Συντηρητικό Κόμμα (Ηνωμένο Βασίλειο)

Το Συντηρητικό και Ενωτικό Κόμμα (αγγλικά: Conservative and Unionist Party), επίσης αποκαλούμενοι και ως Τόρηδες (Tories), είναι συντηρητικό κόμμα στο Ηνωμένο Βασίλειο. Με την σημερινή του μορφή το κόμμα ιδρύθηκε το 1912 και αποτελεί ένα από τα δύο μεγαλύτερα κόμματα στην χώρα (μαζί με τους Εργατικούς). Σημερινή επικεφαλής του κόμματος είναι η Κέμι Μπέιντενοχ, με το κόμμα να αποτελεί την αξιωματική αντιπολίτευση στην χώρα.   

Το Συντηρητικό Κόμμα, είναι το κύριο κόμμα της δεξιάς και της κεντροδεξιάς στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ιδεολογικά συμφωνεί σε ένα ευρύτερο πλαίσιο με τον συντηρητισμό, τον οικονομικό φιλελευθερισμό, τον κλασσικό φιλελευθερισμό, τον Βρετανικό ενωτισμό, ενώ εσωτερικά πτέρυγες εκφράζουν τόσο τον κοινωνικό όσο και τον φιλελεύθερο συντηρητισμό.   

Το Συντηρητικό Κόμμα είναι το δεύτερο παλαιότερο ενεργό πολιτικό κόμμα παγκοσμίως, μετά απο το Δημοκρατικό Κόμμα των ΗΠΑ, και ένα από τα δύο κύρια πολιτικά κόμματα του Ηνωμένου Βασιλείου, μαζί με το αντίπαλο Εργατικό Κόμμα. Στις γενικές εκλογές του 2024 πήρε 121 από τις 650 έδρες στη Βουλή των Κοινοτήτων, το χειρότερο αποτέλεσμα στην ιστορία του κόμματος, ενώ παραμένει το μεγαλύτερο στην Βουλή των Λόρδων, με 274 έδρες. Παρόλο που η κυβέρνηση των Εργατικών καταρρέει δημοκοπικά κατά το 2025, ανάλογη επιπρόσθετη πτώση εξακολουθούν να έχουν και οι Συντηρητικοί, με τους ψηφοφόρους των Συντηρητικών να κατευθύνονται κυρίως προς το Κόμμα Μεταρρύθμισης και δευτερευόντως προς τους Φιλελεύθερους Δημοκράτες.   

Το σύγχρονο Συντηρητικό Κόμμα έχει τις ρίζες του στο κόμμα των Τόρηδων το οποιο ιδρύθηκε κατά τον 17ο αιώνα με πρώτο πρωθυπουργό της Μεγάλης Βρετανίας από το κόμμα τους να είναι ο Γουΐλιαμ Πιτ ο Νεότερος (1783-1801 και 1804-1806). Την δεκαετία του 1830, ο σερ Ρόμπερτ Πίλ, μέλος του κόμματος των Τόρηδων και μετέπειτα πρωθυπουργός (10 Δεκεμβρίου 1834–8 Απριλίου 1835 και 30 Αυγούστου 1841–29 Ιουνίου 1846) έδωσε το όνομα Συντηρητικοί στο κόμμα του. Κατά την διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου εκλέγεται μια ιστορική προσωπικότητα της Μεγάλης Βρετανίας, ο Ουίνστον Τσώρτσιλ, υπό την ηγεσία του οποίου η Μεγάλη Βρετανία βγήκε νικήτρια από τον πόλεμο. Το 1979, πρωθυπουργός της Μεγάλης Βρετανίας εκλέχθηκε η Μάργκαρετ Θάτσερ, η πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός της Μεγάλης Βρετανίας, που πραγματοποίησε μεγάλες τροποποιήσεις στο πολιτικό σύστημα της Μεγάλης Βρετανίας και φιλελευθεροποίησε σημαντικά τη βρετανική οικονομίαΗ «επιστροφή» της Μάργκαρετ Θάτσερ  Καθημερινή, 05-03-09. 

