Γάιος Κάσσιος Λογγίνος

Ο Γάιος Κάσσιος Λογγίνος (Gaius Cassius Longinus, 87 π.Χ. ή 86 π.Χ. – 3 Οκτωβρίου 42 π.Χ.) ήταν Ρωμαίος συγκλητικός και ηγετικός υποκινητής της συνωμοσίας για τη δολοφονία του Ιουλίου ΚαίσαραRonald Syme, The Roman Revolution, σελ. 57, Oxford University Press, 1939Elizabeth Rawson, Caesar: Civil War and Dictatorship (The Cambridge Ancient History: The Last Age of the Roman Republic 146–43 B.C., τ. 9 σελ. 465), Cambridge University Press (1994). Ήταν διοικητής των στρατευμάτων με τον Μάρκο Ιούνιο Βρούτο κατά τη διάρκεια της μάχης των Φιλίππων εναντίον των συμμαχικών δυνάμεων του Μάρκου Αντώνιου και του Οκταβιανού, πρώην υποστηρικτών του Καίσαρα, και αυτοκτόνησε μετά την ήττα του από τον Μάρκο Αντώνιο.

Εκλέχθηκε τριβούνος των πληβείων το 49 π.Χ. Εναντιώθηκε στον Καίσαρα και διοίκησε έναν στόλο εναντίον του κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου του Καίσαρα. Όταν ο Καίσαρας νίκησε τον Πομπήιο στη μάχη των Φαρσάλων, ανάγκασε τον Κάσσιο να παραδοθεί. Μετά τη δολοφονία του Καίσαρα, ο Κάσσιος διέφυγε στην Ανατολή, όπου συγκέντρωσε έναν στρατό δώδεκα λεγεώνων. 

 Βιογραφία 
 Νεανικά χρόνια 
Λίγα είναι γνωστά για τη νεανική ηλικία του Γάιου Κάσσιου Λογγίνου, εκτός από μία ιστορία όπου έδειξε την απέχθειά του για τους τύραννους, ενώ πήγαινε ακόμα σχολείο, όταν διαπληκτίστηκε με τον γιο του δικτάτορα ΣύλλαΠλούταρχος, Βρούτος, Βίοι Παράλληλοι. Επίσης, παντρεύτηκε την Ιουνία Τέρτια, κόρη της Σερουιλίας Καιπιόνις και ετεροθαλή αδελφή του Ιούνιου Βρούτου. Μαζί απέκτησαν έναν γιο. Σπούδασε φιλοσοφία στη Ρόδο υπό τον Αρχέλαο, ενώ μιλούσε πολύ καλά την ελληνική γλώσσα.

 Πόλεμος στην Παρθία 
Το πρώτο του αξίωμα ήταν αυτό του κυαίστορα (ταμίας) υπό τον Μάρκο Λικίνιο Κράσσο το 53 π.Χ., οπότε και αποδείχτηκε πως διέθετε αξιόλογες στρατηγικές ικανότητες. Ταξίδεψε με τον Κράσσο στην επαρχία της Συρίας, όπου και προσπάθησε να τον αποτρέψει από το να επιτεθεί στην Παρθία, προτείνοντας να φτιάξουν μια ασφαλή βάση στον ποταμό Ευφράτη. Ωστόσο ο Κράσσος αγνόησε τις συμβουλές του Κάσσιου και οδήγησε τους άνδρες του στη Μάχη στις Κάρρες, κατά τη διάρκεια της οποίας επίσης αγνόησε τη συμβουλή να ενδυναμώσει τις ρωμαϊκές γραμμές. Ως αποτέλεσμα η Ρώμη γνώρισε τη διασημότερη πανωλεθρία της μετά τον Δεύτερο Καρχηδονιακό Πόλεμο. Ο Κάσσιος κατάφερε τουλάχιστον να γλυτώσει τα υπολείμματα του στρατού με τη βοήθεια του λεγάτου του Κράσσου, του Γάιου Οκτάβιου. Με τη σειρά τους οι λεγεωνάριοι ζήτησαν να ηγηθεί ο Κάσσιος, ωστόσο εκείνος αρνήθηκε παραμένοντας πιστός στον Κράσσο. Ο Κράσσος βρήκε τον θάνατο όταν οι οδηγοί του στρατού διέπραξαν προδοσία στον δρόμο της υποχώρησης. Εντούτοις, ο Κάσσιος κατάφερε και πάλι να διασώσει 500 ιππείς και να τους επανενώσει με άλλες λεγεώνες.

