Κοκκινοπηλός Λάρισας

Ο Κοκκινοπηλός, επίσης γνωστός ως Κοκκινοπλός, είναι ορεινό χωριό του δήμου Ελασσόνας στον νομό Λάρισας της Θεσσαλίας. Σύμφωνα με την απογραφή του 2021, ο πληθυσμός του ανέρχεται στους 110 κατοίκους.

 Τοποθεσία 
Ο Κοκκινοπηλός είναι κτισμένος στις νοτιοδυτικές πλαγιές του ΟλύμπουΒασίλης Δ. Καϊμακάμης, Οι Ελληνόβλαχοι (Κουτσόβλαχοι). Κοκκινοπλός, το Βλαχοχώρι του Ολύμπου, εκδόσεις Μαίανδρος, Θεσσαλονίκη 1984, σελ. 39., σε υψόμετρο 1.117 μέτρων. Απέχει 34 χιλιόμετρα από την Ελασσόνα και περίπου 50 χιλιόμετρα από την Κατερίνη. Γεωγραφικά και διοικητικά ανήκει στη Θεσσαλία, ωστόσο ιστορικά οι κάτοικοί του είχαν ιδιαίτερα ανεπτυγμένες επαφές με τα χωριά της μακεδονικής πλευράς του Ολύμπου.

 Γενικά και ιστορικά στοιχεία 
Το χωριό είναι ιστορικά γνωστό ως Κοκκινοπλός, ονομασία που έφερε μέχρι το 1940. Αποτελεί ένα από τα λεγόμενα βλαχοχώρια του ΟλύμπουΚαϊμακάμης, 1984, σελ. 42.. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση δημιουργήθηκε γύρω στο 12ο αιώνα από Βλάχους γεωργούς και κτηνοτρόφους, ενώ η ονομασία του φαίνεται να προήλθε από το χαρακτηριστικό αργιλώδες κόκκινο χώμα της περιοχήςΚαϊμακάμης, 1984, σελ. 39, 42..

Για ένα μεγάλο διάστημα της Τουρκοκρατίας, ο Κοκκινοπηλός υπαγόταν στο βακούφι των Σερβίων, εξασφαλίζοντας προνόμια, τα οποία καταργήθηκαν όταν το χωριό πέρασε στη δικαιοδοσία του Αλή ΠασάΚαϊμακάμης, 1984, σελ. 70.. Το 1821 ο Κοκκινοπηλός καταστράφηκε από τα οθωμανικά στρατεύματα και ο πληθυσμός του διασκορπίστηκε σε διάφορα μέρηΚαϊμακάμης, 1984, σελ. 62, 65.. Ωστόσο το 1832 μερίδα των κατοίκων με επικεφαλής των ιερέα Ιωάννη Νταμπώση ή Παπαδόπουλο επέστρεψε στις εστίες τουΚαϊμακάμης, 1984, σελ. 65.. Άλλοι κάτοικοι εγκαταστάθηκαν στις γύρω περιοχές όπου αναπτύχθηκαν νεότεροι ξεχωριστοί οικισμοί με χαρακτηριστικότερους τα Καλύβια και το ΑσπρόχωμαΚαϊμακάμης, 1984, σελ. 40., είτε απορροφήθηκαν σε οικισμούς της Πιερίας όπως, π.χ. η Μαλαθριά.

Κατά την ύστερη Τουρκοκρατία ο Κοκκινοπηλός αποτέλεσε τσιφλίκι Οθωμανών γαιοκτημόνων. Την ίδια περίοδο υπέστη αρκετές καταστροφές από τα οθωμανικά στρατεύματα στο πλαίσιο της καταστολής των ελληνικών επαναστάσεων του 1854 και του 1878Καϊμακάμης, 1984, σελ. 66-67.. Ενδιάμεσα, τον Οκτώβριο του 1862 το χωριό αποτέλεσε τη βάση του Γερμανού γεωγράφου Χάινριχ Μπαρτ, ο οποίος εξερεύνησε τον Όλυμπο φτάνοντας μέχρι την κορυφή του Προφήτη ΗλίαΈφη Πουλάκη-Παντερμαλή, Μακεδονικός Όλυμπος. Μύθος - Ιστορία - Αρχαιολογία, Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, KZ΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, Θεσσαλονίκη 2013, σελ. 153..

Κατά τη δεκαετία του 1890 πραγματοποιήθηκαν απόπειρες λειτουργίας ρουμανικού σχολείου στον Κοκκινοπηλό, οι οποίες όμως απέτυχαν λόγω των αντιδράσεων των κατοίκων και των τοπικών εκκλησιαστικών αρχώνΑντώνης Μιχ. Κολτσίδας, Ιδεολογική συγκρότηση και εκπαιδευτική οργάνωση των Ελληνόβλαχων στο βαλκανικό χώρο (1850-1913). Η εθνική και κοινωνική διάσταση, Εκδοτικός Οίκος Αδελφών Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1994, σελ. 201-203, 372.. Κάτοικοι του χωριού συμμετείχαν ενεργά στον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897Καϊμακάμης, 1984, σελ. 75. και κατόπιν στον Μακεδονικό ΑγώναΚολτσίδας, 1994, σελ. 168.. Την ίδια περίοδο, σύμφωνα με ελληνική στατιστική, σε αυτό ζούσαν 300 οικογένειεςΚολτσίδας, 1994, σελ. 122-123.. Στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα παρέμεναν στο χωριό κατά τους θερινούς μήνες και Σαρακατσάνοι κτηνοτρόφοι.

