Ανδρόνικος Ε΄ Παλαιολόγος

Ο Ανδρόνικος Ε' Παλαιολόγος ( 1400 - 1407) ήταν Συναυτοκράτορας της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας από το 1403 περίπου μέχρι το 1407, μαζί με τον πατέρα του Ιωάννη Ζ´ Παλαιολόγο. Δεν μπορούσαν να έχουν υπό τον έλεγχο τους την Κωνσταντινούπολη, κυβέρνησαν μόνο την Θεσσαλονίκη με όλους τους πλήρους αυτοκρατορικούς τίτλους αναγνωρισμένους από τον θείο του Ιωάννη Ζ΄ Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγο. Ο μικρός Ανδρόνικος ήταν τρίτος στην σειρά διαδοχής της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, για αυτό οι γονείς του τον αναγνώρισαν ως μελλοντικό αυτοκράτορα. Οι ελπίδες τους διαψεύστηκαν με τον πρόωρο θάνατο του μικρού Ανδρόνικου σε ηλικία μόλις επτά ετών (1407), οι σύγχρονοι συγγραφείς τον αναγνώρισαν μόλις τα τελευταία χρόνια (1967) αφού πίστευαν ότι ο Ιωάννης Ζ΄ δεν είχε παιδιά.

Βιογραφία

Ο Ανδρόνικος Ε΄ Παλαιολόγος γεννήθηκε (1400) ως μοναδικός γιος του Ιωάννη Ζ΄ Παλαιολόγου και της συζύγου του Ειρήνης Γατελούζου όρης του Φραντσέσκο Β΄ ηγεμόνα της Λέσβου.Kazhdan 1991, Andronikos V PalaiologosDennis 1967, σ. 176Oikonomides 1977, σ. 332 Ο από πατέρας του παππούς Ανδρόνικος Δ´ Παλαιολόγος ήταν νόμιμος κληρονόμος του θρόνου, από αυτόν πήρε το όνομα του. Ο Ιωάννης Ζ΄ κυβέρνησε για σύντομο χρόνο την Βυζαντινή αυτοκρατορία ως σφετεριστής (1390) αφού ανέτρεψε τον παππού του Ιωάννη Ε΄ Παλαιολόγο, ανατράπηκε με την επιστροφή του παππού του μόλις πέντε μήνες αργότερα.Leonte 2012, σ. 47 Ο Ιωάννης Ζ΄ δεν εγκατέλειψε ποτέ τις απαιτήσεις του να γίνει αυτοκράτορας της Κωνσταντινούπολης ακόμα και όταν πέθανε ο Ιωάννης Ε΄ και τον διαδέχθηκε ο δεύτερος γιος του Μανουήλ Β΄, θείος του Ιωάννη Ζ΄ (1391).Kapsalis 1994, σ. 55 Μετά από μια εμφύλια διαμάχη ανάμεσα σε θείο και ανεψιό κατέληξαν σε συμφωνία (1403), τον Μανουήλ Β΄ θα τον διαδεχόταν ο Ιωάννης Ζ΄, αυτόν με τον σειρά του ο γιος του Μανουήλ Β΄ Ιωάννης Η΄ Παλαιολόγος και τέλος εκείνον ο γιος του Ανδρόνικος Ε΄. Ο Ιωάννης Ζ΄ ανέλαβε να κυβερνήσει την πόλη της Θεσσαλονίκης που είχε πρόσφατα ανακαταληφθεί από την Οθωμανική αυτοκρατορία και να διατηρήσει όλους τους αυτοκρατορικούς τίτλους.Leonte 2012, σ. 49 Με την άφιξη του στην Θεσσαλονίκης ο Ιωάννης Ζ΄ ίδρυσε την δική του αυτοκρατορική αυλή με τον μικρό Ανδρόνικο Ε΄ ως Συναυτοκράτορα.Leonte 2012, σσ. 50–51

