Βρογχιόλιο

μικρογραφία|Απεικόνιση βρογχικού δέντρου. Τα βρογχιόλια αναφέρονται στο 5, ενώ οι κυψελίδες στο 7.
Βρογχιόλια είναι οι μικρές, με λεπτό τοίχωμα οδοί αέρα στους πνεύμονες που διακλαδίζονται από τους μεγαλύτερους βρόγχους. Οδηγούν στις κυψελίδες, όπου λαμβάνει χώρα η ανταλλαγή αερίων. Σε αντίθεση με τους βρόγχους, τα βρογχιόλια δεν περιέχουν χόνδρο, γεγονός που τους δίνει την ευελιξία να αλλάζουν τη διάμετρο και να ρυθμίζουν τη ροή του αέρα.

Τα βρογχιόλια διακλαδίζονται από τους βρόγχους σε τρεις κύριους τύπους: αγώγιμους, τελικούς και αναπνευστικούς. Καθώς οι αεραγωγοί μικραίνουν προοδευτικά, η δομή και η λειτουργία τους αλλάζουν.

Η δομή των βρογχιολίων αλλάζει καθώς διακλαδίζονται και μειώνονται σε διάμετρο, κυμαινόμενη από περίπου 5 mm έως 0,3 mm. Η κύρια λειτουργία τoυς είναι η παροχή αέρα στις αναπνευστικές επιφάνειες των πνευμόνων και η ρύθμιση της ποσότητας αέρα που φτάνει στις κυψελίδες. Τα βρογχιόλια παρέχουν αέρα σε ένα διάχυτο δίκτυο περίπου 300 εκατομμυρίων κυψελίδων στους πνεύμονες.

Συχνές παθήσεις που επηρεάζουν τα βρογχιόλια περιλαμβάνουν τη βρογχιολίτιδα (φλεγμονή των μικρών αεραγωγών), το άσθμα (μια χρόνια φλεγμονώδης νόσος που προκαλεί βρογχοσύσπαση) και τις βρογχιεκτασίες (μια πάθηση όπου οι αεραγωγοί διευρύνονται και παύουν να λειτουργούν), που παρατηρούνται συχνά σε άτομα με κυστική ίνωση. Άλλες σχετικές παθήσεις που μπορούν να επηρεάσουν τα βρογχιόλια είναι η ΧΑΠ (η οποία περιλαμβάνει χρόνια βρογχίτιδα και εμφύσημα), η βρογχοπνευμονική δυσπλασία (μια χρόνια πνευμονοπάθεια σε βρέφη) και η αποφρακτική βρογχιολίτιδα.

 Δομή 
Τα βρογχιόλια είναι μικροί αεραγωγοί στους πνεύμονες που δεν έχουν χόνδρο, αλλά περιέχουν λείους μύες για τον έλεγχο της ροής του αέρα. Η δομή τους μετατρέπεται από κροσσωτό κυλινδρικό επιθήλιο σε κροσσωτό κυβοειδές επιθήλιο με εκκριτικά κύτταρα (κύτταρα Clara). Το τελικό αγώγιμο τμήμα είναι το τελικό βρογχιόλιο, το οποίο μετατρέπεται σε αναπνευστικό βρογχιόλιο, όπου αρχίζουν να εμφανίζονται οι κυψελίδες για ανταλλαγή αερίων.

 Βασικά δομικά στοιχεία 

 Σύνθεση τοιχώματος: Σε αντίθεση με τους μεγαλύτερους βρόγχους, τα βρογχιόλια δεν έχουν χόνδρο στα τοιχώματά τους.
 Λείοι μυς: Ένα συνεχές στρώμα λείων μυών περιβάλλει τα βρογχιόλια, επιτρέποντάς τους να συστέλλονται και να διαστέλλονται για να ρυθμίζουν τη ροή του αέρα.
 Ελαστικές ίνες: Αυτές οι ίνες είναι κρίσιμες για τη διατήρηση της δομικής ακεραιότητας των βρογχιολίων και συνδέονται με τον περιβάλλοντα συνδετικό ιστό του πνεύμονα.
 Βλεννογόνος: Η εσωτερική επένδυση αποτελείται από ένα βλεννογόνο στρώμα.
 Επιθήλιο: Το επιθήλιο αλλάζει καθώς τα βρογχιόλια μικραίνουν. Ξεκινά ως κροσσωτό κυβοειδές και γίνεται κροσσωτό κυβοειδές στα μικρότερα και τελικά βρογχιόλια.
 Κυψελοειδή κύτταρα: Αυτά τα κύτταρα που εκκρίνουν βλέννα βρίσκονται σε μικρότερο αριθμό στα βρογχιόλια και εξαφανίζονται εντελώς στα τελικά βρογχιόλια.
 Εκκριτικά κύτταρα (κύτταρα Clara): Αυτά είναι ένα βασικό χαρακτηριστικό των μικρότερων βρογχιολίων. Εκκρίνουν μια πρωτεΐνη που ονομάζεται επιφανειοδραστική ουσία, η οποία βοηθά στην αποτροπή της συγκόλλησης των τοιχωμάτων των αεραγωγών κατά την εκπνοή.
 Αιμάτωση: Τα βρογχιόλια αιματώνονται από τις βρογχικές αρτηρίες.

