Επαρχία Δωρίδος

Η επαρχία Δωρίδας ήταν επαρχία της Στερεάς Ελλάδας, στον νομό Φωκίδας. 

Αποτελούσε, μέχρι την εφαρμογή του σχεδίου Ιωάννης Καποδίστριας, τη δυτική από τις δύο επαρχίες του νομού Φωκίδας (η άλλη ήταν η Παρνασσίδα), με πρωτεύουσα το Λιδωρίκι. Παρ' όλο που δεν αποτελεί πλέον διοικητική μονάδα, η Δωρίδα συνεχίζει να οριοθετείται σαν μια ιστορική περιοχή του νομού η οποία περιλαμβάνει τους δήμους Βαρδουσίων, Ευπαλίου, Λιδωρικίου και Τολοφώνος. Έχει πληθυσμό 16.021 κατοίκους και έκταση 999 χλμ².

Γεωγραφία
Συνορεύει βόρεια με τον νομό Φθιώτιδας, ανατολικά με την Παρνασσίδα, δυτικά με τον νομό Αιτωλοακαρνανίας και νότια βρέχεται από τον Κορινθιακό κόλπο. 

Είναι ορεινή περιοχή με την Γκιώνα να απλώνεται στην ανατολική πλευρά της, τα Βαρδούσια κεντρικά και βόρεια και το Τρίκορφο στη δυτική Δωρίδα. Στο κέντρο της Δωρίδας υπάρχει η τεχνητή λίμνη του Μόρνου από την οποία υδροδοτείται και η Αθήνα και η οποία συγκεντρώνει τα νερά του Μόρνου ποταμού ο οποίος στην αρχαιότητα ονομαζόταν Δάφνος.

Μεγάλο μέρος των κατοίκων παραδοσιακά ασχολούνταν με την κτηνοτροφία, και παλαιότερα (έως και τον 19ο αιώνα) μετακινούνταν εποχιακά για να ξεχειμωνιάζουν τα κοπάδια τους. Η έντονη εσωτερική και εξωτερική μετανάστευση όμως έχει πλήξει την περιοχή εδώ και δεκαετίες.

Ιστορία της επαρχίας
Η επαρχία Δωρίδας δεν πρέπει να συγχέεται με την αρχαία Δωρίδα. Η πρώτη, κατά την αρχαιότητα, αποτελούσε τμήμα της Οζολίας Λοκρίδας (το νότιο τμήμα της) και της Αιτωλίας (το βόρειο). Είναι άγνωστο ακόμα πως της δόθηκε το όνομα αυτό, το οποίο έπαψε να χρησιμοποιείται για την περιοχή της αρχαίας Δωρίδας. Τον καιρό της Τουρκοκρατίας και αργότερα της γερμανικής κατοχής η Δωρίδα, λόγω του δυσπρόσιτου εδάφους της, υπήρξε ασφαλές καταφύγιο και ορμητήριο για κάθε απελευθερωτική κίνηση.

Κατά την τουρκοκρατία οι Τούρκοι κατέλαβαν το Μαλανδρίνο και το Λιδωρίκι. Τα υπόλοιπα χωριά της Δωρίδας ήταν ελεύθερα, χωρίς Οθωμανική διοικητική ή στρατιωτική παρουσία, και οι ελεύθεροι κάτοικοι της Δωρίδας αποκαλούσαν χλευαστικά «τουρκομάμουρα» και «βαλαχάδες» τους κατοίκους των δύο κατακτημένων χωριών. Στη Δωρίδα έδρασε και κυριάρχησε και ο περίφημος οπλαρχηγός Αστραπόγιαννος, ο οποίος καταγόταν από τη γειτονική Παρνασσίδα. Πολλοί από τους γνωστούς ήρωες της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, μεταξύ των οποίων ο Μακρυγιάννης, ο Πανουργιάς, ο Δήμος Σκαλτσάς ή Σκαλτσοδήμος, ο Τριαντάφυλλος Αποκουρίτης, ο Κωνσταντής Καλύβας καθώς και η λαϊκή ηρωίδα Μαρία Πενταγιώτισσα, κατάγονταν από τη Δωρίδα. 

Οι Έλληνες και οι Τούρκοι που συνυπήρχαν στα δύο χωριά, είχαν πολλές ομοιότητες στην κουλτούρα, συμμετείχαν από κοινού σε διάφορες εκδηλώσεις και πανηγύρια ενώ η μόνη φανερή διαφορά ήταν οι θρησκευτικές τους εκδηλώσεις. 