 Ηγέτες του Κόμματος 

ΗγέτηςΠερίοδοςΣερ Ρόμπερτ Πηλ1834–1846Έντουαρντ Σμιθ-Στάνλεϋ, 14ος Κόμης του Ντάρμπι1846–1868Μπέντζαμιν Ντισραέλι1868–1881Ρόμπερτ Γκάσκοϋν-Σέσιλ, 3ος Μαρκήσιος του Σόλσμπερι1885–1902Άρθουρ Μπάλφουρ1902–1911Άντριου Μπόναρ Λω1916–1921, 1922–1923Στάνλεϊ Μπάλντουιν1923–1937Νέβιλ Τσάμπερλεν1937–1940Σερ Ουίνστον Τσώρτσιλ1940–1955Σερ Άντονι Ήντεν1955–1957Χάρολντ Μακμίλαν1957–1963Σερ Άλεκ Ντάγκλας Χιουμ1963–1965Σερ Έντουαρντ Χιθ1965–1975Λαίδη Μάργκαρετ Θάτσερ1975–1990Σερ Τζον Μέιτζορ1990–1997Ουίλιαμ Χέιγκ1997–2001Σερ Ιαν Ντάνκαν Σμιθ2001–2003Μάικλ Χάουαρντ2003–2005Ντέιβιντ Κάμερον2005–2016Τερέζα Μέι2016–2019Μπόρις Τζόνσον2019–2022Λιζ Τρας2022 Ρίσι Σούνακ2022–2024Κέμι Μπέιντενοχ2024–σήμερα 

Ιστορία

 Ιδεολογία 
Οι Συντηρητικοί είναι ένα κόμμα με πλήθος εσωτερικών πτερύγων και ιδεολογικά στελεχώνεται από αξίες και ιδέες που συχνά είναι αντικρουόμενες. Εντός του κόμματος τα σημεία στα οποία υπάρχει μια γενική συμφωνία είναι η κοινή πίστη στην αρχή του Βρετανικού Ενωτισμού, ότι δηλαδή η Μεγάλη Βρετανία αποτελεί και πρέπει να διατηρηθεί ως ένα ενιαίο έθνος-κράτος, η κοινή αποδοχή της φιλελεύθερης οικονομίας και της ελεύθερης αγοράς καθώς και μια κοινή υποστήριξη του πολιτεύματος της Συνταγματικής Κοινοβουλευτικής Μοναρχίας, παρόλο που η ανωτέρω πολιτική δεν είναι επίσημη και δεσμευτική. Επίσης, σημαντικό στοιχείο του βρετανικού συντηρητισμού είναι η πεποίθηση πως οι αλλαγές, κοινωνικές και μη, πρέπει να γίνονται με ταργό ρυθμό ώστε να εξασφαλίζεται η πολιτική σταθερότητα και η αποτελεσματικότητα των αλλαγών αυτών. Πατέρας της θεωρίας αυτής είναι ο Ιρλανδός πολιτικός και φιλόσοφος του 18ου αιώνα Έντμουντ Μπερκ.

Ωστόσο, τα εσωκομματικά σημεία τριβής είναι σημαντικά και διαμορφώνουν την πολυπλοκότητα των κομματικών συσχετισμών. Σήμερα, τα τρία σημαντικότερα σημεία τριβής θα μπορούσαν να προσδιορισθούν ως εξής: Οικονομία και κοινωνική πολιτική, Κοινωνικά θέματα και σχέσεις με την Ευρώπη.

