Συγκοινωνίες στην Αθήνα

Το Σύστημα Δημόσιων Συγκοινωνιών της Αθήνας, που εξυπηρετεί το πολεοδομικό συγκρότημα Αθηνών-Πειραιώς, την μητροπολιτική περιοχή της Αθήνας, και το μεγαλύτερο μέρος της Αττικής, αποτελείται από ένα εκτεταμένο δίκτυο μέσων μαζικής μεταφοράς. Περιλαμβάνει το μετρό, το τραμ, τα λεωφορεία και τα τρόλεϊ και τον προαστιακό σιδηρόδρομο. Στις πιο απομακρυσμένες περιοχές της Περιφέρειας Αττικής το συγκοινωνιακό έργο καλύπτεται μέσω περιφερειακών/υπεραστικών λεωφορείων του ΚΤΕΛ Αττικής. Τα τελευταία χρόνια, το δίκτυο των αστικών και περιαστικών λεωφορειακών γραμμών του ΟΑΣΑ, επεκτείνεται συστηματικά για να καλύψει τις αυξανόμενες ανάγκες.

Την αρμοδιότητα για τις δημόσιες μεταφορές στην Περιφέρεια Αττικής (εκτός της Π.Ε. Νήσων) έχει ο Οργανισμός Αστικών Συγκοινωνιών Αθηνών (ΟΑΣΑ), με τις θυγατρικές αυτού, Οδικές Συγκοινωνίες (ΟΣΥ) και Σταθερές Συγκοινωνίες (ΣΤΑΣΥ) να έχουν την ευθύνη εκτέλεσης του μεγαλύτερου μέρους του συγκοινωνιακού έργου, ενώ υπάρχει συνεργασία και με τους υπόλοιπους παρόχους όπως την Hellenic Train, την Κοινοπραξία Συγκοινωνιών Αττικής, τα ΚΤΕΛ Αττικής και τους δήμους.

 Όμιλος ΟΑΣΑ - Συγκοινωνίες Αθηνών 
Ο Οργανισμός Αστικών Συγκοινωνιών Αθηνών (Ο.Α.Σ.Α. Μ.Α.Ε.) είναι ο μεγαλύτερος συγκοινωνιακός φορέας στην Ελλάδα, υπεύθυνος για τον στρατηγικό και επιχειρησιακό σχεδιασμό, τον συντονισμό και τον έλεγχο του συγκοινωνιακού έργου που εκτελείται από τα δημόσια μέσα μαζικής μεταφοράς στην περιοχή αρμοδιότητας του. Ως γεωγραφική περιοχή αρμοδιότητας ΟΑΣΑ εννοούνται τα όρια της Περιφέρειας Αττικής, όπως αυτή ορίζεται στο πρόγραμμα Καλλικράτης, εκτός από τις νήσους.

Οι δύο κρατικές και αποκλειστικά θυγατρικές του ΟΑΣΑ εταιρείες ΟΣΥ και ΣΤΑΣΥ, ως εταιρείες παροχής συγκοινωνιακού έργου (ΕΠΣΕ), έχουν αναλάβει μεγάλο μέρος του προγραμματισμού, της οργάνωσης και της εκτέλεσης του συγκοινωνιακού έργου που τους έχει ανατεθεί με σύμβαση από την Αρχή Μεταφορών (ΟΑΣΑ). 

 Η ΟΣΥ κατέχει τον μεγαλύτερο στόλο λεωφορείων στην Ελλάδα και έχει αναλάβει την επάνδρωση των λεωφορειακών γραμμών εντός του πολεοδομικού συγκροτήματος καθώς και την αποκλειστική διαχείριση του δικτύου των τρόλεϊ. 
 Η ΣΤΑΣΥ διαχειρίζεται τα αστικά μέσα σταθερής τροχιάς της περιοχής ΟΑΣΑ, δηλαδή το δίκτυο του μητροπολιτικού σιδηροδρόμου (Μετρό) και το δίκτυο του τροχιοδρόμου (Τραμ).