Για τα επόμενα δύο χρόνια ο Κάσσιος κυβέρνησε τη Συρία, υπερασπιζόμενος τα σύνορά της ενάντια στις επιθέσεις των Πάρθων, μέχρι να αφιχθεί ο επόμενος ορισθείς έπαρχος. Κατά τη διάρκεια της τελευταίας επιδρομής σκοτώθηκε ο Πάρθος διοικητής Οσάκης και οι στρατιώτες του σκόρπισαν. Ο Μάρκος Τύλλιος Κικέρων, τότε κυβερνήτης της Κιλικίας, έστειλε στον Κάσσιο ένα συγχαρητήριο σημείωμα.

 Ρωμαϊκός εμφύλιος 
Μετά την επιστροφή του στη Ρώμη, το ξέσπασμα του εμφυλίου πολέμου ανάμεσα στον Ιούλιο Καίσαρα και τον Πομπήιο έσωσε τον Κάσσιο από την προσαγωγή σε δίκη από τους εχθρούς του. Εκλέχτηκε Δήμαρχος των Πληβείων το 49 π.Χ., τασσόμενος με το κόμμα των αριστοκρατικών, τους Οπτιμάτες (Optimates). Όταν ο Καίσαρας διέσχισε τον Ρουβίκωνα ποταμό, ο Κάσσιος εγκατέλειψε τη Ρώμη. Συνάντησε τον Πομπήιο στην Ελλάδα και έγινε διοικητής του στόλου του. Το 48 π.Χ., ο Κάσσιος έπλευσε προς τη Σικελία όπου επιτέθηκε και έκαψε μεγάλο μέρος των πλοίων του Καίσαρα. Συνέχισε παρενοχλώντας πλοία στις ακτές της Ιταλίας. Τα νέα της ήττας του Πομπήιου στη Μάχη των Φαρσάλων ανάγκασαν τον Κάσσιο να κατευθυνθεί στον Ελλήσποντο, ελπίζοντας να συμμαχήσει με τον βασιλιά του Πόντου, τον Φαρνάκη Β'. Ωστόσο ο Καίσαρας τον πρόλαβε στον δρόμο κι αναγκάστηκε να παραδοθεί άνευ όρων.

Ο Καίσαρας τον ονόμασε λεγάτο και τον επιστράτευσε στον Αλεξανδρινό Πόλεμο. Ωστόσο ο Κάσσιος αρνήθηκε να συμμετάσχει στον πόλεμο ενάντια στους εναπομείναντες ηγέτες των αριστοκρατικών, τον Κάτωνα τον Νεότερο και τον Σκιπίωνα Νασικά στην Αφρική, επιλέγοντας να αποσυρθεί στη Ρώμη. Πέρασε τα επόμενα δύο χρόνια χωρίς κάποιο αξίωμα, κατά τη διάρκεια των οποίων συνέσφιξε τις σχέσεις του με τον Κικέρωνα.

 Συνωμοσία 
Το 44 π.Χ. κατέλαβε το αξίωμα του πραίτορα περεγκρίνους (Praetor Peregrinus, αστυδίκη για διαφορές μεταξύ ξένων), με την υπόσχεση να αναλάβει τη διοίκηση της Συρίας τον επόμενο χρόνο. Η ανάδειξη του νεότερού του, Μάρκου Ιούνιου Βρούτου, σε πραίτορα ουρμπάνους (Praetor Urbanus, αστυδίκη για διαφορές γηγενών πολιτών) τον προσέβαλε πολύ, κάτι που αύξησε το μίσος του στο πρόσωπο του Καίσαρα, ο οποίος την ίδια χρονιά ανέλαβε το αξίωμα του διά βίου δικτάτορα. Ο Καίσαρ, παρόλο που επισήμως είχε συγχωρήσει τον Κάσσιο, από ό,τι φαίνεται δυσπιστούσε προς το πρόσωπό του. Έτσι ο Κάσσιος ήταν ένας από τους πιο ένθερμους συνωμότες κατά του Καίσαρα, πείθοντας τελικά τους υπόλοιπους να διαπράξουν «τυραννοκτονία». Στις Ειδούς του Μαρτίου, 44 π.Χ., ο Κάσσιος παρότρυνε τους συνεργούς του, ενώ ο ίδιος χτύπησε τον Καίσαρα στο πρόσωπο. Ο ίδιος και οι σύντροφοί του αυτοαποκαλούνταν «απελευθερωτές» («Liberatores»). Αν και πέτυχαν τον σκοπό τους να δολοφονήσουν τον Καίσαρα, τα επινίκια ήταν βραχύβια καθώς ο Μάρκος Αντώνιος διεκδίκησε την εξουσία και έστρεψε τον λαό εναντίον τους.

