Χαουμέια

Ο πλανήτης νάνος Χαουμέια
ΑνακάλυψηΑνακαλύφθηκε από Brown et al. και Ortiz et al. (καμία δεν είναι επίσημη)Ανακαλύφθηκε στις 28 Δεκεμβρίου 2004 (Brown et al.), Ιούλιος 2005 (Ortiz et al.)Χαρακτηριστικά τροχιάςΑφήλιο 7.702.000.000 km  (51,483 AU)Περιήλιο 5.229.000.000 km  (34,952 AU)Ημιάξονας τροχιάς 6.465.000.000 km  (43,218 AU)Εκκεντρότητα 0,19126Περίοδος περιφοράς 103.774 ημέρες  (284,12 χρόνια)Συνοδική Περίοδος - ημέρες Μέση Ταχύτητα Τροχιάς 4,531 km/s Κλίση 28,19° ως προς την Εκλειπτική Μήκος του ανερχόμενου σημείου 121,79° Όρισμα του περιηλίου 240,20° Δορυφόροι 2 Φυσικά Χαρακτηριστικά Ισημερινή Ακτίνα  620 +34-29km  
690 km  
≈718 km (Keck)  575 +125-50km (Spitzer)    Πολική Ακτίνα  - km  Πεπλάτυνση  - Επιφάνεια 6,8 ×106 km2 Όγκος 1,5 ×109 km3 Μάζα (4,006 ± 0,040) ×1021 kg   Μέση πυκνότητα 2,6–3,3 g/cm3Επιφανειακή Βαρύτητα στον Ισημερινό 0,63 m/s2Ταχύτητα Διαφυγής 0,91 km/sΑστρονομική περίοδος περιστροφής 0,163146 ± 0,000004 ημέρες  Ταχύτητα περιστροφής στον Ισημερινό - km/s Κλίση άξονα -°Λευκαύγεια 0,7 ± 0,1 Φαινόμενο μέγεθος 17,3  Απόλυτο μέγεθος 0,03 ± 0,43 <tr>
Θερμοκρασία
ελάχ.μέσημεγ.
  <50 K 

Η Χαουμέια (αγγλικά: Haumea, IPA:, επίσημη ονομασία (136108) Χαουμέια, σύμβολο: 16px|🝻), γνωστή παλιότερα και με την προσωρινή ονομασία 2003 ΕL61, είναι πλανήτης νάνος που βρίσκεται στη Ζώνη του Κάιπερ και έχει μάζα το ένα τρίτο αυτής του Πλούτωνα. Έχει δύο δορυφόρους, υψηλή λευκαύγεια, περίπου 0,7 και γρήγορη περιστροφή, των οποίων αιτία είναι μια σύγκρουση με ένα άλλο αντικείμενο, που δημιούργησε την οικογένεια σύγκρουσής της. Ανακαλύφθηκε το 2004, αλλά υπάρχει διαμάχη ως προς το ποιος την ανακάλυψε. Στις 17 Σεπτεμβρίου 2008 ταξινομήθηκε ως πλανήτης νάνος και πήρε το όνομα Χαουμέια.

 Όνομα 
Μέχρι να αποκτήσει επίσημο όνομα, η Χαουμέια είχε πάρει το παρατσούκλι Santa από την ομάδα του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Καλιφόρνια («Καλτέκ») που την ανακάλυψε, γιατί η εν λόγω ανακάλυψη έγινε λίγο μετά τα Χριστούγεννα, στις 28 Δεκεμβρίου 2004.   Τον Σεπτέμβριο του 2006 η ομάδα υπέβαλλε προτάσεις για το επίσημο όνομα, με βάση τις κοινά αποδεκτές αρχές ονοματολογίας ουρανίων σωμάτων που έχει θεσπίσει η Διεθνής Αστρονομική Ένωση. Τα ονόματα προέρχονταν από τη μυθολογία της Χαβάης, τόσο για τον πλανήτη, όσο και για τους δορυφόρους του, ώστε να αποταθεί φόρος τιμής στο νησί όπου έγινε η ανακάλυψη.