 Αστικές συγκοινωνίες 

 Μετρό 
Το Μετρό της Αθήνας είναι το δίκτυο υπόγειου και επίγειου μητροπολιτικού σιδηροδρόμου της ελληνικής πρωτεύουσας. Εξυπηρετεί το Πολεοδομικό Συγκρότημα Αθηνών - Πειραιώς, το οποίο έχει πληθυσμό άνω των τριών εκατομμυρίων κατοίκων. Προσφέρει επίσης πρόσβαση στον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών «Ελευθέριος Βενιζέλος», στον Κεντρικό Σιδηροδρομικό Σταθμό Αθηνών και στον Σταθμό Επιβατικής Ακτοπλοΐας Πειραιά.

Το σύστημα του μετρό της Αθήνας αποτελείται από τις τρεις παρακάτω γραμμές
 Γραμμή  Διαδρομή  Πλήθος σταθμών Μήκος (χλμ.) Διάρκεια διαδρομής  Πρώτο τμήμα  Εγκαίνια πρώτου τμήματος Τελευταία επέκταση / σταθμός  Παράδοση τελευταίας  επέκτασης / σταθμού  Πειραιάς – Κηφισιά 2425,7 51 λεπτά Πειραιάς – Θησείο 1869 Νερατζιώτισσα 2004 Ανθούπολη – Ελληνικό 2018,7 32 λεπτά Σεπόλια – Σύνταγμα 2000 Άγιος Δημήτριος – Ελληνικό 2013 Δημοτικό Θέατρο – Αεροδρόμιο 2747,3 59 λεπτά Σύνταγμα – Εθνική Άμυνα Νίκαια – Δημοτικό Θέατρο 2022
Ο συνολικός αριθμός των σταθμών του δικτύου ανέρχεται στους 66 (με τους σταθμούς ανταπόκρισης να υπολογίζονται μία φορά). Όλες οι γραμμές του μετρό συνδέονται με τα δίκτυα του Προαστιακού Σιδηροδρόμου και του Τραμ της Αθήνας. Υπό κατασκευή βρίσκεται η Γραμμή 4.

Συνοπτικά:
 Το δίκτυο και οι συρμοί των γραμμών 2 και 3 ανήκουν στην Ελληνικό Μετρό, ενώ το δίκτυο και οι συρμοί της γραμμής 1 στην ΣΤΑΣΥ.
 Το δίκτυο διαχειρίζεται και λειτουργεί η ΣΤΑΣΥ.

 Προαστιακός Σιδηρόδρομος 
Ο Προαστιακός σιδηρόδρομος της Αθήνας αποτελεί μια υπηρεσία προαστιακού σιδηροδρόμου που εξυπηρετεί αστικά, προαστιακά και περιφερειακά κέντρα στην Αττική και τις όμορες περιφερειακές ενότητες. Προσφέρει επίσης πρόσβαση στον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών «Ελευθέριος Βενιζέλος», στον Κεντρικό Σιδηροδρομικό Σταθμό Αθηνών και στον Σταθμό Επιβατικής Ακτοπλοΐας Πειραιά.

Ο προαστιακός σιδηρόδρομος Αθήνας αποτελείται από τις παρακάτω δύο προαστιακές και δύο περιφερειακές διαδρομές:
ΓραμμήΔιαδρομήΜήκος (χλμ.)Πλήθος σταθμώνΣυχνότητα συρμών ανά ημέραΔιάρκεια διαδρομήςΕγκαίνια Πειραιάς – Αθήνα – Αεροδρόμιο48,219 ΚΑΘ: 21 ζεύγη
 ΣΚ: 20 ζεύγη1 ώρα και 6 λεπτά2004 Άνω Λιόσια – Κάντζα – Αεροδρόμιο33,1812 ΚΑΘ: 32 ζεύγη
 ΣΚ: 18 ζεύγη34 λεπτά2017 Αθήνα – Οινόη – Χαλκίδα82,819 ΚΑΘ: 14 ζεύγη
 ΣΚ: 11 ζεύγη1 ώρα και 22 λεπτά2017 Πειραιάς – Αθήνα – Κιάτο123,232018 ζεύγη1 ώρα και 44 λεπτά2005
Συνοπτικά:
 Το δίκτυο ανήκει, συντηρείται και διαχειρίζεται από τον Διαχειριστή Υποδομής (Σιδηρόδρομοι Ελλάδος).
 Το δίκτυο εκμεταλλεύονται ιδιωτικές σιδηροδρομικές ΕΠΣΕ (μέχρι σήμερα μόνο η Hellenic Train).