 Μετά τη δολοφονία 
Τον Απρίλιο, ο Κάσσιος έφυγε από τη Ρώμη, με προορισμό την εξοχή, ελπίζοντας πως ο Αντώνιος θα ανατρεπόταν. Τον Ιούνιο, η Σύγκλητος ανέθεσε στον Κάσσιο την επαρχία της Κυρηναϊκής για να του δώσει την ευκαιρία τόσο να διατηρήσει το αξίωμα του πραίτορα όσο και να διαφύγει από την Ιταλία. 

Ο Κάσσιος θύμωσε που του παραχωρήθηκε μια δευτερεύουσας σημασίας επαρχία και αποφάσισε να παραιτηθεί, υποστηρίζοντας ότι προτιμούσε να ζήσει εξόριστος παρά υπό την ηγεμονία του Αντωνίου. Κατέφυγε στην επαρχία της Συρίας, που είχε κυβερνήσει παλαιότερα, την οποία είχε αναλάβει εκ μέρους του Αντωνίου ο Πόπλιος Κορνήλιος Δολαβέλλας. Σκόπευε να αναλάβει τη διοίκηση προτού καταφθάσει ο τελευταίος. Η φήμη του στη Συρία ήταν αρκετή ώστε να βρει συμμάχους στο πρόσωπο των στρατιωτικών διοικητών της περιοχής και το 43 π.Χ. είχε στην κατοχή του 12 λεγεώνες για να αντιμετωπίσει τον Δολαβέλλα. Στο μεταξύ, η Σύγκλητος είχε έρθει σε ρήξη με τον Αντώνιο κι έτσι επικύρωσε την πρόταση να γίνει ο Κάσσιος διοικητής της Συρίας. Ο Δολαβέλλας επιτέθηκε, αλλά όταν είδε τους συμμάχους του να τον προδίδουν, αναγκάστηκε να αυτοκτονήσει.

Η θέση του Κάσσιου ήταν πλέον εξασφαλισμένη κι έτσι σχεδίασε να επιτεθεί κατά της Αιγύπτου. Όταν ωστόσο δημιουργήθηκε στην Ιταλία η Δεύτερη Τριανδρία – ανάμεσα στον Αντώνιο, τον Λέπιδο και τον Οκταβιανό - ο Βρούτος ζήτησε τη βοήθειά του. Ο Κάσσιος τον συνάντησε με τους άνδρες του στη Σμύρνη, αφήνοντας στο πόδι του στη Συρία τον ανηψιό του. Οι σύμμαχοι αποφάσισαν να χτυπήσουν τους συμμάχους της Τριανδρίας στη Μικρά Ασία. Ο Κάσσιος λεηλάτησε τη Ρόδο, ενώ ο Βρούτος έκανε το ίδιο στη Λυκία. Την επόμενη χρονιά ένωσαν τις δυνάμεις τους στις Σάρδεις, όπου και οι στρατοί τους τούς ανακήρυξαν «Imperatores» (στρατηγούς αυτοκράτορες). Πέρασαν τον Ελλήσποντο, προέλασαν στη Θράκη και στρατοπέδευσαν κοντά στους Φιλίππους, πόλη της Θράκης (σημερινός Νομός Καβάλας). Ο Οκταβιανός και ο Μάρκος Αντώνιος σύντομα έφτασαν στην περιοχή και ετοιμάζονταν για την επικείμενη μάχη. Ο Κάσσιος αποφάσισε να τους αποκόψει από τις προμήθειες. Ωστόσο, ο Αντώνιος εξανάγκασε τους αντιπάλους του σε δύο μάχες, γνωστές με το κοινό όνομα Μάχη των Φιλίππων. Ο Βρούτος είχε επιτυχία απέναντι στον Οκταβιανό και κατέλαβε το στρατόπεδό του. Ο Κάσσιος, εντούτοις, συνετρίβη από τον Αντώνιο. Αγνοώντας τη νίκη του συμμάχου του, έχασε κάθε ελπίδα και διέταξε έναν απελεύθερο, τον Πίνδαρο, να τον θανατώσει. Ο Βρούτος τον θρήνησε ως τον «τελευταίο των Ρωμαίων» και τον κήδεψε στη Θάσο.

