Κυριακοδρόμιο

Το Κυριακοδρόμιον ή αλλιώς Ομιλιάριο είναι Χριστιανικό βιβλίο, το οποίο περιέχει κηρύγματα. Τα κηρύγματα αυτά αποτελούν ερμηνείες των περικοπών από τα Ευαγγέλια, τις Πράξεων των Αποστόλων, τις Επιστολές τους και των διαφόρων ομιλιών ή λόγων, που αναγιγνώσκονται στις εκκλησίες κατά τις διάφορες Κυριακές του έτους, εξ ου και η ονομασία του. Με αυτόν τον τρόπο επικοινωνείται η διδαχή και η μετάδοση του μηνύματος του Ευαγγελίου στο εκκλησίασμα κατά τη θεία Λειτουργία αλλά και σε κάθε άλλη περίσταση, η οποία δεν περιορίζεται στη λατρεία αλλά λαμβάνει υπόψη και τα σύγχρονα μέσα επικοινωνίας, ενώ σήμερα περιλαμβάνει και τους ψηφιακούς αγωγούς. 

Το Κυριακοδρόμιο δεν ανήκει στα Λειτουργικά βιβλία, πλην όμως αποτελεί ιδιαίτερο βοήθημα στην ανάλυση των Ευαγγελικών περικοπών από τους ιερείς και τους ιεροκήρυκες, κληρικούς και λαϊκούς κατά τη διάρκεια της λατρείας αλλά και σε διάφορες άλλες περιστάσεις. Επομένως μπορεί να αποτελέσει ένα βασικό βοήθημα για την επικοινωνία της Εκκλησίας με ποικίλου ςαποδέκτες, τη διδαχή των χριστιανών, τον ευαγγελισμό των εθνών και τον επανευαγγελισμό.

Ειδικότερα τα αγιογραφικά αναγνώσματα των Κυριακών του λειτουργικού έτους, όπως και ο κύκλος των κινητών και ακίνητων εορτών, σταθεροποιήθηκαν τον 5ο αιώνα. Έτσι στο περιεχόμενο του κηρύγματος προστέθηκαν θέματα από τις δεσποτικές και θεομητορικές εορτές καθώς και από τις μνήμες των αγίων. Τα θέματα αυτά εμπλούτισαν το κυριακάτικο κήρυγμα, το οποίο εξηγούσε συνήθως το ευαγγελικό ανάγνωσμα.

Εκείνη την περίοδο παρουσιάζονται και οι πρώτες συλλογές με ομιλίες που ερμηνεύουν τα αναγνώσματα των Κυριακών του λειτουργικού έτους. Οι συλλογές αυτές ονομάζονται Ομιλιάρια ή Κυριακοδρόμια". Τα ανθολόγια αυτά είχαν έναν ή περισσότερους συγγραφείς. Η ονομασία Ομιλιάρια δόθηκε, διότι περιέχουν ομιλίες, δηλαδή «το λογοτεχνικό είδος, το οποίο δημιουργήθηκε τον 2ο και 3ο αιώνα από επιδράσεις του κηρύγματος της εβραϊκής Συναγωγής και της διδασκαλίας των Κυνικών». Η ομιλία ερμηνεύει το αγιογραφικό απόσπασμα, ώστε να γίνει κατανοητό και να οικοδομήσει την πίστη των χριστιανών. Τα επιχειρήματα τεκμηριώνονται και σε άλλες βιβλικές πηγές, οι οποίες συνδέονται με την ευαγγελική ή αποστολική περικοπή. Στο τέλος προτάσσονται τα διδάγματα μεμονωμένα ή επιλέγεται η σύνθεσή τους. Εξάλλου ονομάστηκαν Κυριακοδρόμια, γιατί το σύνολο των ομιλιών διανύει ερμηνευτικά τις ευαγγελικές και αποστολικές περικοπές όλων των Κυριακών του έτους. Ερμηνεύουν τη Γραφή δια της Γραφής, ακολουθούν το πατερικό πρότυπο και λαμβάνουν υπόψη τον πολιτιστικό κώδικά των αποδεκτών.      

Στην Ανατολική Χριστιανοσύνη η πρώτη συλλογή με ερμηνευτικές ομιλίες απαντά στο έργο του Βασίλειου Σελευκίας. Τον 7ο αιώνα εμφανίζονται ανθολόγια με ομιλίες για τις κινητές και ακίνητες εορτές του έτους. Τα ανθολόγια αυτά ονομάζονται Εορτοδρόμια και αποτελούν ερμηνευτικές προσεγγίσεις στα αναγνώσματα των δεσποτικών και θεομητορικών γιορτών καθώς των αγίων, που πολλές φορές εμπλουτίζονται με στοιχεία από τον βίο τους. Οι πιο γνωστές συλλογές είναι του Ανδρέα Κρήτης, που περιλαμβάνει πανηγυρικούς και εγκωμιαστικούς λόγους, του Ιωάννη Δαμασκηνού, του Γερμανού Κωνσταντινουπόλεως.Βέβαια η συστηματική έκδοση Ομιλιαρίων ή Κυριακοδρομίων εντοπίζεται από τον 11ο αιώνα κι εξής. 

