Βέρβενα

Τα Βέρβενα, επίσης γνωστό ως Βέρβαινα, καθώς και εσφαλμένα ως Άνω Βέρβενα, είναι ορεινό χωριό, και παραδοσιακός οικισμός[εκκρεμεί παραπομπή] της Κυνουρίας του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας στο Νομό Αρκαδίας. Είναι χτισμένα στις βόρειες πλαγιές του όρους Πάρνωνα σε υψόμετρο 1.160 μέτρων, αποτελώντας τον ορεινότερο οικισμό του.  Απέχουν 20 χιλιόμετρα από την Τεγέα Αρκαδίας, 35 χιλιόμετρα από την Τρίπολη και 45 χιλιόμετρα από το Αστρος. Οι κάτοικοι διαμένουν το καλοκαίρι και κατά τους χειμερινούς μήνες  στο Άστρος, στα Κάτω Βέρβενα, στο Ξηροπήγαδο, στο Κιβέρι Αργολίδας αλλά -σε μικρότερο βαθμό- και στους γύρω οικισμούς. 

 Ιστορία 
 Αρχαίοι χρόνοι 
Κατά την αρχαιότητα, ίσως κατοικούσαν εδώ οι Βερβένιοι, αρκαδικό γένος, σύμφωνα με τον λεξικογράφο Ησύχιο,οἱ δὲ γένος τι Ἀρκαδικὸν τοὺς Βερβενίους  ενώ η περιοχή του σημερινού χωριού ανήκε στην αρχαία Αρκαδία. 
Τα αρχαιότερα λείψανα που έχουν επισημανθεί στην περιοχή ανάγονται στη 2η χιλιετία π.Χ. και πρόκειται για λίθινες αξίνες που βρέθηκαν στη θέση Πέτρα, όπου η ομώνυμη βρύση. Στη θέση Παντελεήμων βρέθηκαν λείψανα λατρείας της Αρτέμιδος από τον 9ο αι π.Χ. μέχρι και τα ελληνιστικά χρόνια. Στη θέση αυτή κατά τον 6ο αι. π.Χ. κατασκευάστηκε ένας ολομάρμαρος ναός δωρικού ρυθμού, τον οποίο ερεύνησε ο καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Κωνσταντίνος Ρωμαίος. 
Μέσα στο χωριό έχουν εντοπιστεί ενδείξεις κατοίκησης του ίδιου χώρου κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο. 
Περισσότερα στοιχεία κατοίκησης της περιοχής των Βερβένων σώζονται από την εποχή του Ιουστινιανού και εξής. 

 Βυζαντινή και οθωμανική περίοδος 
Ενδείξεις ύπαρξης του οικισμού κατά τη βυζαντινή περίοδο αποτελούν τα ερείπια παλαιότερων οικισμών στις γύρω περιοχές. Ο βυζαντινός οικισμός φαίνεται ότι κατά τον 12ο αι. μ.Χ. γνωρίζει άνθηση, καθώς στην εποχή αυτή χρονολογείται ο βυζαντινός ναός του οποίου αρχιτεκτονικά μέλη σώζονται εντοιχισμένα στον ναό του Τιμίου Προδρόμου του 18ου αι. μ.Χ. Για μια περίοδο, η περιοχή ερημώνει από πληθυσμό, αλλά επανακατοικείται κατά τον 17ο αιώνα. Σε απογραφή των Βενετών, το χωριό φέρεται να είχε 91 οικογένειες. 
Το χωριό ακμάζει κατά τον 18ο αιώνα και τότε χτίζονται τα πυργόσπιτα του Παπαϊωάννου, του Παπαθανασίου, του Αυγουστή και του Κρητικού. Την ίδια εποχή κατασκευάζεται και η Μεγάλη Βρύση του χωριού, η οποία είναι ολομάρμαρη, φέρει ανάγλυφες συμβολικές παραστάσεις και διαθέτει τέσσερις κρουνούς που ρέουν καθ' όλη τη διάρκεια του έτους. Το 1806 το χωριό καταστράφηκε από τους καταδιωκόμενους κλέφτες του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη μετά την άρνησή των κατοίκων του να τους συνδράμουν. Ο Κολοκοτρώνης αναφέρει το γεγονός στη Διήγησί του: «ἐστείλαμεν εἰς τὰ Βέρβενα νὰ μᾶς στείλῃ ψωμὶ καὶ ζωοτροφίας, καὶ αὐτοὶ μᾶς ἀποκρίθησαν: ἔχομε βόλια καὶ μπαροῦτι, καὶ ἐπήγαμε καὶ τοὺς 'χαλάσαμε.».*

 Ελληνική Επανάσταση 
Κατά την Επανάσταση του 1821, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης ίδρυσε στα Βέρβενα στρατόπεδο και είχε εγκαταστήσει το στρατηγείο του στον Πύργο του Αυγουστή, ο οποίος ακόμη σώζεται. Στις 18 Μαΐου 1821, οι Τούρκοι από την Τρίπολη Αρκαδίας επιτίθενται εναντίον του στρατοπέδου χωριού, αλλά αποκρούονται στη μάχη των Δολιανών και Βερβένων. Τον Ιούνιο του 1821 έφθασε στα Βέρβενα, όπου είχε εγκατασταθεί και η Πελοποννησιακή Γερουσία, ο Δημήτριος Υψηλάντης από την Οδησσό της Ουκρανίας, και  έγινε η επίσημη υποδοχή του, η οποία μνημονεύεται στην μαρμάρινη πλάκα, με τη μορφή ανοιχτού ειληταρίου, που αναρτήθηκε το 1920 στο σημείο της υποδοχής.  