 Οικονομία και Κοινωνική Πολιτική 
Στα τέλη του 19ο αιώνα ο τότε ηγέτης των Συντηρητικών Μπέντζαμιν Ντισραέλι διαμόρφωσε τη θεωρία του "Συντηρητισμού του Ενός Έθνους" (One-nation conservatism). Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, το βρετανικό έθνος ταξικά διακρίνεται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: τους προνομιούχους και την εργατική τάξη. Παρόλα αυτά αποτελεί έναν ενιαίο θεσμό και η βρετανική κοινωνικά λειτουργεί οργανικά, δηλαδή η ευημερία όλου του έθνους προϋποθέτει καλές συνθήκες διαβίωσης όλων των πολιτών. Εάν η εργατική τάξη ζει υπό δυσχερείς οικονομικές συνθήκες, τοτε και η προνομιούχες ομάδες θα επηρεαστούν αρνητικά λόγω των αναταραχών και του κινδύνου ξεσηκωμού και επανάστασης. Αυτό το αλληλένδετο σχήμα που διέπει την οργάνωση της κοινωνίας υποχρεώνει τις προνομιούχες ομάδες να ενδιαφέρονται και να προωθούν "πατερναλιστικές" πολιτικές που θα στοχεύουν στην εξομάλυνση των συνθηκών ζωής των μη-προνομιούχων και συνολικά στην εύρυθμη λειτουργία της κοινωνίας. Στα πλαίσια αυτής της θεωρίας, μεγάλη μερίδα του Συντηρητικού Κόμματος παραδοσιακά υποστηρίζει πατερναλιστικές και κεϋνσιανές πολιτικές στην Οικονομία. Αυτή η πτέρυγα των Συντηρητικών του Ενός Έθνους ήταν η επικρατούσα ομάδα εντός του κόμματος από την διαμόρφωσή της κατά τα τέλη του 19ου αιώνα έως την εκλογή της Μάργκαρετ Θάτσερ στην ηγεσία του Κόμματος το 1975. Σημαντικές προσωπικότητες που ασπάζονταν αυτές τις αντιλήψεις του Ντισραέλι ήταν για παράδειγμα οι πρώην πρωθυπουργοί Χάρολντ Μακμίλαν και Έντουαρντ Χιθ, ο πρώην υπουργός Άμυνας Μάικλ Χέσελταϊν, ενώ σήμερα σημαντικός εκπρόσωπος της πτέρυγας αυτής είναι ο πρώην υπουργός Οικονομικών Κέννεθ Κλαρκ. Κατά το παρελθόν ο Ντέιβιντ Κάμερον και ο Μπόρις Τζόνσον έχουν αυτοπροσδιοριστεί ως ασπαστές, έστω και εν μέρει, αυτών των αρχών. Το παρατσούκλι των υποστηρικτών αυτής της οικονομικής παράδοσης που προσομοιάζει στο ευρωπαϊκό μοντέλο της Οικονομίας της Κοινωνικής Αγοράς (Social Market Economy) είναι "wets" (wet = υγρός, και ως εκ τούτου "μαλακός"). Ο όρος αυτός προκύπτει από την ηπιότητα που προσδίδεται στις επιπτώσεις των πολιτικών αυτών στις δομές του Κράτους Πρόνοιας και του Κοινωνικού Κράτους. Σήμερα το εσωκομματικό αυτό ρεύμα εκπροσωπείται από το "Tory Reform Group".    

Αντιθέτως, με την εκλογή της Μάργκαρετ Θάτσερ στην ηγεσία των Συντηρητικών ήρθε στο προσκήνιο η πτέρυγα των λεγόμενων "dries" (dry = ξηρός, και κατά συνέπεια "σκληρός"). Η θατσερική ιδεολογία ασπάζεται τις αρχές του κλασικού φιλελευθερισμού, όπως εκφράστηκε από τον Άνταμ Σμιθ και τον Φρίντριχ Χάγιεκ, και του μονεταρισμού στην οικονομία όπως διαμορφώθηκε από τον Μίλτον Φρίντμαν. Οι πολιτικές αυτές ταυτίστηκαν με τις αρχές της μείωσης των κρατικών δαπανών, της χαμηλής φορολόγησης, του στενού ελέγχου της ροής των χρημάτων στην αγορά ώστε να αποφεύγεται ο πληθωρισμός και της μείωσης του ρυθμιστικού ρόλου του κράτους στην αγορά. Αυτές οι πολιτικές χαρακτήρισαν τις πολιτικές των κυβερνήσεων της Θάτσερ (1979-1990) που ακολουθήθηκαν ως αποτέλεσμα της διαρκούς και μόνιμης ύφεσης που βίωνε η Βρετανία από τις αρχές της δεκαετίας του 1970. Οι πολιτικές αυτές συνδέθηκαν με την πολιτική παράδοση του Ρόναλντ Ρήγκαν και του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος στις Ηνωμένες Πολιτείες. Άλλοι ιστορικοί εκπρόσωποι του Νεοφιλελευθερισμού εντός της Βρετανίας ήταν ο Ένωχ Πάουελ, ο Νόρμαν Τέμπιτ, ο Τζέφρυ Χάου, ο Νάιτζελ Λώσον και ο Νόρμαν Λαμόν.    

