Χαϊκάλι

Το Χαϊκάλι είναι οικισμός της Αχαΐας. Σύμφωνα με το Πρόγραμμα Καλλικράτης από 1/1/2011 ανήκει στο  Δήμο Δυτικής ΑχαΐαςΕ.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Χαϊκαλίου Αχαΐας, eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 17/03/2017.. Την περίοδο 1997-2010 ανήκε στο Δήμο ΩλενίαςΠαπαδημητρίου 2000, σελ. 38., ενώ πριν από το σχέδιο Καποδίστριας αποτελούσε έδρα της πρώην ομώνυμης κοινότηταςΕ.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Κοινότητας Χαϊκαλίου Αχαΐας, eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 17/03/2017., η οποία περιελάμβανε επίσης τους οικισμούς Κατσαϊταίικα και Κουνελαίικα.

Απέχει περίπου 25 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Πάτρας. Συνορεύει στα δυτικά με τη ΒΙ.ΠΕ. Πάτρας. Βόρεια και πολύ κοντά στο χωριό διέρχεται ο ποταμός Τευθέας ή Παραπείρος, ο οποίος σε αυτή την περιοχή ονομάζεται και "Χαϊκαλαίικο"Τριανταφύλλου 1995, λήμμα Χαϊκάλι. ή "Χαϊκαρέϊκο"Κορύλλου 1903, σελ. 31..

Ιστορικά στοιχεία
Αναφέρεται ως οικισμός το 1697 επί Βενετοκρατίας με την πληροφορία ότι ήταν υπόχρεο 20 στατήρων φορβής για το ιππικό της Βενετίας. Το 1700, κατά τη βενετική απογραφή "Grimani", είχε 96 κατοίκους. Από το 1713 αποτελεί ενορία. Στα 1831 οι κάτοικοι Ι. Αθανασόπουλος και Λ. Κριγιαζόπουλος υπογράφουν υπέρ του Καποδίστρια.

Μέρος των κατοίκων του χωριού ήρθε τον 19ο αιώνα και στις αρχές του 20ού αι. από τις θέσεις "Στριγκλέικο Βουνό"Βλ. στο λήμμα Λιμνοχώρι Αχαΐας.Επίσημη ιστοσελίδα Δήμου Μόβρης , movri.gr. Ανακτήθηκε: 28/02/2011. και "Σάπια Βρύση"Τριανταφύλλου 1995, λήμμα Σάπια βρύση. του Παναχαϊκού και εγκαταστάθηκε στην περιοχή. Ο Χρήστος Κορύλλος αναφέρει το 1903 ότι οι μισοί κάτοικοί του μιλούσαν αλβανικά, δηλ. ήταν ΑρβανίτεςΚορύλλου 1903, σελ. 72.Η λέξη "κάλι" στα αρβανίτικα σημαίνει "άλογο".Στις 23/10/1979 έγινε στο χωριό καταγραφή δημοτικού τραγουδιού με όνομα "Ερωτικό για τα γιορντάνια" στα αρβανίτικα. Βλ. τη σχετική καταχώριση  στην ιστοσελίδα του Μουσικού Λαογραφικού Αρχείου "Μέλπως Μερλιέ". mla.gr. Ανακτήθηκε: 28/02/2011..

Στα 1885 αναφέρεται ότι ο οικισμός απείχε τότε τρεις ώρες δρόμο από την Κάτω Αχαΐα, την έδρα του τότε Δήμου ΔύμηςΝουχάκης 1885, σελ. 61., στον οποίο είχε υπαχθεί από την 20/04/1835.

