Σάπες

Οι Σάπες είναι κωμόπολη της Θράκης στην Περιφερειακή Ενότητα Ροδόπης και η έδρα του Δήμου Μαρωνείας - Σαπών.

 Γενικά στοιχεία 
Οι Σάπες βρίσκονται στο νοτιοανατολικό τμήμα, προς τα όρια με την Περιφερειακή Ενότητα Έβρου σε υψόμετρο 101 μέτρα. Απέχουν περίπου 28 χιλιόμετρα Α.-ΝΑ. της Κομοτηνής και 39 χλμ. ΒΔ. από την Αλεξανδρούπολη. Η γύρω περιοχή είναι εύφορη με εκτεταμένες καλλιεργήσιμες εκτάσεις και βοσκοτόπια. Οι κάτοικοί της ασχολούνται με τη γεωργία και λιγότερο την κτηνοτροφία.

Ο μόνιμος πληθυσμός της Δημοτικής ενότητας Σαπών με γεωγραφικό κωδικό Καλλικράτη ″010401″ (ΦΕΚ B 697 - 20.03.2014) σύμφωνα με τα αποτελέσματα της Απογραφής Πληθυσμού – Κατοικιών 2021 της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΦΕΚ B 699 - 20.03.2014) ανήλθε σε 6.738 άτομα ενώ τα 3.948 άτομα του προαναφερθέντος συνόλου ανήκουν στον πληθυσμό της δημοτικής κοινότητας Σαπών.

 Ιστορικά στοιχεία 
Οι Σάπες πήραν το όνομα τους από τους Σαππαίους, το Θρακικό φύλο που αναφέρουν στα κείμενά τους ο Ηρόδοτος και ο Παυσανίας. Κατά μια άλλη εκδοχή η ονομασία προήλθε από το «Σαπ» που σημαίνει στύψη και είναι το θειικό νάτριο του αργιλίου που χρησιμοποιούσαν οι κάτοικοι στην βυρσοδεψία. Κατά τον 19ο αιώνα, σύμφωνα με τον Πουκεβίλ, στις Σάπες λειτουργούσε ορυχείο στύψης. Η περιοχή των Σαπών, γνώρισε πολλούς κατακτητές: Ρωμαίους, Οθωμανούς Τούρκους και Βούλγαρους.

Η κωμόπολη αυτή είναι πρωτεύουσα του Δήμου Μαρωνείας & Σαπών, προπολεμικά της κοινότητας, καθώς και ολόκληρης της Επαρχίας Σαπών. Τον 17ο αιώνα θα περάσει από τις Σάπες και θα τις περιγράψει ο Οθωμανός περιηγητής Evliya Celebi. Επί τουρκοκρατίας ήταν το κεντρικότερο και το εμπορικότερο χωριό. Είχε 2 τζαμιά. Ονομαζόταν Σαπ Χανέ ή Σιαπτσί (Σαψί), γιατί στην περιφέρεια της κωμόπολης και σε διάφορα σημεία, κατά παραδοσιακή αφήγηση, υπήρχε μεταλλείο πετρωμάτων, που περιείχε στύψη, την οποία είχαν ανάγκη τα τότε βυρσοδεψεία των Σαπών, αλλά και άλλων περιοχών. Μετά το 1950 απαγορεύτηκε η χρήση της.

 Μαρτυρίες από το παρελθόν 
Η πιο παλιά μαρτυρία για τις Σάπες προέρχεται από τον Τούρκο περιηγητή Εβλιγιά Τσελεμπή: "Εκτισμένη εις τους πρόποδας όρους αυτή έχει εν τζαμίον, εν χανίον και 200 κεραμοσκεπείς οικίας. Όλοι οι κάτοικοι της πόλης, Μωαμεθανοί τε και μη, είναι ασύδοτοι από φόρους στρατιωτικής καταστάσεως., υποχρεωμένοι να μετέχουν μόνον εις πολέμους. Οι μη μουσουλμάνοι κάτοικοι, όλοι ασχολούνται με την εκσκαφήν στυπτηρίας του Δημοσίου και παράδοσιν ταύτης εις τον Εμίνην των φόρων. Το ποσόν της εργολαβικής αναλήψεως της εκσκαφής της στυπτηρίας του Δημοσίου και παράδοσιν ταύτης εις τον Εμίνην των φόρων. Το ποσόν είναι μέγα ανερχόμενον εις το ποσόν των οκτακοσίων χιλιάδων γροσίων."