 Τραμ 
Το Tραμ Αθήνας είναι το δίκτυο τροχιοδρόμου στην Αθήνα. Αποτελεί ένα επίγειο και ελαφρύ μεταφορικό μέσο σταθερής τροχιάς όπου στη σύγχρονη μορφή του λειτουργεί από το 2004, ενόψει των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας. Το δίκτυο διαθέτει δύο γραμμές. Η πρώτη γραμμή (Τ6) συνδέει το κέντρο της Αθήνας (στάση Σύνταγμα) με την παραλιακή στο ύψος της Μαρίνας Αλίμου (στάση Πικροδάφνη) διερχόμενη από τον Νέο Κόσμο, την Νέα Σμύρνη και το Παλαίο Φάληρο. Η δεύτερη γραμμή (Τ7) ακολουθεί το παραλιακό μέτωπο ξεκινώντας από τον Πειραιά (στάση Ακτή Ποσειδώνος) και καταλήγοντας στην Βούλα (στάση Ασκληπιείο Βούλας) διερχόμενη από τον Φαληρικό Όρμο, τον Άλιμο, το Ελληνικό και την Γλυφάδα. Οι δύο γραμμές έχουν ανταπόκριση στις στάσεις Έδεμ και Πικροδάφνη.

Το σύστημα του τραμ της Αθήνας αποτελείται από τις δύο παρακάτω γραμμές:
ΓραμμήΔιαδρομήΠλήθος στάσεωνΜήκος (χλμ.)Διάρκεια διαδρομήςκέντρο|25x25εσ|Γραμμή 6 (Τραμ Αθήνας)Σύνταγμα – Πικροδάφνη199,6 33⭣/35⭡ λεπτάκέντρο|25x25εσ|Γραμμή 7 (Τραμ Αθήνας)Ακτή Ποσειδώνος – Ασκληπιείο Βούλας43 (37⭣/38⭡)18,254⭣/59⭡ λεπτά
Συνοπτικά: Το δίκτυο κατέχει, διαχειρίζεται και λειτουργεί η ΣΤΑΣΥ.

 Αστικά Λεωφορεία και Τρόλεϊ 
μικρογραφία|Το λεκανοπέδιο της Αττικής, το πολεοδομικό συγκρότημα της Αθήνας από ψηλά (φωτογραφία δορυφόρου).
Κυρίως άρθρο: Κατάλογος λεωφορειακών γραμμών στην Αθήνα

Το δίκτυο των αστικών λεωφορείων και τρόλεϊ του ΟΑΣΑ καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος του συγκοινωνιακού έργου στην περιφέρεια Αττικής. Με περίπου 300 γραμμές και 9.000 στάσειςΕισιτήριο στην «ιστορία»: Από τη Βενετία... στην Αριζόνα με λεωφορείο, εξυπηρετούνται οι μετακινήσεις από και προς το κέντρο της Αθήνας και άλλων κεντρικών περιοχών όπως ο Πειραιάς, η Κηφισιά, οι Αχαρναί, η Ελευσίνα, η Γλυφάδα, το Κορωπί κ.λπ., οι ενδοδημοτικές και διαδημοτικές μετακινήσεις, η μετακίνηση από και προς σταθμούς του μετρό, του τραμ, του προαστιακού σιδηροδρόμου, η σύνδεση με τον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών, τον Κεντρικό Σιδηροδρομικό Σταθμό Αθηνών, τον Σταθμό Επιβατικής Ακτοπλοΐας του Λιμένα Πειραιά, τους δύο Σταθμούς Υπεραστικών Λεωφορείων, καθώς και οι μετακινήσεις ακόμη και εκτός της μητροπολιτικής περιοχής της Αθήνας.

