Αρτεμίτα Ασσυρίας

Η Αρτεμίτα ήταν μία αρχαία ελληνική πόλη (κατά την ελληνιστική εποχή) στην επαρχία της Απολλωνιάτιδος ή επαρχία Σιττακινής) της ανατολικής Μεσοποταμίας.

Ίδρυση
Κατά τον Γερμανό ιστορικό Γιόχαν Γκούσταφ ΝτρόυζενΓιόχαν Γκούσταβ Ντρόυζεν: Ιστορία των Επιγόνων του Μεγάλου Αλεξάνδρου τόμος Β΄, εκδ. Ελεύθερη σκέψις η πόλη αυτή πιθανόν να ανήκε στις πόλεις εκείνες που κτίστηκαν από τον Μεγάλο Αλέξανδρο το 324 π.Χ. στα εδάφη των ανυπότακτων Κοσσαίων, προκειμένου να εκτονώσει την απέραντη θλίψη του από τον χαμό του αδελφικού του φίλου Ηφαιστίωνος. Όμοια και ο Πλίνιος συγκατέλεγε την πόλη ως ίδρυμα των ΜακεδόνωνΠλινίου Πρεσβυτέρου Φυσική Ιστορία, βιβλίο 6, κεφάλαιο 30: Το σύνολο της Μεσοποταμίας ανήκε προηγουμένως στους Ασσύριους, καλύπτοντας τίποτα άλλο παρά χωριά, με εξαίρεση τη Βαβυλωνία και την Νινευή. Οι Μακεδόνες σχημάτισαν αυτές τις κοινότητες σε πόλεις, που προκάλεσαν την έκτακτη γονιμότητα του εδάφους. Εκτός από τις πόλεις που έχουν ήδη αναφερθεί, περιέχει εκείνες της Σελεύκειας, της Λαοδίκειας, της Αρτεμίτας.... 

Ο Αμερικανός αρχαιολόγος Γκετζέλ ΚοένThe Hellenistic Settlements in the East from Armenia and Mesopotamia to Bactria and India, University of Chicago Press (2013) πρότεινε μαζί με την άποψη της ελληνιστικής ίδρυσης, την θεωρία μην τυχόν να ήταν και από τους Βοιωτούς που μετέφερε εκεί δια της βίας ο σάχης της Περσίας Ξέρξης. Σε αυτήν την σοβαρή του εικασία βασίστηκε στα λεγόμενα του Διοδώρου του ΣικελιώτουΔιοδώρου Σικελιώτου Ιστορική βιβλιοθήκη, βιβλίο 17, παράγραφος 110: ἐνταῦθα δὲ μείνας ἡμέρας ἑπτὰ καὶ προσαναλαβὼν τὴν δύναμιν τριταῖος εἰς τοὺς Κέλωνας προσαγορευομένους ἧκεν, ἐν ᾧ μέχρι νῦν διαμένει γένος Βοιώτιον, κατὰ μὲν τὴν Ξέρξου στρατείαν ἀνάστατον γεγονός, μεμνημένον δ᾽ ἔτι τῶν πατρίων νόμων:[5] ὄντες γὰρ οὗτοι δίφωνοι τῇ μὲν ἑτέρᾳ διαλέκτῳ ἐξωμοιώθησαν τοῖς ἐγχωρίοις, τῇ δ᾽ ἑτέρᾳ πλείστας τῶν Ἑλληνικῶν λέξεων διετήρουν καὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων ἔνια διεφύλαττον.  που αναφέρει ότι τους συνάντησε στα μέρη αυτά ο Αλέξανδρος ο Μέγας το 324 π.Χ.

Ιστορία
Υπήρξε γενέτειρα του Έλληνα ιστορικού Απολλοδώρου που έζησε από το 130 ως το 87 π.Χ. Ο Τάκιτος (Annals 6.41.) αναφέρει ότι στην πόλη αυτή -όπως και στις άλλες πόλεις της Μεσοποταμίας- έστειλαν οι Ρωμαίοι το 31 μ.Χ. κάποιον Πάρθο που προσποιείτο πως ήταν ο Τιριδάτης Β΄ για να τον χρησιμοποιήσουν ενάντια στον Αρτάβανο Β΄. Για την σασσανιδική περίοδο της πόλεως ο E. Χέρτσφελντ διατείνεται ότι μετονομάστηκε από τον Χοσρόη Β΄ σε Δασταγέρδη, μια βασιλική πόλη. Σε κάποια όμως αραβικά δρομολόγια βρέθηκε η ονομασία Karka Artemita, πράγμα που υπαινίσσεται ότι η εν λόγω πόλη ίσως να υπήρξε διάφορος της Δασταγέρδης (Henning, op. cit., p. 942 nn. 1-2). 

Τοποθεσία κατά τους αρχαίους συγγραφείς
Βρισκόταν στην οδό από τη Σελεύκεια προς το όρος Ζάγρος της Μηδίας. Κατά τον Αλεξανδρινό γεωγράφο Κλαύδιο Πτολεμαίο η Αρτεμίτα βρισκόταν στην Ασσυρία, ανατολικά του ποταμού Γοργού και νότια της επίσης ελληνικής ΑπολλωνίαςΚλαυδίου Πτολεμαίου Γεωγραφική υφήγησις εκδ. Ελεύθερη σκέψις . 

