Βρόγχος

Ο βρόγχος είναι ένας μεγάλος αεραγωγός στο αναπνευστικό σύστημα που μεταφέρει αέρα στους πνεύμονες. Στο επίπεδο του στέρνου (μεσοθωράκιο), η τραχεία χωρίζεται σε δύο κύριους βρόγχους, τον αριστερό βρόγχο και τον δεξιό βρόγχο. Κάθε βρόγχος καταλήγει στον πνεύμονα από την ίδια πλευρά. Μέσα στους πνεύμονες, οι βρόγχοι διαιρούνται περαιτέρω σε όλο και μικρότερα περάσματα, τα βρογχιόλια, οδηγώντας τελικά στους αερόσακους (κυψελίδες) όπου λαμβάνει χώρα η ανταλλαγή αερίων.

Η τραχεία, οι βρόγχοι και τα βρογχιόλια αποτελούν το λεγόμενο βρογχικό δέντρο (μοιάζει με αναποδογυρισμένο δέντρο). Η τραχεία είναι ο κορμός, οι βρόγχοι είναι τα άκρα, τα βρογχιόλια είναι τα κλαδιά και οι κυψελίδες είναι τα φύλλα.

Η κύρια λειτουργία των βρόγχων είναι η μεταφορά αέρα από και προς τους πνεύμονες. Λειτουργούν ως δίοδοι για την είσοδο οξυγόνου στους πνεύμονες και την έξοδο διοξειδίου του άνθρακα, παίζοντας κρίσιμο ρόλο στο αναπνευστικό σύστημα. Επιπλέον, οι βρόγχοι βοηθούν στο φιλτράρισμα, στη θέρμανση και στην ενυδάτωση του εισπνεόμενου αέρα.

Η βλεννογόνος μεμβράνη και ο χόνδρος των κυρίων βρόγχων μοιάζουν με αυτούς της τραχείας. Η διακλάδωση του βρογχικού δέντρου προκαλεί μείωση της ποσότητας του χόνδρου στα τοιχώματα μέχρι να εξαλειφθεί πλήρως στα μικρότερα βρογχιόλια. Παράλληλα, η ποσότητα των λείων μυών αυξάνεται καθώς μειώνεται η ποσότητα του χόνδρου. Η βλεννογόνος μεμβράνη επίσης αλλάζει από ψευδοπολύστιβο κυλινδρικό κροσσωτό επιθήλιο σε απλό κυβοειδές επιθήλιο και στη συνέχεια σε απλό πλακώδες επιθήλιο.

Αρκετές ιατρικές παθήσεις μπορούν να επηρεάσουν τους βρόγχους. Μερικές από αυτές αφορούν κυρίως την περιοχή των πνευμόνων, ενώ άλλες περιορίζονται στον κύριο βρόγχο και στα βρογχιόλια. Η πιο συχνή ασθένεια των βρόγχων είναι η βρογχίτιδα (οξεία ή χρόνια), που είναι η φλεγμονή των βρόγχων. Άλλες βρογχικές παθήσεις περιλαμβάνουν το άσθμα, τη βρογχιολίτιδα, τις βρογχεκτασίες, τη βρογχοπνευμονική δυσπλασία, το βρογχογενές καρκίνωμα (ένας τύπος καρκίνου του πνεύμονα που προέρχεται από τους βρόγχους), και το βρογχοπλευρικό συρίγγιο (μη φυσιολογική σύνδεση μεταξύ του βρογχικού δέντρου και του υπεζωκοτικού χώρου).
κέντρο|με-πλαίσιο|Το επιθήλιο των βρόγχων αλλάζει από ψευδοπολύστιβο κυλινδρικό (pseudostratified columnar), σε κυβοειδές (stratified cuboidal), σε πλακώδες επιθήλιο (stratified squamous).

 Δομή 
αριστερά|μικρογραφία|
αριστερά|μικρογραφία|Η τραχεία διαιρείται σε δύο κλάδους που ονομάζονται βρόγχοι. Ο δεξιός βρόγχος έχει μήκος περίπου 2,5 εκατοστά και ο αριστερός περίπου 5 εκατοστά.
Οι βρόγχοι αρχίζουν να διακλαδίζονται από την τραχεία, στη λεγόμενη τραχειακή τρόπιδα, σε δεξιό και ο αριστερό κύριο βρόγχο. Αφού εισέλθουν στους πνεύμονες, συνεχίζουν να διακλαδίζονται περαιτέρω στους δευτερογενείς βρόγχους, γνωστούς ως λοβώδεις βρόγχους, οι οποίοι στη συνέχεια διακλαδίζονται σε τριτογενείς (τμηματικούς) βρόγχους.

