Γαστρεντερική οδός

Η γαστρεντερική οδός είναι το τμήμα του γαστρεντερικού συστήματος που ξεκινά από το στόμα και καταλήγει στον πρωκτό. Είναι ένας μακρύς, μυώδης σωλήνας, ο οποίος περιλαμβάνει το στόμα, τον φάρυγγα, τον οισοφάγο, το στομάχι, το λεπτό έντερο, το παχύ έντερο και τον πρωκτό.  

Το γαστρεντερικό σύστημα συνολικά περιλαμβάνει τη γαστρεντερική οδό και τα βοηθητικά όργανα. Τα βοηθητικά όργανα είναι τα δόντια, η γλώσσα, οι σιελογόνοι αδένες, το ήπαρ, η χοληδόχος κύστη και το πάγκρεας. Τα όργανα αυτά βοηθούν στην πέψη αλλά δεν αποτελούν μέρος της ίδιας της γαστρεντερικής οδού. Εκκρίνουν ουσίες όπως ένζυμα και χολή που βοηθούν στη διάσπαση της τροφής, αλλά στην πραγματικότητα δεν την μεταφέρουν μέσω της πεπτικής διαδικασίας. 

Υπάρχουν τέσσερις ιστολογικές στιβάδες της γαστρεντερικής οδού. Από μέσα προς τα έξω είναι ο βλεννογόνος, ο υποβλεννογόνιος, ο μυϊκός και ο ορογόνος χιτώνας.  

Η γαστρεντερική οδός είναι υπεύθυνη για την πέψη των τροφών, την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών και την αποβολή των αποβλήτων.  

Οι γαστρεντερικές παθήσεις περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα παθήσεων που επηρεάζουν την γαστρεντερική οδό, από τον οισοφάγο έως τον πρωκτό. Αυτές οι παθήσεις μπορεί να είναι λειτουργικές, που σημαίνει ότι αφορούν προβλήματα με τον τρόπο λειτουργίας της γαστρεντερικής οδού, ή δομικές, που αφορούν φυσικές ανωμαλίες. Συνηθισμένα παραδείγματα περιλαμβάνουν το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, τη φλεγμονώδη νόσο του εντέρου  και διάφορες λοιμώξεις όπως η γαστρεντερίτιδα.

 Άλλα ζωικά είδη 
μικρογραφία|Γαστρεντερική οδός ψαριού, πουλιού και ανθρώπου.
Η γαστρεντερική οδός ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των διαφόρων ζωικών ειδών. Ενώ όλα τα σπονδυλωτά μοιράζονται μια βασική εντερική δομή, η παρουσία και η λειτουργία διαμερισμάτων στο στομάχι και στα έντερα, και εξειδικευμένων δομών στο στομάχι στα πτηνά, διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με τη διατροφή του ζώου και τις εξελικτικές προσαρμογές του.

Τα περισσότερα ζώα έχουν ένα πλήρες γαστρεντερικό σύστημα με δύο ανοίγματα (στόμα και πρωκτό). Αυτό επιτρέπει τη συνεχή επεξεργασία τροφής και αποβλήτων. Παράλληλα, η γαστρεντερική οδός των θηλαστικών ποικίλλει σημαντικά. Τα φυτοφάγα έχουν μακρύτερα έντερα για την πέψη της φυτικής ύλης, ενώ τα σαρκοφάγα έχουν βραχύτερα, απλούστερα έντερα. Τα πουλιά έχουν έναν πρόλοβο για αποθήκευση, ένα αδενώδες στομάχι και ένα μυικό στομάχι για μηχανική πέψη. Η γαστρεντερική οδός των ψαριών ποικίλλει ανάλογα με τη διατροφή τους (π.χ., τα σαρκοφάγα έχουν βραχύτερα έντερα από τα φυτοφάγα). Τέλος, απλοί οργανισμοί όπως τα σφουγγάρια χωνεύουν την τροφή ενδοκυτταρικά, ενώ πιο σύνθετα ασπόνδυλα όπως οι μέδουσες έχουν μια γαστροαγγειακή κοιλότητα για την πέψη.

 Δομή 
μικρογραφία|Απεικόνιση της γαστρεντερικής οδού του ανθρώπου.
μικρογραφία|Στιβάδες τοιχώματος της γαστρεντερικής οδού.
μικρογραφία|Γενική δομή του γαστρεντερικού τοιχώματος, με τις υποδιαιρέσεις.
Η γαστρεντερική οδός είναι ένας συνεχής, μυώδης σωλήνας που εκτείνεται από το στόμα μέχρι τον πρωκτό, υπεύθυνος για την πέψη και την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών. Η οδός αυτή περιλαμβάνει κοίλα όργανα, ενώ τα βοηθητικά όργανα όπως το ήπαρ, το πάγκρεας και η χοληδόχος κύστη βοηθούν στην πέψη αλλά δεν αποτελούν μέρος της ίδιας της γαστρεντερικής οδού.

 Κοίλα όργανα της γαστρεντερικής οδού 

 Στόμα: Η αρχή της γαστρεντερικής οδού όπου ξεκινά η μηχανική και χημική πέψη.
 Φάρυγγας: Μια δίοδος για τον αέρα και την τροφή, που συνδέει το στόμα με τον οισοφάγο.
 Οισοφάγος: Ένας μυϊκός σωλήνας που μεταφέρει την τροφή από τον φάρυγγα στο στομάχι.
 Στόμαχος: Ένα μυϊκό όργανο που αναμειγνύει την τροφή με οξέα και ένζυμα για να την διασπάσει περαιτέρω.
 Λεπτό Έντερο: Όπου λαμβάνει χώρα η μεγαλύτερη απορρόφηση θρεπτικών συστατικών, διαιρούμενο στο δωδεκαδάκτυλο, τη νήστιδα και τον ειλεό.
 Παχύ Έντερο: Απορροφά νερό και ηλεκτρολύτες, σχηματίζοντας και αποθηκεύοντας κόπρανα, περιλαμβάνει το τυφλό έντερο, το κόλον, το ορθό και τον πρωκτό.
 Ορθό: Αποθηκεύει κόπρανα πριν από την αποβολή.
 Πρωκτός: Το εξωτερικό άνοιγμα της γαστρεντερικής οδού, όπου αποβάλλονται τα κόπρανα.

 Στιβάδες τοιχώματος της γαστρεντερικής οδού 
Το τοίχωμα της γαστρεντερικής οδού αποτελείται από τέσσερις στιβάδες:

 Βλεννογόνος: Η εσώτατη στιβάδα, υπεύθυνη για την απορρόφηση και την έκκριση.
 Υποβλεννογόνιος: Στιβάδα συνδετικού ιστού που περιέχει αιμοφόρα αγγεία, νεύρα και αδένες.
 Μυϊκός χιτώνας: Στιβάδα λείας μυϊκής μάζας υπεύθυνη για τις περισταλτικές κινήσεις (κυματοειδείς μυϊκές συσπάσεις).
 Ορογόνος χιτώνας: Η εξωτερική στιβάδα που παρέχει στήριξη και προστασία.

 Λειτουργία 
Οι βασικές λειτουργίες της γαστρεντερικής οδού είναι:

 Κατάποση: Λήψη τροφής στο σώμα μέσω του στόματος.
 Πέψη: Διάσπαση της τροφής σε μικρότερα μόρια, τόσο μηχανικά (μάσημα, ανακάτεμα) όσο και χημικά (χρησιμοποιώντας ένζυμα και οξέα).
 Απορρόφηση: Απορρόφηση θρεπτικών συστατικών από την χωνεμένη τροφή στην κυκλοφορία του αίματος.
 Απέκκριση: Αποβολή των άπεπτων αποβλήτων ως κόπρανα.

Η διαδικασία της πέψης ρυθμίζεται αυστηρά από τους μύες, τις ορμόνες και το νευρικό σύστημα, τόσο τοπικά εντός της γαστρεντερικής οδού όσο και από τον εγκέφαλο.

 Παθήσεις 
μικρογραφία|350x350εσ|Γαστρεντερίτιδα, φλεγμονή του παχέος εντέρου που προκαλείται από παθογόνο λοίμωξη.
μικρογραφία|Πολύποδας παχέος εντέρου σε κοντό μίσχο (εικόνα από κολονοσκόπηση).
μικρογραφία|350x350εσ|Σταδιοποίηση καρκίνου του παχέος εντέρου (Στάδιο Ι με ΙΙΙ).
Οι γαστρεντερικές παθήσεις μπορούν να κατηγοριοποιηθούν γενικά σε λειτουργικές και δομικές διαταραχές. Οι λειτουργικές γαστρεντερικές παθήσεις, όπως το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, εμφανίζονται όταν το γαστρεντερικό σύστημα δεν λειτουργεί σωστά παρά την απουσία ορατών ανωμαλιών. Οι δομικές γαστρεντερικές παθήσεις, όπως οι πολύποδες του παχέος εντέρου ή ο καρκίνος του παχέος εντέρου, περιλαμβάνουν φυσικές ανωμαλίες στα γαστρεντερικά όργανα.