Σύμφωνα με τον Ισίδωρο τον ΧαρακηνόΙσιδώρου Χαρακηνού "σταθμοί Παρθικοί", εκδ. Νέα θέσις: ...Από εδώ αρχίζει η Απολλωνιάτις, η οποία απέχει σχοίνους 33. Διαθέτει κωμοπόλεις, μεταξύ των οποίων υπάρχει ένας σταθμός και η Ελληνική πόλις Άρτεμις. Διαμέσου αυτής διέρχεται ο ποταμός Σίλλα. Απέχει από την Σελεύκεια σχοίνους 15. Τώρα όμως η πόλις καλείται Χαλάσσαρ. η πόλη λεγόταν αλλιώς και Χάλασσαρ και απείχε από τη Σελεύκεια περίπου 15 σχοίνους (82 χλμ.). Ο ΧέρτσφελντE. Herzfeld, The Persian Empire, ed. G. Walser, Wiesbaden, 1968 υποστηρίζει ότι το Χάλασσαρ προήλθε από τις ακκαδικές λέξεις (u)gar-sallu, αλλά μάλλον πρόκειται για εκβαρβαρισμό της γειτονικής πόλεως Χάλας που βρισκόταν στην διπλανή επαρχία Χαλωνίτιδα. Κατά μίαν άλλη εκδοχή ο τύπος Χαλάσσαρ προήλθε από το ελληνικό Χάλα και το εντόπιο σαρ που σημαίνει εν μέρει κορυφήΙσπανική και Καταλανική βικιπαίδεια στο λήμμα Αρτεμίτα. 

Ο Στράβων στα Γεωγραφικά του Στράβωνος Γεωγραφικά βιβλίο 11, κεφάλαιο 11, παράγραφος 7: ... εἴπερ ἐστὶ τὸ μῆκος τῆς οἰκουμένης ἑπτὰ μυριάδες: εἰ οὖν ἀπὸ τῆς Ὑρκανίας ἐπὶ Ἀρτεμίταν τὴν ἐν τῇ Βαβυλωνίᾳ στάδιοί εἰσιν ὀκτακισχίλιοι, καθάπερ εἴρηκεν Ἀπολλόδωρος ὁ ἐκ τῆς Ἀρτεμίτας, ἐκεῖθεν δ᾽ ἐπὶ τὸ στόμα τῆς κατὰ Πέρσας θαλάττης ἄλλο τοσοῦτόν ἐστι, καὶ πάλιν τοσοῦτον ἢ μικρὸν ἀπολεῖπον εἰς τὰ ἀνταίροντα τοῖς ἄκροις τῆς Αἰθιοπίας,  μνημονεύοντας τον Απολλόδωρο, τοποθετούσε την Αρτεμίτα στην Βαβυλωνία και μάλιστα σε ίση απόσταση από την Κασπία Θάλασσα και από τον Περσικό Κόλπο (8.000 στάδια, δηλ. 1260 χλμ. σε στάδια του Ερατοσθένους). Λίγο πιο κάτω ο ίδιος γεωγράφος κάνει πιο συγκεκριμένη την απόσταση μεταξύ Αρτεμίτας και Σελευκείας γύρω στα 500 στάδια (78,75 χλμ. σύμφωνα με τον Ερατοσθένη και 92,50 σύμφωνα με τον Αρτεμίδωρο). Αντιθέτως ο πευτιγγεριανός πίνακας υπολογίζει την απόσταση της πόλης από την Κτησιφώντα στα 61 ρωμαϊκά μίλια (93,3 χλμ.). Ο ποταμός Σίλλας (σημ. Diyala) διέρρεε την Αρτεμίτα.

Σύγχρονη τοποθεσία
Βάσει των αρχαίων μαρτυριών, η τοποθεσία της Αρτεμίτας πρέπει να αναζητηθεί στις όχθες του Σίλλα ποταμού. Μπορεί να είναι στην περιοχή Šahrābān στα ερείπια του Eski BaghdadW. S. W. Vaux, Dictionary of Greek and Roman Geography, ed. W. Smith, I, London, 1896, col. 227. K. Miller, Itineraria Romana, col. 743, είτε στην επαρχία της BaqūbaM. Streck in Pauly-Wissowa, Supplementband I, 1903, col. 145; F. Lasserre, ed., Strabo, Geography 8, Paris, 1975, p. 149. Πιο πιθανή πάντως θεωρείται ότι βρισκόταν κοντά στο MiqdadiyahΙρανική βικιπαίδεια στο λήμμα Αρτεμίτα (αραβικά المقدادية) στο ανατολικό Ιράκ στην επαρχία Diyala (Diyala ήταν ο Δίαλος ποταμός των Βυζαντινών χρονικογράφων, ο Σίλλας των αρχαίων Ελλήνων).

Παραπομπές

Πηγές

Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια.
Ιρανική εγκυκλοπαίδεια.

Κατηγορία:Αρχαίες πόλεις της Μεσοποταμίας