Μάχη της Περσίδας πύλης

Ως μάχη της Περσίδας πύλης αναφέρεται στο πλαίσιο της εκστρατείας του Μεγάλου Αλέξανδρου κατά της  αυτοκρατορίας των Αχαιμενιδών η μάχη που έδωσε ο Αλέξανδρος στο πέρασμα της Περσίδας πύλης, στη διάρκεια της εισβολής και κατάληψης των βασιλικών πόλεων της Περσίδας, πόλεων αναπόσπαστα δεμένων με την κυριαρχία επί της Περσίας.

Ο δρόμος προς την Περσίδα πύλη
Η μάχη στην Περσίδα πύλη είναι τμήμα της οριστικής κατάλυσης της αυτοκρατορίας των Αχαιμενιδών και θεμελιώνεται πάνω στην κυριαρχία των Ελλήνων σε δύο πόλεις οικονομικά κέντρα, όπως η Βαβυλώνα, και τα Σούσα και άλλες δύο πόλεις αρχαία κέντρα της δυναστείας των Αχαιμενιδών, την Περσέπολη, και τα Εκβάτανα, που νομιμοποιούσαν την εξουσία του Αλέξανδρου σε όλη την αυτοκρατορία.

Η Βαβυλώνα και τα Σούσα παραδόθηκαν αμαχητί. Παρά τις αξιοσημείωτες ανακαλύψεις του επιστημονικού του επιτελείουΜία από τις ανακαλύψεις που έκαναν οι άνδρες του Αλέξανδρου στη Βαβυλώνα, ήταν το αστρονομικό ημερολόγιο στον ναό του υπέρτατου θεού (Βήλου ή Μαρντούκ)  Επί αιώνες οι ιερείς κατέγραφαν συστηματικά τα ουράνια φαινόμενα που παρατηρούσαν. Ένας από τους ιερείς ο Κιντίνου, ήταν ο πρώτος που έδωσε ακριβές μήκος του έτους (365 ημέρες, 5 ώρες, 44 λεπτά, 12.52 δευτερόλεπτα, αντί για 48 λεπτά, 45.17 δευτερόλεπτα) και πρότεινε αναμόρφωση του ημερολογίου. Οι αναφορές αυτές μαζί με άλλες των βαβυλώνιων αστρονόμων μεταφράστηκαν στα Ελληνικά και ο ιστορικός της αυλής του Αλέξανδρου Καλλισθένης της Ολύνθου τις έστειλε στον θείο του Αριστοτέλη. Η νέα γνώση εφαρμόστηκε άμεσα. Ο αστρονόμος Κάλλιππος της Κυζίκου επανυπολόγισε το μήκος του σεληνιακού μήνα και πρότεινε νέο ημερολόγιο, στο οποίο χρησιμοποιούσε μεγαλύτερο σεληνιακό μήνα. Η νέα εποχή του ξεκίνησε στις 28 Ιουνίου 330, οκτώ μήνες μετά την αιχμαλωσία της Βαβυλώνας. Για την εξαιρετική πολιτισμική προσφορά της Βαβυλώνας στην αστρονομία βλ. Rochberg Francesca 1991, «The Cultural Locus of Astronomy in Late Babylonia» στο Grazer Morgenlandischen Symposion (23-27 September)., παρόλο που ο Αλέξανδρος προσπάθησε να πάρει με το μέρος του τον τοπικό πληθυσμό στη ΒαβυλώναΠαραδίδεται ότι προσέφερε θυσία στον θεό της πόλης Βήλο, γεγονός το οποίο είχε θετική απήχηση στον τοπικό πληθυσμό. Ο συμβολισμός τούτης της κίνησης είχε κυρίως να κάνει με την αποδοχή του Αλέξανδρου ως βασιλέα, καθώς ο Βήλος σύμφωνα με αρχαία παράδοση της περιοχής, τη νομιμότητα της εξουσίας του βασιλέα. Προκειμένου μάλιστα να εξασφαλίσει τη συνεργασία των αρχών και την αποδοχή του τοπικού πληθυσμού, διέταξε να ανοικοδομηθούν τα ιερά, που είχε καταστρέψει ο Ξέρξης πριν από ενάμιση αιώνα περίπου. Τούτη η ενέργεια ικανοποιούσε μεν το θρησκευτικό συναίσθημα του λαού, αλλά φαίνεται πως έβλαπτε τα συμφέροντα του ιερατείου. Στρατιωτικός διοικητής της Βαβυλώνας ανέλαβε ο Αγάθων με 700 Μακεδόνες και 300 μισθοφόρους. Κάτω από αυτές τις συνθήκες αποδοχής και αλληλοσεβασμού ο Αλέξανδρος διατήρησε τον Μαζαίο στο αξίωμα του σατράπη και επιπλέον του παραχώρησε το δικαίωμα να κόβει κατ’ εξαίρεσιν δικό του νόμισμα. Για την καταστροφή των ιερών βλ. Αρριανός 7. 17.1-4 και Διόδωρος 17 112.3., η επαφή του μακεδονικού στρατού με τους κατοίκους και ιδιαίτερα τις γυναίκες στη Βαβυλώνα κατά την περίοδο της εκεί ανάπαυσής του υπήρξε τουλάχιστον ατυχήςΚατά παράδοσιν του Ηρόδοτου της Αλικαρνασσού, που είχε γράψει ότι οι γυναίκες της Βαβυλώνας ήταν υποχρεωμένες να υπηρετούν ως πόρνες τη θεά της αγάπης. Αυτό φυσικά δεν ήταν αληθές, ωστόσο οι άνδρες του Αλέξανδρου βολικά πίστευαν πως το έθιμο εξακολουθούσε και συμπεριφέρονταν ανάλογα. Τούτο διαφαίνεται καλύτερα στις απόψεις του Κούρτιου (V 1.36-38), που προσπαθώντας να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα, αποδεικνύει με τον καλύτερο τρόπο την προκατειλημμένη στάση της ιστορίας απέναντι στους Πέρσες, που θέλησε να δικαιολογήσει τους βιαστές Μακεδόνες και λοιπούς..