Ο Κοκκινοπηλός απελευθερώθηκε, όπως και η υπόλοιπη επαρχία Ελασσόνας, κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων και συγκεκριμένα στις 8 Οκτωβρίου του 1912. Σύμφωνα με την ελληνική καταμέτρηση του 1913 είχε 1976 κατοίκους (1120 άνδρες και 856 γυναίκες)Βασίλειον της Ελλάδος. Υπουργείον Εθνικής Οικονομίας, Διεύθυνσις Στατιστικής, Απαρίθμησις των κατοίκων των νέων επαρχιών της Ελλάδος του έτους 1913, Εν Αθήναις, 1915, σελ. 36.. Παράλληλα λειτουργούσε αστική σχολή με πέντε τάξεις και νηπιαγωγείοΚολτσίδας, 1994, σελ. 390.. Στον Μεσοπόλεμο ο Κοκκινοπηλός διέθετε τηλεγραφείο, ταχυδρομείο και δημοτικό σχολείοΣύγχρονος Εγκυκλοπαιδεία Ελευθερουδάκη, Εγκυκλοπαιδικαί Εκδόσεις Ν. Νίκας και ΣΙΑ Ε.Ε., έκδοσις πέμπτη εκσυγχρονισμένη δια συμπληρώματος κατά τόμον, Αθήναι 1964, τόμος 14ος, σελ. 804., ενώ μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1920 υπέφερε από τη δράση των ληστών που έδρευαν στην ευρύτερη περιοχή του ΟλύμπουΚαϊμακάμης, 1984, σελ. 49..

Την περίοδο της Κατοχής, το χωριό πυρπολήθηκε τον Απρίλιο του 1943 από τα γερμανικά στρατεύματαΣτράτος Ν. Δορδανάς, Αντίποινα των γερμανικών αρχών κατοχής στη Μακεδονία (1941-1944), ΑΠΘ-Διδακτορική Διατριβή, Θεσσαλονίκη 2002, σελ. 220.. Μεταπολεμικά, ο Κοκκινοπηλός ανοικοδομήθηκε μέχρι το 1955, ωστόσο στη συνέχεια παρατηρήθηκε νέα μεγάλη φυγή του πληθυσμού με κυριότερους προορισμούς τη γειτονική Πιερία, τα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας και το εξωτερικόΚαϊμακάμης, 1984, σελ. 95.. Παράλληλα, υπολογίζεται πως στα μέσα της δεκαετίας του 1980 ζούσαν στη Θεσσαλονίκη περίπου 300 οικογένειες με κοντινή ή απώτερη καταγωγή από τον ΚοκκινοπηλόΑστέριος Ι. Κουκούδης, Μελέτες για τους Βλάχους, τόμος Α΄. Η Θεσσαλονίκη και οι Βλάχοι, Εκδόσεις Ζήτρος, Θεσσαλονίκη 2000, σελ. 115..

Το χωριό διαθέτει πολλούς νερόμυλους, ασβεστοκάμινα και έναν ανεμόμυλο.

Στον Κοκκινοπηλό γίνεται πανηγύρι κατά τις 25-27 Ιουλίου, ανήμερα του εορτασμού της Αγίας Παρασκευής.

Διοικητικά ανήκει στο Δήμο Ελασσόνας, ενώ μέχρι το 2010 αποτελούσε τμήμα του πρώην Δήμου Ολύμπου. Οι κάτοικοί του ασχολούνται με την υλοτομία, τη γεωργία και την κτηνοτροφία.

Στον Κοκκινοπηλό γεννήθηκαν ο γιατρός και πολιτικός Ιωάννης ΓιαμούζηςΚαϊμακάμης, 1984, σελ. 89. και ο - επίσης - γιατρός και μακεδονομάχος Νικόλαος Παλάγκας.

 Απογραφές πληθυσμού 
Απογραφή19131928194019511961197119811991200120112021Πληθυσμός197616191734Μιχαήλ Σταματελάτος, Φωτεινή Βάμβα-Σταματελάτου, Επίτομο Γεωγραφικό Λεξικό της Ελλάδος, Ερμής, Αθήνα 2001, σελ. 360.732707420639203176125Εφημερίς της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας , τεύχος Δεύτερο, 20 Μαρτίου 2014, αρ. φύλλου 698, σελ. 10600.110

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Δημοτικό Διαμέρισμα Κοκκινοπηλού
 Σύλλογος Κοκκινοπλιτών Ν. Πιερίας - Πληροφορίες για το χωριό
 Βλαχοχώρια - Κοκκινοπλός: Φωτογραφίες

Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Λάρισας
Κατηγορία:Δήμος Ελασσόνας