Λιλαία

Η Λιλαία είναι οικισμός στην Στερεά Ελλάδα και την Περιφερειακή Ενότητα Φωκίδας.

 Γενικά στοιχεία 
Η Λιλαία βρίσκεται στα όρια με την Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας και είναι κτισμένη σε υψόμετρο 330 μέτρων στο λεκανοπέδιο του Κηφισού κοντά στους βόρειους πρόποδες του Παρνασσού. Απέχει περίπου 43 χιλιόμετρα βορειοανατολικά από την Άμφισσα (έδρα του δήμου) και 49 χιλιόμετρα νότια από την Λαμία. Μέχρι το 1920 ονομαζόταν Κάτω Αγόριανη,Πανδέκτης - Μετονομασίες οπότε και μετονομάστηκε σε Λιλαία λόγω της αρχαίας Φωκικής πόλης Λιλαίας που βρισκόταν σε αυτή την περιοχή. Πολύ κοντά στην Λιλαία βρίσκονται οι πηγές του Βοιωτικού Κηφισού.

 Διοικητικά - πληθυσμιακά στοιχεία 
Ως οικισμός αναφέρεται επίσημα, μετά την Επανάσταση του 1821, με την παλιά του ονομασία Κάτω Αγόριαννη, το 1840 να ορίζεται έδρα του δήμου Δωριέων (μέχρι το 1842). Το 1920 με το ΦΕΚ 6Β - 01/02/1920 μετονομάστηκε σε  Λιλαία. Σύμφωνα με το σχέδιο Καλλικράτης και την τροποποίησή του Κλεισθένης Ι, μαζί με τα Καλάνια και το Κρόκι αποτελεί την ομώνυμη κοινότητα που υπάγεται στη δημοτική ενότητα Παρνασσού του δήμου Δελφών και σύμφωνα με την απογραφή 2021 απογράφησαν 195 κάτοικοι.«ΦΕΚ αποτελεσμάτων ΜΟΝΙΜΟΥ πληθυσμού 2021», σελ. 21795 (σελ. 213 του pdf)

Πορεία του πληθυσμού:Επίτομο γεωγραφικό Λεξικό, Σταματελάτου, Εκδ. Ερμής ISBN 960-320-133-2
Έτος1928194019511961197119811991200120112021Πληθ.678730664589463496459342332ΦΕΚ αποτελεσμάτων ΜΟΝΙΜΟΥ πληθυσμού απογραφής 2011», σελ. 10668 (σελ. 194 του pdf)195

Ιστορικά στοιχεία
Το χωριό υπέστη μεγάλες καταστροφές από τους Γερμανούς κατακτητές οι οποίοι τον Οκτώβριο του 1943 το έκαψαν σχεδόν ολοσχερώς, με αφορμή την περισυλλογή Αμερικανών τραυματισμένων πιλότων από τους κατοίκους του χωριού και από αντάρτες του ΕΛΑΣ. Από τα 160 σπίτια που είχε τότε το χωριό κάηκαν τα 150 ενώ εκτελέστηκαν συνολικά 11 άμαχοι.

 Η αρχαία Λιλαία 
Η Λιλαία ήταν αρχαία φωκική πόλη, από τις ισχυρότερες της αρχαίας Φωκίδας. Ήταν κτισμένη στις βόρειες υπώρειες του Παρνασσού ενώ λέγεται ότι ήταν μία από τις Ναϊάδες, κόρη του Κηφισού. Αναφέρεται για πρώτη φορά από τον Όμηρο στον κατάλογο των Νεών. Ήταν μία από τις εννιά φωκικές πόλεις που είχαν συμμετάσχει στον Τρωικό πόλεμοΒικιθήκη - Ιλιάδα Ραψωδία Β΄στίχοι 517-520 Αὐτὰρ Φωκήων Σχεδίος καὶ Ἐπίστροφος ἦρχον
υἷες Ἰφίτου μεγαθύμου Ναυβολίδαο,
οἳ Κυπάρισσον ἔχον Πυθῶνά τε πετρήεσσαν
Κρῖσάν τε ζαθέην καὶ Δαυλίδα καὶ Πανοπῆα, 
οἵ τ' Ἀνεμώρειαν καὶ Ὑάμπολιν ἀμφενέμοντο,
οἵ τ' ἄρα πὰρ ποταμὸν Κηφισὸν δῖον ἔναιον,
οἵ τε Λίλαιαν ἔχον πηγῇς ἔπι Κηφισοῖο·. Η Λιλαία βρισκόταν κοντά στις πηγές του ποταμού Κηφισού δίπλα στις οποίες υπήρχαν σύμφωνα με τον Παυσανία τα ιερά της θεάς Άρτεμις και του Απόλλωνα, ενώ υπήρχαν και όρθια αγάλματα από Πεντελικό μάρμαρο. Εκεί λατρευόταν και ο θεοποιημένος ποταμός. Οι κάτοικοί της πίστευαν ότι το νερό της Κασταλίας πηγής στους Δελφούς ήταν δώρο του Κηφισού, γι' αυτό ορισμένες μέρες το χρόνο έριχναν στην πηγή γλυκίσματα και πίστευαν ότι αυτά αναφαίνονταν στην Κασταλία κρήνη. Η ευρύτερη περιοχή της Λίλαιας κατοικήθηκε από την 3η χιλιετία π.Χ. Ο Ηρόδοτος δεν την αναφέρει στις πόλεις που κατέστρεψαν οι Πέρσες, πιθανόν γιατί εκείνη την περίοδο ανήκε στους γειτονικούς Δωριείς της Δωρίδας ή γιατί ήταν αδύνατη η κατάληψη της πόλης λόγω των πολύ ισχυρών τειχών που διέθετεArxaiologia.gr Άρθρο του αρχαιολόγου Φώτη Ντάσιου. Η πόλη αναφέρεται επίσης από τον Στράβωνα Γεωγραφικά, 9.407, τον Παυσανία Ελλάδος Περιήγησις, 10.33.5, τον Πτολεμαίο 3.14.4 και τον Πλίνιο Φυσική Ιστορία 4.27. Η Λιλαία καταστράφηκε κατά τον Γ΄ Ιερό Πόλεμο από τον Φίλιππο Β΄ της Μακεδονίας το 346 π.Χ., αλλά ξαναχτίστηκε τα επόμενα χρόνια. Από την αρχαία Λιλαία σώζονται σήμερα σε καλή κατάσταση τα τείχη της πόλης, τα οποία διακρίνονται σε δύο φάσεις, μία πριν τη μακεδονική κατάκτηση και μία μετά. Επρόκειτο για ισχυρά τείχη, ενισχυμένα κατά τόπους με οχυρωματικούς πύργους. Στην περίοδο της λατινοκρατίας ορισμένα τμήματα οχυρώθηκαν ξανά. Στα αρχαιολογικά κατάλοιπα της περιοχής συγκαταλέγεται και ο ερειπωμένος σήμερα ναός του Αγίου Χριστοφόρου και της Παναγίας Ελεούσας, που κτίστηκε με επανάχρηση αρχιτεκτονικών μελών του αρχαϊκού ναού κατά την παλαιοχριστιανική περίοδο.

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Δήμος Δελφών
 Οι θηριωδίες των Γερμανών στην Λιλαία Φωκίδας από την Μηχανή του Χρόνου.
 Πύργος Λιλαίας από τον Καστρολόγο.

 Πηγές - Παραπομπές 

Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Φωκίδας
Κατηγορία:Πόλεις της αρχαίας Φωκίδας
Κατηγορία:Δήμος Δελφών
Κατηγορία:Παρνασσός