Το δίκτυο, δηλαδή οι γραμμές (αρίθμηση, ονομασία, χάραξη, πρόγραμμα δρομολογίων) και οι στάσεις (θέσεις, ονομασίες, κωδικοί, διερχόμενες γραμμές), ανήκουν, σχεδιάζονται, καθορίζονται, και ελέγχονται από τον ΟΑΣΑ. Αρμόδιος για το υλικό θέσης των στάσεων του ΟΑΣΑ, τις ειδικές πινακίδες οδοσήμανσης (βλ. παρακάτω), του εναερίου δικτύου των τρόλεϊ, και λοιπού "αποκεντρωμένου" εξοπλισμού, έχει οριστεί η ΟΣΥ, η οποία έχει και το ανάλογο "Τμήμα Υλικού Θέσης", ενώ για τα στέγαστρα/κουβούκλια, καθίσματα και διαφημιστική αξιοποίηση των στάσεων ευθύνη έχουν οι δήμοι. Τα συστήματα τηλεματικής και κομίστρου ανήκουν και λειτουργούν επίσης από τον ΟΑΣΑ.

Το δίκτυο εκμεταλλεύεται/λειτουργεί τόσο η Ο.ΣΥ. Μ.Α.Ε, κυρίως στις γραμμές εντός του πολεοδομικού συγκροτήματος, όσο και ιδιωτικές ΕΠΣΕ. Αρχικά το 2020, εν μέσω πανδημίας, ένα κράμα εταιρειών ΚΤΕΛ ανέλαβε περιαστικό έργο με μεταχειρισμένα λεωφορεία και το 2024 έγινε διαγωνισμός για οκταετή παραχώρηση 63 περιαστικών γραμμών σε Ανατολική και Δυτική Αττική. Οι δύο συμβάσεις με την ιδιωτική Κοινοπραξία Συγκοινωνιών Αττικής υπεγράφησαν στις 30 Ιουλίου 2024 με τα πρώτα νέα λεωφορεία να δρομολογούνται την Δευτέρα 26 Αυγούστου 2024 στην Ανατολική Αττική. 

Οι ΕΠΣΕ (δημόσιες και ιδιωτικές) έχουν δικά τους οχήματα, οδηγούς και αμαξοστάσια και ελέγχονται - εποπτεύονται από τον ΟΑΣΑ για την σωστή εκτέλεση του συγκοινωνιακού έργου που τους έχει αναθέσει.

Συνοπτικά:

 Το δίκτυο ανήκει στον όμιλο ΟΑΣΑ .
 Το δίκτυο εκμεταλλεύεται η ΟΣΥ και ιδιωτικές ΕΠΣΕ.

 Σύστημα Συλλογής Κομίστρου 
μικρογραφία|250x250εσ|Το Επαναφορτιζόμενο Χάρτινο Εισιτήριο ATH.ENA TICKETμικρογραφία|249x249εσ|Η Επαναφορτιζόμενη Πλαστική Κάρτα ΑΤΗ.ΕΝΑ CARD 
Από τον Νοέμβριο του 2017 (και δοκιμαστικά από τον Φεβρουάριο του ίδιου έτους) βρίσκεται σε ισχύ το νέο, κλειστό, ενιαίο και ψηφιακό σύστημα συλλογής κομίστρου με την επίσημη ονομασία ΑΣΣΚ (Αυτόματο Σύστημα Συλλογής Κομίστρου) και ευρύτερα γνωστό ως "Ηλεκτρονικό Εισιτήριο". Το νέο σύστημα αποτελείται από 3+1 μέσα κομίστρου: το χάρτινο επαναφορτιζόμενο εισιτήριο ATH.ENA Ticket, την πλαστική επαναφορτιζόμενη κάρτα ATH.ENA Card, η οποία διατίθεται ως ανώνυμη ή προσωποποιημένη, και από το 2025 τις Ανέπαφες Πληρωμές με Τραπεζικές Κάρτες, σύστημα γνωστό ως "Tap2Ride" ή "EMV". 

