Πεντάλοφος Κοζάνης

Ο Πεντάλοφος είναι ορεινό χωριό του νομού Κοζάνης. Είναι χτισμένος σε υψόμετρο 1.040 μέτρων στις πλαγιές του όρους Βόιο. Αποτελεί έδρα κοινότητας και ο πληθυσμός του, σύμφωνα με την απογραφή του 2021, είναι 272 κάτοικοι. Απέχει 88 χιλιόμετρα από την Κοζάνη.

Στο παρελθόν ο Πεντάλοφος ονομαζόταν Ζουπάνι ή Ζουμπάνι, ονομασία η οποία άλλαξε το 1927 σε Πετρόβουνο και το 1928 σε Πεντάλοφο.Πανδέκτης, Πετρόβουνον->ΠεντάλοφοςΖουπάνι->Πετρόβουνο

 Περιγραφή του οικισμού 
Ο Πεντάλοφος είναι το σημαντικότερο χωριό από τα Μαστοροχώρια του νομού Κοζάνης. Βρίσκεται πάνω στο πέρασμα από την δυτική Μακεδονία στην Ήπειρο και αυτή η προνομιακή του θέση βοήθησε το χωριό να αναπτυχθεί στο παρελθόν. Η ανάπτυξη του χωριού στο παρελθόν είναι αποτυπωμένη στην εικόνα του. Είναι σχεδόν εξ' ολοκλήρου πετρόχτιστο χωριό: οι κάτοικοί του ήταν ξακουστοί χτίστες, οι οποίοι μάλιστα ανέπτυξαν και δική τους γλώσσα, τα κουδαρίτικα. Λόγω της  αρχιτεκτονικής του, σήμερα έχει ανακηρυχθεί παραδοσιακός οικισμός.

Στην είσοδο του χωριού βρίσκεται το μνημείο της Γυναίκας της Πίνδου, ενώ η εκκλησία του Αγίου Αχιλλείου αποτελεί το παλαιότερο σωζόμενο κτίσμα στο χωριό (1742).

 Ιστορικά στοιχεία 
Η εγκατάσταση ανθρώπων στην περιοχή πρέπει να συνδυαστεί με την Κάθοδο των Δωριέων στα 1000 με 800 π.Χ. Στον απόκρημνο και βραχώδη λόφο «Γκραντίσκα» μαρτυρείται η ύπαρξη αρχαίου φρουρίου, το οποίο είχε ξαναχρησιμοποιηθεί στον 3ο μ.Χ. αιώνα, κατά τις βαρβαρικές επιδρομές, καθώς και στα βυζαντινά χρόνια. Το φρούριο βρισκόταν σε μια πολύ στρατηγική θέση, στα σύνορα  Ελιμιώτιδας - Ηπείρου, απ' όπου ασκούσε έλεγχο στον αρχαίο δρόμο που εξασφάλιζε την επικοινωνία μεταξύ Μακεδονίας, Ηπείρου και Θεσσαλίας.  Δ. Κ. Σαμσάρης,  Ιστορική γεωγραφία της ρωμαϊκής επαρχίας Μακεδονίας (Το τμήμα της σημερινής Δυτικής Μακεδονίας), Θεσσαλονίκη 1989 (Έκδοση Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών), σ. 129-131. ISBN 960-7265-01-7.

Το 1788 το χωριό πέρασε στα χέρια του Αλή πασά. Στα χρόνια του (έως το 1820) οι κάτοικοι υποχρεώθηκαν να πληρώνουν επιπρόσθετο φόρο, το αγαλίκι, δηλαδή φόρο προστασίας.
Το 1856 εξαγόρασαν το χωριό οι κάτοικοι με 10.000 χρυσές λίρες και έγιναν κεφαλοχώρι.

Το παλαιότερο κτίσμα του χωριού είναι ο Άγιος Αχίλλειος, που χτίστηκε το 1742. Είναι τρίκλιτη θολωτή βασιλική και στο εσωτερικό εντυπωσιάζει το ξυλόγλυπτο τέμπλο με θέματα απ' την Παλαιά και Καινή Διαθήκη. Οι αγιογραφίες στο εσωτερικό του ναού είναι του 1774, έργο των χιοναδιτών ζωγράφων Κωνσταντίνου και Μιχαήλ Μιχαήλ. Στον νάρθηκα του ναού υπάρχει τοιχογραφία του 1744 που απεικονίζει τον Μέγα Αλέξανδρο σε σκηνή της Δευτέρας Παρουσίας.

Ο νεότερος οικισμός προέκυψε τη μεταβυζαντινή περίοδο, από πληθυσμούς που κατέφυγαν βορειότερα για να ξεφύγουν από τις επιδρομές των Τουρκαλβανών.

Από τον Πεντάλοφο κατάγεται ο συγκοινωνιολόγος και πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου Θεσσαλονίκης Σπύρος Βούγιας.Πρωϊνός καφές με τον Σπύρο Βούγια

 Διοικητικές μεταβολές 
Ο Πεντάλοφος από το 1918 αποτέλεσε έδρα κοινότητας.Διοικητικές μεταβολές ΟΤΑ, κοινότητα Πενταλόφου Με την εφαρμογή του προγράμματος Καποδίστριας, το 1999 η Κοινότητα Πενταλόφου διευρύνθηκε και συμπεριέλαβε τους οικισμούς Αγία Σωτήρα, Βυθός και  Δίλοφο. Έδρα της νέας διευρυμένης κοινότητας ορίστηκε ο Πεντάλοφος. Με την εφαρμογή του προγράμματος Καλλικράτης, ο Πεντάλοφος εντάχθηκε στον νέο δήμο Βοΐου.

 Φωτογραφίες 

 Παραπομπές 

 Πηγές 
 Ώττα Κ. (2023), Η αρχιτεκτονική της κατοικίας στην περιοχή του Βοΐου Κοζάνης από τον 18ο έως τα μέσα του 20ού αιώνα: οι οικισμοί δυτικά του Αλιάκμονα, Διδακτορική Διατριβή, Πανεπιστήμιο Πατρών.

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Πληροφορίες από την ιστοσελίδα του Συλλόγου Βοϊωτών Κοζάνης «Η Αγία Παρασκευή»
 Πολιτιστικός Σύλλογος Νεολαίας Πενταλόφου Βυθού 
 Πολιτιστικός Σύλλογος Πενταλόφου
 Δημοτικό Σχολείο Πενταλόφου Κοζάνης
 ΕΡΤ - Μένουμε Ελλάδα - Στον Πεντάλοφο Κοζάνης
 Ιστοσελίδα της κοινότητας Πενταλόφου


Κατηγορία:Δήμος Βοΐου
Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Κοζάνης