Ταμπουράς

Ο ταμπουράς, με τη γενική έννοια, αποτελεί την ελληνική ονομασία μιας ευρύτερης οικογένειας εγχόρδων μουσικών οργάνων. Ωστόσο, ο όρος χρησιμοποιείται συνηθέστερα για να δηλώσει ένα συγκεκριμένο όργανο της ελληνικής μουσικής παράδοσης που ανήκει σε αυτή την οικογένεια. Πρόκειται για έγχορδο μουσικό όργανο με μακρύ βραχίονα, το οποίο θεωρείται απόγονος της αρχαίας ελληνικής πανδούρας και πρόγονος συγγενών λαουτοειδών οργάνων, όπως το τουρκικό σάζι. Ο ταμπουράς συνδέεται με αναβίωση κατά τη βυζαντινή περίοδο, κατά την οποία απαντά και στις γραπτές πηγές. Ειδικότερα, μνημονεύεται στο έπος του Διγενή Ακρίτα, όπου ο ομώνυμος ήρωας αναφέρεται ότι παίζει το «θαμπούρι», δηλαδή τη μεσαιωνική μορφή του σύγχρονου ταμπουρά.

Ο ταμπουράς έχει βαθουλωτό σκάφος και επίπεδο καπάκι, με ή χωρίς ηχητική οπή. Ο αριθμός των χορδών του ποικίλλει, συνήθως όμως είναι τρεις, οι οποίες μπορεί να είναι μονές, διπλές ή τριπλές. Το συνολικό μήκος του οργάνου μπορεί να υπερβαίνει το ένα μέτρο. Από την πανδουρίδα έως και τον 19ο αιώνα, ο ταμπουράς εξελίχθηκε, απέκτησε σταθερά τάστα και οδήγησε στη διαμόρφωση του σύγχρονου τρίχορδου μπουζουκιού. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αυξημένο ενδιαφέρον για τον ταμπουρά στην Ελλάδα, ενώ το όργανο έχει ενταχθεί στο πρόγραμμα σπουδών των μουσικών σχολείων. 

Ο παραδοσιακός ελληνικός ταμπουράς είναι χαμηλής ηχητικής έντασης και, για τον λόγο αυτό, δεν χρησιμοποιείται συχνά ως κύριο σολιστικό όργανο, αλλά κυρίως στο πλαίσιο της παραδοσιακής ορχήστρας, με συνοδευτικό ρόλο σε σχέση με όργανα όπως το βιολί, η λύρα, η φλογέρα και το κλαρίνο. Παρά ταύτα, πρόκειται κατ’ ουσίαν για σολιστικό όργανο και σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιείται με αυτόν τον τρόπο. Εφόσον ο ταμπουράς δεν είναι συγκερασμένο όργανο, δεν ενδείκνυται για την εκτέλεση συγχορδιών. Δεν χρησιμοποιείται στο ρεμπέτικο ούτε στο λαϊκό τραγούδι, αλλά αποκλειστικά στην παραδοσιακή και δημοτική μουσική, καθώς και στη μελέτη των βυζαντινών μουσικών κλιμάκων.

Ο ταμπουράς αποτελεί βασικό όργανο της μουσικής παράδοσης της Πελοποννήσου, της Στερεάς Ελλάδας, της Ηπείρου, της Μακεδονίας και των νησιών του Αιγαίου. Η παρουσία του καταγράφεται και στη δημοτική παράδοση, όπως στο παρακάτω παραδοσιακό μοραΐτικο τραγούδι:

Η χρήση του ταμπουρά είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη στην Κεντρική και Ανατολική Μακεδονία, με έμφαση στις περιοχές των Σερρών και της Δράμας, ενώ σε παλαιότερες περιόδους το όργανο απαντούσε σε ευρύτερη γεωγραφική έκταση της μακεδονικής ενδοχώρας.

Βιβλιογραφία
 ΑΝΩΓΕΙΑΝΑΚΗΣ, Φοίβος. Ελληνικά λαϊκά μουσικά όργανα. 2η έκδοση. Αθήνα: Μέλισσα, 1991. 
 ΓΡΑΨΑΣ, Νίκος. Ταμπουράς. Μέθοδος διδασκαλίας. Αθήνα: Νικολαΐδης, 2007.

Παραπομπές

Κατηγορία:Έγχορδα μουσικά όργανα
Κατηγορία:Bυζαντινά μουσικά όργανα