Το ΑΣΣΚ, ως κλειστό σύστημα, είναι εφοδιασμένο με πύλες εισόδου/εξόδου, οι οποίες είναι τοποθετημένες σε όλους τους σταθμούς μέσων σταθερής τροχιάς, εκτός του τραμ, που βρίσκονται στην περιοχή αρμοδιότητας του ΟΑΣΑ, δηλαδή στο μετρό και στον προαστιακό στα τμήματα Κινέττα - Αεροδρόμιο και Πειραιάς - ΣΚΑ. Οι πύλες εισόδου/εξόδου χρειάζονται ανέπαφη επικύρωση από ένα από τα διαθέσιμα μέσα κομίστρου για να ανοίξουν, εφόσον αυτά είναι φορτισμένα με κάποιο ενεργό Προϊόν Κομίστρου ή έχουν επαρκή Αποθηκευμένη Χρηματική Αξία. Σε τραμ, λεωφορεία και τρόλεϊ, η ανέπαφη επικύρωση γίνεται σε επικυρωτικά μηχανήματα μπλε χρώματος εντός των οχημάτων και μόνο κατά την επιβίβαση.

Οι τιμές των προϊόντων κομίστρου παραμένουν οι ίδιες με αυτές του προηγούμενου συστήματος, με το βασικό/απλό εισιτήριο να κοστίζει 1,20€ (0,50€ για τους δικαιούχους μειωμένου κομίστρου) και να ισχύει για απεριόριστες μετακινήσεις εντός 90 λεπτών, ενώ το μηνιαίο κόμιστρο κοστίζει 27€ (13,5€ για τους δικαιούχους μειωμένου κομίστρου) και έχει διάρκεια 30 ημερών από την πρώτη επικύρωση, σε αντίθεση με το προηγούμενο σύστημα όπου το μηνιαίο κόμιστρο ίσχυε για τον τρέχοντα ημερολογιακό μήνα. Τα εισιτήρια μειωμένης τιμής και τα προϊόντα μεγάλης χρονικής διάρκειας (30/90/180/365 ημερών) μπορούν να φορτιστούν μόνο στις προσωποποιημένες κάρτες ATH.ENA Card. Ισχύουν διαφορετικά προϊόντα κομίστρου για το Αεροδρόμιο τα οποία έχουν αρκετά υψηλότερες τιμές.

Τα μέσα κομίστρου, τα προϊόντα κομίστρου, και οι τιμές τους καθορίζονται από τον ΟΑΣΑ και το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών. Εισιτήρια μπορούν να εκδοθούν και να επαναφορτιστούν, στα φυσικά εκδοτήρια της ΟΣΥ και της ΣΤΑΣΥ, στα Αυτόματα Μηχανήματα Έκδοσης Κομίστρου (ΑΜΕΚ) του ΟΑΣΑ που βρίσκονται σε σταθμούς και επιλεγμένα σημεία του δικτύου και στα συνεργαζόμενα καταστήματα/περίπτερα του ΟΑΣΑ. Ο έγκυρος και επικυρωμένος τίτλος επιβίβασης ελέγχεται από τους εντεταλμένους ελεγκτές κομίστρου της ΟΣΥ και της ΣΤΑΣΥ οι οποίοι έχουν δικαίωμα επιβολής προστίμων.