 Διαμάχη ανακάλυψης 
Ο Χοσέ Λουίς Οπτίζ Μορένο (Xosé Luis Optiz Moreno) και η ομάδα του ανήγγειλαν την ανακάλυψή της στις 25 Ιουλίου 2005, ξανακοιτάζοντας εικόνες οι οποίες είχαν παρθεί τις 7 Μαρτίου 2003. Η ομάδα του Καλτέκ, αποτελούμενη από τους Μάικλ Μπράουν, Τσαντ Τρουχίλο και Ντέιβιντ Ραντίνοβιτς, το παρατηρούσε για μισό χρόνο αλλά δε δημοσιοποίησε τα στοιχεία. Η ομάδα αρχικά υποστήριξε τον Οπτίζ και την ομάδα του, αλλά μετά απέσυραν την υποστήριξη τους πιστεύοντας πως ο Οπτίζ είχε χρησιμοποιήσει τα στοιχεία τους, τα οποία ήταν προσβάσιμα στο ίντερνετ. Αν και ο Οπτίζ παραδέχτηκε ότι τα είχε δει, αρνήθηκε ότι υπήρχε απάτη, καθώς υποστήριξε ότι χρησιμοποίησε τα στοιχεία του Μπράουν απλώς για να επιβεβαιώσει τη δική του ανακάλυψη. Όμως η ανακάλυψη αποδόθηκε στον Οπτίζ και στην ομάδα του, γιατί ανέφερε περισσότερα στοιχεία. Αργότερα η ομάδα του Μπράουν ανακοίνωσε την ανακάλυψη του πλανήτη νάνου Έρις πριν τη προκαθορισμένη ημερομηνία για να αποφευχθούν διαμάχες.

 Φυσικά χαρακτηριστικά 
230px|μικρογραφία|αριστερά|Ο Άρης, ο Ερμής, η Σελήνη, ο Πλούτωνας και η Χαουμέια.
Η Χαουμέια είναι ένα μεγάλο, επίμηκες μεταποσειδώνιο αντικείμενο. Η μάζα της υπολογίζεται ότι είναι 4,2×1021 κιλά, δηλαδή το 28% της μάζας του Πλούτωνα. Η διαστάσεις της είναι 1960×1520×995 χιλιόμετρα και είναι μεγαλύτερη από τα 90377 Σέντνα, 50000 Κουάοαρ, 90482 Όρκος και 20000 Βαρούνα. Περιστρέφεται σε 3,9 ώρες, έχει πυκνότητα 2,6 με 3,3 g/cm³ και έχει λεπτό στρώμα πάγου στο εξωτερικό της, με βραχώδη πυρήνα. Παρότι ο, αντίστοιχος σε μορφολογία, Πλούτωνας έχει παχύ στρώμα πάγου, μεγάλο τμήμα του πάγου που κάλυπτε τη Χαουμέια μπορεί να αποκολλήθηκε λόγω μιας τεράστιας σύγκρουσης, η οποία δημιούργησε και τους δορυφόρους της.

 Επιφάνεια 
Η επιφάνεια της Χαουμέια αποτελείται σε ποσοστό 65%-80% από καθαρό πάγο ενώ το υπόλοιπο αποτελείται από άγνωστο υλικό και κρυσταλλικό πάγο.

 Τροχιά 
μικρογραφία|αριστερά|300px|Η τροχιά της Χαουμέιας (κίτρινο), του Πλούτωνα (κόκκινο) και του Ποσειδώνα (γκρι)  
Η Χαουμέια είναι ένα κλασσικό αντικείμενο της Ζώνης του Κάιπερ με κλίση προς την εκλειπτική 28°, περιήλιο 35 ΑΜ και περίοδο περιφοράς 283 χρόνια. Πέρασε από το αφήλιό του το 1992 και τώρα βρίσκεται σε απόσταση 50 ΑΜ από τον Ήλιο.