Οι δύο Συναυτοκράτορες της Θεσσαλονίκης εξακολουθούσαν να χρησιμοποιούν όλους τους αυτοκρατορικούς τίτλους όπως είχαν συμφωνήσει με τον Μανουήλ Β΄.Leonte 2012, σ. 52 Ο Ιωάννης Ζ΄ θεωρούσε τον γιο του διάδοχο όχι μόνο δικό του αλλά και ολόκληρης της αυτοκρατορίας. Η είσοδος τους στην Θεσσαλονίκη αποθανατίστηκε σε μια Πυξίδα (κυλινδρικό αγγείο με καπάκι) στην οποία απεικονίζονται οι δύο αυτοκρατορικές οικογένειες, του Ιωάννη Ζ΄ και του Μανουήλ Β΄.Oikonomides 1977, σσ. 329–331 Η πυξίδα απεικονίζει τον μικρό Ανδρόνικο από τον πατέρα του εμφανώς πιο έντονα από τον μεγαλύτερο γιο του Μανουήλ Β΄ μελλοντικό Ιωάννη Η΄, παρά το γεγονός ότι ο Ιωάννης βρισκόταν σε υψηλότερη θέση στην σειρά διαδοχής.Leonte 2012, σ. 51 Οι ελπίδες αυτές διαψεύστηκαν όταν ο μικρός Ανδρόνικος πέθανε πρόωρα σε ηλικία μόλις 7 ετών (1407).Dennis 1967, σ. 175 Ο πατέρας του σύνθεσε μια Μονωδία για να τιμήσει την μνήμη του, έπεσε σε έντονη θλίψη και κατέρρευσε. Ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Γαβριήλ Α΄ έστειλε επιστολή στον Ιωάννη Ζ΄ στην οποία τόνιζε ότι θρηνούσε και ο ίδιος επειδή είχε προσευχηθεί να γίνει αυτοκράτορας και μετάνιωσε επειδή δεν μπόρεσε να βρεθεί και ο ίδιος στην Θεσσαλονίκη να τον παρηγορήσει.Dennis 1967, σ. 177 Ο Ιωάννης Ζ΄ πέθανε την επόμενη χρονιά ως μοναχός (22 Σεπτεμβρίου 1408). Η αυτοκρατορική γραμμή του Ιωάννη Ζ΄ ξεκληρίστηκε οριστικά, ως μοναδικοί διάδοχοι του Βυζαντινού θρόνου παρέμειναν ο Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγος και οι γιοι του. Τον Ιωάννη Ζ΄ διαδέχθηκε ως αυτοκράτορας της Θεσσαλονίκης ο Δεσπότης Ανδρόνικος Παλαιολόγος τρίτος γιος του Μανουήλ Β΄ αλλά η διοίκηση του ήταν προσωρινή. Ο Οθωμανικός εμφύλιος έληξε με αποτέλεσμα την επίθεση στην Θεσσαλονίκη και την οριστική κατάληψη της από τον Σουλτάνο Μουράτ Β΄ εγγονό του Βαγιαζήτ Α΄ (29 Μαρτίου 1430).The Roman Orthodox World (1393–1492), Anthony Bryer, "The Cambridge History of the Byzantine Empire c.500–1492", ed. Jonathan Shepard, (Cambridge University Press, 2008), 859 Η πόλη είχε παραχωρηθεί για προστασία στην Δημοκρατία της Βενετίας αλλά χωρίς αποτέλεσμα.Necipoğlu 2009, σσ. 46–47

Ιστοριογραφία

Ο Ανδρόνικος Ε΄ ήταν σκιώδης και προσωρινή φυσιογνωμία, σώθηκαν ελάχιστες πηγές για τον ίδιο και δεν αναγνωρίστηκε μέχρι πρόσφατα από τους Βυζαντινολόγους. Ο Τζορτζ Τ. Ντένις τον αναγνώρισε για πρώτη φορά (1967) ενώ μέχρι τότε οι ιστορικοί πίστευαν ότι ο Ιωάννης Ζ΄ ήταν άτεκνος, βασίστηκε σε δύο χειρόγραφα από τα οποία το ένα περιείχε μια Μονωδία και το άλλο μια συλλυπητήρια επιστολή ενός επισκόπου στον πατέρα του. Η Μονωδία έχει τον τίτλο "Μονωδία επί του θανάτου του λόρδου αυτοκράτορα Ανδρόνικου Παλαιολόγου, γιου του λόρδου Ιωάννη, ανεψιού του λόρδου αυτοκράτορα Μανουήλ σε ηλικία επτά ετών", καθορίζει με σαφήνεια το όνομα του πατέρα, την ηλικία και επιβεβαιώνει ότι ήταν αυτοκράτορας. Η επιστολή της παρηγοριάς ήταν γραμμένη από την επίσκοπο της Θεσσαλονίκης Γαβριήλ, οι χρονολογίες της επισκοπής του ταυτίζονται με την περίοδο που πέθανε ο μικρός Ανδρόνικος. Ο Τζορτζ Τ. Ντένις χρησιμοποίησε επίσης την συμφωνία διαδοχής ανάμεσα στον Ιωάννη Ζ΄ και τον Μανουήλ Β΄ (1403), "τον Μανουήλ Β΄ θα τον διαδεχόταν ο Ιωάννης Ζ΄, αυτόν ο γιος του Μανουήλ Ιωάννης Η΄ και αυτόν ο γιος του Ιωάννη Ανδρόνικος". Ο Τζορτζ Τ. Ντένις κατέληξε στο συμπέρασμα ότι είχε ο Ιωάννης Ζ΄ ήδη έναν γιο με το όνομα Ανδρόνικος.Dennis 1967, σσ. 178-179 Η μόνη απεικόνιση του η οποία έχει διασωθεί ήταν μια Πυξίδα από ελεφαντόδοντο που βρέθηκε στην Θεσσαλονίκη, την μελέτησε ο ερευνητής Τζόσεφ Στρζιγκόφσκι (1899) ο οποίος δεν γνώριζε την αυτοκρατορική οικογένεια που απεικόνιζε.Strzygowski 1899, σ. 262 Ο Αντρέ Γκράμπαρ (1960) πρότεινε την άποψη ότι απεικονίζει τον Ιωάννη ΣΤ΄ Καντακουζηνό, την σύζυγο του Ειρήνη Ασανίνα και τον εγγονό τους Ανδρόνικο Δ΄ Παλαιολόγο, την άποψη αποδέχτηκε ο Κουρτ Βάιτζμαν (1972).