Τα αρχαιότερα Ομιλιάρια της Εκκλησίας της Κωνσταντινούπολης διακρίνονται σε τρεις ομάδες. Το Ὁμιλιάριο Α΄ έχει τον τίτλο Ἐρμηνείαι εἰς τά καθ’ ἑκάστην Κυριακήν ἀναγινωσκόμενα Εὐαγγέλια, συλλεγείσαι ἐκ διαφόρων πατέρων κατ’ ἐκλογήν ἐκ τοῦ Χρυσοστόμου. Τα κείμενα της συλλογής αυτής παρατίθενται κατά την τάξη των Κυριακοδρομίων. Η σύγχρονη έρευνα υποστηρίζει ότι το Ομιλιάριο αυτό αποτελεί την πρώτη προσπάθεια δημιουργίας Κυριακοδρομίου στην Ανατολική Εκκλησία.

Η σύγχρονη κριτική έρευνα διαφωνεί σχετικά με την πατρότητα των Ομιλιαρίων. Ωστόσο, όλοι οι ερευνητές των χειρογράφων των Ομιλιαρίων, συμφωνούν ότι, παρόλο που χρησιμοποιούνται τα ονόματα πολλών και διαφορετικών συγγραφέων, οι επιδράσεις όπως και η αντιγραφή από παλαιότερες ομιλίες Πατέρων είναι ευδιάκριτες. Η αντιγραφή αυτή «οφείλεται μάλλον σε μια στατική αναγνώριση των κλασικών ομιλητικών προτύπων, την οποία ενθάρρυνε και η γενικότερη περιρρέουσα ατμόσφαιρα της μίμησης (imitatio) στη λογοτεχνία». Η επιρροή και η εξάρτηση από τις ομιλίες του Ιωάννη του Χρυσοστόμου είναι κυρίαρχη σε αυτά και στα επόμενα Ομιλιάρια. Η έρευνα του Μητροπολίτη Κορέας Αμβροσίου στο μεταγενέστερο χρονικά Ομιλιάριο που συνέταξε ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Γαβριήλ επιβεβαιώνει αυτή τη θέση. 

Πολλά τέτοια βιβλία κυκλοφορούσαν επί Τουρκοκρατίας με απλές και καταληπτές ερμηνείες, που λεγόταν και Κυριακά. Από τους πρώτους χρόνους της απελευθέρωσης της Ελλάδας άρχισε πολύ μεγάλη διάδοση αυτών και εκτός Ελλάδας. Χαρακτηριστικά ήταν τα Κυριακοδρόμια του Νικηφόρου Θεοτόκη, που μεταφράστηκαν και στη ρωσική γλώσσα.

 Τα Κυριακοδρόμια ή Ομιλιάρια του 20ου και του 21ου αιώνα. 
Το κήρυγμα στην Ελλάδα αναπτύχθηκε ραγδαία μετά την απελευθέρωση από την Οθωμανική αυτοκρατορία και ειδικά κατά τον 20ο αιώνα. Η Ρητορική αρχικά και μετέπειτα η Ομιλητική αποτέλεσαν γνωστικό αντικείμενο στις Θεολογικές Σχολές της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης. Έτσι πολλοί κληρικοί και λαϊκοί θεολόγοι γνώρισαν την ιστορία και την τέχνη του κηρύγματος. Η Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδας, όπως και πολλές Μητροπόλεις και Αδελφότητες, δημιούργησαν σχολές ιεροκηρύκων. Η ενασχόληση αυτή με την τέχνη της Ομιλητικής είχε ως αποτέλεσμα την άνθηση του κηρύγματος και την έκδοση ποικίλων και αξιόλογων συλλογών ομιλιών και λόγων. Δυστυχώς όμως δεν απουσίασαν οι κακές απομιμήσεις όλων των νεότερων Ομιλιαρίων- Κυριακοδρομίων είναι η επιδίωξη για πατερική μίμηση και ο εμπλουτισμός με σύγχρονα θέματα και στοιχεία της επικαιρότητας.

Η άνθηση αυτή οφείλεται αναμφισβήτητα και στις δυνατότητες που παρέχει η ραγδαία τεχνολογική εξέλιξη και το χαμηλό οικονομικό κόστος[2]. Έτσι δημοσιεύτηκαν πλήθος από μεμονωμένες συλλογές με κηρύγματα, ομιλίες και λόγους, που έλαβαν τις ονομασίες Κυριακοδρόμια, σπανιότερα Ομιλιάρια και Εορτοδρόμια. Πολλοί συγγραφείς επιλέγουν για τα Ομιλιάρια περιφραστικούς τίτλους, οι οποίοι περιγράφουν τον ερμηνευτικό χαρακτήρα των ομιλιών στα αναγνώσματα των Κυριακών. Εξάλλου ποικίλα εκκλησιαστικά περιοδικά και έντυπα φιλοξενούν σταθερά στην ύλη τους κηρύγματα των Κυριακών ή των μεγάλων εορτών. Μάλιστα συνηθίζεται πολιτικές κατά τόπους εφημερίδες να δημοσιεύουν το σύντομο κήρυγμα της Κυριακής που επιμελούνται διάφοροι ιεροκήρυκες.

Σήμερα στο πλαίσιο της Ομιλητικής ποικίλες έρευνες μελετούν τον πρακτικό χαρακτήρα του κηρύγματος και την καλλιέργεια του βιώματος της λειτουργίας μετά τη Λειτουργία. Ειδικότερα διερευνούν την αποτελεσματικότητα του κηρύγματος, των Κυριακοδροομίων και των Ομιλιαρίων με σκοπό τον επανευαγγελισμό των χριστιανών και την άμεση μετάδοση του μηνύματος του Ευαγγελίου στις πολιτιστικές αναπαραστάσεις των  ποικίλων αποδεκτών.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Βιβλία Λειτουργικής