Η Χαουμέια έχει μεγαλύτερη εκκεντρότητα από τα άλλα μέλη της οικογένειάς της. Αυτό μπορεί να οφείλεται στη χαλαρή τροχιακή αντήχηση 7:12 με τον Ποσειδώνα,   η οποία αλλάζει σταδιακά την αρχική τροχιά του αντικειμένου εξαιτίας του φαινομένου Κοζάι.    

Με οπτικό μέγεθος 17,3, η Χαουμέια είναι το τρίτο λαμπρότερο μεταποσειδώνιο αντικείμενο μετά τον Πλούτωνα και τον Μακεμάκε και παρατηρείται εύκολα από μεγάλα τηλεσκόπια ερασιτεχνών αστρονόμων. Όμως, καθώς τα περισσότερα σώματα του ηλιακού συστήματος περνούν από την εκλειπτική, οι περισσότερες έρευνες επικεντρώθηκαν σε αυτήν την περιοχή   και αφότου η εκλειπτική είχε εξερευνηθεί αρκετά άρχισαν έρευνες για σώματα, τα οποία έχουν πιο ακραίες τροχιές και μικρότερη ταχύτητα περιφοράς.     Τότε ανακαλύφθηκε και η Χαουμέια.

 Δακτύλιοι 
Παρατηρώντας από 12 διαφορετικά τηλεσκόπια στην Ευρώπη την απόκρυψη του αστέρα URAT1 533–182543 από τη Χαουμέια ερευνητές ανακάλυψαν ότι η Χαουμέια πέρα από 2 δορυφόρους διέθετε και ένα δακτύλιο από σκόνη και θραύσματα. Σύμφωνα με τους ερευνητές ο δακτύλιος έχει διαστάσεις : πλάτος: 70 χιλιόμετρα (43.5 μίλια), ακτίνα: 2.287 χιλιόμετρα (1.421 μίλια).

 Δορυφόροι 
220px|left|thumb|Καλλιτεχνική αναπαράσταση της Χαουμέια, με τους δορυφόρους της, Χιιάκα και Ναμάκα
 Χιιάκα 
Είναι ο μεγαλύτερος δορυφόρος της Χαουμέια και είχε το παρατσούκλι "Rudolph" πριν αποκτήσει το επίσημο όνομά του. Περιφέρεται 49.880 χιλιόμετρα από τη Χαουμέια σε 49 ημέρες. Το μέγεθός του είναι περίπου 310 χιλιόμετρα. Η επιφάνειά του αποτελείται από πάγο.

 Ναμάκα 
Είναι ο μικρότερος δορυφόρος της Χαουμέια και είχε το παρατσούκλι "Birtzen" πριν αποκτήσει το επίσημο όνομά του. Περιφέρεται 25.657 χιλιόμετρα από τη Χαουμέια σε 18 ημέρες. Το μέγεθός του είναι 170 χιλιόμετρα.

 Οικογένεια σύγκρουσης 
Η Χαουμέια μοιράζεται την τροχιά του με κάποια μεταποσειδώνια αντικείμενα, σχηματίζοντας μια οικογένεια μεταποσειδώνιων αντικειμένων. Εκτός από τα φεγγάρια της, αυτή η οικογένεια περιλαμβάνει τα (55636) 2002 TX300, (24835) 1995 SM55, (19308) 1996 TO66, (120178) 2003 OP32 και (145453) 2005 RR43 τα οποία αποτελούνται από πάγο. Δημιουργήθηκε όταν ένα αντικείμενο διαμέτρου 1650 χιλιομέτρων περίπου προσέκρουσε στη Χαουμέια, η οποία έχασε το 20% της μάζας της και άλλαξε η τροχιά της.

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Visualization of Haumea's orbit  by NASA
 (136108) Haumea, Hiʻiaka, and Namaka at Johnston's Archive.com (updated September 17, 2008)
 International Year of Astronomy|International Year of Astronomy 2009 podcast: Dwarf Planet Haumea (Darin Ragozzine)

Κατηγορία:Πλανήτες Νάνοι του Ηλιακού Συστήματος
Κατηγορία:Μεταποσειδώνια αντικείμενα
Κατηγορία:Χαουμεειδή αντικείμενα