Η ταύτιση αυτή παρουσίαζε μεγάλα προβλήματα λόγω των δυσκολιών στην ταυτοποίηση της δεύτερης οικογένειας στην οποία απεικονίζεται ο Μανουήλ Β΄, η σύζυγος του Ελένη και ο γιος τους Ιωάννης, σχετίζεται άμεσα με την πρώτη. Την ταύτιση της πρώτης οικογένειας με αυτήν του Ιωάννη Ζ΄ αναγνώρισε για πρώτη φορά ο Βυζαντινολόγος Νικόλαος Οικονομίδης (1977).Oikonomides 1977, σσ. 329–330 Οι πηγές διαφέρουν σχετικά με το αν ο Ανδρόνικος ήταν Δεσπότης της Θεσσαλονίκης ή Συναυτοκράτορας ή πλήρης αυτοκράτορας.Leonte 2020, σ. 323Çelik 2021, σ. 21Mladjov 2015, σ. 300 Οι Βυζαντινολόγοι θεωρούν συνήθως ως πραγματικό αυτοκράτορα μόνο τον ανώτερο βασιλεύοντα παραμελώντας τους επόμενους Συναυτοκράτορες, παρά το γεγονός ότι είχαν τους ίδιους τίτλους ήταν μόνο διακοσμητικοί.Foss 2005, σ. 101 Η μοναδική εξαίρεση ήταν ο Μιχαήλ Θ΄ Παλαιολόγος ο οποίος απαριθμείται ως κανονικός αυτοκράτορας μαζί με τον πατέρα του Ανδρόνικο Β΄ Παλαιολόγο. Η απαρίθμηση του Ανδρόνικου ως "Ανδρόνικος Ε΄" δεν αποτελεί κανένα πρόβλημα με δεδομένο το γεγονός ότι δεν υπήρχαν αυτοκράτορες μετά από αυτόν με το όνομα "Ανδρόνικος". Την απαρίθμηση ως "Ανδρόνικος Ε΄" απέδωσε για πρώτη φορά ο Τζορτζ Τ. Ντένις (1967).

Γενεαλογία
Γενεαλογία Ρωμαίων Αυτοκρατόρων 717 - 1453

Παραπομπές

Πηγές

Oxford Dictionary of Byzantium, Oxford University Press, 1991.
G. Dennis, "An unknown Byzantine Emperor", JÖBG 16 (1967)
N. Oikonomides, "John VII Palaeologus and the Ivory Pyxis at Dumbarton Oaks", DOP 31 (1977)
Çelik, Siren (2021). Manuel II Palaiologos (1350–1425). Cambridge: Cambridge University Press.
Foss, Clive (2005). "Emperors named Constantine". Revue numismatique (in French). 6 (161): 93–102. 
Kapsalis, Athanasius G. (1994). Matthew I, Patriarch of Constantinople (1397 - 1410), his life, his patriarchal acts, his written works (PDF) (Thesis). Durham University.
Kazhdan, Alexander, ed. (1991). "Andronikos V Palaiologos". The Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford and New York: Oxford University Press. 
Leonte, Florin (2012). Rhetoric in Purple: the Renewal of Imperial Ideology in the Texts of Emperor Manuel II Palaiologos (PDF) (PhD thesis). Central European University.
Leonte, Florin (2020). Imperial Visions of Late Byzantium: Manuel II Palaiologos and Rhetoric in Purple. Edinburgh: Edinburgh University Press. 
Mladjov, Ian (2015). "Monarchs' Names and Numbering in the Second Bulgarian State". Studia Ceranea. 5: 267–310. 
Strzygowski, Josef (1899). "Anfrage". Byzantinische Zeitschrift. 8: 262

Κατηγορία:Βυζαντινοί αυτοκράτορες
Κατηγορία:Δυναστεία των Παλαιολόγων
Κατηγορία:Συναυτοκράτορες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας