Χαλίκι Τρικάλων

Το Χαλίκι είναι ορεινό χωριό στον δήμο Μετεώρων των Τρικάλων. Σύμφωνα με την απογραφή του 2021, ο πληθυσμός του ανέρχεται στους 16 κατοίκους. Ιστορικά και γεωγραφικά ανήκει στα λεγόμενα βλαχοχώρια του Ασπροποτάμου και της Ορεινής Καλαμπάκας.

 Γενικά στοιχεία 
Το Χαλίκι είναι χτισμένο σε υψόμετρο 1.160 μέτρων, στις πλαγιές του Λάκμου. Απέχει 97 χιλιόμετρα από την πόλη των Τρικάλων και 23 χλμ. από το Μέτσοβο. Το τοπωνύμιο του χωριού είναι ελληνικό και εικάζεται πως προέρχεται από τα χαλίκια στις πηγές του Αχελώου. Σύμφωνα με την απογραφή του 2021, το Χαλίκι έχει 16 κατοίκους. Κατά τους χειμερινούς μήνες ο πραγματικός πληθυσμός του χωριού είναι μικρότερος, ωστόσο αυξάνεται αλματωδώς την Άνοιξη, όταν συρρέουν στο χωριό κτηνοτρόφοι, συνταξιούχοι κ.ά. Ο κεντρικός ναός  είναι αφιερωμένος στην Αγία Παρασκευή.

 Ιστορικά στοιχεία 
Μαρτυρία περί της ύπαρξης του Χαλικιού καταγράφεται για πρώτη φορά σε βυζαντινό έγγραφο του 1332 ή 1336 σχετικό με την επισκοπή Σταγών. Βάσει τούτου υποστηρίζεται πως η δημιουργία του είναι δεδομένα προγενέστερη των συγκεκριμένων χρονολογιών.  Αναφορά στον οικισμό γίνεται και σε επόμενο έγγραφο περί της επισκοπής Σταγών που χρονολογείται στο 1393. Αντιθέτως, η ταύτισή του από μεταγενέστερους λόγιους, περιηγητές και ερευνητές με κάποια αρχαία πόλη ονόματι Χαλκίδα, θεωρείται λανθασμένη και αποτέλεσμα παρανόησης.

Μερικές δεκαετίες αργότερα, το Χαλίκι καταγράφεται στην οθωμανική απογραφή του 1454/1455 ως ιδιοκτησία σπαχήδων, αλλά τους επόμενους αιώνες αναφέρεται διαχρονικά ως κεφαλοχώρι. Για τα τέλη του 16ου ή τις αρχές του 17ου αιώνα, υπάρχει η πληροφορία πως πραγματοποιήθηκε αποτυχημένη απόπειρα εγκατάστασης περίπου 40 οικογενειών εξισλαμισμένων Βλάχων που προέρχονταν από τους Καλαρρύτες. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, το Χαλίκι γνώρισε σημαντική ανάπτυξη μέχρι τα μέσα του 17ου αιώνα, όταν και ένα μέρος του πληθυσμού του αναγκάστηκε να εκπατριστεί. Με βάση μεταγενέστερες εκτιμήσεις, υπολογίζεται πως το 1758 ζούσαν σε αυτό 75 οικογένειες. 

Στις 9 Μαρτίου του 1770, εκτελέστηκαν στη Λάρισα όπου είχαν μεταβεί για την επίλυση των προσωπικών διαφορών τους ενώπιον των οθωμανικών αρχών, οι ισχυροί προεστοί του Χαλικιού, Δημάκης και Γιωργάκης, μαζί με πλήθος υποστηρικτών τους.
αριστερά|μικρογραφία|244x244εσ|Ο κοιμητηριακός ναός του Αγίου Γεωργίου.
Στα τέλη του 18ου αιώνα, λειτουργούσε στο χωριό ελληνικό σχολείο. Ως δάσκαλοι αναφέρονται πρώτα ο Αρτινός Άνθιμος Παπαδόπουλος και αργότερα ο ντόπιος κωδικογράφος Δημήτριος Παπαϊωάννου. Την ίδια εποχή, οι Χαλικιώτες πραγματοποίησαν μια αποτυχημένη απόπειρα να μεταστραφούν από τις καλλιέργειες στην ημινομαδική κτηνοτροφία, με αποτέλεσμα να υποστούν μαζική οικονομική καταστροφή. Ως εκ τούτου στράφηκαν προς το επάγγελμα του αγωγιάτη. Επιπλέον λόγω των συσσωρευμένων χρεών, το χωριό υπέστη νέα πληθυσμιακή αφαίμαξη το 1809. Παράλληλα, αντιμετώπιζε κατά καιρούς διάφορες πιέσεις από ομάδες ένοπλων Αλβανών μουσουλμάνων. Αργότερα, η κτηνοτροφία ημινομαδικού τύπου αναφέρεται εκ νέου ως η κατεξοχήν ασχολία των κατοίκων.