 Κοινές γαστρεντερικές παθήσεις 

 Λειτουργικές γαστρεντερικές παθήσεις 

 Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου: Χαρακτηρίζεται από κοιλιακό άλγος, φούσκωμα και αλλαγές στις συνήθειες του εντέρου (διάρροια ή δυσκοιλιότητα).
 Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση/ΓΟΠΝ: Το οξύ του στομάχου επιστρέφει στον οισοφάγο, προκαλώντας καούρα και άλλα συμπτώματα.
 Λειτουργική δυσπεψία: Χρόνιος ή επαναλαμβανόμενος πόνος και δυσφορία στην άνω κοιλιακή χώρα.

 Δομικές γαστρεντερικές παθήσεις 

 Φλεγμονώδης νόσος του εντέρου: Χρόνια φλεγμονή του γαστρεντερικού συστήματος, συμπεριλαμβανομένης της νόσου του Crohn και της ελκώδους κολίτιδας.
 Εκκολπωματίτιδα: Φλεγμονή ή μόλυνση μικρών θυλάκων (εκκολπωμάτων) που μπορούν να σχηματιστούν στο κόλον.
 Πολύποδες και καρκίνος του παχέος εντέρου: Ανώμαλες αναπτύξεις στο κόλον που μπορεί να είναι καρκινικές ή προκαρκινικές.

 Κοιλιοκάκη: Μια αυτοάνοση διαταραχή που προκαλείται από τη γλουτένη, προκαλώντας βλάβη στο λεπτό έντερο.
 Αιμορροΐδες: Πρησμένες φλέβες στον πρωκτό και το ορθό.
 Ραγάδες πρωκτού: Μικρές ρήξεις στην επένδυση του πρωκτού.

 Άλλες γαστρεντερικές παθήσεις 

 Γαστρίτιδα: Φλεγμονή του βλεννογόνου του στομάχου.
 Πεπτικά έλκη: Πληγές στο στομάχι ή στο δωδεκαδάκτυλο, που συχνά προκαλούνται από βακτήρια H. pylori ή χρήση ΜΣΑΦ.
 Γαστρεντερίτιδα: Φλεγμονή του στομάχου και των εντέρων, που συχνά προκαλείται από λοίμωξη.
 Στένωση του οισοφάγου: Στένωση που μπορεί να εμποδίζει την κατάποση.

Οι γαστρεντερικές παθήσεις έχουν ποικίλες αιτίες, όπως λοιμώξεις, παράγοντες του τρόπου ζωής, δομικές ανωμαλίες, αυτοάνοσες διαταραχές και γενετική. Λοιμώξεις, όπως αυτές που προκαλούνται από βακτήρια, ιούς ή παράσιτα, μπορούν να προκαλέσουν φλεγμονή και βλάβη στη γαστρεντερική οδό. Οι επιλογές τρόπου ζωής, όπως η διατροφή, το άγχος και η έλλειψη άσκησης, παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο. Επιπλέον, ορισμένες γαστρεντερικές παθήσεις έχουν γενετικό υπόβαθρο, ενώ άλλες μπορεί να προκύψουν από δομικά προβλήματα ή αυτοάνοσες ασθένειες.

Η διάγνωση των γαστρεντερικών παθήσεων συνήθως περιλαμβάνει έναν συνδυασμό κλινικών αξιολογήσεων, απεικονιστικών τεχνικών και μερικές φορές επεμβατικών διαδικασιών. Αυτό που λαμβάνεται υπόψη είναι το ιατρικό ιστορικό του ασθενούς, τα συμπτώματα και σε ορισμένες περιπτώσεις κλινικές εξετάσεις. Περαιτέρω διαγνωστικές εξετάσεις μπορεί να περιλαμβάνουν εξετάσεις αίματος, εξετάσεις κοπράνων, ενδοσκόπηση (συμπεριλαμβανομένης της κολονοσκόπησης και της ενδοσκόπησης του ανώτερου γαστρεντερικού συστήματος/γαστροσκόπηση) και απεικονιστικές τεχνικές όπως ακτινογραφίες, αξονικές τομογραφίες και μαγνητικές τομογραφίες.

Η θεραπεία των γαστρεντερικών παθήσεων ποικίλλει σημαντικά ανάλογα με την συγκεκριμένη πάθηση, τη σοβαρότητά της και τη συνολική υγεία του ατόμου. Οι συνήθεις προσεγγίσεις περιλαμβάνουν αλλαγές στη διατροφή και στον τρόπο ζωής, φαρμακευτική αγωγή και, σε ορισμένες περιπτώσεις, χειρουργικές επεμβάσεις.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Πεπτικό σύστημα