Φοροδιαφυγή

Η φοροδιαφυγή (αγγλικά: tax evasion ή tax fraud) αποτελεί σοβαρό έγκλημα - απάτη σε βάρος του κράτους. Γενικά αποκαλείται η καθ' οποιονδήποτε τρόπο απόκρυψη φορολογητέας ύλης ενός φορολογούμενου φυσικού ή νομικού προσώπου από τις φορολογικές Αρχές.

Η φοροδιαφυγή, εκτός από ποινικό αδίκημα που μπορεί να σημειωθεί κατά παράβαση ή καταστρατήγηση του φορολογικού νόμου, θεωρείται και έντονα αντικοινωνική συμπεριφορά, δεδομένου ότι το συνολικό ποσό αυτής θα κληθεί τελικά να επωμισθεί, με πρόσθετα κυβερνητικά μέτρα, το σύνολο των φορολογουμένων. 

 Είδη φοροδιαφυγής 
Η φοροδιαφυγή μπορεί να εμφανιστεί με πολλούς τρόπους και τεχνάσματα όπως π.χ. τα εξής:

1) Αποκρύπτοντας εισοδήματα από διάφορες πηγές με σκοπό την πληρωμή χαμηλότερου φόρου.
2) Εμφανίζοντας υπερβολικές ή πλαστές δαπάνες ώστε να επωφεληθεί από εκπτώσεις φόρου.
3) Δημιουργώντας πλασματικές εταιρείες.
4) Καταστρατήγηση ευνοϊκής νομοθεσίας ειδικών σκοπών. κ.ά.

Η φοροδιαφυγή εντοπίζεται εύκολα σε εισοδήματα που προέρχονται από μισθωτές υπηρεσίες ή εκμετάλλευση ακινήτων, λόγω της ευκολίας διασταύρωσης στοιχείων (δηλαδή σύγκριση εσόδου από τον ένα συμβαλλόμενο και δαπάνης από το άλλο), ενώ είναι δύσκολο να εντοπισθούν σε πηγές όπως από ελεύθερα επαγγέλματα. Στις εμπορικές επιχειρήσεις, συνήθως η φοροδιαφυγή αντιμετωπίζεται με επιτόπου ελέγχους, αλλά και διασταυρώσεις. Σε καταστάσεις που είναι δύσκολη η διασταύρωση, υπολογίζεται από το κράτος ένα τεκμαρτό εισόδημα και επιβάλλεται φορολόγηση με βάση το τεκμαρτό εισόδημα αντί για το πραγματικό, λόγω μιας κλίμακας που είναι γνωστή με το όρο τεκμήρια διαβίωσης. Κοινώς, αν το σύνολο των πηγών εισοδήματος, δηλαδή των συνολικών ετήσιων εσόδων που υποβάλλονται στην ετήσια φορολογική δήλωση δεν καλύπτουν ένα αντίστοιχο νούμερο που είναι γνωστό με τον όρο «τεκμήρια διαβίωσης», τότε το κράτος θα αγνοήσει τη φορολογική δήλωση και θα τον φορολογήσει με βάση ένα φανταστικό εισόδημα, γνωστό ως «τεκμαρτό εισόδημα», κάτι που συμβαίνει όμως ακόμα και αν η φορολογική δήλωση ήταν ειλικρινής και δεν υπήρξε καμία φοροδιαφυγή - ειδικά αυτή η παράμετρος αποτελεί μόνιμη αιτία έντονων αντιδράσεων των πολιτών απέναντι στα τεκμήρια διαβίωσης.

 Παραοικονομία και φοροδιαφυγή στην Ε.Ε. και την Ελλάδα 
Σχετική έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου το 2022, ανέφερε ότι το μέγεθος της παραοικονομίας αντιστοιχούσε στο 22,6% του συνολικού ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2003, ενώ το 2022 είχε υποχωρήσει στο 17,3%. Τα σχετικά στοιχεία συμπεριλαμβάνουν και τη Μεγάλη Βρετανία, παρά την, στο μεταξύ, αποχώρησή της από την Ε.Ε. Η παραοικονομία στην Ελλάδα αντιστοιχούσε στο 28,2% του ΑΕΠ το 2003 και στο 20,93% το 2022 σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία.

Τον Ιούλιο του 2023, η γερμανική οικονομική εφημερίδα Handelsblatt επικαλέστηκε πρόσφατη έρευνα του Ινστιτούτου Εφαρμοσμένων Οικονομικών του Πανεπιστημίου του Τύμπινγκεν, σύμφωνα με την οποία η παραοικονομία στην Ελλάδα φτάνει το 21,7% του ΑΕΠ.

Σύμφωνα με έκθεση της τράπεζας Eurobank που δόθηκε στη δημοσιότητα τον Ιούλιο του 2023, το μέγεθος της παραοικονομίας στην Ελλάδα διαμορφώνεται στα 40 δισ. ευρώ σε ετήσια βάση.

Σύμφωνα με παλαιότερα στοιχεία, η φοροδιαφυγή στην Ελλάδα ανέρχονταν σε 30 δισ. ευρώ ετησίως, κάνοντας την πρωταθλήτρια στην παραοικονομία, και η μείωση της κατά 20 δισ. ευρώ θα μπορούσε να μειώσει τους φόρους που καταβάλλουν οι φορολογούμενοι κατά ποσοστό 30%.