 Περιφερειακές συγκοινωνίες 
Στις περιοχές της Αττικής που δεν καλύπτονται από αστικά λεωφορεία, τρόλεϊ ή μέσα σταθερής τροχιάς (ΜΣΤ), υπάρχουν περιφερειακά ιδιωτικά λεωφορεία (υπεραστικού τύπου/πούλμαν) τα οποία φτάνουν συνήθως μέχρι το κέντρο της Αθήνας ή κάποιον κεντρικό σταθμό ΜΣΤ. Αρμοδιότητα έχει η ΚΤΕΛ Ν. Αττικής Α.Ε.

 Δημοτικές συγκοινωνίες 
Από τα τέλη της δεκαετίας του 1990, ο ένας μετά τον άλλο οι δήμοι της Αττικής άρχισαν να προσφέρουν δωρεάν υπηρεσίες δημοτικής συγκοινωνίας για να συμπληρώσουν τα κενά των γραμμών του ΟΑΣΑ. Οι υπηρεσίες αυτές δέχθηκαν πλήγμα τα χρόνια της οικονομικής κρίσης, αλλά πλέον έχουν αρχίσει να κάνουν και πάλι την εμφάνισή τους σε αρκετούς δήμους του λεκανοπεδίου.

Οι δημοτικές συγκοινωνίες εκτελούν ως επί το πλείστον τοπικά δρομολόγια, υπάγονται στο τμήμα/γραφείο κίνησης του δήμου τους και είναι δωρεάν -χωρίς κόμιστρο- για δημότες και μη. Πλέον, μόνο μερικοί δήμοι στην Αττική παρέχουν δημοτική συγκοινωνία και αυτοί με δρομολόγια τα οποία ενδέχεται να αλλάζουν συχνά λόγω θερινής ή κάποιας εορταστικής περιόδου, βλαβών σε λεωφορεία, αδειών προσωπικού, ελλείψεων σε οδηγούς ή άλλες αιτίες.

 Τουριστικές συγκοινωνίες 
Υπάρχουν διάφορες εταιρείες που έχουν άδεια για τουριστική συγκοινωνία στην Αθήνα. Τα λεωφορεία τους είναι συνήθως διώροφα με ανοιχτή την οροφή. Η συγκοινωνία είναι μόνο για τουριστικούς σκοπούς και το κόμιστρο είναι υψηλότερο από τις αστικές συγκοινωνίες.

 Εσωτερικές συγκοινωνίες 
Υπάρχουν διάφορα λεωφορεία που συνδέουν εσωτερικά έναν μεγάλο ιδιωτικό χώρο, όπως το λιμάνι του Πειραιά και το αεροδρόμιο Αθηνών, τα οποία συνήθως δεν έχουν άδεια κυκλοφορίας για το δημόσιο οδικό δίκτυο.

 Πινακίδες οδοσήμανσης 

Στην Αττική, ο ΟΑΣΑ και η ΟΣΥ (Και παλαιότερα η ΕΘΕΛ και τα ΗΛΠΑΠ), έχουν αναλάβει την τοποθέτηση πινακίδων απαγόρευσης στάθμευσης λόγω διέλευσης λεωφορείων/τρόλεϊ, πινακίδων καθοδήγησης οδηγών λεωφορειακών γραμμών και σημάνσεων στάσεων. 

 Μέσα μεταφοράς σε εικόνες 

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Οργανισμός Αστικών Συγκοινωνιών Αθηνών Α.Ε. (Ο.Α.Σ.Α) ή Συγκοινωνίες Αθηνών
 Οδικές Συγκοινωνίες Α.Ε. (Ο.ΣΥ.)
 Σταθερές Συγκοινωνίες Α.Ε. (ΣΤΑ.ΣΥ.)
 Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών (ΥΠΥΜΕ)  
 Ελληνικό Μετρό Α.Ε.
 Εύρεση διαδρομής με συνδυασμό των μέσων μαζικής μεταφοράς 
 Αρχείο Ιστορίας Αστικών Συγκοινωνιών Αθήνας 
__ΜΕΠΠ__

*