Εμιλιάνο Ζαπάτα

Ο  Εμιλιάνο Ζαπάτα Σαλασάρ (ισπαν. Emiliano Zapata Salazar), , (8 Αυγούστου 1879 – 10 Απριλίου 1919) ήταν Μεξικανός επαναστάτης. Αναδείχθηκε σε σπουδαία ηγετική προσωπικότητα των ανταρτών της αγροτικής Μεξικανικής Επανάστασης του 1910, η οποία κατευθυνόταν κατά του προέδρου της χώρας, Πορφίριο Ντίας και της συγκεχυμένης περιόδου που ακολούθησε (1911–1917). Οργάνωσε και διοικούσε σημαντική επαναστατική δύναμη, τον ονομαζόμενο "Απελευθερωτικός Στρατός του Νότου". Οι δυνάμεις του Ζαπάτα συνέβαλαν στην πτώση του Ντίας, νικώντας τον Ομοσπονδιακό Στρατό στη Μάχη της Κουάουτλα τον Μάιο του 1911, αλλά όταν ο επαναστατικός ηγέτης Φρανθίσκο Ι. Μαδέρο έγινε πρόεδρος, αποκήρυξε τον ρόλο των Ζαπατίστας, καταγγέλλοντάς τους ως απλούς ληστές.

Τον Νοέμβριο του 1911, ο Ζαπάτα δημοσίευσε το Σχέδιο Αγιάλα, το οποίο προέβλεπε ουσιαστικές αγροτικές μεταρρυθμίσεις, αναδιανέμοντας γη στους αγρότες. Ο Μαδέρο έστειλε τον Ομοσπονδιακό Στρατό για να πολεμήσει τους Ζαπατίστας στο Μορέλος. Οι στρατηγοί του Μαδέρο εφάρμοσαν την πολιτική της καμένης γης, καίγοντας χωριά και απομακρύνοντας βίαια τους κατοίκους τους, και επιστρατεύοντας πολλούς άνδρες στον Στρατό ή στέλνοντάς τους σε στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας στο νότιο Μεξικό. Τέτοιες ενέργειες ενίσχυσαν τη θέση του Ζαπάτα μεταξύ των αγροτών και πέτυχαν να εκδιώξουν τις δυνάμεις του Μαδέρο, με επικεφαλής τον Βικτόριανο Ουέρτα. Σε πραξικόπημα εναντίον του Μαδέρο τον Φεβρουάριο του 1913, ο Ουέρτα ανέλαβε την εξουσία στο Μεξικό, αλλά ένας συνασπισμός Συνταγματικών δυνάμεων στο βόρειο Μεξικό, με επικεφαλής τους Βενουστιάνο Καράντσα, Άλβαρο Ομπρεγκόν και Φρανσίσκο "Πάντσο" Βίλα, τον εκδίωξε τον Ιούλιο του 1914 με την υποστήριξη των στρατευμάτων του Ζαπάτα. Ο Ζαπάτα δεν αναγνώρισε την εξουσία που διεκδίκησε ο Καράντσα ως ηγέτης του επαναστατικού κινήματος, συνεχίζοντας την προσήλωσή του στο Σχέδιο Αγιάλα.