 Αναφορές στη λογοτεχνία 
Στην «Κόλαση» του Δάντη, ο Κάσσιος αποτελεί τον έναν από τους τρεις μεγάλους αμαρτωλούς της ιστορίας που μαρτυρούν στα σαγόνια του Σατανά, στην καρδιά της Κολάσεως, για όλη την αιωνιότητα. Οι άλλοι δύο είναι ο Βρούτος και ο Ιούδας Ισκαριώτης. Εμφανίζεται και στο έργο του Σαίξπηρ «Ιούλιος Καίσαρ», όπου παρουσιάζεται ως επικίνδυνος και δολοπλόκος. Οι παραπάνω απεικονίσεις του προσώπου του Κάσσιου ήταν σίγουρα επηρεασμένες απο το γεγονός ότι την εποχή του Δάντη κυβερνούσαν τύραννοι στην Ιταλία, ενώ και την εποχή του Σαίξπηρ ήταν πολύ ισχυρός ο θεσμός της αγγλικής μοναρχίας.

 Επικουρισμός 
«Ανάμεσα σε εκείνη την εκλεκτή ομάδα φιλοσόφων που κατάφεραν να αλλάξουν τον κόσμο», γράφει ο Ντέιβιντ Σέντλι, «θα ήταν δύσκολο να βρεθεί ένα ζεύγος με μεγαλύτερη δημόσια προβολή από τον Βρούτο και τον Κάσσιο — γαμπρούς μεταξύ τους, συνενόχους στη δολοφονία και ήρωες του Σαίξπηρ», προσθέτοντας ότι «ίσως να μην είναι καν ευρέως γνωστό πως υπήρξαν φιλόσοφοι».

Όπως ο Βρούτος, του οποίου οι στωικές κλίσεις θεωρούνται ευρέως δεδομένες αλλά ο οποίος περιγράφεται ακριβέστερα ως Αντιοχέας πλατωνιστής, έτσι και ο Κάσσιος επέδειξε μακροχρόνιο και σοβαρό ενδιαφέρον για τη φιλοσοφία. Οι πρώιμες φιλοσοφικές του δεσμεύσεις παραμένουν ασαφείς, αν και ο D. R. Shackleton Bailey θεώρησε ότι μια παρατήρηση του Κικέρωνα υποδηλώνει νεανική προσχώρηση στην Ακαδημία. Κάποια στιγμή μεταξύ του 48 και του 45 π.Χ., ωστόσο, ο Κάσσιος προσχώρησε περίφημα στη σχολή σκέψης που είχε ιδρύσει ο Επίκουρος. Παρότι ο Επίκουρος υποστήριζε την απομάκρυνση από την πολιτική, στη Ρώμη η φιλοσοφία του προσαρμόστηκε ώστε να συμβιβάζεται με τη σταδιοδρομία πολλών εξέχοντων ανδρών του δημόσιου βίου, ανάμεσά τους και ο πεθερός του Καίσαρα, Καλπούρνιος Πίσων Καισονίνος. Ο Αρνάλντο Μομιλιάνο χαρακτήρισε τη μεταστροφή του Κασσίου ως «μια εμφανή ημερομηνία στην ιστορία του ρωμαϊκού επικούρειου φιλοσοφικού ρεύματος», μια επιλογή που δεν έγινε για την απόλαυση των ηδονών του Κήπου, αλλά για να προσφέρει φιλοσοφική δικαιολόγηση στη δολοφονία ενός τυράννου.

Ο Κικέρων συνδέει τον νέο επικούρειο προσανατολισμό του Κασσίου με την προθυμία του να επιδιώξει την ειρήνη μετά τον εμφύλιο πόλεμο μεταξύ του Καίσαρα και του Πομπήιου. Η Μίριαμ Γκρίφιν χρονολογεί τη μεταστροφή του ήδη στο 48 π.Χ., μετά τη συμμετοχή του στο πλευρό του Πομπήιου στη Μάχη των Φαρσάλων, όταν αποφάσισε να επιστρέψει στη Ρώμη αντί να ενωθεί με τους τελευταίους θύλακες αντίστασης του εμφυλίου πολέμου στην Αφρική. Ο Μομιλιάνο την τοποθέτησε στο 46 π.Χ., βασισμένος σε επιστολή του Κικέρωνα προς τον Κάσσιο με ημερομηνία Ιανουάριο του 45 π.Χ. Ο Shackleton Bailey υποδεικνύει μια χρονολόγηση δύο ή τριών ετών νωρίτερα.

