Ηράκλεια Σερρών

Η Ηράκλεια, γνωστή και ως Τζουμαγιά, είναι κωμόπολη και έδρα του ομώνυμου Δήμου στην Περιφερειακή Ενότητα Σερρών της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Βρίσκεται στη βόρεια πεδιάδα των Σερρών, ανατολικά της λίμνης Κερκίνης, και σύμφωνα με την απογραφή του 2021 έχει μόνιμο πληθυσμό 3.245 κατοίκους.

 Ονομασία 

 Η παλαιά ονομασία «Κάτω Τζουμαγιά» 
Η κωμόπολη ήταν γνωστή μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα με την ονομασία «Κάτω Τζουμαγιά», σε αντιπαραβολή προς την «Άνω Τζουμαγιά» (σημερινό Μπλαγκόεβγκραντ), με την οποία ανήκε κατά την οθωμανική περίοδο στην ίδια εκκλησιαστική επαρχία της Μητρόπολης Μελενίκου. Η ονομασία «Τζουμαγιά» απαντά σε επίσημα έγγραφα πριν από το 1926 με διάφορες παραλλαγές, όπως «Βαρακλή Τζουμαγιά», «Μπαϊρακλί Τζουμαγιά» και «Κάτω Τζουμαγιά», με το όνομά της στα βλάχικα να είναι Giumaia di-Nghios (Τζιουμαγιά ντι Νγιος).Πανδέκτης, μετονομασίες Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους και τη χάραξη των ελληνοβουλγαρικών συνόρων, ο οικισμός αναφερόταν συχνά απλώς ως «Τζουμαγιά».

Η ονομασία ανάγεται ετυμολογικά στην τουρκική λέξη Cuma (Παρασκευή), ημέρα θρησκευτικής συνάθροισης των μουσουλμάνων αλλά και ημέρα διεξαγωγής της εβδομαδιαίας αγοράς, η οποία αποτέλεσε βασικό πυρήνα οικονομικής και κοινωνικής ζωής του οικισμού. Οι αφηγήσεις για την προέλευση του ονόματος συνδέονται με θρησκευτικές πρακτικές, μετακινήσεις πληθυσμών και εμπορικές δραστηριότητες, γεγονός που αντανακλά τη ρευστότητα της τοπωνυμίας σε ένα πολυεθνοτικό και πολυγλωσσικό περιβάλλον κατά την οθωμανική περίοδο.

 Η νεότερη ονομασία «Ηράκλεια» 
Το 1926 η Κάτω Τζουμαγιά μετονομάστηκε επίσημα σε «Ηράκλεια», ύστερα από πρόταση του τότε προέδρου της κοινότητας Βασιλείου Καφταντζή προς την Επιτροπή Τοπωνυμιών του Υπουργείου Εσωτερικών. Η αλλαγή της ονομασίας εντάχθηκε στο ευρύτερο πλαίσιο των μετονομασιών της μεσοπολεμικής περιόδου, οι οποίες αποσκοπούσαν στη μετάβαση από το οθωμανικό τοπωνυμικό παρελθόν σε ένα νέο εθνικό και ιστορικά «εξαγνισμένο» παρόν. Η επιλογή του ονόματος «Ηράκλεια» συνδέθηκε με την άποψη ότι στην περιοχή βρισκόταν η αρχαία Ηράκλεια Σιντική.

Μετά την καταστροφή της παλιάς Τζουμαγιάς κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο νέος οικισμός που ανοικοδομήθηκε τη δεκαετία του 1930, βόρεια από τα ερείπια και τα πρόχειρα παραπήγματα του παλιού οικισμού, αναφερόταν ως «Νέα Ηράκλεια» ή «Νέα Τζουμαγιά», προκειμένου να διακρίνεται από τον προπολεμικό πυρήνα. Παρά τη μεταγενέστερη επίσημη μετονομασία σε «Ηράκλεια», η κωμόπολη είναι γνωστή ακόμη και σήμερα με την παλιά της ονομασία «Τζουμαγιά», η οποία απαντά συχνά στον προφορικό λόγο και στη συλλογική μνήμη των κατοίκων.μικρογραφία|αριστερά|«Παζάρι στην Τζουμαγιά. Ανάμεσα στους Βούλγαρους υπάρχουν δύο Βλάχοι με λευκή φορεσιά». 1890 φωτογραφία του Γκούσταβ Βέιγκαντ

 Ιστορικά στοιχεία 
Η Ηράκλεια βρίσκεται βορειοδυτικά των Σερρών στην επαρχία Σιντικής και ανατολικά της λίμνης Κερκίνης.
μικρογραφία|Το γυμνάσιο Ηράκλειας

