι όχι. Κατά την άποψη του Ιμπν Αμπάς (619–687), ο Ίμπλις ήταν άγγελος πλασμένος από φωτιά (nār as-samūm), ενώ σύμφωνα με τον Χασάν της Βασόρας (642–728), ήταν ο γενάρχης των τζιν.Akbari, Mahtab, and Reza Ashrafzadeh. "A comparative study of the image of the devil in the logic of Attar Attar and the commentary of Abolfotuh Razi." Propósitos y representaciones 9.2 (2021): 100.Öztürk, Mustafa. "The Tragic Story of Iblis (Satan) in the Qur’an." Journal of Islamic Research 2.2 (2009): 128-144. Οι Χαρούντ και Μαρούντ είναι δύο άγγελοι που αναφέρονται στο Κοράνι και οι οποίοι, σύμφωνα με την παράδοση, έπεσαν στη γη λόγω των επικριτικών τους σχολίων για την ανθρωπότητα.

Οι πεπτωκότες άγγελοι απαντούν επίσης στη χριστιανική και την ισλαμική λογοτεχνία και λαϊκή παράδοση, όπως στη Θεία Κωμωδία (1308–1320) του Δάντη Αλιγκιέρι και στο Χαμένο Παράδεισο του Τζον Μίλτον.
 Παραπομπές