Η χρονολόγηση αυτή σχετίζεται με, αλλά δεν είναι καθοριστική για, το ερώτημα αν ο Κάσσιος δικαιολόγησε τη δολοφονία του Καίσαρα με επικούρεια επιχειρήματα. Η Γκρίφιν υποστηρίζει ότι οι διανοητικές του επιδιώξεις, όπως και άλλων Ρωμαίων, ενδέχεται να ήταν πλήρως αποσυνδεδεμένες από οποιαδήποτε πρακτική εφαρμογή στον χώρο της πολιτικής. Οι Ρωμαίοι της ύστερης Δημοκρατίας που μπορούν να ταυτιστούν ως Επικούρειοι απαντώνται συχνότερα μεταξύ των υποστηρικτών του Καίσαρα, συχνά μάλιστα κυριολεκτικά στο στρατόπεδό του. Ο Μομιλιάνο, ωστόσο, υποστήριξε ότι πολλοί από όσους αντιτάχθηκαν στη δικτατορία του Καίσαρα δεν έφεραν προσωπική έχθρα εναντίον του και ότι ο ρεπουμπλικανισμός ήταν πιο συμβατός με τον επικούρειο τρόπο ζωής από ό,τι η δικτατορία. Η ρωμαϊκή έννοια της libertas είχε ενσωματωθεί στις ελληνικές φιλοσοφικές σπουδές, και παρότι η θεωρία του Επίκουρου περί πολιτικής διακυβέρνησης αποδεχόταν διάφορες μορφές πολιτευμάτων βασισμένων στη συναίνεση, συμπεριλαμβανομένης αλλά όχι περιοριζόμενης στη δημοκρατία, το τυραννικό κράτος θεωρούνταν από τους Ρωμαίους Επικούρειους ασύμβατο με το ύψιστο αγαθό της ηδονής, που οριζόταν ως απουσία πόνου. Η τυραννία απειλούσε επίσης την επικούρεια αξία της παρρησίας (παρρησία), δηλαδή της ελεύθερης και αληθινής έκφρασης, ενώ η τάση προς τη θεοποίηση του Καίσαρα προσέβαλλε την επικούρεια πίστη σε αφηρημένους θεούς, οι οποίοι ζουν μια ιδανική ύπαρξη αποκομμένη από τα ανθρώπινα πράγματα.

Ο Μομιλιάνο θεωρούσε ότι ο Κάσσιος μετακινήθηκε από μια αρχική επικούρεια ορθοδοξία, που τόνιζε την αδιαφορία για όσα δεν αφορούν την αρετή και την κακία και την αποστασιοποίηση, προς έναν «ηρωικό επικουρισμό». Για τον Κάσσιο, η αρετή ήταν ενεργητική. Σε επιστολή του προς τον Κικέρωνα, έγραφε:

Ο Σέντλι συμφωνεί ότι η μεταστροφή του Κασσίου πρέπει να χρονολογηθεί στο 48 π.Χ., όταν ο Κάσσιος έπαψε να αντιστέκεται στον Καίσαρα, και θεωρεί απίθανο ο επικούρειος φιλοσοφικός προσανατολισμός να αποτέλεσε επαρκές ή πρωτεύον κίνητρο για τη μεταγενέστερη απόφασή του να στραφεί στη βίαιη δράση εναντίον του δικτάτορα. Αντιθέτως, ο Κάσσιος θα έπρεπε να συμφιλιώσει την πρόθεσή του με τις φιλοσοφικές του απόψεις. Ο Κικέρων παρέχει μαρτυρίες[50] ότι οι Επικούρειοι αναγνώριζαν περιστάσεις κατά τις οποίες η άμεση δράση ήταν δικαιολογημένη σε μια πολιτική κρίση. Στο παραπάνω απόσπασμα, ο Κάσσιος απορρίπτει ρητά την ιδέα ότι η ηθικότητα είναι αγαθό που επιλέγεται για τον εαυτό της· η ηθικότητα, ως μέσο επίτευξης της ηδονής και της αταραξίας, δεν είναι εγγενώς ανώτερη από την άρση των πολιτικών ανησυχιών.

Οι ασυνέπειες μεταξύ του παραδοσιακού επικούρειου δόγματος και μιας ενεργητικής προσέγγισης για τη διασφάλιση της ελευθερίας τελικά δεν μπορούσαν να επιλυθούν, και κατά την αυτοκρατορική περίοδο η φιλοσοφία της πολιτικής αντίστασης τείνει να είναι στωική. Αυτή η συνθήκη, όπως υποστηρίζει ο Μομιλιάνο, βοηθά να εξηγηθεί γιατί οι ιστορικοί της αυτοκρατορικής εποχής βρήκαν τον Κάσσιο δυσκολότερο να κατανοηθεί από τον Βρούτο και λιγότερο αξιόλογο.
 Δείτε επίσης 
 Μάρκος Ιούνιος Βρούτος
 Ιούλιος Καίσαρ
 Μάρκος Αντώνιος
 Οκταβιανός Αύγουστος

Παραπομπές

Κασσιος Λογγινος
Κασσιος Λογγινος
Κασσιος Λογγινος