Μετά τη νίκη των επαναστατών επί του Ουέρτα, προσπάθησαν να διευθετήσουν τις σχέσεις δυνάμεων στη Συνέλευση του Αγουασκαλιέντες (Οκτώβριος-Νοέμβριος 1914). Ο Ζαπάτα και ο Βίλα έκοψαν τις σχέσεις τους με τον Καράνθα και το Μεξικό βυθίστηκε σε εμφύλιο πόλεμο μεταξύ των νικητών. Απογοητευμένος από τη συμμαχία με τον Βίλα, ο Ζαπάτα επικέντρωσε τις ενέργειές του στην ανοικοδόμηση της κοινωνίας στο Μορέλος (το οποίο πλέον έλεγχε), θεσπίζοντας τις αγροτικές μεταρρυθμίσεις του Σχεδίου Αγιάλα. Καθώς ο Καράνθα εδραίωσε την εξουσία του και νίκησε τον Βίλα το 1915, ο Ζαπάτα ξεκίνησε ανταρτοπόλεμο εναντίον του Καράνθα, ο οποίος με τη σειρά του έστειλε στρατεύματα που εισέβαλαν στο Μορέλος, εφαρμόζοντας για άλλη μια φορά τακτικές καμένης γης για να εκδιώξουν τους επαναστάτες Ζαπατίστας. Ο Ζαπάτα ανακατέλαβε το Μορέλος το 1917 και κράτησε το μεγαλύτερο μέρος της πολιτείας εναντίον των στρατευμάτων του Καράνθα μέχρι που σκοτώθηκε σε ενέδρα τον Απρίλιο του 1919. Μετά τον θάνατό του, οι στρατηγοί των Ζαπατίστας συμμαχούσαν με τον Ομπρεγκόν εναντίον του Καράνθα και βοήθησαν στην εκδίωξη του Καράνθα από την εξουσία. Το 1920, οι Ζαπατίστας ανέλαβαν σημαντικές θέσεις στην κυβέρνηση του Μορέλος μετά την πτώση του Καράνθα, θεσπίζοντας πολλές από τις αγροτικές μεταρρυθμίσεις που οραματίστηκε ο Ζαπάτα.

Ο Ζαπάτα παραμένει μια εμβληματική φιγούρα στο Μεξικό, που χρησιμοποιείται τόσο ως εθνικιστικό σύμβολο όσο και ως σύμβολο του νεοζαπατιστικού κινήματος. Το Άρθρο 27 του Μεξικανικού Συντάγματος του 1917 συντάχθηκε ως απάντηση στα αγροτικά αιτήματα του Ζαπάτα.

 Βιογραφία 
 Πρώτα χρόνια: 1879–1909 

Ο Ζαπάτα γεννήθηκε από τον Γκαμπριέλ Ζαπάτα και την Κλεόφας Τζερτρούθ Σαλαζάρ από το Ανεκουίλκο της μεξικανικής πολιτείας Μορέλος, το ένατο από τα δέκα παιδιά. Σε αντίθεση με τον δημοφιλή μύθο, οι Ζαπάτα ήταν μια γνωστή τοπική οικογένεια και αρκετά εύπορη. Ο παππούς του Εμιλιάνο από την πλευρά της μητέρας του, Χοσέ Σαλαζάρ, είχε υπηρετήσει στον στρατό του Χοσέ Μαρία Μορέλος ι Παβόν κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της Κουάουτλα, ενώ οι θείοι του από την πλευρά του πατέρα του, Κριστίνο και Χοσέ Ζαπάτα, πολέμησαν στον Πόλεμο της Μεταρρύθμισης και στη Γαλλική Επέμβαση. Ο νονός του Εμιλιάνο ήταν ο διευθυντής μιας μεγάλης τοπικής χασιέντας και η νονά του ήταν η σύζυγος του διευθυντή. Η οικογένεια Ζαπάτα καταγόταν από τους Ζαπάτα του Μαπατστλάν και ήταν πιθανότατα τόσο ισπανικής όσο και ναουάουα καταγωγής.ZAPATA ANTE LOS INDIOS: LA EXPEDICIÓN DE LOS MANIFIESTOS EN NÁHUATL  Αν και δεν είναι γνωστό με βεβαιότητα αν ο ίδιος ο Ζαπάτα μιλούσε την γλώσσα Ναχουάτλ, ο ιστορικός Μιγκέλ Λεόν-Πορτίγια έχει επικαλεστεί μεταγενέστερες διακηρύξεις των Ζαπατίστας και μαρτυρίες αυτόπτων μαρτύρων για να υποστηρίξει ότι μιλούσε άπταιστα τη γλώσσα.