Ονομασία
Το όνομα του χωριού είναι ανθρωπωνυμικό και προέκυψε από το επίθετο του πρώτου οικιστή του. Η ονομασία του μάλλον προέρχεται από παραφθορά του στου Χαϊκάλη από το ομώνυμο επίθετοΒλ. λ.χ. χάρτη του Νομού Αχαΐας που δείχνει το Χαϊκάλη. Κορύλλου 1903, εμβόλιμα των σελίδων 4 και 5. Μια εκδοχή αναφέρει ότι αυτός ο πρώτος οικιστής του χωριού με το επίθετο "Χαϊκάλης" προέρχεται από την περιοχή της ορεινής Ναυπακτίας όπου υπήρχε χωριό με το ίδιο όνομαΠληροφορίες για το χωριό (η) Χαϊκάλη Ναυπακτίας υπάρχουν στο βιβλίο του Γρηγόρη Β. Σκαφίδα "Σίμου Ναυπακτίας. Ιστορία και παράδοση" (Αθήνα, 2018) (βλ. σελ. 52).. Επισημαίνεται ότι σε ένα κατάστιχο για την περιοχή της βορειοδυτικής Πελοποννήσου που υπάρχει στη βιβλιοθήκη «Κύριλλος και Μεθόδιος» στη Σόφια, και αφορά τα έτη 1461-1463, αναφέρεται το επίθετο Hajkali, το οποίο είναι αρβανίτικοΒλ. σχετικά . lithoksou.net. Ανακτήθηκε: 28/02/2011..

Δημογραφική εξέλιξη
Το 19ο αιώνα βρίσκεται να έχει 17 οικογένειες κατά την απογραφή του 1829 από την Expédition de Morée.

Συγκεντρωτικά, η δημογραφική εξέλιξη του οικισμού σύμφωνα με τις εθνικές απογραφέςΨηφιακή βιβλιοθήκη της Ε.Σ.Υ.Ε./ΕΛ.ΣΤΑΤ.. dlib.statistics.gr. Ανακτήθηκε: 24/10/2017.Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές στην Τ.Α. - Δημοσιεύματα απογραφών. eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 24/10/2017. είναι η εξής:
 1830 1835 1844 1848-1851 1861 1879 1889 1896 1907 1920 1928 1940 1951 1961 1971 1981 1991 2001 201117 οικογ.13 οικογ. - 61 κατ.243 κατ.60 οικογ. - 369 κατ.233 κατ.298Απογράφεται από κοινού με τα Χαρμπαλέϊκα. Βλ.  [υποσημείωση 4].313276Ο ιστορικός Κώστας Τριανταφύλλου αναφέρει εσφαλμένα ως απογραφή αυτήν του 1889. Βλ. Τριανταφύλλου 1995, λήμμα Χαϊκάλι.394443342529494453Ο ιστορικός Κώστας Τριανταφύλλου αναφέρει εσφαλμένα ως πληθυσμό του οικισμού τον συνολικό πληθυσμό της κοινότητας, δηλ. 557 κάτοικοι. Βλ. Τριανταφύλλου 1995, λήμμα Χαϊκάλι.Επειδή η απογραφή εκτυπώνεται τόσο στα ελληνικά όσο και στα γαλλικά, όλοι οι οικισμοί έχουν δίπλα τους και το όνομά τους στο λατινικό αλφάβητο. Το Χαϊκάλι εδώ αναφέρεται ως Khaicali.424359Αναφέρεται ξανά ως Khaicali.344352Μόνιμος πληθυσμός: 353 κάτοικοι. Βλ. Ε.Σ.Υ.Ε. - Μόνιμος Πληθυσμός της Ελλάδος. Απογραφή 2001317ΕΛ.ΣΤΑΤ. - Μόνιμος πληθυσμός της Ελλάδος. Απογραφή 2011

Λοιπά στοιχεία
μικρογραφία|δεξιά|239x239px|Ο Ι.Ν. Αγίου Δημητρίου στο Χαϊκάλι Αχαΐας.
Ναός του χωριού είναι ο Άγιος Δημήτριος. Κύρια δραστηριότητα των κατοίκων του είναι η κτηνοτροφία και η γεωργία (κυρίως οι αμπελοκαλλιέργειες).