 Διαφορετικοί τύποι βρογχιολίων 

 Αγώγιμα βρογχιόλια: Αυτά είναι οι μεγαλύτεροι, καθαρά αγώγιμοι αεραγωγοί που μεταφέρουν αέρα στην αναπνευστική ζώνη. Έχουν κροσσωτό κυβοειδές επιθήλιο και εκκριτικά κύτταρα.
 Τερματικά βρογχιόλια: Το τελικό μέρος της αγώγιμης ζώνης. Είναι οι μικρότεροι αγώγιμοι αεραγωγοί και χαρακτηρίζονται από κροσσωτό κυβοειδές επιθήλιο, εκκριτικά κύτταρα και έλλειψη λαγηνοειδών κυττάρων.
 Αναπνευστικά βρογχιόλια: Αυτά είναι το πρώτο μέρος της αναπνευστικής ζώνης όπου ξεκινά η ανταλλαγή αερίων. Τα τοιχώματά τους διακόπτονται από την παρουσία κυψελίδων, οι οποίες είναι μικροσκοπικοί, με λεπτό τοίχο σάκοι για ανταλλαγή αερίων.
αριστερά|μικρογραφία|Εικόνα από ηλεκτρονικό μικροσκόπιο διαπερατότητας μιας λεπτής τομής που διαπερνά το βρογχιολικό επιθήλιο του πνεύμονα (ποντικού), το οποίο αποτελείται από κροσσωτά και μη κροσσωτά κύτταρα (που ονομάζονται κύτταρα Clara).
αριστερά|μικρογραφία|Απλοποιημένη εικόνα με αναπαράσταση του βρογχικού δέντρου, όπου είναι εμφανή: τραχεία, πρωτογενείς βρόγχοι, βρογχιόλια και κυψελίδες.

 Λειτουργία 
Η κύρια λειτουργία των βρογχιολίων είναι η παροχή αέρα στις κυψελίδες, όπου το οξυγόνο και το διοξείδιο του άνθρακα ανταλλάσσονται με την κυκλοφορία του αίματος. Ως οι μικρότεροι αεραγωγοί στους πνεύμονες, ρυθμίζουν επίσης τη ροή του αέρα και προστατεύουν το αναπνευστικό σύστημα από παθογόνα.

 Αγωγιμότητα και ρύθμιση του αέρα 

 Παροχή αέρα στις κυψελίδες: Τα βρογχιόλια είναι οι τελικοί και μικρότεροι κλάδοι του αναπνευστικού δέντρου. Διακλαδίζονται από τους μεγαλύτερους βρόγχους και οδηγούν απευθείας στις συστάδες αερόσακων που ονομάζονται κυψελίδες, όπου λαμβάνει χώρα ανταλλαγή αερίων.
 Έλεγχος της ροής του αέρα: Τα τοιχώματα των βρογχιολίων είναι επενδυμένα με λείες μυϊκές ίνες και ελαστικές ίνες, αλλά δεν περιέχουν χόνδρο, επιτρέποντάς τους να αλλάζουν διάμετρο.
 Βρογχοδιαστολή: Κατά τη διάρκεια της άσκησης, οι λείες μυϊκές ίνες χαλαρώνουν και διευρύνουν τα βρογχιόλια για να αυξήσουν τη ροή του αέρα.
 Βρογχοσυστολή: Οι μύες μπορούν επίσης να σφίξουν για να περιορίσουν τους αεραγωγούς, κάτι που μπορεί να προκληθεί από ερεθιστικά, κρύο αέρα ή ιατρικές παθήσεις όπως το άσθμα.