Ο Γκαμπριέλ Ζαπάτα ήταν αγρότης και εκπαιδευτής αλόγων, και η ανατροφή του Εμιλιάνο στο αγρόκτημα του έδωσε μια στενή εξοικείωση με τις δυσκολίες της υπαίθρου και τον μακρύ αγώνα του χωριού του να ανακτήσει τη γη που είχε καταληφθεί από την επέκταση των χασιέντων.Έλαβε περιορισμένη εκπαίδευση από τον δάσκαλό του, Εμίλιο Βάρα, αλλά αυτή περιελάμβανε «τα βασικά στοιχεία της λογιστικής».Ο Γκαμπριέλ πέθανε όταν ο Εμιλιάνο ήταν περίπου 16 ή 17 ετών, αφήνοντας τον τελευταίο να φροντίζει την οικογένειά του. Ο Εμιλιάνο έγινε επιχειρηματίας και αγόρασε μια ομάδα μουλαριών για να μεταφέρουν καλαμπόκι από τα αγροκτήματα στην πόλη και τούβλα στη Χασιέντα της Τσιναμέκα. Ήταν επίσης ένας επιτυχημένος αγρότης, καλλιεργώντας καρπούζια. Ήταν ένας επιδέξιος ιππέας και αγωνιζόταν σε ροντέο και αγώνες, καθώς και σε ταυρομαχίες.   Αυτές οι δεξιότητες ως ιππέας του έφεραν εργασία ως εκπαιδευτής αλόγων για τον γαμπρό του Πορφίριο Ντίας, Ιγνάσιο ντε λα Τόρε ι Μίερ, ο οποίος είχε μια μεγάλη χασιέντα ζάχαρης κοντά. Ο Εμιλιάνο είχε μια εντυπωσιακή εμφάνιση, με ένα μεγάλο μουστάκι για το οποίο ήταν περήφανος, και ρούχα καλής ποιότητας, όπως περιγράφηκε από τον πιστό γραμματέα του: Το ένδυμα του στρατηγού Ζαπάτα μέχρι τον θάνατό του ήταν μια ενδυμασία τσάρο : στενό μαύρο κασμιρένιο παντελόνι με ασημένια κουμπιά, ένα φαρδύ καπέλο, ένα λεπτό λινό πουκάμισο ή σακάκι, ένα φουλάρι γύρω από το λαιμό του, μπότες, σπιρούνια και ένα πιστόλι στη ζώνη του. Σε μια αχρονολόγητη φωτογραφία στούντιο, ο Ζαπάτα είναι ντυμένος με ένα τυπικό επαγγελματικό κοστούμι και γραβάτα, προβάλλοντας την εικόνα ενός εύπορου ανθρώπου.

Γύρω στις αρχές του 20ού αιώνα, το Ανενεκούιλκο ήταν μια μικτή ισπανόφωνη πόλη μεστίζο και ιθαγενή που μιλούσαν τη γλώσσα Ναχουάτλ. Είχε μακρά ιστορία διαμαρτυριών κατά των τοπικών χασιέντων που καταλάμβαναν τη γη των μελών της κοινότητας, και οι ηγέτες της συγκέντρωσαν έγγραφα της αποικιακής εποχής για τους τίτλους ιδιοκτησίας γης τους για να αποδείξουν τους ισχυρισμούς τους. Μερικά από τα αποικιακά έγγραφα ήταν στα Ναχουάτλ, με σύγχρονες μεταφράσεις στα ισπανικά για χρήση σε νομικές υποθέσεις στα ισπανικά δικαστήρια.  Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, μια μαρτυρία αυτόπτη μάρτυρα από τον Λουζ Χιμένες της Μίλπα Άλτα αναφέρει ότι ο Εμιλιάνο Ζαπάτα μιλούσε άπταιστα τη γλώσσα Ναχουάτλ όταν οι δυνάμεις του έφτασαν στην κοινότητά της. (Testimony of Doña Luz Jiménez originally published in Horcasitas, 1968).

Τα μέλη της κοινότητας στο Ανενεκούιλκο, συμπεριλαμβανομένου του Ζαπάτα, ζήτησαν αποκατάσταση κατά των κατασχέσεων γης. Το 1892, μια αντιπροσωπεία είχε ακρόαση με τον Ντίας, ο οποίος με την παρέμβαση ενός δικηγόρου συμφώνησε να τους ακούσει. Αν και τους υποσχέθηκε να αντιμετωπίσει ευνοϊκά το αίτημά τους, ο Ντίας τους συνέλαβε και ο Ζαπάτα στρατολογήθηκε στον Ομοσπονδιακό Στρατό. Υπό τον Ντίας, η στρατολόγηση στον Ομοσπονδιακό Στρατό ήταν πολύ δύσκολη για τους απλούς Μεξικανούς άνδρες και τις οικογένειές τους. Ο Ζαπάτα ήταν ένας από τους πολλούς ηγέτες των ανταρτών που στρατολογήθηκαν κάποια στιγμή.