Οι τριτογενείς βρόγχοι συνεχίζουν τη διακλάδωσή τους μέχρι να φτάσουν στην τελικό, έκτο επίπεδο βρόγχων. Κάθε επίπεδο, ξεκινώντας από τον πρωτογενή, υποστηρίζεται από χόνδρο στο τοίχωμά του. Μετά το έκτο επίπεδο, οι δίοδοι είναι πολύ στενοί για να υποστηριχθούν από τον χόνδρο και γι' αυτό ονομάζονται βρογχιόλια (μικροί βρόγχοι).

 Κύριοι (πρωτογενείς) βρόγχοι 
Ο δεξιός βρόγχος παρέχει αέρα στον δεξιό πνεύμονα. Είναι κοντύτερος και πιο κάθετος από τον αριστερό, μήκους περίπου 2,5 cm. Διαιρείται σε τρεις μικρότερους βρόγχους, οι οποίοι εισέρχονται στους τρεις λοβούς του δεξιού πνεύμονα.

Ο αριστερός βρόγχος παρέχει αέρα στον αριστερό πνεύμονα. Αυτός ο σωλήνας είναι στενότερος αλλά μακρύτερος από τον δεξιό βρόγχο, μήκους περίπου 5 cm. Διαιρείται σε δύο δευτερογενείς (λοβώδεις) βρόγχους, οι οποίοι εισέρχονται στους δύο λοβούς του αριστερού πνεύμονα.

Οι βρόγχοι διαιρούνται περαιτέρω σε 10 βρογχοπνευμονικά τμήματα από το δεξί βρόγχο και οκτώ έως δέκα από τον αριστερό.  Συνολικά, ο δεξιός πνεύμονας έχει τρεις λοβούς (άνω, μέσο, κάτω) και δέκα τμήματα, ενώ ο αριστερός πνεύμονας έχει δύο λοβούς (άνω και κάτω) και συνήθως οκτώ τμήματα.

Κάθε κύριος βρόγχος εισέρχεται στον πνεύμονα από την πνευμονική πύλη, μια εγκοπή στην έσω επιφάνεια. Στην πύλη, οι κύριοι βρόγχοι διαιρούνται σε δευτερογενείς (λοβώδεις) βρόγχους.

 Λοβώδεις (δευτερογενείς) βρόγχοι 
Ο δεξιός πνεύμονας έχει τρεις λοβώδεις βρόγχους (έναν για κάθε λοβό), ενώ ο αριστερός πνεύμονας έχει δύο. Αυτοί οι βρόγχοι διακλαδίζονται περαιτέρω σε τμηματικούς βρόγχους.

 Τμηματικοί (τριτογενείς) βρόγχοι 
Οι τμηματικοί βρόγχοι τροφοδοτούν συγκεκριμένα βρογχοπνευμονικά τμήματα εντός των πνευμονικών λοβών. Αυτά τα τμήματα είναι λειτουργικές μονάδες του πνεύμονα, με δική τους παροχή αίματος και λέμφου.

Οι βρόγχοι αποτελούνται από έναν συνδυασμό ιστών, συμπεριλαμβανομένων μερικών τύπων χόνδρου, λείων μυών και μερικών τύπων βλεννογόνου.

Ο βρογχικός χόνδρος παίζει κρίσιμο ρόλο στη διατήρηση της δομής των βρόγχων. Είναι κυρίως υαλώδης χόνδρος, ο οποίος παρέχει στήριξη για να αποτρέψει την κατάρρευση των βρόγχων, ειδικά κατά την αναπνοή. Καθώς οι βρόγχοι διακλαδίζονται σε μικρότερα βρογχιόλια, η ποσότητα του χόνδρου μειώνεται, και τελικά εξαφανίζεται στα μικρότερα βρογχιόλια.

Οι λείοι μύες των αεραγωγών είναι ένας εξειδικευμένος τύπος μυϊκού ιστού που βρίσκεται στα τοιχώματα των αεραγωγών (τραχεία, βρόγχοι και βρογχιόλια) των πνευμόνων. Η κύρια λειτουργία τους είναι η ρύθμιση του διαμετρήματος των αεραγωγών μέσω συστολής και χαλάρωσης. Αυτή η ρύθμιση είναι κρίσιμη για τη διατήρηση της σωστής ροής του αέρα και της ανταλλαγής αερίων στους πνεύμονες.
αριστερά|μικρογραφία|Φυσιολογικός βλεννογόνος που καλύπτει έναν βρόγχο.
αριστερά|μικρογραφία|Επιθήλιο του αναπνευστικού συστήματος.
Τέλος, ο βρογχικός βλεννογόνος είναι ζωτικό μέρος του αναπνευστικού συστήματος, παίζοντας ρόλο στην ανοσία και βοηθώντας στην προστασία των πνευμόνων από ερεθιστικούς παράγοντες. Αποτελείται από διάφορες στιβάδες:

 Επιθήλιο: Αυτή είναι η εξωτερική στιβάδα, που αποτελείται από διάφορους τύπους κυττάρων, συμπεριλαμβανομένων των κροσσωτών κυττάρων, των λαγηνοειδών κυττάρων (που παράγουν βλέννα) και των βασικών κυττάρων.
 Βασική μεμβράνη: Μια λεπτή στιβάδα κάτω από το επιθήλιο που παρέχει υποστήριξη.
 Υποβλεννογόνιο: Αυτή η στιβάδα περιέχει συνδετικό ιστό, λείους μύες, αδένες, χόνδρο, νεύρα και αιμοφόρα αγγεία.