Περί τα τέλη του 331 π.Χ. ο στρατός ξεκίνησε με κατεύθυνση την πρωτεύουσα της περσικής αυτοκρατορίας, τα Σούσα, που είχαν οικειοθελώς υποταχθεί στον Μακεδόνα Φιλόξενο και ένα τμήμα ψιλώνΟ ταμίας των φόρων της Μ. Ασίας. Βλ. Αρριανός 3. 6.4.. Ο Φιλόξενος είχε ήδη ενημερώσει τον Αλέξανδρο ότι οι θησαυροί ήταν ασφαλείς και ότι ο σατράπης της πόλης Αβουλίτης επιθυμούσε να παραδοθεί δίχως αντίσταση. Κατόπιν πορείας είκοσι ημερών, ο Αλέξανδρος εισήλθε στα Σούσα και έγινε κύριος των θησαυρών οι οποίοι υπήρχαν στην πόλη. Οι αρχαίες πηγές αναφέρουν ότι στην κυριότητα του Μακεδόνα βασιλιά περιήλθαν 50.000 αργυρά τάλανταΑρριανός 3. 16.7., πολυτελή σκεύη και πολύτιμα αντικείμενα τα οποία ανήκαν στον Δαρείο, σωροί πορφύρας και ελληνικά λάφυρα από την εποχή της εκστρατείας του Ξέρξη, μαζί με τους χάλκινους ανδριάντες των τυραννοκτόνων Αρμόδιου και  Αριστογείτονα, που έστειλε στην ΑθήναΑρριανός 3. 16.7-8.. Ωστόσο, ο Αλέξανδρος βιάζεται να κινηθεί για τις βασιλικές πόλεις της Περσίδας, πόλεις αναπόσπαστα δεμένες με την κυριαρχία επί της Περσίας. Τακτοποιεί γρήγορα τα της Σουσιανής, παραχωρεί στη μάνα και τα παιδιά του Δαρείου ως μόνιμη κατοικία τα ανάκτορα και τη βασιλική αυλή, καθώς και λόγιους για να μάθουν τα ΕλληνικάΔιόδωρος 17..

Ορεινή Περσία

Τελειώνοντας όσα ζητήματα ήθελε να ρυθμίσει ο Αλέξανδρος το 330 π.Χ. προελαύνει για την ορεινή Περσία, κίνηση σημαντικής στρατιωτικής δυσκολίας λόγω των γεωγραφικών προβλημάτων που παρουσιάζονται και των επακόλουθων προβλημάτων επισιτισμού, μορφολογίας του εδάφους και του άγνωστου κλίματος αλλά και από τους παράγοντες εκείνους που κάνουν αξιοθαύμαστες τις εκστρατείες του Αλέξανδρου, όπως το θέτει ο DroysenDroysen 1996, 379.. Ο Αλέξανδρος πέρασε τον ποταμό ΠασίτιγριΑρριανός 3 17.1. και εισέβαλε στη χώρα των πεδινών Ουξίων, οι περισσότεροι  από  τους  οποίους  παραδόθηκαν στον δίχως να προβάλλουν την παραμικρή αντίσταση, ήδη υποταγμένοι στον Πέρση βασιλέα. Οι ορεινοί Ούξιοι, αντίθετα, του ζήτησαν δώρα που πάντα έπαιρναν από τους Πέρσες βασιλείς. 