Σε ό,τι αφορά την κοινοτική διοίκηση, σε αντίθεση με τα υπόλοιπα σημαντικά χωριά του Ασπροποτάμου που βρίσκονταν το καθένα υπό τον έλεγχο μιας μεμονωμένης ισχυρής οικογένειας, στο Χαλίκι λειτουργούσε «συμβούλιο αρχόντων» (βλάχικα: αούσλι ντι νχόρα), με προεξάρχουσες τις οικογένειες Δημάκη, Βάκη, Φίλου κ.ά.
μικρογραφία|249x249εσ|Παλαιά πέτρινη οικία του χωριού.
Το 1806 επισκέφθηκε το χωριό ο Γάλλος περιηγητής Πουκεβίλ. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του, σε αυτό ζούσαν 300 φτωχές οικογένειες. Επί Αλή Πασά, το Χαλίκι υπέστη καταστροφές το 1816 από την επίθεση του λήσταρχου Καταραχιά. Παράλληλα, οι κάτοικοί του αντιμετώπιζαν τις πιέσεις του πασά των Ιωαννίνων, ο οποίος επιχειρούσε να μετατρέψει τα ελεύθερα χωριά της επικρατείας του σε τσιφλίκια. Προεπαναστατικά, σύμφωνα με τον Κώδικα της Τρίκκης του 1820, στο Χαλίκι ζούσαν 130 οικογένειες. Γύρω στο 1840 επαναλειτούργησε το σχολείο του χωριού χάρη σε δωρεά του ντόπιου μοναχού Ιλαρίωνα Μαυρογεωργίου ή Μαυρογεώργου, ενώ περίπου είκοσι χρόνια αργότερα, διήλθε από το χωριό ο Γάλλος ιστορικός και αρχαιολόγος Λέων Εζέ.

Το χωριό, όπως και το μεγαλύτερο κομμάτι της Θεσσαλίας, υπήχθη στην Ελλάδα το 1881, έπειτα από τη Συμφωνία της Κωνσταντινούπολης. Έκτοτε απετέλεσε παραμεθόρια περιοχή των ελληνοτουρκικών συνόρων μέχρι και τις συνοριακές αλλαγές των Βαλκανικών Πολέμων του 1912-1913. Από τον Μεσοπόλεμο και εντεύθεν, κυρίως λόγω της αγροτικής μεταρρύθμισης που μοίρασε αγροτικούς κλήρους και περιόρισε τα βοσκοτόπια, οι περισσότεροι Χαλικιώτες ξεκίνησαν να εγκαθίστανται σε μονιμότερη βάση στους τόπους όπου μέχρι τότε διαχείμαζαν.Καραμανές (2008). σελ. 151-152. Επί Κατοχής το Χαλίκι πυρπολήθηκε τον Οκτώβριο του 1943 από τις γερμανικές δυνάμειςΝημά (1995). σελ. 169., ενώ μεταπολεμικά, οι κάτοικοί του εγκαταστάθηκαν μόνιμα σε αστικά κέντρα ή πεδινά χωριά όπως τα Φάρσαλα και η ευρύτερη περιοχή τους, τα Τρίκαλα, η Λάρισα και η Αθήνα.

Διοικητικά, μετά την ενσωμάτωσή του στο ελληνικό κράτος, ορίστηκε αρχικά θερινή έδρα του δήμου Λάκμωνος. Από το 1912 μέχρι το 1997 αποτελούσε έδρα κοινότητας, ενώ μετά τη διοικητική μεταρρύθμιση του σχεδίου «Καποδίστριας» υπήχθη στην κοινότητα Ασπροποτάμου. Από το 2011 ανήκει στον καλλικρατικό δήμο Μετεώρων.

 Πρόσωπα 
Στο Χαλίκι γεννήθηκαν ο αγωνιστής της Ελληνικής Επανάστασης και ανώτατος δικαστικός Ιωάννης Σωμάκης, ο τοπικός ευεργέτης και ιδρυτής - από κοινού με τους αδελφούς του - της παρακείμενης μονής Προφήτη Ηλία, Ιλαρίων Μαυρογεώργιος και ο Δημήτριος Κουφίτσας, αξιωματικός της Χωροφυλακής που εκτελέστηκε από την ΟΠΛΑ κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου.Σπύρος Γ. Δερμιτζάκης, Η Θεσσαλονίκη του αίματος 1876-1968. Πολιτικές δολοφονίες και εκτελέσεις, Γράφημα, 2021, σελ. 183. Επίσης, από το χωριό καταγόταν - από την πλευρά της μητέρας του - ο Ιωάννης Κωλέττης.

 Σημεία ενδιαφέροντος 
Σημαντικά αξιοθέατα εντός του χωριού είναι οι ναοί Αγίας Παρασκευής (φέρει επιγραφή με έτος κτήσης το 1725), του Αγίου Γεωργίου (1761) και του Αγίου Αθανασίου, οι πέτρινες γέφυρες του Αγ. Γεωργίου (ή Καπραρία), του Άσπρου και του Φίλου, καθώς και διάφορες βρύσες με τρεχούμενα νερά.

Σε κοντινές τοποθεσίες βρίσκονται η Μονή Προφήτη Ηλία και Μεταμορφώσεως και η βάθρα στη θέση Ελατάκια. Επιπλέον, από το Χαλίκι εκκινούν οι ορειβατικές διαδρομές που κατευθύνονται από την πλευρά της Θεσσαλίας προς την αλπική λίμνη Βερλίγκα και την κορυφή του Λάκμου.

 Απογραφές πληθυσμού 
Απογραφή20112021Πληθυσμός10«ΦΕΚ αποτελεσμάτων ΜΟΝΙΜΟΥ πληθυσμού απογραφής 2011», σελ. 10624 (σελ. 150 του pdf)16

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Τρικάλων
Κατηγορία:Κοινότητα Ασπροποτάμου Τρικάλων
Κατηγορία:Δήμος Μετεώρων