 Λειτουργία 
Οι βρόγχοι είναι ζωτικής σημασίας τόσο για τις μηχανικές όσο και για τις ανοσολογικές πτυχές της αναπνοής και τη διατήρηση της αναπνευστικής υγείας.

 Διέλευση του αέρα 
Οι βρόγχοι είναι ουσιαστικά οι «αεραγωγοί» του αναπνευστικού συστήματος, κατευθύνοντας τον αέρα στους πνεύμονες και πίσω. Εξασφαλίζουν ότι ο εισπνεόμενος αέρας φτάνει στους λειτουργικούς ιστούς των πνευμόνων (κυψελίδες) για ανταλλαγή αερίων και ότι ο εκπνεόμενος αέρας, που περιέχει διοξείδιο του άνθρακα, αποβάλλεται από το σώμα.

 Φιλτράρισμα και ενυδάτωση του αέρα 
Οι βρόγχοι είναι επενδεδυμένοι με βλεννογόνο μεμβράνη που περιέχει κροσσούς, οι οποίες είναι μικροσκοπικές δομές που μοιάζουν με τρίχες και χτυπούν ρυθμικά για να μετακινήσουν τη βλέννα και τα παγιδευμένα σωματίδια (όπως σκόνη, βακτήρια και άλλα υπολείμματα) προς τα πάνω και έξω από τους αεραγωγούς, είτε με βήχα είτε με κατάποση. Αυτή η διαδικασία βοηθά στη διατήρηση της καθαριότητας των πνευμόνων και εμποδίζει την είσοδο επιβλαβών ουσιών στους ευαίσθητους αερόσακους. Επιπλέον, η βλέννα βοηθά στην ενυδάτωση του εισερχόμενου αέρα, εμποδίζοντας την ξήρανση των αεραγωγών.

 Ανοσοποιητική λειτουργία 
Ο λεμφικός ιστός σχετιζόμενος με τους βρόγχους (BALT) βρίσκεται στους βρόγχους και παίζει ρόλο στην ανοσολογική απόκριση. Βοηθά στην αναγνώριση και στην αντιμετώπιση παθογόνων (όπως ιοί και βακτήρια) που εισέρχονται στο αναπνευστικό σύστημα, συμβάλλοντας στην προστασία του σώματος από λοιμώξεις.

 Παθήσεις 
Οι βρογχικές παθήσεις είναι παθήσεις που επηρεάζουν τους βρόγχους. Συχνές βρογχικές παθήσεις περιλαμβάνουν τη βρογχίτιδα, τη βρογχιολίτιδα και τις βρογχεκτασίες. Άλλες σχετικές παθήσεις περιλαμβάνουν το άσθμα, τη ΧΑΠ και την κυστική ίνωση, οι οποίες μπορούν επίσης να επηρεάσουν τους βρόγχους.
αριστερά|μικρογραφία|Το Σχήμα Α δείχνει τη θέση των πνευμόνων και των βρογχικών σωλήνων στο σώμα. Το Σχήμα Β είναι μια μεγεθυμένη, λεπτομερής όψη ενός φυσιολογικού βρογχικού σωλήνα. Το Σχήμα Γ είναι μια μεγεθυμένη, λεπτομερής όψη ενός βρογχικού σωλήνα με βρογχίτιδα. Ο σωλήνας έχει φλεγμονή και περιέχει περισσότερη βλέννα από το συνηθισμένο.

 Φλεγμονώδεις παθήσεις 

 Βρογχίτιδα: Φλεγμονή των βρόγχων, που συχνά προκαλείται από ιογενείς ή βακτηριακές λοιμώξεις ή ερεθιστικούς παράγοντες όπως ο καπνός.
 Οξεία Βρογχίτιδα: Βραχυπρόθεσμη φλεγμονή των βρόγχων.
 Χρόνια Βρογχίτιδα: Μακροχρόνια φλεγμονή των βρόγχων, συχνά εκδήλωση της ΧΑΠ.
 Βρογχιολίτιδα: Φλεγμονή των βρογχιολίων, των μικρότερων αεραγωγών που διακλαδίζονται από τους βρόγχους, συχνή σε βρέφη και μικρά παιδιά.