Κατά την επανάσταση του 1821 ο Δήμος Σκαλτσάς, με τον Θεόδωρο Χαλβατζή και τους υπόλοιπους άνδρες του, κατάφερε να αναγκάσει τους Τούρκους να του παραδώσουν το Λιδωρίκι και το Μαλανδρίνο. Στην περιοχή έγινε και η μάχη των Πέντε Ορίων, με αρνητική έκβαση για τους Έλληνες αγωνιστές.

Μετά την Έξοδο του Μεσολογγίου το 1826, ολόκληρη η Ρούμελη πέφτει στα χέρια των Τούρκων, οι οποίοι χτυπούν τη Δωρίδα και κάνουν επιδρομές σε πολλά χωριά. Οι Έλληνες των χωριών, λιγότεροι και με λιγότερο εξοπλισμό αμύνονταν ακόμα και πετώντας πέτρες. Το 1829 η οι Τούρκοι εγκατέλειψαν οριστικά τη Δωρίδα. 

Κατά τη γερμανική κατοχή η Δωρίδα γνώρισε τη βαρβαρότητα των Γερμανών με το κάψιμο πολλών χωριών της μεταξύ των οποίων και της πρωτεύουσάς της, του Λιδωρικίου.

Τα χωριά της Δωρίδας κατά ορεινά συγκροτήματα
Χωριά ριζωμένα στα παρακλάδια της Γκιώνας, ο πληθυσμός που αναφέρεται είναι κατά την απογραφή του 1981Λαογραφικά Δωρίδας, Γ. Ηλιόπουλος, Δωρική αδελφότης, Αθήνα, 1987, σελ.12-13
Σημερινή ονομασίαΠληθυσμόςΠαλιά ονομασίαΛιδωρίκι790Άγιοι Πάντες275ΒίδαβηΑμυγδαλιά692ΠλέσσαΕρατεινή692Καρούτες111Καρούτανι Λευκαδίτι192Μαλανδρίνο343Πάνορμος189ΛεμονιάΠεντάπολη575Συκιά178Σώταινα55

Χωριά στα αντερείσματα των Βαρδουσίων
Σημερινή ονομασίαΠληθυσμόςΠαλιά ονομασίαΑλεποχώρι126Αρτοτίνα326Δάφνος141ΒοστίνιτσαΔιακόπι282ΓρανίτσαΔιχώρι109ΚωστάριτσαΖοριάνος169Κάλλιο104ΒελούχοβοΚερασιά85ΣουρούστιΚόκκινος111ΛούτσοβοςΚονιακό144Κουπάκι93Κριάτσι42Κροκύλιο225ΠαλαιοκάτουνοΠενταγιοί182Περιβόλι69ΑγλαβίσταΤρίστενο72ΔρεστενάΥψηλό χωριό73Νούτσομβρος
Χωριά γύρω από το Τρίκορφο
Σημερινή ονομασίαΠληθυσμόςΠαλιά ονομασίαΆβορος143Βράϊλα120Γλυφάδα391Δροσάτο184ΚαρδάραΔωρικό98ΣεβεδίκοςΕλαία325ΒελενίκοςΕυπάλιο882ΣουλέςΚαλλιθέα391ΞυλογαϊδάραΚάμπος229Καστράκι455Ομέρ ΕφέντηΚλήμα Ευπαλίου333Μακρινή155Μακρύσι ή ΜάκρεςΜαλάματα520Μανάγουλη683Μαραθιάς382Μηλέα151Μοναστηράκι509Νέα ΚώμηΠαλαιοξάρι240Περιθιώτισσα51Ποτιδάνεια356Άνω ΠαλαιοξάριΠύργος28ΚαρούτιαΣεργούλα330Στίλια149Τείχιο258ΛυκοχώριΤολοφώνα635ΒιτρινίτσαΤριζόνια249Τρίκορφο315ΒλαχοκάτουνοΦιλοθέη292Γκουμαίοι

Παραπομπές

Πηγές
 Φωκίδα net 
 Live-Pedia
 http://gym-lidor.fok.sch.gr/story/dorida1.htm 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 Υπουργείο πολιτισμού, Η αρχαία Δωρίδα 
 http://www.krokilio.gr
 https://web.archive.org/web/20190128234733/http://www.makrinidoridos.com/

Δείτε επίσης
Δωρίδα

Κατηγορία:Αρχαία Δωρίδα
Κατηγορία:Επαρχίες του νομού Φωκίδας