 «Η παραοικονομία στην Ευρώπη 2013» 

Άμεση σύγκριση των εθνικών παραοικονομιών ανά κεφαλή μπορεί να γίνει μόνο αν ληφθούν υπ' όψη ανεπεξέργαστα εθνικά δεδομένα της παραοικονομίας και οι πληθυσμοί. Είναι διαθέσιμα από «The Shadow Economy in Europe 2013», σελ. 22-23, Friedrich Schneider, Πανεπιστήμιο του Linz, και από την EUROSTAT, αντίστοιχα. Ως αποτέλεσμα, σε ορισμένες εθνικές οικονομίες, όπως στις σκανδιναβικές χώρες, η παραοικονομία τους φαίνεται να είναι χαμηλή σε σχέση με το σύνολο του ΑΕΠ, αν και ο απόλυτος αριθμός είναι πολύ ψηλός. Προφανώς, το εξαιρετικά υψηλό ΑΕΠ της χώρας καλύπτει την ψηλή παραοικονομία. Από την άλλη πλευρά, σε χώρες όπου το ΑΕΠ είναι πολύ χαμηλό, όπως στην Πορτογαλία και στην Ελλάδα, η παραοικονομία υπερεκτιμάται. Ο χάρτης της Ευρωπαϊκής παραοικονομίας 2013 σαφώς δείχνει ότι η παραοικονομία ανά κεφαλή γενικά είναι ψηλή σε βιομηχανικά αναπτυγμένες χώρες.

Από την ίδρυση της ενιαίας αγοράς την 1η Ιανουαρίου 1993 (σύμφωνα με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ του 1992), η συνολική παραοικονομία αυξανότανε συστηματικά έως περίπου 1,9 τρισεκατομμύρια € στο πλαίσιο της προετοιμασίας του ευρώhttp://de.statista.com/statistik/daten/studie/20063/umfrage/entwicklung-des-umfangs-der-schattenwirtschaft-seit-1995/, κινούμενη από τον κινητήρα της ευρωπαϊκής παραοικονομίας, τη Γερμανία, η οποία από τότε παράγει περίπου 350 δις € ετησίως.

Ως εκ τούτου, η χρηματοπιστωτική οικονομία της ΕΕ έχει παράλληλα αναπτύξει ένα αποτελεσματικό τραπεζικό σύστημα φορολογικών παράδεισων για την προστασία της αναπτυσσόμενης παραοικονομίας της. Σύμφωνα με το Financial Privacy Index (FSI 2013) επί του παρόντος η Γερμανία και ορισμένες γειτονικές χώρες, κυμαίνονται μεταξύ των κορυφαίων χωρών φορολογικού παραδείσου του κόσμου.

800px|The total national GDP of EU countries, and its formal and informal (shadow economy) component per capita. 

 Επισημάνσεις 
Επισημαίνεται ότι, λόγω της σοβαρότητας του αδικήματος της φοροδιαφυγής, όλα τα κράτη θεσπίζουν ειδικές και βαριές κυρώσεις για την αποτροπή του. Αυτές συνήθως έχουν τριπλό χαρακτήρα, δηλαδή πρόσθετη φορολογία υπό μορφή προστίμου, διοικητικές δεσμεύσεις π.χ. αποκλεισμό συμμετοχής σε εμπορικές πράξεις όπως δημοπρασίες δημοσίου, μη έκδοση διαβατηρίου κ.ά. καθώς και ποινικές, όπως κράτηση, φυλάκιση με ότι επακόλουθα μπορεί να επιφέρουν, π.χ. σε πιστοποιητικά, βεβαιώσεις κ.λπ..

Ειδικότερα στην Ελλάδα με τον σχετικό φορολογικό νόμο Ν.3943/2011Ν.3943/2011 Εθνικό τυπογραφείο που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ 66Α/31-03-2011 η φοροδιαφυγή θεσπίστηκε ως διαρκές έγκλημα και συνεπώς ως «συνεχές αυτόφωρο», που ανάλογα του ύψους του οφειλόμενου φόρου χαρακτηρίζεται ακόμα και κακούργημα, επισύροντας κάθειρξη από 5 μέχρι 20 έτη.

Συγκεκριμένα, ο παραπάνω νόμος προσδιορίζει το αδίκημα της φοροδιαφυγής στις ακόλουθες περιπτώσεις:

α) το αδίκημα της μη καταβολής βεβαιωμένων χρεών προς το Δημόσιο, 
β) το αδίκημα της παράλειψης υποβολής, ή ανακριβούς υποβολής φορολογικής δήλωσης, 
γ) το αδίκημα της μη απόδοσης ΦΠΑ ή άλλων παρακρατούμενων φόρων και 
δ) το αδίκημα της έκδοσης ή λήψης πλαστών ή εικονικών ή νοθευμένων φορολογικών στοιχείων.

 Σημειώσεις 

 Δείτε επίσης 
 Φοροαποφυγή
 Φορολογία
 Φορολογικός παράδεισος
 Φορολογικός μηχανισμός
 Φορολογικό δίκαιο
 Φορολογική δήλωση
 Φοροδιαφυγή και διαφθορά στην Ελλάδα
 Υπεράκτια εταιρεία
 Σημαία ευκαιρίας

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

Κατηγορία:Φορολογία
Κατηγορία:Παράνομη οικονομία
Κατηγορία:Εγκλήματα