Το 1909 ο Ζαπάτα εκλέχτηκε από τους συγχωριανούς του επικεφαλής της Επιτροπής Άμυνας για την περιφρούρηση των περιουσιών των μικρο-γαιοκτημόνων, οι οποίες είχαν καταπατηθεί. Τον Νοέμβριο του 1910 ξέσπασε μεγάλη αγροτική εξέγερση στη χώρα, υπό τον Φρανσίσκο Μαδέρο, πολιτικό αντίπαλο του Πορφίριο Ντίας. Ο Ζαπάτα προσχώρησε στην Επανάσταση μαζί με τους Πάντσο Βίγια και Πασκουάλ Ορόσκο.

Τελικά όμως ο Μαδέρο, ενώ κατάφερε η επανάσταση να επιβληθεί, παρέκκλινε από τις θέσεις της Επανάστασης αρνούμενος να διατάξει αναδιανομή της γης. Τότε ο Ζαπάτα προχώρησε, με τη βοήθεια του αναρχικού δασκάλου Οτίλιο Μοντάνιο Σάντσες, σε κατάρτιση δικού του επαναστατικού αγροτικού προγράμματος (με την ονομασία "πρόγραμμα Αγιάλα"), που προέβλεπε δήμευση και διανομή στους ακτήμονες του ενός τρίτου των κτημάτων, επιστροφή στους μικροϊδιοκτήτες όλων των κατασχεθέντων λόγω χρεών περιουσιών τους και παροχή συντάξεων στις χήρες και τα ορφανά όλων των πεσόντων στην επανάσταση.

Ο Εμιλιάνο Ζαπάτα σκοτώθηκε σε ενέδρα κυβερνητικών στρατευμάτων, στις 10 Απριλίου 1919. Ανδριάντες του έχουν ανεγερθεί στη πόλη του Μεξικού και στην πόλη Μορέλος, ενώ το όνομά του συμπεριλαμβάνεται στη στήλη των ηρώων της επανάστασης στην αίθουσα συνεδριάσεων της Βουλής του Μεξικού.

 Σημειώσεις 

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 








 Περαιτέρω ανάγνωση 
 Brunk, Samuel, ¡Emiliano Zapata!  Revolution and Betrayal in Mexico. Albuquerque: University of New Mexico Press, 1995.
 Caballero, Raymond. Lynching Pascual Orozco, Mexican Revolutionary Hero and Paradox. Create Space 2015. 
 Lucas, Jeffrey Kent. The Rightward Drift of Mexico's Former Revolutionaries: The Case of Antonio Díaz Soto y Gama. Lewiston, New York: Edwin Mellen Press, 2010.
 Mclynn, Frank.  Villa and Zapata: A history of the Mexican Revolution. New York : Carroll & Graf Publishers, 2001.
 McNeely, John H. "Origins of the Zapata revolt in Morelos." Hispanic American Historical Review (1966): 153–169.

 Golland, David Hamilton. "Recent Works on the Mexican Revolution." Estudios Interdisciplinarios de América Latina y el Caribe 16.1 (2014). online
 McNamara, Patrick J. "Rewriting Zapata: Generational Conflict on the Eve of the Mexican Revolution." Mexican Studies-Estudios Mexicanos 30.1 (2014): 122–149.

 Horcasitas, Fernando. De Porfirio Díaz a Zapata, memoria náhuatl de Milpa Alta, UNAM, México DF. 1968 (eye and ear-witness account of Zapata speaking Nahuatl) (Στα ισπανικά)
 Krauze, Enrique. Zapata: El amor a la tierra, in the Biographies of Power series. (Στα ισπανικά)

Κατηγορία:Μεξικανοί επαναστάτες
Κατηγορία:Μεξικανοί θύματα δολοφονικών ενεργειών
Κατηγορία:Δολοφονημένοι πολιτικοί