 Προστασία και συντήρηση 

 Απομάκρυνση υπολειμμάτων: Τα επιθηλιακά κύτταρα που καλύπτουν τα βρογχιόλια έχουν τριχωτές προεξοχές που ονομάζονται κροσσοί. Αυτοί οι κροσσοί χτυπούν με ανοδική κίνηση για να απομακρύνουν τη βλέννα και τα παγιδευμένα σωματίδια, όπως σκόνη και μικρόβια, από τους πνεύμονες προς τον λαιμό.
 Παραγωγή επιφανειοδραστικής ουσίας: Εξειδικευμένα κύτταρα στα βρογχιόλια, που ονομάζονται εκκριτικά κύτταρα, παράγουν και εκκρίνουν μια ουσία που ονομάζεται πνευμονική επιφανειοδραστική ουσία. Αυτή η ουσία μειώνει την επιφανειακή τάση στις στενές διόδους, η οποία βοηθά στην αποτροπή της συγκόλλησης των τοιχωμάτων των αεραγωγών κατά την εκπνοή.
 Έκκριση ενζύμων: Τα εκκριτικά κύτταρα εκκρίνουν επίσης ένζυμα που βοηθούν στη διάσπαση και στην αποτοξίνωση ερεθιστικών ουσιών που βρίσκονται στο αναπνευστικό υγρό.

 Παθήσεις 
Οι παθήσεις των βρογχιολίων περιλαμβάνουν φλεγμονή και στένωση, όπως στη βρογχιολίτιδα (φλεγμονή των μικρών αεραγωγών) και στο άσθμα (το οποίο μπορεί να προκαλέσει βρογχόσπασμο). Άλλες παθήσεις που επηρεάζουν τα βρογχιόλια περιλαμβάνουν βρογχεκτασίες (κατεστραμμένους, διευρυμένους αεραγωγούς), βρογχοπνευμονική δυσπλασία (χρόνια πνευμονική πάθηση σε βρέφη), κυστική ίνωση και ΧΑΠ.

 Φλεγμονώδεις καταστάσεις 

 Βρογχιολίτιδα: Φλεγμονή των μικρών αεραγωγών, που συχνά προκαλείται από ιογενείς λοιμώξεις όπως ο RSV (αναπνευστικός συγκυτιακός ιός). Είναι πιο συχνή σε βρέφη και μικρά παιδιά.
 Βρογχίτιδα: Φλεγμονή των βρόγχων, των μεγαλύτερων αεραγωγών, η οποία μπορεί να είναι οξεία ή χρόνια. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν βήχα με βλέννα, πυρετό και κόπωση.

 Συμπιεστικές παθήσεις 

 Άσθμα: Μια χρόνια πάθηση που χαρακτηρίζεται από φλεγμονή και στένωση των αεραγωγών, που οδηγεί σε συμπτώματα όπως συριγμό, βήχα και δύσπνοια.
 Βροχόσπασμος που προκαλείται από άσκηση: Η προσωρινή στένωση των αεραγωγών που συμβαίνει κατά τη διάρκεια της άσκησης.

 Δομικές και γενετικές παθήσεις 

 Βρογχεκτασίες: Μια πάθηση όπου οι αεραγωγοί έχουν υποστεί βλάβη, με αποτέλεσμα τη διεύρυνση, την απώλεια ελαστικότητας και τη συσσώρευση βλέννας.
 Κυστική Ίνωση: Μια γενετική ασθένεια που προκαλεί τη συσσώρευση παχύρρευστης, κολλώδους βλέννας στους αεραγωγούς, οδηγώντας σε απόφραξη και βλάβη.
 Βρογχοπνευμονική δυσπλασία: Μια χρόνια πνευμονοπάθεια που επηρεάζει τα νεογνά, ιδιαίτερα τα πρόωρα βρέφη, των οποίων οι πνεύμονες δεν έχουν αναπτυχθεί πλήρως.

 Άλλες παθήσεις 

 Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ): Μια ομάδα πνευμονικών παθήσεων, συμπεριλαμβανομένου του εμφυσήματος και της χρόνιας βρογχίτιδας, που εμποδίζουν τη ροή του αέρα και δυσκολεύουν την αναπνοή.
 Αποφρακτική βρογχιολίτιδα: Μια πνευμονική νόσος που προκαλεί ουλές και φλεγμονή που φράζει μόνιμα τους μικρούς αεραγωγούς.
 Εισρόφηση ξένου σώματος: Η εισπνοή ενός αντικειμένου μπορεί να φράξει έναν αεραγωγό, μιμούμενη τα συμπτώματα άλλων βρογχιολικών παθήσεων.

Δείτε επίσης
Κυψελίδα
Τραχεία

 Παραπομπές 

Πηγές
 Αντρέας Χρ. Κούσπαρος, Αντρούλα Χ. Νικολάου, Αντρούλα Α. Ανθούλη: Ανθρωπολογία Γ΄ Γυμνασίου

Βρογχιδια