 Κοινωνικά Θέματα 
Το συντηρητικό κόμμα έχει πολλές φορές αντιμετωπίσει κατηγορίες από αλλα ευρωπαϊκά και όχι μόνο συντηρητικά κόμματα ότι τα τελευταία χρόνια πραγματοποιεί ορισμένες φιλελεύθερες στροφές σε κοινωνικά ζητήματα όπως π.χ στο ζήτημα των δικαιωμάτων των ΛΟΑΤ. Αυτό δυσχαιραίνει τις σχέσεις του με αλλά συντηρητικά κόμματα κυρίως το Ρεπουμπλικανικό κόμμα των ΗΠΑ ενώ προκαλεί τη δυσφορία διαφόρων συντηρητικών και εντός του κόμματος οι οποίοι το κατηγορούν ότι δεν προωθεί τις παραδοσιακές-συντηρητικές αξίες όπως όφειλε να κάνει.

 Ευρωπαϊκές Σχέσεις 

 Εκλογική απόδοση 

+Εκλογική απόδοση των Συντηρητικών από το 1900 έως σήμερα.ΕκλογήΑριθμός ψήφωνΠοσοστό ψήφωνΈδρεςΑποτέλεσμα της εκλογής19001.767.95850.3%Νίκη των Συντηρητικών19062.422.07143.4%Νίκη των Φιλελευθέρων1910 (Ιανουάριος)3.104.40746.8%Μετέωρο κοινοβούλιοΚυβέρνηση μειοψηφίας Φιλελευθέρων1910 (Δεκέμβριος)2.420.16946.6%Μετέωρο κοινοβούλιοΚυβέρνηση μειοψηφίας Φιλελευθέρων1918†3.472.73833.3%Νίκη ΣυνασπισμούΚυβέρνηση συνεργασίαςΦιλελεύθερων/Συντηρητικών19225.294.46538.5%Νίκη των Συντηρητικών19235.286.15938.0%Μετέωρο κοινοβούλιοΚυβέρνηση μειοψηφίας Φιλελευθέρων19247.148.98346.8%Νίκη των Συντηρητικών1929‡8.252.52738.1%Μετέωρο κοινοβούλιοΚυβέρνηση μειοψηφίας Εργατικών193111.377.02255.0%Νίκη της Εθνικής ΚυβέρνησηςΚυβέρνηση ευρείας συνεργασίας193510.025.08347.8%Νίκη της Εθνικής ΚυβέρνησηςΚυβέρνηση ευρείας συνεργασίας19458.716.21136.2%Νίκη των Εργατικών195011.507.06140.0%Νίκη των Εργατικών195113.724.41848.0%Μετέωρο κοινοβούλιοΚυβέρνηση συνεργασίαςΣυντηρητικών/Εθνικών Φιλελεύθερων195513.310.89149.7%Νίκη των ΣυντηρητικώνΚυβέρνηση συνεργασίαςΣυντηρητικών/Εθνικών Φιλελεύθερων195913.750.87549.4%Νίκη των ΣυντηρητικώνΚυβέρνηση συνεργασίαςΣυντηρητικών/Εθνικών Φιλελεύθερων196412.002.64243.4%Νίκη των Εργατικών196611.418.45541.9%Νίκη των Εργατικών197013.145.12346.6%Νίκη των Συντηρητικών1974 (Φεβρουάριος)11.872.18037.9%Μετέωρο κοινοβούλιοΚυβέρνηση μειοψηφίας Εργατικών1974 (Οκτώβριος)10.462.56535.8%Νίκη των Εργατικών197913.697.92343.9%Νίκη των Συντηρητικών198313.012.31642.4%Νίκη των Συντηρητικών198713.760.93542.2%Νίκη των Συντηρητικών199214.093.00741.9%Νίκη των Συντηρητικών19979.600.94330.7%Νίκη των Εργατικών20018.357.61531.7%Νίκη των Εργατικών20058.785.94132.4%Νίκη των Εργατικών201010.704.64736.1%Μετέωρο κοινοβούλιοΚυβέρνηση συνεργασίαςΣυντηρητικών/Φιλελεύθερων Δημοκρατών201511.334.92036.9%Νίκη των Συντηρητικών201713.632.91442.3%Μετέωρο κοινοβούλιοΚυβέρνηση μειοψηφίας Συντηρητικών201913.966.45143.6%Νίκη των Συντηρητικών20246.828.92523.7%Νίκη των Εργατικών

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Πολιτικά κόμματα Ηνωμένου Βασιλείου
Κατηγορία:Συντηρητικά κόμματα