Στο Χαϊκάλι δραστηριοποιούνται δύο σημαντικά οινοποιεία, το Κτήμα Φραντζή και το Οινοποιείο Γιδιάρη"Οινοτουρισμός στην Αχαΐα", winesurveyor.weebly.com. Ανακτήθηκε: 28/02/2011. ενώ πρόκειται να λειτουργήσει σε ιδιόκτητες εγκαταστάσεις το Αντωνοπούλειο ίδρυμαΒλ. σχετική αναφορά. parents.gr. Ανακτήθηκε: 28/02/2011. για παιδιά με ειδικές ανάγκεςantonopouleio.gr . Ανακτήθηκε: 28/02/2011..μικρογραφία|δεξιά|238x238px|Το Χαϊκάλι Αχαΐας.
Αθλητισμός
Στο γήπεδο του Χαϊκαλίου έχουν την έδρα τους η ποδοσφαιρική ομάδα "Α.Ο. Χαϊκαλίου" καθώς και η ομάδα ράγκμπι γιούνιον του Αίολου Πατρών.

Παραπομπές και υποσημειώσεις

Πηγές
 Αποτελέσματα της Απογραφής Πληθυσμού-Κατοικιών 2011 που αφορούν στο Μόνιμο Πληθυσμό της Χώρας, Εφημερίδα της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας, τχ. 2ο, φ. 3465 (28 Δεκεμβρίου 2012).
 Ε.Σ.Υ.Ε. - Μόνιμος Πληθυσμός της Ελλάδος. Απογραφή 2001, Αθήνα 2004. ISBN 960-86704-8-9.
 Χρήστου Π. Κορύλλου, Χωρογραφία της Ελλάδος. Α'. Νομός Αχαΐας, Εκ του Τυπογραφείου των Καταστημάτων "Ανέστη Κωνσταντινίδου", Εν Αθήναις 1903.
 Νέος χωρογραφικός πίναξ. Συνταχθείς και εκδοθείς εγκρίσει του Υπουργείου των Στρατιωτικών υπό Ιωάννου Εμ. Νουχάκη ανθυπασπιστού του Πεζικού, Εκ του Τυπογραφείου του Υπουργείου των Στρατιωτικών, Εν Αθήναις 1885.
 Ιωάννης Δ. Παπαδημητρίου, Το Μαζαράκι των Πειρών και της Παναχαΐας και το Μαζαράκι των Πατρών και της Ωλενίας. Από 1600 π.Χ. μέχρι σήμερον, Πάτρα 2000, Δεύτερη Έκδοση.

Βιβλιογραφία

 Κώστας Ν. Τριανταφύλλου, Ιστορικόν Λεξικόν των Πατρών, Τόμος Β΄, Τυπογραφείο Πέτρου Χρ. Κούλη, Πάτρα 1995, Τρίτη Έκδοση, λήμμα Χαϊκάλι, λήμμα Σάπια βρύση.

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Χαϊκαλίου Αχαΐας, eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 17/03/2017.
 Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Κοινότητας Χαϊκαλίου Αχαΐας, eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 17/03/2017.
 Ιστοχώρος για το ελληνικό κρασί στο διαδίκτυο, greekwineland.gr. Ανακτήθηκε: 28/02/2011.
 Μουσικό Λαογραφικό Αρχείο "Μέλπως Μερλιέ" - Τραγούδια από το Χαϊκάλι, καλλιτέχνης: Κουνέλης Γεώργιος, mla.gr. Ανακτήθηκε: 28/02/2011.
 "ΧΑΪΚΑΛΙ. Ένα χωριό με τη δική του ιστορία". Δημόσια ομάδα για το χωριό στην ιστοσελίδα Facebook.Com.
 Χαϊκάλι, moriasnow.gr
 Χαϊκάλι, wikimapia.org

Κατηγορία:Δήμος Ωλενίας
Κατηγορία:Δήμος Δυτικής Αχαΐας
Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Αχαΐας