Δήμος Αιτωλικού

Ο Δήμος Αιτωλικού ήταν ένας από τους 29 Δήμους του Νομού Αιτωλοακαρνανίας που λειτούργησαν την περίοδο 1999-2010 με την εφαρμογή του σχεδίου Καποδίστριας. Το 2010 με εφαρμογή του σχεδίου Καλλικράτης καταργήθηκε και εντάχθηκε στον νέο δήμο Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου. Περιλάμβανε το Αιτωλικό, τον Άγιο Ηλία, τη Σταμνά, τα Φραγκουλαίϊκα, το Κεφαλόβρυσο, και το Χρυσοβέργι.

 Αρχική σύσταση-προσαρτήσεις 
Ο δήμος Αιτωλικού σχηματίσθηκε με το Β.Δ. της 1ης (13) Οκτωβρίου 1835 (ΦΕΚ 19) «Περί σχηματισμού των δήμων της επαρχίας Μεσολογγίου…»
Κατατάχθηκε στη Β. τάξη  με πληθυσμό τότε 1517 κατοίκους  και έδρα το Αιτωλικό (Ανατολικόν). Ο δημότης ονομάστηκε Αιτωλικεύς.

Στο έμβλημα της σφραγίδας του δήμου, εικονίζονταν «κέρας Αμάλθειας», που σύμφωνα με αναγραφόμενο στη συλλογή σφραγίδων του ΕΛΙΑ σχόλιο προήλθε «… εκ του κατέχοντος τούτου Αχελώου παρά τω οποίω κείται και ο δήμος…». Σήμερα  στη σφραγίδα του δήμου δεν εικονίζεται το κέρας της Αμάλθειας, αλλά το νησάκι του Αιτωλικού με τα γεφύρια του.

Η αρχική σύσταση του δήμου περιελάμβανε το Αιτωλικό (Ανατωλικόν) με 1.500 κάτοικους και τον συνοικισμό «Κούντουρα» (νοτιοδυτικά του Αιτωλικού όπου και το εξωκλήσι του Αγίου Νικολάου του Κούνδουρου) όπου υπήρχαν κάτοικοι 17.Δήμος Αιτωλικού, αρχική σύσταση του δήμου

Στο δήμο Αιτωλικού προσαρτήθηκαν λίγο αργότερα τμήμα του δήμου Παραχελωίτιδος (Νεοχώριον, Μαγούλα, Μάστρου): η Συβίστα (του δήμου Μακρυνείας με το Β.Δ. 31 Δεκε3μβρίου 1874 – ΦΕΚ 9). Τα Μούσουρα, Κουντούρι, Άγιος Γεώργιος, Μονή Αγίας Παρασκευής, Αστροβίτσα, Παληομάλη, Μονή Ζωοδόχου Πηγής.

 Κοινότητες που λειτούργησαν στο δήμο 
Με το Β.Δ. της 27 Νοεμβρίου (9 Δεκεμβρίου) 1840 (ΦΕΚ 5/1841), «Περί συγχωνεύσεως των δήμων της επαρχίας Μεσολογγίου») τμήμα του δήμου Παραχελωίτιδος, συγχωνεύθηκε στο δήμο Αιτωλικού. Με τη νέα σύστασή του ο δήμος κατατάχθηκε στη Β. τάξη με πληθυσμό 2.907 κατοίκους και την ίδια έδρα.

Με το Β.Δ. της 30 Δεκεμβρίου 1865 (ΦΕΚ 14/1866), ανασυστάθηκε ο δήμος Παραχελωίτιδος και ανάκτησε το τμήμα που είχε προσαρτηθεί στο δήμο Αιτωλικού με τη συγχώνευση του 1840.

Επίσης αργότερα έγιναν κοινότητες και αποσπάστηκαν από το δήμο Αιτωλικού  η Συβίστα και τα Μούσουρα, οι οποίες κοινότητες σήμερα είναι πλέον δημοτικά διαμερίσματα του Καποδιστριακού δήμου Μεσολογγίου.  Ενώ η κοινότητα Νεοχωρίου (Παραχελωίτιδος), ενώθηκε με την κοινότητα Κατοχής και αποτελούν μαζί με τις:  Μαγούλα, Μάστρου, Γουριά, και  Πεντάλοφο το νέο Καποδιστριακό δήμο Οινιαδών με έδρα το Νεοχώρι.

