Ιωδοκυκλοπροπάνιο

Το κυκλοπροπυλοϊωδίδιο ή ιωδοκυκλοπροπάνιοΟ αριθμός θέσης 1- παραλήπεται γιατί εννοείται. έχει χημικό τύπο είναι C3H5I και σύντομο συντακτικό 40 px. Ανήκει στα κυκλοαλκυλοαλογονίδια, δηλαδή στα μονοϊσοκυκλικά κορεσμένα οργανομονοαλογονίδια. Έχει τα ακόλουθα τρία (3) ισομερή θέσης:
 Προπενυλοϊωδίδιο-1 ή 1-ιωδοπροπένιο.
 Ισοπροπενυλοϊωδίδιο ή 2-ιωδοπροπένιο.
 Αλλυλοϊωδίδιο ή 3-ιωδοπροπένιο.

 Κυκλοπροπάνια 

«Κυκλοπροπάνια» ονομάζονται τα κυκλοαλκάνια με τριμελή δακτύλιο, που αποτελεί και το χαρακτηριστικό της δομής τους. Οι πλευρικές αλυσίδες, όταν υπάρχουν, διαμορφώνονται όπως στα αλκάνια. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της μοριακής δομής τους είναι η εμφάνιση γωνίας δεσμού  που είναι η συνηθισμένη γωνία δεσμού sp3-sp3 που αντιστοιχεί σε κορεσμένο. Ύστερα από ενεργειακή ανάλυση των πιθανών δομών - μοριακών μοντέλων με κβαντομηχανικές μεθόδους προέκυψε ως πιθανότερη η εκδοχή του sp2 υβριδισμού και της δημιουργίας δύο μοριακών τροχιακών τριών κέντρων (των τριών ατόμων C), σ (2sp2-2sp2-2sp2) και π (2p-2p-2p), με 3 ηλεκτρόνια ανά μοριακό τροχιακό, ώστε να χρησιμοποιηθούν τα 6 διαθέσιμα ηλεκτρόνια των 3 ατόμων C (τα άλλα 6 χρησιμοποούνται για τους 6 σ δεσμούς με τα 6 άτομα υδρογόνου ή και τα αλκύλια). Αντί δηλαδή των κλασσικών 3 ομοιοπολικών δεσμών δύο κέντρων μεταξύ των ατόμων C, υπάρχουν 2 ομοιοπολικοί δεσμοί τριών κέντρων.Ν. Αλεξάνδρου, Γενική Οργανική Χημεία, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1985: Σελ.127-128, §6.2.
300 px
Εξαιτίας αυτού του γεγονότος προκύπτει η λεγόμενη «ενέργεια τάσης δεσμών» που συνυπολογίζει την ενέργεια παραμόρφωσης δεσμικής γωνίας (κατά Baeyer), που οφείλεται στη διαφορά γωνίας από την κανονική, και την ενέργεια στρέψης (κατά Piltzer), που οφείλεται στην αδυναμία του συστήματος να στρέψει τους δεσμούς του και να πάρει διαμόρρφωση αποφυγής των απώσεων τύπου Van der Waals, που αναπτύσσονται από την προσέγγιση αλληλοαπωθούμενων ατόμων και ομάδων αυτών. Ενώ λοιπόν το ισομερές προπένιο έχει θερμότητα ολικής καύσης 1.971 kcal/mole το κυκλοπροπάνιο έχει 2.088 kcal/mole. Το ΔQ = 117 kJ/mole αντιστοιχεί ακριβώς στην επιπλέον ενέργεια που παγιδεύει η ιδιάζουσα δομή του τριμελή δατυλίου.Ν. Αλεξάνδρου, Γενική Οργανική Χημεία, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1985, Σελ. 125-126, §6.1.
Αποτέλεσμα των παραπάνω είναι τα κυκλοπροπάνια να δείνουν αντιδράσεις προσθηκοδιάσπασης-1,3.
Το μόριο του κυκλοπροπυλοϊωδίδιου διαφέρει από του κυκλοπροπάνιου στο ότι έχει ένα άτομο ιωδίου αντί ενός ατόμου υδρογόνου.

 Παραγωγή 

 Βινυλοϊωδίδιο και μεθυλένιο 

Με προσθήκη μεθυλενίου ([:CH2]) σε βινυλοϊωδίδιο (CH2=CHI), μέσω του ζεύγους μεθυλενοδιιωδίδιου (CH2I2) - ψευδαργύρου (Zn)SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999, σελ. 138, §9.2Β5β.:
 30 px

 Με φωτοχημική ιωδίωση κυκλοπροπανίου 

Με φωτοχημική ιωδίωση υποκατάστασης υδρογόνου, στο κυκλοπροπάνιο που έχει 6 ισότμα άτομα υδρογόνου για φωτοχημική αντικατάσταση από ιώδιο, προκύπτει μόνο κυκλοπροπυλοϊωδίδιοSCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999, σελ. 43-46 §4.4.3.:
40px|κυκλοπροπάνιο  30 px
 Ακολουθεί το συνηθισμένο μηχανισμό φωτοχημικής αλογόνωσης (κυκλο)αλκανίων. Παράγονται και πολυβρωμπαράγωγα. Η συγκέντρωση των τελευταίων περιορίζεται με χρήση περίσσειας κυκλοπροπανίου.
 Η αντίδραση ευνοείται περισσότερο με τη θέρμανση και λιγότερο με την ακτινοβόληση.