Ο Αλέξανδρος μέσα στη νύχτα διείσδυσε στις ορεινές περιοχές τους ακολουθώντας αφύλακτη ορεινή ατραπό και έχοντας μαζί του το άγημα με τους υπασπιστές και 8.000 πεζούς, τους περισσότερους ψιλούς, ξάφνιασε τους αντιπάλους του και έπληξε με σφοδρότητα τα χωριά τους και κατέβαλε πολλούς από αυτούς στον ύπνο. Στη συνέχεια ο στρατός όρμησε στα στενά όπου είχαν συγκεντρωθεί οι Ούξιοι. Στέλνοντας τον Κρατερό με ένα τμήμα του στρατού στα υψώματα, πίσω από τους Ουξίους, ο ίδιος εφόρμησε στο στενό με πυκνή φάλαγγα. Μετά από την παράκληση της μητέρας του Δαρείου, της Σισύγαμβης ο Αλέξανδρος δέχθηκε να εξακολουθήσουν οι Ούξιοι να κατοικούν σε εκείνη την περιοχή, αναλαμβάνοντας όμως την υποχρέωση να πληρώνουν ετήσιο φόρο 100 αλόγων, 500 υποζυγίων και 30.000 προβάτων, καθώς χρήματα για να πληρώσουν δεν είχανΚατά την αφήγηση του Αρριανού (3. 17.6)..

Περσίδες πύλες
Με την είσοδο προς την ορεινή περιοχή διάπλατα ανοιγμένη, ο Αλέξανδρος απέστειλε τον Παρμενίωνα με τους βαρύτερα οπλισμένους, τους Θεσσαλούς ιππείς και τα μεταγωγικά από τον αμαξιτό δρόμο, ενώ ο ίδιος ακολούθησε μαζί με τους Μακεδόνες πεζούς, το ιππικό, τους Αγριάνες, τους σαρισσοφόρους και τους τοξότες έναν συντομότερο και δυσκολότερο συνάμα δρόμο, ως τις Περσίδες ΠύλεςΑρριανός 3. 18.2., οι οποίες αποτελούσαν και το φυσικό πέρασμα ανάμεσα στην Περσίδα και τη Σουσιανή. 

Στην περιοχή, πίσω από πρόχειρο καθώς φαίνεται επιβοηθητικό τείχος στην αμυντική του διάταξηStein A. 1940, Old Routes of Western Iran, London, 25., τον περίμενε ο σατράπης Αριοβαρζάνης, που είχε στρατοπεδεύσει στην περιοχή με ισχυρή δύναμη 40.000 πεζών και 700 ιππέων. Η προσπάθεια του Αλεξάνδρου να επιτεθεί μετωπικά αγνοώντας την παγίδα και να εκπορθήσει τον εχθρό, οδήγησε σε βαριές απώλειες των Μακεδόνων, πλήρη οπισθοχώρησηΑρριανός 3. 18.3, Κούρτιος V 3.17-23 και Διόδωρος 17. 68.1-2 και καθυστέρηση ενός μηνός περίπου . 

Ωστόσο, όπως παραδίδεται, από κάποιον Λύκιο αιχμάλωτο βοσκό δίγλωσσο έμαθε ο Αλέξανδρος ότι μπορούσε να τον οδηγήσει από κάποιο τραχύ και δύσβατο μονοπάτι στα νώτα του εχθρούSarathi Bose, Partha 2003, Alexander the Great's Art of Strategy, Gotham, 134.. Αφήνοντας πίσω του ο Αλέξανδρος τον Κρατερό με την φάλαγγα τη δική του και του Μελέαγρου, προχώρησε παράτολμα, οδηγούμενος από τον Λύκιο αιχμάλωτο. Με τους υπασπιστές, το τάγμα του Περδίκκα, τους Αγριάνες, τη βασιλική ίλη των εταίρων και μία τετραρχία προχώρησε τη νύχτα, μέσα στη θύελλα και το βαρύ σκοτάδι. Στο πρώτο χάραμα βρέθηκε πίσω από τις Πύλες, ξάφνιασε τις προφυλακές εξοντώνοντας την πρώτη, προξενώντας μεγάλες απώλειες στη δεύτερη και τρέποντας την τρίτη σε φυγή προς τα βουνά, αντί για το στρατόπεδο. 

Κατόπιν, κατά το ξημέρωμα επιτέθηκε στο ανυποψίαστο στρατόπεδο του Αριοβαρζάνη, καθώς οι Πέρσες θεωρούσαν αδύνατο να επιτεθούν οι εχθροί μέσα στη θύελλα, ενώ ταυτόχρονα επιτέθηκε στο τείχος ο Κρατερός. Η συνδυασμένη και επίθεση από δύο πλευρές και η τρίτη παρουσία του Πτολεμαίου απώθησε τους υπερασπιστές του τείχους, που το εγκατέλειψαν. Οι περισσότεροι σφαγιάστηκαν στη μάχη ή σκοτώθηκαν πέφτοντας στους γκρεμούς κατά την πανικόβλητη φυγή τους. Ο Αριοβαρζάνης διέφυγε στα βουνά με λιγοστούς ιππείς, ενώ παραδίδεται πως ο Λύκιος πληροφοριοδότης αμείφθηκε αδρά.

