Εξ απορρήτων

Εξ απορρήτων είναι έκφραση που αποδίδει επίσημο οθωμανικό τίτλο, αλλά γενικότερα και την ιδιότητα του μυστικοσυμβούλου κάποιου σημαντικού προσώπου. Σήμερα στην Ελλάδα ο τίτλος αυτός προσωποποιεί κυρίως τον φαναριώτη πολιτικό Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο.

Προέλευση του όρου
Η φράση «εξ απορρήτων» ήταν η ελληνική απόδοση (από τον 18ο έως και 20ο αιώνα) του υστερορωμαϊκού"Oxford University Working Papers in Linguistics, Philology & Phonetics", Παναγιώτης Φίλος, σελ. 46 όρου “a secretis” που εμφανίσθηκε μετά το 600 μ.Χ. και ο οποίος στο Βυζάντιο εξελληνίσθηκε σε «σεκρετάριος». Κατά την Οθωμανική αυτοκρατορία μεταβλήθηκε σε "μαουχαρέμ εσράφ" (mahrem eşraf  Παύλου Δρανδάκη, Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, κατά λέξη «ευγενής των μυστικών»). Με τον τίτλο αυτό τιμήθηκε ο Μέγας Διερμηνέας της Πύλης Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος το 1700 για τη θετική συμβολή του σε διπλωματικές ενέργειες της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο τίτλος δεν ήταν κενός αρμοδιοτήτων, αλλά απεναντίας περιελάμβανε σημαντικές διπλωματικές δραστηριότητες. 

Στις άλλες χώρες κατά τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση το νόημα ποίκιλε. Αλλού ο «a secretis» ήταν ο αξιωματούχος που έγραφε -ή υπέγραφε αντί του ηγεμόνα που εκπροσωπούσε -συμφωνίες που είχαν γίνει σε μυστικό συμβούλιο"A law dictionary and glossary" Alexander M. Burrill, σελίδες 4 και 242. Αλλού ήταν γενικά ο αξιωματούχος που είχε γνώση κρατικών μυστικών ή σοβαρών προσωπικών δραστηριοτήτων των ηγεμόνων και φρόντιζε τη μυστική αλληλογραφία τους. Αλλού ήταν απλός γραμματέας που υπενθύμιζε στους ηγεμόνες διάφορες σημαντικές υποχρεώσεις τους. Ο Μακιαβέλι«Doctors, Ambassadors, Secretaries: Humanism and Professions in Renaissance Italy" του Douglas Biow, σελίδες 164 και 165 στο βιβλίο του ο «Ο Πρίγκιπας» παρουσιάζει το «a secretis» ουσιαστικά ως σημαίνοντα σύμβουλο του ηγέτη για όλα τα σοβαρά ζητήματα και κυρίως για τα θέματα εξωτερικής πολιτικής.

Σήμερα
Στη δυτική Ευρώπη και αλλού ο όρος έγινε σταδιακά secretary ή secretario και secrétaire διατηρώντας μαζί με τη ρίζα της λέξης, την έννοια του μυστικότητας ή εχεμύθειας και πάντως του λεπτού χειρισμού ευαίσθητων θεμάτων. Στις περισσότερες χώρες αποτελεί ανώτερο αλλά όχι ανώτατο πολιτικό αξίωμα. Στην Ελλάδα οι αντίστοιχες ιδιότητες αποδίδονται συνήθως με τον όρο «γραμματέας», επειδή ο σεκρετάριος ήταν κατά κανόνα άτομο που γνώριζε γράμματα και συνέτασσε απόρρητες επιστολές ή κείμενα πολιτικών και θρησκευτικών ηγετών.

Στο Βατικανό ο γραμματέας του κράτους (secretary of State) είναι καρδινάλιος και δεν μεταφράζεται σε «εξ απορρήτων» αλλά σε υπουργό των Εξωτερικών. Το ίδιο ισχύει και για τον αντίστοιχο αμερικανικό όρο, όπου ο υπουργός Εξωτερικών ονομάζεται επίσης secretary of State. Στη Γαλλία όμως οι secrétaires d'État είναι μεν υψηλόβαθμα στελέχη, αλλά όχι υπουργοί –είναι ανάλογοι των γενικών γραμματέων των ελληνικών υπουργείων. Ο περισσότερες χώρες διατηρούν τον όρο secretary και στο διπλωματικό τους σώμα, όπως και η Ελλάδα –υπάρχει δηλαδή στην ιεραρχία π.χ. των προξενείων της χώρας πρώτος γραμματέας και δεύτερος γραμματέας.

Ο όρος γραμματέας ή γενικός γραμματέας έχει χρήση σήμερα και σε άλλους τομείς, όπως π.χ. στα σωματεία και τους συλλόγους. Επίσης γραμματέας υπάρχει και στον ιδιωτικό τομέα, όπου ο/η επαγγελματίας διαχειρίζεται με την εμπιστοσύνη του εργοδότη του/της τα μυστικά της εταιρείας στην οποία εργάζεται. Η γυναίκα συχνά ονομάζεται «ιδιαιτέρα γραμματέας» ή απλώς «ιδιαιτέρα» ενώ ο άνδρας αποκαλείται «ιδιαίτερος», π.χ. ο «ιδιαίτερος του υπουργού».

Πηγές

Εξ απορρήτων