Νεότερη μαρτυρία Γάλλου περιηγητή του 19ου αιώνα Α. Viquesquel αναφέρει: "Σιαπτσιλάρ, 7-8 λεύγες νοτιοανατολικώς της Γιομουρτζίνας, βρίσκεται το Σαπ Χανά ή Σιαπτσί (ή Σιαπτσιλάρ στον πληθυντικό). Σαπ, σημαίνει στύψη, Χανά είναι το πανδοχείο ή εργοστάσιο. Το χωρίον πήρε το όνομα από τα πετρώματα της στύψης, των οποίων η εκμετάλλευσις γίνεται εις απόστασιν ενός τετάρτου της μισής λεύγας και των οποίων χρησίμευαν εις την κατασκευήν στύψης."Το όνομα αυτό περιέχει την τουρκική ρίζα "Σιάπ" (στύψη=διπλό θεϊκό άλας του αργιλίου και του καλίου) και Χανά ή χάνα (πανδοχείο=χάνι). Δηλαδή υπήρχαν εργαστήρια όπου γινόταν η επεξεργασία των πετρωμάτων της στύψης με τα οποία χρωμάτιζαν τα δέρματα. Ακόμη η λέξη Χάνα σημαίνει πανδοχείο, για την εξυπηρέτηση των επισκεπτών και ταξιδιωτών. Τα πανδοχεία αυτά, από παλιά, αλλά και κατά το 1922-1935, ήταν πολύ απαραίτητα για την εξυπηρέτηση των ταξιδιωτών, που ήταν αναγκασμένοι να διανυκτερεύσουν εδώ, αφού δεν υπήρχαν δρόμοι και συγκοινωνίες. Είχαν επίσης και όλες τις υποδομές για να ταΐσουν και να ξεκουράσουν τα ζώα, που ήταν γαϊδούρια, βόδια, βουβάλια, άλογα και καμήλες. Στα χάνια και στα πανδοχεία όμως έρχονταν και οι κάτοικοι των γύρω περιοχών, προς εξυπηρέτηση βιοτικών ή άλλων αναγκών στις Σάπες και ήταν υποχρεωμένοι, ιδιαίτερα τους χειμερινούς μήνες, να διανυκτερεύουν.
μικρογραφία|Η εκκλησία της Αγίας Μαρίνας κατά το κτίσιμο
μικρογραφία|Η εκκλησία της Αγίας Μαρίνας μετά την αποπεράτωση

 Σύντομη ιστορία του τόπου μετά το έτος 1923 (βασισμένη σε ΦΕΚ) 
Ο συνοικισμός Σάππαι συστάθηκε με την παράγραφό 18 του Α’ μέρους του Διατάγματος υπ’ αριθμό 2 τις 30/07/1924 (ΦΕΚ A 177 - 31.07.1924 και ΦΕΚ Α 194 - 14.08.1924 – αναδημοσίευση) σε κοινότητα Σαππῶν με έδρα τον ομώνυμο συνοικισμό (Σάππαι). Ύστερα από χρόνια, με την παράγραφο 39 του άρθρου 9 του Νομοθετικού Διατάγματος υπ’ αριθμό 107 τις 26/09/1946 (ΦΕΚ Α 290 - 26.09.1946) η κοινότητα Σαππῶν αναγνωρίστηκε σε Δῆμο Σαππῶν με έδρα την ομώνυμη πόλη (Σάππαι). Την 1η Ιανουαρίου 2011 με την παράγραφο 42 του άρθρου 1 του νόμου υπ’ αριθμό 3852 (ΦΕΚ A 87 - 07.06.2010) συστάθηκε με έδρα την κωμόπολη Σάπες (Σάπαι,οι) ο Δήμος Μαρωνείας – Σαπών αποτελούμενος από τον Δήμο Μαρωνείας και τον Δήμο Σαπών, οι οποίοι καταργήθηκαν.

 Απογραφές πληθυσμού 
Οι απογραφές πληθυσμού μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο είναι:
Απογραφή19511961197119811991200120112021Πληθυσμός2.4402.5892.4562.5102.2473.7543.3512.694

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Σάπες: οικισμός “παλιννοστούντων” Ποντίων από τον ιστότοπο https://www.greekscapes.gr/index.php.
 Αρχειακές περιγραφές για Σάπες (Ροδόπη) από τον ιστότοπο Εθνικό Ευρετήριο Αρχείων.

 Πηγές 
 Η επίσημη ιστοσελίδα του Δήμου Μαρωνείας - Σαπών 
 Σάπες στον χάρτη του OpenSreetMap 

 Η ιστοσελίδα του Δημοτικού Σχολείου Σαπών
 Σάπες: ο τόπος μας - Πληροφορίες για τις Σάπες, από το 1920 και μετά.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Δήμος Σαπών
Κατηγορία:Κωμοπόλεις της περιφερειακής ενότητας Ροδόπης
Κατηγορία:Δήμος Μαρωνείας - Σαπών