Τον Ιούλιο του 1825, στο χωριό επιτέθηκαν τουρκο-αιγυπτιακές δυνάμεις, ενώ το 1826 πυρπολήθηκε από τον Ιμπραήμ.ΕΜΠΛΟΚΗ - 18 Μαΐου 1821: Η μάχη Βερβένων και Δολιανών 

Μετά την απελευθέρωση ο  Κολοκοτρώνης παράγγειλε σε όλους τους κατοίκους που διέμεναν στα ορεινά χωρία  να φύγουν και να πάνε  να ζήσουν εκεί όπου υπάρχει θάλασσα.  Η επιβίωση στα ορεινά χωριά ήταν ιδιαίτερα δυσχερής κατά τους χειμερινούς μήνες λόγω του μεγάλου υψομέτρου και των αντίξοων καιρικών συνθηκών. Έτσι όπως όλοι και οι Βερβενιώτες άρχισαν σιγά σιγά να φεύγουν και να διασκορπίζονται ποιο πεδινά  όπως: στο Άστρος, στα Κάτω Βέρβενα, και στο Ξηροπήγαδο. Πολλοί Βερβενιώτες όμως στράφηκαν και στην Αμερική. Το πρώτο μεγάλο κύμα μετανάστευσης Βερβενιωτών προς τις Ηνωμένες Πολιτείες σημειώθηκε κατά την περίοδο 1890–1900, αναζητώντας καλύτερες οικονομικές προοπτικές. 

Είναι ένα από τα πιο ιστορικά ορεινά χωριά της Αρκαδίας, γνωστό για τη συμβολή του στην Επανάσταση του 1821 (Μάχη των Βερβένων). Στα Βέρβενα έγινε η  επίσημη υποδοχή του Δημήτριου Υψηλάντη, που ήρθε από την Οδησσό, μαζί με την Πελοποννησιακή Γερουσία. Αυτό το γεγονός, όπως αναφέρεται και σε μαρμάρινη πλάκα του 1920, σηματοδότησε την επιτυχία των Ελλήνων . 

 Αναπαράσταση μάχης 
Παλαιότερα, κάθε χρόνο στο χωριό γινόταν η αναπαράσταση της μάχης των Βερβένων, που έλαβε χώρα στις 18 Μαίου 1821. Πλέον τελείται δοξολογία.

 Δημογραφική εξέλιξη 
 Έτος  Οικισμός  Κοινότητα 1834  1.211 (269 οικογένειες)  1.577(345 οικογένειες)ΓΟΡΤΥΝΙΑΚΑ - Απογραφή Αρκαδίας (1834) 1907    1.039 1928  1.421  1.601 1940  1.294  1.735 1951  157  351 1961  21  232 1971  4  218 1981  440  675 1991  307  582 2001  302  540 2011  265  502 2021    375Απογραφή 2021: Ο Δήμος Βόρειας Κυνουρίας αναλυτικά ανά δημοτική κοινότητα - Arcadia Portal

 Εκδηλώσεις 
Κάθε καλοκαίρι διοργανώνεται τοπικό πανηγύρι της Αγίας Άννης το οπόιο είναι (αφιερωμένο στους ξενιτεμένους Βερβενιώτες  που έφυγαν για την Αμερική) με πλούσια ζωντανή παραδοσιακή μουσική.

 Τα Βέρβενα στα δημοτικά τραγούδια 

 Αμάν στα Βέρβενα
 Μια Βλάχα Βερβενιώτισσα
 Πατήσανε τα Βέρβενα
 Στα Βέρβενα, στα Δολιανά

 Προσωπικότητες 
 Αδερφοί Σουραπά, ιδρυτές της γαλακτοβιομηχανίας ΕΒΓΑ το 1934.
 Παναγιώτης Φάκλαρης, αρχαιολόγος.
 Βασίλης Κούκουρας, ηθοποιός.
 Πάνος Δημάκης, συγγραφέας.

 Δείτε επίσης 
 Κάτω Βέρβενα Αρκαδίας
 Μάχη των Δολιανών και Βερβένων
 Χάρτης αλληλεπιδραστικός με αξιοθέατα πολιτιστικού, λαογραφικού και ιστορικού ενδιαφέροντος με μνημεία του χωριού

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Η επίσημη ιστοσελίδα του χωριού

Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Αρκαδίας
Κατηγορία:Δήμος Βόρειας Κυνουρίας
Κατηγορία:Χωριά του Πάρνωνα