 Υποκατάσταση του υδροξυλίου σε κυκλοπροπανόλη 

1. Με επίδραση υδροϊωδίου (HI) σε κυκλοπροπανόλη Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 185, §7.2.1, R = κυκλοπροπύλιο, X = I.:
40 px 30 px

2. Η υποκατάσταση του υδροξυλίου (OH) ιώδιο (I) στην κυκλοπροπανόλη μπορεί να γίνει και με τριϊωδιούχο φωσφόρο (PI3)Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 185, §7.2.2, R = κυκλοπροπύλιο:
 40 px  30 px

 Από κυκλοπροπένιο 

Με υδροϊωδίωση κυκλοπροπενίου παράγεται κυκλοπροπυλοϊωδίδιοΑσκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 158, §6.9.1., X = I:
40 px 30 px

 Από κυκλοπροπυλοβρωμίδιο 

Με υποκατάσταση βρωμίου από ιώδιο σε κυκλοπροπυλοβρωμίδιοΑσκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 186, §7.3.1.:

30 px  30 px

 Χημικές ιδιότητες 

 Τα κυκλοαλκάνια με τριμελή δακτύλιο (δηλαδή τα «κυκλοπροπάνια»), και τα παράγωγά τους, έχουν αρκετή ενέργεια τάσης δεσμών για να δώσουν προσθηκοδιάσπαση-1,3, αλλά κάτω από πιο έντονες συνθήκες και με μικρότερη ταχύτητα αντίδρασης σε σχέση με τα αλκένιαΑ. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991, σελ.24, §1.2.:
 Ο όρος «προσθηκοδιάσπαση» σημαίνει διάσπαση δακτυλίου και προσθήκη στα άκρα της αλυσίδας που προκύπτει.
 Εκτός των παραπάνω υπάρχει και η δυνατότητα αντιδράσεων με το ιώδιο, προς διάφορα άλλα παράγωγα:

 Αντιδράσεις προσθηκοδιάσπασης-1,3 στον κυκλοπροπανικό δακτύλιο 

 Προσθήκη αλογόνου 

Με επίδραση αλογόνου είναι δυνατό να γίνει 1,3-προσθηκοδιάσπαση, οπότε παράγεται κυρίως 1-ιωδο-1,3-διαλοπροπάνιο
40px 

 Καταλυτική 1,3-υδρογόνωση 

Με καταλυτική υδρογόνωση - Παράγεται κυρίως προπυλοϊωδίδιο:
40px 

 Υδραλογόνωση-1,3 

Με υδραλογόνο (ΗΧ) - Παράγεται κυρίως 1-αλο-1-ϊωδοπροπάνιο:
40px 

 Υδροξυαλογόνωση-1,3 

Με υπαλογονώδες οξύ (HOX) - Παράγεται τελικά κυρίως 3-αλοπροπανάλη, μέσω 3-αλο-1-ϊωδοπροπανόλης-1 και 3-αλοπροπεν-1-όλης-1.
40px

 Ενυδάτωση-1,3 

Με επίδραση θειικού οξέως σε κυκλοπροπάνιo παράγεται τελικά κυρίως προπανάλη:
40px 

 Διυδροξυλίωση-1,3 

Με επίδραση υπεροξείδιο του υδρογόνου σε κυκλοπροπάνιo, παρουσία καρβονικών οξέων παράγεται τελικά κυρίως 3-υδροξυπροπανάλη:
40px 

 Αντιδράσεις υποκατάστασης ιωδίου 

 Οι αντιδράσεις είναι ταχύτερες σε σύγκριση με τα αντίστοιχα αλογονίδια των άλλων αλογόνων.

 Παραγωγή αλκοόλης 

Υδρόλυση με διάλυμα υδροξειδίου του αργύρου (AgOH) προς κυκλοπροπανόλη:
40px  40 px

 Παραγωγή αιθέρα 

Με αλκοολικά άλατα (RONa) προς αλκυλμεθυλαιθέρα (CH3OR):
40px  40 px

 Παραγωγή κυκλοαλκινίου 

Με αλκινικά άλατα (RC≡CNa) προς κυκλοαλκίνιο. Π.χ.:
40px  60 px

 Παραγωγή νιτριλίου 

Με κυανιούχο νάτριο (NaCN) προς κυκλοπροπυλομεθανονιτρίλιο (CH3CN):
40px  40 px

 Παραπομπές και σημειώσεις 

 Πηγές 

 Γ. Βάρβογλη, Ν. Αλεξάνδρου, Οργανική Χημεία, Αθήνα 1972
 Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991
 SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999
 Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982

Κατηγορία:Κυκλοαλκυλοαλογονίδια
Κατηγορία:Οργανικές ενώσεις ιωδίου
Κατηγορία:Κυκλοπροπάνια