Σημαντική δράση για τον ελληνισμό στην περιοχή επέδειξε ο Προκόπιος Λαζαρίδης, από το Ικόνιο της Μικράς Ασίας, ως διάκονος της Μητρόπολης Μελενίκου έως το 1891. Διέτρεχε όλους τους ναούς της Μητρόπολης Μελενίκου, που περιελάμβανε την τότε Τζουμαγιά, για να κηρύξει και να ενισχύσει την παιδεία και τις ελληνικές κοινότητες. Μάλιστα συχνά χρησιμοποιούσε στο κήρυγμα την τουρκική γλώσσα για να γίνεται αντιληπτός από το σύνολο του πληθυσμού.Γιώργος Καζάνας, Ο Άγιος Προκόπιος Μητροπολίτης Ικονίου (+1923) - ιστολόγιο Ένωσης Μικρασιατών ΦοιτητώνΟ Ελληνισμός του Μελενοίκου

Το 1915, κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η κωμόπολη καταστράφηκε από τον βουλγαρικό στρατό και ανοικοδομήθηκε αργότερα από το ελληνικό κράτος με βάση τα σχέδια και την επίβλεψη των αρχιτεκτόνων Πιετ Ντεγιόν και Ερνέστ Εμπράρ.Επιστημονικό Συμπόσιο, Ο ξεριζωμός και η άλλη πατρίδα. Οι προσφυγουπόλεις στην Ελλάδα (11 και 12 Απριλίου 1997), Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, 1999, σελ. 274 - 276. Η ανοικοδόμηση άρχισε τον Μάιο του 1930 και τον θεμέλιο λίθο έβαλε ο Πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος στις 10 Μαΐου 1930.

 Πληθυσμιακή εξέλιξη 
+ΈτοςΠληθυσμός19913.87420013.58420113.78620213.245

 Έθιμα 
 Πασχαλινό έθιμο «Άρατε πύλας…» 
Ένα ξεχωριστό έθιμο αναβιώνει κάθε χρόνο στην Ηράκλεια Σερρών. Ο ιερέας μετά την Ανάσταση επιστρέφει στο ναό, όπου έχουν κλείσει οι πόρτες, χτυπάει και φωνάζει: Ἂρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες ὑμῶν, καὶ ἐπάρθητε, πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. Τότε λαμβάνει την απάντηση από κάποιον πιστό που βρίσκεται μέσα στην εκκλησία: Τίς ἐστιν οὗτος ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης; Και ο κληρικός απαντά: Κύριος τῶν δυνάμεων αὐτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. Η πόρτα ανοίγει και ο κληρικός εισέρχεται στο ναό. Με αυτόν τον τρόπο που είναι γεμάτος θεατρικότητα αναπαρίσταται η Κάθοδος του Χριστού στον Άδη και η νίκη του επί του Θανάτου

 Τοπικά προϊόντα 
Η κωμόπολη φημίζεται για τα λουκάνικά της, τα περίφημα λουκάνικα Τζουμαγιάς.
μικρογραφία|Παραδοσιακό τραγούδι της Ηράκλειας
μικρογραφία|Παραδοσιακό τραγούδι της Ηράκλειας

 Προσωπικότητες 

 Μενέλαος Βλάχβεης (1964), Έλληνας Βουλευτής
 Στέργιος Βλάχβεης (1880–1948), Έλληνας πολιτικός και οπλαρχηγός του Μακεδονικού Αγώνα (Α' τάξεως)
 Αριστείδης Γκουρνέλης, Έλληνας δικηγόρος και πολιτικός
 Μητροπολίτης Αργυροκάστρου Δημήτριος (1940–2025), γεννημένος στο χωριό
 Ιωάννης Καπετάνης (1875–1913), Έλληνας δάσκαλος και Μακεδονομάχος
 Γιώργος Καφταντζής (1920–1998), Έλληνας συγγραφέας, ποιητής και πεζογράφος
 Αθανάσιος Κηπουρός (1877–1934), Έλληνας οπλίτης και πράκτορας Μακεδονομάχος
 Κατερίνα Κούκα (1960), Ελληνίδα τραγουδίστρια, γεννημένη στο χωριό με καταγωγή από το Βαμβακόφυτο
 Δημήτριος Πάζης (1875–1953), Έλληνας ιατρός και πολιτικός
 Αχιλλέας Παπαπέτρου (1907–1997), Έλληνας θεωρητικός φυσικός με συνεισφορά στην Γενική Θεωρία της Σχετικότητας, γεννημένος στο χωριό
 Αθανάσιος Φυλακτός (1859–1924), Έλληνας φιλόλογος, λόγιος και διδάσκαλος

Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Η Ηράκλεια από ψηλά με drone

Κατηγορία:Κωμοπόλεις της περιφερειακής ενότητας Σερρών
Κατηγορία:Δήμος Ηρακλείας