Συνέπειες

Μετά από μικρή ανάπαυση, περνώντας τον Αξάρη που ήταν ήδη γεφυρωμένος, ο Αλέξανδρος προέλασε για την Περσέπολη, προσπαθώντας κυρίως να διαφυλάξει τους θησαυρούς του μεγάλου βασιλέα, αν δεχθούμε ότι είναι αληθής η αναφορά του Διόδωρου και του Κούρτιου πως καθ’ οδόν έλαβε επιστολή από τον βασιλικό θησαυροφύλακα και διοικητή Τιριδάτη να βιαστεί, γιατί κινδύνευε ο θησαυρόςΔιόδωρος 17. 69 και Κούρτιος V 5.2. Κατά τον Κούρτιο ο Τιριδάτης προσκάλεσε τον Αλέξανδρο να μπει στην πόλη, πριν τη λεηλατήσουν οι κάτοικοί της, εκδοχή λογικότερη από εκείνη του Διόδωρου, ο οποίος παραδίδει ότι έπρεπε να βιαστεί ο Αλέξανδρος, πριν στείλει ο Δαρείος στρατό για να υπερασπιστεί την πόλη.. Ένας πραγματικά μεγάλος θησαυρός -120.000 τάλαντα τον ορίζουν ο Κούρτιος και ο Διόδωρος- για τα ελληνικά δεδομένα, τόσο στην Περσέπολη, όσο και στις Πασαργάδες όπου βρισκόταν ο θησαυρός του Κύρου Α΄. Η παράδοση θέλει 20.000 ημίονους και 3.000 καμήλες για τη μεταφορά τους στα ΣούσαΔιόδωρος 17. 71.1-2 και Κούρτιος V 6.9, επίσης Πλούταρχος Αλέξανδρος ΛΖ΄ 4..

Κάθισε και στον θρόνο των μεγάλων βασιλέων ο Αλέξανδρος και κατόπιν με μία ψυχρή, αλλά στρατηγικής σημασίας κίνηση έγινε ξανά πολέμαρχος και διέταξε τη λεηλασία της πόληςΒλ. σχετικά Hammond N. G. L. 1992, «The Archaeological and Literary Evidence for the Burning of the Persepolis Palace», The Classical Quarterly. 42 (2), 358-364. Ο ίδιος, καθώς παραδίδει ο Πλούταρχος, έδωσε εντολή  να καούν οι κέδρινες επενδύσεις των ανακτόρων, παρά τις αντιρρήσεις του γέροντα πλέον ΠαρμενίωναΠλούταρχος Αλέξανδρος ΛΗ΄.. Η παραφιλολογία που αναπτύχθηκε εκ των υστέρων με τη χορεύτρια Θαΐδα και τους μεθυσμένους συνδαιτημόνες θεωρούνται σήμερα  προσπάθειες των ιστορικών του να συγκαλύψουν κυρίως την άγνοιά τους για τις πραγματικές προθέσεις του Αλέξανδρου. Για τον Δαρείο που έχει καταφύγει στα Εκβάτανα, δεν υπάρχει μεγαλύτερη ταπείνωση από την οργιαστική λεηλασία της πραγματικής του πρωτεύουσας και την πυρπόληση των ανακτόρων.

Παραπομπές-σημειώσεις

Πηγές

Κουίντος Κούρτιος Ρούφος Historiae Alexandri Magni.
Πλούταρχος Παράλληλοι Βίοι: Βίος Αλεξάνδρου.
Αρριανός Αλεξάνδρου Ανάβασις.

Βιβλιογραφία

Droysen J.G. 1996, Ιστορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, Τράπεζα Πίστεως, Αθήνα.
Hammond N. G. L. 1992, «The Archaeological and Literary Evidence for the Burning of the Persepolis Palace», The Classical Quarterly, 42 (2), 358-364.
Marsdan E. W. 1978, D. W. Engles, Alexander the Great and the Logistics of the Macedonian Army, Berkeley and London.
Rochberg Francesca 1991, «The Cultural Locus of Astronomy in Late Babylonia» στο Grazer Morgenlandischen Symposion (23-27 September)
Sarathi Bose, Partha 2003, Alexander the Great's Art of Strategy, Gotham.
Stein A. 1940, Old Routes of Western Iran, London

Περσιδα
Περσιδα
Περσιδα
Περσιδα
Περσιδα
330  π.Χ.