 Πληθυσμός δήμου Αιτωλικού 1848-1896 
Στοιχεία: ΕΛΙΑ, Αρχεία Δημου Αιτωλικού, ΑΠΑΝΤΑ Κ.Σ.ΚΩΝΣΤΑ

 Έτος  Πληθυσμός  1848 3.232 1849 3.269 1850 3.267 1855 3.364 1861 4.139 1870 3.089 1879 4.211 1889 5.492 1896 4.045 1907 4.319

 Δήμος της περιόδου 1999-2010 
Ο Καποδιστριακός δήμος Αιτωλικού περιλάμβανε, εκτός του Αιτωλικού τα δημοτικά διαμερίσματα (πρώην Κοινότητες): Αγίου Ηλία, Σταμνάς, Χρυσοβεργίου και των Φραγκουλαιϊκων. Συνολικά έχει πληθυσμό περίπου 8.000 κατοίκων:  εγγεγραμμένα άτομα στους εκλογικούς καταλόγους των  τελευταίων Εθνικών εκλογών  του 2004 είναι 7.736. Η απογραφή του 1991 δίνει συνολικά  7.744  και αυτή του 2001  7.279 (ακολουθεί σχετ. πίνακας).   Ο αριθμός των μελών του δημ. Συμβουλίου είναι 19. Η έκταση του δήμου είναι 129.305 χιλ. στρέμματα, εξ αυτών μικρό ποσοστό είναι ημιορεινό, ενώ τα  περισσότερα είναι εύφορη πεδινή έκταση όπου καλλιεργείται κατά το πλείστον η ελιά καλαμών, η ποιότητα της οποίας είναι αρίστη και ιδιαίτερα ονομαστή στο εμπόριο. Το 2010 με εφαρμογή του σχεδίου Καλλικράτης καταργήθηκε και εντάχθηκε στον νέο διευρυμένο δήμο Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου.

 Δημοτικά διαμερίσματα 
 Διαμέρισμα  Έκταση  (στρέμματα)  Πληθυσμός  1991 2001 Αιτωλικού  57.507  5.381  5.349  Άγιος Ηλίας  10.425  311  244  Σταμνά  40.064  1.291  1.165  Φραγκουλαίϊκα  6.475  120  88  Χρυσοβέργι  14.834  641  433 Σύνολο  129.305  7.744  7.279

 Διατελέσαντες δήμαρχοι Αιτωλικού 
1835-18??  Κωνσταντίνος Μπέλιας, πρώτος δήμαρχος Ιστορία των γεφυριών του Αιτωλικού, aixmi-news.gr, 2 Ιανουαρίου 2018, ανακτήθηκε στις 4 Απριλίου 2020.
1895-1899 Βαλανδρέας
1899-1914 Μπάφας (ο δήμος καταργήθηκε το 1912)EETAA, Διοικητικές μεταβολές των ΟΤΑ, ανακτήθηκε στις 4 Απριλίου 2020.
1914-1946 Πρόεδροι Κοινότητας
1946-1951 Διορισμένοι δήμαρχοι από το υπουργείο Εσωτερικών
...
1954-1967 Θανάσης Καρβέλης (1918-2011)
1967-197? Ελευθέριος Χ. Μοσχανδρέου, με αναπληρωτή τον Ιωάννη ΒύσσιοΕπιθεώρησις Τοπικής Αυτοδιοικήσεως, τεύχος ΙΒ΄, Δεκέμβριος 1967, σελ. 1119. 
1974-1975 Διορισμός από κυβέρνηση εθνικής ενότητας
1975-1982 Θανάσης Καρβέλης (1918-2011) Εξελέγη το 1975 με ποσοστό 50,3%.
1983-1990 Ανδρέας Φούντας
1991-1994 Αντώνης Γρίβας
1995-1998 Ευάγγελος Κολτσίδας
1999-2010 Νικόλαος Γαλάνης

Παραπομπές

Αιτωλικού
*
Δ