 Δομικές/Αποφρακτικές καταστάσεις 

 Βρογχεκτασίες: Μόνιμη διεύρυνση και βλάβη των βρογχικών σωλήνων, που συχνά οδηγεί σε συσσώρευση βλέννας και λοιμώξεις.
 Άσθμα: Μια χρόνια πάθηση όπου παρουσιάζεται φλεγμονή και στένωση των αεραγωγών, προκαλώντας συριγμό, δύσπνοια και βήχα.
 ΧΑΠ (Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια): Μια ομάδα πνευμονικών παθήσεων που εμποδίζουν τη ροή του αέρα, συμπεριλαμβανομένης της χρόνιας βρογχίτιδας και του εμφυσήματος.
 Κυστική ίνωση: Μια γενετική ασθένεια που προκαλεί τη συσσώρευση παχύρρευστης, κολλώδους βλέννας στους πνεύμονες και σε άλλα όργανα, συμπεριλαμβανομένων των βρογχικών σωλήνων.

 Άλλες πνευμονικές παθήσεις που μπορούν να επηρεάσουν τους βρόγχους 

 Καρκίνος του πνεύμονα: Καρκίνος που μπορεί να αναπτυχθεί στους βρόγχους ή στους πνεύμονες.
 Πνευμονία: Λοίμωξη των πνευμόνων που μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή στους βρόγχους.
 Πνευμονικό οίδημα: Συσσώρευση υγρού στους πνεύμονες, το οποίο μπορεί να επηρεάσει τους βρόγχους.
 Σαρκοείδωση: Φλεγμονώδης νόσος που μπορεί να επηρεάσει διάφορα όργανα, συμπεριλαμβανομένων των πνευμόνων και των αεραγωγών.
 Αμιάντωξη: Πνευμονική νόσος που προκαλείται από την έκθεση στον αμίαντο, η οποία οδηγεί σε φλεγμονή και ουλές των πνευμόνων και των αεραγωγών.
 Ανεπαρκεια άλφα-1 αντιθρυψίνης: Γενετική πάθηση που μπορεί να οδηγήσει σε βλάβη των πνευμόνων, συμπεριλαμβανομένων των βρόγχων.
 Ηωσινοφιλική κοκκιωμάτωση με πολυαγγειίτιδα (EGPA): Μια σπάνια ασθένεια που μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή στους αεραγωγούς και σε άλλα μέρη του σώματος.
 Λεμφαγγειολειομυομάτωση (LAM): Σπάνια πνευμονική νόσος που επηρεάζει κυρίως τις γυναίκες, προκαλώντας κύστεις και οζίδια στους πνεύμονες και στους αεραγωγούς.

Οι βρογχικές παθήσεις, όπως η βρογχίτιδα και οι βρογχεκτασίες, μπορούν να προκαλέσουν μια ποικιλία συμπτωμάτων, όπως βήχα, παραγωγή βλέννας, δυσφορία στο στήθος και δύσπνοια. Μπορεί επίσης να υπάρχουν συριγμός και κόπωση, και σε ορισμένες περιπτώσεις, πυρετός ή ρίγη.

Η διάγνωση των βρογχικών παθήσεων περιλαμβάνει έναν συνδυασμό μεθόδων που περιλαμβάνουν κλινική εξέταση, εξέταση ιατρικού ιστορικού, απεικονιστικές εξετάσεις (όπως ακτινογραφίες θώρακος ή αξονική τομογραφία), εξετάσεις λειτουργίας των πνευμόνων και σε ορισμένες περιπτώσεις ανάλυση πτυέλων ή βρογχοσκόπηση. Οι συγκεκριμένες εξετάσεις που χρησιμοποιούνται εξαρτώνται από την υποψιαζόμενη πάθηση και τα συμπτώματα του ασθενούς.

Η θεραπεία για βρογχικές παθήσεις όπως η βρογχίτιδα και οι βρογχεκτασίες επικεντρώνεται στην ανακούφιση των συμπτωμάτων, στη βελτίωση της αναπνοής και στην πρόληψη επιπλοκών. Οι συνήθεις θεραπείες περιλαμβάνουν βρογχοδιασταλτικά για το άνοιγμα των αεραγωγών, φάρμακα για τη μείωση της φλεγμονής και τεχνικές καθαρισμού των αεραγωγών για την απομάκρυνση της βλέννας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα αντιβιοτικά μπορεί να είναι απαραίτητα για βακτηριακές λοιμώξεις και η οξυγονοθεραπεία ή η μεταμόσχευση πνευμόνων μπορεί να ληφθούν υπόψη για σοβαρές περιπτώσεις.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Αναπνευστικό σύστημα